Trelis/gawiki huggingface dataset:
Bratphortach. Portach mór i réigiún cothrom is ea bratphortach. Tá go leor bratphortach sa leathsféar thuaidh, go háiríthe in Éirinn agus Albain, agus freisin san tundra sa Rúis agus Ceanada. Tá an chuid is mó den bhratphortaigh in Éirinn faoi smacht Bord na Móna. Bíonn siad faoi chosaint go minic.
An Tibéid. . Tá an bhratach seo mídhleathach sa Tibéid inniu, faoi dhlí na Síne|alt=]]
Réigiún san Áise is ea an Tibéid. Tá sí suite ar ardchlár i dtuaisceart na Himiléithe. 4,900 méadar an mheán-airde agus is é an réigiún is airde ar domhan é. 
Inniu tá an tír faoi smacht Dhaon-Phoblacht na Síne. Tá Rialtas na Tibéide ar deoraíocht i nDaramsala na hIndia.
Stair.
Fógraíodh an chéad stát Tibéadach i ngleann na habhann Yarlung Tsangpo, an abhainn níos faide sa Tibéid. Timpeall 600, tháinig Namri Songtsen i gcumhacht; tugadh an chumhacht do rialtas láir agus ainmníodh Lása mar phríomhchathair. Mhéadaigh an ríocht seo faoi smacht a mhic Songtsen Gampo a bhunaigh Impireacht na Tibéide. 
Deir staraithe Tibéadacha go dtáinig Búdaithe go dtí an Tibéid le linn an réimis Songtsen Gampo. Rialaigh Songtsen Gampo go 649 CR. 
Níos déanaí, chothaigh an rí Trisong Detsen go mór an Búdachas. Bunaíodh an mainistir ag Samye faoi phátrúnacht Trisong Detsen timpeall 790. Tugtar ómós do Songtsen Gampo agus do Trisong Detsen mar rithe an Dharma (Tib. ཆོས་རྒྱལ་ "chos rgyal") -- rithe a chreid go mór i dteagasc an Bhúdachais agus a thacaigh go mór leis. Le linn an ama seo, bhí neart talún faoi smacht Impireacht na Tibéide. Throid Impireacht na Tibéide i gcoinne na n-Arabach san iarthar agus i gcoinne na Síne san oirthear. Tar éis bhás an rí Langdarma i 842, thit Impireacht na Tibéide, agus ní raibh an Tíbeid aontaithe faoi smach rí amháin níos mó. 
1900idí.
Sa bhliain 1904, rinne an Ríocht Aontaithe ionradh ar an Tibéid. Ionsaí ba ea é ar dhaoine nach raibh cóir a gcosanta acu. Feallmharaíodh na céadta nó na mílte manach le linn an fheachtais míleata. 
Shroich sluaíocht Briotanach, faoi cheannas Francis Younghusband, Lása na Tibéide, ar 3 Lúnasa 1904. Ba choimirceas de chuid na Breataine é nuair a shínigh Conradh Lása ar an 7 Meán Fómhair 1904.
Creideamh.
Cleachtaítear neart reiligiúin sa Tibéid, ach cleachtaíonn formhór na dTibéadach an Búdachas. 
Tá ceithre scoil an Bhúdachais sa Tibéid: an scoil Nyingma, an scoil Kagyu, an scoil Sakya, agus an scoil Gelug. Is é an Dalai Lama ceannaire na scoile Gelug, agus d'fheidhmíodh sé cumhacht theamparálta sa Tibéid go hionradh na Síne i 1959. 
Bon.
Cleachtaíonn roinnt Tibéadach reiligiún ar a dtugtar Bon air. 
Tá conspóid ann faoi bhunús an Bon. De réir an traidisiúin Bhúdaíoch, is é an Bon reiligiún dúchasach na Tibéide, ach deir a lucht leanúna go bhforbraíodh an Bon i dtír ar an taobh thiar den Tibéid ar a dtugtar Tazig. 
