Trelis/gawiki huggingface dataset:
Inneall traenach. Feithicil a sholáthraíonn an chumhacht tiomána chun trucailí is carráistí a tharraingt ar iarnród. Is féidir gur inneall gaile, inneall dócháin inmheánaigh, mótar leictreach, nó comhcheangal éigin de na foinsí cumhachta seo a bheidh ann. Más inneall gaile é, gintear an ghal i gcoire san inneall, agus dóitear gual (de ghnáth) sa choire. Más mótar leictreach é, faightear an chumhacht ó ráille ar leith nó sreanga lastuas trí phantagraf. Is inneall díosail an t-inneall dócháin inmheánaigh is coitinne a úsáidtear mar inneall traenach, agus tiomáintear an traein go díreach leis trí ghiaranna nó ar mhodh díosail is leictreach: tiomáineann an t-inneall díosail gineadóir, agus tiomáineann an chumhacht leictreach uaidh seo mótar leictreach leis an traein a thiomáint. Thóg Richard Trevithick an chéad inneall traenach i 1801, agus baineadh feidhm as sin is innill cháiliúla eile (mar shampla, Puffing Billy is Locomotion) chun gual a tharraingt ó na mianaigh. Níor iompraíodh paisinéirí gur bhuaigh George Stephenson is a mhac Robert ag trialacha Rainhill i 1829 agus a bhunaigh an chéad seirbhís traenach do phaisinéirí. Tógadh an chéad inneall traenach sna Stáit Aontaithe i 1831, an Best Friend of Charlestown, agus faoi lár an chéid sin bhí na hinnill gaile traenach forbartha an oiread is a bheadh ina dhiaidh sin. Bhíodh na rothaí tosaigh beag, agus chasadh siad ar sclóin chun gurbh féidir leis an inneall dul isteach ar uillinn san iarnród. Bhíodh na príomhrothaí tiomána cúpláilte le chéile, tiomáinte go díreach ag an inneall gaile. Sa 20ú céad díláithríodh an t-inneall gaile de réir a chéile ag saghsanna eile, bíodh is go bhfuil an-chuid innill gaile in úsáid fós sa tSín is an Afraic Theas. Tá modhanna eile tiomána á bhforbairt is á dtástáil an t-am ar fad, mar shampla, an traein ardaithe a thiomáintear le leictreamaighnéadas atá in úsáid ar bhonn teoranta i Shang-hai na Síne.
Innealra hiodrálach. Innill a oibrítear trí bhrú a tharchuireann leacht cosúil le huisce nó ola trí phíobán. I ngluaisteán le coscáin hiodrálacha, tarchuirtear an fórsa coiscthe ón troitheán do na coscáin le leacht faoi bhrú. Baineann an reithe hiodrálach agus an fáisceán hiodrálach feidhm as an bprionsabal céanna.
Innealtóireacht cheimiceach. Staidéar ar theoiric is cleachtadh maidir le dearadh, tógáil is oibriú trealaimh chun táirgí imoibrithe ceimiceacha a dhéanamh ar ollscála. I lár an 19ú céad, bhí an déantúsaíocht cheimiceach is luaithe bunaithe ar thraidisiún is scileanna, eolas is cleachtadh pearsanta. Ó shin cuireadh matamaitic is fisic i bhfeidhm ar fhadhbanna ceimiceacha. De réir a chéile d'fhás an t-éileamh ar tháirgí, agus ba ghá prionsabail cheimiceacha is fhisiciúla a chur ag obair ar mhéideanna móra ábhar, soláthar an teasa chuige seo, agus gluaiseacht na gceimiceán go cruinn sábháilte trí chórais mhóra. Saothraíodh fophróisis, aonadphróisis, agus córais rialaithe chuí. Saothraíodh cúrsaí oiliúna is traenála sna hollscoileanna, agus d'fhás cumainn ghairmiúla ionas go raibh an brainse seo innealtóireachta bunaithe go láidir i gcuid mhaith tíortha faoi 1900. 
