Trelis/gawiki huggingface dataset:
Oibríocht Barbarossa. Ba é Oibríocht Barbarossa an códfhocal a dtugtar ar ionsaí na Gearmáine ar an Aontas Sóivéadach. Thosaigh sí ar an 22 Meitheamh 1941, agus chuir sí tús leis an gcogadh san Oirthear le linn an Dara Cogadh Domhanda. 
Cúlra.
Thosaigh Hitler a phleanáil ionraidh s’aige ar an Rúis ó lár 1940 ar aghaidh. 
D’fhan smachtú na Rúise mar phríomhaidhm ag Hitler de bharr na ndifríochtaí idé-eolaíochta agus ós san oirthear a bheadh an spás áitrithe le gnóthú (Lebensraum) agus acmhainní nádúrtha ag na Gearmánaigh. 
Bhí an chuma ar Hitler go raibh lúcháir air go raibh sé tosaithe ar a mhianaidhmeanna a chur i gcrích agus Lebensraum a bhaint amach don Ghearmáin. Bhí air moill míosa a chur ar an ionradh le haire a thabhairt don chogadh i gcodanna eile den Eoraip agus den Afraic. Ba bheag a thuig se go mbeadh an mhoill seo ar cheann de na fáthanna ar theip air go fadtéarmach.
Cogaíocht.
Ba é an chéad sprioc ná na trí chathair mhóra i.e. Leningrad, Moscó agus Stalingrad, a ghabháil. 
Ní raibh Arm Dearg an Aontais Shóivéadaigh réidh fá choinne seo. Ní raibh trealamh ceart acu agus bhí a gcuid eitleán imithe as dáta. 
Taobh istigh de mhí, bhí Moscó cosúil le cathair thréigthe agus ní raibh fágtha ann ach Stalin agus a chuid comhairleoirí. Ach chuir geimhreadh crua na Rúise stop ar fad le dul chun cinn na nGearmánach. 
Bhí thart ar 3.8 milliúin saighdiúirí ar thaobh na hAise amháin, chomh maith le 3,500 tanc i mí Meithimh 1941.
Bhí an t-Arm Dearg ag déanamh ullmhúcháin i gcomhair frith-ionsaithe roimh an ionradh. Ach chuir oibríocht Barbarossa iallach ar na Sóivéadaigh straitéis cosanta a uchtú. I rith an tsamhraidh, ghabh na Gearmánaigh méid shuntasach de thalún ó na Sóivéadaigh. 
Oibríochtaí san Úcráin.
I mí  Lúnasa, chinn na Naitsithe, in ainneoin easpa soláthairtí, Panzer Grúpa 2 a sheoladh chuig an líne tosaigh san Úcráin agus i gcathair Leningrad. Bhí an t-ionsaí ar Kiev thar a bheith rathúil. D'éirigh leis na fórsaí Gearmánacha na Sóivéadaigh sa chathair a thimpeallú agus a dhíothú.  
San Úcráin, bhí dóchas ag go leor daoine as na Naitsithe. D’fhear muintir na tuaithe fíorchaoin fáilte roimh na saighdiúirí Gearmánacha, rud a thugas ar a lán daoine ar an eite chlé Faisisteachas a chur i leith na nÚcránach go léir mar náisiún.
Toradh.
Ghlac Hitler an iomarca air féin nuair a d’ionsaigh sé APSS agus a arm ag troid san Iarthar go fóill. Ba mhór an botún é ionradh Hitler ar an Rúis mar fuair an-chuid daoine ar an dá thaobh bás dá bharr, na milliúin Sóivéadach ina measc. 
Cogadh barbartha, brúidiúil a bhí ann. Go háirithe, bhí iarmhairtí Oibríocht Barbarossa ar na Giúdaigh san Aontas Shóivéadach,
Máirtín Sabhaois. Ba Oifigeach é Máirtín Sabhaois i Óglaigh na hÉireann. Rugadh iSligeach é sa bhliain 1898, agus maraítear é go luath i gCogadh na Saoirse. Tharla a báis tar éis luíochán gearr do Baile an Ásaigh ar an 19 Nollaig 1919.
