Trelis/gawiki huggingface dataset:
Fuinneamh gaoithe. Tagann fuinneamh na gaoithe ó fhuinneamh radaíocht na Gréine, de bhrí go dtéann an radaíocht sin réimsí éagsúla an Domhain ar shlite éagsúla. Mar shampla, téann radaíocht na Gréine an Domhan níos mó ag an meánchiorcal ná ag áiteanna ó thuaidh nó ó dheas, agus mar sin bíonn difríocht teochta idir na réigiúin seo. Éiríonn an t-aer te ag na teochreasa, agus séideann aer fuar isteach i dtreo an mheánchiorcail i ngaoth chomhiompair. Cuireann rothlú an Domhain ar a ais claonadh ar na gaotha seo, chun na trádghaotha a chruthú. Ansin filleann an t-aer te sin a bhí ag an meánchiorcal, tar éis a fhuartha, ar ais ar dhromchla an Domhain ag na trópaicí timpeall 23° ón meánchiorcal. Leanann cuid den aer seo mar thrádghaotha, ach séideann cuid eile i dtreo na Mol. Nuair a chlaontar na gaotha seo le rothlú an Domhain, is frith-thrádghaotha iad. Is fuinneamh cinéiteach é fuinneamh na gaoithe, agus braitheann an oiread fuinnimh atá inti ar luas na gaoithe cearnaithe. De bhrí go séideann an ghaoth chomh láidir rialta ar fud na hÉireann, tá sí an-oiriúnach chun feidhm a bhaint as an acmhainn fuinnimh seo. Úsáidtear muilte gaoithe nua-aoiseacha chun an fuinneamh seo a thiontú ina fhuinneamh leictreach. Braitheann an oiread fuinnimh is féidir a fháil ón ngaoth le muileann gaoithe ar an bhfairsinge a rothlaíonn na liáin tríthi: a bheag nó a mhór, fad an liáin cearnaithe agus luas na gaoithe ciúbaithe.
Fuinneamh geoiteirmeach. Teas ón Domhan féin, a thagann ar dtús trí aistriú ón magma leachtach i gcroíleacán an Domhain go dtí na sraitheanna de charraigeacha póiriúla ina bhfuil uisce lonnaithe. Téitear an t-uisce, agus uaireanta fiuchtar is galaítear é. In áiteanna áirithe ar Domhan—an Íoslainn, an Nua-Shéalainn, Páirc Náisiúnta Yellowstone i Meiriceá — sceitear an t-uisce fiuchta agus fiú an galuisce seo go nádúrtha i dtoibreacha teo is géasair. Is féidir an talamh a dhruileáil chun teacht ar an uisce te seo lena úsáid mar acmhainn teasa i bhfoirgnimh is gairneoirneacht. Is costasach an druileáil dhomhain, agus bíonn an t-uisce te seo aigéadach, ionas go gcreimeann sé gnáthphíopaí is gnáthuirlisí pluiméireachta tapa go leor. Mar sin, níl an acmhainn fuinnimh seo in úsáid go forleathan fós, ach is dócha go leathnóidh a húsáid amach anseo.
Fuinneamh ianúcháin. Is intuigthe go bhfuil greim ag reimse an núicléis ar na leictreoin uile ata thart ar an adamh neodrach nó neamhluchtaithe, agus is ga fuinneamh ianúcháin, uime sin, chun leictreon a thógáil ón adamh sin. Ós rud é go bhfuil leictreoin luchtaithe go diúltach agus go bhfuil prótóin sa núicléas luchtaithe go deimhneach, beidh aomadh eatarthu. Dá mhéad é tarraingt an núicléis, is amhlaidh is deacra a bheas sé leictreon a tharraingt ar shiúl ó adamh.
Tugtar "an chéad leictreonfhiníocht" - is é seo an t-athrú eantalpachta nuair a chomhshóitear aon mhól d’adaimh ghásacha ina n-iain ghásacha le lucht diúltach amháin. 
