Trelis/gawiki huggingface dataset:
Féileacán. Is feithid é an féileacán. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Tugtar "Dealan-dè" air i nGaeilge na hAlban.
Is feithidí iad féileacáin sa chlád macrailepidopterach Rhopalocera ón ord Lepidoptera, a chuimsíonn leamhain freisin. Tá sciatháin mhóra, go minic daite geal, agus eitilt aerga acu. Cuimsíonn an grúpa an forfhine Papilionoidea, ina bhfuil iar-ghrúpa amháin ar a laghad, na léimneoirí (an forfhine "Hesperioidea" roimhe seo), agus tugann na hanailísí is déanaí le fios go bhfuil na féileacáin-leamhan ann freisin (an forfhine "Hedyloidea" roimhe seo). Téann iontaisí féileacán siar go dtí an Sealadh Pailéicéineach, thart ar 56 milliún bliain ó shin.
Tá an saolré ceithre chéim thipiciúil ag féileacáin. Leagann féileacáin lánfhásta uibheacha ar an bplanda bia a n-íosfaidh a larbhaí, ar a dtugtar boilb. Leagann féileacáin sciathánacha fhásta uibheacha ar an mbiaphlanda ar a mbeidh a gcuid larbha, ar a dtugtar boilb, ag beathú. Fásann na boilb, go han-tapa uaireanta, agus nuair a bhíonn siad lánfhorbartha, pupaíonn siad ina gcrisilid. Nuair a bhíonn an mheiteamorfóis críochnaithe, scoilteann an craiceann pupach, dreapann an fheithid fhásta amach, agus tar éis dá sciatháin leathnú amach agus a thriomú, eitlíonn sé ar aghaidh.
Ag roinnt féileacán, go háirithe sna trópaicí, bíonn roinnt glúnta in aghaidh na bliana acu, cé go mbíonn glúin amháin ag cuid eile, agus d’fhéadfadh in áiteanna fuara, go dtógfadh sé roinnt blianta chun dul trína saolré iomlán.
Is minic a bhíonn féileacáin polamorfach, agus úsáideann go leor speiceas duaithníocht, aithris, agus "
aposematismus" chun a gcreachadóirí a sheachaint.
Imríonn cuid acu, cosúil leis an bleachtfhéileacán agus an t-áilleán, thar achair fhada. Déanann seadáin nó seadánóidigh ionsaí ar go leor féileacáin, lena n-áirítear foichí, prótasóin, cuileoga, agus inveirteabraigh eile, nó creachtar orthu ag orgánaigh eile. Is lotnaidí iad roinnt speiceas mar is féidir leo dochar a dhéanamh do bharra nó do chrainn intíre ina gcéimeanna larbha; is gníomhairí pailnithe roinnt plandaí iad speicis eile. Itheann larbhaí de roinnt féileacán (m.sh., buainteoirí) feithidí díobhálacha, agus is creachadóirí seangáin iad cuid acu, agus tá cinn eile ina gcónaí mar fhrithpháirtí i gcomhar le seangáin. Ó thaobh cultúir de, is móitíf choitianta sna hamharcealaíona agus liteartha iad féileacáin. tá féileacáin móitíf tóir sna healaíona amhairc agus liteartha.
Deir an Smithsonian Institution "butterflies are certainly one of the most appealing creatures in nature"."
Fearthainn. Tugtar fearthainn nó báisteach ar bhraonta uisce a thiteann anuas as na scamaill nuair a éiríonn siad ró-throm. Úsáidtear na focail "uisge-adhair" agus "frasachd" as Gaeilge na hAlban.
Préachán. Is éan é an préachán, nó an charóg. Éan an-éirimiúil atá ann.Is Corvidae iad na préacháin.
Sanasaíocht.
Iasacht atá ann, mar a bheifí ag súil leis, ós rud é go dtosaíonn an focal seo leis an litir "p", nach raibh sa Ghaeilge Ársa ar chor ar bith. Tháinig "p" isteach sa Ghaeilge in éineacht le hiasachtaí ón Laidin, mar shampla "pobal" ("populus"), "póg" ("pacem"), agus "proinn" ("prandium"). Ar dtús "éan creiche" a bhí i gceist le "préchán": seabhac, fiach, srl. Meastar go bhfuil baint aige le "praesagus" na Laidine, focal atá le fáil sa téarma "(avis) praesaga" (éan míshéanmhar) i Laidin na Meánaoise.
