Trelis/gawiki huggingface dataset:
Treo-aimsitheoir. Feiste a chinneann an treo a bhfuil comhartha raidió ag teacht isteach chuici, ar féidir a úsáid chun loingseoireachta (mar shampla, an compás raidió ar long is eitleán). Rothlaíonn aeróg lúibe go nglactar an comhartha is treise, agus tugann sé sin treo tarchurtha an chomhartha sin. Déantar an rud céanna ó ionad eile, agus ón dá líne a fhaigheann an loingseoir is féidir leis suíomh an stáisiún tarchuir a chinneadh. Is féidir ionad an ghlacóra a aimsiú ó chomharthaí a ghlacadh ó dhá stáisiún fhosaithe tarchuir agus an dá threo sin a chinneadh.
Treoirchód. Na treoracha bunúsacha, scríofa sa chóras heicsidheachúlach, ar féidir leis an ríomhaire iad a thuiscint agus feidhmiú dá réir. Is annamh a scríobhann ríomhchláraitheoir go díreach sa chód seo: scríobhann siad i dteanga díolama atá sainiúil don ríomhaire nó ceann de na teangacha ardleibhéil atá ar fáil.
Treorú támhúil. Córas uathoibríoch loingseoireachta a úsáidtear i ndiúracáin threoraithe, eitleáin is fomhuireáin a bhraitheann ar chlaonadh réada chun leanúint ar feadh líne dírí (táimhe). Braitear aon athrú i luas nó treo na feithicle, cuirtear iad seo i gcomparáid sa ríomhaire leis an ngluaiseacht is gá, agus ceartaítear an ghluaiseacht go huathoibríoch ansin.
Tréscaoilteacht. Airí maighnéadach ábhar. Cóimheas an fhloscdhlúis mhaighnéadaigh, B, san ábhar agus neart an réimse mhaighnéadaigh, H, a cuireadh i bhfeidhm air. Úsáidtear an tsiombail μ di, agus is é a haonad ná hanraí in aghaidh an mhéadair (H m). Mar sin, B = μ H. Tréscaoilteacht folúis, μ0 = 4 π × 10 H m, tairiseach bunúsach a thagann san áireamh an t-am ar fad sa mhaighnéadas. In ábhair pharamaighnéadacha, μ &gt; μ0 agus an floscdhlús níos mó ná i bhfolús. In ábhair fhearómaighnéadacha, μ &gt; &gt; μ0 agus an floscdhlús i bhfad níos mó ná i bhfolús. In ábhair dhiamaighnéadacha, μ &lt; μ0 agus an floscdhlús níos lú ná folús. Tá gaol bunúsach idir tréscaoilteacht mhaighnéadach folúis, μ0, agus ceadaíocht leictreach folúis, ε0, mar seo: 1/c = μ0 ε0 (is é c luas tairiseach forleata solais i bhfolús).
Richard Trevithick. Innealtóir is ceapadóir a rugadh in Egloshal i gCorn na Breataine ab ea Richard Trevithick (1771-1833). I 1796-1801 cheap sé carráiste gaile a rith ó Cambourne go Melindrukkya, agus i 1803 rith ó Leather Lane go Paddington i Londain.
Damba na dTrí Mhám. An damba is mó ar domhan is ea Damba na dTrí Mhám, ar abhainn na hIaing-tsí ag áit darb ainm na Trí Mhám i lár na Síne. 
Rinneadh loch timpeall 500 km ar fhad agus asáitíodh 1.2 milliún duine sa scéim, a sholáthróidh níos mó ná 8 n-oiread na cumhachta leictrí a sholáthraíonn córas iomlán na soláthróirí leictreachais in Éirinn, agus trí oiread níos mó ná damba iomráiteach an Grand Coulee sna Stáit Aontaithe. 
Maireann beagnach 8% de dhaonra an domhain i ngleann Iaing-Tsí. Chomh maith le soláthar leictreachais, tá sé i gceist go gcabhróidh an damba ollmhór leis na tuilte millteanacha a tharlaíonn go tréimhsiúil sa ghleann céanna a chosc nó a choimeád faoi smacht. 
