Trelis/gawiki huggingface dataset:
Elim mac Conrach. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Eilimh (Sean-Ghaeilge Elim) mac Conrach.
De réir "Leabhar Gabhála na hÉireann", chuir sé an t-iar-ard-rí "Fíachu Finnolach" as cumhacht i n-éirí amach na n-aitheach-tuath. Rinneadh sléacht ar uaisle na hÉireann, agus níor é éalaigh ach triúr ban ag iompar clainne: "Eithne Imgel", bean chéile Fhiacha agus iníon rí na Alban; "Gruibne", bean chéile rí na Mumhan agus iníon rí na Breataine; agus Áine, bean chruinne rí na nUladh agus iníon rí na Sacsanach. Máthair "Corb Olom", sinsear na n-Eoghanacht na Mumhan ab ea Gruibe; sinsear na "Dál nAraidi" na nUladh ab ea "Tibraide Tírech" mac Áine; theith Eithne go hAlbain áit a thóg sí "Túathal Techtmar" mac Fiacha ar an saol. Bhí Eilimh i réim ar feadh fiche bliain, sular tháinig Tuathal i dtír ag "Inbhear Domhnainn" agus forógraíodh ina rí é. Mháirseáil sé go Teamhair agus chloígh agus mharaigh sé Eilimh i gcomhrac ar an gcnoc Cnoc Achaill in aice láimhe.
Aontaíonn na "Ceithre Máistrí" ar an iomlán leis an "Leabhar Gabhála", ag cur leis ach amháin go raibh ríthe na gcúigí i gceannas éirí amach na n-aitheach-tuatha; go raibh Eilimh rí na nUladh; agus nach raibh grán, toradh, bainne nó iasc i rith a réime, toisc go raibh Dia ag cur pionós ar na haithigh-tuatha faoina ndonas.
Insíonn Seathrún Céitinn scéal beagáinín éagsúil, ag rá gurbh é "Cairbre Cinnchait" ceannaire an éirí, agus gur tháinig Eilimh i gcomharbacht air.
Comhlimistéar taistil. Baineann an Comhlimistéar Taistil le cearta agus pribhléidí cómhalartacha atá i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe and Poblacht na hÉireann. Áirítear sochar slándála sóisialaí, seirbhísí sláinte agus vótáil i dtoghcháin sna cearta seo.
Cur síos.
Ar an 8 Bealtaine 2019, shínigh Rialtais na hÉireann agus an Breataine comhaontú nua, meabhrán tuisceana, i Londain a thugann na cearta céanna do mhuintir an dá thir i dtíortha a chéile. Ach ní raibh an comhaontú seo an t-aon rogha a bhí ag Railtas na hÉireann. Diultaíodh an rogha dul isteach sa Limistéar Schengen. Faoi mar is eol do chách, ní féidir 'teorainn chruaidh' a chur i bhfeidhm ar oileán na hÉireann.Dá mbeadh Éire sa Limistéar Schengen, bheadh rialú inimirce agus rialú pasanna suite gan dabht idir an Bhreatain agus Tuaisceart Éireann agus teorainn intuigthe ann ar Mhuir Éireann. Ghlac an Bhreatain leis sa bhliain 2020 go mbeadh seiceálacha ann ar earraí amháin idir an Bhreatain agus an Tuaisceart  i ndiaidh an Bhreatimeachta. mar chuid den mhargadh a rinneadh i dtaobh cheist na teorann in Éirinn.
Pleananna.
De réir dlíthe nua imirice atá á moladh ag Rialtas na Breataine (sa bhlliain 2021), beidh ar shaoránaigh an Aontais Eorpaigh - seachas saoránaigh na hÉireann - cead a fháil roimh ré ó údaráis na Breataine más mian leo dul trasna na teorann ón bPoblacht go dtí an Tuaisceart.
Níl sé soiléir fós cén chaoi a gcuirfear na dlíthe i bhfeidhm (tá trácht ar cháipéis dhigiteach a chur ar fáil gach uair a théann daoine trasna na teorann).