Iolar mara. Géineas d’éin chreiche den fhine Accipitridae is ea iolar mara (Laidin: "Haliaeetus") a chuimsíonn roinnt speiceas ar a dtugtar iolar go coitianta. Ar an gcéad amharc tá siad an-chosúil leis na hiolair a mbíonn mearbhall orthu de ghnáth, ach tá siad difriúil uathu seo ina n-iompar níos cuideachtúla, callánaí agus faillí. Bíonn a ngnáthóg níos nasctha le raidhsí uisce, toisc nach bhfuil clúdach cleite ar a gcuid tarsas. Bíonn a gcuid eireaball i gcónaí bán agus go ginearálta a gcuid dreach níos caola. Cuimsíonn siad ocht speiceas atá scaipthe thar an dá leathsféar, ina measc tá an creachadóir is troime ann.
Speicis.
Is iad na 10 speiceas atá ann:
Bíosún Eorpach. Ainmhí mór is ea an Bíosún Eorpach. Mamach le crúba atá ann.
Deilf. Ainmhí mara is ea an deilf. Úsáidtear an focal céanna i nGaeilge na hAlban. Ní grúpa tacsanomaíochta iad na deilfeanna; is iad na míolta móra agus na muca mara na baill eile den infrea-ord Cetacea (na “céiticigh”). Is ainmhithe teofhuilteacha iad, agus análaíonn siad aer.
Tá thart ar 40 speiceas beo ann, sna finte Delphinidae (deilfeanna mara), Platanistidae (deilfeanna abhann Indiacha), Iniidae (deilfeanna abhann an Domhain Úir), Pontoporiidae (deilfeanna breacsháile), agus Lipotidae (deilfeanna abhann Síneacha, a d'fhéadfadh a bheith díofa).
Tagairtí.
[[Catagóir:Mamaigh]]
[[Catagóir:Deilfeanna| ]]
Plucamas. Galar tógálach dainséarach víreasach is ea an plucamas nó an leicneach. Scaiptear an galar ó dhuine go duine trí chasacht, trí shraothartach, nó trí theagmháil dhíreach le seile. 
Príomhchomharthaí.
Fiabhras, tinneas cinn agus faireoga seileacha pianmhara
Ainmneacha.
Gaeilge na hÉireann.
Is iad "plucamas" agus "leicneach" na focail is coitianta.
Gaeilge na Alban.
Is iomaí ainm a thugtar ar an ngalar seo i nGaeilge na hAlban:
A' Chreag Ruaidh. Baile is ea A' Chreag Ruaidh (Béarla: "Craigruie"). Tá sé suite i gceantar Shruighlea in Albain. Baile beag atá ann.
Caora Cheviot. Tá caoirigh Cheviot flúirseach go maith sa Bhreatain. Tá caoirigh Cheviot ann san Astráil, sa Nua-Shéalainn agus i Meiriceá chomh maith. "Caora mhaol" a thugtar ar an bpór seo i nGaeilge na hAlban.
Acair Earranta. Comhlach foilsitheoireachta is ea Acair Earranta. Foilsíonn sé leabhair i nGaeilge na hAlban agus i mBéarla. Bunaíodh é mar pháirt de Phròiseact Dà-chànanch nan Eileanan Siar. Tá sé lonnaithe i Steòrnabhagh.
Achadh na Cloiche (Albain). Baile beag in Albain is ea Achadh na Cloiche. Tá sé suite ar imeall Tharsgabhaig san Oileán Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd. Tá trá ann.
