Trelis/gawiki huggingface dataset:
Néaraisíceolaíocht. Staidéar ar fheiniméin shíceolaíocha i gcomhthéacs a bhfuil ar eolas mar gheall ar eagrú is feidhmiú na hinchinne. Bíonn othair le dochar inchinne mar chúram ar an néaraishíceolaí go minic, agus bíonn siad ag iarraidh míchumais an othair sin a aithint i gceart, bealaí athshlánaithe a aimsiú, is ón eolas seo conclúidí áisiúla a dhéanamh ar fheidhmiú na hinchinne is na hintinne.
Néaraistéine. Néaróis ina ndéanann duine gearán go bhfuil an iomarca tuirse air. Ní bhfuarthas aon chúis fhisiciúil léi go dtí seo.
Néarapaiteolaíocht. Staidéar phróisis na ngalar a chuireann isteach ar an néarchóras. Cuimsíonn sí rith fola i gcodanna éagsúla na hinchinne, ionfhabhtuithe is ailsí na hinchinne is na scannán mórthimpeall uirthi, neamhoird mheathlúcháin cosúil le galar prión, galar Parkinson is gealtachas, neamhoird mheitibileachta, néarapatachtaí, agus neamhoird dímhiailinithe cosúil le hilscléaróis.
Néaratharchuradóir. Ceann den iliomad ceimiceán a fheidhmíonn mar iompróirí comharthaí trasna sionapsaí san inchinn nó an córas néarógach idir néaróin, sa cholainn i gcoitinne idir néaróin is matáin nó faireoga. Is iad na néaratharachuradóirí is tábhachtaí ná aicéitiolcoilín, aidréanailín (eipineifrín), noireipineifrín agus séireatoinin. Tarlaíonn galair áirithe inchinne, mar ghalar Parkinson, de bharr easpa táirgeadh dopaimín (a ndéanann an cholainn eipineifrín as) agus nóreipineifrín, agus uaidh sin tarchur easnamhach trasna sionapsaí san inchinn.
Néaratocsainí. Ábhair nádúrtha nó shaorga a chuireann isteach go sainiúil nó go hiomadúil ar an néarchóras. Samplaí is ea acainíteam a fhaightear ó acainít (agus nimh a d'úsáideadh trodairí in allód ar a gcuid gathanna is sleánna), piseánach a chuireann tús le lataireachas, comhdhúile orgánafosfaracha saorga (cosúil le néarghás), agus tocsainí de bhunús baictéarach, cosúil le tocsain teiteanais is tocsain Clostridium botulinium, ceann de na nimheanna is cumasaí ar eolas.
Néarchóras. An chuid den cholainn atá i mbun na codanna éagsúla a rialú is a iomlánú, agus modhanna a chur ar fáil chun gur féidir leis an ainmhí freagairt don timpeallacht athraitheach is a thaobh istigh a choinneail socair ag an am céanna. Cuimsíonn sé na néaróin, agus cealla a thacaíonn leo. Déantar eolas a aistriú idir néarchealla ag sionapsaí trí fhuascailt ábhair tarchuradóra. Déanann sé cumarsáid le fíocháin eile na colainne trí fhuascailt dhíreach ábhair tarchuradóra ar an bhfíochán (de ghnáth i gcomhar le hábhar cabhraitheach éigin eile, cosúil le heinsím) nó trí fhuascailt hormón isteach in imshruthú na fola (go díreach ón néarchóras nó ó fhaireoga eincríneacha faoina stiúir). Maidir le gach gníomhaíocht den néarchóras, bíonn 3 chomhchuid: gníomh céadfach nó glactha, gníomh iomlánaithe, agus gníomh luadrach nó feidhmithe. Sna hardainmhithe, tá an chomhchuid iomlánaithe níos forbartha ná na codanna gníomhartha eile, agus comhdhéanann sí mórchuid an néarchórais. Sa bhfoirm is simplí, mar shampla sna céalantrátaigh, ní bhíonn sa néarchóras ach líonra réscaipthe de chealla idircheangailte. De réir mar a éiríonn an t-ainmhí níos casta, éiríonn an líonra seo níos eagraithe ina chórda fada díreach, bailíonn na néaróga luadracha is na néaróga céadfacha, agus faoi dheireadh forbraíonn aonad mór iomlánaithe (an inchinn). I mamaigh roinntear an néarchóras ina chuid lárnach is a chuid fhorimeallach, an dá chuid ag feidhmiú le chéile mar aonad feidhmithe. Sa chuid lárnach atá an inchinn is corda an dromlaigh, agus gach fochuid eile sa chuid fhorimeallach. I measc neamhoird, galair is ionfhabhtuithe an néarchórais tá an néarailge, an phairilis, na galair prión, agus an teiteanas.