Dar le feisire parlaiminte an Dúin Thuaidh, Stephen Farry ó Pháirtí na Comhghuaillíochta, go bhfuil a leithéid dochurtha i bhfeidhm. Is féidir go dtarraingeodh daoine an dlí orthu féin i ngan fhios dóibh agus iad ag trasnú na teorann le dul i mbun a gcuid gnóthaí. 
Stair.
Ó bunaíodh Saorstát Éireann, bhí saoirse taistil gan bhac idir an dá thír.  Bhí an comhlimistéar taistil i bhfeidhm sula ndeachaigh an Ríocht Aontaithe agus Éire isteach san Aontas Eorpach. Nuair a d’fhan an Bhreatain as Conradh Schengen, d’fhan Éire as freisin ar mhaithe leis an gcomhlimistéar sin a choinneáil. 
= Féach freisin =
Seamróga Ros Liath. Is Seamróga Ros Liath Club peile Gaelach is ea Seamróga Ros Liath atá lonnaithe i Ros Liath, Contae Fhear Manach, Tuaisceart Éireann . 
Stair.
Bunaíodh an club mar "Roslea First Fermanaghs" i 1888. Tugadh "Fág a Ballagh orthu" ina dhiaidh sin, agus ansin thug Seamróga "Ros Liath orthu" i 1906, an t-ainm a choinnigh siad ó shin (seachas séasúr amháin, 1944, nuair a chumaisc Seomróga Ros Luath le hAughdrumsee agus thug ainm "Dresternan Shamrocks orthu" ). 
Bhain Seamróga Ros Liath 13 Craobh Peile Sinsearach Fhear Manach, an ceann is déanaí in 2014. Shroich siad an cluiche ceannais de Chraobhchomórtas Peile Chlub Sinsearach Uladh i 1982.
Pete Buttigieg. Polaiteoir Meiriceánach is ea Peter Paul Montgomery Buttigieg (foghraíocht: (IPA) /ˈbuːtɪdʒədʒ/; (go neamhfhoirmeálta) BÚT-i-deid; a rugadh ar 19 Eanáir 1982). Rugadh é in South Bend, Indiana, cathair a bhfuil sé ina mhéara uirthi ón mbliain 2012 i leith. 
Bhain Buttigieg céim bhaitsiléara amach ó Harvard College agus iarchéim ó Pembroke College, Ollscoil Oxford, ar Scoláireacht Rhodes. Sna blianta 2007–2010, d'oibrigh sé do McKinsey and Company, comhlacht comhairleach. Ó 2009 go 2017, d'fhreastail Buttigieg mar oifigeach eolais i gCúltaca Chabhlach na Stát Aontaithe, ag baint amach an teideail leifteanant agus ag caitheamh ama san Afganastáin sa bhliain 2014. Toghadh 
Buttigieg mar mhéara ar South Bend i 2011 agus atoghadh é i 2015. Rinne Buttigieg feachtas d'oifig Císteoir Stát Indiana i 2010 agus do Chathaoirleach Choiste Náisiúnta an Pháirtí Daonlathach i 2017, ach theip air sa dá iarracht. 
Ar 14 Aibreán 2019, d'fhógair Buttigieg go raibh sé ar lorg ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh d'uachtaránacht na Stát Aontaithe sa bhliain 2020.
Maluma. Is amhránaí é (1994-)Juan Luis Lodoño Arias, nó Maluma mar is fearr aithne air. Is as an gColóim é agus canann sé amhráin reggaeton, amhráin trap Laidineach, agus amhráin pop. Bhain sé cáil amach sa Cholóim in 2011 lena amhráin «Farandulera» agus «Obsesión», agus bhain sé cáil amach ar fud Meiriceá Laidineach lena amhráin «La temperatura» agus «Carnaval» in 2014. D'éirigh lena chéad albam, "«"Magia» (2012), sa Cholóim.
Beathaisnéis.
Rugadh Juan Luis Londoño Arias ar 28ú Mí Eanáir, 1994 i gcathair Medellín na Colóime. Mac Mharlli Arias agus Luis Londoño atá ann; tá deirfiúr níos sine aige darb ainm Manuela, a rinne staidéar ar an síceolaíocht agus ar an bhfealsúnacht. Chum sé an t-ainm Maluma leis an gcéad shiolla as ainmneacha an triúir.