Comhshaol.
Tá an-chuid ceisteanna comhshaoil ag baint leis an scéim seo, maille le húafás asáitiú an oiread sin daoine. Clúdaíonn an damba cuid de na Trí Mhám, a bhí fíorálainn agus ina ndlúthchuid d'fhinscéalta na Síne le 3,000 bliain. Iompraíonn abhainn Iaing-Tsí os cionn 500 milliún tonna de dhríodar gach bliain. 
Seans maith go líonfar an loch ar thaobh uachtarach an damba go tapa le glár, ionas nach mbeidh sé inseolta agus nach mbeidh an oiread céanna cumhachta hidrileictrí le fáil uaidh thar na blianta.
Stair.
Moladh Damba na dTrí Mhám den chead uair i 1919, ach níor críochnaíodh go dtí 2006 é
Triacla. Táirge a fhaightear ó mholás, a úsáidtear chun cístí is maróga a mhilsiú. Sa phróiseas scagtha, dorchaíonn an molás ón órshúlach go dtí an triacla dubh.
Triail chí-chearnóige. Triail staitistiúil ar an oiread is a réitíonn luachanna a raibh súil leo ó shamhail is na luachanna a gheobhfaí go praiticiúil mar na luachanna braite. Más é ei an luach a raibh súil leis, agus oi an luach comhfhreagrach braite, déantar an staitistic seo a leanas a ríomh: χ = Σ(oi - ei)/ei agus faightear a suntasacht trí í a chur i gcomparáid le luachanna i dtáblaí caighdeánacha.
Triail oibiachtúil. Triail a mheasúnaítear is a mharcáiltear de réir rialacha beachta gan breith shuibiachtúil an triailteora a bheith san áireamh. Bíonn an scéim marcála bunaithe ar fhreagraí inghlactha réamhshocraithe. Go minic déanann duine eile seachas an triailteoir an mharcáil, rud a fheabhsaíonn an oibiachtúlacht.
Triail rialaithe randamaithe. Modh oibre eolaíochta a úsáidtear, mar shampla, sa mhíochaine chun cruthú gur éifeachtach nó nach ea druga nó idirghabháil nua éigin. Deartar í chun deimhin a dhéanamh de go ndéantar teiripí a mheasúnú go cruinn roimh iad a úsáid go forleathan. Roghnaítear daoine as grúpa ar leith go randamach in dhá fhoghrúpa, agus dáiltear placebo (druga bréagach gan éifeacht) ar fho-ghrúpa amháin is an druga ceart atá le tástáil ar an bhfo-ghrúpa eile. Tomhaistear an chomhréir daoine sa dá fho-ghrúpa a bhaineann tairbhe as an druga, agus déantar comparáid idir an dá chomhréir chun déanamh amach an bhfuil an tairbhe níos mó go staitistiúil i gcás an fhíordhruga ná i gcás an druga bhréagaigh. Chun an iarmhairt placebo (nuair a luann daoine tairbhe is cuma an fíordhruga nó bréagdhruga a thógann siad) a sheachaint an oiread agus is féidir, ní chuirtear in iúl d'éinne cén sórt druga a thugtar dóibh. Is triail dhall dhúbailte í sin.
Trialacha teilgeacha. Sa tsíceolaíocht, trialacha conspóideacha chun pearsantacht duine a mheasúnú. Cuirtear ábhar doiléir, athbhríoch nó neamhstruchtúrtha os comhair duine, agus iarrtar air cur síos ar cad a fheiceann sé. Ceaptar go léiríonn na tuairiscí seo go neamh-chomhfhiosach tréithe meabhracha an duine, ach ar an drochuair, braitheann na freagraí ar fhonn an duine agus ar eachtraí a tharla dó le déanaí. Triail cháiliúil mar seo is ea teicníocht sícidiagnóise Rohrschach, ina gcuirtear 10 smál dúigh siméadrach déthaobhach os comhair duine. Tá trialacha eile ann ina gcumann duine scéalta mar gheall ar phictiúir nó a gcríochnaíonn sé abairtí.