Néarchóras imeallach. An chuid den néarchóras atá eagraithe i líon ollmhór néaróg a cheanglaíonn an néarchóras lárnach le fíocháin eile na colainne. Roinntear é ina chuid uathchórasach, a bhaineann le freagairtí ainneonacha (uathoibríocha), agus an chuid shómach, a chuimsíonn sa duine dís néaróg cráiniach, agus timpeall 31 dís néaróg dromlaigh a bhíonn gníomhach i ngníomhartha deonacha, monatóiriú na timpeallachta seachtraí, agus cuid mhaith de thimpeallacht inmheánach na colainne.
Néarfiseolaíocht. Staidéar ar fheidhmiú an néarchórais in ainmhithe. I measc bealaí na néarafiseolaithe tá baint nó scrios néarfhíochán, spreagadh leictreach néarcheall is/nó taifeadadh na ríge ó nearchill (cosúil leis na fótaghabhdóirí sa reitine nó acsón na scuide) nó grúpa néarcheall (cosúil leis na gainglíní bunata is an mhótarchoirtéis in inchinní mamacha) le leictreoidí. Tagann teicníochtaí ó dhisciplíní eile in úsáid freisin, cosúil le tomagrafaíocht ríomhchuidithe, uathradagrafaíocht, histeafluairiseacht is eile.
Néaróis. Mí-eagar meabhrach a bhaineann le hardleibhéal imní, faitíos a thuigeann an fulangaí a bheith míréasúnach, agus bealaí áibhéileacha nó neamhchoinsiasacha chun dul i ngleic leo. Bíonn na siomptóim anróiteach don fhulangaí agus míthaitneamhach do dhaoine eile. Bíonn an mí-eagar buan, agus ag an am céanna bíonn an réaltacht iomlán don fhulangaí. Samplaí is ea hipeacoindre, an neamhord éigníoch dúghafach, agus neamhoird fóibe.
Néarón. Is é atá i néarón (nó cillín néarach nó néarchill) ná cillín sa chorp a ligeann thart gach sórt spreagadh a bhaineann leis an inchinn, leis na céadfaí agus le gach sórt gluaiseachta agus corrú a bhaineann don corp. Is bunaonaid fheidhmithe i néarchóras an ainmhí iad. Déanann sé eolas a phróiseáil is a tharchur chuig fíocháin sprice (néaróin eile, matáin, faireoga), de ghnáth trí bhíthin ceimiceán (néaratharchuradóirí). I néarón veirteabraigh, de réir cineáil, bíonn cillchorp (le núicléas soiléir is cuid mhaith citeaphlasma mórthimpeall air), acsón amháin (le géaga teirminéil, oiriúnaithe chun eolas a iompar ón gcillchorp is trasna ceangal chuig na fíocháin sprice), agus deindrítí (ribí a phéacann amach ón gcillchorp is a ghlacann eolas ó theirminéil acsón ó néaróin eile chun an t-eolas sin a iomlánú ag an néarón). Ní bhíonn deindrítí i néaróin inveirteabrach. 
Tá cillíní áirithe a bhaineann le gluaiseacht agus corrú na ngéag agus agus an láir - "néaróga mótair" iadsan.
Tá cillíní eile a bhaineann leis na céadfaí, .i. leis an amharc, leis an éisteacht, le mothúcháin tríd an gcraicinn, le boladh agus le blasú. "Néaróga céadfaí" iadsan.