Is féidir staidéar a dhéanamh ar innealtoireacht cheimiceach in Éirinn ag Coláiste na hOllscoile Baile Átha Cliath, Coláiste na hOllscoile Corcaigh, Institiuid Techneolaiochta Corcai, agus Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.
Innealtóireacht ghéiniteach. Is éard is Innealtóireacht ghéiniteach nó géinteicneolaíocht ann, ar a dtugtar freisin modhnú géiniteach nó ionramháil ghéiniteach, ná modhnú agus ionramháil géinte orgánaigh, ag baint úsáide as teicneolaíocht. Is sraith teicneolaíochta í a úsáidtear chun chomhdhéanaimh ghéinitigh na gceall a athrú, lena n-áirítear aistriú géinte laistigh de theorainneacha speiceas agus trasna teorainneacha speiceas chun orgánaigh fheabhsaithe nó núíosacha a tháirgeadh. Faightear ADN nua tríd an ábhar géiniteach inspéise a aonrú agus a chóipeáil ag úsáid teicneolaíocht ADN athchuingrigh nó tríd an ADN a shintéisiú go saorga. Cruthaítear agus úsáidtear veicteoir (nó tógán) de ghnáth chun an ADN seo a chur isteach san óstorgánach. Rinne Paul Berg an chéad mhóilín athchuingreach ADN i 1972 trí an ADN ón víreas moncaí SV40 a chomhcheangal leis an víreas lambda. Chomh maith le géinte a ionsá, is féidir an próiseas a úsáid chun géinte a bhaint, nó a scriosadh. Is féidir an ADN nua a chur isteach go randamach, nó a dhíriú ar chuid ar leith den ghéanóm.
Is ceist bhunúsach eitice is fealsúnachta í an cumas nua seo ag daoine cur isteach ar na próisis dhúchasacha agus struchtúr géiniteach ár ngné féin, fiú, a athrú. Tá an-chuid taighde ar siúl i ngéinteiripe, ina gcuirtear géinte leis an eolas ceart isteach i gcealla ina bhfuil géinte máchaileacha, mar shampla le géinghunna, nó a gcuirtear isteach géinte nua a threoraíonn déanamh ábhar frithghalrach. Tá an obair seo ag a tús fós. Mar thoradh ar innealtóireacht ghéiniteach, tá feabhas curtha ar bharra is stoc, déantar córacha leighis i miocrorgánaigh, agus is féidir daoine a thástáil féachaint an bhfuil galair dhúchasacha acu.
Innealtóireacht leictreach. Brainse den innealtóireacht ina ndéantar staidéar ar fheidhmeanna praiticiúla leictreachais is leictreonaice. 
Go dtí na 1940idí b'earnáil bheag den innealtóireacht i gcoitinne í, teorannaithe don teileachumarsáid, soilsiú agus giniúint, tarchur is dáileadh na cumhachta leictrí. Ach anois baineann sí le táirgeadh, dáileadh, stiúradh is feidhmiú an leictreachais i ngach foirm. 
Cuimsíonn sí dáileadh gach gné de dhearadh, insealbhú is bainistiú na gcóras ginte uile, ó fhuinneamh uisce, ola, gual, gás nádúrtha, an ghaoth, an Ghrian, eamhnú núicléach, agus eile. 
Baineann dáileadh is stiúradh le soláthar na cumhachta leictrí do thomhaltóirí thar chóras slán sábháilte iontaofa éifeachtach. 
Cuimsíonn sí feidhmiú an leictreachais an iliomad trealamh i raidió, radar, soilsiú, mótair, gineadóirí cumhachta, líonraí tarchuir, agus a lán eile. D'fhás an innealtóireacht leictreonach mar fhochuid den innealtóireacht leictreach a phléann le huathoibriú, teileachumarsáid, ríomhairí, córais rialaithe diúracán, satailítí, spásárthaigh, agus eile. 