Mar shampla; 
Tabhair do d’aire go bhfuil 2Cl(g) + 2e– → 2Cl–
(g) 2 x leictreonfhiníocht de chlóirín
D’fhoirmiú na n-ian X2– ní mór luachanna an dara leictreonfhiníocht a thabhairt san áireamh.
"An dara leictreonfhiníocht" – seo an t-athrú eantalpachta nuair a dhéantar aon mhól d’iain ghásacha le lucht amháin diúltach a chomhshó ina iain ghásacha le lucht 2–.
Tá na luachanna seo deimhneach mar go bhfuil leictreon á ghnóthú ag speiceas atá luchtaithe go diúltach cheana féin O–(g) + e– → O2–(g)
Sainiúil do gach dúil, réasúnta íseal do na miotail alcaile (mar shampla, 500 kJ mol i sóidiam) agus réasúnta ard do na halaiginí (mar shampla, 1680 kJ mol i bhfluairín).
Is é an chéad fhuinneamh ianúcháin ná an fuinneamh atá de dhíth le mól amháin d’adaimh ghásacha a chomhshó ina n-iain ghásacha le lucht deimhneach amháin. 
Mar shampla:
Tabhair do d’aire gur chóir siombailí staide a thabhairt.
Is é an dara fuinneamh ianúcháin ná an fuinneamh atá de dhíth le mól amháin d’adaimh ghásacha le
lucht amháin deimhneach a chomhshó ina n-iain ghásacha le lucht deimhneach dúbailte.
Is é an tríú fuinneamh ianúcháin ná an fuinneamh atá de dhíth le mól amháin d’adaimh ghásacha le
lucht deimhneach dúbailte a chomhshó ina n-iain ghásacha le lucht deimhneach triarach.
Fuinneamh inmheánach. Sa teirmidinimic, an difríocht idir an teas a sholáthraítear do chóras is an obair a dhéanann an córas céanna ar a thimpeallacht. 
Úsáidtear an tsiombail U dó, agus tomhaistear i ngiúil é. 
Go ginearálta, nuair a sholáthraítear teas do chóras méadaíonn an fuinneamh inmheánach, agus freagraíonn sé sin do mhéadú teochta.
Fuinneamh laitíseach. An fuinneamh is gá chun mól solaid ianaigh a thiontú ina iain ghásacha. Is féidir meastachán réasúnta a dhéanamh ar a luach do chuid mhaith comhdhúl, agus an luach sin a úsáid chun fuinnimh eile a ríomh.
Fuinneamh malartach. Téarma neamhchruinn atá in úsáid chun foinsí fuinnimh nach mbraitheann ar loisceadh breoslaí iontaisithe (gual, ola, gás nádúrtha) ná fuinneamh núicléach chun leictreachas a ghiniúint nó feithiclí a fhuinnmhiú. Bíonn baol ag baint le cúrsaí núicléacha. Agus níl na breoslaí iontaisithe in-athnuaite, agus astaíonn a loisceadh truailliú san atmaisféar. Mar sin, tá spéis i bhfoinsí eile (mar shampla, fuinneamh gréine, fuinneamh geoiteirmeach, hidrileictreachas, fuinneamh gaoithe, fuinneamh na dtaoidí, is eile) ag fás ar fud an Domhain. Baineann tábhacht ar leith leis na foinsí eile seo i dtíortha gan acmhainní breoslaí iontaisithe, agus tíortha atá á bhforbairt. Mar sin féin, níl saothrú na bhfoinsí seo gan deacrachtaí. Mar shampla, chun leas a bhaint as fuinneamh na dtaoidí, is gá baráiste a thógáil trasna inbhear abhann, rud a chuirfeadh isteach ar éiceachóras an inbhir is na habhann. Chun hidrileictreachas a ghiniúint, is gá gleannta a bhá agus daoine a asáitiú, mar a rinneadh sa tSín le Damba Mór na dTrí Mhám. Ní maith le cuid de na daoine muilte gaoithe sa tírdhreach.
Fuinneamh núicléach. Feidhmiú eamhnaithe núicléach trí imoibreoir núicléach chun fuinneamh is cumhacht leictreach a sholáthar.