Oswald Mosley. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh agus Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe ab ea Sir Oswald Ernald Mosley of Ancoats. Rugadh é in Mayfair, Westminster ar an 16 Samhain 1896 agus fuair sé bás ar an 3 Nollaig 1980. 
Bhunaigh sé an British Union of Fascists i 1932.
Max Mosley. Iar-uachtarán Sasanach ar Fédération Internationale de l'Automobile ab ea Max Rufus Mosley, a rugadh ar an 13 Aibreán 1940 i Londain. Fuair sé bás ar an 24 Bealtaine 2021. Ba é an mhac ab óige de chuid Oswald Mosley é.
Cath Cable Street. Eachtra ab ea Cath Cable Street a tharla ar an gCable Street agus Whitechapel san East End an Londain, ar an Dé Domhnaigh 4 Deireadh Fómhair 1936.
Echtra. Is scéal ar leith i liteartha réamhChríostaíocht na Sean-Ghaeilge é Eachtra (Sean-Ghaeilge Echtra), de ghnáth faoi thuras gaiscíoch san alltar, nó le neach an saol eile.
Achoimre agus sanasaíocht.
I litríocht na Gaeilge, is scéalta turas go dtí Alltar iad "Echtraí" agus "Iomraimh".  Is págánach iad na hEachtraí, agus Críostaí na hIomraimh, cé go mbíonn ábhair mhiotaseolaíochta iontu siúd.  San Iomraimh, is ar mhuir a bhíonn an turas de ghnáth.
I gcás scéal amháin, "Immram Brain maic Febail", tá trasnaíl eachtra agus iomraimh ann.  In ainneoin an teidil, meastar gur Eachtra is ea é.  D'fhéadfadh é gur ainmníodh an scéal de dheasca iomrall aithne nó cónaidhmniú idir Bran agus Naomh Breandán.
Is "turas" é brí leis an bhfocal "echtra" go litriúil, as Sean-Ghaeilge chomh maith,), agus is gaol le focal na Laidine, "extra" é.  Ar eDIL, mínítear bríonna breise don fhocal, ina measc "scéal" agus "stair".
Sainmhíniú.
Cé go bhfaightear in Eachtraí turais chuig alltar, ní hionann an ceann scríbe, nó an turas féin fiú - turas ar muir in "Echtra Condla"; turas faoi loch in "Echtrae Laegairi"; turas isteach i Sidhe in "Eachtra Neara". Mar mhalairt air sin, d'fhéadfadh caidreamh le daonra an tsaoil eile a bheith i gceist sa scéal: in "Eachtra Neara", i mbun Samhna, feiceann an laoch Neara físeanna tairngeartacha i láthair fir crochta; in "Echtra mac nEchach Muidmedóin", bhain an laoch Níall ríocht na hÉireann amach á phógadh cailleach ag cosaint tobair.
Saothair.
Liostaí tiomsaithe ó Dumville (1976) agus Duignan (2010): 
Téann an laoch Cú Chulainn ar cuairt go dtí an t-alltar, i scéalta amhail is:
Luíochán Rínníne. Is éard atá i gceist le Luíochán Rinnín (Béarla: "Rineen Ambush") ná ionsaí a dhearna baill ó Bhriogáid Láir an Chláir de chuid an IRA ar leoraí RIC in iarthar Chontae an Chláir ar an 22ú de mhí Meán Fómhair 1920. Fuair sé phólín bás san ionsaí ach go gearr ina dhiaidh sin tháinig deich leoraí lán le saighdiúirí Briotanacha (agus iadsan ag lorg an giúistís Alan Lendrum agus é á mharú ag an IRA roimhe sin).
Cé go raibh dream mór saighdiúirí ag dul in ngleic leo, níor goineadh ach beirt óglaigh den IRA. Theith na hóglaigh ón láthair agus chuaigh siad i bhfolach sa tír.
Mar dhíoltas don luíochán, rinne na fórsaí Briotanacha ruathar ar bhailte sa cheantar; fuair cúigear sibhialtach bás agus leagadh 16 fhoirgnimh go talamh.