Tagairtí
Innealtóireacht mheicniúil. Brainse innealtóireachta ina ndéantar meaisíní de gach saghas a dhearadh, a thógáil is a fheidhmiú. Tagann táirgeadh is feidhmiú fuinnimh mheicniúil san áireamh freisin. Bíonn innealtóirí meicniúla ag dearadh, ag tástáil is ag feabhsú inneall chun cumhacht áisiúil mheicniúil a ghiniúint ó ghal, peitreal, fuinneamh núicléach is foinsí eile, agus raon leathan meaisíní gaolmhara. Rinneadh réimse ar leith den innealtóireacht mheicniúil nuair a tugadh innill gaile isteach i gcúrsaí déantúsaíochta sa 19ú céad leis an Réabhlóid Thionsclaíoch a ghéarú.
Innealtóireacht riachtanas. Earnáil ríomheolaíochta ina ndéantar staidéar ar riachtanais gnó mar chuid den phróiseas chun córas iomlán ríomhaireachta a fhorbairt do chomhlacht. Baineann sí leis na réamhchéimeanna scrúdaithe is anailísithe i dtimthriall beatha fhorbairt an chórais, thar a dhearadh is a thógáil. Mar sin, tagann staidéar ar ghnéithe sóisialta is cultúrtha an chórais san áireamh chomh maith le gnéithe feidhmithe is sonraí.
Innealtóireacht rialúcháin. Brainse innealtóireachta a phléann le rialú, mionathrú is treorú córas. Ní gá go mbeidh oibreoir daonna bainteach leis an gcóras. Déantar an rialú trí chórais lúbiata. Nuair a bhraitheann an córas seo earráid, tarchuireann sé an t-eolas ar ais don ionchur chun go ndéanfar ceartú. "Córas aischothaithe" a thugtar air seo. Baintear feidhm as seirbhimheicníochtaí chun feistí uathoibríocha rialúcháin a dhéanamh, le húsáid in ionstraimí tomhais, braiteoirí, aimplitheoirí agus aonaid cumhachta. Le forbairtí sa nanaitheicneolaíocht, is féidir braiteoirí is gníomhróirí a thógaíl as adaimh ar leith. San innealtóireacht bithleighis, baintear feidhm as ríoga leictreacha ó smaointe tarchurtha (ó néaróga) chun próisis sheachtracha, cosúil le géag shaorga, a rialú.
Innealtóireacht ríomhchuidithe bogearraí. Úsáid uirlisí, bunaithe ar ríomhaire, chun cuidiú i bpróiseas deartha is feidhmithe clár ríomhaire agus foirne móra bogearraí. Bíonn innealtóireacht ríomhchuidithe córas i gceist freisin, agus sa réimse sin ciallaíonn sí úsáid uirlisí, bunaithe ar ríomhairí, chun lámhchórais eolais gnó a anailísiú is córais nua ríomhaire a dhearadh ina n-ionad.
Innealtóireacht shibhialta. Brainse innealtóireachta a bhaineann le dearadh is tógáil oibreacha poiblí: foirgnimh, droichid, tolláin, uiscebhealaí, canálacha, sráideanna is bóithre, córais séarachais, iarnróid, agus aerfoirt. Tagann innealtóireacht struchtúrtha, shláintíoch is hiodrálach san áireamh. Is gá eolas a bheith ag innealtóirí sibhialta ar ábhair is trealamh tógála, ithreacha is carraigeacha chun bunsraith chuí a thógáil, obair tógála a dhéanamh faoin talamh is faoin uisce, agus earraí déanta, cosúil le gluaisteáin, traenacha, eitleáin is eile. Tagann ríomhaireacht go mór sa scéal freisin i gcúrsaí deartha, tástála is déanta, agus an réaltacht fhíorúil chun mionsamhlacha foirgneamh is struchtúr eile a iniúchadh roimh a dtógáil. Chum an t-innealtóir Sasanach John Smeaton (1724-1794) an téarma ‘innealtóireacht shibhialta’ i 1750.
Innilt nialais. Córas cothaithe d'ainmhithe is ea innilt nialais (Béarla: "zero grazing"). Coinnítear na hainmhithe i bhfoirgneamh, clós nó banrach. Ní ligtear dóibh innilt go saor sna páirceanna ina bhfuil an féar ag fás. