Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cath Chnoc Fíodh na gCaor. Cath a troideadh ar Chnoc Fíodh na gCaor, cnoc íseal lámh le hInis Córthaidh, Contae Loch Garman, 1798 ar an 21 Meitheamh. 
Bhí Éirí Amach na nÉireannach Aontaithe (nó "Éirí Amach 1798") ag teacht chun deiridh agus tháinig Arm na Breataine faoi cheannas an Ghinearáil Gerard Lake suas go campa na nGael ar an gcnoc. 
Bhí timpeall 20,000 saighdiúir faoina cheannas agus thimpeallaigh sé na Gaeil. Bhí mná agus páistí i measc an 20,000 Gael ar an gcnoc. 
Rinneadh ionsaí ar an gCnoc i mbáisteach throm le gunnaí móra ar feadh cúpla uair an chloig. Ní raibh ach pící ag go leor de na Gaeil, agus buaileadh iad gan stró. 
Theith formhór na meirleach ach rinneadh slad orthu siúd a bhí leonta agus ar mhná agus leanaí. 
Rinneadh ár uafásach ar fud Chontae Loch Garman tar éis an chatha agus cuireadh ceannairí an Éirí Amach chun báis: Bagenal Harvey, Cornelius Grogan, Mathew Keogh agus Anthony Perry. Baineadh na cloigne díobh agus sádh ar phící iad lasmuigh de theach na cúirte i mbaile Loch Garman. 
Gabhadh an tAthair Ó Murchú i gCeatharlach, baineadh a chuid éadaí de, tugadh lascadh dó, crochadh é agus dícheannadh é. Dódh a chorp i mbairille. 
Cuireadh cuid mhaith díobh siúd a ghlac páirt san Éirí Amach go dtí an Astráil.
Inis Córthaidh. Baile i lár thuaisceart Chontae Loch Garman í Inis Córthaidh. Tá daonra timpeall 11,000 ann. Tá an baile suite ar an Sláine, agus tá dhá dhroichead thar an abhainn sa bhaile. Tugtar Paróiste Naomh Seanan ar an dtaobh thoir den bhaile. Tá sé an dara baile is mó i gContae Loch Garman.
Iompar.
Tá seirbhís rialta báid ón mBreatain Bheag agus ón bhFrainc go Ros Láir i ndeisceart an chontae, timpeall 25 ciliméadar ón mbaile. Tá líne traenach as Baile Átha Cliath a leanann go Ros Láir, a oscail ar 16 Deireadh Fómhair 1863.
Ritheann an N11 (párt den bóthair Eoraipeach E1).
Gnó.
Tá tábhacht ag cur agus baint sútha talún i gContae Loch Garman, go háirithe timpeall Inis Córthaidh, maille le biatas siúicre, cruithneacht, eorna, agus tógáil eallach agus ba bhainne.
In Inis Córthaidh a thosaigh Grúdlann Letts, agus tugadh athshaol don bheor sin i riocht "Killians" sna 1990í. Bhíodh monarcha sceanra uair lámh leis an mbaile, agus tá gnó beag déanta potaí le plandáil fós ann. Tá monarcha doirse adhmaid Premium International, a thosaigh sna 1970í, fós ar an mbaile.
Stair.
Caisleáin Inis Córthaidh.
Tá caisleán i lár an bhaile, ar atógáil de chaisleán Normannach é don chuid is mó. Deirtear gur chum Edmund Spenser cuid den "Faery Queene" an fhaid a bhí cónaí air sa bhaile. Inniu is músaeim é an caisleán, ach dún sé i 2007 agus osclófaidh sé arís i samhradh 2009.
Cnoc Fíodh na gCaor.
Bhí Inis Córthaidh páirteach in Éirí Amach 1798, agus troideadh Cath Chnoc Fíodh na gCaor lámh leis an mbaile.
Dick Cheney. Fear gnó agus iarpholaiteoir Meiriceánach is ea Richard Bruce Cheney (a rugadh ar 30 Eanáir 1941). Bhí sé ina 46ú leasuachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá, ó 2001 go dtí 2009, nuair a bhí George W. Bush ina uachtarán. Fear mór cogaidh a bhí ann, i bhfad amach ar an eite dheis.