Naomi Long. Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Naomi Rachel Long (née Johnston), a rugadh ar an 13 Nollaig, 1971. Tá sí ina Ceannaire ar an bPáirtí Comhghuaillíochta ó Deireadh Fómhair 2016 leith.
Ardeaglais Naomh Pádraig, Nua-Eabhrac. Ardeaglais Chaitliceach atá suite i Nua-Eabhrac í Ardeaglais Naomh Pádraig.
James Renwick Jr. a dhear an ardeaglais i stíl an Athbheochan Ghotach. Cuireadh tús lena tógáil ar 15 Lúnasa 1858. Cuireadh an tógáil ar ceal le linn Chogadh Cathartha na Stát Aontaithe agus tosaíodh arís uirthi sa bhliain 1865. Cuireadh críoch ar an eaglais sa bhliain 1878. Tiomnaíodh í ar 25 Bealtaine 1879.
Club Universidad Nacional. Is club peile sraithe Mheicsiceo é Club de Fútbol Universidad Nacional A.C., ar a dtugtar Pumas de la UNAM, Pumas UNAM, UNAM, nó Pumas, atá bunaithe i Ciudad Universitaria i gCathair Mheicsiceo. Club Universidad Nacional ionadaíonn Ollscoil Náisiúnta Uathrialach Mheicsiceo (UNAM) agus seinneann siad a gcuid cluichí baile ag Estadio Olímpico Universitario, atá suite ar phríomhchampas UNAM.
Tá Universidad Nacional ar cheann de na clubanna is coitianta i Meicsiceo. Bhuaigh siad seacht gcraobh Primera División agus ceithre theideal idirnáisiúnta.
Creidne. I Miotaseolaíocht na nGael, banlaoch na bhFiann ab ea Creidne. D'éirigh sí ina taoiseach buíon gaiscí, tar éis di caidreamh colach lena hathair a éalú.
Caidreamh colach.
Tá seanscéal an maidir le Conaille Muirtheimne a deir go raibh triúr mac ag "Conall Constamail mac Finnchada", darbh ainmneacha Rúntar, Glass agus Ímda (eapainmneacha den Dál Rúntar, Glasraige agus Dál nÍmda) lena iníon féin, Creidne. De bharr náire, dhíbir sé í agus a mic. Throid sí in éadan a tuistí agus tar éis deoraíocht le seacht mbliana, rinneadh sa deireadh síocháin.
Long oiliúna.
Long oiliúna na Seirbhíse Cabhlaigh is ea Creidne. Bhí sí i seirbhís ó 1975 go 1980 idir Asgard I agus Asgard II, agus arís tar éis cailleadh an Asgard II in 2008.
Fianna. I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhuíonta beaga leath-neamhspleácha gaiscíoch iad na Fianna. Bunaithe ar bhuíonta stairiúla den luath-mheánaois, fir agus mná óga gan talún a bhí siad, a bhí i seirbhís an ard-rí ag ruaigeadh ionróiri iasachta. Faightear iad sa tsraith seanscéalta, An Fhiannaíocht, faoi cheannas Fionn mac Cumhaill, agus ina measc go formhór baill de dhá dhream, an Chlann Bascna agus an Chlann Morna.
Stairiúlacht.
Luaitear na fianna go stairiúil san Fhéineachas. Mar bhaill d'fhiann bhíodh fir agus mná óga gan talamh, go minic uaslathaithe nach bhfuaireadar fós a n-oidhreacht. "Féinní" ("fénnid") a glaodh ar ball d'fhiann; "rífhéinní" ("rígfénnid") ab ea ceannaire féinne.
Ag scríobh sa 17ú haois, deir Seathrún Céitinn go gcuirtí na Fianna ar ceathrúin agus go mbeathaítí iad ag na huaisle i rith an gheimhridh, ag coinneáil oird ar a son mar chúiteamh, ach i rith an tsamhraidh ó Bhealtaine go Samhain, bhí orthu maireachtáil ag fiach le haghaidh bia agus seithí do dhíol. Is cnuasach scéalta agus nósanna seachas foinse stairiúil é an "Foras" le Céitinn, ach sa chás seo, mar chomhthacaíocht tugann scoláirí faoi ndeara tagairtí i luath fhilíocht na Gaeilge, agus go raibh séasúr dúnta na seilge d'fhia agus torc allta idir Samhain agus Bealtaine san Albain meánaoiseach.