Tá neart cosúlachtaí idir an Búdachas agus an Bon, ach dhéantaí géarleanúint ar an mBon go minic i stair na Tibéide.
Dónal Óg Ó Cíosóg. Iománaí as Cluain i gContae Chorcaí is ea Dónal Óg Ó Cíosóg (Béarla: "Dónal Óg Cusack"). Imríonn sé mar chúl báire dá chlub áitiúil agus le foireann a chontae. 
Taobh amuigh den pháirc imeartha, bhí a ainm i mbéal an phobail sa bhliain 2008 mar bhall gníomhach den dream siúd a bhí ag iarraidh fáil réidh le bainisteoir Gerald McCarthy. Lean an t-achrann ar feadh míosa, go dtí gur éirigh McCarthy as dá bharr.
Fear aerach atá ann, rud a thug sé le fios i mí Dheireadh Fómhair 2009 i ndírbheathaisnéis s'aige, "Come What May", agus labhair sé faoin ábhar le Ryan Tubridy ar chlár an Late Late Show na seachtaine chéanna.
Brian Ó Murchú. Iománaí is ea Brian Ó Murchú (Béarla: "Brian Murphy") a rugadh sa bhliain 1982. Is as Contae Chorcaí é agus d'imir sé dá fhoireann chontae idir 2004 agus 2008. Ba chosantóir é, ar bronnadh Sárimreoir na bliana air sa bhliain 2006.
Diarmuid Ó Súilleabháin (iománaí). Iománaí is ea Diarmuid Ó Súilleabháin (Béarla: "Diarmuid O’Sullivan"), a rugadh ar an 27 Iúil 1978. As Contae Chorcaí dó, agus d'imir sé le foireann a chontae mar lánchúlaí. Tugtar an leasainm 'The Rock' air. Deartháir leis is ea an tosaí Paudie O'Sullivan.
Shane O'Neill. Iománaí is ea Shane O’Neill. Rugadh é ar an 1 Márta 1986. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is cosantóir é.
Rónán Ó Corráin. Iománaí is ea Rónán Ó Corráin (Béarla: "Ronan Curran") a rugadh sa bhliain 1981. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is leathchúlaí é.
Harry Redknapp. Is traenálaí agus iarimreoir peile Sasanach é Harry James Redknapp (r.2 Márta, 1947). Bhíodh sé ina bhainisteoir ar fhoireann Tottenham Hotspur ó 2008-2012 agus ina bhainisteoir ar fhoireann QPR ó 2012-2016. Cé gur chaith sé seal i gceannas ar fhoireann náisiúnta na hIordáine, níl aon cháil ar an obair a rinne sé ann.
Blianta imeartha.
Bhí Redknapp ina imreoir le cúig chlub - d'imir sé le West Ham United ó 1964 go dtí 1972, le Bournemouth ó 1972 go dtí 1976, le Brentford ón tséasúr 1975 go dtí 1976]] agus le Seattle Sounders idir 1976 agus 1979. 
Blianta bainisteoireachta.
Bhí sé ina thraenálaí ar chúig chlub - Bournemouth idir 1983 agus 1992, West Ham United idir 1994 agus 2001, Portsmouth F.C. idir 2002 agus 2004, Southampton ón tséasúr 2004 go dtí 2005 agus ansin Portsmouth. Bhuaigh sé an Corn Intertoto le West Ham United sa bhliain 1999, agus an Corn F.A. sa bhliain 2008 le Portsmouth. Tá sé ina thraenálaí le Tottenham Hotspur anois.
Tomás Ó Cionnaith. Iománaí is ea Tomás Ó Cionnaith (Béarla: "Tom Kenny"). As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Imríonn sé i lár na páirce.
Seán Gairnéir. Iománaí is ea Seán Gairnéir (Béarla: "John Gardiner"). Rugadh é ar an 8 Feabhra 1983. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is leathchúlaí é. Imríonn sé lena chlub Na Piarsaigh freisin.
Gearóid Ó Conchúir. Iománaí is ea Gearóid Ó Conchúir (Béarla: "Jerry O'Connor"). As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Imríonn sé i lár na páirce.
