Trelis/gawiki huggingface dataset:
Mošovce. Is baile beag tábhachtach i lár na Slóvaice é Mosovice (pobal:1380). Tá cuid mhór shéadchomharthaí stairiúla aige agus rugadh Ján Kollár, file Slóvacach mór, i Mosovice.
Junichiro Koizumi. Polaiteoir agus iar-phríomhaire Seapánach is ea Junichiro Koizumi (Seapáinis: 小泉純一郎), a rugadh i Yokosuka ar 8 Eanáir, 1942. Toghadh é ina phríomh-aire ar 26 Aibreán 2001.
Matti Vanhanen. Iar-Phríomh-Aire na Fionlainne is ea Matti Taneli Vanhanen. Rugadh i Jyväskylä ar an 4 Samhain 1955 é. Bhain sé amach an oifig ar an 24 Meitheamh 2003, nuair a bhí Anneli Jäätteenmäki éirithe as an bPríomh-Aireacht.
Tá céim ag Matti Vanhanen in eolaíocht pholaitiúil ("máistir na státaireachta" de réir théarmaíocht na Fionlainne). Vótáladh isteach sa Pharlaimint é sa bhliain 1991. Roimhe sin, bhí sé ag obair ina eagarthóir ar nuachtán áitiúil i Vantaa.
Rinneadh Aire Cosanta de Matti Vanhanen sa bhliain 2003, agus cheap Ard-Fheis Neamhghnách an Pháirtí Láir ina Chathaoirleach ar an bpáirtí é i Mí Dheireadh Fómhair sa bhliain chéanna. Ar an 16 Aibreán 2005, d'ainmnigh Matti Vanhanen é féin ina iarrthóir Uachtaránachta don Pháirtí Láir. Níor éirigh leis chomh maith is a shíltí roimh an toghchán, nó ní bhfuair sé ach 18,6 % de na vótaí.
Tá beirt chlainne ag Matti Vanhanen ón bpósadh a bhí aige lena iarbhean chéile Merja, mar atá, an iníon Annastiina (1991) agus an mac Juhana (1994). Phós sé Merja sa bhliain 1985, agus fuair siad colscaradh go gairid roimh an toghchán Uachtaránachta. Is é an t-iar-Ollamh Tatu Vanhanen athair Matti.
Åbo Akademi. Is í Åbo Akademi (Túrcú, An Fhionlainn) an t-aon ollscoil amháin taobh amuigh den tSualainn ina bhfuiltear ag teagasc trí mheán na Sualainnise. Bunaíodh an ollscoil sa bhliain 1918, agus san am sin, bhí trí roinn ann: Roinn na nEalaíon, Roinn na Matamaitice is na hEolaíochta, agus Roinn na hEolaíochta Polaitiúla.
Gustaw Herling-Grudziński. Scríbhneoir Polannach ab ea Gustaw Herling-Grudziński. Saolaíodh ar an 20 Bealtaine 1919 i gKielce é, agus bhásaigh sé ar an 4 Lúnasa 2000. Chaith sé seal sna saighdiúirí agus seal sna campaí géibhinn Sóivéadacha, agus b'iad na cuimhní cinn a scríobh sé faoi na campaí ba mhó a thuill clú is cáil dó.
Saol.
Rinne sé staidéar ar an léann Polannach in Ollscoil Vársá. Nuair a d'fhorghabh na Gearmánaigh agus na Sóivéadaigh an tír i bhfómhar na bliana 1939, bhunaigh seisean agus cairde dá chuid baicle frithbheartaíochta, PLAN ("Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa", "Gníomh an Phobail ar son Neamhspleáchas na Polainne"). Eisean a bhí i gceannas ar an mbaicle ar feadh dhá mhí.
I Mí na Márta sa bhliain 1940, ghabh na rúnghníomhairí Sóivéadacha é i nGrodno. Chaith sé dhá bhliain sna campaí géibhinn, ach ansin, scaoileadh saor é, nó bhí polasaí Stalin i leith na bPolannach athraithe idir an dá linn. Fuair an ginearál Władysław Anders cead arm Polannach a chur i dtoll le chéile as na hiar-chimí cogaidh Polannacha san Aontas Sóivéadach. Chuaigh Herling-Grudziński san arm seo cosúil le cuid mhór Polannach eile sa chás céanna. Ghlac sé páirt sna cathanna timpeall ar mhainistir Monte Cassino, agus bronnadh an bonn Virtuti Militari air ar son a chuid gaisce. 
I ndiaidh an chogaidh, chuaigh sé ar imirce, nó níor theastaigh uaidh fanacht sa Pholainn faoi cheannas na gCumannach. Ar dtús, chuaigh seisean agus a bhean chéile Krystyna go dtí Londain, áit a raibh sé ag scríobh do sheachtaineán na bPolannach áitiúil, "Wiadomości". Fuair Krystyna bás sa bhliain 1952. Ansin, d'aistrigh sé go München le bheith ina iriseoir do Raidió na hEorpa Saoire. Chaith sé trí bliana i mbun na hoibre seo, ach ansin, thug sé a aghaidh ar an Iodáil. 
Shocraigh sé síos i Napoli, agus phós sé bean Iodálach, Lidia Croce. 
Fuair sé bás i Napoli sa bhliain 2000.
Leabhair.
B'é "Inny Świat" ("An Saol Eile") an leabhar is tábhachtaí dár fhoilsigh sé, an ceann inar bhreac sé síos a chuid cuimhní cinn ó champaí géibhinn an Aontais Shóivéadaigh. Tháinig an leabhar amach an chéad uair i Londain sa bhliain 1951. Foilsíodh an chéad eagrán sa Pholainn ar chúla téarmaí sa bhliain 1953, ach níor cuireadh an leabhar i gcló ansin go dleathach roimh an mbliain 1988.
Cogadh na Murascaille. Coimhlint sa 20ú haois idir an Iaráic, agus comhghuaillíocht de 35 tír, ab ea Cogadh na Murascaille (2 Lúnasa 1990 – 28 Feabhra 1991), mar fhreagra ar fhorghabháil Chuáit ag Arm na hIaráice. 
I ndiaidh dó cogadh a throid sna 1980idí i gcoinne na hIaráine, rinne Uachtarán na hIaráice Saddam Hussein, ionradh ar Chuáit in 1990. Spreag sé seo Cogadh na Murascaille in 1990-1991, cogadh a chaill an Iaráic.
Cogadh.
Cúlra.
Sna 1990idí chuir imeachtaí sa Mheánoirthear agus i lár na hÁise imní ar chuid mhór daoine i dtíortha san Iarthar. Chríochnaigh an cogadh idir na Sóivéaigh agus na hAfganastánaigh san Afganastáin in 1989, rud a d’fhág folús contúirteach polaítíúil ann. Thit an tAontas Sóivéadach as a chéile agus ar leagadh Balla Bheirlín. Tugadh an Cogadh Fuar chun críche. Rinneadh athaontú ar an nGearmáin. 
Cogadh.
Thosaigh an cogadh ar an 2 Lúnasa 1990 nuair a rinne fórsaí Iarácacha de chuid an deachtóra Saddam Hussein ruathar ar a chomharsa Cuáit. Bhuail an beart siúd le géarcháineadh idirnáisiúnta agus dhaor Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe smachtbhannaí eacnamaíocha as ar an toirt.
Meigleamáineach agus ag dul thar fóir, rinne Saddam míléamh ar an fhreagairt san Iarthar, agus mí-áireamh ar na costais.
Ba é George HW Bush a d’fhógair "Operation Desert Storm". Rinne sé éacht 35 tír a mhealladh le bheith páirteach sna hionsaithe sa Mheánoirthear. Déarfadh daoine áirithe ag an am "gur mó baint a bhí ag an gCogadh le soláthar ola a chosaint ná leis na gCuáit a chosaint."
Bhí fórsaí na gcomhghuaillithe faoi stúir na Stát Aontaithe Mhericeá agus bhí an Ríocht Aontaithe go mór chun cinn chomh maith. Bhí cuid mhaith den troid á chraoladh ag stáisiún teilifíse nua, CNN, rud a chur iontas ar dhaoine ag an am, "faoi gheasa ag an trodaíocht aeir a bhí ar an teilifís ó oíche go maidin ag an am."
Bua agus iarmhairtí.
Bhí an bua ag na gComhguallithe sa deireadh ar an 28 Feabhra 1991, ach níor cuireadh an ruaig ar Saddam Hussein. Níor lean siad orthu isteach san Iaráic chun Hussein a ghabháil. 
Tharla tubaiste éiceolaíoch agus Arm na hIaráice ag teitheadh ó Chuáit; scriosadh na tobair ola a bhí go flúirseach sa tír.
Tar éis Cogadh na Murascaille, bhí cuid mhór daoine buartha go raibh Saddam Hussein go fóill ag leanúint leis ag tógáil airm ollscriosta.
D’fhág an cogadh an réigiún ina phraiseach. Thug Bush ugach do leithéidí phobal na gCoirdíneach féinriail a lorg. Ach spreag sé sin Saddam Hussein le cinedhíothú a dhéanamh ar an bpobal.
Damien Duff. Traenálaí agus iarimreoir sacair Éireannach is ea Damien Anthony Duff, ("Damien Antóin Mac Dhubhaich" i nGaeilge) a rugadh i mBaile Átha Cliath ar an 2 Márta 1979. Tá Duff ag imirt le Fulham F.C. sa Premier League, agus foireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann chomh maith. Meastar go bhfuil sé i measc na peileadóirí Éireannacha is fearr atá ann faoi láthair.
In Éirinn, d'imir Duff cheana le St.Kevins', Lourdes Celtic agus Leicester Celtic F.C. sular bhog sé chun imirt le Blackburn Rovers F.C. sa bhliain 1996. Cheannaigh Chelsea F.C. é sa bhliain 2003. Bhuaigh sé dhá chraobh leis an bhfoireann, agus choimeád sé a áit sa scuaid cé raibh a lán peileadóirí an-rathúla san fhoireann céanna. 
Shínigh Duff le Newcastle United F.C. ar an 22 Iúil 2006. Nuair a díbríodh iad ón Phríomhroinn, d'aistrigh sé go dtí Fulham chun imirt sa roinn is airde arís. Níor fhoilsíodh sonraí faoi luach an aistriú, ach creidtear go raibh sé timpeall ceithre mhilliún.
An Tarrtháil Catalpa. Ar an 17 Aibreán, 1876, d'éalaigh seisear Fíníní as príosún i Fremantle, an Astráil, ar an long Catalpa. Shábháil Fíníní Meiricéanacha (Clanna Gael) ar bord na loinge Catalpa seisear príosúnach Fíníneach ó Freemantle san Astráil Thiar. 
Cúlra.
In aimsir na bhFíníní sna 1860idí, gearradh téarmaí fada príosúnachta ar na céadta acu siúd a bhí páirteach san eagraíocht. Iadsan ar gearradh téarma níb fhaide ná seacht mbliana orthu, díbríodh go dtí an Astráil iad.
Cuireadh cuid mhaith acu sin i bPríosún Fremantle in Iarthar na hAstráile. Ina measc bhí John Boyle O’Reilly. D’éirigh leis éalú agus a bhealach a dhéanamh go dtí na Stáit Aontaithe, áit ar bhain sé clú amach mar iriseoir. Go gairid ina dhiaidh sin, ligeadh saor na Fíníní a bhí fós sa bpríosún ach amháin an dream a bhí in arm na Breataine nuair a gabhadh iad. Mar thoradh ar an scéal, ní raibh fágtha faoi ghlas ach seachtar a bhí fós i bPríosún Fremantle: Thomas Darragh, Martin Hogan, Michael Harrington, Thomas Hassett, Robert Cranston agus James Wilson (agus an brathadóir James Kiely).
Chuir siadsan litir chuig O’Reilly ("glór ón tuama” mar a thug siad air) ag impí air cabhrú leo éalú. Chuaigh seisean agus John Devoy, duine eile de cheannairí na bhFíníní sna Stáit Aontaithe, i mbun oibre. Bailíodh airgead i Meiriceá agus san Astráil chun na seisear a tharrtháil.
Eachtra.
Ar an 29 Aibreán 1875 d'fhág an "Catalpa", long míolta móra (200 tonna) New Bedford i Massachusetts. Rinne a bealach trasna an Atlantaigh go dtí na hAsóir. Tar éis lastas a fhágáil ina diaidh le seoladh ar ais go New Bedford, tógadh criú nua ar bord agus sheol sí léi arís ó dheas ar thóir na míolta móra, thart timpeall na hAfraice agus soir chomh fada le Bunbury in Iarthar na hAstráile. Chaith an "Catalpa" tamall ansin fad is bhí plean éalaithe á chur i gcrích.
Ar an 17 Aibreán, 1876 d’éalaigh an seisear as Fremantle, a bhí ag obair taobh amuigh den phríosún an lá sin, agus chuadar ar bhád a cuireadh i dtír ón gCatalpa. Tháinig gála go tobann orthu agus thóg sé ocht n-uaire fichead orthu an Catalpa a aimsiú. 
Tháinig galtán de chuid na Breataine a bhí feistithe le gunnaí sa tóir orthu. Scaoileadh cúpla urchar leis an gCatalpa. Ach dhiúltaigh captaen an Chatalpa, George Anthony, géilleadh. Dúirt sé go raibh siad in uiscí idirnáisiúnta agus dá n-ionsófaí í, go mbeifí ag fógairt cogaidh ar na Stáit Aontaithe. 
Tráthúil go leor, tharla eachtra den saghas céanna tamall roimhe sin a chosain £3,000,000 ar rialtas na Breataine. Bhí leisce ar chaptaen an ghaltáin dá bharr seo agus ligeadh don Chatalpa imeacht. 
Bhain an long New Bedford amach ceithre mhí ina dhiaidh sin.
Maidir leis an long í féin, chaith sí na blianta ag tarraingt ghuail ina dhiaidh sin agus tháinig deireadh lena ré sa mBeilís.
Cuimhneachán.
Tá leabhair foilsithe, drámaí léirithe, cláracha faisnéise le fáil ar an raidió agus ar an teilifís a bhaineann le scéal "Catalpa".
Mick McCarthy. Traenálaí agus iarpheileadóir sacair is ea Mick McCarthy (a rugadh i mBarnsley, Sasana ar 7 Feabhra, 1959). Tá McCarthy ina bhainisteoir ar fhoireann sacair na hÉireann ó Samhain 2018, in éineacht le Robbie Keane agus Terry Connor . 
Gairm.
Ó 1996 go 2002. Bhí McCarthy ina bhainisteoir ar fhoireann sacair na hÉireann. D’éirigh leis an bhfoireann áit a fháil ag Corn an Domhain. Bhí an comórtas ar siúl sa tSeapáin. Bhí argóint cáiliúil idir McCarthy agus Roy Keane i Saipan ag tús an gCorn Domhanda i 2002, agus níor ghlac Keane aon pháirt sa chomórtas mar thoradh. 
Bhí McCarthy fostaithe le Millwall F.C., Sunderland A.F.C., agus Wolverhampton Wanderers F.C. 
Cuireadh McCarthy as a phost le Sunderland i mí Aibreáin 2006, mar gheall ar na dtorthaí dona a bhí ag an bhfoireann. 
Thóg sé post nua le Wolves ar 21 Iúil, 2006 nuair a d'fhág Glenn Hoddle an club. D'éirigh le McCarthy iad a thabhairt ar aghaidh go dtí Príomhroinn Shasana sa bhliain 2009. Ach cáineadh go géar é nuair a thug sé sos do dheichniúr a bhíodh ag imirt go rialta nuair a d'imir Wolverhampton Wanderers F.C. in aghaidh Manchester United i mí na Nollag 2009. 
Ansin bhí McCarthy ina thraenálaí leis an bhfoireann Sasanach Ipswich.
Peadar Ó Doirnín.  
Bhí Peadar Ó Doirnín (timpeall ar 1700-1769) ar dhuine de na filí ba mhó clú i gCúige Uladh san ochtú haois déag. Is le traidisiún filíochta agus amhránaíochta Oiriall a shamhlaítear é, cosúil le hArt Mac Cumhaigh, Cathal Buí Mac Giolla Ghunna agus Séamas Dall Mac Cuarta. D'fhéadfá a rá gur cuid d'Éirinn faoi cheilt a bhí ann, mar a déarfadh Dónall Ó Corcora, is é sin, ar thraidisiún Gaelach na filíochta in Éirinn i ré na bpéindlíthe.
Eisean a chum na hamhráin cháiliúla úd "Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte" agus "Lon Dubh Dhoire an Chairn". Luaitear "Mná na hÉireann" leis freisin, ach is é tuairim Sheáin de Rís chomh maith le scoláirí áirithe eile nárbh eisean a chum é, ach gurbh é Nioclás Ó Cearnaigh a scríobh an ceann sin agus a chuir i leith Pheadair Uí Dhoirnín é. Sin é an tuige gur fhág de Rís an ceann sin ar lár as a bhailiúchán féin a foilsíodh sa bhliain 1969.
Bhí Peadar Ó Doirnín ina mhúinteoir i scoil chois claí tamall ach deirtear go bhfuair sé bata agus bóthar as an bpost sin toisc gur bhain na tagairtí collaí in "Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte" geit as na daoine.
Léitear a chuid saothair i gcónaí sna scoileanna agus sna hollscoileanna fud fad na hÉireann, agus chuaigh an t"Úrchnoc" ar fud an domhain mar amhrán. 
Tá sé adhlactha i reilig Urnaí i bhFoirceal taobh amuigh de Dhún Dealgan i gContae Lú, i bhfad ar shiúl ó aer an tsaoil.
Baile Sheáin, Talamh an Éisc. Is é Cathair Eoin (Béarla: City if S.John's) príomhchathair chúige Thalamh an Éisc agus Labradar. Dar le daonaireamh na bliana 2006, tá 100,646 duine ina gcónaí ann, agus 181,113 sa cheantar uirbeach. Is é Cathair Eoin an chathair is mó i dTalamh an Éisc agus Labradar, agus an chathair is sine i gCeanada.
Tá Baile Eoin suite ar Leithinis Avalon.
Stair.
Rinne na heitleoirí Briotanacha John Alcock agus Arthur Brown an chéad eitilt thrasatlantach gan stad ar an 14 go 15 Meitheamh 1919.. D'eitil siad ó 'Lester's Field', ar 14 Meitheamh ag 1:45 p.m.
Leithinis Avalon. Leithinis mhór í Leithinis Avalon (9,270 ciliméadar²) atá suite in oirdheisceart Thalamh an Éisc. Tá Baile Sheáin, príomhchathair Thalamh an Éisc agus Labradar, suite ar Leithinis Avalon.
Bráithreachas na Poblachta. Eagraíocht náisiúnaíoch rúnda, faoi mhionn dílseachta, Éireannach ab ea Bráithreachas na Poblachta nó Bráithreachas Phoblacht na hÉireann (BPÉ) ("Irish Republican Brotherhood" (IRB) mar a ghlaoitear air as Béarla). Bhí an eagraíocht dírithe ar Éire a shaoradh ó bhráca Shasana, agus iad sásta leas a bhaint as an lámh láidir agus as an bhforéigean leis an gcuspóir seo a shroicheadh. 
D'insíothlaigh siad na heagraíochtaí náisiúnaíocha cultúrtha, ar nós Chumann Lúthchleas na nGael agus Conradh na Gaeilge, agus mar sin, b'iad a bhí taobh thiar d'Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. 
Cé gur theip ar an Éirí Amach, mhúscail sé suim i gcás agus i gcúis na nÉireannach ar fud an tsaoil mhóir, agus chabhraigh sé le hathbheochan na cúise náisiúnaíche in Éirinn féin.
B'é an tÉirí Amach an móréacht deireanach a raibh lámh ag an mBráitheachas ann, nó bunaíodh an tIRA go gairid ina dhiaidh sin.
Stair.
Bhunaigh Séamas Mac Stiofáin Bráithreachas na Poblachta sna 1850idí.
Cuaranfa Debbie (1961). Bhuail an cioclón trópaiceach, Cuaranfa Debbie, Éire ar 16 Meán Fómhair 1961. Maraíodh cúig dhuine dhéag in Éirinn agus b'fhéidir 60 i gCap Verde. 
Tháinig Debbie as iarthar na hAfraice, rud neamhghnách. Buaileadh Ciarraí, Luimneach agus Sligeach, go háirithe. Ní raibh an stoirm rómhór (in áiteanna, go dtí 140km san uair ar feadh 10 nóiméad ar an meán).
Teangacha Atapascacha Deisceartacha. Is foghrúpa de chuid na dteangacha Atapascacha iad na teangacha Atapascacha Deisceartacha nó na teangacha Apáitseacha, agus iad á labhairt in iardheisceart na Stát Aontaithe, i stáit Arizona, Nua-Mheicsiceo, Colorado agus Utah), chomh maith le grúpaí eile in Oklahoma agus i dTexas. Tá na teangacha seo ag na hApaisigh agus ag na Navachóigh. Le fírinne, is cuid den chontanóid chéanna canúintí iad an Apáitsis - nó na canúintí is na teangacha éagsúla a dtugtar Apáitsis orthu - agus an Navachóis, agus is deacair a rá, an bhfuil aon chúis eile ach cleachtas an Bhéarla ann leis an Navachóis a scaradh ó na teangacha Apáitseacha eile.
Tugann na hApáitsigh Iartharacha "Nnee biyáti’" nó "Ndee biyáti’" ar a dteanga féin. Tugann na Navachóigh "Diné bizaad" ar a dteangasan. Níl sé deacair gaol na dteangacha a aithint ar an sampla seo.
An duine is cáiliúla a raibh teanga Atapascach Dheisceartach aige ná Geronimo (Goyaałé), a raibh an chanúint Chiricahua aige. Ceann de na canúintí Apáitsise atá ann.
Dealaítear na teangacha Atapascacha Deisceartacha ina dtrí fhochraobh, mar atá: 
Stádas na dTeangacha.
Is follasach gur teangacha neamhfhorleathana iad na teangacha Apáitseacha go léir inniu. Níl Apáitsis na Machairí Móra ó dhúchas ach ag cúpla duine. Tá Apáitsis Chiricahua-Mescalero ag trí chéad duine ó dhúchas, ach thairis sin, rinne an teangeolaí Harry Hoijer doiciméadú cuimsitheach uirthi sna tríochaidí atá ar fáil ar an Idirlíon. 
Tá an Navachóis níos fearr as, nó tá sí á labhairt ag céad agus seachtó míle duine ar fad, ach mar sin féin, níl sé cinnte go mbeidh sí slán thar ghlúin eile. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhain Cabhlach Cogaidh na Stát Aontaithe leas as na Navachóigh le craolacháin mhíleata an chabhlaigh a chódú. Go simplí, b'í an Navachóis an cód, agus na cainteoirí dúchais á labhairt ar an raidió le chéile le teachtaireachtaí rúnda a sheachadadh. Níor thuig na Seapánaigh an teanga, agus mar sin, ní raibh siad in ann bun ná barr a dhéanamh de na teachtaireachtaí. Is léir gur chuir an fiúntas míleata seo le stádas na Navachóise ar feadh tamaill, ach inniu, táthar buartha faoin meath atá ag teacht ar an Navachóis mar theanga liteartha: tá líon na leabhar nuafhoilsithe ag dul i laghad, agus an Béarla ar an t-aon teanga amháin atá le feiceáil go poiblí i gcaomhnuithe na Navachóch.
Adhmhaidin. Clár nuachta is ea Adhmhaidin a chraoltar gach maidin idir 8 r.n. agus 915 r.n. ar Raidió na Gaeltachta. Díríonn an clár ar chúrsaí reatha sa nGaeltacht, go náisiúnta, agus go hidirnáisiúnta, maille le tuairiscí spóirt agus achoimre de scéalta móra na nuachtán. 
Tá an clár á chraoladh ó 1986 i leith. Bhí Seán Ó Tuairisg ar an gcéad láithreoir ag an gclár nuachta agus cúrsaí reatha Adhmhaidin i 1986 agus bhí sé de cháil air go gcuireadh sé ceisteanna crua ar pholaiteoirí na linne.
Tá an clár á chur i láthair ag, Máirín Ní Ghadhra (colúnaí de chuid Tuairisc.ie chomh maith), Séamus Ó Scanláin Gormfhlaith Ní Thuairisg (go dtí 2022), srl.
Máirín Ní Ghadhra. Craoltóir agus iriseoir de chuid Raidió na Gaeltachta is ea Máirín Ní Ghadhra, iníon an iriseora agus léachtóra Nollaig Ó Gadhra.
Nollaig Ó Gadhra. Iriseoir, léachtóir, staraí, craoltóir dearscnaitheach agus gníomhaí teangan ab ea Nollaig Ó Gadhra (16 Nollaig 1943 - 13 Lúnasa 2008. agus fear meabhrach ildánach chomh maith.
Chaith sé sealanna ag obair le RTÉ, an nuachtán Inniu, Fáilte an Iarthair agus Gaeltarra Éireann sula ndeachaigh sé ag obair mar léachtóir i gCeardcholáiste Réigiúnach na Gaillimhe.
Saol.
Rugadh Nollaig Ó Gadhra i bhFíodhnach, Contae Luimnigh. B’as Fíonach dá athair David agus b’as na Foidhrí, Co. Chiarraí, dá mháthair Hannah Flynn. I Meiriceá a casadh an bheirt ar a chéile. Cuireadh meánscolaíocht air i nDrom Collachair agus, ó 1960 go 1962, i scoil Bhráithre De La Salle, Port Láirge.
Céimí é de chuid Choláiste na hOllscoile, Corcaigh, Gaeilge agus Stair mar ábhair céime aige. Bhain sé amach freisin ard-teastas san oideachas (H.Dip in Ed.).
Bhí cónaí air sna Forbacha, Conamara, le fada an lá. Chaith sé go leor dá shaol ag streachailt le tinneas; bhí an diaibéiteas ainsealach srl air. Bhásaigh sé go tobann agus go hóg i mí Lúnasa 2008.
Tá a iníon, Máirín Ní Ghadhra, ina hiriseoir le Raidió na Gaeltachta.
Gairmréim.
Scríobh sé 12 leabhar neamhfhicsin ar a laghad (liosta thíos). I measc na saothar óna láimh bhí beathaisnéisí ar Mahatma Gandhi, Éamonn Iognáid Rís, John Boyle O’Reilly, agus Richard J. Daley. Bhí suim ar leith aige leis an stair a bhain le bunú an Stáit agus cúrsaí polaitíochta ó shin agus scríobh sé leithéid "Ríocht Roinnte" agus "Guth an Phobail" bunaithe ar an taighde sin. 
Foilsíodh iliomad alt, léacht agus paimfléad leis i rith a shaoil freisin. Chaith sé seal fada ina cholúnaí leis an nuachtán Lá agus bhí ailt i gcló aige go minic sna nuachtáin mar An tUltach, Feasta (tuairim is 150 píosa) agus Comhar (ocht n-aiste agus tríocha idir 1965 agus 1985).
Chaith sé a shaol proifisiúnta mar léachtóir iriseoireachta i gCeardcholáiste Réigiúnach na Gaillimhe (anois Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo, GMIT). D'éirigh sé as a phost i 2002. 
Gaeilge.
Díograiseoir a bhí ann freisin i leith na Gaeilge agus athbheochan na teanga. I 2004 toghadh é mar uachtarán Chonradh na Gaeilge. B'é Ó Gadhra an 30ú Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge, agus tháinig sé i gcomharbacht ar Sheágh Mac Siúrdáin. 
Ba bhall de bhunaitheoirí TG4 é freisin.
Na Forbacha. Tá lonnaíocht na bhForbacha suite 12 km siar ó Chathair na Gaillimhe ar Chuan na Gaillimhe. Tá sé i bparóiste Bhearna, ach ó thaobh An Posta de, is i gceantar An Spidéil atá sé. Go dtí le deireannas (thart ar lár na n-ochtóidí) is ar an bhfeilméaracht a bhíodh daoine ag saothrú a slite beatha. Go stairiúil bhíodh daoine ag tógáil a gcuid earraí talmhaíochta soir go Gaillimh le díol ann. Bhí an lonnaíocht buailte go dona leis an imirce sna seachtóidí agus na hochtóidí, agus níl teaghlach dúchasach ar an mbaile nach bhfuil gaolta leo thar lear. 
Leanann Na Forbacha an stíl lonnaíochta traidisiúnta Gaeltachta i.e. na tithe cruinnithe i ngrúpaí (clacháin) suas na bóithrí ó thuaidh ón chósta. Ní raibh aon sráidbhaile lárnach ann go dtí le déanaí (2007) nuair, de bharr pholasaithe pleanála lucht pleanála Chomhairle Chontae na Gaillimhe, tógadh aonad le siopaí, le heastáit tithíochta beag (cúig déag teach), agus le h-árasáin ann.
Tá deich gcinn de bhailte sna Forbacha agus is seo mar a leanas iad;
Tá na Forbacha suite i gCois Fharraige, Conamara, Contae na Gaillimhe. Is ann atá príomhoifig Údarás na Gaeltachta. Tá oifigí ag An Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta ann, chomh maith.
Tá na Forbacha ar theorainn theangeolaíocht thoir de Ghaeltacht na Gaillimhe. Is ann a thagann tú ar an chéad scoil lán Ghaelach, an chéad teach phobail ina léitear an t-Aifreann i nGaeilge amháin, agus an chéad siopa ina bhfuil an comharthaíocht go huile dhátheangach, agus tú ag déanamh do bhealach siar as Gaillimh. 
Ó thaobh áiseanna pobail de tá ionad phobail, teach ósta, óstán, siopa, páirc peile, naíonra, naíolann, scoil náisiúnta, teach Baisteach (Baptist) agus séipéal Caitliceach. Níl aon oifig an phoist ná meánscoil sna Forbacha.
Maidir le figiúirí an daonáireamh atá luaite ar dheis. Tá na bailte seo a leanas mar chuid de Thoghroinn na bhForbacha chomh maith le na bailte thuasluaite;
Is é an toghroinn seo atá i gceist agus an daonra atá luaite. 
Ó thaobh cúrsaí pleanála de is i gCeantar Chois Fharraige atá Na Forbacha suite agus dá bharr sin ní foláir go mbeidh 80% de thithe i chuile scéim tithíochta, ar fáil go lucht labhartha na Gaeilge.
Navachóigh. Pobal Meiricéanach Dúchasach in Iardheisceart na Stát Aontaithe is ea na Navachóigh ("Navajo") Diné (AFI [dɪnɛ]), a chiallaíonn "daoine"). Tá cónaí orthu in iardheisceart na Stát Aontaithe. Tá Navachóis ag cuid mhaith díobh, agus tá roinnt acu ina mbaill de Náisiún Navachó. Tá thart ar 300,000 Navachóch sna Stáit Aontaithe, go háirithe in Arizona, i Nua-Mheicsiceo, i Utah, agus i gCalifornia.
Is é an dara phobal is mó ó thaobh daonra de (300,000) tá tearmann na treibhe ar an gceann is mó (70,000 cm cearn.)
Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo. Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo nó Galway-Mayo Institute of Technology (GMIT). Roimhe seo Ceardcholáiste Réigiúnach na Gaillimhe (RTC Galway) Institiúid Teicneolaíochta (IT) i nGaillimh, Éire. Ofrálann an t-Institiúid raon leathan cúrsaí sa staidéar gnó, san innealtóireacht, san eolaíocht, sa talmhaíocht, agus san altranas.
Bhí an Institiúid seo ar an gcéad Ceardcholáiste Réigiúnach in Éirinn ina raibh sé indéanta céim acadúil a bhaint amach, mar atá, an B.A. i mBainistíocht Óstán agus Lónadóireachta, sa bhliain 1976.