Trelis/gawiki huggingface dataset:
La Repubblica. Is nuachtán laethúil Iodálach é la Repubblica. Bunaíodh an nuachtán sa bhliain 1976. Tá dearcadh eagarthóireachta 'clé' ag an nuachtán agus é an-cháinteach ar Silvio Berlusconi, mar shampla, agus é in oifig.
Sean Connery. Ba aisteoir Albanach de phór na hÉireann é Sean Connery a rugadh ar an 25 Lúnasa 1930, a cailleadh ar an 31 Deireadh Fómhair 2020.
Luathshaol.
Rugadh Thomas Sean Connery, darb ainm Thomas i ndiaidh a sheanathar, i Fountainbridge, Dún Éideann, Albain, an 25 Lúnasa 1930. Bean ghlantacháin ab ea a mháthair, Euphemia "Effie" McBain McLean. Rugadh iníon Neil McLean agus Helen Forbes Ross di, agus ainmníodh í i ndiaidh mháthair a hathar, Euphemia McBain, bean chéile John McLean agus iníon le William McBain as Siaras i bhFìobha. Oibrí monarchan agus tiománaí leoraí ab ea athair Connery, Joseph Connery.
Cath Raon Ruairidh. Troideadh Cath Raon Ruairidh (Béarla: "Battle of Killiecrankie") idir clanna Gael na hAlban, a bhí ag tabhairt tacaíochta don Rí Séamas VI Albain (ar a dtugtar freisin Séamas I Shasana) agus trúpaí an rialtais, a bhí ag tabhairt tacaíochta don Rí Liam III nó Liam Oráiste, ar an 27 Iúil, 1689, le linn Chéad Éirí Amach na Seacaibíteach. Cé gur bhain na Seacaibítigh bua iontach amach, ba bheag an tionchar san iomlán a bhí air ar thoradh an chogaidh, agus d'fhág sé a cheannaire marbh. Scaipeadh a gcuid fórsaí ag Blár Dhún Chaillinn (Béarla: "Battle of Dunkeld") an mhí ina dhiaidh sin.
Glasán gobmhór. Is éan é an glasán gobmhór. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Cíorbhuí coiteann. Is éan é an cíorbhuí coiteann nó an cíorbhuí ("Regulus regulus"). Is baill d'fhine na Regulidae iad.
Harrison Ford. Is aisteoir Meiriceánach é Harrison Ford a rugadh ar an 13 Iúil 1942.
Robert De Niro. Is aisteoir Meiriceánach é Robert De Niro a rugadh ar an 17 Lúnasa 1943.
Rugadh De Niro i Nua-Eabhrac, mac le Virginia Admiral, file, agus Robert De Niro, Sr., ealaíontóir de phór na hIodáile agus na
hÉireann.
Fuair sé a chéad ról mór sa bhliain 1973, sa scannán "Bang the Drum Slowly". Ghlac sé páirt Vito Corleone in "The Godfather Part II" an bhliain dár gcionn, ról a thuill Gradaim an Acadaimh don Aisteoir Tánaisteach is fearr dó.
Chairde.
Tá go leor oibre déanta aige le Martin Scorsese. Thosaigh an chomhpháirtíocht seo sa bhliain 1973 i "Mean Streets". Bronnadh Gradaim an Acadaimh don Aisteoir is fearr ar De Niro do ról Jake LaMotta i "Raging Bull" (1980), scannán eile de chuid Scorsese. Bhí sé ina chomhréalta le Joe Pesci i roinnt scannán thar na blianta ar nós "Goodfellas" (1990), "Casino" (1995), agus "The Irishman" (2019).Bhí seans aige fiú ag ról Joe Pescis i Home Alone (1990) ach dhiúltaigh sé é.
Tiomantas.
Is aisteoir thar a bheith tiomanta é Robert De Niro. Mar shampla, d'íoc sé 5000 dollar le fiaclóir chun a chuid fiacla a mhilleadh as a ról i "Cape Fear" (1991). Chuir sé suas 66 punt meáchain freisin i dtréimhse ceithre mhí agus é ag imirt i Raging Bull (1980), rud a chruthaigh fadhbanna análaithe dó.
Ceapadh De Niro mar Uachtarán an Ghiúiré don 64ú féile scannán i gCannes sa bhliain 2011.
Óige.
Rugadh Robert Anthony De Niro Jr. i mbuirg Manhattan i gCathair Nua-Eabhrac ar 17 Lúnasa, 1943, an t-aon leanbh leis na péintéirí Virginia Admiral agus Robert De Niro Sr. Ba de bhunadh Éireannach agus Iodálach a athair, agus bhí Ollainnis ag a mháthair, Sinsear Sasanach, Fraincis agus Gearmánach. Scar a thuismitheoirí, a bhuail le chéile ag ranganna péintéireachta Hans Hofmann i Provincetown, Massachusetts, nuair a bhí sé dhá bhliain d'aois tar éis dá athair a fhógairt go raibh sé aerach. D'ardaigh a mháthair é i gcomharsanachtaí Greenwich Village agus Little Italy i Manhattan. Bhí a athair ina chónaí in aice láimhe, agus d'fhan sé gar le De Niro le linn a óige.Thug De Niro an leasainm "Bobby Milk" air mar gheall ar a choimpléasc éadrom, agus chuir De Niro cairdeas le go leor páistí sráide san Iodáil Bheag, rud a chuir mí-mheas ar a athar. D'fhan cuid acu, áfach, ina chairde ar feadh an tsaoil.Ardaíodh a mháthair Preispitéireach ach rinneadh aindiachaí uirthi mar dhuine fásta, agus bhí a athair ina Chaitliceach imithe i léig ó bhí sé 12 bliana d'aois. I gcoinne mianta a thuismitheoirí baisteadh De Niro ar a sheantuismitheoirí go rúnda. isteach san Eaglais Chaitliceach fad a bhí sé ag fanacht leo le linn colscartha a thuismitheoirí.
Nuair a bhí sé deich mbliana d’aois bhí sé ag seinm ar an leon cowardly i ndráma scoile de chuid an Wizard of Oz. Sin nuair a bhí a fhios aige go raibh sé ag iarraidh a bheith ina aisteoir.
Harel Skaat. Amhránaí Iosraelach is ea Harel Skaat (Eabhrais: הראל סקעת) . Roghnaíodh é le bheith ina ionadaí Iosraelach sa Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse 2010 leis an amhrán "Milim" (Eabhrais: מילים, Gaeilge: "Focal"). Bhuaigh sé an dara háit sa dara séasúr den seó teilifís réaltachta "Kokhav Nolad" ("Tá Réalt Rugtha") sa bhliain 2004.
Otto I, Impire Naofa Rómhánach. Ba é Diúc na Sacsaine, Rí na Gearmáine, Rí na hIodáile, agus "an chéad cheann de na Gearmánaigh ar a dtugtaí impire na hIodáile", de réir Arnulfus Mediolanensis, é Otto I nó Otto Mór. Le linn do Shéarlas Mór a bheith ina impire, roinneadh a impireacht i measc a chuid garmhac, agus tar éis fheallmharú Berengar I de Friuli sa bhliain 924, d'fhan teideal na hImpire folamh le beagnach daichead bliain. Ar an 2 Feabhra 962, ceapadh Otto ina Impire ar chríocha a bheadh ainmnithe ​​ina dhiaidh sin an Impireacht Naofa Rómhánach.
Beathaisnéis.
Phós Otto Eadgyth Shasana sa bhliain 929 agus tháinig sé i gcomharbacht ar a athair mar rí na Gearmáine (ar a dtugtar go hoifigiúil fós an Fhrancóin Thoir) sa bhliain 936.
Shocraigh sé bheith choróinithe in Aachen, iar-phríomhchathair Shéarlais Mhóir, áit a raibh sé ungtha ag Hildebert ardeaspag Mainz, príomháidh eaglais na Gearmáine. Dar leis an staraí Sacsanach Widukind von Corvey, ghníomhaigh na cithre diúic eile de chuid na hImpireachta mar fhreastalaithe pearsanta air le linn a fhéasta corónaithe, iad siúd as Franconia, an tSuáiv, an Bhaváir agus an Lorráin,: Arnulf I na Baváire mar mharascal, Hermann I, Diúc na Suáive ag riaradh deochanna, Eberhard III (Franconia) mar seanascal (nó maor), agus Giselbert na Lorráine mar Seomairlíneach. Ó thús a fhlaithis d'fhógair sé gur chomharba Shéarlais Mhóir ab ea é, go raibh oidhrí deireanach Shéarlais sa Fhrancóin Thoir go léir marbh, agus go raibh eaglais na Gearmáine, lena easpaig agus abaí cumhachtacha, taobh thiar dó. Mar sin féin, bhí ríshliocht na gCairilínseach fós i gceannas ar Neustria nó an Fhrancóin Thiar.
Cumann Íosa. Is ord rialta de chuid na hEaglaise Caitlicí é Cumann Íosa (Laidin: "Societas Iesu"), agus tugtar Íosánaigh ar chomhaltaí an oird seo. Ní féidir ach le fir bheith ina nÍosánaigh. Oideachasóirí, saineolaithe, múinteoirí agus scoláirí iad de ghnáth, agus clú is cáil orthu as an obair intleachtach atá idir lámhaibh acu le soiscéal Dé a chraobhscaoileadh. 
Eagraíocht.
Tá na hÍosánaigh ag obair i 112 thír i gcúig ilchríoch. 
Is é an tArd-Ghinearál Arturo Abascal atá i gceannas ar Chumann Íosa ón mbliain 2016 i leith. Tá ceanncheathrú an Oird suite in Eaglais Ainm Ró-Naofa Íosa ("Chiesa del Santissimo Nome di Gesù all'Argentina"), nó "Eaglais Gesù" ("Chiesa del Gesù"), sa Róimh. 
Stair.
Ba é Naomh Iognáid ó Loyola a bhunaigh Cumann Íosa sa bhliain 1534 (in éineacht le Proinsias Xavier agus Peter Faber agus fir eile). Mhóidigh seisean agus na fir eile an chuid eile dá saol a chaitheamh i mbochtaineacht agus in aontumha agus fanacht dian dílis don Phápa. 
Sa bhliain 1540, fuair Foirmle Bhunaithe an Chumainn faomhadh Phól a Trí, a bhí ina Phápa san am.
Bhí páirt thábhachtach ag na hÍosánaigh san Fhrith-Reifirméisean agus, níos deireanaí, i nua-aoisiú na hEaglaise. 
Sa 18ú haois rinneadh géarleanúint ar na hÍosánaigh i go leor tíortha, an Bhrasaíl (1754), an Phortaingéil (1759), an Fhrainc (1764), an Spáinn agus a coilíneachtaí (1767), agus Parma (1768). Chuir an Pápa Cléimeans XIV an t-ordú faoi chois leis an bulla Dominus ac Redemptor i 1773. Sa bhliain 1814 chuir an Pápa Pius VII bulla an Phápa Sollicitudo omnium ecclesiarum, ag athshlánú Chumann Íosa.
Lasairchíor choiteann. Éan beag atá duchasach don Eoraip, tuaisceart na hAfraice is Maidéara is ea an lasairchíor. Stríoc fhlannbhuí ar a cheann, agus a mhalaí bán. Áitríonn sé coillearnach is scrobarnach coille, agus itheann feithidí. An t-éan is lú a phóraíonn san Eoraip. Is baill d'fhine na Regulidae iad.
Siorc bán mór. Is Liamhán mór fíorionsaitheach é an siorc bán mór, an liamhán is baolaí ar fad, meastar. Fairsing sna farraigí trópaiceacha is measartha, i bhfad ón tír den chuid is mó, ach gar don chladach uaireanta. Suas le 6 m ar fhad. Idir liath is donn in uachtar, a íochtar bán. A fhiacla mór mionchíorach. Itheann sé cuid mhaith iasc eile, agus liamháin eile, deilfeanna is róin. Fógraítear ionsaithe liamhán bán ar dhaoine go minic.
Blár Dhún Chaillinn. Fearadh Cath / Blár Dhún Chaillinn ( ) idir Gaeil Sheacaibíteacha, clanna a thug tacaíocht don Rí Séamas II agus reisimint an rialtais, Cúnantóirí (reisimint Gallda 'na Cameronians') a thug tacaíocht don Rí Liam Oráiste, ar na sráideanna thart ar Ardeaglais Dhún Chaillinn i nDún Chailleann na hAlban, ar an 21 Lúnasa 1689. Cuid d'Éirí Amach na Seacaibíteach, ar a dtugtaí "Éirí Amach Dhún Dé" go coitianta in Albain, a bhí ann.
Blár Chrombail. Troideadh Blár Chrombail ar léanta (talaimh íseal) in aice le Crombail, Srath Spé, Albain ar an 30 Aibreán agus an 1 Bealtaine, 1690. In ainneoin a bheith ina choimheascar sách beag, d'fhógair toradh an chatha seo deireadh éifeachtach le hÉirí Amach na Seacaibíteach.
Ivan Kramskoi. Ba phéintéir Rúiseach é Ivan Nikolaevich Kramskoi (Rúisis: "Иван Николаевич Крамской") a rugadh ar an 8 Meitheamh 1837 agus a fuair bás sa bhliain 1887.
Ár Ghleann Comhann. Tharla Ár Ghleann Comhann (nó i nGaeilge na hAlban; Mort Ghlinne Comhann) i nGleann Comhann, Albain, go luath ar maidin an 13 Feabhra, 1692, le linn ré na Réabhlóide Glómhaire agus an tSeacaibíteachais. Thosaigh an t-ár go comhuaineach i dtrí lonnaíocht feadh a' ghleanna,-Inbhir Comhann, Inbhir Igan??, agus Achadh na gCon- cé gur tharla an sléacht fud fad a' ghleanna, nuair a bhí muintir Mhic Domhnaill ag iarraidh éalaithe. Maraíodh ochtar déag is tríocha duine de chuid Chlann Iain Abrach, ar an mbonn nár ghlac siad go pras le mionn dílseachta na monarc nua, Liam agus Máire.
Carl Larsson. Ba phéintéir Sualannach é Carl Larsson a rugadh ar an 28 Bealtaine 1853 agus a fuair bás sa bhliain 1919.
Dennis Hopper. Aisteoir agus scannánóir ab ea Dennis Lee Hopper, a rugadh ar an 17 Bealtaine, 1936 i Dodge City, Kansas agus a fuair bás ar an 29 Bealtaine, 2010.
Stefan Raab. Láithreoir teilifíse, ceoltóir agus amhránaí Gearmánach is ea Stefan Konrad Raab nó Stefan Raab (rugadh ar an 20 Meán Fómhair 1966 in Köln). Is é "TV total" le Stefan an clár aige ar "Pro7" ó na 1990idí go dtí an lá atá inniu ann. Buaileann Stefan le daoine cáiliúla (Jennifer Lopez, Eminem, ...) sa chlár agus é ag labhairt leo as Gearmáinis agus as Béarla. 
Ghlac Stefan páirt sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 2000 leis an amhrán "Wadde Hadde Dudde Da?", agus chuir sé i láthair é sa bhliain 2011.
Foireann sacair náisiúnta na hIodáile. Is é Foireann pheile náisiúnta na hIodáile an fhoireann pheile náisiúnta a ionadaíonn don Iodáil. Is é an fhoireann pheile náisiúnta is rathúla tar éis an Bhrasaíl, i dtéarmaí na Coirn an Domhain buaite.
Cabála. Is éard atá i gceist leis an gCabála ná disciplín nó scoil smaointeoireachta a chuireann béim ar leith ar thaobh misteach an Ghiúdachais Raibínigh, is é sin, ar an teagasc misteach a fhaightear i scríbhinní áirithe diamhra nach nglactar leo mar chuid de chanóin an Ghiúdachais cé go bhfuil baint acu leis an traidisiún Giúdach. Ní féidir a rá gur sainchreideamh nó sainaicme chreidimh é an Cabála, nó bíonn dreamanna éagsúla creidimh ag tarraingt ar an litríocht Chabálach, agus difríochtaí móra idir na cineálacha éagsúla Giúdachais ó thaobh an Chabála de. Is iad na Giúdaigh Hasadacha - saindream misteach creidimh a tháinig ar an bhfód san ochtú haois déag faoi cheannas an raibí Úcránaigh Baal Shem Tov - is mó a dhéanann staidéar ar na téacsaí Cabálacha, agus scríobh smaointeoirí Hasadacha a lán ábhair nua den chineál seo.
Iad siúd a bhíonn ag plé leis an gCabála, deir siad gurb í an eochair a mhíneoidh fíor-theachtaireacht an tSean-Tiomna. Cuireann siad béim ar chomh furasta agus atá sé an chiall mhícheart a bhaint as an gCabála, agus go traidisiúnta, ní raibh cead ach ag daoine meánaosta agus níos sine staidéar a dhéanamh ar an ábhar Cabálach. Chaithfidís bheith eolach ar na téacsaí Giúdacha eile, cosúil leis an Sean-Tiomna agus an Talmúd, sula gcromfaidís ar an gCabála.
Inniu, áfach, glactar leis gurb í an popamhránaí Madonna an duine is cáiliúla a bhíonn ag plé leis an gCabála. Fuair sise agus a lán daoine cáiliúla eile i gCalifornia an chéad aithne ar an gCabála tríd an "Kabbalah Centre", ionad teagaisc i Los Angeles. Ba iad an raibí Philip Berg agus a bhean chéile Karen a bhunaigh an t-ionad seo, agus iad barúlach nár chóir an Cabála a choinneáil ceilte ar aon duine, smaoineamh nach dtaitníonn le húdaráis sheanbhunaithe an reiligiúin Ghiúdaigh.
Is iad seo a leanas roinnt de na príomhthéacsanna a bhaineann leis an gCabála:
Tá easaontas i measc na staraithe maidir le bunús ceart an Chabála. De réir fhoinsí an Chabála féin, thosaigh sé le hÁdhamh agus sanntar “Leabhar an Aingeal Raiziél” dó. Ansin, cuirtear i leith Abrahám go traidisiúnta an chéad leabhar eile de réir na croineolaíochta, sé sin “Leabhar an Mhúnlaithe”, Soifear Yéitsoireá, nó sin a thuairiscíonn Éilias bein Sleómó Zálman Creimear (Ginias Vilnias). I ndáiríre, scríobhadh é sa tréimhse Thalmúdach, is dóigh thart ar idir 600 agus 800 IC.
Marcello Lippi. Is traenálaí peile agus iarpheileadóir Iodálach é Marcello Lippi.
Uachtarán. Is é an teideal Uachtarán arna sealbhú ag ceannairí go leor de na heagraíochtaí, cuideachtaí, ceardchumainn, ollscoileanna, agus na tíortha
Mark Begich. Is polaiteoir Meiriceánach é Mark Peter Begich. B'é Begich an seanadóir sóisearach ó Alaska ó 3 Eanáir 2009 go 3 Eanáir 2015. Ball den Pháirtí Daonlathach atá ann. Chaith sé deich mbliana mar bhall den Assembly in Anchorage. Toghadh mar mhéara Anchorage é sa bhliain 2003. Sa bhliain 2008 toghadh mar sheanadóir é: d'éirigh leis an lámh in uachtar a fháil i gcoinne an Phoblachtaigh, an seanadóir Ted Stevens.
Lasairéan. Is éan é an lasairéan. Is baill d'fhine na phoenicopteridae iad.
Órshúileach. Is éan é an tÓrshúileach. Is Anatidae iad.
Hiéana. Is ainmhí mór é an hiéana. Mamach atá ann.
John Bauer. Ba phéintéir Sualannach é John Bauer a rugadh ar an 4 Meitheamh 1882 agus a fuair bás sa bhliain 1918.
Ollscoil Learphoill. Is ollscoil chuimsitheach i Learpholl, An Ríocht Aontaithe í Ollscoil Learphoill. Bunaíodh sa bhliain 1881 í, ceann de na sé ollscoil "dheargbhríceach".
Cathair Québec. Is í Cathair Québec, nó Québec, príomhchathair chúige Québec, i gCeanada. Is í an dara cathair is mó sa chúige i ndiaidh Montréal. Tá 516,622 ina gcónaí sa chathair féin agus 765,706 i mórcheantar Québec. Tá an chathair suite ar an mbruach thuaidh den Abhainn San Labhráns. Is é Régis Labeaume an méara. Fraincis an mháthairtheanga do 94.55% de mhuintir Chathair Québec. Is é an Béarla an mháthairtheanga ag 1.46% díobh.
StormGeo. Bunaíodh an comhlacht StormGeo sa bhliain 1997, an príomhsholáthraí seirbhísí aimsire i réigiún an Mhuir Thuaidh agus sa Chríoch Lochlann.
Tá oifigí ag StormGeo san Iorua, sa tSualainn, sa Danmhairg, sna Stáit Aontaithe, sa Ríocht Aontaithe agus i dtíortha eile. Tá an ceanncheathrú lonnaithe i mBergen san Iorua.
Strabó. Staraí Gréagach, geografaí agus fealsamh ab ea Strabó (Gréigis: Στράβων; BC 63/64 - ca. AD 24) 
Saol.
Rugadh Strabó le teaghlaigh saibhir ó Amaseia (Amasya sa Tuirc, an lá atá inniu ann) i bPontus, cathair in oirthuaisceart na Tuirce, thart ar 75 km ón Mhuir Dhubh.
Is le gairid a bhí Pontus gafa ag Impireacht na Róimhe, agus cé go raibh sé i bhfabhar na hImpireachta ó thaobh na polaitíochta de, bhain Strabó, ar thaobh a mháthair de, le teaghlach mór le rá ina raibh seilbh acu ar phoist tábhachtacha faoi riailréim Mhiotradáits Mór.
Ba é príomhthréith shaol Strabó ná taisteal fairsing go dtí an Éigipt agus Cush; chomh fada siar le cósta na Tuscaine agus chomh fada ó dheas leis an Aetóip; sa bhreis ar thrastaisteal na hAise Beaga agus an t-am a chaith sé sa Róimh. Bhí taisteal ar fud an Mheánoirthir agus Neasoirthir, go háirithe le haghaidh críocha scolártha, coitianta le linn na ré seo, toisc go raibh síocháin choibhneasta ar fud an réigiúin le linn réimeas Ágastais (27 RC - AD 14). Bhog sé go dtí an Róimh sa bhliain 44 RC, agus d'fhan sé ann, i mbun staidéir agus scríbhneoireachta, go dtí ar a laghad 31 RC. Sa bhliain 29 RC, ar a bhealach chun na Corinthe (áit ina a raibh Ágastas ag fanacht, ag an am sin), thug sé cuairt ar an oileán Gyaros sa Mhuir Aeigéach ar feadh roinnt blianta. Thart ar 25 RC, sheol sé suas an Níl go dtí gur shrois sé Philae. Níl taifead againn ina ndiaidh seo ar a himeachtaí go dtí 17 AD, nuair a d'fhill sé ar an Róimh chun dréacht deiridh de chuid a 'Tíreolaíocht' a chríochnú le linn a bhlianta deiridh.
Ní fios go cruinn cathain a scríobh Strabó Tíreolaíocht, cé go bhfuil barúlacha taobh istigh den obair féin a thugann le fios go raibh sé scríofa i dtréimhse laistigh de réimeas an Impire Tibir.
Eibhlín Ní Chathailriabhaigh. Gaeilgeoir agus gníomhaí i ngluaiseacht na Gaeilge a bhí in Eibhlín Ní Chathailriabhaigh (1910–2001).
Tháinig sí chun saoil ar an 1 Meitheamh 1910, agus chuaigh sí i gConradh na Gaeilge ina cailín óg di. Rinne Eibhlín Ní Chathailriabhaigh athbheochan ar Oireachtas na Gaeilge arís sa bhliain 1939, in éineacht le Dónall Ó Dúill, agus í ina rúnaí ag an Oireachtas ina dhiaidh sin. 
Nuair a cuireadh tús le Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, chaith Eibhlín tamall ina rúnaí ar an eagraíocht sin freisin. 
Bhí sí ina príomhghníomhaí in Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge fosta, agus ranganna Gaeilge á múineadh aici ansin. 
Fuair sí bás sa bhliain 2001.
Éamú. Is éan é an t-éamú ("Dromaius novaehollandiae"). Is ball d'fhine na gCasuariidae é. Níl eitilt ag an éamú.
Bultúr. Éan creiche atá oiriúnaithe chun splíonach a ithe is ea an bultúr nó badhbh. Gan cleití fada ar a ceann is gan aon bholadh uaithi. Tá badhbh an tSeandomhain in éabhlóid le 20 milliún bliain. Bhíodh sí ar fud an Domhain, ach anois níl sa Domhan Úr. Badhbh an Domhain Nua a bhíodh ar fud an Domhain tráth, níl sé ach i Meiriceá Thuaidh, Láir is Theas anois.
Ní grúpa tacsanomaíochta na bultúir; rangaítear bultúir an Domhain Nua (7 speiceas) san fhine Cathartidae, ach rangaítear bultúir an tSeandomhain (16 speiceas) san fhine Accipitridae, in éindí leis na hiolair, clamháin, seabhaic, srl.
Mongús. Is ainmhí é an mongús. Mamach atá ann.
Muscicapidae. Tá 150 speiceas san fhine Muscicapidae (ga: cuilirí nó cuilsealgairí) atá dúchasach don seandomhan; tá dhá chlann mhóra eile sa chuid eile den domhan. Is baill d'fhine na Passeridae iad. 
Tréithe.
Tá sciatháin ghearra leathana ar an cuilire. Seilgeann sé cuileoga eitilte trí shaghas luíocháin, ag fanacht ar chrann nó claí, agus nuair a théann cuileog thart, amach leis de rúid chun í a ghabháil. 
Caitheann an cuilsealgaire liath an geimhreadh i ndeisceart na hAfraice, agus bíonn in Éirinn ó Bhealtaine - go Meán Fómhair. 
Tógann sé a nead ar bhalla nó stoc crainn as caonach is gruaig. Tógann sé ál amháin sa bhliain. Más fliuch an samhradh, ní dhéanann sé go maith, ceal cuileog.
Síolta mhór. Is éan í an síolta mhór. Is Anatidae iad.
Broc-chú. Pór madra a saothraíodh sa Ghearmáin ó bhrocairí beaga is ea an broc-chú. Beag le droim fhada is cosa gearra, an soc fada is na cluasa crochta. Úsáidtear chun seilge is cuirtear isteach i bpoill é. Trí mhéid — caighdeánach, bídeach, is coinín — agus is féidir le gach ceann acu a bheith mínmhosach, guaireach nó fadmhosach.
Georges de la Tour. Ba phéintéir Francach é Georges de La Tour a rugadh ar an 13 Márta 1593 agus a fuair bás ar an 30 Eanáir 1652.
Sláinte mheabhrach. Is é sláinte mheabhrach tuiscint ar dhea-bhail i do inchinn: go bhfuil tú ábalta beidh ag smaoineodh ag dearfach, go bhfuil tú ábalta déileáil leis na dúshláin agus na constaicí a tugann an saol duit. 
Is é fadhbanna sláinte mheabhrach dtéarmaí gur féidir a úsáid chun cur síos a dhéanamh ar an dóigh a glacann tú le imeachtaí pianmhar, strus nó brúnna. 
Nuair a bhíonn daoine faoi gruaim thig leo tiontaí thig mí-úsáid alcól nó mí-úsáid drugaí chun déileáil leis nó sa chás is measa, chuirfeadh siad lámh in bás féin. 
Le beith sláintiúil go meabhrach, ní beidh lionn dubh ort, beidh tú in i déileáil le do fadhbanna, is féidir leat smaoineamh ar dírí, is féidir leat glac le strus, tá tú dearfaí agus go bhfuil féin-mhuinín agat.
Magdeburg. Is í Magdeburg príomhchathair na Sacsaine-Anhalt sa Ghearmáin. Tá sí suite cois Eilbe i lár na Sacsaine-Anhalt. 
Tá timpeall 230,000 duine ina gcónaí inti (2008) ach tá sí ar an dara cathair is mó sa stát: is í Halle an chathair is mó.
Rugadh Otto von Guericke i Magdeburg sa bhliain 1602.
Cairdinéal. Is ball de chléir na hEaglaise Caitlicí é Cairdinéal atá ainmnithe mar chomhairleoir pearsanta don Phápa. Tugtar "Coláiste na gCairdinéal" orthu mar ghrúpa, agus feidhmíonn siad mar chomhairleoirí ar feadh a saoil, nó go dtí go gcuirtear an teideal oinigh ar ceal. Is é an cúram is sollúnta atá orthu ná pápa nua a thoghadh i gcomhthionól, i gcónaí beagnach duine acu féin (le roinnt eisceachtaí stairiúla), nuair a bhíonn an Suí Naofa folamh.
Easpag. Ball sinsearach den chléir Chríostaí is ea easpag.
Manach. Is ball de phobal reiligiúnach a ghlacann móid bhochtaineachta, gheanmaíochta, agus umhlaíochta é manach.
Frigéad. Is éan é an frigéad. Is baill d'fhine na Fregatidae iad.
Gé ghiúrainn. Is speiceas éan é Branta leucopsis, ar a dtugtar an ghé ghiúrainn, nó an ghé giúrainn de réir an Chaighdeáin nua.
David Jason. Is aisteoir Sasanach é David Jason a rugadh ar an 2 Feabhra 1940 in Edmonton, Londain Thuaidh.
Seamanachas. Is éard is seaman ann ná cineál draoi nó lia sí atá ag iarraidh dul i dteagmháil le spioraid le bheith ina nasc cumarsáide idir iadsan agus an cine daonna. Bíonn seamanachas á chleachtadh ag pobail bhundúchasacha i Meiriceá Theas, i dTuaisceart na Rúise agus i measc na nEiscimeach inniu féin. Creideann lucht leanúna an tseamanachais go bhfuil an seaman in ann maolú ar an bhfearg a bhíonn ar na spioraid leis na daoine agus gur féidir leis tinneas an choirp a leigheas trí chaoi cheart a chur ar an anam. Go ginearálta, tarraingíonn an seaman támhnéal air féin agus é ag caidreamh na spiorad a fhad is a fhanann sé faoi thámhnéal, dar leis féin. Is féidir leis drugaí siabhraigineacha a thógáil leis an támhnéal a spreagadh, ach is féidir leis é féin a thuirsiú ag damhsa freisin. 
An focal féin "seaman", tháinig sé ó na teangacha Tuircice. Bhí cleachtais sheamanacha coitianta go maith i measc lucht labhartha na dteangacha seo, go dtí go bhfuair Ioslam an ceann ab fhearr ar an seamanachas.
Bean rialta. Is ball baineann de phobal reiligiúnach a chónaíonn faoi mhóideanna bochtanais, geanmnaíochta agus umhlaíochta í bean rialta.
Sagart. Is éard is sagart ann ná duine in ord beannaithe, go háirithe san Eaglais Chaitliceach, Ortadocsach, nó Anglacánach, a bhfuil údarás aige 
seirbhísí eaglasta agus sacraimintí a riar. Tháinig an focal isteach sa Ghaeilge ón Laidin "sacerdos".
Teampall Chastór agus Phollacs. Foirgneamh ársa is ea Teampaill Chastór agus Phollacs (Iodáilis: "Tempio Dei Dioscuri") san Fhóram Rómhánach, an Róimh, an Iodáil Láir. Tógadh é ar dtús mar bhuíochais as an mbua ag Cath Loch Regillus (495 BC). Ba iad Castór agus Pollacs (Gréigis: "Polydeuces") na Dioscuri, nó Gemini (an "cúpla"), mic Shéas (Iúpatar) agus Leda. Tháinig an cultas reiligiún chun na Róimh ón nGréig, tríd Magna Graecia agus cultúr na Gréige ó Dheisceart na hIodáile.
Bruce Springsteen. Ceoltóir Meiriceánach is ea Bruce Frederick Joseph Springsteen a rugadh ar 23 Meán Fómhair 1949. 
Beathaisnéis.
Rugadh Bruce Springsteen i Long Branch, New Jersey do Douglas "Dutch" Springsteen agus Adele Ann Zerilli. Ba de shliocht Ollannach agus Éireannach a athair cé gur de shliocht na hIodáile a mháthair. Bhí tionchar ag Elvis Presley agus Frank Sinatra ar a chuid ceoil.