Triantáin iomchuí. Dhá thriantán ar féidir ceann acu a fhorshuíomh ar an gceann eile. Bíonn dhá thriantán iomchuí má bhíonn gach taobh de thriantán amháin cothrom le taobh amháin den triantán eile, má bhíonn gach ceann de dhá thaobh de thriantán amháin cothrom leis an taobh comhfhreagrach den triantán eile is na huillinneacha idir na taobhanna sin cothrom freisin, má bhíonn taobh amháin i dtriantán amháin cothrom le taobh sa triantán eile is dhá uillinn i gceann acu cothrom le dhá uillinn sa cheann eile, nó má bhíonn dronuillinn sa dá thriantán, na taobhagáin cothrom is taobh amháin eile i gceann acu cothrom le taobh comhfhreagrach sa cheann eile.
Triantán (gléas ceoil). Gléas ceoil ón seansaol, déanta anois as slat cruach i bhfoirm triantáin agus cúinne amháin fágtha oscailte. Buailtear go tréimhsiúil in am é le buailteoir gairid miotail chun fuaim ard ghlinn d'airde éiginnte a dhéanamh.
Triantánacht. Is brainse den mhatamaitic í an triantánacht a bhaineann leis na gaolta idir taobhanna is uillinneacha triantáin, bunaithe ar an bhfíoras go mbíonn dhá thriantán cosúil le chéile má bhíonn dronuillinn acu araon is uillinn amháin eile cosúil freisin. Sainmhínitear na feidhmeanna triantánúla mar choibhneasa na dtaobhanna i dtriantán dronuilleach. Is iad na feidhmeanna is coitinne, síneas (taobh urchomhaireach/taobhagán), comhshíneas (taobh cóngarach/taobhagán), agus tangant (taobh urchomhaireach/taobh cóngarach). Maidir le triantáin nach mbíonn dronuillinn iontu, is iad na torthaí is úsáidí ná an fhoirmle sínis a/sin A = b/sin B = c/sin C, agus an fhoirmle comhshínis a = b + c – 2 b c cos A.
Triathghás. Is iad na triathgháis an grúpa nialasach nó deireanach ar chlár peiriadach na ndúl. Tugtar "gáis thámha" orthu freisin. Is gáis iad go léir ag gnáth-theochtaí. Cheaptaí ar feadh i bhfad nach raibh siad in ann dul i gcomhdhúile ceimiceacha, agus is ar an ábhar seo a tugadh an aidiacht "triath-" orthu. Inniu áfach tá na ceimiceoirí in ann comhdhúile a dhéanamh a bhfuil ceann de na triathgháis is troime (an xeanón, go tipiciúil) ina chomhchuid iontu, ach tá ocsaídeoirí thar a bheith láidir de dhíth le sin a dhéanamh. Cuimsíonn an grúpa an héiliam, an neon, an t-argón, an crioptón, an xeanón, agus an radón. Tá an t-oganasan, dúil throm shaorga radaighníomhach nár sintéisíodh ach le déanaí, suite sa ghrúpa chéanna i dtábla peiriadach na ndúl, ach is deacair a rá, an triathghás é dháiríre, nó bíonn na hiarmhairtí coibhneasaíocha ag cur an chórais pheiriadaigh as a riocht ag dúile atá chomh trom sin - thairis sin tá an t-oganasan chomh éagobhsaí is nach féidir mórán a fháil amach faoina shaintréithe ceimiceacha pé scéal é. 