Cuimhneamh:.
Chur an rialtas "Páirc Mháirtín Sabhaois" ar páirc gearr don áit a fuair sé bás , freisin thóg an Chumainn Uaigheann na Laochra Gael cuimhneachán in aice suíomh an luíochán.
An Luíochán.
Ar an 19 Nollaig 1919 bailigh Máirtín Sabhaois agus deichniúir Óglaigh eile. Ba é an Fear Ionaid an Rí targaid an luíochán.
Chur siad cairt féar i lár an bóthair mar bloc bóthair. Rinne fear ón Constáblacht Ríoga na hÉireann iarracht iad a stopadh, ach buail siad é le gránáid (Níor phléasc an gránáid, ach buail sé é san ceann, agus thit sé i lige!)
Nuair a tháinig na gluaisteáin dírigh siad a iarrachtaí ar an dara gluaisteáin, a chuaigh as an bóthair. Thosaigh na saighdiúirí san gluaisteáin ag scaoileadh ar ais ar na Óglach. I gan fios dóibh, bhí an Fear Ionaid an Rí san céad gluaisteáin, agus tiomáin sé díreach tríd an bloc bóthair,
Buail piliúr Máirtín Sabhaois é, agus fuair sé bás.
Humphrey Bogart. Ba aisteoir Meiriceánach é Humphrey DeForest Bogart (25 Nollaig 1899 – 14 Eanáir 1957)
Saol.
Tar éis dó triail a bhaint as postanna éagsúla, thosaigh Bogart ar an aisteoireacht sa bhliain 1921, i léirithe de chuid Broadway sna 1920í agus 1930í. 
An chéad scannán a raibh sé ann, is ar éirigh go maith leis, ná "The Petrified Forest" (1936), scannán inar ghlac sé ról an Duke Mantee. Bhí seo ina thús de thréimhse inar ghlac sé róil a raibh an-chosúlacht eatarthu, i scannáin faoi dhrongadóirí. Ina measc seo bhí "Angels with Dirty Faces" (1938) agus B-scannáin ar nós "The Return of Doctor X" (1939). Tháinig dul chun cinn mór dó i 1941, leis an scannán "High Sierra" (1941) agus "The Maltese Falcon" (1941).
"Casablanca".
Ar an 26 Samhain 1942, léiríodh "Casablanca" den chéad uair ag an "Hollywood Theatre", i Nua-Eabhrac. Bhí Bogart i mbarr a réime sa ról a bhí aige mar Rick Blaine. Bhí an scannán suite ag tús an Dara Cogadh Domhanda, i gCasablanca, Maracó. Deirtear go bhfuil an scannán seo ar cheann de na scannáin is clúití a tháinig amach as Hollywood ariamh. Is minic a bhaintear úsáid as línte cáiliúla an scannáin fiú sa lá atá inniu ann.  
Tháinig scannáin rathúla eile sna sála, ina measc "To Have and Have Not" (1944), "The Big Sleep" (1946), "Dark Passage" (1947), agus "Key Largo" (1948), lena bhean chéile Lauren Bacall; "The Treasure of the Sierra Madre" (1948); "The African Queen" (1951), inar bhuaigh sé an t-aon Duais de chuid an Acadaimh a bronnadh air; "Sabrina" (1954), agus "The Caine Mutiny" (1954). 
An scannán deireanach a rinne sé ann ná "The Harder They Fall" (1956).
Bás agus Oidhreacht.
Bhásaigh sé de bharr ailse i 1957. Ghlac sé páirt i 75 ghné-scannán ina ghairme ar feadh tríocha bliain. Is mórphearsa chultúir é go dtí an lá atá inniu ann:
Glór na nGael. Eagraíonn Glór na nGael comórtais phobail gach bliain do bhailte agus do ghrúpaí pobail a chuireann an Ghaeilge chun cinn i measc a bpobal féin. Eagraíonn siad comórtas idirnáisiúnta freisin.
Wolverhampton Wanderers Football Club. Club peile Sasanach is ea Wolverhampton Wanderers Football Club, nó "Wolves" mar atá siad ainmnithe go coitianta. 
Bunaíodh an club sa bhliain 1877. "St. Luke's F.C." an t-ainm a bhí air ag an am sin. 
Imríonn siad sa bhaile in Staid Molineux i gcathair Wolverhampton, áit gur féidir freastal ar breis is 32,000 míle duine.
Imrionn siad i bPríomhroinn Shasana.
Staid Molineux. Is staid na foirne sacair Wolverhampton Wanderers é Staid Molineux (English: "Molineux Stadium"), atá suite i Wolverhampton, Sasana.
Duán. Ceann den dá orgán i veirteabraigh a tháirgeann fual. Sa duine bíonn na duáin comhchruthach, ar chruth pónairí, suite ar an gcuid uachtarach de chúlbhalla an bhoilg, ar an dá thaobh den cholún veirteabrach. 
Bíonn dhá dhuán ag gach duine. Déantar fual iontu. Sileadh sé amach, síos an úiréadar agus isteach sa lamhnán.
Tugann an t-úiréadar an fual don lamhnán. Bíonn meáchan timpeall 130g ag gach duán, agus le faireog aidréineach, bíonn sé imchlúdaithe le fíochán tacaíochta is tacaithe le saill. 
Bíonn suas le milliún neafrón (an bunaonad feidhmithe) i ngach duán. 
Déanann an neafrón an fhuil a phróiseáil le hábhair iomarcacha a bhaint aisti, agus ag an am céanna comhábhair riachtanacha (glúcós, sóidiam, potaisiam is eile) a choinneáil inti chun toirt is comhdhéanamh shreabháin na colainne a choinneáil taobh istigh de theorainneacha normálta. 
Tálann an duán gníomhaithe tábhachtacha (reinin, eiritreapóitin, próstaglaindin is eile) agus iompraíonn an fhuil iad go dtí a spriocfhíocháin. Is iad na riochtaí a chuireann isteach ar na duáin ná glomarúlaineafraíteas, cliseadh duán, clocha úiríneacha is úiréime.
Goile. Is orgán i veirteabraigh agus roinnt ainmhithe eile é an goile.
Méar. Is éard atá i gceist le méar ná ceann de chúig bhall ar bharr na láimhe nó na coise daonna. Uaireanta tarraingíonn an focal do ghéag portáin nó gliomaigh freisin.
Ladhar. Is ball den chorp é ladhar atá ag deireadh na coise.
Caladh. Is siúlbhealach ardaithe thart uisce,tacaí le pílí nó piléir scartha go leathan é caladh.
Roc an gha nimhe. Is iasc é roc an gha nimhe a aimsítear in aigéin an domhain.
Maidin. Is é an t-am idir meán oíche agus nóin í maidin, go háirithe as éirí gréine go nóin.
Olann. Is éard is olann ann ná an snáithín teicstíleach a bhailítear ó chaoirigh, gabhair agus roinnt ainmhithe eile.
Seomra. Is cuid d’fhoirgneamh le ballaí, urlár agus síleáil é an seomra.
Cadás. Is éard atá i gceist le cadás ná náth nó éadach a dhéantar as an gclúmh geal a fhásann ar phlanda cadáis
Pluais. Séard is pluais ann ná poll mór nádúrtha faoi thalamh.
Podgairítse. Is é Podgairítse, (Script Choireallach Mhontainéagró: Подгорица), príomhchathair Mhontainéagró agus is í an chathair is mó sa tír. Tá an chathair suite 44 méadar os cionn na farraige.
Tá 136,473 áitritheoirí ann. Tá sé suite idir abhainn Ribnica agus abhainn Morača agus tá an talamh an-saibhir dá bharr. Tá suíomh turasóireachta ann in aice na farraige agus thuas sa sléibhte tá sciáil ar fáil.
Séard a chiallaíonn ainm na cathrach ná "faoin Gorica" sa teanga Montainéagróch. Ciallaíonn Gorica/goritsa cnoc, agus sin an t-ainm ar an gcnoc in aice lár na cathrach.
Simléar. Is éard is simléar ann ná struchtúr ailtireachta a ligeann do ghás sceite te nó deatach a tháirgtear i gcoire, sorn, foirnéis, loisceoir, nó teallach éalú ó áit chónaithe. Déantar simléir as brící, cré, nó miotal. Bíonn siad ingearach de ghnáth, le cinntiú go sreabhann an gás agus an deatach go réidh, ag tarraingt aeir isteach sa tine — feiniméan ar a dtugtar "éifeacht an tsimléir". Tugtar "an múchán" (Béarla: "flue") ar an spás taobh istigh de shimléar. Faightear simléir in aice le scaglanna móra tionsclaíochta, áiseanna ina ndóitear breosla iontaise, nó mar chuid de thithe agus foirgnimh a bhfuil coire, foirnéis, nó tinteán iontu.
Litisféar. Is éard is an Litisféar ann (ón Sean-Ghréigis λίθος [lithos] "creagach" + σφαῖρα [sphaira] "sféar") ná an sceall is forimeallaí de phláinéad creagach, nó satailítí nádúrtha atá sainithe ag a n-airíonna dochta meicniúla.
Bíonn an litisféar comhdhéanta den screamh agus de chuid den mhaintlín uachtair a gníomhaíonn go leaisteach, ar scálaí ama de chuid na mílte bliain nó níos mó. Sainmhínítear an screamh, an sceall is forimeallaí ar phláinéid creagach, ar bhonn a cheimice agus mhianreolaíochta.
Litisféar an Domhain.
Tá éadan an domhain sách righin agus tugtar an litisféar air. Áirítear an screamh agus an mhaintlín is uachtaraí mar an litisféar, a chomhdhéanann ciseal seachtrach crua agus docht an Domhain. Tá an litisféar fhoroinnte i bplátaí teicteonacha. Tugtar an peidisféar ar an chuid is uachtaraí den litisféar a imoibríonn go ceimiceach leis an t-atmaisféar, an hidrisféar agus an bithsféar trí an phróiseas foirmithe ithir. Tá an t-astanaisféar faoi bhun an litisféar, sé sin an chuid is laige, is teo, agus is doimhne den mhaintlín uachtair. Tugtar an teorainn Litisféireach-Astanaisféarach ar an teorainn idir an litisféar agus an t-astanaisféar agus sainmhínítear í trí dhifríochta mar aisfhreagra ar strus: fanann an litisféar docht ar feadh tréimhsí ama gheolaíoch an-fhada ina dífhoirmíonn sé go leaisteach agus trí chliste bhrisc, agus dífhoirmíonn an t-astanaisféar go slaodach agus freastalaíonn sé ar straidhn trí dhífhoirmíocht phlaisteach. Tugtar geomoirfeolaíocht ar an staidéar ar fhoirmithe na dtírdhreach san am i láthair agus san am a chuaigh thart.
Cineálacha.
Meastar tiús an litisféir ó dhoimhneacht na hisiteirme a bhaineann leis an t-aistriú idir iompraíocht bhriosc agus slaodach. Go minic, úsáidtear an teocht ar a thosaíonn olaivín ag dífhoirmiú go slaodach (~ 1000 ° C) chun na hisotherme seo a shocrú, toisc go ginearálta, bíonn olaivín ar an mhianra is laige sa mhaintlín uachtair. De ghnáth, bíonn tiús litisféir aigéanaigh thart ar 50-140 km (ach faoi bhun na nDromanna Láraigéanacha, ní bhíonn sé níos tiubha ná an screamh), cé go bhfuil raon tiúis litisféir ilchríochaigh thart ar 40 km go dtí b'fhéidir 280 km; bíonn an t-uachtair ~ 30 go ~ 50 km den litisféar ilchríochach tipiciúil ina screamh. Den chuid is mó, bíonn an chuid den litisféir gur mhaintlín í comhdhéanta de Pheireadóitít. Idirdhealaítear an screamh ón mhaintlín uachtair de réir an athraigh ar chomhdhéanamh ceimiceach a 
tharlaíonn ag neamhleanúnachas Mohorvicic.
Hidrisféar. Is éard is Hidrisféar ann, (ón Sean- Gréigis ὕδωρ - hydor, "uisce" agus σφαῖρα - sphaira, "sféar") sa tíreolaíocht fhisiciúil, ná an mais iomlán an uisce atá ar fáil, faoi, agus os cionn dromchla phláinéid.
Is é mais iomlán hidrisféir an Domhain ná timpeall 1.4 × 1,018 tona, sé sin thart ar 0.023% de mhais iomlán an Domhain. Tá timpeall ar 20 × 1,012 tona uisce in atmaisféar an Domhain (Is í an toirt thona amháin d'uisce ná thart ar 1 méadar ciúbach). Tuairim is 71% de dhromchla an Domhain, limistéar beagnach cothrom le 361 milliún ciliméadar cearnach (139,5 milliún míle cearnach), is é clúdaithe ag aigéan.
million míle cearnach), bhfuil clúdaithe ag aigéan.
Geoisféar. Is é an Geoisféar an téarma a úsáidtear go minic chun tagairt do na codanna is dlúithe den domhain, atá comhdhéanta den chuid is mó de charraig agus fhorscreamh. 
Bhí an téarma i bhfeidhm ar dtús i gcomhair na gceithre geoisféar neadaithe, a d'aithníodh Arastatail san téacs "Meteorologica", le stáit na nábhar domhanda: soladach (talún), leacht (uisce), gás (aer), agus plasma (dóiteáin). Chuimsigh na geoisféir neadaithe, san am sin, an astanaisféar, an litisféar, an hidrisféar, an t-atmaisféar, agus an t-ianaisféar nó plasmaisféar. Tá an geoisféar dlúth freisin foroinnte mar seo a leanas; screamh, maintlín, agus croí. Tá an croí amuigh neamhchoitianta sa mhéid is go meastar gur leacht atá ann, ach fós is cuid de thaobh istigh an Domhain é.
Moroni (Oileáin Chomóra).  Is í Moroni (Araibis موروني Mūrūnī) an chathair is mó i measc oileáin Chomóra, agus ón mbliain 1958 is í phríomhchathair na tíre. Cíallaíonn Moroni "crí na tine", b'fhéidir ag tagairt don bholcán beo, sliabh Karthala, ar an oileán chéanna. Tá 60,200 áitritheoirí ann. Lonnaigh grúpa Arabach ann sa 10ú haois R.C. agus bhunaigh siad an chathair mar phríomhchathair ar Shabhdánacht le nasc trádála le Zanzibar, (An Tansáin).
Tá an chathair suite ag an taobh thiar d'Oileán Comóra Mhóir. Tá aerfort idirnáisiúnta an Prionsa Said Ibrahim suite ann. Tá cuan ann chomh maith le iompar rialta chuig mór roinn na hAfraice agus na hoileáin eile. Easpórtáiltear fanaile, cócó, agus caife.
Gérard Depardieu. Is aisteoir agus déantóir fíona Francach é Gérard Xavier Marcel Depardieu (rugadh 27 Nollaig, 1948). Tá roinnt duaiseanna buaite aige ina measc Duais de chuid an Acadaimh do phríomhról an scannáin "Cyrano de Bergerac" agus duais an Golden Globe don aisteoir is fearr sa scannán "Green Card".
Fuil. Leacht speisialtaithe de chuid na colainne is ea an fhuil. Soláthraíonn sí ábhar riachtanach – ocsaigin (O2) agus cothaithigh – do chealla na colainne, agus iompraíonn sí fuíolltáirgí meitibileacha ó na cealla seo go dtí na baill eisfheartha: na duáin, an t-ae, na scamhóga agus an stéig. Lánaíonn sí roinnt fheidhmeanna eile chomh maith: iompraíonn sí na hormóin timpeall na colainne, agus tá páirt láidir aici i gcosaint na colainne ó ionfhabhtú.
Tá trí chomhpháirt san fhuil: na fuilchealla dearga, a iompraíonn ocsaigin; na fuilchealla bána, a chosnaíonn an cholainn ó ionfhabhtú, maraon leis na pláitíní, a chneasaíonn gránuithe agus créachtaí; agus an plasma, leacht a iompraíonn na cealla fola agus ina dtuaslagaíonn na substainte iompartha eile.
Sna daoine fásta, is sa smior a chruthaítear na fuilchealla nua, i bpróiseas ar a dtugtar fuilghiniúint.
Úsáidtear an focal céanna "fuil" i nGaeilge na hAlban.
Denzel Washington. Is aisteoir, scríbhneoir scripte, stiúrthóir agus léiritheoir scannán as Meiriceá é Denzel Hayes Washington, Jr. (rugadh é ar an 28 lá de Mhí na Nollag, 1954). D'éirigh leis moladh a fháil ó na léirmheastóirí dá chuid oibre san scannáin ó na 1990idí i leith, ina measc an tslí ar ghlac sé róil ag déanamh aithrise ar fhíorphearsana, leithéidí Steve Biko, Malcolm X, Rubin Carter, Melvin B. Tolson, Frank Lucas agus Herman Boone. Bronnadh trí dhuais Golden Globe ar Washington as a chuid oibre. Is díol suntais é gurb é an dara fear de bhunadh gorm na hAfraice i Meiriceá a bhuaigh Duais an Acadaimh don aisteoir is fearr, duais a bronnadh air i ngeall ar a ról sa scannán "Training Day" (2001).
Anatamaíocht. Is éard is anatamaíocht (ón nGréigis ἀνατομία anatomia, ó ἀνατέμνειν ana: roinn, roinnte ó, agus temnein, gearradh, gearradh ar oscailt. Ón bhfocal Gréigise "anatome" chomh maith--ana: ó chéile, tome: gearradh--&gt;gearradh ó chéile) nó corpeolaíocht ann ná réimse den bhitheolaíocht is den leigheas a phléann le struchtúr nithe beo. Is téarma ginearálta é a chuimsíonn an anatamaíocht dhaonna, anatamaíocht na n-ainmhithe, agus anatamaíocht na bplandaí. I roinnt gnéithe den anatamaíocht tá gaol gearr aige le sutheolaíocht, leis an anatamaíocht chomparáideach agus leis an tsutheolaíocht chomparáideach. 
Déantar an anatamaíocht a fhoroinnt ina réimsí éagsúla; macra-anatamaíocht agus anatamaíocht mhicreascópach. Is éard is macra-anatamaíocht ann ná staidéar ar struchtúir anatamaíochta ar féidir iad a fheiscint le radharc na súl. Is éard is anatamaíocht mhicreascópach ann ná staidéar ar struchtúir anatamaíochta bhídeacha le micreascóipeanna, cuid de seo is ea an histeolaíocht (staidéar ar riaradh na bhfíochán) agus cíteolaíocht (staidéar na gceall). 
I rith stair na hanatamaíochta, tá dul chun cinn leanúnach tar éis tarlú ar ár dtuiscint ar fheidhmeanna orgán éagsúil agus ar struchtúir na colainne. Tá feabhas mór tagtha ar chuir chuige eolaíochta, ó scrúdú na n-ainmhithe agus mionghearradh ar chorpáin, go teicníochtaí teicneolaíochta coimpléascacha a forbraíodh sa 20ú céad, ina measc an x-ghathú, agus an íomháú athshondais mhaighnéadaigh.
Ba chóir an anatamaíocht a scaradh ón bpaiteolaíocht anatamaíoch, ar staidéar é ar an macra-chuma agus ar an gcuma mhicreascópach a bhíonn ar orgáin ghalraithe.
Bath, Somerset. Cathair atá suite in Somerset, Iardheisceart Shasana, is ea Bath. Tá an chathair suite 159 km (99 mhíle) thiar ó Londain. Thug an Banríon Eilís I stádas cathrach don áit sa bhliain 1590. Bhunaigh na Rómhánaigh baile íocuisce ann leis an ainm Aquae Sulis ("Uisce Sulis") sa bhliain 43. Tógadh na folcadáin ar na cnoic i ngleann an Abhainn Avon de bharr na bhfoinsí uisce theo, an t-aon ghrúpa d'fhoinsí uisce the sa Ríocht Aontaithe. Tá stádas Suíomh Oidhreachta Domhanda ag an gcathair ón mbliain 1987 de bharr na bhfolcthaí, hamharclanna agus iarsmalanna chomh maith le suíomhanna cultúrtha eile. Tá dhá ollscoil ann chomh maith le scoileanna agus coláistí.
Naomh Jean-Baptiste de la Salle. Sagart agus leasaitheoir oideachais ba ea Naomh Jean-Baptiste de la Salle (30 Aibreán 1651 – 7 Aibreán 1719). Eisean a bhunaigh Institiúid Bhráithre na Scoileanna Críostaí chun oideachas a thabhairt do pháistí na mbocht. 
Saol.
Rugadh de la Salle i Reims, an Fhrainc agus fuair sé bás i Saint-Yon, Rouen. Canónaíodh é sa bhliain 1900.
Peann. Is uirlis den scríbhneoireacht nó líníocht le dúch é peann.
Daonra. Is é atá i gceist le daonra ná an líon iomlán d'orgánaigh den speiceas céanna a mhaireann san áit chéanna. 
Ó thaobh na socheolaíochta de, tagraíonn daonra do ghrúpa daoine a chónaíonn in aon áit amháin. Úsáidtear an téarma chun saoránaigh an stáit a shainiú nó chun tagairt do ghrúpa le comhthréithe: mar shampla, an daonra bundúchasach, an daonra fostaithe, daonra na cathrach, agus eile.
Daonra an domhain.
Chonaic muid fás leanúnach an daonra le linn na 20ú / 21ú haoiseanna.
Dar leis an "US Census Bureau" ba é 7,348,478,000 daonra an domhain ar an 2 Meán Fómhair 2016. Ar 13 Samhain 2023, bhí 8,009,768,850 ann.
Malthus agus athrú aeráide.
Bhí dearcadh duairc ag Malthus sna 1800idí ar chúrsaí. In a "Essay on the Principle of Population" (Aiste ar Phrionsabail an Daonra, 1798) d'áitigh sé go raibh claonadh nádúrtha go méadódh an daonra níos tapúla ná na meáin maireachtála. Bhí sé den bharúil go mbeadh dul chun cinn i dtreo útóipe i mbaol, luath nó mall, ag an bhfás daonra a bheadh mar thoradh ar an dul chun cinn céanna (na "srianta Malthus").
Inniu tá fás rábach an daonra ag cur brú ollmhór ar ár n-aeráid, agus i bhfad níos mó.
Coinneal. Is bloc céir nó geir le fáideog láir atá adhainte chun solas a tháirgeadh é coinneal.
Drandal. Is éard is drandal ann ná an fheoil agus an chnámh ina seasann na fiacla.
Droichead. Is éard is droichead ann ná struchtúr saorga a thógtar chun constaic fisiceach éigin - abhainn, gleann, bóthar, cosán agus araile - a shárú. Braitheann dearadh an droichid ar an bhfeidhmiú áirithe atá i gceist, an cineál tír-raoin atá ann agus na hábhair thógála atá ar fáil.
Spéir. Is an réigiún an uachtar atmaisféar feictear as an Domhan é spéir.
Tonn. Is iomaire uisce ag curláil sa fhoirm áirsí agus ag briseadh ar an gcladach nó idir dhá logán in uisce oscailt é tonn.
Astanaisféar. Is éard is astanaisféar ann (ón Sean-Ghréigis Ασθενό [asthenēs] 'lag ' agus σφαῖρα [sphaira] 'sféar' ) ná réigiún na forscreimhe uachtaraí ar an Domhain a bhíonn lag-mheicniúil agus a dhímhúnlaíonn go hinsínteach. Luíonn sé faoin litisféar, , ag doimhneacht idir 100 agus 200 km (~ 62 agus 124 míle) thíos faoin dromchla, ach b'fhéidir ag síneadh chomh domhain le 400 km (~ 249 míle).
Ipswich Town Football Club. Club sacair Sasanach is ea Ipswich Town Football Club a bunaíodh sa bhliain 1878 in Ipswich. Glacann an fhoireann páirt sa Championship faoi láthair, agus is é "Portman Road" a staid. Is é Ian McParland traenálaí na "Tractor Boys".
Portman Road. Imríonn Ipswich Town F.C. ag Portman Road. Tógann an staid 30,311 duine nuair a bhíonn sé lán.
Marcus Evans. Fear gnó is ea Marcus Evans (rugadh 18 Lúnasa 1963). Is é úinéir agus cathaoirleach Ipswich Town F.C. é.
Willo Flood. Is imreoir sacair é Wilfred "Willo" Flood (rugadh 10 Aibreán 1985 i mBaile Átha Cliath). Imríonn sé faoi láthair le Dundee United. 
I measc na gclubanna ar imir sé leo go dtí seo bhí Manchester City F.C., Celtic Football Club, Rochdale A.F.C. (ar iasacht), Coventry City F.C. (ar iasacht), Cardiff City F.C., ar Dundee United F.C. (ar iasacht) agus le déanaí Middlesbrough F.C.. D'imir sé le foireann na hÉireann faoi 20 agus 21.
Rochdale Association Football Club. Club sacair Sasanach is ea Rochdale Association Football Club. Bunaíodh an club sa bhliain 1907 agus imríonn siad i Spotland Stadium. Is é Keith Hill traenálaí "The Dale".
Fiseolaíocht. Is éard is fiseolaíocht ann ná staidéar ar fheidhmiú de chórais bheo. Is fo-chatagóir é den bhitheolaíocht. 
San fhiseolaíocht, cuirtear modh na h-eolaíochta i bhfeidhm le fáil amach mar a éiríonn le h-orgánaigh, córais orgán, cealla agus bithmhóilíní an ról ceimiceach nó fisiciúil atá acu sa chóras beo a chur i gcrích. 
Is ón bhfocal Gréigise φύσις, physis, "nádúr, foinse"; agus -λογία, -logia, "staidéar ar" a thagann an téarma.
Dlús daonra. Is é Dlús an daonra ná tomhais don daonra chuig aonad achair amháin.
De ghnáth is é an méid daoine don ciliméadar cearnaithe.
Dlús tíre timpeall an domhain.
Tá achar 70,273 Ciliméadar in Éirinn, agus tá 63.457 daoine ina gcónaí ann do gach uile ciliméadar cearnaithe.
Is é Macau na Síne an áit leis an dlús daonra is airde. Tá 18,534.247 daoine ansin do gach ciliméadar cearnaithe.
Monzón. Is cathair beag agus bardas i gcomhphobal féinrialaithe na hAragóine in oirthear na Spáinne í Monzón. Tá thart ar 17,176 duine ina gcónaí ann (2014). Tá sé lonnaithe in oirtuaisceart an réigiúin sa chúige Huesca ar bhruach na haibhneacha Cinca agus Sosa.
Patsy Ó Ceannabháin. Amhránaí ar an sean-nós a bhí i bPatsy Ó Ceannabháin (nó Patsy Ceannabháin gan an 'Ó') a rugadh agus a tógadh i Ros Muc. Chasadh sé "An Spailpín Fánach" chomh maith le go leor amhrán eile.
José María Pemán. Iriseoir, file, úrscéalaí, aistí, drámadóir agus intleachtóir Spáinneach ar an eite dheis ab ea José María y Pemartín Pemán (Cádiz, 8 Bealtaine 1897 – 19 Iúil 1981). 
Ar dtús ba mhac léinn dlí é, ach tháinig sé isteach sa saol liteartha le sraith d'oibreacha fileata spreagtha óna áit dúchais Andalucía ("De la vida sencilla", "A rueda la rueda", "El barrio de Santa Cruz", agus "Las Flores del bien"). Sna 1930í thosaigh sé amach ag obair mar iriseoir. Sa bhliain 1935, chuaigh sé isteach san Real Academia Española, agus bhí sé ina stiúrthóir ar an eagraíocht sin ó 1939 go dtí 1940 agus ó 1944 go dtí 1947.