Trelis/gawiki huggingface dataset:
Bás teanga. Sa teangeolaíocht is éard is bás teanga (freisin díobhadh teanga nó múchadh teanga) ann ná próiseas a théann i bhfeidhm i bpobal urlabhra ina laghdaítear leibhéal inniúlachta teanga na gcainteoirí go dtí sa deireadh go mbíonn mar thoradh air nach bhfuil cainteoirí dúchais fágtha agus / nó líofa. Is féidir le bás teanga dul i bhfeidhm ar leagan cainte pearsanta, lena n-áirítear canúintí agus teangacha.
Níor chóir bás teanga a mheascadh le creimeadh teanga (ar a dtugtar freisin caillteanas teanga) a chuireann síos ar chaillteanas na hinniúlachta teanga ag leibhéal an duine aonair. 
Cineálacha báis teanga.
Is féidir bás teanga a bheith léirithe i gceann amháin de na slite seo a leanas:
Rochester, Nua-Eabhrac. Cathair i gContae Monroe, in iarthuaisceart Stát Nua-Eabhrac, i SAM, taobh ó dheas ó Loch Ontario is ea Rochester. Príomhbhaile Chontae Monroe atá ann. 
De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, bhí 210,565 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 1,054,322 duine i mórcheantar na cathrach, ceantar a chuimsíonn freisin contaetha Genesee, Livingston, Ontario, Orleans agus Wayne (san iomlán nó i bpáirt). 
“Lárionad Domhanda na nÍomhánna” an leasainm a thugtar an an gcathair ar siocair go bhfuil na comhlachtaí Kodak agus Xerox ann. Tá Bausch &amp; Lomb lonnaithe i Rochester chomh maith. Déantar a lán taighde sa chathair ag na comhlachtaí seo, agus tá clú ar Ollscoil Rochester agus ar an Rochester Techonological Institute as a gcuid cláracha taighde teicneolaíochta, leighis agus eolaíochta.
Stair.
Na hIroquois a bhí ina gcónaí sa cheantar chomh fada siar agus a théann an taifead staire scríofa. Chaill ceithre threibh de chuid Chónaidhm na nIroquois seilbh ar na tailte sa chuid sin de Stát Nua-Eabhrac i ndiaidh don chuid ba mhó díobh seo troid ar son na Sasanach le linn Chogadh Réabhlódeach Mheiriceá (1776–1983). 
Ar 8 Samhain 1803, cheannaigh an Coirnéal Nathaniel Rochester agus beirt eile 100 acra timpeall ar thrí eas san Abhainn Genesee a bheadh úsáideach mar fhoinse cumhachta. Cúig dhuine déag a lonnaigh san áit i dtús báire. 
Sa bhliain 1825, osclaíodh an Chanáil Erie, rud a cheangail feirmeoirí an Mheániarthair le calafort Nua-Eabhrac. Chuaigh an chanáil tríd an chathair agus tháinig fás ar Rochesterville (mar a thugtaí ar an mbaile san am úd) dá réir sin. 
Faoin bhliain 1834, bhí 9,200 duine ina gcónaí ann. Nuair a tháinig na hiarnróid isteach blianta gairide ina dhiaidh sin, áfach, cuireadh an chanáil ó dheas ón bhaile.
Tharraing suíomh agus tionscal an bhaile mhóir na mílte imirceach. Orthu siúd bhí beirt ón Ghearmáin, John Jacob Bausch agus Henry Lomb, a thosaigh ag obair le chéile i lár na 1850idí agus a chuir Bausch &amp; Lomb ar bun faoin bhliain 1861. 
Duine de bhunús Stát Nua-Eabhrac a bhí i George Eastman, fiontraí gnó a chuir an comhlacht Eastman Kodak ar bun. 
Bhain tábhacht shóisialta agus pholaitiúil le Rochester chomh maith. Ba i Rochester a bhunaigh Frederick Douglass "The North Star", nuachtán mór na ndaonfhuasclóirí, sa bhliain 1847. Ba as Rochester Susan B. Anthony, daonfhuasclóir agus feiminí luath. 