Tús a shaoil.
Rugadh Cheney i Lincoln, Nebraska ar an 30 Eanáir 1941. Ba iad Richard Herbert Cheney agus Marjorie Dickey Cheney a thuismitheoirí. D'oibrigh a athair do Roinn Talmhaíochta na Stát Aontaithe. Tá deirfiúr amháin agus deartháir amháin aige. 
D'fhás sé aníos i gCasper, Wyoming, agus bhuail sé lena bhean chéile, Lynne Cheney, san ardscoil, nuair nach raibh ach ceithre bliana déag slánaithe aige. Tar éis na hardscoile, bhuaigh Cheney scoláireacht chun freastail ar Ollscoil Yale sa bhliain 1959, ach d'fhág sé í de dheasca drochmharcanna ina chuid scrúdaithe. 
Sa bhliain 1963, chuaigh sé go dtí Coláiste Pobail Casper agus tar éis sin d'fhreastail sé ar Ollscoil Wyoming. Bhain sé céim baitsiléara amach sa bhliain 1965 agus máistreacht san eolaíocht pholaitiúil sa bhliain 1966. 
Fear gnó.
Bhí Cheney ina phríomhoifigeach feidhmiúcháin ar an gcomhlacht Halliburton - tionscal na harmála - go dtí an bhliain 2000.
Feisire.
Bhí an suíochán in Wyoming i dTeach na nIonadaithe ag Dick Cheney, ar feadh deich mbliana ó 1979 go dtí 1989.
Leasuachtarán.
Fear mór cogaidh a bhí ann, i bhfad amach ar an eite dheis. Ceannaire lucht na cogaíochta faoi Bush, in éineacht le Donald Rumsfeld, bhí Cheney ag iarraidh deireadh a chur le réimeas Saddam Hussein, I bhfad roimh 9/11 fiú 
Siar sna 2000ídí, dúirt Cheney nár chreid sé sa téamh domhanda.
Ceann an Chairn, Loch Garman. Ceann tíre agus sráidbhaile in oirdheisceart Chontae Loch Garman é Ceann an Chairn nó an Carn ("Carnsore Point" i mBéarla), a bhain clú amach i 1977, nuair a chinn Rialtas na hÉireann, agus Desmond O'Malley an t-aire Fuinnimh, stáisiún ginte leictreachais núicléigh a bhunú ann, i gCeann an Chairn. Bhíothas i mbun agóide ag an suíomh agus ar fud na tíre sna blianta 1977-79. Tá cáil go fóill ar na mórchoirmeacha ceoil a eagraíodh "Get to the Point" (1978) agus "Back to the Point" (1979) agus bhí coirmeacha beaga in áiteanna eile chun aird an phobail a tharraingt ar chinneadh an rialtais. 
Bhí an-bhaint ag an gceoltóir Christy Moore leis an bhfeachtas. Mar gheall ar an agóidíocht ghéill an rialtas faoi dheireadh i 1979, ag rá nach raibh an tír sách mór do stáisiún núicléach. Ní dhearnadh aon fhorbairt ar an suíomh ó shin, agus tá Éire saor ó stáisiúin núicléacha fós.
Loch Garman. Príomhbhaile chontae Loch Garman agus an baile is mó sa chontae é baile Loch Garman, le daonra tuairim is 15,000. Ar inbhear na Sláine atá sé, agus tá a chalafort leathan, cé nach bhfuil sé an-domhain.
Iompar.
Tá stáisiún traenach ar an líne as Ros Láir go Baile Átha Cliath sa bhaile. Níl calafort Ros Láir ach timpeall 15 chiliméadar as an mbaile. Tá an baile ar an N11, ceann de bóithre náisiúnta na tíre, a luíonn idir Baile Átha Cliath agus Ros Láir.
Stair.