Sa bhliain 2004, sa Fhrainc fuarthas 75% den chumhacht leictreach ó fhuinneamh núicléach, sa Bheilg 50%, agus sa Bhreatain timpeall 18%.
Ag an am céanna, táirgeadh 20% den chumhacht leictreach i Meiriceá ag 104 imoibreoir núicléach.
Fuinneamh poitéinsiúil. An fuinneamh atá stóráilte i réad mar gheall ar a ionad i réigiún ina bhfulaingíonn sé iarmhairt fórsa éigin. Úsáidtear an tsiombail V dó, agus san aonad giúl (J) a thomhaistear é. Mar shampla, faigheann réad fuinneamh poitéinsiúil cothrom leis an obair a dhéantar air chun é a ardú i gcoinne an fhórsa domhantarraingthe os cionn dromchla an Domhain. Nuair a fhuasclaítear é, titeann sé i dtreo na talún agus athraítear an fuinneamh poitéinsiúil go dtí fuinneamh cinéiteach (fuinneamh de bharr a ghluaisne). An obair a dhéantar chun lingeán a bhrú, stóráiltear an fuinneamh sin mar fhuinneamh poitéinsiúil sa lingeán. Is féidir fuinneamh poitéinsiúil luchta dhearfaigh leictrigh a mhéadú ach é a ghluaiseacht níos gaire do lucht dearfach eile.
Fuinneamh teirmeach na farraige. Má bhíonn difríocht teochta idir doimhneachtaí éagsúla san aigéan, is féidir córas cosúil le timthriall cuisnithe á rith ina mhalairt treo a úsáid chun cumhacht leictreach a ghiniúint. Tá taighde ar siúl ar fud an Domhain ar chórais chun an aidhm seo a bhaint amach. Is amhlaidh a athshúnn na haigéin an-chuid teasa ó radaíocht na Gréine, agus aisradaíonn siad cuid den teas sin amach sa spas. Is é dromchla na farraige a fhaigheann an teas seo, agus de bhrí gur drochsheoltóir teasa é an sáile, ní aistríonn an teas go dtí bun na farraige ach ar éigin. Mar sin tarlaíonn difríocht teochta idir barr is grinneall na farraige. Sa chóras a úsáidtear chun an fhoinse fuinnimh seo a fheidhmiú, téann an t-uisce ar barr an cuisneán, mar amóinia, á ghalú. Gluaiseann an ghal seo trí thuirbín, a rothlaíonn dineamó chun leictreachas a ghiniúint. Ansin ritheann an ghal trí phíobán ag doimhneacht mar a bhfuil teocht timpeall 20 °C níos lú ná teocht an bhairr, rud a chomhdhlúthaíonn an ghal ina leacht roimh fhilleadh dó don ghalaitheoir ag barr te na farraige. Tá córais den saghas seo an-chostasach fós, ach seans go mbeidh an lá leo amach anseo nuair a éiríonn ola níos costasaí.
Fuinneog lainseála. An tréimhse ama, taobh istigh den deis lainseála, inar féidir spásárthach a lainseáil isteach sa bhfithis chuí. Ní bhíonn i gceist ach idir cúpla nóiméad is uair an chloig, ag brath ar an misean (an pláinéad sprice) agus an lá. Bíonn dhá fhuinneog mar seo i ngach 24 uair, ach is féidir go mbeidh ceann acu neamhphraiticiúil ar chúiseanna cosúil leis na priacail a bhaineann le lainseáil oíche nó stoirm throm.
Fuinneoga. Foirm de chomhéadan grafach úsáideora, ina léiríonn an ríomhaire grúpa fo-scáileán ar an scáileán. Freagraíonn gach fo-scáileán do chlár éagsúil ar leith atá ag rith ar an ríomhaire. Is féidir na fo-scáileáin a bhogadh anonn is anall, a chur anuas ar a chéile, a laghdú go neamhbhuan chun baint den mhéid eolais ar an scáileán, agus ligean do na ríomhchláir go léir comhaid a sheachadadh eatarthu. Mar shampla, is féidir na torthaí ó scairbhileog a sheachadadh chuig córas foilsitheoireacht deisce le cur i dtuarascáil theicniúil. Windows a thugann comhlacht Microsoft mar thrádmharc ar a thimpeallacht iltasc oibriúcháin don ríomhaire pearsanta.