Is é is cúis le támhacht cheimiceach na dtriathghás ná go bhfuil ocht leictreon—ochtréad iomlán—ar an sceall leictreon is faide amuigh acu (amach ón héiliam, nach bhfuil áit ach do dhá leictreon ar an t-aon sceall leictreon amháin aige). Tá an struchtúr seo iontach cobhsaí, agus a lán dúl ceimiceach ag iarraidh an t-ochtréad a bhaint amach ina gcuid comhdhúl—rud a dtugtar riail an ochtréid air. (I gcás an neoin, níl áit ar an sceall leictreon is faide amuigh aige ach d'ocht leictreon pé scéal é.)
Baintear úsáid as na triathgháis sa teicneolaíocht, nuair a bhíonn atmaisféar támh ag teastáil—atmaisféar nach bhfuil araiciseach chun imoibriúcháin cheimicigh agus a bhfuil de chlaonadh ann maolú ar imoibriúchán na ndúl eile. Is sna lampaí is mó a fheicimid na gáis seo in úsáid—neonlampaí mar shampla.
Triathmhiotail. Miotail a bhíonn neamhimoibríoch go hintreach agus nach bhfuil tugtha don chreimeadh go héasca. Is samplaí maithe ór, platanam is airgead. Tá alúmanam is cróimiam frithchreimneach de bharr an chiseal ocsaíde a fhoirmíonn ar a ndromchlaí, agus tugtar "triathmhiotail fhulangacha" orthu.
Tribeolaíocht. Staidéar ar na feiniméin a bhaineann le sleamhnú dromchla amháin thar dhromchla eile. Tagann frithchuimilt, bealú is caitheamh isteach sa scéal.
Tricíne. Cruinnphéist a fheidhmíonn mar sheadán i stéig bheag an duine. Tarlaíonn an t-ionfhabhtú de bharr feoil amh nó chnagbhruite a ithe, muiceoil go háirithe.
Tricíonóis. Galar bia-iompartha ar seadán micreascópach, tricíne, a bhunchúis. Scaipeann an seadán ar fud na colainne, agus tagann le bheith leabaithe i matáin, ag cruthú cisteanna is ag spreagadh frithghníomhartha imdhíonacha. Bíonn pianta sna matáin mar thoradh air seo, agus éiríonn siad lag. Bíonn fiabhras ag duine is bárcadh allais, gríos is at mórthimpeall na súl. Má chuireann an galrú isteach ar mhatán an chroí, féadfaidh cliseadh croí is bás tarlú. Chun an galar a sheachaint is gá feoil a bhruith i gceart, muiceoil go príomha.
Trident. Arm balaistíoch diúractha de chuid cabhlach na Stát Aontaithe, a lainseáiltear ó fhomhuireán. Tháinig an chéad leagan, Trident C-4, i bhfeidhm i 1980 i ndiaidh diúracáin Polaris is Poseidon. Bhí an dara leagan, Trident D-5, níos mó, agus tháinig i bhfeidhm i 1989. Chuir cabhlach na Breataine i bhfeidhm é i lár na 1990idí. Tá raon 11,000 km ag an leagan seo, agus iompraíonn ceann amháin 14 feithicil scartha buamála, gach ceann indírithe go neamhspleách ar a chéile. Tá córas treoraíochta támhúla réaltaí ar an bpríomhdhiúracán is na fo-dhiúracáin, ionas go bhfuil sé chomh cruinn le diúracáin a lainseáiltear ón talamh, bíodh is go lainseáiltear é ó fhomhuireán faoin bhfarraige is é faoi ghluaiseacht.
Trífhosfáit adanóisín. Móilín ardfhuinnimh a dhéantar as an imoibriú idir adainín, riobós is aigéad trífhosfarach is ea trífhosfáit adanóisín (ATP). Comhdhúil bhunúsach i stóráil fuinnimh i gcealla plandaí is ainmhithe. Stóráiltear an fuinneamh ann nuair a shintéisítear é as défhosfáit adanóisín (ADP), agus fuasclaítear é nuair a chuirtear an t-imoibriú sa treo eile.
Tríghlicríd. Príomhchomhdhúil cheimiceach a fhaightear i saill chothaitheach agus stórais sna fíocháin saille sa cholainn. Bíonn móilín gliosróil, C3H8O3, cónasctha le 3 aigéad sailleach, den chuid is mó ina slabhra d'fhad 14-20.
Tríliopaít. Artrapód bunúsach muirí atá imithe in éag is a fhaightear iontaisithe. Bíonn 3 eitre shainiúil ar feadh a cholainne a thugann an cruth tríliopach dó. Faightear an iliomad saghas go forleathan ón tréimhse Chaimbriach (600 milliún bliain ó shin) síos go dtí an tréimhse Pheirmeach (timpeall 230 milliún bliain ó shin). Fad mion suas go dtí 1 m acu. D'áitrigh sí grinneall na farraige den chuid is mó, ach ba phlanctóin iad ar snámh san uisce cuid acu.
Trínítreatolúéin. Is ardphléascach é trínítreatolúéin (TNT, C7H5N3O6). Déantar trí tholúéin a níotráitiú le haigéad nítreach is aigéad sulfarach é. Solad, le leáphointe 82 °C, a úsáidtear chun sliogáin is buamaí a líonadh. An t-ardphléascach míleata is éifeachtaí agus is éasca le hionramháil.
Trinse Máirianach. Trinse san Aigéan Ciúin is ea an Trinse Márianach agus é ag rith ón iardheisceart don tuaisceart, ó oileán Guam go dtí na hOileáin Mháirianacha. Tá a phointe is doimhne i nDuibheagán Challenger, 11 km thíos faoin dromchla san Aigéan Ciúin, an doimhneacht aigéanach is mó ar Domhan. 
Taiscéalaíocht.
An 'Duibheagán Challenger' (nó 'Challenger Deep') a thugtar ar an gcuid is doimhne den Trinse Máirianach. Ba i mí Eanáir 1960 a chuaigh an chéad bheirt ann, Don Walsh agus Jacques Piccard (mac le Auguste Piccard). Chuadar síos ann sa Trieste, an tríú batascaife riamh, tógtha sna 1950idí. 
Tá dháréag tar éis cuairt a thabhairt ar an ngealach ach níl ach triúr tar éis cuairt a thabhairt ar An Trinse Máirianach. Ar an 26 Márta 2012, ba é James Cameron an tríú duine a chuaigh síos ann. Is stiúrthóir scannán agus taiscéalaí cáiliúil aigéan é.
Ina aonar a rinne Cameron an tumadh agus é san fhomhuireán Deepsea Challenger. Sheol sé ar ais an tvuít seo nuair a bhain sé tóin na farraige amach:‘Just arrived at the ocean’s deepest pt. Hitting bottom never felt so good. Can’t wait to share what I’m seeing w/you.’
Triceamónóis. Inmhíolú scannáin mhúcasach na faighne le prótasón le lascnaidí is ea an triceamónóis. 
Is cúis ghreannta is silte fhaighnigh é, agus is féidir é a aistriú go dtí úiréadra fir le linn teagmhála gnéasaí.
Trióid. Feadán folúsach leictreonach le 3 leictreoid ann, anóid dhearfach, catóid leictreonastaithe, agus greille rialaithe laofa go diúltach i leith na catóide. Rialaíonn an trióid sreabhadh na leictreon ón gcatóid don anóid. Is féidir í a fheidhmiú mar aimplitheoir nó ascaltóir.
Triomach. Tréimhse fhada aimsire tirime, i gcomhar de ghnáth le frithchioclón bacainneach ina mbíonn an t-imghalú níos mó ná an fhrasaíocht, a chuireann tús le heasnamh fliuchrais san ithir. 
Claonadh ag réigiúin áirithe, tailte loiscneacha is leathloiscneacha go príomha, go dtarlóidh triomach iontu, agus bíonn ganntanas bia is fulaingt uafásach dhaonna ansin. 
Tíreolaíocht.
Is féidir go dtarlóidh triomach i dtír ar bith má theipeann an bháisteach.