Seanscéalta.
Tá an réaltacht stairiúil na bhfiann le fáil i roinnt cur síos seanscéalach. Mar shampla, san Rúraíocht, chuaigh an draoi Cathbhadh le fiann 27 fear i gcomhrac in éadan fiann eile, agus mharaigh sé an bheirt athair altrama déag de bhanfhlaith na nUladh, Neas. Mar chúiteamh, chuaigh sí ar thóir Chathbhaidh i gceannas a seachtar féinní is fiche féin.
Ar an lámh eile ámh, i scéalta na Fiannaíochta, suite i ré Chormaic mhic Airt, ba arm seasta iad na Fianna i seirbhís Ard-Ríthe na hÉireann, cé go raibh dhá baicle iomaíocha ann, Clann Baíscne na Laighean, i gceannas Fhionn mhic Chumhaill, agus Clann Morna na gConnacht, i gceannas Ghoill mhic Mhorna. Mhair siad amach ó tsochaí ag seilg i gcomhair bia.
Rosc catha agus manaí.
"Dord Fiann" ab ea rosc catha na bhFiann, agus d'úsáidtí roimh agus i rith catha, nó mar mhodh teachtaireachta, nó chun scnradh a chur ar a naimhde. Sa seanscéal "Anbhás Fhionn", scairt Fionn an Dord Fiann nuair a chonaic sé gur thit a gharmahc Oscar sa Chath Gabhra in éadan airm Chairbre Lifechair. Rinne sé frithionsaí fíochmhar in aghaidh a naimhde, ag marú na scórtha gaiscíoch. Chuaigh na Fianna i léig de bharr an chatha seo, áfach.
Bhí trí mana acu:
An t-ainm inniu.
I staire le déanaí, faightear an t-ainm "Fianna Éireann" nó "Fianna Fáil":
Bodhmall. San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, bandraoi agus máthair altrama Fionn mac Cumhaill ab ea Bodhmall (nó Bodhmann, Bómall, Bodmall, nó Bodbmall). Deirfiúr Chumhaill athair Fhionn ab ea í. Ba gaiscí mór le rá í féin agus a comrádaí Liath Luachra.
"Macgnímartha Finn".
Faightear scéal "Bodhmall" sa seanscéal na Fiannaíochta "Macgnímartha Finn".
Tar éis bás Chumhaill, maraithe ag Goll mac Morna, bhí a bhean chéile Muireann buartha faoi shaol a mic. Tháinig "Bodhmall" agus Liath Luachra chuici, agus thóg siad an gasúir san fhorais ar Shliabh Bladhma. Theagasc siad do conas seilg, agus chuaigh ina theannta ar a luath-eachtraí. Agus é fásta agus a chlú agus a cháil ag scaipeadh go forleathan, bhí imní ar na banghaiscí go dtarraingeodh sé aird fear Ghoill. Sheol siad amach leis féin, gach rud ar eolas acu múinte dó.
Muireann. San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, máthair Fhionn mhic Chumhaill ab ea Muireann Muinchaomh (Sean-Ghaeilge Muirenn Muincháem).
Bhí a lán suiríoch aici, ach bhí tuar feicthe ag a hathair, an draoi Tadg mac Nuadat, go gcaillfeadh sé a theach ar chnoc "Almha" dá bpósfadh sí, mar sin, dhiúltaigh sé iad cách. Ach d'fhuadaigh duine dóibh, Cumhall, í. Rinne Tadhg achainí ar Ard-Rí na hÉireann, Conn Cétchathach, a d'eisreachtaigh Cumhall agus chuaigh ar a thóir.