Fuíoll núicléach. Nuair a ídítear breosla núicléach in imoibreoir núicléach—is é sin, nuair a eamhnaítear an t-úráiniam-235—bíonn iseatóip éagsúla fhíor-radaighnaíomhacha the fágtha. Is fotháirgí iad seo ar an bpróiseas uile a bhíonn i gceist le giniúint cumhachta leictrí núicléiche agus déanamh buamaí núicléacha. Tá an radaíocht a thagann ó na fotáirgí seo an-bhaolach do dhaoine is aon neach beo, agus leanann an baol ar feadh na gcéadta nó fiú na mílte bliain. Níl aon réiteach sásúil ar conas an t-ábhar radaighníomhach seo a chur de láimh. Díreach tar éis an breosla ídithe a bhaint as an imoibreoir, déantar é a stóráil ar an láithreán, gar don imoibreoir. Sna tíortha núicléacha go léir, tá níos mó ná 100,000 tonna den ábhar seo stóráilte faoi seo, agus is cúis agóide ar fud an Domhain é. In áiteanna ar leith, mar Sellafield Shasana, déantar athphróiseáil ar an bhfuíoll núicléach chun ábhar athinúsáidte a thógaint amach as agus an fuíoll is baolaí a thiubhú. Rangaítear an fuíoll seo i 3 leibhéal: íseal, meánach, is ard. I láthair na huaire, cuirtear an fuíoll íseal-leibhéil is meánleibhéil i gclaiseanna sa talamh, mar shampla i nDrigg gar do Sellafield agus mianaigh thréigthe salainn sa Ghearmáin. Maidir leis an ábhar ardleibhéil, coinnítear in umair cruach domheirgthe a bhíonn fuaraithe an t-am ar fad é. Is stóráil ghearrthéarmach í seo, agus tá taighde ar siúl ar ghloiniú (an fuíoll a dhlúthú is a ghabháil i ngloine) agus na bloic gloine a stóráil faoi ghrinneall na farraige nó a dhumpáil i dtolláin ollmhóra go domhain faoin talamh, mar réiteach fadtéarma. Ach níl glactha go forleathan leis na réitigh seo de bhrí go bhfuil eagla ar dhaoine go n-éalóidh cuid den ábhar baolach amach sa bhithsféar amach anseo.
Fuiseog féir. Éan atá dúchasach don Domhan Úr, Thuaidh agus Theas, is ea an fhuiseog féir. An clúmh stríocach, breac ar an droim. Áitríonn sí talamh féaraigh is shaothraithe, itheann feithidí is síolta, agus neadaíonn ar an talamh.
Tubaiste núicléach Fukushima. Tharla Tubaiste núicléach Fukushima, an tubaiste núicléach is measa riamh ar domhan (ó thaobh na sceite radaíochta) do na himoibreoirí Daiichi i Fukushima, in oirthuaisceart oileán Honshu na Seapáine ar an 12 Márta 2011. Is príomhchathair Mhaoracht Fukushima, sa tSeapáin, é Fukushima.
Tōhoku.
Tharla an crith talún is mó riamh sa ,tSeapáin, 9.0–9.1 (Mw), ar an 11 Márta i Tōhoku (東北地方太平洋沖地震, Tōhoku-chihō Taiheiyō Oki Jishin). Bhí sé faoi ghrinneall an aigéin timpeall 25km amach ón gcósta. Ní hamháin sin, ach bháigh an súnámaí limistéar leathan tíre, cathracha, bailte agus feirmeacha. Cailleadh níos mó ná 17,000 duine sna tuilte, b'fhéidir 22,000 san iomlán agus bhí ar 400,000 duine teitheadh as an gceantar. Bhí na milliúin eile gan chumhacht aibhléise ná uisce.
Ní dóigh go ndearna an crith talún sin ró-dhochar do na himoibreoirí, ach lean an súnámaí agus milleadh an-chuid de chórais rialaithe na n-imoibreoirí. 
Na himoibreoirí.
Sé imoibreoir a bhí i gceist: milleadh ceathrar cinn go hiomlán agus an dá cheann eile go holc. I lár thubaiste na dtuilte, cailleadh smacht de réir a chéile ar na himoibreoirí agus na humair fuaraithe don bhreosla ídithe sa stáisiún núicléach. 
Trí lá i ndiaidh na tubaiste, bhí imní mhór faoi ghléasra núicléach Fukoshima, áit ar tharla an dara pléascadh hidrigine ar an lá sin. Rinneadh iarrachtaí móra tubaiste núicléach a sheachaint, mar shampla, phumpáil na hinnealtóirí uisce sáile isteach sna himoibreoirí in iarracht na slatra breosla a fhuarú.súnámaí. 
Tharla pléascanna sna humair seo agus i gcuid de na himoibreoirí, agus scaoileadh ábhair radaighníomhacha san aer. Leáigh cuid de na croíleacáin a chuir go mór le déine is troime an sceite. 
Iarmhairtí.
Aslonnaíodh an pobal uile i bhfoisceacht 20-30km in 2011, agus fógraíodh fairsinge 20km timpeall uirthi sin mar theirceantar amach is amach. 
Iontas na n-iontas, níl an damáiste fadtéarmach do shláinte na n-ainmhithe sa cheantar ró-dhona, is cosúil. Tá an zón eisiaimh beo le fiadhúlra anois (in 2023). Tá iontas ar eolaithe nach bhfuil an t-éilliú radaighníomhach ró-ard. 
I gcomparáid leis an Tubaiste núicléach Fukushima sa bhliain 2011, bhí líon na mbásanna díreacha níos airde in Searnóbail, ach bhí an truailliú radaighníomhach níos measa sa tSeapáin.
Fullairéin. C-60, allatróp carbóin le 60 adamh carbóin ann. Struchtúr ar chuma dromchla sféir atá aige, dála an chruinneacháin gheodasaigh ag Buckminster Fuller, ar ainmníodh an t-allatróp as. Struchtúr cosúil le craiceann liathróid sacair is ea é seo, agus adamh C ar gach cúinne. Tugtar "millín bucaí" air freisin. Aimsíodh an t-allatróp seo i lár na 1980idí, bíodh is go dtuigtear gur comhábhar súiche é.
Fulmanáit. Salann ina bhfuil an t-ian CNO. Tugtar "isicianáit" uirthi freisin. Ciallaíonn an t-ainm ‘toirneach’ i Laidin, agus is ábhar pléascach é. Úsáidtear Hg(CNO)2 mar mhaidhmitheoir.
Robert Fulton. Innealtóir is ceapadóir a rugadh i Lancaster, Pennsylvania ab ea Robert Fulton (14 Samhain 1765 -24 Feabhra 1815). Cheap sé meaisín dreideála is an toirpéad, agus tá cáil ar leith air as an mbád gaile a fhorbairt is a rith go rathúil ar bhonn trádalach sna Stáit Aontaithe.
Fuingicíd. Is éard is fuingicíd ann ná aon cheimiceán a úsáidtear chun na fungais, a dhéanann dochar do phlandaí, ainmhithe nó ábhair eile bia, a smachtú. Tábhachtach chun smacht a chur ar bhruth rua i ngránbharra, dúchan prátaí, agus coincleacha ar thorthaí. Úsáidtear iad freisin chun fungais a mhilleann bia stóráilte nó a fhásann ar ainmhithe nó daoine a chealú. Go minic, comhdhúile le mearcair nó sulfar iontu a bhíonn sna fuingicídí.
Robert F. Furchgott. Cógaseolaí a rugadh i Charleston, Carolina Theas ab ea Robert F. Furchgott (1916-2009). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1998 lena chomhghleacaithe Louis Ignarro is Ferid Murad as a gcúnamh i léiriú feidhm ocsaíd nítrigine mar chomharthamhóilin sa chóras cairdifeadánach. 
Bhí an léargas seo tábhachtach i bhforbairt teiripí do ghalair croí, agus saothrú an druga Viagra.