Portsmouth Football Club. Is club peile atá suite i Portsmouth, Sasana is ea Portsmouth Football Club. Tá an fhoireann ag imirt sa Championship i Sasana, agus is é Fratton Park a staid baile. Bhuaigh an fhoireann Corn F.A. 2008 agus fuair sé áit i gCorn UEFA don tséasúr 2008/2009. 
Imreoirí.
Ó Meitheamh, 2009:
Fratton Park. Is staid na foirne sacair Portsmouth F.C. é Fratton Park, atá suite i Portsmouth, Sasana. Is é 20,688 toilleadh an staid.
Alain Perrin.  
Is iar-thraenálaí peile é Alain Perrin (a rugadh ar an 7 Deireadh Fómhair, 1956 i Lure, An Fhrainc). Bhí sé ina thraenálaí ar an bhfoireann pheile Troyes AC ó 1993 go 2002, le Marseille ó 2002 go 2004, Al-Ain ó 2004, Portsmouth F.C. ó 2005 agus FC Sochaux ón tséasúr 2006-2007. Bhí sé ina thraenálaí ar Olympique Lyonnais don tséasúr 2007-2008.
Abdullah Öcalan. Is é Abdullah "Apo" Öcalan ceannaire Pháirtí Lucht Oibre na Cordastáine ("Partiya Karkerên Kurdistan", PKK). Rugadh é ar an 4 Aibreán 1948 i Ömerli, Şanlıurfa, sa gCordastáin Thuaidh (oirdheisceart na Tuirce). Maoch a bhí sé nuair a raibh sé óg, agus chuir sé tús don ghrúpa Marxach an PKK i 1978, chun stát Marxach Coirdíneach neamhspleách a bhunadh.
Bhí sé sa tSiria thuas go 1998, ach ansin chuir rialtas na Tuirce an-bhrú ar rialtas na Siria chun é a chur as an tír úd. Rugadh na Turcaigh air i mí Feabhra sa bhliain 1999 i Nairobi, i gCéinia, le cabhair ó Stáit Aontaithe Mheiriceá. Anois tá sé i bpríosún ar Oileán İmralı, sa Tuirc. Níl príosúnach ar bith eile san phríosún, agus tá 1,000 saighdiúirí ar garda ann.
I 1991, thit an Aontas Sóivéadach. D'éirigh Öcalan in amhras faoi Mharxachas. Rinne sé staidéar ar an stair, ar an miotaseolaíocht na Measpatáim, agus ar an saothar Murray Bookchin, ainrialaí Meiriceánach. D'fhorbair Öcalan fealsúnacht nua: cónaidhmeacht daonlathach (Béarla: "democratic confederalism"). Níor chreid Öcalan i Marxachas níos mó. Bhí Öcalan ag iarraidh sochaí gan stát a bhunadh, sochaí fhrithchaipitlíoch, inbhuanaithe agus le saoradh na mban. Thug Öcalan "Jineology" ar an bhfeimineachas Coirdíneach, ó bhfocal "jin" (bean) as Coirdis. Is é cónaidhmeacht daonlathach an idé-eolaíocht Pháirtí Lucht Oibre na Cordastáine, Pháirtí Aontais Dhaonlathaigh ("Partiya Yekîtiya Demokrat‎") i Rojava (Cordastáin Thiar), agus Ghluaiseacht Le Haghaidh Sochaí Daonlathaí (Coirdis: "Tevgera Civaka Demokratîk‎" ; Araibis: حركة المجتمع الديمقراطي) i dTuaisceart na Siria.
Tbilisi. Is é Tbilisi (Seoirsis: თბილისი) príomhchathair na Seoirsia agus an chathair is mó ann. Bunaíodh an baile sa 5ú haois ag Vakhtang Gorgasali, rí Seoirseach Kartli. Sa bhliain 2005 bhí timpeall milliún duine ina gcónaí sa chathair.
Graham Rix.  