Maraíodh Cumhall sa Chath Cnucha, ach bhí Muireann torrach cheana féin, agus dhiúltaigh a hathair dá bharr, agus d'inis sé dá lucht leanúna í a dhó. Chuir Conn bac ar seo, agus sheol sé Muireann mar iníon altrama go Fiacal mac Conchinn agus a bhean chéile wife, an bandraoi Bodhmall, deirfiúr Chumhaill. Rugadh mac di, a thug sí an t-ainm "Deimne" dó, nó Fionn mar a raibh aithne níos cáiliúla air.
D'fhág Muireann an buachaill faoi chúram Bhodhmaill agus an banghaiscí Liath Luachra, a thóg faoi rún é sa choill ar Shliabh Bladhma. Phós sí an rí áitiúil, "Gleor Lámderg", in am trátha, agus chonaic sí a mac ach uair amháin eile, á chuairt sa choill.
Liath Luachra. I Miotaseolaíocht na nGael, is ainm beirt charachtar san Fhiannaíocht é Liath Luachra. Faightear iad beirt sa seanscéal "Macgnímartha Finn", faoi eachtraí an laoich, Fionn mac Cumhaill, agus é óg.
Máthair altrama Fhionn.
Ba í an chéad Liath Luachra ar cheann de mháithreacha altrama Fhionn, a thóg é tar éis bás a athar, Cumall, maraithe ag Goll mac Morna. Ba bhanghaiscíoch mór í, agus comrádaí an bhandraoi, Bodhmall, aintín Fhionn. Thóg siad faoi rún é sa choill ar Shliabh Bladhma. Sa deireadh agus cáil Fhionn ag leathadh ar fud na tíre, bhí baol ann go dtarraingeofaí aird mharfóirí a athar. Faoin am seo, bhí gach a raibh ar eolas acu múinte dó chun maireachtáil ar a thoil féin, agus d'imigh sé leis faoi réir rí Bheanntraí.
Namhaid Chumhaill.
Ba ghaiscíoch ard gránna na bhFiann é an dara Liath Luachra. Ba namhaid Chumhaill é, agus an chéad a bhuail é le linn an catha inár éag sé. Níos déanaí, thug Goll mac Morna taiscí Chumhaill dó, agus cheap sé é ina chisteoir oifigiúil na bhFiann. Ba é a "chorrbolg" ar cheann de mhór-chistí na buíne.
Mharaigh Liath gaiscíoch óg lá darbh ainm Glonda. Chonaic Fionn máthair an fhir ag caoineadh fola de bharr a bháis, agus shocraigh sé díoltas a bhaint as. Mharaigh sé Liath go héasca agus bhain de a thaisce.
Bhí mac ag an Liath seo, Conán mac Lia, a d'éirigh ina thiarna Luchra agus foghlaí in éadan Fhionn agus na bhFiann. Sa deireadh thiar, rinneadh síocháin eatarthu agus chuaigh sé ina bhall leo.
Goll mac Morna. San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, ball den Fhianna agus chomhghuaillí currach d'Fhionn mac Cumhaill ab ea Goll mac Morna. Ba é Aodh (Sean-Ghaeilge Áed) a chéad ainm. Bhí aithne air chomh maith mar Áed mac Fidga. Fuair sé an t-ainm "Goll" tar éis dó súil a chailleadh i rith catha.
Taoiseach na bhFiann.
Mharaigh Goll Cumhal, athair Fhionn, agus tháinig i gceannas na bhFiann ina ionad. Agus Fionn fásta agus a chumas cruthaithe aige, sheas Goll siar go fonnmhar ina fhábhar.
Ba é i rith an troda in éadan Chumhaill, nó i leaganacha eile in éadan "Luchet", gur chaill sé a shúil, mar a insítear a leanas:
"Áed b'ainm mac Dhaire,
Go ghoin Luchet cáile é;
Ó ghoin an sleá trom é,
Dá bharr, glaodh Goll air."
"Irnan", cailleach.