Ga adamhach. Is toise éifeachtach adaimh é an ga adamhach. I miotal, leath an fhaid idir dhá núicléas sa solad: tugtar "an ga miotalach" air seo freisin. I neamh-mhiotal, leath an fhaid is lú idir núicléis dhá adamh chomhionanna neamhnasctha.
Gabhar angóra. Cineál gabhar baile a tháinig ón Tuirc ar dtús (is seanainm ar Ankara é Angóra). Póraítear i Meiriceá Thuaidh, an Afraic Theas is an Astraláise é le haghaidh na holann, gruaig síoda a dtugtar "móihéar" uirthi.
Gabhdán (fiseolaíocht). San fhiseolaíocht, láthair ar leith é an gabhdán atá taobh istigh den chillscannán de ghnáth, atá oiriúnaithe chun néaratharchuradóirí is hormóin a nascadh agus idirghabháil a dhéanamh maidir lena n-iarmhairtí sa chill. Déanann siad idirghabháil le hiarmhairtí ábhar coimhthíoch eile (drugaí ina measc) ar an gcolainn freisin. Tugtar "láithreacha nasctha" orthu freisin. Mar thoradh ar an nascadh, gníomhachtaítear fachtóirí idirmheánacha a spreagann an fhreagairt cheallach.
Gabhdán (planda). I bplanda bláthanna, an chuid sin de bharr gais a mbíonn codanna an bhlátha ceangailte leis. De ghnáth bíonn sé dronnach. Is féidir go n-atfaidh nó go leathnóidh sé chun na cairpéil a chlúdú, agus is tábhachtach a ról i gcruthú an toraidh.
Gabhlóg thiúnta. Gléas ceoil shimplí, barra miotail i bhfoirm gabhlóige. Cheap an trumpadóir Sasanach John Shore (c 1662-1752) í i 1711. Buailtear í len í a chur ag athshonadh ag a nóta ar leith féin, agus cuirtear an lárphointe i dteagmháil le dromchla adhmadach, mar shampla, rud a dhéanann nóta saor ó armónaigh is féidir a aireachtáil ar fud seomra mhóir. Úsáidtear í chun gur féidir le hamhránaithe is seinnteoirí a n-airde a oiriúnú i leith airde na gabhlóige tiúnta.
Dennis Gabor. Fisiceoir a rugadh i mBúdaipeist na hUngáire ab ea Dennis Gabor (5 Meitheamh 1900 – 9 Feabhra 1979). D'oibrigh sé i gColáiste Impiriúil Londan. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1971 as a shaothar i bhforbairt is úsáid na holagrafaíochta.
Ange-Jacques Gabriel.  
Ailtire Francach ab ea Ange-Jacques Gabriel (23 Deireadh Fómhair 1698 – 4 Eanáir 1782). Bronnadh an teideal Ailtire an Rí air. Eisean príomhailtire na tíre agus an t-athrú ón stíl rocócó go dtí an nua-chlasaiceachas faoi lánseol. 
Dhear Gabriel an Place de la Concorde i bPáras, agus chríochnaigh an Petit Trianon i Versailles. Ar feadh 40 bliain, rinne sé ní hamháin dearaí do thaobh amuigh d'fhoirgnimh Versailles, ach ath-chóiriú an taobh istigh chomh maith. Áirítear an Petit Trianon mar sméar mhullaigh nua-chlasaiceachas na Fraince.
Gabró. Is éard is gabró ann ná cloch dhoigheartha gharbhghráinníneach le tiúchan beag silice, déanta as iathchloch chailceach, pirixéin, agus uaireanta olaivín.
Gadhar fiaigh. Cú a úsáidtear i seilg giorriacha. Rud beag níos lú ná gadhar sionnach, agus srón ghéar aige.
Gadhar gunna Gaelach. Pór a forbraíodh in Éirinn, cosúil leis an ngadhar gunna Sasanach ach níos caoile. A fhionnadh snasta dearg/donn. Cruthaíonn an ghruaig frainsí ar an eireaball, an bolg, agus cúl na gcos. Tugtar "an gadhar gunna dearg" air freisin.