Ag deireadh an 19ú haois, chuir an t-ainrialaí agus sóisialach Emma Goldman fúithi sa chathair ar feadh chúpla bliain agus í ag obair ar son lucht oibrithe na gceardlann allais.
Braiteoir. Is éard atá i gceist le braiteoir ná uirlis a aithníonn comharthaí ón timpeallacht. Bíonn faisnéis á soláthar trí bhraiteoir nuair a tharlaíonn spreagadh faoi leith nó nuair a ghabhtar thar luach tairsí áirithe.
Andrew Cuomo. Polaiteoir Meiriceánach agus gobharnóir Stát Nua-Eabhrac is ea Andrew Mario Cuomo (a rugadh ar 6 Eanáir 1957 in Queens, Nua-Eabhrac). 
Saol.
Is é Andrew Cuomo an mac is sine ag Mario Cuomo (a rugadh sa bhliain 1932), a bhí ina ghobharnóir ar Stát Nua-Eabhrac freisin, agus ag Matilda Raffa. Tá deartháir, Chris, ag Andrew chomh maith le deirfiúr, Maria. D'fhreastail sé ar Archbishop Molloy High School (1975) agus bhain céimeanna amach ó Ollscoil Fordham (1979) agus ó Scoil Dlí Albany (1982). 
Ón bhliain 1991 go dtí an bhliain 2003 bhí Cuomo pósta le Kerry Kennedy, iníon le Robert Kennedy agus Ethel Kennedy. Fuair Cuomo agus Kennedy colscaradh. Tá triúr iníonacha acu: Mariah Matilda Kennedy Cuomo (a rugadh sa bhliain 1995), Cara Ethel Kennedy Cuomo (1995) agus Michaela Andrea Cuomo (1997).
Aturnae Ginearálta Stát Nua-Eabhrac a bhí in Andrew Cuomo idir na blianta 2006 agus 2010. Tá saineolas aige ar chúrsaí lóistín agus tithíochta, agus d’oibrigh sé i gcoinne an truaillithe pholaitiúil. D’oibrigh sé ar feadh roinnt blianta i rialtas an Uachtarán Bill Clinton mar rúnaí stáit ar son tithíochta. Tá sé mór le Bill Clinton go fóill. 
Toghadh Cuomo mar ghóbhanóir ar Stát Nua-Eabhrac sa bhliain 2010 i gcomharbas ar David Paterson, a bhí sa phost úd i ndiaidh d'Elliot Spitzer, an ghobharnóir roimhe sin, éirí as an phost mar gheall ar scannal faoi striapacha. Ba bhaill den Pháirtí Daonlathach iad Paterson agus Spitzer, mar i gcéanna le Andrew Cuomo.
Scannal.
Sa bhliain 2021, d'éirigh Cuomo as a ról mar ghobharnóir ar Nua-Eabhrac mar thoradh ar fhiosrúchán ag Ard-Aighne an Stáit sin a chruthaigh go raibh bunús le líomhaintí go mbíodh ciapadh agus bulaíocht ar bun aige ar mhná a bhíodh ag obair leis. Go drogallach a ghlac sé leis an mbreithiúnas ina aghaidh agus chuir sé cuid den mhilleán ar na hathruithe i ngnásanna iompair phoiblí le blianta anuas (Gluaiseacht MeToo).
Angela Farrell. Is amhránaí Éireannach í Angela Farrell a rugadh i nDún na nGall sa bhliain 1952. Rinne sí ionadaíocht ar son na hÉireann i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1971 leis an amhrán "One Day Love".
Sandie Jones. B'amhránaí Éireannach í Sandie Jones a rugadh i gCromghlinn i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1954. Rinne sí ionadaíocht ar son na hÉireann i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1972 leis an amhrán "Ceol an ghrá".
Bás.
Cailleadh í tar éis galar fada ar 19 Meán Fómhair 2019, agus í faoi chúram ospíse sna Stáit Aontaithe.
Mainistir Chnoc Muaidhe. Baile in Éirinn is ea Mainistir Chnoc Muaidhe (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae na Gaillimhe.