Is iarimreoir agus iar-thraenálaí peile é Graham Rix (r.23 Deireadh Fómhair, 1957), a bhí ina imreoir le cúig chlub - Arsenal F.C. ó 1975 go 1988, Cean ó 1998 go 1991, Le Havre ón tséasúr 1991-1992, Dundee United ó 1992 go dtí 1993. D'imir Rix le Chelsea F.C. don bhliain 1995. Bhí sé ina thraenálaí le Portsmouth F.C. ó 2001 go 2002 agus ansin le Oxford United agus Hearts ó 2004 agus 2005 go 2006.
Beircheart Ó Conchúir. Iománaí Éireannach is ea Beircheart Ó Conchúir (Béarla: "Ben O’Connor") a rugadh ar an 25 Eanáir 1979. As Baile Nua Sheandroma i gContae Chorcaí dó, imríonn sé ina thosaí le foireann a chontae.
Timmy McCarthy. Iománaí is ea Timmy McCarthy. Rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1977 é i gCaisleán Ó Liatháin i gContae Chorcaí, mar a bhfuil sé ina chónaí go fóill. Imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.
Niall Ó Cárthaigh. Iománaí is ea Niall Ó Cárthaigh (Béarla: "Niall McCarthy". Rugadh é ar an 1 Meán Fómhair 1981. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.
Neil Ronan. Iománaí is ea Neil Ronan. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.
Caoimhín Ó Cáinte. Iománaí is ea Caoimhín Ó Cáinte (Béarla: "Kevin Canty") a rugadh sa bhliain 1986. As Inis Eonáin i gContae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.
Paudie O'Sullivan. Iománaí is ea Paudie O’Sullivan. Rugadh é ar an 28 Samhain 1988. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é. Deartháir leis is ea an lánchúlaí Diarmuid O'Sullivan.
Valtimo. Ceantar nó "kunta" i gCúige na Fionlainne Thoir é Valtimo. Sa bhliain 2008, bhí dhá mhíle go leith de dhaoine ina gcónaí ansin. Tá an ceantar 838 ciliméadar cearnacha ar achar, agus é ag críochantacht le Nurmes, Rautavaara agus Sotkamo. Tá cnoic, nó fiú sléibhte beaga, i Valtimo a shroicheann a fhad le 335 méadar aníos ó dhromchla na farraige. 
Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, chuir timpeall ar mhíle duine ó Suojärvi sa Chairéil fúthu i Valtimo, nuair a ghéill an Fhionlainn a gceantar dúchais don Aontas Shóivéadach. Is í an Chairéilis, seachas an Fhionlainnis, teanga dhúchais an lucht imirce seo, agus í le cloisteáil i Valtimo inniu féin.
Manga. Is é is manga ann ná an focal Seapáinise a chiallaíonn "greannáin" - 漫画; i gkanji; まんが i hiragana; マンガ i katakana. Taobh amuigh den tSeapáin, tugtar manga ar an gcineál coimicí a tharraingítear sa tSeapáin, chomh maith ar choimicí a dhéanann aithris ar stíl shainiúil an mhanga Sheapánaigh. D'fhorbair an manga i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, agus é ag meascadh stíl na ngreanta adhmaid Seapánacha - an cineál greanadh adhmaid a d'éirigh forleathan ón tseachtú haois déag anuas agus ar a dtugtar "ukiyo-e" - le tionchar na gcoimicí Meiriceánacha. 
Is féidir bunús an mhanga a rianú siar go dtí an ochtú haois déag - b'ansin a tháinig an focal féin in úsáid - ach is iad Rakuten Kitazawa agus Osamu Tezuka a chuir tús leis an manga nua-aoiseach. 
Rugadh Kitazawa sa bhliain 1876, agus timpeall ar dheireadh na naoú haoise déag, d'fhoghlaim sé ealaíontóireacht an Iarthair chomh maith le stíleanna traidisiúnta na Seapáine; thairis sin, bhí sé faoi thionchar na gcoimicí Meiriceánacha, cosúil le "The Katzenjammer Kids". Tharraingíodh sé cartúin nuachtáin a raibh eilimintí áirithe den mhanga mar a thugtar an coincheap inniu le haithint orthu, go háirithe an scéal, an insint. 