Nuair a theip ar an gcailleach
"Irnan" gaiscí na bhFiann a sháiniú i dtéada draíochta, rinne sí ollphéist di féin agus thug sí dúshlán d'aon duine dóibh dul i gcomhrac aonair. At dtús, thairg Fionn mac Cumhaill é féin, ach d'áitíodh ar nárbh ghaisciúil é dó dul i mbun troda le cailleach. Sheas Goll ina áit agus mharaigh sé "Irnan". Tugadh lámh iníon Fhionn dó mar dhuais.
"Cath Gabhra".
Sa seanscéal "Cath Gabhra", chuaigh na Fianna i mbun comhraic le hairm Ard-Rí na hÉireann, Cairbre Lifechair agus cloíodh iad. Thréig Goll agus a lucht leanúna chuig Cairbre agus throid siad in éadan Fhionn.
Nath cainte.
Is seanfhocal é "Tapadh le Goll, mharbh é mháthair", nuair a ruaigeadh crá croí trí ghníomh an duine a bhfuil de dhualgas air. Mharaigh Goll a máthair de thimpiste le cnámh.
Conán mac Lia. San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, ba bhall de na Fianna ab eaConán mac Lia (maraon le Conán eile, Conán mac Morna, a bhfuil b'fhéidir cáil nós mo an baint leis).
Mharaigh Fionn mac Cumhaill a athair, Liath Luachra. D'éirigh Conán ina thiarna Luachra agus Foghlaí ón éadan na Fianna. Cloíodh é lá sa Mumhain, agus rinne Fionn síocháin leis agus 
chuaigh sé ina bhall leis an mbuíon. Phós sé Finnine, deirfiúr "Ferdoman", ach thug sé drochíde di (i leagan amháin, mharaigh sé í). Thug "Ferdoman" dúshlán chomhrac aonair dó as ucht an mhasla, agus d'éag an bheirt sa troid.
Conán mac Morna. San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, chomhghuaillí Fionn mac Cumhaill ab ea Conán mac Morna. Bhí aithne air chomh mar Conán Maol.
Cuirtear i láthair de ghnáth é mar scabhaire agus fear grinn, ramhar, santach agus gaotalach, cé gur dílis d'Fhionn é agus ní sheachnaíonn sé troid riamh.
Cnóshnag Eorpach. Is éan beag pasaireach é an cnóshnag Eorpach nó an cnóshnag Eoráiseach ("Sitta europaea"), a fhaightear ar fud na hÁise measartha agus san Eoraip. Cosúil le cnóshnaganna eile, is éan earrghearr é le gob fada, uachtair liathghormach agus súile dubhstríocacha. Is éan glórach é le glao ard "dwip" arís agus arís eile aige. Tá níos mó ná 20 fospeiceas i dtrí phríomhghrúpa ann; íochtair fhlannbhuí ar éin in iarthar an raoin agus scornach bhán, bíonn íochtair scothbhána orthu siúd sa Rúis, agus an chuma chéanna ar éin na hEorpa agus na héin sa Chianoirthear, ach níl an scornach bán ag na héin ón Chianoirthear.
Ten (albam Pearl Jam). Is albam ón bhanna Pearl Jam é Ten, a d'eisigh Epic Records ar 27 Lúnasa na bliana 1991.
Fedlimid Rechtmar. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Féilimí Reachtmhar (Sean-Ghaeilge Fedlimid Rechtmar nó Rechtaid (breitheamh)) mac "Túathal Techtmar". Ba í Báine iníon Scáil a mháthair.
Tháinig sé i réim tar éis dó an t-iar-ard-rí agus marfóir a athar, "Mal mac Rochride", a mharú. Deirtear gur chuir sé ar bun i ndlí na hÉireann an prionsabal de cham in aghaidh an chaim, agus dá bharr tháinig feabhas ar iompraíocht na nGael. Fágtar air críochnú an bhóthair thart timpeall na Teamhrach. Bhí sé i réim ar feadh maoin nó deich mbliana, sula bhfuair sé bás le hadhairt. Tháinig Cathair Mór i gcomharbacht air.
Sliocht.
In am trátha, rachadh mac d'féiríní, Conn Cétchathach, i gcomharbacht ar Chathair. Luaitear beirt mhac eile, "Fiacha Suighe" sinsear na "nDal Fiachrach Suighe", agus "Eochaid Finn", i bhfoinsí na meánaoise.