Mainistir Leathrátha. Baile in Éirinn is ea Mainistir Leathrátha (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae an Longfoirt.
Mainistir Shruthla. Baile in Éirinn is ea Mainistir Shruthla (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae an Longfoirt.
Sherbrooke, Québec. Cathair i ndeisceart Chúige Québec, i gCeanada, is ea Sherbrooke. Tá sé suite san áit ina dtagann na haibhneacha Saint-François agus Magog le chéile sa limistéar riaracháin (Fraincis: région administrative) Estrie. Bhí 153,384 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2009, an séú cathair is mó i gCúige Québec. Tá timpeall agus 194,555 duine i mórcheantar Sherbrooke.
Is é Sherbrooke príomhionad an gheilleagair, na polaitíochta, cúrsaí cultúir agus institiúidí de gach aon chineál in Estrie, agus mar sin "Ríon na mBailecheantar Thoir" a thugtaí ar an gcathair timpeall casadh na 20ú haoise. (“Na Bailecheantair Thoir” an t-ainm a thugtaí ar an gcuid sin de Québec sular cumadh an t-ainm "Estrie" ón bhfocal Fraincise "est", nó "oirthear".) Déanann 40,000 mac léinn a gcuid staidéar ag Ollscoil Sherbrooke (Úniversité de Sherbrooke) gach bliain. Oibríonn 11,000 duine ag ranna éagsúla na hollscoile. Tá ollscoil níos lú ann freisin a fhreastalaíonn ar Bhéarlóirí, mar atá Bishop's University. Tá sléibhte agus locha i gceantar Sherbrooke agus tá páirc mhór sa chathair féin darb ainm Mont-Bellevue ina ndéantar sciáil le fána sa gheimhreadh.
Bunaíodh Sherbrooke sa bhliain 1793. Dílseoirí Meiriceánacha, agus iad ar an teitheadh ón gCogadh Réabhlóideach, a chéadchuir fúthu san áit. Orthu sin bhí feirmeoir ó Schenectady, Nua-Eabhrac darbh ainm Gilbert Hyatt, fear a chuir muileann plúir ar siúl. “Hyatt’s Mills” an t-ainm a bhí ar an sráidbhaile go dtí an bhliain 1818 nuair a athbhaisteadh é in onóir Ghobharnóir Ginearálta Cheanada, Sir John Sherbrooke, ar ócáid a fhillte go Sasana. Sa bhliain 2002, cuireadh Sherbrooke agus roinnt bailte beaga le chéile le hionad riaracháin amháin a dhéanamh díobh.
As Sherbrooke do Jean Charest, iar-phríomhaire Québec, agus Conrad Black, fear gnó agus údar.
Angela's Ashes. Is leabhar leis an údar Éireannach Frank McCourt é Angela's Ashes (teideal an aistriúcháin Ghaeilge: "Luaithreach Angela: Cuimhní Óige"). Foilsíodh an leabhar i 1996 agus ghnóthaigh sé an Duais Pulitzer san earnáil beathaisnéise. 
Leabhar.
Is é atá sa leabhar ná aistí beathaisnéise faoin saol a bhí ag an údar i rith a óige i Nua-Eabhrac, agus i Luimneach, chomh maith lena choimhlint le bochtanas agus fadhb ólacháin a athar agus faoi iarrachtaí a mháthar an teaghlach a choimeád beo.
Rinneadh an leabhar a aistriú go 26 theanga éagsúil.
Gaeilge.
Rinne an scríbhneoir Pádraig Breathnach aistriúchán go Gaeilge den leabhar ‘Angela's Ashes’, 'Luaithreach Angela. Cuimhní Óige'. Dhá bhliain a thóg sé ar Phádraig Breathnach an leabhar a aistriú.
McCourt.
Inniu tá Músaem Frank McCourt lonnaithe i seanscoil Frank McCourt.
