Trelis/gawiki huggingface dataset:
Thomas Addis Emmet. Dlíodóir agus fear polaitíochta Éireannach ab ea Thomas Addis Emmet (24 Aibreán 1764 – 14 Samhain 1827). Rugadh é i gCorcaigh. Bhí sé ina bhall sinsearach de na hÉireannaigh Aontaithe sna 1790idí. Bhí sé ina Ard-Aighne ar Stát Nua-Eabhrac sna blianta 1812–1813. Tá Emmet curtha i Reilig Ghlas Naíon i mBaile Átha Cliath.
Cúlra.
Rugadh Thomas Addis Emmet sa cheantar i gCathair Chorcaí ar a dtugtar Hammond's Marsh sa bhliain 1764 don Dochtúir Robert Emmet as Contae Thiobraid Árann agus do Elizabeth Mason as Contae Chiarraí. Am éigin i ndiaidh bhreith Thomas ceapadh a athair mar Lia Stáit na hÉireann. Tá portráidí den bheirt thuismitheoirí i nGaillearaí Ealaíne Crawfor i gCorcaigh. Ba é an deartháir is sine ag Robert Emmet, a cuireadh chun báis as a cheannasaíocht ar Éirí Amach na bliana 1803. Tá Robert ar dhuine de na mairtírigh náisiúnaíocha is mó i stair na Éireannn.
Baictéir Ghram-dhiúltacha. Is éard is baictéir Ghram-dhiúltacha ann ná grúpa baictéir nach bhfuil in ann an ruaim criostal vialait  a choinneáil, a úsáidtear san modh 'gram-ruaimniú' chun baictéir a idirdhealú. Is iad na clúdaigh chill a shainaithnítear iad, atá chomhartha de chillbhalla tanaí peiptídigliocáin fáiscthe idir chillscannán cíteaplasmach inmheánach agus chillscannán baictéarach seachtrach.
Dearadh roinnt ranganna antaibheathaigh chun díriú ar na baictéir gram-diúltacha go sonrach, lena n-áirítear aminoglycosides agus carbapenems.Bí baictéir gram-dhiúltacha le fáil i ngach áit, i mbeagnach gach timpeallacht ar an domhan a thacaíonn leis an saol. 
Áirítear leis na baictéir gram-dhiúltacha an samhailorgánach Escherichia coli, chomh maith le go leor baictéir pataigineacha, mar shampla "Pseudomonas aeruginosa","Neisseria gonorrhoeae","Chlamydia trachomatis", agus "Yersinia pestis". Is dúshlán míochaine tábhachtach iad, mar a chosnaíonn a scannán seachtrach iad ó go leor antaibheathaigh (lena n-áirítear peinicillin); glantaigh a dhéanfadh de ghnáth damáiste do peiptídigliocáin den chillscannán (inmheánach); agus lísisím, einsím fhrithmhiocróbach arna dtáirgeadh ag ainmhithe atá mar chuid den chóras imdhíonachta inbheirthe. Ina theannta sin, tá duillín seachtrach an scannáin seo comhdhéanta de lipeapolaisiúicríd (LPS) chasta a bhféadfaidh a chomhpháirt 'lipid A' a bheith ina chúis le himoibriú tocsaineach, nuair a bhíonn na baictéir seo lísithe ag cealla imdhíonachta. San áireamh leis an imoibriú tocsaineach seo, féadfaidh fiabhras, ráta riospráide méadaithe, agus brú fola íseal - cúrsa a d'fhéadfadh a bheith bagrach don bheatha ar a dtugtar turraing sheipteacht, a bheith ann.
Dearadh roinnt ranganna antaibheathaigh chun díriú ar na baictéir gram-dhiúltacha go sonrach, lena n-áirítear aimínigliocóisídí agus carbaipeineimí.
An Tibéidis. Is teanga í an Tibéidis san fhine Shínea-Thibéadach a labhraíonn idir 3 agus 7 milliún duine i lár na hÁise, sa Tibéid (is é sin, Réigiún Féinrialaitheach na Tibéide, sna fo-reanna riaracháin Thibéideacha eile i nDaon-Phoblacht na Síne (Amdo, in Qinghai, agus Kham, in Sichuan agus Yunnan go príomha), agus i gceantracha áirithe de thíortha eile ar theorainn na Daonphoblachta sna Himiléithe, mar shampla Ladakh agus Sikkim san India, an Bhailteastáin sa Phacastáin, an Bhútáin agus i dtuaisceart Neipeal. Tá an teanga scríofa bunaithe ar an Tibéidis Chlasaiceach agus tá sí thar a bheith coimeádach.
Bernard Montgomery. Oifigeach sinsearach de chuid Arm na Breataine a throid sa Chéad Chogadh Domhanda agus sa Dara Cogadh Domhanda ab ea an Marascal Machaire Bernard Law Montgomery (17 Samhain 1887 – 24 Márta 1976), nó mar is fearr aithne, "Monty" agus "The Spartan General".
Peiptídigliocán. Polaiméir is ea peiptídigliocán, ar a dtugtar múirein, comhdhéanta de siúcraí agus aimíonaigéid, a dhéanann ciseal cosúil le mogalra lasmuigh den chillscannán den chuid is mó de na baictéir, rud a chuimsíonn an cillbhalla. Is éard atá sa chomhábhar siúcra ná iarmhair mhalartacha de β- (1,4)  N-aicéitil-glúcósaimín (NAG) nasctha agus aigéad N-aicéitil-múramic (NAM). Tá slabhra peiptíd de thrí go cúig aimíonaigéad ceangailte leis an aigéad N-aicéitil-múramic. D'fhéadfaí an slabhra peiptíde bheith trasnasctha le slabhra peiptíde de shnáithe eile chun ciseal mogalra tríthoiseach (3T) a dhéanamh. Bíonn ról struchtúrtha ag peiptídigliocán sa chillbhalla baictéarach, ag tabhairt neart struchtúrtha, chomh maith le bheith ag gníomhú in aghaidh bhrú osmóisigh an chíteaplasma. Míthuiscint choitianta is ea í go dtugann peiptídigliocán cruth don chill; mar sin féin, cé go gcuidíonn an peiptídigliocán le neart struchtúrtha na cille a choimeád, i ndáiríre is í an phróitéin MreB a réitíonn cruth na cille. Tá peiptídigliocán páirteaí i eamhnú le linn athghiniúna na cille baictéaraí.&lt;br&gt;
Rímharatón. Is éard is rímharatón ann (nó ríreathaíocht go ginearálta) ná aon rás reathaíochta atá níos faide ná an maratón traidisiúnta, is é sin 42.195 ciliméadar (26.219 míle).
Billy Zane. Is aisteoir Meiriceánach é William George Zane Jr. a rugadh ar an 24 Feabhra, 1966.
Cillscannán. Cillscannán (ar a dtugtar freisin scannán an chíteaplasma nó membrane cítoplasmice, agus dá ngairtear an plasmaileime go stairiúil) is ea an scannán bitheolaíoch a scarann ​​an taobh istigh de gach cill ón timpeallacht lasmuigh (an spás eachtarcheallach).  Is éard atá ann ná déchiseal lipidí le próitéiní leabaithe ann. Is é bunfheidhm an chllscannáin ná an chill a chosaint óna timpeallacht. Rialaíonn an cillscannán cén substaintí" ( "leithéidí" "íanna agus móilíní orgánacha) "a thagann isteach is amach tr"íd an chill.  Ar an mbealach seo feidhmíonn  an scannán mar bhac leath-tréscaoilteach.&lt;br&gt;
Ina theannta sin, bíonn cillscannáin páirteach i bpróisis cheallacha éagsúla, mar shampla cillghreamú, seoltacht ianach agus cill chomharthaíocht agus feidhmíonn siad mar dhromchla ceangail le haghaidh roinnt struchtúr eachtarcheallach, lena n-áirítear an cillbhalla, an ciseal carbaihiodráite a dtugtar gliceacailís uirthi, agus an líonra incheallach de shnáithíní próitéine ar a dtugtar anchítichreatlach. I réimse na bitheolaíochta sintéiseacha, is féidir cillscannáin a athchóimeáil go saorga.