Crann Nollag. I gcomóradh na Nollag, is gnách maisiúcháin agus soilse a chur ar chrann síorghlas ar a dtugtar crann Nollag. Cuirtear an crann ina sheasamh i dtithe príobháideacha nó in áiteanna poiblí le linn na Nollag. Bíonn aingeal nó réalta ar bharr an chrainn go minic chomh maith, i gcuimhne ar Réalta na Beithile. Úsáidtear crainn shaorga uaireanta freisin sa lá inniu, déanta as plaisteach. De ghnáth, fágtar bronntanais Nollag ag bun an chrainn sna laethanta roimh an Nollaig. 
Níl na scoláirí ar aon intinn faoi bhunús an nóis seo, ach tuigtear gur cuireadh tús leis i dtuaisceart na Gearmáine sa 16ú haois.
Air ais air an Ran Dan. Clár teilifíse is ea Air Ais Air An Ran Dan. Craoltar ar BBC Alba é. Clár grinn i nGaeilge na hAlban atá ann.
Aithbhreac inghean Coirceadail. File Albanach ba ea Aithbhreac inghean Coirceadail,
Beathaisnéis.
Sa bhliain 1470, scríobh sí marbhánta dá fear céile, Niall Óg Mac Néill, Caistéal Suibhne, Cnapadal, an dán is luaithe i nGaeilge Chlasaiceach na hAlban a scríobh bean. Scríobhadh sa bhairdnec é agus tá sé ar cheann de cheithre dhán atá ann cheana féin a scríobh bean sa stíl seo..
Níor tháinig ach dán amháin léi anuas chugainn: "A phaidrín do dhùisg mo dhéar". Tá sé le fáil i Leabhar Deadhan Lios Mòir.
Patella (gastrapóid). Is géineas de chuid na moileasc gastrapódach é Patella, san fhine thacsanomaíoch Patellidae. Tugtar bairneach ar bhaill den ghéineas seo, cé go bhfuil an t-ainm céanna in úsáid ar speicis eile nach bhfuil dlúthghaol tacsanomaíochta acu le "Patella"; féach Bairneach.
A phaidrín do dhùisg mo dhéar. Scríobh Aithbhreac Inghean Corcadail an dán A phaidrín do dhùisg mo dhéar. Cumadh sa 15ú haois é. Tá sé le fáil i Leabhar Deadhan Lios Mòir.
Gliomach Eorpach. Is artrapód é an gliomach Eorpach. Ball d'fhine na Nephropidae atá ann. Is é "Homarus gammarus" an t-ainm eolaíoch. Tá gliomach Meiriceánach ann chomh maith ("Homarus americanus"), agus specis eile freisin. "Giomach" a deirtear i nGaeilge na hAlban.
Alasdair Crotach MacLeòid. Bhí Alasdair Crotach ina cheannaire ar Chlann Mhic Leòid na Hearadh sa 16ú haois. Rugadh sa bhliain 1455 é agus fuair sé bás sa bhliain 1547. Glacadh leis mar thaoiseach tar éis dá athair, Uilleam Dubh, bás a fháil.
Diúilicín. Is ainm coitianta ar go leor speiceas moileasc i bhfine na ndébhlaosach é diúilicín (litrithe malartacha agus canúna: diúiricín, diúlán, diúraic, diúraicín, dúilicín, dúiricín). Go minic, úsáidtear an t-ainm seo ar bhaill den speiceas "Mytilus edulis" (Béarla: "common mussel"). 
I measc na speiceas a dtugtar "diúilicín" orthu:
Duileasc. Is alga é an duileasc. Ball d'fhine na Palmariaceae atá ann.
Feamainn is ea duileasc a dtugtar ‘creathnach’ nó ‘palmaria palmata’ air chomh maith. Itear mar smailc bheag bia nó mar scroid é in Éirinn.
Faocha. Is moileasc í an fhaocha ("Littorina littorea"). Tá na hainmneacha gioradán, miongán, agus seilmide cladaigh in úsáid freisin. Gastrapód is ea í. Is ball d'fhine na Littorinidae í. Tá "Lios Miongán" agus "Cuaisín na Miongán" suite i nGaeltacht Chorca Dhuibhne.
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an seilmide cladaigh ina leabhar "Cladaí Chonamara":
Fómhar. Is séasúr é an fómhar, idir an samhradh agus an geimhreadh.