B'é Osamu Tezuka (1928-1989) ba mhó a chruthaigh an manga comhaimseartha. Uaidhsean a tháinig cuid mhór de na saintréithe a shamhlaímid inniu leis na coimicí Seapánacha, go háirithe na súile móra. 
Le fírinne, fuair sé na súile móra ó na Meiriceánaigh, nó bhí sé ag déanamh aithrise ar chartúin Mheiriceánacha a linne, cosúil le "Betty Boop" agus "Donald Duck".
Vicífhoclóir. Is tionscnamh é an Vicífhoclóir atá á reáchtáil ag an eagraíocht Wikimedia chun foclóir iomlán agus saor in aisce a chruthú i ngach aon teanga.
Cumann an Aifrinn Laidinigh. Bunaíodh Cumann an Aifrinn Laidinigh i 1999 mar chumann creidmheach Caitliceach do chaomhnú an Aifreann Laidineach traidisiúnta mar fhoirm dhlisteanach liotúirge na hEaglaise. Cé gur tuathaigh formhór na mball ó gach glúin agus aicme saolta, tá roinnt sagairt páirteach le dúil friotháladh ar chách a fiafraíonn ar sean deasghnátha sacraimeinteacha na Eaglaise.
Tá an Cumann eagraithe sna ceithre cúigí sna tír agus i mhór-chuid de na deoisí in Éirinn. Feidhmíonn an Chumann ar an dá thaobh den teorann agus tá sé oscailte do aon ball atá suim acu i liotúirge Caitliceach traidisiúinta. Tá aifrinn rialta á stiúradh ag an gCumann i mBéal Feirste, i gCorcaigh, i gCo na Mí, san Iúir, i nDoire, i nGaillimh, i gCnoc Mhuire, i Sligeach agus i Luimneach i gcomhoibriú le hInstitiúid Críost Rí Ard-Shagart agus tá aifrinn níos ócáidí in áiteanna eile ar fud na hÉireann.
Oibríonn an Chumann taobh istigh den Eaglais Chaitliceach in Éirinn agus ní thacaíonn oifigigh an Chumainn do Chumann Naomh Pius X. Tá baint mhór idir lucht an Chumann agus eagraíochta co súil le Bráithreachas Sagartúil Naomh Peadair agus Bráithreachas Uinsinn Ferrer Naofa. Ach is sagairt dúchasacha Éireannacha, go háirithe sagairt deoiseanacha in Éirinn atá ag obair leis an gCumann. Is sagart deoise na Mí é séiplíneach an Chumann.
Nuair a chuireadh an Cumann ar bhun, bhí sé de nós ag an ceannaireacht oilithrigh bliantúil a eagrú ina áiteanna ar nós Cnoc Mhuire agus Cruach Phádraig, ach anois tá níos mó béim ar cathracha agus bailte móra. B'shin as a tháinig na Aifrinn Rialta i gCorcaigh agus Luimneach. Tá oifigigh an Chumainn tógtha le heagrú an chaibidil Éireannach de Muire na Críostaíochta, a tógann ógánaigh Éireannacha ar an mór-oilithreach idir Pháras agus Chartres chuile bhliain.
Aifreann Laidineach. Is é is bun-bhrí leis an téarma Aifreann Laidineach ná "Aifreann i Laidin", ach úsáidtear é freisin le brí "Aifreann de réir deasghnáth Chomhairle Trent" ("Missa Tridentina nó" Aifreann Triontach).
Aifreann i Laidin.
I dtús na Críostaíochta is sa Ghréigis a ceiliúradh an tAifreann i gcathair na Róimhe, ach ón tríú aois ar aghaidh ceiliúradh é, ní amháin sa Róimh ach i ngach tír Iarthar Eorpa, i Laidin, teanga an léinn agus an chultúir sa limistéar sin go dtí an Athbheochan agus (i bhfoirm laghdaithe) do gtí an 19ú haois. Mar eisceacht, úsáidtí an tSean-Sláibh sa Bhalcáin le ceadú na bPápaí. 
Is é riail láithreach na hEaglaise, tar éis Dara Comhairle na Vatacáine, nach bhfuil iallach ar an sagart an Laidin a úsáid ag ceiliúradh an Aifrinn dó, ach ceadaítear dó í a úsáid i gcónaí, ach amháin in Aifrinn ar chlár lena gceiliúradh i dteanga an phobail ("Redemptionis sacramentum", 112). 
Aifreann Chomhairle Trent.
Tá Cumann an Aifrinn Laidinigh ann chun an Aifreann a chaomhnú in Éirinn mar ba ghnách é a cheiliúradh roimh 1970. Ceadaítear do na grúpaí a bhfuil ceangail eadarthu agus an fhoirm sin den Aifreann feidhm a bhaint as an Leabhar Aifrinn a d'fhoilsigh an Pápa Eoin XXIII sa bhliain 1962, in ionad an eagráin chomhaimseartha. Leis an litir "Summorum Pontificum" shocraigh an Pápa Beinidict XVI na rialacha a bhaineann le húsáid an Leabhar Aifrinn sin. Sa bhliain 2021, chealaigh Pápa Proinsias "Summorum Pontificum".
Antoine Lavoisier. Ba é Antoine-Laurent de Lavoisier (26 Lúnasa, 1743 – 8 Bealtaine, 1794), athair na ceimice nua-aimseartha. Ba d'uasalaicme na Fraince é agus sa bhreis ar an gceimic bhain sé clú amach i gcúrsaí airgeadais, i mbitheolaíocht agus i gcúrsaí eacnamaíochta chomh maith.
Ba é an chéad duine a chuir chun chinn Dlí Imchoimeád na Maise (.i. ní théann ceal i mais agus ní chruthaítear mais nua i bpróisis fisiceacha ná ceimiceacha). D'aithin sé agus d'ainmnigh sé ocsaigin (1778) agus hidrigin (1783). Dhíchruthaigh sé teoiric an fhlógastóin. Thionscain sé an córas méadrach, scríobh sé síos an chéad liosta fairsing dúl agus d'athleasaigh sé ainmníocht cheimiceach.
Bhí sé in ann a rá go raibh a leithéid de dhúil agus sileacan ann sula raibh sé aonraithe ag aon cheimiceoir, agus bhí sé ar an gcéad duine ar tuigeadh dó gur dúil cheimiceach, seachas comhdhúil, a bhí sa sulfar. 
Ós fear uasal a bhí ann, bhí sé ina bhall dá lán comhairlí agus comhthionól a bhí ag na huaisle sa Fhrainc, agus ba é ba thoradh dó seo nach raibh aon dea-chinniúint i ndán dó nuair a tháinig Muirthéacht na Fraince. Thar aon rud eile bhí baint aige leis an bh"Ferme générale", sórt údarás leathoifigiúil a bhí ag gearradh cánach agus táillí custaim beag beann ar aon chumhacht os a chionn, agus na baill ag éirí saibhir ar na cánacha mar sin. Bhí fuacht na ndaol ag na réabhlóidithe ar an bh"Ferme générale", agus ní ábhar iontais é go ndeachaigh Lavoisier faoi scian an ghilitín sa deireadh.
A Shaol.