Tógadh ar dtús Loch Garman in am na Lochlannach, agus sa Bhéarla, tagann a ainm "Wexford" ó "Waesfjord" na Lochlannaise, ar é a bhrí ná fíord nó "inbhear an lathaigh". Nuair a tháinig Oilibhéar Cromail go hÉirinn, dhein sé slad ar an mbaile, agus tá an ghráin ag lucht an bhaile fós ar a chuimhne. Tá dealbh i lár an bhaile ag comóradh John Barry, fear a chuir cabhlach SAM ar bun.
Sláinte.
Ospidéal Ginearálta Loch Garman a chuireann seirbhís leighis ar fáil don chontae agus don cheantar máguaird. Ospidéal ginearálta atá ann a chludaíonn roinnt sainréimsí; cnáimseachas, péidiatraic, gínéiceolaíocht chomh maith leis an míochaine agus an mháinliacht ghinearálta.
Caitheamh aimsire.
Tá cáil ar an limistéar ar imeall an chuain as líon agus le raidhse an éanlaith atá ann. Is baile stairiúil é Loch Garman, le sráideanna cúnga. Gar don bhaile, tá caisleán Ferrycarrig. Tá John F Kennedy Memorial Park, arboretum mór, tuairim agus 36.7 km siar uaidh. Tá tránna breátha i ndeisceart an chontae.
Tá Feis Opera Loch Garman ag cur opera i láthair sa bhaile le hos cionn 30 bliain, le béim ar shaothair atá ligthe i ndearmad, nó gar dó.
Maolán na nGabhar. Sráidbhaile beag atá leath slí idir Inis Córthaidh agus baile Loch Garman is ea Maolán na nGabhar nó Bearna na hAille (Béarla: 'Oilgate' nó (go háitiúil) 'Oylegate'). Is é Naomh Dáibhí éarlamh an pharóiste. Bhí 358 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2016.
Fearna. Baile beag i dtuaisceart Chontae Loch Garman is ea Fearna. 
Is é a phríomhcháil gur ann a bunaíodh Deoise Fhearna. Ach cé go bhfuil ardeaglais Protastúnach Eaglais na hÉireann ann i gcónaí, tá an ardeaglais Chaitliceach in Inis Córthaidh agus pálás an easpaig i mbaile Loch Garman.
Ros Láir. Tá Ros Láir suite in oirdheisceart chontae Loch Garman, tuairim agus 20 chiliméadar ó dheas as baile Loch Garman. Is é a phríomhthábhacht ná an calafort a thugann paisinéirí agus gluaisteáin ar bord loinge go hAbertawe agus Penfro sa Bhreatain Bheag ar feadh na bliana, agus go dtí an Fhrainc cuid den bhliain.
Tá dhá shráidbhaile leis an ainm seo inniu, Calafort Ros Láir, mar a bhfuil an calafort, agus Trá Ros Láir, ar áit saoire é don chuid is mó.
I Ros Láir atá an Dr Ó Tuama, teachta dála (TD) neamhspleách dháilcheantar Loch Garman bunaithe.
Louis Stein. Is é Louis Stein príomhcharachtar an úrscéil "An Uain Bheo" le Diarmaid Ó Súilleabháin (Sáirséal agus Dill, 1968). Bronnadh duais ar an leabhar in Oireachtas na Gaeilge i 1967, duais Acadamh Liteartha na hÉireann agus duais ón bhForas GaelMheiriceánach i 1969.
Mac léinn leithleasach macnasach é Louis, a athraíonn a phort nuair a thiteann sé i ngrá le hOrla Ní Cheallaigh, iníon le traenálaí capall as Currach Chill Dara. Spreagann an grá an t-idéalachas i Louis agus déanann sé iarracht a shaol a athrú. Faoi thionchar mhúinteoir Gaeilge as Béarra teann i dtreo an náisiúnachais cultúir agus teanga. Bánn sé Orla nuair a thiomáineann sé a charr isteach sa Life agus é ólta. Úrscéal casta é seo le duine de phríomhscríbhneoirí na hÉireann sa bhfichiú haois.