In Éirinn, tosaíonn an Fómhar ar an gcéad lá de Mheán Fómhair agus leanann ar aghaidh go dtí deireadh mhí na Samhna. Sa séasúr seo tosaíonn an aimsir ag éirí níos fuaire. Tosaíonn na duilleoga ag titim de na crainn agus ní bhíonn an méid céanna bláthanna ann.
Geimhreadh. Is séasúr é an Geimhreadh. Bíonn an geimhreadh ann idir an fómhar agus an t-earrach. In Éirinn, tosaíonn an geimhreadh ar an gcéad lá de mhí na Nollag agus leanann ar aghaidh go dtí deireadh mhí Feabhra. Bíonn na crainn lom agus téann ainmnithe a chodladh. Bíonn sé fuar lasmuigh agus caithfimid éadaí teo a chaitheamh. Uaireanta bíonn sneachta ann sa gheimhreadh. 
Féilire Gaelach.
San am atá thart, mheastaí gurbh é Lá Samhna an chéad mhí den Geimhreadh in Éirinn.
Earrach. Earrach atá ar an séasúr (nó ráithe) den bhliain a bhíos ann idir geimhreadh agus samhradh. 
Sa leathsféar thuaidh, is é cónocht an earraigh (nó cónocht an Mhárta) an chéad lá den earrach, a bhíos ann cúpla lá tar éis na Féile Pádraig (.i. ó 19–22 Márta). 
An tEarrach in Éirinn.
Tosaíonn an tEarrach ar an gcéad lá de mhí an Mhárta in Éirinn anois, agus leanann ar aghaidh go dtí deireadh mhí Bealtaine. Ag an am seo tosaíonn ainmhithe agus plandaí ag dúiseacht tar éis dóibh a bheith ina gcodladh ar feadh geimhreadh fada. Éiríonn an aimsir níos teo agus na laethanta níos faide. 
Féilire Gaelach.
San am atá thart, mheastaí gurbh é 1 Feabhra an chéad lá den earrach. Is é an chéad lá de mhí Feabhra (Lá Fhéile Bríde, nó Imbolc sa bhfíorsheanaimsir) tús an earraigh san fhéilire Gaelach (féilire gréine é sin) in Éirinn, .i. thart ar leath aimsire idir grianstad an gheimhridh i mí na Nollag agus cónocht an earraigh amach sa Márta. 
Lá Bealtaine, nó an chéad lá de mhí na Bealtaine, tús an tsamhraidh san fhéilire Gaelach.
Dúlra.
Ar an 1 Feabhra, tá bláthanna an Earraigh le feiceáil in Éirinn de ghnáth, mar shampla an plúirín sneachta agus an cróch ina measc. Tosaíonn bláthanna cosúil le tiúilipí agus los an chromchinn ag bláthú.
Tagairtí.
an plúirín sneachta
Samhradh. Is séasúr é an samhradh, an séasúr is teo nó is grianmhara den bhliain. Bíonn an samhradh ann idir an t-earrach agus an fómhar. 
In Éirinn.
De réir fhéilire traidisiúnta na hÉireann, tosaíonn an samhradh ar an gcéad lá de mhí na Bealtaine agus leanann sé ar aghaidh go dtí 31ú Iúil. Bíonn Bealtaine, Meitheamh agus Iúil níos tirime agus níos grianmhara in Éirinn ná mí Lúnasa.
Ach tosaíonn an samhradh san Eoraip anois ar na gcéad lá de mhí an Mheithimh agus leanann an samhradh ar aghaidh go dtí deireadh mhí Lúnasa. De réir Met Éireann, is sa samhradh a bhíonn na trí mhí is teo den bhliain. In Éirinn is iad Meitheamh, Iúil agus Lúnasa na míonna sin. Is minic a bhíonn Lúnasa fliuch, i bhfad níos fliche ná Bealtaine-Iúil, ach bíonn daoine ar a laethanta saoire fós.
Eolaíocht.
De bhrí go bhfuil ais an Domhain claonta i dtaca lena fhithis thart ar an nGrian, ní hionann an oiread griansolais a thiteann ar an dá leathsféar an t-am ar fad i rith na bliana. 
Cuireann sé seo leis na hathruithe aeráide is bun leis na séasúir éagsúla sna leathsféir, samhradh sa leathsféar theas nuair atá sé ina gheimhreadh sa leathsféar thuaidh, agus a mhalairt.
Toit. Is éard atá i gceist leis an toit nó deatach ná gás agus ábhar cáithníneach a astaítear nuair a bhíonn tine ann. Úsáidtear an téarma "deathach" i nGaeilge na hAlban. Bíonn sí baolach go minic.
Earc luachra. Ainmhí beag is ea an t-earc luachra. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Lacertidae é. Tá na laghairteanna seo le fáil ar fud na hEoráise.
Eascann. Is iasc í an eascann nó an eascú. Is Anguilliformes iad na heascanna.
Sneachta. Saghas frasaíochta atá i gceist le sneachta. Titeann calóga sneachta anuas as na scamaill. "Sneachd" a deirtear i nGaeilge na hAlban.
Lacha. Is ainm coitianta ar roinnt speiceas d'éin uisce é lacha. Ní grúpa tacsanomaíochta iad na lachain — cuimsíonn siad an fhine Anatidae in éineacht leis na géanna agus na healaí.
Lachain agus Géanna.
Tá an lacha agus an ghé cosúil lena chéile freisin. Tá goba ag an dá cheann acu a ligeann dóibh bia difriúil a ithe. Cabhraíonn gob na lachan léi nuair a bhíonn sí ag lorg bia san uisce agus ligeann gob na gé di féar a phiocadh suas. Tá cosa scamallacha ag an lacha agus ag an ngé agus cabhraíonn siad leo bheith ag snámh.
Eala. Is éan í an eala. Is Anatidae iad na lachain, na géanna agus na healaí. Úsáidtear an focal céanna, "eala", i nGaeilge na hAlban.
Brachán. Is gránach é an brachán (leite). Tá uisce, bainne agus coircí ann.
Míol críon. Is artrapód é an míol críon. Ball d'ord na Isopoda atá ann.
Cuiteog.  
Is anailidí iad na cuiteoga. Tá timpeall is 6,000 speiceas ann i bhfo-ord na Lumbricina. Is inveirteabraigh iad. Péist dhomhanda atá roinnte i dteascáin, a fhaightear san ithir. Itheann sí ábhar orgánach atá ag lobhadh. Ceann simplí atá uirthi gan struchtúir chéadfacha, agus colainn shorcóireach suas le 4 m ar fhad. Déghnéasach. Agus í ag pórú, fásann sí diallait a thálann ábhair i gcomhair céilíochta is chun cocún do na huibheacha a dhéanamh.
Cangarú. Ainmhí is ea an cangarú. Mamach marsúipiach atá ann, agus is ball d'fhine na Macropodidae é. Faightear san Astráil é. Measadh go raibh 34.3 milliún cangarú ina gcónaí san Astráil i dtuairisc a rinne rialtas na hAstráile in 2011.
Cóála. Ainmhí is ea an cóála. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Phascolarctidae é.
Scamhóg. Is iad na scamhóga príomhorgáin an chórais riospráide daonna agus i go leor ainmhithe eile lena n-áirítear éisc agus roinnt seilmidí. 
I mamaigh agus an chuid is mó de veirteabraigh eile, tá dhá scamhóg suite in aice leis an gcnámh droma ar gach taobh den chroí. Is í an fheidhm atá acu sa chóras riospráide ocsaigin a bhaint as an atmaisféar agus í a aistriú isteach sa chóras imshruthaithe, agus dé-ocsaíd charbóin a scaoileadh ón sruth fola isteach san atmaisféar, i bpróiseas malairte gáis 
Tá an riospráid á thiomáint ag córais matáin éagsúla i speicis éagsúla. Úsáideann mamaigh, reiptílí agus éin a gcuid matán éagsúil chun análaithe a thacú agus a chothú.