Rugadh Antoine-Laurent de Lavoisier do theaghlach saibhir i bPáras ar an 26ú lá de Mhí Lúnasa sa bhliain 1743. Bhí a athair ina aturnae i bParlaimint Pháras, agus fuair sé slám maith airgid mar oidhreacht nuair a fuair a mháthair bás cúig bliana i ndiaidh bhreith a mic. Ní raibh sé ach aon bhliain déag d'aois nuair a thosaigh sé ag foghlaim scoile i gCollège des Quatre Nations (nó Coláiste Mazarin) in Ollscoil Pháras. Chuir sé suim san eolaíocht i rith an dá bhliain dheireanacha a chaith sé ag freastal ar an scoil sin, agus ansin rinne sé staidéar ar an gceimic, an luibheolaíocht, an réalteolaíocht agus an mhatamaitic. Ba é an teagascóir fealsúnachta a bhí aige ná Nicolas Louis de Lacaille, matamaiticeoir agus réalteolaí breathnaitheach a tharraing súil an dalta ar chúrsaí na haimsire agus ar an meitéareolaíocht. Chuir Lavoisier an-suim sa mheitéareolaíocht go lá a bháis.
Chaith Lavoisier seal ag staidéar dlí freisin agus bhain sé amach dintiúirí an dlíodóra sa bhliain 1764, cé nár chleacht sé ceird an dlíodóra riamh. Lean sé leis ag foghlaim eolaíochta mar chaitheamh aimsire.
Ronnie Delany. Iar-luthchleasaí Éireannach is ea Ronald "Ronnie" Michael Delany, a rugadh san Inbhear Mór ar an 6 Márta 1935, ach a d'éirigh aníos i mBaile Átha Cliath. 
Rinne sé staidéar in Ollscoil Villanova, Pennsylvania, mar a raibh sé páirteach i bhfoireann cháiliúil reathaíochta na scoile úd. 
Bhuaigh Delaney an bonn óir sa rás 1,500 méadar ag na Cluichí Oilimpeacha in Melbourne na hAstráile sa bhliain 1956.
Jacques-Louis David. Ba phéintéir nuachlasaiceach Francach é Jacques-Louis David (30 Lúnasa 1748 – 29 Nollaig 1825) Chuaigh a réimse tionchair go mór i bhfeidhm ar an phobal, agus bhreathnaigh daoine air mar an péintéir is suntasaí ina ré.
Ins na blianta ó 1780 ar aghaidh, tháinig athrú ina rogha ón stíle ó shuaibhreosach Rococo go dtí a thréimhse chlasaiceach, a bhí níos déine agus níos cóngaraí do thimpeallacht mhorálta bhlianta dheireanach an tsean-réimis nó an ancien régime.
Stephen Roche. Ba Stephen Roche an t-aon Éireannach riamh a bhuaigh an rás rothaíochta, an Tour de France ar an 26 Iúil 1987. Rugadh Stephen Roche, ar an 28 Samhain 1959 i nDún Droma, i mBaile Átha Cliath. 
Tour de France.
Ag deireadh an tséasúir rothaíochta i 1986 agus an Tour buaite cúig huaire aige, thug Bernard Hinault le fios go raibh sé lena rothar a fhágáil le claí agus le dul ag feilméaracht sa mBriotáin, áit ar tógadh é. I dtús na bliana dár gcionn goineadh an seaimpín reatha, Greg Lemond, de thimpiste agus é ag foghlaeireacht agus nuair a bhuaigh Stephen Roche an Giro, tosaíodh ag tuairimíocht go raibh an seans ann go dtabharfadh sé an Tour leis freisin – rud nach raibh déanta ach ag Hinault, Eddy Merckx, Faustino Coppi agus ag Jacques Anquetil.
Bhí coimhlint ghéar idir Roche agus Pedro Delgado le linn Tour na bliana 1987. Ceathracha soicind farasbarr a bhí ag Roche ar a chéile comhraic nuair a cuireadh críoch leis an rás ar na Champs Élysées tar éis trí seachtaine rásaíochta. 
Léim Stephen Roche ar a rothar i Creteil ar an Domhnach ar an 26 Iúil 1987 agus a fhios aige go mbeadh sé ar an gcéad Éireannach a bhuaigh an Tour de France nuair a shroichfeadh sé Páras a bhí 119k uaidh. Léim Charlie Haughey ar bord eitleáin i mBaile Átha Cliath agus bhí sé ansin roimhe.