Sa tSaiheil ar imeall theas an tSahára, ní bhfuarthas i 1968-1972 ach báisteach bhliantúil a bhí 50% de mheánbháisteach 1931-1960: bhí gorta thar a bheith marfach ann. 
Áiteanna eile a bhfuil claonadh chun triomaigh iontu is ea iarthar is lár na Stát Aontaithe, codanna den Astráil is san Afraic Theas.
Tríopas. Ruipleog, réamhbholg athchogantaigh a úsáidtear mar bhia, an cogansach (tríopas simplí) is an mogall (tríopas cíorach). Sa bhFrainc is in Éirinn stobhtar é le hoinniúin, glasraí eile is spíosraí.
Tríotón. An ghealach is mó de 8 ngealach Neiptiúin. Trastomhas 2,700 km, i bhfithis chiorclach 328,000 km os cionn Neiptiúin. Tugadh faoi deara é den chéad uair i 1846. D'aimsigh an spásárthach Voyager 2 dhá bhrúchtadh arda géasair air, agus mar sin, is iad Tríotón, Io (gealach de chuid Iúpatair), agus an Domhan féin na reanna spéire i gcóras na Gréine a bhfuil brúchtaí orthu. Ní fios fós cad is bun leis na brúchtaí air. Dar le réalteolaithe áirithe, nítrigin faoi bhrú atá ag brúchtadh tríd an dromchla is ag iompar carraigeacha, cloch is deannaigh amach ón taobh istigh. Ar aon chuma, meastar é a bheith gníomhach ó thaobh teicteonaice, a dhromchla á athrú an t-am ar fad. Cosúil i méid agus nádúr le Plútón.
Tríphaca. Ar dtús, córas 3 bhrat eibleacht grianghrafadóireachta ar dhá nó 3 bhunscannán iompartha chun claonchló dathanna deighilte a tháirgeadh le nochtadh amháin sa cheamara. Faoi seo, tá an tríphaca iomlánaithe tar éis teacht go hiomlán ina ionad.
Tríphaca iomlánaithe. Ábhar i gcomhair grianghrafadóireachta daite, le 3 bhrat eibleachta ar an mbunscannán céanna. Tugtar "monapaca" air freisin. I scannán claonchló nó aisiompaithe, bíonn an brat uachtarach íogair don solas gorm, an brat láir don solas glas, agus an brat íochtarach don solas dearg. Tar éis réalta, agus é á phróiseáil, cruthaítear íomhánna daite i ngach ciseal i ndathanna atá comhlántach lena mbuníogaireachtaí.
Tripineasóimiáis. Galair éagsúla de bharr ionfhabhtuithe le tripineasóim, prótasóin a ionfhabhtaíonn ainmhithe clóis is fiáine agus a fhaigheann isteach i ndaoine trí iompróirí feithide atá i gceist le Tripineasóimiáis (tugtar "suanlagar na hAfraice" air freisin). I gcás an ghalair Afracaigh, is í an tseitse an t-iompróir, agus tá sé coiteann ar fud na hilchríche. Is iad na siomptóim luatha ná fiabhras ard, tuirse, tinneas cinn, agus pianta sna hailt. De réir mar a théann an galar ar aghaidh, tarlaíonn ainéime agus cliseadh na nduán is an ae. Faoi dheireadh bíonn tuirse thar na bearta ann, agus titeann duine i gcóma roimh bhás a fháil. I gcás an ghalair Mheiriceánaigh, sceartáin súmaire fola a scaipeann é, agus tá sé an-choiteann i Meiriceá Láir is Theas. Tugtar "galar Chagas" air ansin, as an lia Brasaíleach Carlos Chagas (1879-1934) a chuir síos air den chéad uair. Cuireann an galar seo isteach go minic ar pháistí. Is iad na siomptóim ghéara ná fiabhras, gríos, at an liatháin is na nód limfeach. Is féidir go leanfaidh sí i bhfoirm ainsealach le heaspa rithime cairdiaiche is stéigeanna borrtha.