Robert Louis Stevenson. Úrscéalaí, file, agus scríbhneoir taistil ab ea Robert Louis Stevenson (13 Samhain 1850 inDún Éideann na hAlban - 3 Nollaig 1894 in Vailima, Samó). Aithnítear leabhair dá chuid go coitianta i measc chlasaicí na litríochta domhanda. Scríobh Stevenson dhá cheann de na leabhair is cáiliúla do pháistí riamh – "Treasure Island" agus "Kidnapped". 
Saol.
Oileáin agus longa báite na téamaí atá sna leabhair de chuid Stevenson. Baineann na scéalta le háiteanna ina ndeachaigh sé lena mhuintir agus é óg. Ba iad a sheanathair, a athair, a uncailí agus a chol ceathracha a dhear agus a thóg formhór na dteach solais in Albain. Choimeád siad na mílte mairnéalach slán. Ceapadóir ab ea athair Robert Stevenson, Thomas Stevenson (1818 - 1887); d'fhionn sé an "scáthlán Stevenson". 
Ach bhí níos mó suime ag Robert Louis Stevenson i scríbhneoireacht a dhéanamh ar théamaí na farraige agus na long ná mar a bhí aige i gcúrsaí tógála nó na haireagáin. 
Bhain Robert Louis Stevenson cáil amach mar scríbhneoir lena bheo. Áirítear anois é ar dhuine de na scríbhneoirí is mó a bhfuil aistriúcháin déanta ar a chuid saothair. 
Bhásaigh Stevenson ar an 3 Nollaig 1894 in Vailima, Samó. Bhuail rith fola san inchinn é, is cosúil, in aois 44 dó. 
Saothar.
I measc roinnt dá shaothar tá 
Gaeilge.
Tá ceithre mhórshaothar dá chuid ar fáil inniu as Gaeilge: "Cás Aduain an Dr Jekyll agus Mhr Hyde," agus "Máistir Bhaile na Trá" san áireamh. Rinne Leabhar Breac aistriúchán den leabhar "Oileán an Órchiste" sa bhliain 2014 agus "Kidnapped" / "An Fuadach" in 2016.
Ceann. San anatamaíocht, tugtar ceann ar an chuid uachtarach d'ainmhithe ina bhfuil na horgáin chéadfacha suite - an inchinn, an béal, na súile, na cluasa agus an tsrón.
Codlamán. Saghas ainmhí is ea an codlamán. Mamach atá ann, creimire oíche. Ta timpeall is 26 speiceas ann i bhfine na Gliridae.
Béar donn. Béar atá forleathan sa leathsféar thuaidh is ea an béar donn. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Ursidae é. An fionnadh tiubh donn, cruit shuntasach ar a ghuaillí. I Meiriceá Thuaidh áitríonn sé gnáthóga oscailte, ach coillte sa Seandomhan. Cuimsíonn sé an béar donn mór is an béar liath ó na Sléibhte Creagacha, agus béar Kenai is béar Kodiak (an feoiliteach is mó atá beo ar Domhan, suas le 2.7 m ar airde is 780 kg meáchain) i ndeisceart Alasca.
Deasman Piréineach. Saghas ainmhí is ea an Deasman Piréineach ("Galemys pyrenaicus"). Mamach atá ann. Bíonn sé le fáil in aibhneacha sna sléibhte i dtuaisceart na Spáinne agus na Portaingéile, chomh maith le deisceart na Fraince.
Tacsanomaíocht.
Is é "Galemys pyrenaicus" an t-aon speiceas amháin sa ghéineas úd Galemys. Baineann sé le "Talpidae", fine na gcaochán. 
Cur síos.
Bíonn sé 11 - 16cm (4.3 - 6.3 orlach) ar fhad agus eireaball 12 - 16 cm (4.7 - 6.3 orlach) ar fhad aige. Bíonn sé 35 - 80 gram (1.2 to 2.8 unsa) ar meáchan. Maireann sé trí bliana go leith ar a laghad. Itheann siad feithidí agus séaclaí.
Caomhnú.
Tá "Galemys pyrenaicus" "leochaileach" mar speiceas. Cuireann truailliú uisce isteach orthu agus maireann iascairí agus an mhinc Mheiriceánach iad.