Stair.
De bharr fionnachtana Robert Hooke i dtaca le cealla, sa bhliain 1665, cuireadh an moladh Teoiric na gCeall chun tosaigh. Thuig Hooke go raibh balla crua cealla ag gach cill ós rud é nach bhféadfaí ach cealla plandaí a thabhairt faoi deara ag an am. Dhírigh micreascópaithe ar bhalla na gceall le breis is 150 bliain go dtí go ndearnadh dul chun cinn sa mhicreascópacht. Go luath sa 19ú haois, aithníodh gur aonáin ar leith iad cealla, gan ceangal, agus ceangailte le cillballaí aonair, i ndiaidh go bhfuarthas amach go bhféadfaí cealla plandaí a bheith scartha. Leathnaíodh an teoiric seo chun cealla ainmhithe a chur san áireamh, le meicníocht uilíoch le haghaidh cosanta agus forbairt na gceall a mholadh. Faoin dara leath den 19ú haois, ní raibh micreascópacht forbartha go leor chun idirdhealú a dhéanamh idir seicní cillscannáin agus cillbhallaí. Mar sin féin, bhí an ceart ag roinnt micreascópaithe a d'aithnigh ag an am seo, cé gur dofheicthe é, go bhféadfaí a thuiscint go raibh cillscannáin i gcealla ainmhithe, mar gheall ar ghluaiseacht na gcomhpháirteanna go hinmheánach ach ní go seachtrach, agus nach comhionannh scannáin agus cillbhallaí plandaí.
Shéan go leor go raibh a leithéid agus cillbhalla ann ag dheireadh an 19ú haois. Sa bhliain 1890, thug nuashonrú ar Theoiric na gCeall le fios go raibh cillscannáin ann, ach ní raibh iontu ach struchtúir tánaisteacha. Níor tharla sé go dtí go dtí níos déanaí ar aghaidh, nuair a bhí staidéir ar an osmóis agus tréscaoilteacht déanta go bhfuair cillbhallaí níos mó aitheantais.
Sa bhliain 1895, mhol Ernest Overton go raibh cillscannáin comhdhéanta de lipidí.
Michael Fassbender. Is aisteoir Éireannach agus Gearmánach é Michael Fassbender (a rugadh i Heidelberg (Baden-Württemberg) sa Ghearmáin ar an 2 Aibreán 1977). Ainmníodh faoi dhó d’Oscar é. 
Gairm.
Rinne Michael Fassbender féin páirt Bobby Sands sa scannán "Hunger" a tháinig amach in 2008.. 
In 2019, thóg an t-aisteoir sos ón aisteoireacht. Ní raibh sé le feiceáil in aon scannán ó tháinig "X-Men: Dark Phoenix" amach in 2019. Ag plé le rásaíocht carranna den chuid is mó atá Fassbender ó shin. 
In 2023, chonacthas Fassbender ar sheit an scannáin Ghaeilge KNEECAP.
Fostaíocht. Is staid í an fhostaíocht ina mbíonn daoine ag obair agus ag tuilleamh airgid, i.e. go n-íoctar pá dóibh as a gcuid saothair. .
Rosie Hackett. Réabhlóidí agus ceardchumannaí Éireannach ab ea Rosanna "Rosie" Hackett (Gaeilge: "Róise Haicéad", 25 Iúil 1893 – 4 Bealtaine 1976). 
Bunbhall ar Cheardchumann Oibrithe Ban na hÉireann a bhí inti, a thacaigh go mór le stailceoirí Bhaile Átha Cliath le linn Fhrithdhúnadh 1913. Sa bhliain 1916, chuaigh sí isteach sa bhearna baoil arís san Éirí Amach agus í ina ball d'Arm Cathartha na hÉireann.
Sa bhliain 2014, ainmníodh droichead nua in ómós di ina baile dúchais, mar aitheantas ar an méid a bhain sí amach lena linn.
Dífhostaíocht. Is éard is dífhostaíocht ann ná easpa fostaíochta nó oibre.
Whiplash. Is scannán neamhspleách Meiriceánach é Whiplash a tháinig amach sa bhliain 2014. Bhí sé scríofa agus stiúrtha ag Damien Chazelle, agus ba iad Miles Teller, JK Simmons, Paul Reiser agus Melissa Benoist na príomhaisteoirí sa scannán. Baineann an scéal le mac léinn ceoil agus drumadóir snagcheoil uaillmhianach darb ainm Andrew Neiman (Teller), atá faoi bhrú as cuimse ag a theagascóir Terence Fletcher (Simmons) i scoil cheoil fhicseanúil i gCathair Nua-Eabhrac. Ba iad Bold Films, Blumhouse Productions, agus Right of Way Films na comhlachtaí léiriúcháin a bhí freagrach as an scannán. Fuair Sony Pictures na cearta dáileacháin ar fud an domhain, agus chuir siad an scannán amach faoi scáth Sony Pictures Classics i Meiriceá Thuaidh agus faoi scáth Stage 6 Films go hidirnáisiúnta.
Emma Stone. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Emily Jean Stone a rugadh ar an 6 Samhain 1988. Rugadh agus tógadh í in Scottsdale, Arizona.
Droichead Róise Haicéid. Droichead thar an Life i gcroílár Bhaile Átha Cliath is ea Droichead Róise Haicéid. Déanann an droichead nasc idir Sráid Mhaoilbhríde ó thuaidh agus Sráid Hawkins ó dheas.
Samuel Adams. Áirítear Samuel Adams (27 Meán Fómhair (16 Meán Fómhair sa tseanstíl) 1722 – 2 Deireadh Fómhair 1803 i measc Aithreacha Bunaithe na Stát Aontaithe. Ba pholaiteoir in Massachusetts é. Bhí sé orthu siúd a spreag na 13 coilíneacht Briotanacha le héirí amach sa bhliain 1776. Is duine d'ailtirí an phoblachtánachais Mheiriceánaigh é.
A luathshaol.
Rugadh Samuel Adams ar an 27ú Meán Fómhair i mBostún do Samuel Adams agus Mary Fifield Adams. Daoine cráifeacha ab ea iad agus lámh acu sa pholaitíocht. Rinne Adams staidéar i gColáiste Harvard. Níor éirigh rómhaith leis i gcúrsaí gnó agus chuaigh sé leis an bpolaitíocht.
Nicé (miotaseolaíocht). I miotaseolaíocht na Gréige, is í Nicé dia an bhua.
Fiadhúlra. Cuimsíonn an fiadhúlra an ilghnéitheacht bheatha ar fud an domhain.
An Fiadhúlra in Éirinn.
Shínigh Éire an Coinbhinsiún domhanda ar Éagsúlacht Bhitheolaíoch (CEB). Bhí an beartas bithéagsúlachta leagtha amach sa Phlean Náisiúnta Bithéagsúlachta (PNB), rud a aithníonn díghrádú agus caillteanas gnáthóg mar phríomhthoisc atá ag laghdú bithéagsúlachta in Éirinn sa lá atá inniu ann. Is fadhb mhéadaitheach é scaipeadh na speiceas ionrach chomh maith. 
Tá baic i bhfeidhm maidir le tabhairt isteach nó scaipeadh speiceas ionrach áirithe. Tá cuid mhaith de na forálacha beartais sa PNB á gcur i bhfeidhm tríd an gcreat reachtúil atá curtha ar fáil ag na "hAchtanna Fiadhúlra", 1976-2000.
Cosaint an Fhiadhúlra.