Diarmaid Mac Murchadha. Rí Laighean idir na blianta 1126 agus bliain a bháis ba ea Diarmaid Mac Murchadha (1110 - 1 Eanáir, 1171). Bhí aighneas idir é féin agus Tighearnán Ua Ruairc, agus chaill sé a choróin sa bhliain 1166 dá bharr. Tháinig na Normannaigh go hÉirinn sa bhliain 1169, áfach, tar éis dó cuireadh a thabhairt do rí Shasana agus na Normainne Anraí II teacht i gcúnamh air. Mar gheall ar seo, tugtar Diarmaid na nGall air chomh maith. Gheall sé a iníon Aoife don Normannach Strongbow mar pháirt den bheart céanna.
A shaol.
Rugadh Diarmaid Mac Murchadha sa bhliain 1110 agus toghadh é ina rí ar Chúige Laighean nuair nach raibh sé ach sé bliana déag d'aois, ach ní raibh an tArd-Rí sásta leis agus chuir sé an Ruarcach go Cúige Laighean leis an ríocht a bhaint de. Bhí Mac Murchadha ag troid ar feadh na mblianta as sin amach agus d'éirigh leis a ríocht a athghabháil faoi dheireadh sa bhliain 1133, agus bhí síocháin ina ríocht ar feadh na mblianta. Ach thosaigh an seanaighneas le Tighearnán Ua Ruairc arís agus chreach Diarmaid tailte Thighearnáin sa bhliain 1152. Chuaigh Bean Uí Ruairc abhaile le rí caithréimeach Laighean agus lean an t-aighneas ar aghaidh mar gheall air sin. Díbríodh Diarmaid i 1166, agus theith sé chun na Breataine. Gheall sé go mbeadh an té a ghabhfadh a ríocht ar ais dó ina oidhre air agus thug sé saighdiúirí Normannacha leis abhaile chun a thailte a ghabháil ar ais. D'éirigh go seoigh leis na saighdiúirí Normannacha faoi cheannas Strongbow. Ghabhadar Baile Átha Cliath agus pósadh Strongbow agus iníon Dhiarmada, Aoife, i Ardeaglais Chríost, atá suite i bPort Láirge. Ón am sin ar aghaidh, d'fhan an chumhacht Ghallda in Éirinn, óir lean na Sasanaigh na Normannaigh i dtiarnas ar an bPáil, agus ar an tír ar fad ar deireadh.
Normannaigh. Ó na Lochlannaigh a shocraigh síos sa Normainn i dtuaisceart na Fraince a shíolraigh na Normannaigh, arbh í an Fhraincis a dteanga labhartha. 
Ar nós na Lochlannach rompu, tháinig siad i dtír in Éirinn, i Sasana agus i dtíortha eile san Eoraip. Ba é Liam Concar agus a arm Normannach a bhuail na Sasanaigh ag Cath Hastings i 1066. 
Tháinig na Normannaigh go hÉirinn níos déanaí, nuair a thug Diarmuid Mac Murchadha cuireadh do Strongbow teacht i gcúnamh air nuair a bhí aighneas idir é féin agus a chuid tiarnaí comharsanacha.
Rásaí Chaisleáin an Bharraigh. Ruaig ar fhórsaí Sasanacha i gCáisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo, i mbun Éirí Amach 1798 in Éirinn a bhí i Rásaí Chaisleán an Bharraigh, ar an 27 Lúnasa 1798.
Le linn Éirí Amach 1798, tháinig 1,000 saighdiúirí Francacha, faoin Ghinearál Humbert, i dtír ar an 22 Lúnasa 1798 i gCill Chuimín (Cill Ala), le cuidiú leis an éirí amach.
D'éirigh go maith ar dtús leis an gcomhaontas, agus tugadh "Rásaí Chaisleáin an Bharraigh" ar an éacht. Thosaidh an chath go luath sa mhaidin nuair tháinig na Gaedheil ’s na Franncaigh go na cnoiceann os cionn Caisleán Bharraigh. Mháirseáil siad ar an Barr na Gaoithe nó Bearna Gaoithe ’nn agus chonaic na cótaí dhearga acu thuas na sléibhte taobh amuigh an bhaile. Fógraíodh "Poblacht Chonnacht" agus ceapadh tiarna áitiúil, John Moore, ina uachtarán air. 