Gadhar gunna Sasanach. Pór a saothraíodh i Sasana. Níos airde ag na guaillí ná ag na geadáin. An soc domhain. An fionnadh fada bán le marcanna dorcha. Pór eile a saothraíodh sa Bhreatain freisin is ea gadhar gunna Ghordan, le fionnadh dubh is paistí beaga donna ar an taobh íochtarach.
Gadhar sionnach. Madra baile, póraithe chun sionnaigh a sheilg. Mór le fionnadh donn, dubh is bán. Na cluasa bog. Dhá phór ann, an gadhar sionnach Sasanach, agus a shliochtach mór, an gadhar sionnach Meiriceánach.
Gafann. Planda bliantúil nó débhliantúil giobach greamaitheach bréan, dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise agus tuaisceart na hAfraice is ea gafann. Na duilleoga mór bog, fiaclach a bheag nó a mhór. Na bláthanna 2-3 cm ar leithead, iompartha i mbláthra cuartha. An chailís feadánach. 5 mhaothán ar an gcoróinín, buí báiteach is corcra. Nimhiúil de bhrí go gcuimsíonn sí alcalóidigh éagsúla, go háirithe hióisciaimín is scópailimín. Baintear feidhm as eiseatocsainí aisti i míochaine an lae inniu, chun suaimhneasáin a dhéanamh den chuid is mó.
Hipitéis Gaia. Is é James Lovelock a chum an téis sna 1970idí gur orgánach comhdhéanta atá sa domhan ina maireann muid. "Gaia" a bhaist sé ar an hipitéis seo, ina samhlaítear an Domhan iomlán ina orgánach a mhionathraíonn a chomhshaol féin chun coimeád ina staid bharrmhaith. Is é Gaia an fororgánach seo de réir an choincheap. 
Forbairt.
Chuir an t-eolaí Sasanach James Lovelock síos ar GAIA den chéad uair ina leabhar "GAIA: A New Look at Life on Earth" (GAIA: Léargas Nua ar an mBeatha ar Domhan, 1979). Bhunaigh Lovelock an coincheap ar gheolaíocht, geoicheimic, bitheolaíocht éabhlóideach, is aeráideolaíocht, agus phléigh sé na bealaí rialaithe siarchothaithe ina n-idiroibríonn na páirteanna éagsúla den Domhan óna chroíleacán amach go barr an atmaisféir. 
Tagann éiceolaíocht go mór san áireamh freisin. Mar sin féin, ní ghlactar leis an gcoincheap i measc eolaithe, ach i méid bheag, de bhrí go réamhinsíonn an hipitéis seo go sroichfidh an Domhan staid bharrmhaith, is cuma pé drochiarmhairt a imrítear air, rud nach bhfuil inghlactha ó thaobh eolaíochta ná staire de.
Spásárthach 'Gaia'.
Sheol eolaithe an ceamara digiteach is mó riamh isteach sa chianspás sa bhliain 2013 ar an spásárthach 'Gaia'.
Gaibhniú. Múnlú miotail as píosa amháin trí chasúr a oibriú ar an miotal téite bogtha chun go nglacann sé an cruth is gá, nó an píosa miotail bhogtha a bhualadh le casúr isteach i ndísle den chruth a theastaíonn. I bplancghaibhniú, ligtear don chasúr nó an dísle, ualaithe go trom, titim ar an bpíosa miotail théite atá le múnlú. I ngaibhniú turrainge, taistealaíonn dhá dhísle faoi luas ón dá thaobh den phíosa miotail théite atá le gaibhniú. I ngaibhniú rolla, ritear stiall miotail bhogtha idir díslí sorcóireacha le híslithe báite.
Aries Spears. Is aisteoir Meiriceánach é Aries Spears, a rugadh sa bhliain 1975.
Bernie Mac. Is aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é Bernard Jeffrey "Bernie" McCullough, a rugadh sa bhliain 1957.
Kellita Smith. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Kellita Smith, a rugadh sa bhliain 1969.
Jeremy Suarez. Is aisteoir Meiriceánach é Jeremy Steven Suarez, a rugadh sa bhliain 1990.