Mal mac Rochride. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard_Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Mal mac Rochraí (Sean-Ghaeilge Mal mac Rochride). Rí na nUladh agus sliocht den gaiscíoch Chonall Cearnach ab ea é. Ba é "Tipraiti Tirech" a mhac. 
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí "Túathal Techtmar" a mharú ag Maigh Line (gar do Latharna, Contae Aontroma). Bhí sé i réim ar feadh ceithre bliana, sular mharaigh "Fedlimid Rechtmar" mac Tuathail é.
Conaire Cóem. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Conaire Caomh (Sean-Ghaeilge Conaire Cóem) mac "Mug Láma", mac "Coirpre Crou-Chend", mac "Coirpre Firmaora" mac Chonaire Mhóir.
Tháinig sé i gcoróin tar éis bás a athar chéile, Conn Cétchathach. Bhí sé i réim ar feadh seacht nó ocht mbliana sular mharaigh "Nemed mac Sroibcenn" é, i rith "Chath Gruitine". Tháinig
"Art mac Cuinn" i gcomharbacht air.
Sliocht.
Bhí triúr mac ag Conaire le Saraid iníon Choinn. Sinsear an "tSíl Conairi" ab ea a thríú mac, ainmnithe as Conaire Caomh féin, nó a shinsearsa Conaire Mór.
Fergus Dubdétach. I Miotaseolaíocht na nGael, rí na nUladh agus Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Fearghas Dubhdhéatach (Sean-Ghaeilge Fergus Dubdétach) (dubhfhiaclach).
Tháinig sé i gcoróin i ndiaidh díbirt ó Theamhair a réamhtheachtaí, "Lugaid mac Con", ag Cormac mac Airt, agus maraithe i Mumhain ag file Chormaic, "Ferches mac Commáin". Ruaig ansin Fearghas agus a bheirt dheartháireacha, Fearghas Caisfhiachlach (fiacal briste) and Fearghas "Foltlebair" (gruaig fhada), Cormac go Connacht agus tháinig Fearghas féin i gcoróin. Bhí sé i réim ar feadh aon bhliain amháin, sular chloígh Cormac é, le cabhair ó Thadhg mac Céin agus "Lugaid Láma", i "gCath Crinna".
Ní dhéanann an "Leabhar Gabhála na hÉireann" lua ar birth ar shinsearacht Fearghasa. Tugann Seathrún Céitinn ginealach fada dó, ag ainmniú a athair mar "Finnchad" mac "Ogaman" mac "Fíatach Finn", rí na nUladh agus iar-Ard-Rí na hÉireann. De réir na gCeithre Máistrí ámh, ba é "Imchad" athair Fhearghasa, ach ní rianaíonn siad a shinsearacht as sin amach.
Eochaid Gonnat. I miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea Eochaidh Gonnta (Sean-Ghaeilge Eochaid Gonnat) mac Fiach mhic "Imchad" mhic Bhreasail mhic Shíorchaidh mhic "Fíatach Finn".
Tháinig sé i gcoróin tar éis bhás Chormaic mhic Airt. Bhí sé i réim ar feadh aon bhliain amháin, sular éag sé i rith catha. Níl na foinsí ar aon intinn maidir leis a marfóir, arbh é nó "Lugaid mac Lugna" nó "Lugaid Menn" mac Aonghasa nó "Lugna Feirtrec". Tháinig Cairbre Lifechair mac Cormaic i gcomharbacht air.
Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech. I Miotaseolaíocht na nGael, chomh-Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Fothadh Carbadach agus Fothadh Airgeadach (Sean-Ghaeilge Fothad Cairptech agus Fothad Airgthech mic "Lugaid mac Con".
Tháinig siad i gcoróin tar éis bás "Chairbre Lifechair". Bhí siad i réim ar feadh aon bhliain amháin, sular mharaigh "Fothadh Airgthech" a dheartháir, agus maraíodh é féin ag "Caílte mac Rónáin" na bhFiann, agus lucht leanúna 's son "Fíachu Sroiptine" mac Caibre, i rith "Cath Ollbara".