Ach ina dhiaidh sin, rinneadh scrios ar Ghaeil agus ar Fhrancaigh i mBéal Átha na Muice i gContae an Longfoirt agus i gCath Chill Ala ar 23 Meán Fómhair, an cath deireannach i gCúige Chonnachta le linn 'Bliain na bhFrancach'.
Óglaigh na hÉireann (1913-1919). Eagraíocht mhíleata ab ea Óglaigh na hÉireann, bunaithe sa bhliain 1913 ag náisiúnaithe Éireannacha. 
Cúlra.
Nuair a d'fhógair Rialtas impiriúil na Breataine go dtabharfaí Rialtas Dúchais d'Éirinn sa bhliain 1912, d'eagraigh na hAontachtóirí feachtas láidir ina choinne le cabhair ón bPáirtí Coimeádach. Tugadh airm agus armlón i dtír i Latharna agus bhagair Óglaigh Uladh cogadh fuilteach dá leanfaí ar aghaidh leis an Rialtas Dúchais. 
1913.
Nuair a chonaic náisiúnaithe na hÉireann an bhagairt seo, cuireadh Óglaigh na hÉireann ar bun. 
11-25 Samhain 1913, tharla bunú Óglaigh na hÉireann. Tar éis cruinnithe in Óstán Wynn ar Shráid na Mainistreach, BÁC, seoladh gluaiseacht Óglaigh na hÉireann ag cruinniú poiblí sa Rotunda. 
Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair.
Bheartaigh Erskine Childers cabhrú leo roinnt gunnaí a fháil mar fhreagra ar an mbagairt ó na dílseoirí. Ar an 26 Iúil 1914, tugadh airm i dtír ar an luamh Asgard i mBinn Éadair. Níos déanaí an lá sin, rinne rinne arm na Breataine iarracht na hairm sin a ghabháil agus maraíodh triúr sa scliúchas, ar Siúlán Bhaitsiléir, i mBaile Átha Cliath (níor cuireadh in éadan Óglaigh Uladh ar an mbealach céanna). 
Níos déanaí, thosaigh Óglaigh na hÉireann ag earcú agus ag druileáil agus níorbh fhada go raibh na scórtha míle ball acu.
Cogadh.
Nuair a bhris an chéad chogadh domhanda, amach d'fhógair ceannaire na Náisiúnaithe Parlaiminteacha, Seán Mac Réamainn, go mbeadh na hÓglaigh sásta troid in aghaidh na Gearmáine, 'ar son saoirse na náisiún beag'. Lean formhór na mball a chomhairle ach bhí dream eile ann, faoi cheannas Eoin Mhic Néill agus Phádraig Mhic Phiarais a d'fhógair nach dtroidfidís ach ar son na hÉireann. Tugadh na hÓglaigh Náisiúnta orthu siúd a lean Redmond, agus Óglaigh na hÉireann ar an gcuid eile. 
1916.
Ghlac Braithreachas Phoblacht na hÉireann, grúpa réabhlóideach rúnda, ceannas chucu féin go héifeachtúil ar Óglaigh na hÉireann. Bhain siad úsáid astu chun dul i mbun éirí amach a phleanáil agus a stiúradh i 1916. Bhí na hÓglaigh seo páirteach in Éirí Amach na Cásca, 1916, agus throid siad i gCogadh na Saoirse. 
1919.
De réir a chéile, tar éis fhógairt na Poblachta sa bhliain 1919, tugadh "Arm Poblachtánach na hÉireann" ("Irish Republican Army" as Béarla, nó an tIRA) orthu chomh maith. I ndiaidh bhunú an tSaorstáit, mhair an tIRA mar arm mídhlíthiúil. De réir mar a ghlac cuid den IRA leis an stát Éireannach, agus iad ag dul le polaitíocht shíochánta, tháinig scoilt i ndiaidh scoilte ar an IRA, agus drong nua ag teacht ar an saol le leanúint leis an gcath, go háirithe in aghaidh chríochdheighilt na hÉireann.
Téarmaíocht.