Tá ainmhithe áirithe ag dul in éag de bharr dífhoraisiú agus caillteanas gnáthóg de réir mar atá an daonra ag fás. Is ionann Anaclann Dúlra is ceantar a bhfuil tábhacht leis ó thaobh fiadhúlra, agus tá cosaint aici’ faoin reachtaíocht. Is leis an Stát formhór na nAnaclann Dúlra in Éirinn. 
Is é an ról atá ag Seirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra na Roinne a bheith ag obair lena comhpháirtithe sa tseirbhís phoiblí agus sa phobal i gcoitinne chun an chomhairle eolaíoch is fearr is féidir a chur ar fáil agus chun a chinntiú go gcuirtear cosaint éifeachtach ar fáil chun fiadhúlra na hÉireann a chaomhnú.
Ana Paula Valadão. Is amhránaí Brasaíleach é Ana Paula Machado Valadão Bessa (rugadh ar 16 Bealtaine, 1976) ar eolas ag a hainm stáitse Ana Paula Valadão.
Iustinianus I. Impire Rómhánach an Oirthear ab ea Iustinianus I (; "Ioustinianos"), ar a dtugtaí Iustinianus Mór freisin, an tImpire Biosántach ó 527 go 565.
Bhí stair ar leith bainteach le réimeas an Impire sé sin an iarracht uaillmhianach (ach nach raibh curtha i gcrích go hiomlán) an 'Impireacht a athbhunú' (Laidin: "renovatio imperii"). Léiríodh an uaillmhian seo nuair a tháinig téarnamh páirteach ar chríocha Impireacht na Róimhe Thiar (Laidin: "Imperium Romanum Occidentale"), a bhí imithe as feidhm. Chuir a ghinearál, Belisarius, Ríocht Vandalach san Afraic Thuaidh faoi smacht go tapa. Ina dhiaidh sin, chuir Belisarius, Narses, agus ginearáil eile an ríocht Oirghotach faoi smacht, ag athbhunú an Dalmáit, an tSicil, an Iodáil, agus an Róimh don Impireacht tar éis níos mó ná leathchéad bliain d'fhorlámhas na nOirghotach. D'athghabháil Liberius an maor praetóireach (Laidin: "praefectus praetorio") deisceart leithinis na hIbéire, ag bunú "Provincia Spaniae" (Gaeilge: Cúige na Spáinne). D'athbhunaigh na feachtais seo smacht na Róimhe ar iarthar na Meánmhara, rud a mhéadaigh ioncam bliantúil na hImpireachta faoi bhreis agus milliún solidus. Le linn a réime, chuir Iustinianus na Tzani faoi chois freisin, pobal ar chósta thoir na Mara Duibhe nach raibh riamh roimhe seo faoi smacht na Róimhe. Chuaigh sé i ngleic leis an Impireacht Shasánach san oirthear, le linn réimeas Cabad I, agus níos déanaí arís le linn Cosro I; cuireadh tús leis an dara coimhlint seo go páirteach mar gheall ar a uaillmhianta san iarthar.
Gné ba shuntasaí fós dá oidhreacht ná athscríobh aonfhoirmeach an dlí Rómhánach, an "Corpus Juris Civilis", atá fós mar bhunús leis an dlí sibhialta i go leor stát sa lá atá inniu ann. Chomh maith leis sin, tháinig borradh faoin gcultúr Biosántach le linn dó bheith i réim, agus bhí oibreacha ar nós an Hagia Sophia mar thoradh ar a chlár tógála. Tugtar "Naomh Iustinianus an tImpire" air san Eaglais Cheartchreidmheach Thoir.. Mar gheall ar a ghníomhaíochtaí athchóirithe, thugtaí an "Rómhánach Deireanach" uaireanta ar Iustinianus i staireagrafaíocht lár an 20ú haois.
John Lavery. Ba ealaíontóir Éireannach é John Lavery (20 Márta 1856 – 10 Eanáir 1941). Cé gur fhág Lavery saothar mór suntasach ina dhiaidh, is iad na pictiúirí a d’eascair as an ghrá a bhí aige dá bhean Hazel is mó a bhuanaíonn a chlú.
Saol.
Fuair John Lavery a chuid oiliúna mar ealaíontóir i nGlaschú, Londain, Páras agus sa choilíneacht ealaíontóirí i Grez-sur Loing sa Fhrainc. 
Rinneadh ridire de sa bhliain 1918.
Ceapadh mar ealaíontóir oifigiúil an Chogaidh Mhóir é sa bhliain 1917. 
Fuair John Lavery bás le hadhairt i gCill Mogeanna, in aois 84 dó, ar 10 Eanáir 1941.
Iarla Dheasumhan. San aimsir a caitheadh, bhí Iarlacht Dheasumhan (Béarla: "Desmond") i seilbh tiarnaí na hÉireann, ar an gcéad dul síos mar theideal lasmuigh den chóras tiarnais agus níos déanaí mar chuid de Thiarnas na hÉireann..
Ba le sliocht Thomáis Mhic Mhuiris Mhic Ghearailt, Tiarna Ui Conghaile Barúntacht bhunaidh Dheasmhumhan i gCúige Mumhan. An mac is óige de Mhuiris Mac Gearailt, Tiarna Llansteffan ab ea Tomás, ina thacaí lárnach do Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro (Strongbow) ina ionradh ar Éirinn sa bhliain 1169. Bunaitheoir an ríshleachta Chambra-Normannach 'Teaghlach Mhic Gearailt' in Éirinn, ab ea Muiris. Ós rud é gur de shliocht an mhic is óige de Mhuiris, ba ógchraobh de chuid na nGearltach in Éirinn í; bhunaigh deartháir mór Thomáis,Gearóid Mac Muiris Mac Gearalit, 1ú Tiarna Uíbh Fhailí an chraobh shinsearach, sé sin an Teaghlach Chill Dara.
D'éirigh le mac Thomáis, Seán Mac Thomáis Mac Gearailt a bheith ina chéad Iarla Dheasumhan, nuair bhfuair sé, de bharr a hómós agus a sheirbhís, deontas sa bhliain 1259 de thailte na nDéise agus na Deismhumhan ón Phrionsa Éadbhard Shasana. Sula ndeachaigh na tailte go hÉideard, ba le Tomás MAc Antaine iad, athair de chuid bhean chéile Sheáin, "Mairéad Mhic Antaine" (Béarla: Margery FitzAnthony).
Bratach na Mongóile. Tá bratach na Monghóile (an Mongóilis: Монгол улсын төрийн далбаа) ina trí banna cothroma, dhá cinn dearg, le ceann gorm sa lár. 
Is éard is brí leis na bannaí dearga ná an chumas atá ag muintir na tíre maireachtáil agus a bheith faoi bhláth sa chomhshaol géar is lom nádúrtha atá ann sa tír. Seasann an bhanna gorma le haghaidh an spéir atá de shíor glan is gan scamall.
Tugtar Soyombo ar an siombail órga ar chlé. Is éard atá i gceist léi ná léiriú teibí ar dúil aiceanta éagsúla: an tine, an ghrian, an ghealach, an t-uisce agus an siombail ‘taijitu’ (nó yin-yang). D’uchtaíodh an bhratach sa bhliain 1992, tar éis don Mhongóil a bheith tiomnaithe i dtreo an daonlathas liobráileach. Tá an bhratach den lae inniu cosúil leis an cinn a bhí in úsáid roimh ré (is ón aimsir na 40idí), seachas an realt Sóisialachas ar bharr an Soyombo.
Roger Bannister. Lúthchleasaí Sasanach ab ea Sir Roger Gilbert Bannister, a rugadh ar an 23 Márta 1929 i Harrow, Londain agus a fuair bás ar an 3 Márta 2018 in Oxford.