Tá cillíní eile a bhaineann le feidhmiú na mball beatha, ar nós na n-aenna, na scamhóg agus an bhoilg. Tugtar "néaróga átanómacha" orthu sin.
Tá cillíní eile a bhaineann leis an bpróiseáil a dhéanann an inchinn ar an eolas go léir a thagann isteach ó na néaróga céadfaí agus ó na néaróga átanómacha, chomh maith leis na mothúcháin intinne a bhaineann leo siúd. Tugtar "néaróga comhcheangal" orthu.
Neart teanntachta. An strus i dteannas is gá chun ábhar a bhriseadh. Úsáidtear σ mar siombail dó, agus tomhaistear in aonaid Pa (pascal) é. Maidir le miotal, bíonn an tréith seo ag a huasluach nuair a fhuartharraingítear ina shreang é. Nuair a chuirtear strus níos lú ná an neart teanntachta i bhfeidhm ar ábhar, tagann míchumadh (fadú) plaisteach ar an gcuid is mó díobh. Bíonn neart 2 × 10 Pa ag sreang cruach piano, agus σ = 2 × 10 Pa ag iarann teilgthe.
Neartú bia. Séard is neartú bia ann ná próiseas ina gcuirtear cothaitheach breise le bia ar leith. Mar shampla, neartaíonn na déantúsóirí gránbharra bricfeasta le hiarann. Cuirtear iallach ar dhéantúsóirí margairín vitimíní A is D a chur leis. Baineann rialtais feidhm as neartú bia chun cothaitheach áirithe a mhéadú ar mhaithe le sláinte an phobail. Déanann salann íodaithe (iadaín, I, curtha leis) cinnte de gur annamh a tharlaíonn ainglis (galar easpa iadaín) anois.
Neascóid. Easpa ag bun falacail gruaige a chuireann tús le hat ardaithe deargtha, go minic pianmhar, sa chraiceann. Ionfhabhtú le "Staphylococcus aureus" is mó is cúis léi.
Joseph Needham. Bithcheimicí is staraí eolaíochta a rugadh i Londain ab ea Joseph Needham (9 Nollaig 1900 – 24 Márta 1995). 
D'fhoilsigh sé leabhar ceannródaíoch, "History of Embryology" (Stair na Sutheolaíochta, 1934), agus rinne taighde ar thraidisiún na Síne san eolaíocht, an teicneolaíocht is an mhíochaine. 
Ó 1956 d'fhoilsigh sé sraith ilchodach imleabhar, "Science and Civilization in China" (Eolaíocht is Sibhialtacht sa tSín). Tá 27 imleabhar den tsraith seo foilsithe go nuige seo.
Yuval Ne'eman. Fisicí, spiaire is polaiteoir a rugadh i dTel Aviv ab ea Yuval Ne'eman (14 Bealtaine 1925 – 26 Aibreán 2006). Rinne sé taighde ar shiméadracht i bhfisic na gcáithníní. Le Murray Gell-Mann chuir sé "The Eightfold Way" (An tSlí Ochtfhillte, 1964) in eagar. Toghadh ina bhall den Knesset i 1981 é, agus bhí sé ina aire eolaíochta is forbartha.
Neifeanailís. Staidéar scamall, méid is minicíocht foirmeacha éagsúla scamall. Úsáidtear íomháú satailíte den chlúdach scamall go minic i réamhaisnéis na haimsire.
Néimeatóid. Is éard atá i gceist le néimeatóid ná cruinnphéist fhada shorcóireach, barrchaolaithe as a dhá cheann. 80,000 speiceas ar eolas, ach suas lena 10 n-oiread sin ar Domhan i ndáiríre, meastar. Tá fíleam dá gcuid féin acu. Bíonn siad 1 mm - 1 m ar fhad.