Inniu, tugann arm an Stáit "Óglaigh na hÉireann" air féin, ach baineann an tIRA úsáid as chomh maith, ag tagairt dó féin, go háirithe ina chuid preasráiteas agus cáipéisí polasaí eile.
Arm Cathartha na hÉireann. Eagraíocht mhíleata ab ea Arm Cathartha na hÉireann (Béarla: "Irish Citizen Army", giorrúchán: "ICA") ar bhunaigh James Larkin, Jack White, Séamus Ó Conghaile agus daoine eile í sa bhliain 1913 leis an lucht oibre a chosaint ar lámh láidir Phóilíní Chathair Bhaile Átha Cliath. Ba é 19 Samhain 1913 lá bunaithe na heagraíochta), le linn an Fhrithdhúnta. 
Eagraíocht.
Tar éis an fhrithdhúnta, bhí an t-arm lonnaithe i bPáirc Croydon, agus iad ag druileáil agus ag máirseáil sa tréimhse roimh Éirí Amach na Cásca. Bhí 350 ball san eagraíocht, a bheag nó a mhór, agus baint ag a bhformhór le ceardchumann éigin. Ba é an mana a bhí acu ná "Ní don Rí ná don Kaiser a thugaimid dílseacht, ach d'Éirinn", is é sin níor thug an mana aitheantas d'aon difríocht idir an Rí agus an "Kaiser" (is é sin, Impire na Gearmáine) - bhí an bheirt acu chomh coimhthíoch le chéile ó thaobh na hÉireann de, nó sin é an teachtaireacht a bhí ann. 
Bhí sainéide dá gcuid féin ag lucht an Airm seo agus iad ag déanamh a gcuid traenála go hoscailte. Mhaígh an Captaen Jack White, a bhí i bhfeighil ar dhruileáil na bhfear, go mbeadh meas acu orthu féin mar phobal.
Ba é an céachta an tsiombail a bhí le feiceáil ar bhrat Arm Cathartha na hÉireann. Sheas an Camchéachta mar shiombail don tSóisialachas Éireannach mar a tuigeadh don Chongaileach é, agus ba é ab impleacht don tsiombail ná, nuair a bhainfeadh Éire amach a saoirse, go mbeadh cumhacht aici agus ag a muintir ar a cinniúint féin ón talamh aníos go réaltaí na spéire féin.
Bhí roinnt gunnaí faighte faoi rún acu, a coimeádadh i gceanncheathrú an ITGWU (Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann) i Halla na Saoirse, gar do Theach an Chustaim. 
1914–1916.
Chuaigh Larkin go dtí na Stáit Aontaithe go luath sa bhliain 1914. 
Chuaigh Séamas Ó Conghaile i gceannas ar an Arm Chathartha sa bhliain 1914 agus rinne é a atheagrú le heagraíocht mhíleata réabhlóideach a dhéanamh de. Bhí an tArm Cathartha, faoin Chonghaileach, ina eagraíocht shóisialach phoblachtach a thacaigh le smaoineamh an éirí amach armtha agus bhí siad ag easaontú leis na daoine a bhí ag iarraidh moill a chur ar an Éirí Amach.
Bhí Michael Mallin ina Cheann Foirne i gceannas ar an Arm níos déanaí. Ba é a bhí i gceannas le linn Éirí Amach 1916. Bhí an tArm Cathartha go mór i bhfách le gníomh armtha sa bhliain 1916.
Liosta áras ceoldrámaíochta. Is foirgneamh ina gcuirtear ceoldráma agus saghsanna eile ealaíona taispeántais i láthair é áras ceoldrámaíochta.
I measc na n-áras ceoldrámaíochta is cáiliúla, tá:
Éire.
Níl aon teach opera lánaimsireach in Éirinn faoi láthair, ach cuirtear Feis Opera Loch Garman i láthair i Loch Garman gach bliain san Amharclann Ríoga.
Féach freisin.