Tríréad. Grúpa de thriúr amhránaithe nó ionstraimithe, nó dréacht ceoil i gcomhair grúpa mar sin. I dtríréad téide, bíonn veidhlín, vióla, agus dordveidhil de ghnáth. I dtríréad pianó, bíonn pianó in ionad an vióla. I measc na gcumadóirí cáiliúla, scríobh Haydn, Mozart is Beethoven dréachta ceoil mar seo.
Tríréim. Rámhlong chogaidh Mheánmhara de bhunús Gréagach, a mbíodh 3 shraith maidí rámha aici. Bhíodh sí in ann 9 muirmhíle a bhaint amach. Feistithe le seol cearnach le húsáid nuair a bheadh an ghaoth fabhrach, a tosach feistithe le starr fhada láidir faoi bharr na farraige chun longa eile a shá.
Triteacál. Is éard is triteacál ann ná hibrid shaorga cruithneachta is seagail a thugann toradh is caighdeán gráinne gar dóibh siúd a bhaineann cruithneacht amach, ach i gcreasa fuara nach bhfásfadh ach seagal ann roimhe. A shaothrú ag leathnú sa Pholainn agus sa Rúis. De réir dealraimh, oiriúnaithe d'aeráid the thirim freisin.
Tritheamh. Crapadh ainneonach na matán uile sa cholainn is ea tritheamh (iolra, trithí), le frangaí ar fud na colainne, meallta na súl ag rolladh, riospráid shéideánach, agus fiacla teannta le chéile go daingean. 
Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar thitimeas nó suaitheadh meitibileach, nó mar fhreagairt ar fhiabhras i bpáistí.
Tritiam. Iseatóp trom hidrigine a bhfuil prótón is dhá neodrón sa núicléas aige in ionad aon phrótón amháin is ea an tritiam. Núiclíd radaighníomhach é an tritiam agus is í an leathré atá aici ná 12.3 bliain. Ní bhfaightear sa nádúr é ach ar éigean, ach cruthaítear é in imoibrithe núicléacha, ina measc imoibrithe comhleáite is buamaí núicléacha. Úsáidtear cuid mhaith i dtaighde bitheolaíoch é.
Stair.
Ba iad Ernest Rutherford, Mark Oliphant agus Paul Harteck a d'aithin an tritiam an chéad uair riamh, sa bhliain 1934, agus iad ag bombardú deoitéiriam (iseatóp trom nádúrtha na hidrigine) le deoitéaróin (is é sin, le núicléis deoitéiriam). Ní raibh siad in ann tritiam a aonrú, áfach: níor éirigh an t-éacht sin ach le Luis Alvarez agus Robert Cornog cúig bliana ina dhiaidh sin, agus ba iadsan a d'aithin gur núiclíd radaighníomhach a bhí sa tritiam. Rith sé le Willard Libby go bhféadfaí úsáid a bhaint as an tritiam le haois an uisce nó an fhíona a shocrú (dátú radaiméadrach, mar a thugtar air).
Meath radaighníomhach.
Tá cúpla luach éagsúla turgnamhacha socraithe do leathré an tritiam, ach is é an luach oifigiúil a thugann Institiúid Náisiúnta na gCaighdeán agus na Teicneolaíochta (NIST, saotharlann eolaíochta Roinn na Trádála sna Stáit Aontaithe) ná 4,500 ± 8 lá (12.32 ± 0.02 bliain). Nuair a thiocfaidh meath radaighníomhach ar an tritiam, is éard a gheofar ná héiliam-3 (dhá phrótón agus aon neodrón amháin), leictreon agus leictreon-fhrithneoidríonó. Mar sin, is é an cineál meath atá i gceist ná béite-mheath den chineál is coitianta. Is é an fuinneamh a scaoilfear sa phróiseas seo ná 18.6 keV. Glacann an leictreon a chuid féin den fhuinneamh seo mar fhuinneamh cinéiteach (fuinneamh gluaiseachta), 5.7 keV ar meán, agus is é an leictreon-fhrithneoidríonó a iompróidh leis an chuid eile de. De ghnáth ní féidir leis na leictreoin (na béite-cháithníní) a thagann as an tritiam ach fad sé mhilliméadar a chur díobh san aer, agus ní rachaidís tríd an tsraith is faide amach den chraiceann ach an oiread, an tsraith atá comhdhéanta as cillíní marbha. Chomh híseal is atá leibhéal an fhuinnimh i mbéite-mheath an tritiam, tá an núiclíd seo oiriúnach d'iarrachtaí le dearbhmhais an neoidríonó a thomhas (núiclíd eile a úsáidtear ar an dóigh chéanna is ea réiniam-187).