Tá siad cosúil leis an bpéist talún. Maireann sí i ngnáthóg fhliuch: fíocháin plandaí, ithir fhliuch nó fíocháin is sreabháin an ainmhí. Go mór i gceist maidir le lobhadh plandaí is ábhar orgánach eile sa nádúr. Is lotnaidí cuid acu de bhrí go n-ionsaíonn siad fréamhacha barraphlandaí. Tá gnéithe ina seadáin in ainmhithe is daoine. Suas le 50 speiceas i ndaoine, ina measc an phéist chruacach is an phionnapéist. Ceann áirithe a fhaigheann an duine ó mhuiceoil fhochócaráilte, cuireann sí tús leis an ngalar tricíonóis. Amanna, bíonn na cruinnphéisteanna seo ag maireachtáil taobh istigh de cholainn an óstaigh gan aon ghalar a chur ar bun. Is iad seo na néimeatóidí is coitinne a spreagann galair i ndaoine: iad sin a mhaireann sa stéig (snáthphéisteanna, lascphéisteanna, na crúcaphéisteanna is cúis leis an ainéime sna trópaicí go minic), iad sin a mhaireann sna fíocháin tar éis a bheith curtha iontu trí ghreamanna feithidí (cosúil leis an bpéist is cúis le daille abhann), agus iad sin a chuireann tús le galair in ainmhithe is a mhalartaítear chuig daoine ó am go chéile (cosúil le péist ar leith tocsacara madraí a aistrítear uaireanta ina larbha ó fhaecas an mhadra ionfhabhtaithe do pháiste, a dhéanann damáiste do reitiní na súl sa pháiste, agus mar sin don radharc).
Néiréid. Is satailít sheachtrach de chuid Neiptiúin í Néiréid, a fionnadh i 1949. Trastomhas 340 km aici. Fithis éalárnach an-chlaonta timpeall an phláinéid, agus is dóchúil gur réad gafa é.
Neocoirtéis. Ciseal seachtrach na hinchinne a dtugtar "an ceirbream" air freisin. Tháinig ann di le déanaí i gcúrsa na héabhlóide. An chuid den inchinn ina suitear an comhfhios is an cumas chun smaointe casta a láimhseáil. An-mhór ag daoine, na huasmhamaigh is príomhaigh eile. Níos forbartha sna hainmhithe is airde, is é sin daoine, míolta móra is deilfeanna. Roinnte ina dhá leathsféar, agus gach leathsféar ina 4 chuid nó mhaothán: an maothán tosaigh, an maothán pairiatach, an maothán uisinne, is an maothán cúlphlaice. Níl aonaid feidhmiúcháin ar chor ar bith sna maotháin seo, agus tá na ceangail eatarthu casta. Tá baint ag na maotháin thosaigh le smaoineamh agus rialú ghníomhartha na colainne. Tá na maotháin phairiatacha ann i gcomhair aireachtála spásúla is sonraí néarógacha a aistriú ar fud na colainne. Tá na maotháin cúlphlaice bainteach leis an radharc.
Neomatafór. Fréamh le cuid mhaith lionsachán a phéacann san aer fad éigin amach ón bplanda. Cabhraíonn sé le haerú chóras na bhfréamhacha i bplandaí, cosúil le mangróbh, a fhásann i dtalamh báite nó faoi uisce.
Walther Hermann Nernst. Ceimicí fisiciúil a rugadh i mBriesen na Gearmáine ab ea Walther Hermann Nernst (25 Meitheamh 1864-18 Samhain 1941). Thug sé 3ú dlí na teirmidinimice isteach i 1906. Rinne sé taighde ar shaintoilleadh teirmeach ábhar faoi theocht gar don dearbhnialas agus a cheangal leis an teoiric chandamach. Bhain a thaighde bunúsach le hosmóis is brú osmóiseach, ianú, leictreafhuaimíocht, réaltfhisic. Dhíorthaigh sé an difríocht poitéinsil trasna scannáin leath-thréscaoiltigh nuair a bhíonn difríocht i dtiúchan na n-ian ar an dá thaobh de (mar atá i gcealla bitheolaíocha). Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1920.