Ballapháipéar. Is éard is ballapháipéar (nó páipéar balla) ann ná cineál ábhair a úsáidtear chun ballaí tithe, oifigí, agus foirgnimh eile a chlúdach agus a mhaisiú ar an taobh istigh. Is gné amháin den mhaisiúcháin istigh í. Díoltar i rollaí é de ghnáth agus cuirtear é ar bhalla ag baint úsáide as taos bhallapháipéir. Is féidir teacht ar bhallapháipéir gan phatrún (ionas gur féidir é a bheith péinteáilte), uigeach (mar shampla Anaglypta), nó le grafaicí patrúnaithe.
Féadfar go mbeidh ar áireamh sna teicnící printéireachta seo; priontáil dhromchla, fótaghrábháil rothlach, priontáil scáileáin síoda, clódóireacht rothlach, agus priontáil dhigiteach. Tá seacht bpatrún bunúsach, mar a thuairiscítear grúpaí ballapháipéir, gur féidir a úsáid chun plána infinideach a chlúdach. Bíonn gach patrúin bhallapháipéir bunaithe ar na ngrúpaí seo. Is féidir le patrún amháin a eisiúint i ndathmhodhanna éagsúla.
Cuatro Torres Business Area. Ceithre thúr ard i bpáirc ghnó i Maidrid na Spáinne is ea Cuatro Torres Business Area (CTBA) nó Las Cuatro Torres sa ghnáthchaint, suite ar mhórshráid an Paseo de la Castellana i Maidrid]]. Tugadh Madrid Arena ar an ionad ar dtús mar bhí páirceanna imeartha an chlub sacair úd Real Madrid, ach athraíodh an t-ainm leath-Bhéarla ar mhaithe le híomhá níos 'idirnáisiúnta'. Tá ceithre thúr ilstóracha ann le hoifigí, óstán agus bialanna. Is iad seo na ceithre fhoirgneamh is airde sa Spáinn. Is iad ainmneacha na gceithre thúr ná Torre Caja Madrid, Torre PWC (mar a bhfuil an t-óstán 5 réalta Madrid Tower), an Torre Crystal agus Torre Espacio.
Laitéis. Is éard is laitéis ann ná sú bainniúil plandaí áirithe (go mór mór an cineál a bhaintear as an gcrann rubair. Is éard atá sa rubar ná ábhar leaisteach a dhéantar as súlach an chrainn rubair. Is leacht de thiúis éagsúla é an laitéis. Dath bán a bhíonn ar an laitéis de ghnáth ach uaireanta bíonn sí trédhearcach nó daite, fiú. Is minic a bhíonn sí greamaitheach agus téachtann ar theacht i dteagmháil leis an aer di le hábhar leaisteach a sholáthar a úsáidtear i ndéantús rubair nádúrtha (an Hevea brasiliensis, mar shampla).
Cadfan ap Iago.  
Ba Rí Gwynedd é Cadfan ap Iago (c. 580 – c. 625) (lean a réimeas ó c. 616 go dtí c. 625). Is beag an méid atá ar eolas againn ar stair Ghwynedd ón tréimhse seo, agus níl mórán eolais againn faoi Chadfan agus a réimeas.
Faightear cibé eolas atá againn mar gheall ar an duine stairiúil ó a láithreas sna ginealaigh ríoga, as a bhronnadh do Naomh Beuno le haghaidh mainistreach ag Clynnog Fawr, agus as a leac uaighe inscríofa.
Ba mhac agus chomharba an Rí Iago ap Beli é Cadfan, agus tá sé liostaithe sna ginealaigh Harley agus i nginealaigh Choláiste Íosa, MS. 20.
Mata Hari. Rinceoir coimhthíoch agus cúirtéiseánach ba ea Margaretha Geertruida "Grietje" Zelle, nó Mata Hari, a céimainm (7 Lúnasa 1876, Leeuwarden - 15 Deireadh Fómhair 1917, Vincennes). Ba Freaslannach í. Cuireadh chun báis í i rith an Chéad Chogadh Domhanda nuair a cuireadh an spiaireacht ina leith, ach rinne an t-arm Francach éagóir uirthi, is cosúil. 
Saol.
Rugadh Mata Hari i Leeuwadren san Ísiltír. Agus i mbarr a réime di, bhí sí ina rinceoir anghrách inar ceadaíodh roinnt grianghraf beagáinín mínáireach. Chuir é seo gan amhras leis an íomhá de "femme fatale" a bhí aici. 