An Tatairis.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1204322&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2024-03-20T02:06:35Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Kevin Scannell&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Tá Tatairis (ainm dúchais: татар теле; татарча) ina teanga Tuirice a labhraíonn muintir Tatar i gceantar an Tatarstáin, Baiscíria, agus Nizhny Novgorod Oblast, sa tSibéir. Tá gaol aici leis an teanga ‘Crimean Tatar’, agus tá roinnt comhinthuigeacht idir eatarthu, ach níl siad ina teanga céanna.
Scríobh Ramazan Baytimerov focail le haghaidh Amhráin Stáit Poblacht an Tatarstáin i 2013.
Éist le “Татарстан Республикасы Дәүләт гимны“ (nó “Tatarstan Respublikası Däwlät gimnı”, san aibítir Laidine)&lt;br&gt;
Canúintí.
Tá trí príomhchaúintí: Mişär (san iarthar), Kazan (sa lárcheantar), agus an chanúint Sibéarach (san oirthear). D’imríonn an Rúisis tionchar mór ar graimeadach agus friotail an teanga. Úsáidtear focail agus nathanna cainte Rúiseach in abairtí atá Tatair ó thaobh gramadach ach go háirithe i gKazan. Is é Gabdulkhay Akhatov ceann de na saineolaithe is mó ar ábhair teangeolaíocht Tatair.
Stair na Teanga.
Is teanga Tuirice í an Tatairis. Tá na teangacha Bulgar agus Kipchak mar shinsear an Tatairis, ach tá an dá ceann dóibh imithe in éag anois. Tá mionthionchar Arabach, Peirseach, agus Rúiseach le feiscint sa teanga freisin.
Labhraítear Tatairis Chrímeach sa Chrimé, ach is mó cosúileachtaí atá aici leis an Tuircis, de bharr ollthionchar an teanga sin uirthi.
Tá an teanga litríochta Tatairis bunaithe ar an lárchanúint (.i. Kazan) agus ar an tseanteanga, İske Tatar Tele. Is teangacha Kipchak atá iontu, ach d’imir an teanga Bulgar ársa ón Volga tionchar orthu freisin.
Dáileadh Tíreolaíochta.
Labhraíonn timpeall 5.3 milliún daoine an teanga sa Rúis, agus tá sí le cloisteáil san an Úcráin, an tSín, an Fhionlainn, an Tuirc, agus An Úisbéiceastáin freisin, chomh maith le han-chuid tíorthaí eile. Tá níos mó ná 7 milliún daoine a labhraíonn an Tatar ar domhain.
Sa dhaonáireamh 2010, mhaíomh 69% den Tatair Rúisis go raibh an teanga ar eolas acu. Sa Tatarstáin í féin, d’ardaigh an ceatadán go dtí 93%. San oblast comharsan, Baiscíria, mhaíomh 67% na Tatair, 27% na Bhaisceartí, is 1.3% na Rúisigh go raibh cumas acu inti.
Tomás Mac Muiris Mac Gearailt. Tiarna Uí Chonghaile ab ea Tomás Mac Muiris Mac Gearailta bhfuair ceannas ar Sheanaid , (c. 1175 - 1213) de Sheanaid, agus ba Thiarna Llansteffan é a athair Muiris, agus uaidhsean a shíolraigh Teaghlach Dheasmhumhan, in Éirinn, agus deartháir Gerailt Mhic Mhuiris, 1ú Iarla Uíbh Fhailí, agus uaidhsean a shíolraigh Teaghlach Chill Dara.
Ba é an Normannach Hamo de Valognes, a bhfuair duthaigh Uí Chonaill Ghabhra i Luimneach mar bhronntanas ón Phríonsa Eoin, Tiarna ar Éireann, a thug ar na Gearlataigh lonnú san duthaigh seo, don chéad uair.a bhliain 1210, rinne Tomás in éineacht le Geoffrey de Marisco i gceannas ar fhórsa trúpaí Angla-Normannach a bhí bailithe i gCúige Mumhan, ionradh ar Chúige Chonnacht, agus le lucht leanúna Donnchad Cairprech Ó Briain, Rí Thuamhan. Chuidigh an t-ionradh seo le brú a chur ar Cathal Crobhdearg Uí Chonchobair, Rí Chonnacht dul i mbun caibidlíochta le John de Gray, Giúisteoir na hÉireann.