Pier Luigi Nervi. Ailtire a saolaíodh i Sondrio na hIodáile ab ea Pier Luigi Nervi (1891-1979). Thuill sé cáil idirnáisiúnta as a dhearaí do Chluichí Oilimpeacha 1960 sa Róimh. Dhear sé Ardeaglais San Francisco (1970).
Balthasar Neumann.  
Ailtire a rugadh i Cheb i bPoblacht na Seice (Eger na Boihéime ag an am) ab ea Johann Balthasar Neumann (27 Eanáir 1687 – 19 Lúnasa 1753). Dhear sé samplaí suntasacha sa stíl Bharócach, Pálás Würtzburg is Schloß Bruchsal ina measc.
John von Neumann. Matamaiticeoir a saolaíodh i mBúdaipeist, a d'oibrigh an chuid is mó dá shaolré sna Stáit Aontaithe ab ea John Von Neumann (28 Nollaig 1903 - 8 Feabhra 1957). Scríobh sé leabhar bunúsach ar mheicnic chandamach (1932) agus d'fhorbair teoiric na n-oibreoirí líneacha maidir le tacartheoiric. Ar fhoireann Thionscadal Manhattan i Los Alamos a thóg na buamaí adamhacha, agus chuidigh i ndéanamh an bhuama chomhleáite (H-bhuama) le hobair bhunúsach ar ríomhaireacht ardluais. Thug sé isteach teoiric na gcluichí is feidhmiú na teoirice seo san eacnamaíocht lena leabhar ceannródaíoch "The Theory of Games and Economic Behavior" (Teoiric na gCluichí is Iompar Eacnamaíoch, 1944). Rinne sé saothar bunúsach ar mheaisíní féinatáirgthe is uathoibreáin cheallacha.
Thomas Newcomen. Ceapadóir a saolaíodh i nDartmouth, Devon Shasana ab ea Thomas Newcomen (Feabhra 1663 – 5 Lúnasa 1729). Faoi 1698 bhí an t-inneall gaile atmaisféarach ceaptha aige, agus ó 1712 bhí an trealamh seo fíorthábhachtach chun uisce a chaidéalú amach as mianaigh.
Meicnic Newton. Teoiric na meicnice, bunaithe ar na gaolta idir fórsaí is gluaisní maidir le réada sa ghnáthshaol, is é sin réada i bhfad níos mó ná adaimh atá ag gluaiseacht ar luas i bhfad níos lú ná luas forleata an tsolais. Curtha i bhfoirmlí is i bhfocail ag Isaac Newton, go bunúsach ina 3 dhlí gluaisne. Glactar le ham mar dhearbhchainníocht bhuan, comhionann do gach breathnóir, idirdhealaithe ón spás, agus mais is fuinneamh idirdhealaithe uaidh freisin.
Teileascóp Newton. An chéad teileascóp inoibrithe le scáthán parabóileach in ionad lionsa chun an solas a fhócasú, le scáthán plánach ann chun an íomhá a athdhíriú isteach sa súilphíosa, ag seachaint iomrall is díchumthaí crómatacha. Is coitianta an leagan amach seo fós i gcomhair teileascóp saor amaitéarach.
NICAM. Is córas digiteach craolta teilifíse a sholáthraíonn fuaim steiréafónach ardchaighdeáin freisin é NICAM (Béarla: "Near Instantaneous Companded Audio Multiplex"). Bhain an BBC feidhm as den chéad uair in 1986, agus faoi seo úsáidtear é i gcuid mhaith tíortha. Bíonn díchódóir sa teilifíseán chun na comharthaí teilifíse is fuaime a ghlacadh is a fheidhmiú.
Nicéphore Niépce. Ceimicí a saolaíodh i Chalon-sur-Saône sa bhFrainc ab ea Joseph Nicéphore Niepce (7 Márta 1765 - 5 Iúil 1833). D'éirigh leis íomhá bhuan fhótagrafach a dhéanamh ar mhiotal i 1822, an chéad uair a rinneadh a leithéid.
Nigéal. Planda bliantúil atá dúchasach don Eoraip agus iarthar na hÁise. Roinnte go mín, le duilleoga clúmhacha is brachtanna. Na bláthanna mór gorm éadrom, an capsúl cruinn páipéarach.
Nimbeas. Scamall a tháirgeann báisteach nó sneachta. Tugtar "néal ceathach" air freisin. Mar shampla, cruthaítear cumalainimbeas trí fhuarú comhiompair agus baineann sé le stoirmeacha toirní, ach mar mhalairt, tugann nimbeastratas báisteach leanúnach, beagnach.
Nimbeastratas. Scamaill dhúliatha, de shaghas na stratas, a tháirgeann báisteach. Faightear iad ag airdí ísle an atmaisféir timpeall 1-3 km suas.
Nimfeach. Céim cothaithe is fáis i bhforbairt feithidí, idir gor is an t-atheagrú roimh a bheith fásta. Ní úsáidtear an téarma ach i gcás na bhfeithidí a bhforbraíonn na sciatháin de réir a chéile taobh amuigh den cholainn.
Nimh. Ábhar ceimiceach atá dochrach don cholainn má ionghabhtar, ionanálaítear nó instealltar é. Is féidir go dtarlóidh an damáiste ar bhealaí éagsúla, go díreach ainsealach nó de réir a chéile thar am le nochtadh arís is arís eile. Is féidir gur ábhar saorga í, dúil nádúrtha, nó ábhar orgánach a dhíorthaítear ó bhaictéar, ainmhí nó planda. Cuid mhaith drugaí atá teiripeach sna dáileoga cearta, is nimhiúil iad i ndáileoga iomarcacha. Samplaí is ea aonocsaíd charbóin (a chuireann bac ar iompar ocsaigine ag an bhfuil má ionanálaítear í), ciainíd, stricnín is arsanaic (a úsáideadh ó am go chéile go fealltach), paraicéiteamól (a dhéanann damáiste don ae le dáileoga iomarcacha), agus luaidhe (a dhéanann damáistí éagsúla do pháistí nuair a fhulaingíonn siad nochtadh fadaithe).
Nimhiú bia. Galar a tharlaíonn mar gheall ar ithe bia nó ól dí atá truaillithe le miocrorgánaigh ionfhabhtaithe nó ceimiceán a chuireann isteach ar an gconair ghastrastéigeach agus a chuireann tús le hurlacan is buinneach. I measc na gcúiseanna a fhéadfaidh a bheith leis, tá Salmonella agus ispíneachas. Is féidir le nimhiú neamhbhaictéarach bia tarlú tar éis beacáin nimhiúla nó éisc shliogánacha áirithe a ithe.
Nimhiú luaidhe. Is é is nimhiú luaidhe ann ná galar tionsclaíoch a tharlaíonn de bharr ionsú luaidhe sna scamhóga nó sa chonair bia. Tháinig sé chun cinn mar neamhord páistí freisin a fhaightear trí luaidhe a ionghabháil nó a ionanálú ón gcomhshaol, aer nó uisce atá truaillithe le sceithgháis gluaisteán, péint, nó fuíoll tionsclaíoch. Má bhíonn leibhéal ard luaidhe sa bhfuil, leanann damáiste don inchinn, an t-ae is na duáin, agus deasctar luaidhe sna cnámha, rud a chuireann isteach ar a bhfás. Tá fianaise mhaith ann go gcuireann fiú leibhéil ísle luaidhe isteach ar fhorbairt pháistí is a n-intleacht. Ní inmholta deoch a thógaint as cupán luaidhe, píobáin luaidhe a úsáid chun uisce inólta a iompar, ná deannach luaidhe a ionanálú. Tá rialacháin i bhfeidhm chun riachtanais mar seo a bhaint amach i ngach ionad oibre agus sa chomhshaol i gcoitinne.
El Niño. Patrún aimhrialta aeráide san Aigéan Ciúin is ea El Niño. Feiniméan aimsire nádúrtha atá ann. Tá baint ag "El Niño" le hardú teochta, fearthainn throm agus triomach ar fud an domhain ó am go chéile. Mar shampla, meastar go mbaineann cuid den ardú teochta ollmhór timpeall an domhain sa bhliain 2023 le "El Niño", a thug teas léi go dtí dromchla an domhain.