Sirius. Sirius nó "Sotis" nó "Réalt an Mhadaidh": an réalt is gile ar an spéir, agus í suite i réaltbhuíon an Mhadaidh Mhóir. Tá Sirius cóngarach go maith dúinn - ocht solasbhliain go leith - agus siúd is go bhfuil sí níos gile agus níos mó ná an Ghrian, ní fathachréalt í ar aon nós. Gnáthréalt de chuid an phríomhsheichimh atá inti, go bunúsach.
Mar sin féin, tá rún nó dúthomhas ag baint le Sirius: tá cuid mhaith foinsí stairiúla ó réalteolaithe na seanBhabalóine go dtí na Meánaoiseanna ar aon fhocal gur réalt dhearg a bhí i Sirius lena lá féin. Ní réalt dhearg atá i Sirius mar is aithin dúinn inniu í, ach réalt bhán. Fuarthas amach ins an naoú haois déag go bhfuil leathbhádóir ag Sirius - an abhacréalt bhán ar a dtugtar Sirius B inniu. Ós abhacréalt bhán atá inti, is seanréalt í a bhí ina fathachréalt dhearg roimhe seo, agus nuair a bhí, is follasach go raibh sí in ann léaró bán Sirius (nó Sirius A) a bháthadh lena loinnir dhearg. Ní féidir linn an t-athrú tobann ó réalt dhearg go réalt bhán a mhíniú mar sin féin, nó ní bhíonn na fathachréaltaí dearga ag caochló go habhacréaltaí bána taobh istigh de mhíle bliain - bíonn na hathruithe ins an spéir ag teacht i gcrann i bhfad níos moille ná sin.
Haumea. Is abhacphláinéad í Haumea, nó (136108) Haumea (siombail: ), de réir chóras ainmneacha foirmiúla "Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta", agus í ag timpeallú na gréine i gCrios Kuiper, taobh amuigh d'fhithis Neiptiúin. Is ionann a mais agus an tríú cuid de mhais Phlútóin. 
Stair.
Ba iad Mike Brown agus a fhoireann i Réadlann Palomar, Institiúid Teicneolaíochta California (Caltech), ba thúisce a d'aithin í, thiar sa bhliain 2004. 
Sa bhliain 2005, tháinig an scéala ó fhoireann réalteolaithe eile - foireann a bhí ag obair i réadlann Sierra Nevada sa Spáinn faoi cheannas José Luis Ortiz Moreno - go raibh siad tar éis sonrú a chur i Haumea freisin. Ach níor tugadh aitheantas coitianta don fhionnachtain sin ag an am. 
Ar an 17 Meán Fómhair 2008, d'aicmigh "Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta". Haumea mar abhacphláinéad. 
Fuair an abhacphláinéad a ainm ó bhandia na breithe i seanreiligiún mhuintir Haváí. 
Tá déanamh fadaithe ar Haumea, agus an chuma ar an scéal gurb é an rothlú luath a chuir as riocht na liathróide í. Tá dhá shatailít aici, mar atá, Hiʻiaka agus Namaka. Fuarthas ainmneacha na ngealach ó mhiotaseolaíocht mhuintir Haváí freisin.
Colm. Is éan é an colm. Is baill d'fhine na Columbidae iad.
Is é an t-aon fhine san ord Columbiformes. Is éin téagartha iad seo a bhfuil muineál gearra orthu, agus goba gearra caola a mbíonn scannáin chéarach mhéithe orthu i roinnt speiceas. Itheann siad síolta, torthaí agus plandaí go príomha. Tá an fhine le fáil ar fud an domhain, ach tá an éagsúlacht is mó sna ríochtaí Ind-Mhalaech agus Astraláiseach.
Ollarmadailín. Ainmhí is ea an t-ollarmadailín ("Priodontes maximus"). Mamach atá ann.
Coileán. Is madadh óg clóis é coileán ("Canis lupus familiaris").