Bhí Mata Hari 5'10" ar airde agus tarraingteach san áireamh. De dheasca sin bhí sí faoi shúile na bhfear go minic. Dúradh gur mhór an caidreamh collaí a bhí aici le hoifigigh míleata agus lucht na huasaicme, chomh maith le polaiteoirí na tréimhse sin. 
Spiaireacht agus bású.
Cuireadh ina leith ag an "Deuxième Bureau na Fraince" go raibh sí ag spiaireacht ar son na nGearmánach. 
Dúirt sí nach raibh baint rómhór aici leis an spiaireacht. De réir cáipéisí oifigiúla na Gearmáine, tugadh an cód-uimhir H-21 uirthi. Tá an chuma ar an scéal gur spiaire ab ea í, ach is beag éifeacht a bhí aici. I ndáiríre rinneadh ceap milleáin di.
Chuir scuad lámhaigh Mata Hari chun báis ar an 15 Deireadh Fómhair 1917, i Vincennes sa Fhrainc le linn an Chéad Chogadh Domhanda, agus í 41 bliana d'aois ag an am.
Oidhreacht.
Rinneadh scannán dá saol dar teideal "'Mata Hari"' i 1931 leis an réalta scannáin Shualannach Greta Garbo ag glacadh an príomhról.
Rinneadh taighde anatamaíoch ar a corp. Bhí ceann Mata Hari balsamaithe. Ach cailleadh na húdaráis é (an músaem anatamaíoch i bPáras) sa bhliain 1954 nó níos déanaí (níl a fhios acu).
Països Catalans. Luadh an téarma Països Catalans ar dtús, ag deireadh na 19ú haoise, ach d'fhan sé in úsáid go teorainneacha i measc líon beag d'údair Catalóinise go dtí na 1960idí déanacha agus na 1970í, Ina dhiaidh sin chuaigh sé i bhfeidhm ar dhaoine mar théarma a bhí luchtaithe go polaitiúil, le linn réimeas an ghinearáil Francisco Franco a bheith ag dul i léig.
Mar sin, mhéadaigh brí an téarma amach chuig réimse na polaitíochta. Bhain an-chonspóid leis an téarma i rith Idirthréimhse na Spáinne, ach go hairithe i Valencia le linn na 1980í.
Caergybi. An baile is mó i gcontae Ynys Môn in iarthuaisceart na Breataine Bige is ea Caergybi (Béarla: "Holyhead"). Is calafort mór é freisin in aice leis an Mhuir Éireann, ag freastal ar Éirinn.
In ainneoin é a bheith ina bhaile is mó sa chontae, le daonra de 11,237 (daonáireamh 2001), ní hé baile an chontae é agus níl sé fiú ar an oileán 'Ynys Môn' ach ar Ynys Gybi (Béarla: "Holy Island").
Ar dtús báire, cheangail an droichead an Pontrhydybont (Béarla: "Four Mile Bridge") é le Ynys Môn. I lár an 19ú haois, mhaoinigh an Tiarna Stanley, a bhí ina dhaonchara áitiúil, tógáil cabhsa níos mó ar a dtugtar ar go háitiúil "An Cob". Anois, iompraíonn sé an A5 agus an líne iarnróid. Ritheann an carrbhealach dúbailte A55 comhthreomhar leis an cob ar chabhsa nua-aimseartha.
Scadán. Iasc olúil é an scadán den ghéineas "Clupea", a bhíonn ar fáil in uisce éadomhain teomheasartha an Aigéin Chiúin Thuaidh agus an Atlantaigh Thuaidh, lena n-áirítear an Mhuir Bhailt. Aithnítear trí speiceas de "Clupea". Féadfaidh na taxa is mó, an scadán Atlantaigh ("Clupea harengus") agus scadán an Aigéin Chiúin ("Clupea pallasii") beirt a roinnt ina fhospeiceas. Is éisc fhoráiste iad na scadáin a ngluaiseann i scoileanna móra, ag teacht san earrach chuig cóstaí na hEorpa agus Mheiriceá, áit a ngabhtar, a sailltear, a ndeataítear, a mharanáiditear agus a n-uachtaraítear iad.
Julius Leber. Ba pholaiteoir sóisialach Gearmánach é Julius Leber (16 Samhain 1891 - 5 Eanáir 1945), comhalta den SPD, agus ba chéile comhraic gníomhach é in aghaidh an Naitsíochais. Ghlac sé páirt san chomhcheilg ar an 20 Iúil 1944, iarracht chun Adolf Hitler a fheallmharú.
Mastóidíteas. Ionfhabhtú i gcnámh na huisinne is ea an mhastóidíteas. Tá meall, nó cnap, sa chnámh siar ón gcluas ar a dtugtar an “mhastóid”. Tá spásanna sa mheall cnáimhe sin a bhfuil aer iontu agus is ansin a bhíonn an t-ionfhabhtú. De ghnáth tarlaíonn an mhastóidíteas nuair nach gcuirtear cóir cheart ar an "otitis media", ionfhabhtú sa chluas láir.
Cógais, máinliacht nó an dá rud le chéile an chóir leighis a chuirtear ar dhuine an a bhfuil an mhastóidíteas air nó uirthi. Le forbairt na gcógas frithbheathach tá an galar seo éirithe gann i dtíortha forbartha an domhain. Gan chúram leighis, thig leis an ionfhabhtú leathadh isteach i gcodanna eile in aice chnámh na huinsinne, an inchinn san áireamh, agus bíonn fadhbanna troma ann dá bharr sin. Is galar marfach pianmhar í an mhastóidíteas gan chúram. Bhíodh an mhastóidítis ar cheann de phríomhchúiseanna an bháis i measc páistí. Thig leis an galar corrdhuine fásta a bhualadh freisin.
Mitt Romney. Polaiteoir agus fear gnó Meiriceánach is ea Willard Mitt Romney (a rugadh ar 12 Márta 1947). Ní gnách a chéad ainm a úsáid. Seachtódú gobharnóir Massachusetts a bhí i Mitt Romney, ó 2003 go 2007. Ba iarrthóir an Pháirtí Phoblachtaigh é d’uachtaránacht na tíre sin sa bhliain 2012, ach theip ar a iarracht. Sa toghchán i mí na Samhna 2018 toghadh é do Sheanad na Stát Aontaithe ó stát Utah i gcomharbacht ar Orrin Hatch, rud a fhágann gurb é seanadóir sóisearach an stáit anois.
Rugadh Mitt Romney i Detroit, Michigan, an páiste is óige as ceathrar. Is iad Margo Lynn, Jane LaFount agus G. Scott an triúr eile den chlann. Bhí bearna sé bliana idir breith an duine ba dhéanaí díobhsan agus a bhreith féin. Ainmníodh Mitt Romney i ndiaidh J. Willard Marriott na n-óstán agus dlúthchara a athar, agus Milton “Mitt” Romney, peileadóir leis na Chicago Bears agus col ceathrar lena athair. George W. Romney ainm a athar agus Lenore (née LaFount) Romney ainm a mháthar. Mormonach atá ann.
Hevea brasiliensis. Is speiceas crainn é an Hevea brasiliensis, den ghéineas Hevea agus an fhine Euphorbiaceae. Baintear laitéis uaidh a úsáidtear d'fhonn cúitiúc a dhéanamh.
Cúitiúc. Is ábhar é an cúitiúc a tháirgtear tríd an laitéis nádúrtha a shileann ó phlandaí áirithe a phróiseáil (m.sh., an "Hevea brasiliensis") nó go saorga ó ola atá scagtha. Tá an cúitiúc mar chuid d'fhine na leaistiméirí. (Is polaiméirí iad na leaistiméirí.)
Clogra. Foireann clog le réim dhá ochtach nó níos mó, i dtúr nó tógáil ard eile, a fheidhmítear go meicniúil nó de láimh chun foinn nó ceol ilfónach níos casta a sheinm. Go minic san Eoraip, bíonn clograí comhshnaidhmthe le cloig ghreanta phoiblí.
Brioclón. Is cineál béile é an brioclón a chaitear idir am bricfeasta agus am lóin. Meascán a bhíonn ann idir an cineál bia a itear de ghnáth don bhricfeasta agus an bia a itear don lón. Is meascán é an focal "brioclón" de na focail "bricfeasta" agus "lón". Tugtar bróinse air freisin, go díreach ón téarma Béarla "brunch".
Fíricsean. Is éard is fíricsean nó scéalaíocht fhíricbhunaithe ann ná seánra litríochta ina gcuirtear cleasaíocht stíle agus scríbhneoireachta an fhicsin i bhfeidhm ar imeachtaí a thit amach i ndáiríre. Na húrscéalta a scríobhtar i stíl an fhíricsin, tugtar úrscéalta neamhfhicsin orthu.
Glactar leis go coitianta gurbh é Truman Capote a chuir bun leis an bhfíricsean nua-aimseartha nuair a d'fhoilsigh sé an t-úrscéal neamhfhicsin "In Cold Blood" ("As Fuil Fhuar") sa bhliain 1966, ach ar ndóigh, is féidir tús an tseánra a rianú a fhad ar ais sa stair. Mar shampla, is féidir a rá gur cineál fíricsin atá i gceist le "Historia regum Britanniae", an chroinic faoi ríthe na Breataine a tháinig ó pheann Gofraidh ó Mhonmouth, sa 12ú haois. Le sampla níos nua-aimseartha a lua, bhain an t-iriseoir Airgintíneach Rodolfo Walsh úsáid as cleasa insinte agus scríbhneoireachta a shamhlaítear le seánra an fhíricsin nuair a bhreac sé síos a leabhar "Operación Masacre", tuarascáil iriseoireachta faoin dóigh ar cuireadh daoine de lucht leanúna Juan Perón chun báis go mídhlíthiúil i ndiaidh na hiarrachta a rinne siad sa bhliain 1956 Perón a chur ar ais i gceannas ar an tír. Tháinig an saothar i gcló sa chéad bhliain i ndiaidh na n-imeachtaí (1957) agus naoi mbliana roimh chéadfhoilsiú leabhar Capote.
Samplaí eile den úrscéal neamhfhicsin iad "Hell's Angels: The Strange and Terrible Saga of Outlaw Motorcycle Gangs" le Hunter S. Thompson, "Armies of the Night" le Norman Mailer, nó "Roots" le Alex Haley. I litríocht na Gaeilge, is iad úrscéalta stairiúla Eoghain Uí Thuairisc is cosúla leis an bhfíricsean. 
Is deacair go minic an fíricsean a dhealú ón tuarascáil iriseoireachta. Mar shampla, is féidir "Shankill Butchers" le Martin Dillon a léamh mar a bheadh úrscéal ann.
Valentin Rasputin. Scríbhneoir Rúiseach é Valentin Grigoryevich Rasputin (ar an 15 Márta a rugadh é, sa bhliain 1937; shíothlaigh sé ar 14 Márta 2015) agus é ar dhuine de na "prós-scríbhneoirí tuaithe" ina thír dhúchais. Chaith sé cuid mhór dá shaol i réigiún Irkutsk sa tSibéir, agus is é is téama dá chuid scríbhinní ná scoiteacht agus anóime an tsaoil chathartha agus an troid a chuireann muintir na tuaithe ar son a saoil shimplí féin, le teacht slán ón gcathair. 
Is é an saothar is clúití a tháinig óna pheann ná "Прощание с Матёрой/Proshchanie s Matyoroi" ("Slán ag Matyora"), gearrscéal fada faoi oileán Matyora sa tSibéir atá le fágáil faoin uisce, agus taiscumar nua á thógáil. Meafar atá ann a thugann cur síos ar léirscrios an nádúir Rúisigh sna blianta Sóivéadacha in ainm an dul chun cinn. 
Leis na blianta beaga anuas, áfach, táthar á chur i leith Rasputin go bhfuil sé go róthréan in éadan an tsaoil nua-aimseartha agus go mbíonn sé ag comhoibriú le náisiúnaithe frith-Ghiúdacha.
Saol.
Tháinig Valentin Rasputin chun saoil i sráidbhaile Ust-Uda i gCúige Irkutsk sa tSibéir. Bhí a athair ag obair do shiopa comharchumainn an tsráidbhaile, agus a mháthair ina banaltra. Ní raibh Valentin óg i bhfad ar an saol, nuair a d'aistrigh an teaghlach go léir go sráidbhaile eile sa cheantar, Atalanka. 
Bhí an dá shráidbhaile suite cois Abhainn Angara, agus fágadh faoin uisce iad nuair a tógadh Taiscumar Bryansk sna seascaidí, ionas gurbh éigean don dá phobal socrú síos ní b'fhaide ón abhainn. Ag trácht ar bhlianta a chéad óige dó ní ba déanaí, dúirt Rasputin gur tréimhse shona a bhí ann i ndiaidh an iomláin, cé go raibh a mhuintir i gcruachás go minic. 
Bhí Valentin beag sách seanchríonna mar pháiste, agus é thar barr ag tógáil léinn ar scoil. Nuair a bhí an bhunscoil ceithre bliana críochnaithe aige sa bhliain 1948, chuaigh sé go hUst-Ude arís, leathchéad ciliméadar ó Atalanka, le dul ar mheánscoil. Bhí sé ar an gcéad pháiste ó Atalanka a bhain amach ardteastas na meánscoile mar sin.
Chuaigh sé go hOllscoil Irkutsk ag foghlaim léinn agus bronnadh a chéim air sa bhliain 1959. Ansin chuaigh sé le hiriseoireacht mar ghairm bheatha, agus é ag scríobh do nuachtáin an "Komsomol" (ógeagras an Pháirtí Chumannaigh san Aontas Sóivéadach) in Irkutsk agus in Krasnoyarsk.
Prós-scríbhneoirí tuaithe (litríocht na Rúise). Gluaiseacht liteartha san Aontas Sóivéadach a bhí i gceist leis na prós-scríbhneoirí tuaithe, (Rúisis: "Деревенская проза/Derevenskaya proza" - is féidir é a aistriú mar "phrós na mbailte beaga" freisin, agus is é "village prose" an téarma is coitianta a úsáidtear sa Bhéarla) a tháinig chun saoil i ré Nikita Khrushchev agus a bhláthaigh i rith na tréimhse ó na seascaidí go dtí na hochtóidí. Bhí na scríbhneoirí seo ag lochtú shaol na gcalchas agus ag tabhairt urraime do sheanluachanna na Rúise réamhréabhlóidí. Is iad Aleksandr Yashin, Valentin Rasputin, Vasiliy Belov, Fyodor Abramov, Boris Mozhayev agus Vasiliy Shukshin na scríbhneoirí is mó a shamhlaítear le prós na tuaithe, ach is féidir téamaí tipiciúla de chuid na gluaiseachta seo a aithint ag údair eile, cosúil le hAleksandr Solzhenitsyn féin: is é an gearrscéal fada úd "Matryonin dvor" ("Tigh Mhatryona") an saothar leis is mó a chuireann prós na tuaithe i gcuimhne don léitheoir.
Idéalaítear saol traidisiúnta na tuaithe Rúisí ar bhealach cineál maoithneach i gcuid de shaothar na scríbhneoirí seo, agus de réir mar a bhí an ghluaiseacht ag forbairt léi, chuaigh cuid acu - Valentin Rasputin ach go háirithe, i dtreo an náisiúnachais, an fhrith-Ghiúdachais agus na seineafóibe. Go teoiriciúil, bhí prós-scríbhneoirí na tuaithe ag lochtú an rialtais Shóivéadaigh agus an chórais pholaitiúil, ach ó bhí a gcuid náisiúnachais ag treisiú leis an stát, ní raibh siad thíos leis an gcinsireacht mar a bhí na heasaontóirí eile, iad siúd a raibh suim acu i liobrálachas an Iarthair. Ón taobh eile de, bhí a lán acu ina gceannródaithe ag cosaint an chomhshaoil is an dúlra san Aontas Sóivéadach freisin.