Chomh lag is a bhíonn fuinneamh radaíochta an tritiam is deacair an radaíocht a thagann as comhdhúile tritiam a aithint gan dul i dtuilleamaí áiritheora leachtaigh dhrithlíochtaí.
Táirgíocht.
Is é an modh táirgeachta tritiam is mó a úsáidtear ná gníomhachtú litiam-6 le neodróin. Nuair a bhuailfidh neodrón núicléas de chuid iseatóp seo an litiam, is éard a gheofar ná núicléas gnáth-héiliam (héiliam-4), núicléas tritiam agus neodrón. Sórt eamhnú atá i gceist mar sin. Is féidir an tritiam seo a scaoileadh agus a idirleathadh taobh istigh den chineál ceirmeachta ar a dtugtar ceirmeacht phórúcháin, agus is cuma faoi fhuinneamh an neodróin ansin. Imoibriú eisiteirmeach é eamhnú seo an litiam, is é sin táirgeann sé fuinneamh - 4.8 MeV in aghaidh an núicléis.
Tríú Sruth. Saghas ceoil a bhfuil sé mar aidhm ag lucht a chleachtaithe stíleanna ardcheol an iarthair, an snagcheoil is ceolta eitneacha éagsúla a thabhairt le chéile. I measc na gcumadóirí a bhaineann leis tá André Hodeir (1921-), John Lewis (1920-2001) agus Günther Schuller (1925-).
Triuch. Broincíteas dian géar de bharr bachaillín ar leith, Bordatella pertussis, a tharlaíonn do pháistí den chuid is mó. Is iad na saintréithe ná sraith casachtaí diana agus ionanálú domhain (an triuch) díreach ina dhiaidh sin. An-tógálach, agus scaiptear é le braoiníní ionfhabhtaithe a chruthaíonn an chasacht. Déantar an diagnóis le maipíní ó fharaing na sróine agus saothrú baictéireolaíoch a dhéanamh ar na bachaillíní orthu sin. Is minic a fhaigheann naíonán bás ón ngalar seo, agus is inmholta vacsaíniú ina choinne.
Trom (crann). Crann nó tor duillsilteach den chineál "Sambucus", a fhásann 10 m ar airde. An-fhorleathan. An choirt eitreach, cosúil le corc. Na duilleoga urchomhaireach cleiteach, na duilleoigíní fiaclach. Na bláthanna bánbhuí i gcrobhaingí móra barrleata, 10-20 cm ar leithead. Na caora scothchorcra/dubh ag deireadh an tsamhraidh, agus déantar fíon is glóthach astu. Gach cuid eile den chrann nimhiúil. Sa sean-am is iomaí leigheas a dheantaí as codanna éagsúla de.
Tá Baile Átha Troim ainmnithe dó.
Mailp fhuinseoige. Speiceas mailpe le duilleoga roinnte go cleiteach i 3-5 dhuilleoigín scoite is ea an mhailp fhuinseoige ("Acer negundo"). Na bláthanna fireanna is baineanna ar chrainn dhifriúla, na bláthanna fireanna le hantair dhearga fheiceálacha. Dúchasach d'oirthear Mheiriceá Thuaidh. Crann coitianta sráide foirmeach le duilleoga ilbhreaca buí is glasa.