Sruth séasúrach.
Sruth aigéanach séasúrach aimhrialta ar feadh cósta Pheiriú is ea é, a tharlaíonn timpeall na Nollag (is uaidh sin an t-ainm "El Niño" nó ‘an naíonán’). Iompraíonn uiscí dromchlacha trópaiceacha te, a gcothaithigh ídithe is a salandacht íslithe, ar feadh cósta Pheiriú thuaidh. Cuireann an t-uisce te seo stop le gnáth-thonnadh aníos an uisce is fuaire agus is saibhre i gcothaithigh a sholáthraíonn cothaithigh do na planctóin, na héisc is na héin de ghnáth.
Ceapadh le fada gur athruithe áitiúla sna gaotha ba chúis leis an bhfeiniméan seo. Ach is eol anois go n-éiríonn sé as feiniméan i bhfad níos mó a athraíonn an brú os cionn an Aigéin Chiúin theas a dtugtar "ENSO" air ("Ascalú Deisceartach El Niño").
Tá an iarmhairt chomhlántach ann freisin le fuarú an Aigéin Chiúin sna blianta idir tarluithe "El Niño", agus tugtar "La Niña" ar an bhfeiniméan sin.
Iarmhairtí.
Nuair a bhíonn "El Niño" dian, is féidir go gclisfidh an slabhra bia is go bhfaighidh méid ollmhór den bheatha sa bhfarraige bás. Bíonn meath is lobhadh na n-orgánach marbh chomh maisiúil sin go dtáirgtear dóthain suilfíd hidrigine chun cabhlacha na long a ruaimniú is iad ag taisteal sa bhfarraige ansin. 
Tarlaíonn "El Niño" gach 2-10 bliain, agus raon torthaí an-suntasacha dá bharr: triomach tubaisteach san Astráil, ardú i leibhéal na farraige is stoirmeacha fíochmhara ar feadh cóstaí thiar Mheiriceá, báisteach chaiseach ar chóstaí Eacuadóir is Pheiriú, cuaranfaí trópaiceacha níos minice ná is gnách, agus geimhrí géara san Eoraip is Meiriceá Thuaidh. 
In 1997 bhí cuid de na hiarmhairtí seo níos suntasaí ná mar a chonacthas roimhe, agus athraíodh an aeráid fiú in áiteanna, le méadú mór sa bháisteach ar Oileán Nollag.
Nioclás as Kues. Cairdinéal is fealsamh a saolaíodh i gKues na Gearmáine ab ea Nioclás as Kues (1401-1464). Eolaí Athbheochana roimh am, a scríobh ar réalteolaíocht, matamaitic, fealsúnacht is bitheolaíocht.
Niolgá. Antalóp Indiach le hadharca bíseacha, an t-antalóp is mó san India. An fireannach scothghorm le hadharca gearra, rud beag cuarach, is stoth gruaige dorcha ar a scornach; an baineannach donn gan adharca.
Níolón. Ábhar tacair, a fhaightear as peitriliam, agus a ndéantar stocaí, léinte, rópaí, srl, is ea níolón. Polamíd, atá éadrom leaisteach láidir buanfasach, is ea é. Tá níolón áisiúil i bhfoirm shnáithíneach is sholadach. Tá An-chuid úsáidí éagsúla ag níolón i rópaí, téada bonn, comhpháirteanna innealtóireachta, feistis tí agus éadaí.
Níotráit. Salann den aigéad nítreach ina bhfuil an t-ian NO3, nó comhdhúil ina bhfuil an coimpléasc atá nasctha go comhfhiúsach -O-NO2. Tarlaíonn níotráití potaisiam is sóidiam go nádúrtha (sailpítear) agus úsáidtear iad i gcaomhnú bia, leasuithe talún is ábhair pléasctha. Bíonn níotráití orgánacha an-phléascach.
