Trelis/gawiki huggingface dataset:
Gaineamhchloch. Carraig dríodair ina bhfuil gráinní gainimh (grianchloch go háirithe) táthaithe le chéile i maitrís, silice nó carbónáit chailciam. Is féidir go gcruthaítear í trí fhosú ag an uisce i dtimpeallachtaí muirí nó uisce úir, nó gníomhú na gaoithe (dumhaigh). Baintear as cairéal í mar ábhar tógála.
Gaing. Saghas ligníte atá roisíneach crua. Cruthaíodh ó adhmad, slogtha faoi ghrinneall na farraige, í. Snastar í go minic agus déantar seodra aisti. Fuarthas fosuithe di i Scarborough Shasana, agus bhí sí an-choitianta i ré Victeoiria.
Gainglín. San anatamaíocht, an bailiúchán d'fhíochán néarógach liath (gan mhiailin) sa nearchóras. I gcás na n-inveirteabrach, an chuid is mó den néarchóras lárnach. Sna veirteabraigh, tá roinnt gainglíní sa néarchóras lárnach (mar shampla, na bonnghainglíní), ach an chuid is mó sa néarchóras forimeallach mar bhailiúcháin de choirp cealla néarón (gainglíní an dromlaigh). Ionaid cumarsáide idir néarchealla atá iontu. Sa mhíochaine chliniciúil, cist a chruthaítear i leith truaill teannáin, at gan phian gan dochar. Faightear go coitianta os cionn an rosta nó ar dhroim na láimhe é.
Gaireas cuasánach. Is éard atá sa ghaireas cuasánach ná an chuid den chluas inmheánach a bhaineann le cothromaíocht fhisiciúil an ainmhí. Sraith spás is feadán taobh istigh de chnámh na huisinne sa bhlaosc is ea é. 
Tá dhá chuas ann, an sacúl is an t-uitrín, agus 3 chanáil leathchiorclach le leathnú, nó ampaill, ag ceann amháin díobh. Taobh istigh den dá chuas, tá dhá mhacúl agus struchtúir chosúla a dtugtar "criostaí" orthu i ngach ampaill. Orgáin a bhraitheann gluaisne is ea iad seo, gach ceann acu mar a bheadh sorcóir glóthaí ina bhfuil roinnt otailití criostalta, ag seasamh ar an mballa cnámhach is a bhun ceangailte le néarchinn ribíneacha. 
Nuair a ghluaiseann an ceann gluaiseann na horgáin seo, agus cruthaítear néar-ríoga a théann don inchinn ar feadh na néaróige cuasánchochlaí. Eolas ar ghluaisne líneach is claonta an chinn a thagann ó na macúil sa dá chuas, agus eolas ar ghluaisne uilleach is rollach an chinn a thagann ó na criostaí sna canálacha. Spreagann na comharthaí seo a shroicheann an inchinn — agus mothú comhfhiosach gluaisne an chinn, ar ndóigh — gluaisní athfhillteacha sna súile, an stoc, is na géaga, chun cothromaíocht fhisiciúil na colainne a chothú.
Gairleog. Bleib ilbhliantúil a fhásann suas le 60 cm ar airde is ea gairleog. Na duilleoga caol maol. Na bláthanna idir glas is corcairdhearg, i gcruth réalta, measctha le bleibíní. Dúchasach don Áise, ach saothraithe i réigiún na Meánmhara leis na cianta ar son blas láidir na mbleibeanna, a úsáidtear go forleathan sa chócaireacht. Tá plandaí fiáine a úsáidtear ina hionad, ach níl siad leath chomh láidir.
Gairnéad. Grúpa mianraí sileacáite a tharlaíonn i gcarraigeacha meiteamorfacha, ach a fhaightear i bpeigmeataitítí freisin. Raon mór dathanna is comhdhéanamh ann. Baill thábhachtacha den ghrúpa, lena bpríomhchomhdhúile, is ea pireóp (Mg, Al), almaindín (Fr, Al), grósalairít (Ca, Al), agus andraidít (Ca, Fe).
Gaistrin. Hormón, ar peiptíd é, a tháltar sa ghoile mar fhreagairt ar phróitéin a bheith i láthair sa phíolóras agus méadú i minicíocht dhíluchtú na néaróige vagasaí. Spreagann sí cealla pairiatacha an ghoile chun aigéad hidreaclórach a thál trí hiostaimín a fhuascailt ó chealla (hiostaimínicítí) gar dóibh. Tá sí i láthair sa dúidéineam, an fhaireog phiotútach, agus an inchinn (áit ar féidir go bhfeidhmíonn sí mar néaratharchuradóir).
Gál. Fiafhás mínormálta fiocháin ar phlanda. Is féidir go dtarlóidh sé ar aon chuid den phlanda, mar gheall ar fheithidí, baictéir, fungais, néimeatóidí, nó fíneoga. Ní féidir an chúis ar leith a aithint ón ngál i gcónaí. Samplaí is ea an gál rós agus an gál darach.
Gal mhianaigh. Meatán a fhaightear i mianaigh. Bíonn meascán meatáin is aeir inlasta nó inphléasctha ag comhréireacha áirithe, agus ba chúis le cuid mhaith tubaistí mianaigh é. Tá gá bunúsach leis an mbaol seo a laghdú chun feidhmiú go slán sábháilte i mianaigh guail. Ceann de na bealaí is fearr chun í a bhrath is ea lampa sábháilteachta Davy.
Galachtós. Siúcra simplí (monaishiúicríd) a fhaightear i siúcra bainne chomh maith le glúcós. Seachas sin, is tearc é sa nádúr. Éalang ghéiniteach is ea an ghalachtósaemacht atá an-neamhchoitianta, ach is cúis í le héagumas galachtós a mheitibiliú, agus is gá cothú duine a bhainistiú.
Galair cheirde. Tugtar galar ceirde ar ghalar a tholgtar de bharr coinníollacha oibre. Tarlaíonn siad de bharr coinníollacha an-bhaolacha, agus is féidir leo cur isteach ar gach orgán is ball den cholainn. Ar eolas leis na cianta. D'éiríodh gaibhne bodhar mar thoradh ar thorann na ceártan. D'fhaigheadh órthóirí is haitéirí nimhiú mearcair as í a láimhseáil agus a gal a ionanálú. Ó thosaigh an Réabhlóid Thionsclaíoch, méadaíodh go mór ar na galair mar seo: deirmitíteas de thoradh ceimiceán is líocha a thagann i dteagmháil leis an gcraiceann; láimhsiú nó ionanálú múiche d'ábhair thocsaineacha mar luaidhe, fosfar, comhdhúile mearcair is deannach silice (mar shampla, niúmacanóis, aispeastóis, sileacóis); nochtadh d'ábhair radaighníomhacha is radaíochtaí inianaíocha le leoicéime nó ailsí eile mar thoradh; ionfhabhtuithe d'oibreoirí in ospidéil; oibreoirí a dhéanann a gcuid oibre faoi aerbhrú neamhchoitianta a fhaigheann arraingeacha díbhrú nó aereambalacht, agus a lán eile. Tá dlíthe coisctheacha in an-chuid tíortha, agus gníomhaireachtaí údaraithe chun na dlíthe sin a chur i bhfeidhm. Tugtar "míochaine thionsclaíoch" ar an tsaincheird a bhaineann leis na galair seo.
Galair uath-imdhíonachta. Grúpa galar nach bhfuil gaolmhar le chéile ach a bhfuil comh-mheicníocht imdhíonachta acu. I riocht mar seo, ní féidir leis an gcolainn idirdhealú idir ábhair dá cuid féin is ábhair choimhthíocha, agus tosaíonn freagairt imdhíonach dá cealla féin. Cruthaítear antasubstaintí a dhéanann damáiste d'fhíocháin na colainne féin, agus mar sin, raon galar. I measc na neamhord a fheictear mar gheall ais seo tá airtríteas réamatóideach, diabetes mellitus, ainéime mharfach, ainéime haemalaíoch, foirmeacha áirithe galar duán is galar tíoróideach, lúpas córasach eiritéimeatach, scléaróis chórasach, agus galar Addison.
Galar airde. Drochiarmhairtí ar dhuine ag airde mhór os cionn gnáthleibhéal na farraige, a thosaíonn timpeall 2,500 m thuas agus a éiríonn níos measa de réir na hairde. Laghdaíonn an tiúchan ocsaigine san aer de réir mar a mhéadaíonn an airde, ionas go dtagann giorra anála ar dhuine agus go dtosaíonn sé ag hipearanálú (ag análú go tapa). Cuireann an airde mhór isteach ar chothromaíocht na sreabhán sa cholainn freisin: tiubhaíonn an fhuil, táirgeann an cholainn cuid mhaith fuail, agus tarlaíonn díhiodráitiú muna n-ionghabhann an duine sreabhán go rialta. Oiriúnaíonn an cholainn don airde mhór trína thuilleadh cealla dearga fola a tháirgeadh chun breis ocsaigine a iompar ar fud na colainne. Má bhíonn an dul in airde róthapa, ionas nach féidir leis an gcolainn oiriúnú in am, tarlaíonn galar géar airde le torthaí cosúil le tinneas cinn, masmas, tuirse, meadhrán, codladh suaite, mearbhall, fiú bás.
Galar athlastach peilbheach. Ionfhabhtú sa bhroinn, na feadáin útaracha, na hubhagáin is na fíocháin mórthimpeall. De ghnáth, baictéir a scaipeann ón gconair ghiniúnach íochtarach (an fhaighin is an ceirbheacs) is cúis leis. 
Is féidir go dtarlóidh an t-ionfhabhtú le linn toirbhearta nó ionlocadh fearais fhrithghiniúnaigh ionútaraigh, ach tarlaíonn de ghnáth de bharr orgánach gnéas-tarchurtha, clamaidia is gónairith. 
Mar thoradh ar an ionfhabhtú, is féidir go mbeidh pianta sa bholg íochtarach ag bean, sileadh ón bhfaighin, míostrú neamhrialta is/nó trom, fiabhras, agus tuirse, ach uaireanta, bíonn sí gan aon siomptóm. 
Is féidir an t-ionfhabhtú a leigheas le frithbheathaigh, ach muna ndéantar an chóireáil seo féadfaidh sé damáiste trom buan a dhéanamh d'orgáin na conaire giniúnaí uachtaraí, rud a laghdóidh torthúlacht na mná agus a mhéadóidh an priacal go dtarlóidh toircheas eachtópach má tharlaíonn toircheas. 
Is féidir bac a chur ar an mbunionfhabhtú trí chomhriachtain chontúirteach a sheachaint.
Galar caora caife. Galar trom fungasach a ionsaíonn na caora ar thoim caife Arabaigh, á ndubhú is á milleadh. Tháinig sé i láthair ar dtús sa Chéinia sna 1920idí, agus scaip ar fud na hAfraice. Níl sé chomh trom fós sna hilchríocha eile. Scaipeann stealladh na báistí an galar, go mór mór stealladh iarmhair ó bharr na bliana roimhe. Is deacair é a chloí le sprae fuingicídeach, agus tá cineálacha frithsheasmhacha á saothrú.
Galar corcra. Is éard atá i gceist leis an ngalar corcra ná riocht ina dtarlaíonn cur fola go spontáineach isteach sa chraiceann nó na scannáin mhúcasacha, agus mar sin paistí beaga scaipthe ballbhrúite. Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar dhamáiste d'fhuileadáin bheaga, neamhoird na bpláitíní, nó éalanga i dtéachtadh na fola.
Galar corónach croí. Is é is galar corónach croí ann ná artairiscléaróis na n-artairí corónacha. An trúig bháis is coitinne i measc daoine thar 40 bliain d'aois san iarthar, agus an chúis is coitinne le haingíne chléibh is ionfharchtadh miócairdiach. Tugtar "galar ioscaemach croí" air freisin. Bíonn difríochtaí móra i dtarlú an ghalair seo idir tíortha, agus idir pobail éagsúla i dtír. I measc na nguaiseacha, tá stair clainne (an dúchas géiniteach), caitheamh toitíní, diaibéiteas, hipirtheannas, leibhéil arda colaistéaróil sa bhfuil, agus strus. I dtíortha forbartha bíonn na rátaí is measa ag daoine ó réigiúin bhochta dhíothacha.
Galar croí. Is é atá i gceist le galar croí ná galar sa chroí nó na fuileadáin ghaolmhara. 
Aon rud a chuireann isteach ar fheidhmiú an chroí mar chaidéal, cuireann sé tús leis na bunsiomtóim, giorra anála is coinneáil sreabháin (éidéime), agus is féidir go dtarlóidh pamparnach, pian sa chliabhrach, is fanntais lena chois seo. 
Eipidéimeolaíocht.
Cúis an-suntasach báis i ngach tír is ea galar croí, bíodh is go n-athraíonn an patrún ó thír go tír. Mar shampla, bíonn galar croí corónach níos coitianta san iarthar ná sa tSeapáin. 
Is annamh galar croí réamatach in Éirinn is an Bhreatain anois, ach tá sé an-choitianta san India is an meánoirthear.
Galar díbhrú. Galar ceirde a tharlaíonn do dhaoine a bhíonn ag obair faoi ardbhrú (mar shampla, taiscéaladh faoin bhfarraige) agus a fhilleann do ghnáthbhrú an atmaisféir róthapa. Is é a tharlaíonn ná go dtagann an nítrigin sa bhfuil amach as tuaslagadh, ag cumadh boilgíní beaga. Déanann siad seo damáiste do na fíocháin, go háirithe nuair a lonnaíonn siad i bhfuileadáin bheaga, ag scoitheadh an imshruthú do réigiún fíochán. Is féidir go ndéanfar damáiste buan don inchinn is go bhfaighidh duine bás. Muna mbíonn an damáiste chomh dian sin, tarlaíonn meadhrán agus pianta sna matáin is na hailt (arraingeacha díbhrú). Is í an chóireáil chuí an t-othar a chur ar ais san ardbhrú agus a thabhairt ar ais do bhrú an atmaisféir go mall i ndiaidh a chéile.
Galar easpa. Raon neamhord de thoradh ionghabháil easnamhach cothaitheach riachtanach, próitéiní, carbaihiodráití, vitimíní, nó mianraí. Mar shampla, is galar é cuaisíorcar a fhaigheann páistí i dtíortha bochta mar thoradh ar ionghabháil easnamhach próitéine.
Galar glasmhoncaí. Ionfhabhtú víreasach atá tearc ach an-trom, a chuireann tús le damáiste d'an-chuid fíochán is orgán, rith fola inmheánach, agus mortlaíocht ard. Tugtar "galar Marburg" is "fiabhras Marburg" air freisin. Tarchuirtear é trí thadhall le sreabháin cholainne ó dhuine ionfhabhtaithe, agus tarlaíonn sé i ráigeanna scaipthe san Afraic. Ní fios cén teacht aniar ón ngalar atá ag ainmhithe. Aithníodh den chéad uair é i 1967 nuair a tharla ráigeanna comhuaineacha i measc oibrithe saotharlainne i Marburg is Frankfurt na Gearmáine agus i mBéalghrád na hIúgslaive. Níos déanaí, fuarthas ceangal idir na ráigeanna seo is moncaithe ionfhabhtaithe a iomportáileadh ó Uganda. Braitheadh an víreas ó am go chéile ó shin. Níl aon vacsaín ná cóireáil air fós.
Galar hiditíde. Galar a fhaightear trí uibheacha phéist ribíneach an mhadra a ionghabháil, mar shampla tar éis madraí atá ionfhabhtaithe leis an bpéist seo (de ghnáth tar éis dóibh feoil thruaillithe a ithe, caoireoil go háirithe) a láimhseáil. Gortar na huibheacha sa stéig, agus téann na larbhaí isteach in imshruthu na fola chun cisteanna móra a dhéanamh i gcuid mhaith d'orgáin na colainne, an t-ae, na scamhóga, an liathán, is an inchinn ina measc. Má scaoiltear amach an sreabhán sna cisteanna, féadfaidh sé turraing anaifiolachtach a spreagadh.
Galar na Léigiúnach. Foirm throm niúmóine a tharlaíonn de bharr an bhaictéir "Legionella pneumophilia". Maireann na baictéir in uisce te, agus tarchuirtear iad ag braoiníní uisce ó phíobáin thruaillithe i gcithfolcthaí, taisirí, is córais uisce the. Nuair a bhíonn an truailliú ionfhabhtaithe i dtúir fuaraithe córas aerchóirithe, cuireann sé sin isteach ar an-chuid daoine. Ainmnítear an galar as an gcéad ráig a tharla i bhPhiladelphia i 1976 ag comhdháil Léigiúin Mheiriceá ansin.
Galar néarón luadrach. Neamhord annamh sa nearchóras, ina meathann na néarchealla, atá freagrach as gluaiseacht na matán, go mall de réir a chéile, is ea galar néarón luadrach. 
Bíonn deacrachtaí urlabhra, slogtha, gluaiseacht na ngéag, is riospráide ag duine, a mhéadaíonn de réir a chéile. 
Uaireanta, tarlaíonn siomptóim shíceolaíocha, fiú gealtachas. Ní fios cén fáth a dtarlaíonn an galar, agus níl aon leigheas éifeachtach air.
Galar prióin. Is éard atá i gceist le galar prióin ná Rangú neamhchoitianta galar a tharchuirtear ag oibreáin ionfhabhtaithe, déanta as próitéiní nó giotaí de phróitéiní, meastar. 
Cumadh an t-ainm as an téarma ‘páirteagal ionfhabhtaithe próitéineach’ (proteinous infectious particle). Faightear é i ndaoine (mar shampla, galar Creutzfeldt-Jakob) agus ainmhithe (mar shampla, scráibeach i gcaoirigh, einceifileapaite spúinseach bólachta — galar na mbó buile — i mba). 
Sna galair seo tarlaíonn meath forchéimnitheach sa néarchóras le hathruithe paiteolaíocha, ina measc poill bheaga sna cealla (folúisíní) ar tugadh an t-ainm einceifealapaite spúinseach ar an riocht astu, agus deascáin mhínormálta próitéine, fillte go mór. Cuirtear isteach ar fheidhmeanna uile na hinchinne, agus mar thoradh air sin tarlaíonn neamhoird gluaisne is néaltrú do dhuine/ainmhí. 
Is féidir an galar a fháil sa bhroinn, a tholgadh go randamach, agus a tharchur ó ainmhí go hainmhí, de speiceas amháin nó speicis éagsúla. I dtolgadh dúchasach, féadfaidh sóchán géiniteach a bheith taobh thiar de chun an prión a tháirgeadh. 
Is féidir le tarchur ionfhabhtaithe tarlú trí ionachlú nó ionghabháil fíocháin (fíocháin intinne is néaróige, go háirithe) ó fhoinse ionfhabhtaithe. 
Is ábhar mór imní an seans gur féidir an galar a tharchur ó bha go daoine.
Galar radaíochta. Iarmhairtí ainsealacha ar an gcolainn de bharr dáileog ard radaíochta ianaithe. Is féidir go mbeidh a leithéid mar fho-iarsma nó aimhréidh ar radaiteiripe cóireála ar ailse. Is iad na torthaí a fhéadfaidh tarlú ná laige, masmas, urlacan, buinneach, damáiste do dhromchlaí eipitéiliacha, cailliúint gruaige, paistí dearga ar an gcraiceann, agus othrais sa bhéal.
Galar séirim. Riaradh is athriaradh ábhair aintiginigh (próitéin choimhthíoch, mar shampla) mar a dhéantar in imdhíonadh, rud a chuireann tús le frithghníomh géar nó dian uaireanta. I measc na bhfrithghníomhartha seo is féidir go dtarlóidh fiabhras, urtacáire, airtríteas, agus athlasadh an chroí is na nduán.
Galar tógálach. Galar a gcuireann miocrorgánach tús leis, agus is féidir leis an miocrorgánach seo a tharchur do dhuine ó ainmhithe nó daoine eile ionfhabhtaithe nó ón gcomhshaol. Is féidir go dtarlóidh an t-ionfhabhtú trí thadhall díreach (mar a tharlaíonn le galair véinéireacha), tríd an aer (mar a tharlaíonn le slaghdán is fliú), trí ionghabháil (mar a tharlaíonn le dinnireacht), nó tarchur le feithidí (mar a tharlaíonn le maláire).
Galbhánaiméadar. Ionstraim chun sruth leictreach a bhrath is a thomhas. Sa ghalbhánaiméadar luailchorna, bíonn buanmhaighnéad agus na poil gearrtha go ciorclach ionas gur féidir leis an luailchorna rothlú gar dóibh. Nuair a ritheann sruth sa chorna, rothlaíonn sé thart ar a mhaighdeog. Bíonn snáthaid greamaithe den chorna, a rothlaíonn thar scála cuarlíneach. Bíonn lingeán ceangailte leis an gcorna chun an tsnáthaid a thabhairt ar ais chuig pointe nialais an scála nuair nach bhfuil aon sruth ag rith sa chorna. Grádaítear an scála in aonaid srutha, aimpéir nó miollaimpéir. Tá galbhánaiméadair eile in úsáid chomh maith, an galbhánaiméadar luailmhaighnéid is an galbhánaiméadar balaistíoch. 
Stair.
Ainmnithe as Luigi Galvani, a shaothraigh an méadar ar dtús.
Galbhánú. Leictreaphlátáil iarainn nó cruach le sinc chun iad a chosaint ar chreimeadh ag an atmaisféar tais. Tá galbhánú te ann freisin, ina gcuirtear an réad miotalach glanta trí fhlosc agus ansin trí umar since leáite chun an ciseal since a chur ar dhromchla an réada. Ainmnithe as Luigi Galvani, ach ba é Henry William Crawford a d'fhionn an próiseas i 1837.
Gálchuil. Mionchuileog fhíneálta. Go minic, cuireann na huibheacha nó larbhaí ar gor tús le gáil ar phlandaí. Lotnaid dhíobhálach ar chruithneacht agus piseanna.
Gálfhoiche. Mionfhoiche a gcuireann gach speiceas de tús le gál sainiúil ar phlanda, de réir cineáil, an gál darach, a mbíonn larbha nó dhó taobh istigh de gach gál. A thimthriall beatha an-chasta, go minic ag ascalú ó ghlúin go glúin idir atáirgeadh gnéasach is neamhghnéasach.
Franz Joseph Gall. Anatamaí a rugadh i dTiefenbrunn na Gearmáine ab ea Franz Joseph Gall (9 Márta 1758 - 22 Lúnasa 1828). Shaothraigh sé teoiric i 1785, agus é ag obair i Vín, gur féidir lorg tallanna is airíonna duine a chur i réigiúin ar leith den inchinn.
Gallán. Ó réamhstair na hEorpa, cloch aonair ina seasamh, nó meigilit. Tá ceann iontach gar do Karnag na Briotáine, colún barrchaol eibhir atá ina luí i 4 pháirt anois, ach a sheas 20 m ar airde is meáchan 256 tonna aige.
Johann Gottfried Galle. Réalteolaí a saolaíodh i bPabsthaus na Gearmáine ab ea Johann Gottfried Galle (9 Meitheamh 1812 - 10 Iúil 1910). I 1846 agus é ag obair i Réadlann Bheirlín, d'fhionn sé an pláinéad Neiptiún.
Gallfheochadán. Planda láidir ilbhliantúil atá dúchasach do dheisceart na hEorpa is ea an gallfheochadán. Fásann sé 30-80 cm ar airde. Na duilleoga mór, deighilte go domhain, spíonach. Na bláthanna i spíce fada, siogamorfach déliopach, bán le féitheacha corcra. Meastar gur duilleoga an phlanda seo, nó planda cosúil leis, a sholáthair móitíf choiteann maisithe san ealaín is ailtireacht chlasaiceach.
Gallúnú. Hidrealú glicríde (saille) ina tuaslagán bunata chun gliocról is salainn aigéad sailleach (gallúnaigh) a tháirgeadh. Is sampla de hidrealú eistir an t-imoibriú seo.
Galú. Athrú ábhair ón bpas leachtach don phas gásach is ea galú (Béarla: evaporation). Galú a thugtar ar uisce, mar shampla, nuair a athraíonn uisce ina ghal. 
Ceimic.
Go coitianta, saoradh móilíní leachta óna dhromchla isteach san aer os a chionn. Tarlaíonn sé le linn fiuchta, ag an bhfiuchphointe, ach tarlaíonn galú gan fiuchadh (néalú) ag teochtaí níos lú. 
Is gá fuinneamh teasa a sholáthar don leacht chun na móilíní a shaoradh óna naisc leachtacha, agus "teas folaigh galúcháin" a thugtar ar an teas seo. 
Tá leachtanna so-ghalaithe ann mar éitir, biotáille meitileach, peitril, is freon, agus tógann siad an teas folaigh ón timpeallacht nuair a ghalaítear iad. An próiseas seo is bun le cuisniú. 
Aeráid.
Is galú an próiseas trína gcailltear uisce ó dhromchla an Domhain leis an atmaisféar mar ghal, cuid thábhachtach den mhalartú fuinnimh taobh istigh de chóras atmaisféir an Domhain, a chuireann gluaiseachtaí an atmaisféir ar siúl agus a chabhraíonn le táirgeadh na haeráide (san eas fuinnimh dhomhanda). 
Braitheann an ráta galaithe ar an ngrianradaíocht, an difríocht teochta idir an dromchla galaithe is an t-aer a luíonn anuas air, an taise agus an ghaoth.
Galuisce. Pas galach uisce, H2O, is ea galuisce. Tugtar "gal bheo" uirthi freisin len í a idirdhealú ó ghal mharbh, braoiníní feiceálacha den ghal chomhdhlúthaithe.
Luigi Galvani. Fiseolaí a saolaíodh i mBologna na hIodáile ab ea Luigi Galvani (9 Meán Fómhair 1737 – 4 Nollaig 1798). Rinne sé staidéar ar na bíoga srutha leictrigh i bhfíocháin áirithe ainmhithe. Chuir sé tús le taighde ar bhithleictreachas. Ainmnítear an galbhánaiméadar agus an galbhánú as.
Gáma-ghlóbailin. Is éard is gáma-ghlóbailiní ann ná próitéiní ar leith a iompraíonn antasubstaintí na fola. Táirgeann cealla plasma na mB-limficítí (a thagann ón smior) iad. Tugtar "imdhíonaglóbailiní G (IgG)" orthu freisin. Comhcheanglaíonn siad le hantaiginí cosúil le víris is seadáin ar bhealaí éagsúla, méadú sna próisis athlastacha san áireamh. Bíonn an naíonán nuabheirthe cosanta ag gáma-ghlóbailiní a bhfaightear cuid bheag díobh óna mháthair, cuid ón bplacaint, agus an chuid is mó ó chéadbhainne (maothal) na máthar. Aonraítear iad as séiream fuil téarnamhaigh is an slánadh iarbhreithe, agus úsáidtear mar chóir leighis i gcoinne na bruitíní, an pholaimiailítis, na heipitéise tógálaí, is galar tógálach eile.
Gámaradaíocht. Radaíocht leictreamaighnéadach le tonnfhaid an-ghairide (níos lú ná 0.3 × 10 m) atá i gceist le gámaradaíocht. Níl aon lucht leictreach inti. Tá sí cosúil le X-radaíocht, ach go n-astaítear í le linn meatha radaighníomhaigh ina dtarlaíonn aistrithe ó staideanna flosctha ardfhuinnimh chuig staideanna d'fhuinneamh níos lú sna núicléis. Foinse choitianta is ea cóbalt-60, a bhfuil leathré 5.26 bliain aige.
George Gamow. Fisicí is scríbhneoir eolaíochta a rugadh in Odessa na hÚcráine ab ea George Gamow (4 Márta 1904 – 19 Lúnasa 1968). Sa bhliain 1933 d'éirigh leisean agus lena bhean chéile imeacht ón Aontas Sóivéadach chun freastail ar chomhdháil eolaíochta sa Bhruiséil. D'fhan siad san Iarthar. Ón mbliain 1934 i leith d'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe. Chuidigh sé i 1948 le forbairt theoiric na hOllphléisce, agus i 1953 le hanailís shamhlach dé-héilicse don DNA. Fuair sé bás i mBoulder, Colorado, i Meiriceá.
Gang. Is cnaguirlis ceoil é an gang. Plaic chiorclach cré-umha, an braine iompaithe síos de ghnáth, crochta go coitianta ó fhráma nó barra, agus buailtear é le buailtín bog. Ní bhíonn airde fhosaithe ag an ngang ceolfhoirne (an tamtam), ní hionann is ganganna eile a bhíonn níos lú ná é agus tiúnta d'airdí cruinne.
Patrick Ganly. Geolaí a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea Patrick Ganly (15 Deireadh Fómhair 1809 – 29 Deireadh Fómhair 1899). Ag obair in Oifig na Luachála faoi Richard Griffith, ba é a bhailigh an t-eolas is a d'ullmhaigh an chuid is mó de léarscáil gheolaíoch na hÉireann a d'fhoilsigh Griffith i 1839, 1853 is 1855. Níor thug Griffith an t-aitheantas ná an chreidiúint dó as an saothar seo riamh.
Gaoth anabatach. Gaoth in aghaidh fána a fhorbraíonn i ngleann. I rith an lae, téitear an t-aer atá i dteagmháil le taobhanna an ghleanna níos mó ná an t-aer ag an leibhéal céanna os cionn urlár an ghleanna. Tosaíonn sruth comhiompair, an t-aer ag éirí os cionn an fhána, agus aer níos fuaire ag sreabhadh ó urlár an ghleanna suas an fána. Is féidir luas gaoithe suas le 15 m s a fháil.
Gaoth chatabatach. Gaoth áitiúil le fána a tharlaíonn i ngleann. Istoíche, fuaraítear an t-aer os cionn dromanna na sléibhte níos tapa ná an t-aer os cionn urlár an ghleanna. Mar thoradh, éiríonn an t-aer te éadlúth éadrom seo ar an urlár trí chomhiompar, agus séideann an t-aer fuar dlúth trom síos le fána. Ní gá gleann chuige seo, mar séideann gaotha fuara mar seo síos le fána ó shléibhte is amach ar an talamh íseal in aice láithreach freisin. Is gaoth fhuar mar seo an mistral i ngleann an Rhône sa bhFrainc, agus is gaotha te catabatacha an chinook sna Sléibhte Creagacha i Meiriceá Thuaidh, is an Föhn sna hAlpa.
Gaoth gheostrófach. Gaoth a shéideann comhthreomhar leis na hiseabair, ag léiriú na gluaisne cothromaithe idir fórsa an ghrádán brú is fórsa Coriolis. Faightear go hard san atmaisféar amháin í, mar nach bhfeidhmíonn fórsa frithchuimilte dhromchla an Domhain ansin ach ar éigin.
Gaotha aniar. Na príomhghaotha a shéideann sna meándomhanleithid 30-60° ó dheas is ó thuaidh ón meánlíne. Sa leathsféar thuaidh is aniar aneas a bpríomhthreo, agus sa leathsféar theas aniar aduaidh. De bhrí nach bhfuil an oiread sin talún sa leathsféar theas, bíonn na gaotha seo an-láidir, agus tugtar "na Roaring Forties" orthu as na domhanleithid ghinearálta a dtarlaíonn siad iontu.