Dee Dee Davis. Is aisteoir Meiriceánach é Dee Dee Davis, a rugadh sa bhliain 1996.
Abhainn Bhaile an Chaisleáin. Is abhainn a ritheas trí Chontae Ard Mhácha agus Chontae Lú í Abhainn Bhaile an Chaisleáin. Éiríonn sí i ngar le Baile Úr, agus ritheann sé tríd an bhaile ar tar a éis a ainmníodh é, Dún Dealgan. Dreideáiltear é go rialta ar son rochtain na longa uisce-dhomhain chuig an bhaile. Bíonn fionnóga, breaca geala, agus bradáin le fáil san abhainn.
Cé Giles. Is cé suite i gContae Lú é Cé Giles.
Cuaille.  
Is leithinis suite i gContae Lú é Cuaille nó Leithinis Chuaille.
An Casán. Is abhainn suite i gContae Lú é an Casán.
Caisleán Dairbhre. Is caisleán suite i gContae Lú é Caisleán Dairbhre.
Gleann na bhFiach. Is ceantar suite i gContae Lú é Gleann na bhFiach.
Geata San Labhrás. Is barbacán suite i gContae Lú é Geata San Labhrás.
Halla an Toinlígh. Is teach mór é Halla an Toinlígh atá suite i Contae Lú thart ar 5 km siar ó Droichead Átha.
Linn Duachaill. Is longfort Lochlannach suite i gContae Lú é Linn Duachaill.
Tarbhealach na Bóinne. Is tarbhealach suite i gContae Lú é Tarbhealach na Bóinne.
Camille Winbush. Is ban-aisteoir Meiriceánach é Camille Simoine Winbush, a rugadh sa bhliain 1990.
Jordan Peele. Is aisteoir Meiriceánach é Jordan Peele, a rugadh sa bhliain 1979.
Keegan-Michael Key. Is aisteoir Meiriceánach é Keegan-Michael Key, a rugadh sa bhliain 1971.
Ike Barinholtz. Is aisteoir Meiriceánach é Isaac "Ike" Barinholtz, a rugadh sa bhliain 1977.
Gradaim agus ainmniúcháin.
Tá ainmniúchán amháin faighte aige.
Bobby Lee. Is aisteoir Meiriceánach é Robert "Bobby" Lee, a rugadh sa bhliain 1972.
Arden Myrin. Is aisteoir Meiriceánach í Arden Myrin, a rugadh sa bhliain 1973.
Paul Vogt. Is aisteoir Meiriceánach é Paul C. Vogt, a rugadh sa bhliain 1964.
Mo Collins. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Maureen Ann "Mo" Collins, a rugadh sa bhliain 1965.
Chris Hogan. Is aisteoir Meiriceánach é Christopher "Chris" Hogan, a rugadh sa bhliain 1970.
Gaiméit. Cill atáirgthe ar leith a chónascann le gaiméit eile den ghnéas eile le linn toirchithe chun siogóit amháin a chruthú. Bíonn na gaiméití haplóideach, le sraith crómasóm amháin, agus an siogóit dioplóideach, le sraith péirí crómasóm, ceann de gach péire ó cheann de na gaiméití. De ghnáth, bíonn na gaiméití idirdhealaithe: gaiméit fhireann (an speirm a bhíonn soghluaiste, gan mórán cíteaplasma) agus gaiméit bhaineann (an ubh nó an t-ubhán, do-ghluaiste le han-chuid cíteaplasma is roinnt miteachointrí, de réir cineáil).
Gaiméitifít. An ghlúin ghnéasach i mbeatha planda, an ghlúin haplóideach mar a dtáirgtear na gaiméití. Is í seo an chuid is mó de bheatha na n-algaí is na gcaonach. Is cuid bheag í de bheatha na raithní, mar a mbíonn na gaiméití saor ón bplanda, agus de bhrí go dtriomaíonn siad go héasca, is fearr dóibh gnáthóg fhliuch. Maidir le plandaí bláfara, is iad feadán na pailine agus sac an tsutha a sheasann don ghaiméitifít.