Níotráit aimile. C5H11NO2, druga i bhfoirm leachta sho-ghalaithe a thugtar trí ionanálú is a fheidhmíonn go tapa gearrthéarmach. Úsáidtear í uaireanta mar chóireáil ar aingíne chléibh, agus cóireáil éigeandála ar nimhiú le ciainíd. Díoltar mar chabhair gnéis é.
Marshall Warren Nirenberg. Bithcheimicí a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Marshall Warren Nirenberg (1927-2010). I struchtúr slabhrúil DNA is RNA, códaíonn gach 3 bhun núicléitíde (is é sin, gach códón) d'aimíonaigéad amháin i sintéisiú próitéin, i bpróiseas bunúsach in aistriú tréithe géiniteacha. Ba é Nirnberg a léirigh an cód cruinn taobh thiar de seo. Shintéisigh sé aigéad núicléasach le seicheamh bun a bhí ar eolas, rinne próitéin leis sin, agus fuair amach cén t-aimíonaigéad a úsáideadh sa phróitéin. Le Har Gobind Khorana is Robert Holley, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1968 as an saothar seo.
Niteanól. Is éard atá i niteanól ná sreang cóimhiotal nicile is tíotáiniam atá an-leaisteach.
Nítriceallalós. Comhdhúil a dhéantar trí ghníomhú aigéid nítrigh ar chealallós. 
Rinne an ceimicí Gearmánach Christian Friedrich Schonbein (1799-1868) é den chéad uair i 1845. Bhí a thréithe pléasctha doláimhsithe ar dtús, gur cuireadh i bhfoirm gunnachadáis é timpeall 20 bliain ina dhiaidh sin. 
Nuair a mheasctar le nítriglicrín é, feidhmíonn an meascán mar phríomhchomhábhar i bpléascáin réabtha is tiomáintigh. 
Ar feadh blianta fada baineadh úsáid as foirmeacha áirithe níotráit chealallóis nach raibh chomh hinlasta sin i ndéanamh plaisteach, agus mar bhun scannán fótagrafach.
Nítriglicrín. Is éard is nítriglicrín (nó tríníotráit phrópán-1,2,3-trí-ile) ann ná leacht pléascach a dhéantar le gníomhú aigéid nítriúil (measctha le haigéad sulfarach) le gliocról. 
Nuair a rinne an ceimicí Iodálach Ascanio Sobrero (1812-1888) den chéad uair é i 1846, ceapadh go raibh sé inláimhsithe go sábháilte ar éigin, bíodh is gur úsáideadh é beagán le láimhseáil an-chúramach. Ach thaispeáin Alfred Nobel i 1867 conas a láimhseáil a dhéanamh níos sábháilte le ceimiceáin mhaolaithe a mheascadh leis, agus mar thoradh, d'éirigh an nítriglicrín an-choitianta. Is comhábhar é in an-chuid pléascán measctha, cosúil le geilignít. Sa mhíochaine, tugann ionanálú a ghaile maolú tapa ar phianta aingíne chléibh.
Nítrít. Salann an aigéid nítriúil (HNO2) ina bhfuil an t-ian NO2, nó comhdhúil ina bhfuil an coimpléasc atá nasctha go comhfhiúsach -O-N=O. Trí nítrítí an bealach is éifeachtaí chun fás na mbaictéar a chuireann tús le hispíneachas a chloí. Tá ról ar leith ag nítrít sóidiam i gcaomhnú bia.
Niúmacocas. Gnáthainm ar an mbaictéar "Streptococcus pneumoniae", ceann de na baictéir is bun le niúmóine.
Niúmaconóis. Galar scamhóg mar thoradh ar ionanálú aeir ina bhfuil páirteagail mhíne a scaiptear ar fud na scamhóg is a dhéanann na scamhóga colmnach (fibróiseach) de réir a chéile. Neamhord coitianta tionsclaíoch a tharlaíonn do mhianadóirí guail agus daoine a oibríonn le haispeist is silice. Casacht is giorra anála, a éiríonn níos measa le himeacht aimsire, a tharlaíonn dóibh.