Jesse Owens. Lúthchleasaí Meiriceánach ab ea James Cleveland "Jesse" Owens, a rugadh ar an 12 Meán Fómhair, 1913 in Oakville, Alabama agus a fuair bás ar an 31 Márta, 1980 i dTucson, Arizona.
Coillteán. Is fear a coilleadh é coillteán, go háirithe (sa tseanam) duine fostaithe le mná a ghardáil i gcúirteanna an Oirthir. Fostaíodh iad mar shearbhóntaí, shaighdiúirí agus amhránaithe freisin. Sa chás deireanach seo coilleadh buachaillí sular tháinig athruithe hormóin orthu chun a ghuthanna a choimeád i réimse an tsopráin. I aghaidh a thola a rinneadh an coilleadh de ghnáth. Sampla de choillteán cáiliúil is ea Zheng He, aimiréal Síneach faoi ríshliocht na Ming.
David Ogden Stiers. B'aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é David Allen Ogden Stiers, a rugadh ar an 31 Deireadh Fómhair 1942 in Newport, Oregon. Bhí cáil air as a ról i "M*A*S*H." Rinne sé guthú agus stiúrthóireacht ceolfhoirne freisin. D'éag sé ina bhaile féin in Oregon ar an 3 Márta 2018 ar chúiseanna a bhain le hailse an lamhnáin.
Cathal Crobhdhearg Ua Conchobhair. Rí Chonnacht ab ea Cathal Crobhdearg Ua Conchobhair (1153-1224), an mac is óige ag Ard Rí na hÉireann, Toirdhealbhach mac Ruaidhrí Ua Conchobhair.
Beathaisnéis.
Ba Rí Chonnacht é ón bhliain 1189 go 1199, agus ath-insealbhaíodh é ar an gcloch i gCluain Mhalais c.1201, agus bhí sé i gceannas go dtí 1224. tháinig sé i gcomharbacht ar Chonchobar Máenmaige, mac a leathdheartháir is sine, Ruaidri, mar rialtóir Chonnacht. Ansin, rialaigh Cathal, mac Conchobar Máenmaige, ó 1199 go 1202, agus ina dhiaidh sin d'fhill Cathal Crobhdhearg ar ais i gcumhacht. Óna bhonn in iarthar na Sionainne, bhí air déileáil leis na hionróirí Normanacha. Ba cheannaire inniúil é in ainneoin fadhbanna, ag seachaint coimhlintí móra agus a fáil an bhua amach i  mionchoimheascair. D'fhéach Uí Chonchobair leis an chuid is fearr a dhéanamh den chúrsa nua mar a bhí anois ann, Éire roinnte idir rialtóirí Normanacha agus Gaelacha. B'fhéidir gur comhartha ratha é a réimeas fada ar an-dul chun cinn faoina cheannasaíocht siúd. . Tháinig sé i gcomharbacht air a dheartháir níos sine Ruaidri, rí Rí Chonnacht roimhe seo. Is é a bhi mar ábhar an dáin 'King Cahal Mór of the Wine-Red Hand' le Séamus Ó Mangáin.
Bhunaigh sé Mainistir Bhaile an Tobair sa bhliain 1216, agus tháinig a mhac, Aedh mac Cathal Crobdhearg Ua Conchobair i gcomharbacht air. Fuair a bhean chéile Mór Ní Bhriain, iníon rí Thuamhumhan, Domnall Mór Ua Briain, bás sa bhliain 1218.
Sa bhliain 1224, scríobh Cathal go hAnraí III, Tiarna na hÉireann, ag iarraidh go dtabharfaí Connachta go léir dá mhac agus oidhre Aedh, go háirithe na codanna sin, i mBréifne, faoi úinéireacht William Gorm de Lacy.