Aimsitheoir Aonfhoirmeach Acmhainne. Is éard is Aimsitheoir Aonfhoirmeach Acmhainne (, "URL") ann ná cineál Aitheantóir Aonfhoirmeach Acmhainne a chuireann in iúl cá bhfuil acmhainn áirithe le fáil agus conas is féidir teacht ar an acmhainn sin. Sa ghnáthchaint, is minic a thugtar URL ar an seoladh gréasáin, cé go bhfuil an úsáid sin beagáinín mícheart.
Ba é Tim Berners-Lee a d'fhorbair comhréir an aimsitheora aonfhoirmigh acmhainne, mar chuid den aitheantóir aonfhoirmeach acmhainne, thiar sa bhliain 1994. Níl sé sásta inniu leis an dóigh a mbaintear úsáid as na poncanna san aimsitheoir, agus é den bharúil go mbeadh sé níos fearr fanacht i dtuilleamaí na slaiseanna amháin. Níl sé sásta leis an tslais dhúbailte a chuirtear ar lorg an "http:" sna seolta gréasáin ach an oiread.
Cibé scéal é, is mar seo a chuirtear an t-aimsitheoir tipiciúil i dtoll le chéile:
Mar sin:
Teaghlach na bPlantaigíneach. Ríshliocht as Anjou sa Fhrainc ó thosach ba ea na Plantaigínigh (Fraincis: "La famille Plantagenêt"). Úsáideann staraithe na linne téarma Plantagenet chun ceithre theaghlach ríoga ar leith a shainaithint: Na hAinsivínigh, a bhí ina gCuntaí D'Anjou agus du Maine (Fraincis: Comtes d'Anjou) freisin; agus ina bpríomhshliocht tar éis d'Anjou a bheith caillte; agus dhá fhochraobh dóibh, Teaghlach Lancaster agus Teaghlach Eabhrac. Bhí ríchathaoir Shasana ag an teaghlach ó 1154, le teacht i gcoróin Anraí II go dtí 1485, nuair a fuair Richard III bás i gcath.
Faoi riail na bPlantagenet, rinneadh claochlú ar Shasana - cé nach d'aon turas a tharla sé ach go pointe áirithe. Is minic a bhí iallach ar na ríthe Plantagenet dul i mbun caibidlíochta agus teacht ar chomhréitigh, nós an Magna Carta. Chuir siad sin srian ar chumhacht ríoga mar chúiteamh ar thacaíocht airgeadais agus mhíleata. Ní raibh an rí ach an fear is cumhachtaí sa náisiún a thuilleadh, a raibh sainphribhléid bhreithiúnais aige, cíos feodach agus cogaíocht. Bhí dualgais shainithe aige anois don ríocht, agus córas ceartais sofaisticiúil mar bhonn leis. Cruthaíodh aitheantas náisiúnta ar leith de thoradh na gcoimhlintí leis na Francaigh, na hAlbainigh, na Breatnaigh agus na hEireannaigh, agus le bunú an Bhéarla mar an phríomhtheanga. 
Sa 15ú haois, briseadh ar na Plantagenêt sa Chogadh Céad Blian agus buailte le fadhbanna sóisialta, polaitiúla agus eacnamaíocha. Bhí agóidí de bharr an éilimh coitianta, spreagtha ag séanadh na saoirsí iomadúla. Bhunaigh na huasalaicmí Sasanacha airm phríobháideacha, agus chuadar i mbun achrann príobháideach agus i ngleic go hoscailte leis an rí Anraí VI.
Geoffrey V d'Anjou. Fuair Geoffrey (24 Lúnasa, 1113 - 7 Meán Fómhair, 1151), ar a dtugtar i bhFraincis "" agus "Plantagenêt", na teidil 'Comte d'Anjou' agus 'Comte du Maine' (1129-1151) le hoidhreacht, agus níos déanaí ar aghaidh 'Duc de Normandie' (1144-1150) de bharr choncais.
De dheasca a phósadh leis an Bhanimpire Matilda, iníon agus ban-oidhre Anraí I Shasana, bhí mac ag Geoffrey, Anraí II Shasana, an té a bhunaigh Teach na bPlantagenêt, agus a thug Geoffrey a leasainm dó.