Eamonn Coghlan. Lúthchleasaí Éireannach é Eamonn Coghlan, a rugadh ar 21 Samhain 1952 i nDroimneach, Contae Bhaile Átha Cliath, Éireann. Bhuaigh Coughlan bonn óir sa rás 3,000 méadar ag Comórtas Lúthchleasa an Domhain sa bhliain 1983.
Michael Carruth. Dornálaí Éireannach é Michael Carruth (a rugadh ar an 9 Iúil 1967) as Droimeanach i mBaile Átha Cliath. Bhuaigh Carruth bonn óir ag na Cluichí Oilimpeacha i mBarcelona sa bhliain 1992.
Bhí Caruth ag obair níos déanaí mar oifigeach forbartha leis an IABA.
Alex Higgins. Imreoir snúcair ab ea Alex Higgins, nó Hurricane Higgins mar a thugtar mar leasainm air, a bhuaigh Craobh Snúcair an Domhain faoi dhó, sna blianta 1972 agus 1982. 
Rugadh é leis an ainm Alexander Gordon Higgins ar an 18 Márta 1949 i Sandy Row, Béal Feirste, i dTuaisceart na hÉireann agus fuair sé bás sa chathair chéanna ar an 24 Iúil 2010. Ailse scornaí ba thrúig bháis dó, .
Imreoir agus duine conspóideach ach an-tharraingteach a bhí ann, a thuill an leasainm "Hurricane" de bharr an luais aird agus é i mbun imeartha.
Córas méadrach. Is córas deachúlach é an córas méadrach, bunaithe ar an Mhéadar agus an Gram. Ghlac an Fhrainc leis an gcóras méadrach sa bhliain 1791 agus tá 3 thír nár ghlac leis fós: Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM),
an Libéir agus Maenmar.
Sonia O'Sullivan. Iar-lúthchleasaí Éireannach í Sonia O'Sullivan, a rugadh ar an 28 Samhain 1969 i gCóbh, Contae Chorcaí. Bhuaigh Sonia 
Tháinig O'Sullivan i mbéal an phobail den chéad uair nuair a bhuaigh sí an 1500m ag Universiade na bliana 1991, sular chríochnaigh sí sa 4ú háit sa rás ceannais 3000m ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1992. 
Bhí si mar rogha na coitiantachta le haghaidh an ráis 5,000m ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1996, ach chuir taom goile go mór isteach uirthi agus bhí uirthi éirí as.
Torthaí.
Torthaí is fearr ag Sonia O’Sullivan:
Philosophiae Naturalis Principia Mathematica. D'fhoilsigh Isaac Newton i 1687 a chuid fionnachtana i bhfisic agus calcalas i saothar faoin teideal Laidineach Philoshophiae Naturalis Principa Mathematica ("prionsabail matamaiticiúla fhealsúnacht nádúrtha"). Bá chéim mhór í seo i stair na heolaíochta.
Bhí eagla ar Newton a chuid smaointe a chur i gcló mar cheap sé go raibh daoine eile ann ag iarraidh a chuid oibre a chóipeáil. Tá trí leabhar sa saothar.
Aigéad hidreaclórach. Is éard atá i gceist leis an aigéad hidreaclórach ná tuaslagán uisce na clóiríde hidrigine (HCl). Aigéad láidir atá ann. Tá sé le fáil go nádúrtha i súlach gastrach an duine. Imoibreán tábhachtach atá ann a úsáidtear go fairsing sa tionsclaíocht agus sna saotharlanna. Tá sé an-chreimneach, agus ní mór é a láimhseáil go cúramach.
Tugtar clóirídí ar shalainn an aigéid hidreaclóraigh. An chuid is mó acu, bíonn siad sothuaslagtha san uisce, ach tá an chlóiríd airgid, AgCl, dothuaslagtha go hiomlán. Sin é an fáth go n-úsáidtear an níotráit airgid, AgNO3, mar imoibreán leis na hiain chlóiríde a aithint sa tuaslagán. Is é an chlóiríd sóidiam, NaCl - an gnáthshalann - an ceann is tábhachtaí de shalainn an aigéid hidreaclóraigh.