Féach freisin: Amharclann
Áras Ceoldrámaíochta Heilsincí. Tógadh Áras Ceoldrámaíochta Heilsincí sa bhliain 1993, i ngar do lár chathair Heilsincí na Fionlainne, le léargas bhreá ar an bpáirc poiblí agus an murlach atá ann. Tá sé fairsing ar a stáitse, ina chuid suíochán agus ina chuid spásanna poiblí, ina mbíonn deis taispeántais a chur ar bun. Tá compántas breá ceoldrámaíochta bunaithe ann, agus traidisiún láidir ceoil agus ceoldrámaíocht sa chathair.
An Opera Meitreapólach. I dteach an Opera Meitreapólach tá complacht an Opera Meitreapólaigh agus Ceolfhoireann an Opera Meitreapólaigh. In Ionad Lincoln i Nua-Eabhrac atá sé, ar Broadway ag Sráid 63 i Manhattan. Tógadh Ionad Lincoln i 1962, agus tá ceannaireacht na complachta míshásta go maith leis an dteach, mar gheall ar an sórt scaipeadh fuaime atá ann, cúngas an tí le mór-opera, agus eile. Tá meas ginearálta ar ailtireacht an tí, mar sin féin. 
D'fhógair Joseph Volpe, bainisteoir ar éirigh go geal leis ó 1990 ar aghaidh, sa samhradh i 2004 go raibh sé le h-éirí as a phost ag deireadh mí Iúil 2005, agus go n-oibreodh sé lena chomharba, Peter Gelb, go dtí sin.
Tá an chomplacht ar cheann de mhór-chomhlachtaí opera an domhain. Tá James Levine tar éis éirí as a phost mar stiúrthóir ceoil, agus ´sé Zubin Mehta a chomharba.
Cuireann an chomplacht raidhse maith opera i láthair, gnás opera na hIodálaise, na Fraincise, agus na Gearmánaise san áireamh.
Sa samhradh, bíonn "ballet" á chur i láthair fad agus a bhíonn an chomplacht opera ar saoire. Ach ní ar saoire ar fad a bhíonn siad - bíonn taispeántais opera i bpáirceanna poiblí ar fud na cathrach sa samhradh, agus iad saor in aisce.
Cluiche. Tá cluichí ("cluiche" is ea an uimhir uathu) á n-imirt chomh fada siar agus a théann foinsí stairiúla agus seandálaíochta. Is iad na cluichí is simplí, ar ndóigh, ná comórtasaí nirt, luais, agus léimnigh, ar a dtugtar lúthchleasaíocht. Gaolmhar le rith agus léimnigh an duine, bíonn rásaí con agus rásaíocht chapall, seóléimneach chapall, rásaí snámha, seoltóireachta, iomramh agus rothar. Tugtar spórt orthu seo uilig, mar aon le cluichí eile aonair, beirte agus foirne.
Tá sórt eile cluichí ann, ar ndóigh, ar nós ficheall, táiplis, dartanna, júdó, mah jongg, Monopoly, agus iliomad cinn eile. Agus ar ndóigh, tá gach sórt cluiche cártaí le fáil ar fud an domhain. 
Tá glaoch i gcónaí ar chluichí cearrbhachais agus geall, agus féadtar geall a chur ar aon cheann de na cluichí thuas. Ach is i gcaisíní a chaitear agus a dhéantar airgid mór le cluichí mar Blackjack agus Roulette.
Henri Cartier-Bresson. Ba ghrianghrafadóir Francach é Henri Cartier-Bresson (* 22 Lúnasa 1908; † 3 Lúnasa 2004). 
Aithnítear Cartier-Bresson mar ghrianghrafadóir sa 20ú haois a bhí cumas ealaíne ar leith ann. Bhain Cartier-Bresson úsáid as ceamara rangefinder Leica 35 mm, ag úsáid gnáthlionsa 50 mm, nó lionsa teileafóto uaireanta. 
Sa bhliain 1947, bhunaigh Cartier- Bresson Magnum Photos le Robert Capa, William Vandivert, David Seymour agus George Rodger. 
Saol.
Óige.
Rugadh Henri Cartier-Bresson sa bhliain 1908 i Chanteloup-en-Brie na Fraince, de thuismitheoirí bourgeois. Chuir sé suim sa ghrianghrafadóireacht go luath. Agus é ina bhuachaill, bhí Box Brownie ag Cartier-Bresson. Níos déanaí, bhí ceamara 3 1/4" x 4 1/4" aige. 
Rinne sé staidéar ar phéintéireacht ar feadh dhá bhliain i stiúideo i bPáras.
I 1931, agus é 22 bliain d'aois, chuaigh Cartier-Bresson go dtí fásach san Afraic Thiar mar shealgaire. I ndiaidh bliana, d'fhill sé ar bhFrainc tar éis bheith tinn le "blackwater fever", sórt malaria trom. Agus é ag dul i bhfeabhas is ea a tháinig an ghrianghrafadóireacht chuige i gceart. D'insíodh sé níos déanaí faoin gcaoi a dhéanadh sé faire sna sráideanna i gcaitheamh an lae, agus é ag aireachtáil mar a bheadh ainmhí fiáin ullamh chun fola, agus beart aige greim a bhreith ar an saol, chun an saol a choimeád beo tré shealbh a thógáil air.
Nuair a bhris an Dara Chogadh Domhanda amach, liostáil Cartier-Bresson in Airm na Fraince agus ghabh na Gearmánaigh é go gairid ina dhiaidh. Tar éis dhá iarracht gan ráth, d'éalaigh sé ó champa phríosúnaí cogaidh, agus d'oibrigh sé leis an "Résistance" go deireadh cogaidh. 
Magnum.
I 1947, chuidigh Cartier-Bresson an comharchumann grianghrafadóireachta Magnum a chur ar bun. Thóg tionscnaimh a rinne sé do mhór-irisí trasna na hEorpa agus Mheiriceá Thuaidh] é, go dtí an India, an Rúis agus an tSín. 
Foilsíodh a lán leabhar dá chuid grianghrafanna sna 1950idí agus sna 1960idí; ba é "The Decisive Moment" (1952) an ceann ba mhó clú. Sa leabhar sin, dúirt Cartier-Bresson faoin nóiméad cinniúna sin: "an taitheantas comhuaineach, i gcodán soicind, de thábhacht tarlúna, chomh maith le hordú beacht na bhfoirmeacha a thugann don tarlúint sin a urlabhraíocht cheart... sa grianghrafadóireacht, féadann an rud is lú a bheith ina shárchuspóir. Féadann an sonra beag daonna a bheith ina leitmotif".
Céim mór dá chuid oibre a bhí san iar-thaispeántas ollmhór, le 400-íomhá, a chuaigh ar fud SAM i 1960. Thóg sé Craobh Hasselblad sa bhliain 1982.
Cailleadh Cartier-Bresson ag Céreste (Alpes-de-Haute-Provence, an Fhrainc) ar 3 Lúnasa 2004 agus 95 bliain air.
In Éirinn.
Thug Cartier-Bresson cuairt ar Éirinn sa bhliain 1962. Reáchtáladh taispeántas in Ard-Mhúsaem na hÉireann i 2019. Sa bhliain 2006, eagraíodh taispeántas grianghrafadóireachta in Áras Nua-Ealaíne nahÉireann (IMMA) i mBaile Átha Cliath ina raibh breis is 150 pictiúr ó chartlann Magnum, ina measc Henri Cartier-Bresson.
Stair. Cur síos ar an saol atá caite, agus ciall a bhaint aisti, atá i gceist le stair. Is ón Fhraincis "Histoire" a tháinig an focal go Gaeilge, agus tá a bhunús sa bhfocal Gréigise ἱστορία, "historia", a chiallaíonn eolas a fuarthas trí imscrúdú. Is féidir stair réigiúin leathain agus cultúir ar fad a chur síos agus staidéar a dhéanamh orthu, nó is féidir dian-staidéar a dhéanamh ar thír, ar bhaile, ar dhuine, nó ar cheird nó aon gné eile den saol thar am.
Stair an domhain.
Baineann stair an Domhain leis na heachtraí agus tréimhsí i bhforbairt an phláinéid ar feadh na 4.6 billiún bliain idir cruthú na cruinne agus an lá inniu. 
Réamhstair.
Roinntear an réamhstair mar seo: