Trelis/gawiki huggingface dataset:
Geografaíocht (Tolamaes). Gasaitéar (clár áiteanna), atlas agus tráchtas ar cartagrafaíocht is ea an saothar Geografaíocht (Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις, "Geōgraphikḕ Hyphḗgēsis", lit. "Treoir Gheografaíochta"), aitheanta fosta faoina ainmneacha Laidine mar Geographia agus Cosmographia. Tiomsaítear ann eolas geografach san Impireacht na Róimhe den dara haois. Scríofa ar dtús ag Cláidias Tolamaes as Sean-Ghréigis i hCathair Alastair timpeall na bliana AD 150, is leasú é ar atlas anois-caillte le Marinus na Tuíre, ag cur leis gasaitéar Rómhánacha agus Peirseacha, agus prionsabail nua.
Aistríodh é go hAraibis sa 9ú haois agus go Laidin sa bhliain 1406, agus dá bharr bhí an-tionchar aige ar eolas geografach agus cartagrafaíocht den Chailifeacht meánaoiseach agus Eoraip le linn an Renaissance.
Scotti. Focal na Laidiné is ea Scoti nó Scotti a tugadh ar na Gaeil, fianaithe ar dtús sa 3ú haois dhéanach. I dtosach báire, na Gaeil go léir a bhí i gceist leis an bhfocal, nó i nÉirinn nó sa Bhreatain, ach in an trátha, ach amháin na Gaeil i dtuaisceart na Breataine, a ainmníodh na bharr "Scotia".
Stair.
Faightear luathshampla den fhocal i "Nomina Provinciarum Omnium" (Ainmneacha na gCúigí Uile) d'Impireacht na Róimhe, as AD 312. Ag an deireadh, tá liosta treibheanna a measadh gur bhagairt ar an Impireacht iad, san áireamh na "Scoti" mar fhocal nua le haghaidh na nGael. Tá tagairt ann freisin i gcroinic Naomh Prosper, AD 431, ina insíonn sé gur chuir Pápa Celestine I an t-easpag Palladius go hÉirinn "ad Scotti in Christum" ("chuig na Scotti i gCríost").
Ina dhiaidh sin, tuairiscíodh ó am go ham ruathair na Scotti ag roinnt scríbhneoirí Laidine several go déanach sa 4ú agus luath 5ú haois, mar a bhí Pacatus, Ammianus Marcellinus, Claudian agus Chronica Gallica 452. Aithníodh le gairid dhá thagairt dosna Scotti i litríocht na Gréige (mar Σκόττοι), i saothair Epiphanius, Easpag Salamis, den 370s.
Molann an fhianaise bhearnach go raibh méadú i ruathair na Scotti i rith na 360idí, le bailchríoch sa "Chomhcheilg Mhór" sna blianta 367–368, agus as sin amach go dtí deireadh ré na Rómhánach sa Bhreatain c. 410. Ní fios go cruinn nó aithint na ruathairí, nó líon nó láthair na ruathar.
Faoin 5ú haois, bhi ríocht Ghaelach an Dál Riada tagtha chun cinn in iarthar na Scotia. Ní fios go cruinn conas ar tháinig siad, níos lú líonmhar, i gceannas go cultúrtha agus go polaitiúil ar na Cruithnigh. In am trátha, tugadh an t-ainm ar cách sa ríocht, agus dá bharr na téarmaí Béarla "Scot" (Albach) agus "Scotland" (Alba).
Sanasaíocht.
Is doiléir é sanasaíocht focal na Laidine déanaí, "Scotti". Níl sé gaolmhar le focal Laidine, agus níl a leithéid ann i dteangacha na nGael féin mar eatnainm. Is féidir más fíor gur focal Gaeilge Cianaí ó thús atá ann do cheird nó gníomhaíocht shóisialta, a d'éirigh níos déanaí sa réir sin ina eatnainm.
Moladh roinnt sanas agus níltear ar aon intinn fúthu i scoláireacht phríomhshrutha have been conjectured.
Attacotti. Dream ba ea na hAttacotti a rinne ionsaithe ar an mBreatain Rómhánach idir na blianta 364 agus 368, i dteannta le Scotti, Cruithnigh, Sacsanaigh, tréigtheoirí míleata Rómhánacha, agus na Briotanaigh dúchais féin. Chloígh Count Theodosius na foghlaithe a bhliain 368.
Tuairiscíodh buíonta Attacotti are c. AD 400 sa Notitia Dignitatum, agus tá leac uaighe amháin de shaighdiúir Attacotti ar eolas. Déanann Naomh Iaróm tagairt dóibh ina chuid scríbhneoireachta, ina deir sé gur chanablaigh iad, agus go raibh chomhmhná chéile acu.
Fuiseog Elton.  
Is éan í an fhuiseog Elton ("Melanocorypha yeltoniensis"). Is ball d'fhine na nAlaudidae í. Bíonn sí dúchasach i ndeisceart láir na Rúise agus sa Chasacstáin.
Fuiseog ladharghearr. Is éan í an fhuiseog ladharghearr.
Comhlachas Forbartha Idirnáisiúnta. Is eagraíocht airgeadais idirnáisiúnta é an Comhlachas Forbartha Idirnáisiúnta (CFI). Tá an CFI cleamhnaithe leis an Banc Idirnáisiúnta Athfhoirgníochta agus Forbartha agus an Banc Domhanda.  Soláthraíonn an CFA caipiteal do thionscadail forbartha sna balltíortha ar théarmaí níos fearr ná mar a thairgeann margaí príobháideacha caipitil ná an Banc Domhanda. 
Tá rialachas il-leibhéil i bhfeidhm. Níl ach stádas breathnóra ag an CFI i gClár Forbartha de chuid na Náisiún Aontaithe.(agus ní gníomhaireacht speisialta de chuid na Náisiún Aontaithe é). 
Stair.
Bunaíodh an CFA sa bhliain 1960.
Cat Schrödinger. Is éard atá i gceist le cat Schrödinger ná smaointurgnamh (nó paradacsa mar a thugtar uaireanta air) a bhí curtha chun cinn ag an bhfisiceoir Ostarach Erwin Schrödinger sa bhliain 1935, cé gur le hAlbert Einstein an chéad leagan de. Léiriú a bhí ann, dar le Schrödinger, ar an locht a chuir an léirmhíniú Chóbanhávan (dearbhaithe ag Niels Bohr agus Werner Heisenberg) ar thionchar na meicnice candamaí ar ghnáthghníomhartha an lae as riocht. 
An cás a chuirtear i láthair ná cat hipitéiseach ar féidir leis a bheith beo agus marbh araon san am céanna, i staid ar a dtugtar forshuíomh candamach, de bharr nasc le heachtra fánach fo-adamhach a tharlódh nó nach dtarlódh.
Mionfhuiseog ladharghearr. Is éan í an mionfhuiseog ladharghearr. Is baill d'fhine na Alaudidae iad.
Circín starraiceach. Is éan í an circín starraiceach ("Galerida cristata"). Úsáidtear an t-ainm seo ar an bhfuiseog "Alauda arvensis" freisin.
Acht Fóirithin na mBocht (Éire) 1838. Ar 31 Iúil 1838, rith Parlaimint Shasana Acht Fóirithin na mBocht (Éire) nó 'Dlí na mBocht", a chruthaigh Aontais Dhlí na mBocht agus Tithe na mBocht in Éirinn.
Obair fóirithinte.
Bunaíodh Boird Bhardaigh Dhlí na mBocht faoin Acht Fóirithin na mBocht (Éire). Bhí siad freagrach as feidhmiú an chórais a raibh tithe na mbocht agus obair fóirithinte eile mar chuid de. Toghadh bardaigh áirithe ag íocóirí rátaí. 
Sa deireadh, bhí 163 Aontas Dhlí na mBocht lonnaithe thart ar bhailte margaidh ar fud na hÉireann.
Bhí an córas seo i bhfeidhm roimh na chéad toghcháin áitiúla in 1899, faoi fhorálacha an Acht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898.
Acht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898. Ritheadh an tAcht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898 ar 12 Lúnasa 1898. Dá bharr, ritheadh na chéad toghcháin áitiúla ionadacha in Éirinn i mí Eanáir agus mí Aibreáin 1899. 
Bunaíodh struchtúir an rialtais áitiúil atá i bhfeidhm inniu sa bhliain 1898. Mar sin, ó 1899 i leith, tá rialtas áitiúil daonlathach i réim in Éirinn agus bhí ról ag údaráis áitiúla i soláthar na seirbhísí (ach amháin póilíneacht). 
Stair.
Ba iad Boird Caomhnóirí Dhlí na mBocht a bhí ann roimh na comhairlí nuabhunaithe, agus foráladh le haghaidh an chórais nua rialtais áitiúil leis an t"Acht Rialtais Áitiúil" 1898. Bhí 163 Aontas Dhlí na mBocht, bunaithe timpeall na mbailte margaidh ar fud na hÉireann, freagrach as córas a fheidhmiú lenar áiríodh tithe na mbocht agus obair fóirithinte eile. 
Ba iad an lucht íoctha rátaí a thogh roinnt caomhnóirí, rud a d’fhág go raibh roinnt daonlathais i gceist leis an gcóras. B'fhéidir le mná (mná áirithe) a bheith ina gcaomhnóirí ó 1896 i leith. 
Imeachtaí.
Ar an 15 Eanáir 1899, reáchtáladh toghchán i gcathair Luimnigh. Bhí beagnach 5,000 duine in ann vótáil, ina measc 900 bean. 
Ar an 6 Aibreán agus 15 Aibreán 1899, reáchtáil an rialtas na chéad toghcháin ar fud na tíre chuig comhairlí nuabhunaithe, ar tionóladh go leor díobh den chéad uair r an 22 Aibreán 1899.
Teanga koiné. Sa teangeolaíocht, is teanga nó canúint chaighdeánach nó choiteann í koiné (Sean-Ghréigis κοινή, "[teanga] choiteann") a d'eascair le gradam nó ceannas mar thoradh ar an teagmháil, an meascadh, agus Is minic an simpliú a tharla de dhá cheann nó níos mó cineálacha den teanga céanna. 
De réir mar a thuig cainteoirí a chéile cheana féin, roimh theacht an koiné, ní raibh an proiséas caighdeánaithe (Béarla: "koineization)" chomh dian le pidseánú agus criólú. Murab ionann agus pidseánú agus criólú, níl aon “sprioc” laistigh de fhoirmiú Koiné. Tá leanúnachas i gceist leis sa mhéid nach gá do chainteoirí a gcineálacha teanga féin a thréigean.
Alauda arvensis. Is speiceas éan é Alauda arvensis. Úsáidtear an t-ainm coitianta fuiseog nó circín starraiceach ar éin sa speiceas seo.
Achainí um Chearta (1628). Ar an 7 Meitheamh 1628, thug Séarlas I a aontú d'Achainí um Chearta. Is céim bhunúsach an Achainí i bhforbairt smaointe Sasanacha agus Meiriceánacha, maidir leis an tsaoirse bhunreachtúil agus an rialtas bunreachtúil. Leag an Pharlaimint teorainneacha síos maidir le cumhachtaí an rí, mar shampla, tugadh isteach an prionsabal nár cheart na fórsaí armtha a imlonnú chun críocha na slándála baile ach i gcásanna eisceachtúla amach is amach.
Téarmaí.
Den chuid is mó léirigh an Achainí an tuairim a bhí ag na Tiarnaí agus na Teachtaí go raibh na rudaí seo a leanas in éadan dhlí Shasana, gan cead na Parlaiminte: 
Go dtí 1628, bhí "ceart diaga ríthe" nó ceart ó Dhia an crann taca a bhí ann. ach anois bhí an lámh in uachtar ag an gceart dlíthiúil.
Stair.
Cuireadh iallach ar an rí chun an Achainí a ghlacadh. Bhí Séarlas i mbroid airgid, agus ní raibh an dara rogha aige.
Bhí Edward Coke ceangailte go mór leis an ionsaí a rinneadh ar mhonaplachtaí ríoga, le hAchainí um Chearta agus agóidí eile in aghaidh an rí.
Sa 18ú haois, chuir An Ridire William Blackstone an Achainí isteach ar a liosta údarásach de bun-dhlíthe Shasana sna 1760idí.
Síolghé thaiga. Is éan í an shíolghé thaiga. Is baill d'fhine na Anatidae iad. Ba ghnách leis an speiceas seo agus síolghé thundra a mheas mar speiceas amháin, an shíolghé.
Síolghé thundra. Is éan í an shíolghé thundra. Is baill d'fhine na Anatidae iad. Ba ghnách leis an speiceas seo agus síolghé thaiga a mheas mar speiceas amháin, an shíolghé.
Lá Domhanda na nAigéan. Ceiliúrtar Lá Domhanda na nAigéan ar an 8 Meitheamh gach bliain ó bhí 1992 ann. Cuireann an Lá i gcuimhne dúinn cé chomh tábhachtach agus atá na haigéin agus na farraigí maidir le beatha an domhain agus gur cheart dúinn iad a chosaint don todhchaí. Mar sin, cuireann an Lá teachtaireacht thábhachtach in iúl faoi luach ár n-aigéan.
Gach bliain bíonn imeachtaí ar siúl ar fud an domhain chun béim a chur ar cé chomh tábhachtach agus atá na haigéin. Nascann an lá domhanda seo daoine ar fud an domhain ag ceiliúradh an aigéin, a tábhacht inár saolta agus an caoi inar féidir le ceachtar againn í a chosaint, pé áit a bhfuil cónaí orainn. Ní hamháin gur foinse bia agus iompair iad ár n-aigéin, tacaíonn siad le héiceachórais éagsúla agus cuireann siad deiseanna ar fáil don turasóireacht agus fóillíocht."
Comhshaol faoi bhrú.
Tá dlús á chur leis an luas ina bhfuil oighear á chailliúint timpeall an domhain. Tá fianaise ann anois, gan ardú teochta domhanda níos mó, go n-ardóidh leibhéal na mara 0.27m, mar tá an oiread "leac oighir zombaí" i Muir na Graonlainne agus ar chósta thiar na Graonlainne i láthair na huaire.
Dar le Richard Alley, ollamh le geolaíocht, dá mbeadh ardú teochta ollmhór ann (níos mó ná 2°C), leáfaí oighearchaidhp na Graonlainne ar fad. Toirt ollmhór uisce breise ab ea é sin i dteiscinn an domhain, agus d’ardófaí leibhéal na mara timpeall cúpla méadar dá bharr. Bheadh tíortha iomlána éagsúla caillte faoi thoinn.
Le linn 2023, is cosúil go raibh 5 thrilliún píosa plaisteach sna haigéin.
An Lá in Éirinn.
In Éirinn, tá Aigéan an Atlantaigh fíorthábhachtach. Is í an acmhainn nádúrtha is mó atá ann agus bainimid a lán tairbhe aisti – ár slite beatha, bia, saibhreas, áilleacht, samhlaíocht, inspioráid, amhránaíocht, filíocht, sláinte agus folláine agus go leor leor eile. Ach mar an gcéanna le háiteanna eile, tá an acmhainn faoi bhagairt.
Áthán (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Áthán air:
Eala thundra. Is éan í an eala thundra ("Cygnus columbianus"). Tá dhá fhospeiceas ann, "Cygnus columbianus columbianus" le gob dubh (Béarla: "whistling swan"), agus Eala Bewick ("Cygnus columbianus beweckii") le gob dubh agus buí.
Warren Buffett. Is fear gnó agus billiúnaí Meiriceánach é Warren Buffet (a rugadh ar 30 Lúnasa 1930). Is príomhoifigeach feidhmiúcháin an chomhlachta Berkshire Hathaway agus daonchara idirnáisiúnta é chomh maith. 
Bhronn Barack Obama Bonn na Saoirse air sa bhliain 2011, an gradam is airde i Meiriceá. 
Dúirt sé gur in amanna cúlaithe, nuair a thránn an taoille airgeadais, go bhfaigheann muid amach cé a bhí ag snámh lomnocht.
Fuiseog oirthearach. Is éan í an fhuiseog oirthearach. Is baill d'fhine na Alaudidae iad.
Fuiseog bháneiteach. Is éan í an fhuiseog bháneiteach. Is baill d'fhine na Alaudidae iad.
Fáinleog. Is í an speiceas den fhine fáinleoige agus gabhláin is forleithne ar domhan ná an fháinleog (Laidin: "Hirundo rustica"). Is éan suntasach pasaireach í le heireaball fada gabhlach agus le sciatháin bhioracha chuara. Tá an fháinleog le fáil san Eoraip, san Áise, san Afraic agus sna críocha Mheiriceá. 
"Tá an fháinleog coitianta in Éirinn mar chuairteoir samhraidh. Filleann sí ón Afraic Theas ar Éirinn ag deireadh Aibreáin ach tagann formhór díobh i mBealtaine. Aithnítear í go héasca óna sciatháin dhubha, lonracha agus a eireaball fada, gabhlach. Tá dath dubh ar a droim agus tá a brollach bán. Itheann an fháinleog feithidí beaga agus í ar eiteog. Eitlíonn sí go haclaí agus is annamh go dtagann sí go talamh ach amháin chun láib nó féar a bhailiú don nead. Déanann sí nead i gcruth bhabhla le láib. Filleann sí ar láithreáin neadaireachta a bhí in úsáid aici roimhe i sciobóil agus i mbotháin."
Glasóg bhán. Is éan í an ghlasóg bhán. Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
Glasóg chiotrónach. Is éan í an ghlasóg chiotrónach. Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
Riabhóg dhonn. Is éan í an riabhóg dhonn ("Anthus campestris"). Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
Riabhóg phíbrua. Is éan í an riabhóg phíbrua. Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
Riabhóg uisce. Éan beag pasaireach is ea an riabhóg uisce ("Anthus spinoletta") a phóraíonn i sléibhte Dheisceart na hEorpa agus san Phailé-artach, uaidh sin soir go dtí an tSín. Imirceach achar-ghearr atá ann; bogann go leor éan go hairde níos ísle nó go hísealchríocha oscailte fliucha sa gheimhreadh.
Sa chluimhreach phórúcháin, tá na codanna uachtaracha liathdhonn ag an bpíb uisce, lagstríocach le donn níos dorcha, agus an chuid íochtarachoch scoth-fhionnbhándearg ag caolú go scothbhán ar an mbolg íochtarach. Tá an ceann liath le barrfhabhrán bán leathan (" mala "), agus tá na cleití eireabaill seachtracha bán. Sa gheimhreadh, tá an ceann liathdhonn, tá an barrfhabhrán níos modartha
, tá na huaschodanna níos stríocaí, agus tá na híochtair bán, stríoctha go héadrom le donn ar an gcíche agus ar na cliatháin. Níl ach miondifríochtaí i measc na dtrí fhospeiceas, tá na gnéasanna beagnach mar an gcéanna, agus tá éin óga cosúil le na haosaigh. Seachadtar cantain na riabhóg uisce ó phéirse nó le linn eitilte, agus is éard atá ann ná ceithre nó cúig bhloc, gach ceann acu comhdhéanta de thart ar sé athrá de nóta gearr difriúil.
Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
Síodeiteach Boihéamach. Is éan í an síodeiteach Boihéamach. Is baill d'fhine na Bombycillidae iad.
Dreoilín. Éan beag ceoil atá sa dá leathsféar den
Domhan, ach clanna éagsúla sa dá cheann, is ea an dreoilín. An-fhlúirseach i Meiriceá
teochreasach. A chlúmh donn nó scothdhearg in uachtar, agus bán, liath
nó donnbhuí in íochtar. Patrún gleoite rialta ar a sciatháin is
an dá thaobh dá bholg. Gob fada air, is a eireaball in airde. Itheann
sé feithidí is damháin alla. Déanann an fireannach an-chuid ceoil,
tríleach ard thar cheol aon éin eile. Déanann sé nead i gcruth sféir
agus poll sa taobh mar bhealach isteach is amach, as caonach is féar,
le cleití mar líneáil. Tógann sé dhá ál sa bhliain. An dara éan
is lú in Éirinn, ach “rí na n-éan”.
Wienerschnitzel. Slabhra bialann mearbhia Meiriceánach is ea Wienerschnitzel. Bhunaigh John Galardi é i mí 1961.
Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924. Achtaíodh an tAcht Cúirteanna Breithiúnais, 1924. ar an 11 Meitheamh 1924. Mar sin, cuireadh córas cúirteanna agus córas breithiúnach an lae inniu ar bun sa Stát. Bhain an stáit a neamhspleáchas amach le gairid. 
Ó thaobh na praiticiúlachta de, tharla go raibh roinnt de na hathruithe ba thábhachtaí ag leibhéal íseal, 
San Acht seo, glacadh leis an gcomhairle, den chuid is mó, a thug coiste a raibh Séamas Mac Cathmhaoil, 1ú Bharún Lann Abhaigh, ina chathaoirleach air (bhí sé ina Chathaoirleach ar Sheanad Éireann ag an am céanna).
Osclaíodh na hUaschúirteanna nua go hoifigiúil ag Caisleán Bhaile Átha Cliath ar 11 Meitheamh 1924.
Sa bhliain chéanna, athainmníodh an Roinn um Ghnóthaí Dúiche mar an Roinn Dlí agus Cirt faoin Acht Airí agus Rúnaithe, 1924.
Achomhairc.
Rinneadh achomhairc faoi alt 29(2) sa bhliain 2007.
Gaeilge.
Luaitear i bhforálacha alt 71 den Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924: 
'Sa mhéid gur féidir é agus gach ní a bhaineann leis an scéal d'áireamh, beidh ag an mBreitheamh den Chúirt Dúithche, a ceapfar do Dhúthaigh ina bhfuil líomatáiste ina bhfuil an Ghaedhilg in úsáid ghenerálta, oiread eolais ar an nGaedhilg agus chuirfadh ar a chumas déanamh in éamais conganta o fhear teangan agus fianaise á tabhairt sa teangain sin.'
Is é an rialtas atá freagrach as an moladh seo a chur i bhfeidhm. Ach tá deacrachtaí ann go hannamh.
Ar 20 Meitheamh 2019, de réir breithiúnais san Ard-Chúirt, sa chás Ó Cadhla v an tAire Dlí, tá dualgas ar an Stát gach iarracht réasúnta a dhéanamh breitheamh le Gaeilge a fháil le cás a éisteacht in aon chúirt dúiche sa tír,
Albion. Is ainm malartach é Albion don Bhreatain Mhór. Ní chloistear é go minic sa ghnáth-theanga, ach feictear fós é go fileata.
Tá ainm na hAlban fréamhaithe ó Albion sna teangach Ceilteacha beagnach uile: "Alba" as Gaeilge na hAlban ar ndóigh, "Nalbin" as Gaeilge Mhanann agus "Alban" as Breatnais agus Coirnis. Tógadh na hainmneacha seo sa Laidin isteach mar "Albania" agus sa Bhéarla mar "Albany", a bhíodh féin ina n-ainmneacha malartacha ar Albain.
Sanasaíocht.
Tá an t-ainm Briotainice don oileán fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis "*albi̯iū" (fréamh srónach), agus tháinig sé sa Sean-Ghaeilge isteach mar "Albu". Ar dtús, bhí oileán na Breataine go léir i gceist, ach de réir a chéile, tháinig srian ar an gciall, mar atá Caladón. Faightear an fhréamh *albiio- sa Ghaillis agus Ghalátais "albio-" ("domhan"), agus sa Bhreatnais "elfydd" ("domhainn, tír, ceantar"). D'fhéadfadh é go bhfuil sé gaolmhar leis "na hAlpa" agus "an Albáin", nó an t-abhadhia Alpheus (le brí "scothbhán").
Tá dhá shanasaíocht ann, is amhlaidh:
Tagairtí.
[[Catagóir:An Bhreatain]]
Caledonia. Ainm Laidine is ea Caledonia (an Chaladóin) a ghlaoigh na Rómhánaigh ar an tír ar thaobh ó thuaidh de chúige "Britannia", arbh ionann go garbh agus Alba an lae inniu. Ó am go ham, áfach, ba chuid d'Impireacht na Róimhe é an chuid sin de dheisceart na Caladóine, chomh fada ó thuaidh is an Balla Antonine. Sa lá atá inniu ann, feictear é ach amháin mar ainm rómánsach nó fileata d'Albain go léir.
Sanasaíocht.
Is dócha é go bhfuil an focal fréamhaith ó fhoinse P-Ceiltise. De réir Zimmer (2006), tá "Caledonia" fréamhaithe ón ainm treibhe "Caledones" (nó "Calīdones"), a thugann sé mar shanas "'le cosa crua', ag lua seasmhachta", óna fréamhacha Prótai-Cheiltise "*kal-", "crua" agus "*φēdo-", "cos". Ar an mbealach céanna, molann Moffat (2005) go bhfuil gaol ann idir an t-ainm agus an focal Breatnaise "caled", "crua", ag lua b'fhéidir nó an tír chreagach nó cruas na ndaoine.
Deir Keay agus Keay (1994) ámh gurb amhlaidh é gur réamhCheilteach é an focal.
Úsáid bhunúsach.
Mar a úsáideadh Tacitus, Tolamaes, Lucan agus Plinias Mór an t-ainm, "Pictavia" nó Tír na gCruithneach a bhíodh i gceist, an Alba den chuid is mó sa lá atá inniu ann, taobh ó thuaidh den Bhalla Haidrian (cé go bhfuil an balla úd laistigh de Shasana inniu).
Faightear ainm na gCaladónach i logainmneacha, amhail is Dùn Chailleann agus b'fhéidir an sliabh "Sìdh Chailleann". De réir "Historia Brittonum", foraois in Albain ba ea suíomh an seachtú catha de Rí Artúr, darbh ainm "Coit Celidon" as Sean-Bhreatnaise.
Scotia. Logainm Laidine is ea Scotia fréamhaithe ón bhfocal "Scoti", ainm Laidine dosna Gaeil, fianaithe ar dtús déanach sa 3ú haois. Faoin mbliain AD 500, thugadh na Rómhánaigh "Scotia" ar Éirinn. Ón 9ú haois ar aghaidh, athraíodh brí an ainm de réir a chéile, go dtí go raibh ciall chruinn aige, ag lua na coda sin den oileán taobh ó thuaidh den Linne Foirthe, mar atá Ríocht na hAlban.
Sanasaíochat agus fréamhuithe.
Ba iad na Rómhánaigh a scríobh an focal "Scotti"ar dtús. Mar shampla, faightear i dtéacsanna as Laidin den 4ú haois, ag tuaisisc ruathar Gaelach ar an mBreatain Rómhánach. In am trátha, tugadh an t-ainm ar na Gaeil go léir. Meastar ámh nár thug na Gaeil féin an t-ainm orhtu féin, ach amháin agus iad ag scríobh as Laidin. Feictear "Scot" (iolra "Scuit") i lámhscríbhinní Sean-Ghaeilge den 9ú haois, mar shampla, Sanas Cormaic.
Tá beagnach gach ainm le haghaidh na hAlban bunaithe ar an bhfréamh "Scotia" ("cf". Ollainnis "Schotland", Fraincis "Écosse", Seicis "Skotsko", Súlúis "IsiKotilandi", Maorais "Koterana", Haicéis "Sû-kak-làn", Ceatsuais "Iskusya", Tuircis "İskoçya", srl.), nó go díreach nó trí theangacha eile. Is iad ach amháin na teangacha Ceilteacha ina bhfuil an t-ainm bunaithe ar an bhfréamh Alba, e.g. Gaeilge Mhanann "Nalbin", Breatnais "Yr Alban".
Foinsí Éireannacha.
In "Foras Feasa ar Éirinn" le Seathrún Céitinn, is é "Scotia" an naoú hainm ar Éirinn, ainmnithe as Scota, iníon an Fharó Nectanebo I, rí na hÉigipte. De réir "Leabhar Gabhála na hÉireann", iníon an Fharó Necho II ba ea í. De réir foinsí eile, iníon an Fharó Neferhotep I agus a mhná chéil, Senebsen, ba ea Scota, agus bhean chéile Mhíl Espáine agus máthair Éibhir Dhoinn agus Éireamhóin ba ea í. Ag scríobh sa bhliain 1571, dúrit Edmund Campion gurbh Amenophis é an Faró.
Hibernia. Ainm as Laidin Chlaisiceach is ea Hibernia a tugadh ar oileán na hÉireann. 
Is é *"Īweriū" an fhréamh Q-Celtic, as ar tháinig in am trátha na h-ainmneacha Gaeilge "Ériu" agus "Éire". 
Thug Pytheas, agus é ar turas in iarthuaisceart na hEorpa (c. 320 RC), an t-ainm "Iérnē" (Ἰέρνη) ar an oileán; agus thug Tolamaes, ina shaothar Geografaíocht (c. 150 AD), an t-ainm "Iouerníā" (Ἰουερνία) air. 
Athraíodh an t-ainm i Laidin, faoi thionchar an fhocail "hibernus", i leith is gur “tír an gheimhridh” a bhí ann, cé go raibh "ī" (i-fada) san fhocal úd. Faightear Hibernia sa leabhar "Agricola" (c. 98 AD) leis an staraí Rómhánach, Tacitus.
Gabhlán creige Eoráiseach. Is éan é an gabhlán creige Eoráiseach. Is baill d'fhine na Hirundinidae (fáinleoga) iad.
Donnóg Alpach. Is éan í an donnóg Alpach. Is baill d'fhine na Prunellidae iad.
Donnóg Radde. Is éan í an donnóg Radde ("Prunella ocularis"). Is baill d'fhine na Prunellidae iad.
Smólach píbdhubh. Is éan í an smólach píbdhubh. Is baill d'fhine na Turdidae iad.
BlacKkKlansman. Scannán is ea BlacKkKlansman.
Gleann Scoithín. Tá Gleann Scoithín suite ar thaobh ó dheas de Thrá Lí, i mbarúntacht Triúcha an Aicme, Contae Chiarraí, trína ritheann sruthán Fionnghlaise. Deirtear go bhfaightear ann uaigh Scota, iníon Faró Éigipteach darb ainm Friel. De réir mhiotaseolaíocht na nGael, bean chéile Mhíl Espáine ba ea í agus go raibh seisear mac aici. Deirtear gur tháinig sí go hÉirinn sa bhliain 1700 BC, chun díoltas a bhaint as dúnmharú a fear céile. Maraíodh í féin i mbun catah in éadan na dTuath Dé Danann ar Shliabh Mis. 
Ghlaoigh siad "Scoit" orthu féin, na lonnaitheoirí as Éireann a thóg a gcultúr Gaelach go hAlbain leo, ainmnithe as "Scota" de réir a miotaseolaíochta eitghineasaí. Dar le Céitinng, tá gaol ann idir "Scota" agus scoth, 'sé sin, bláth.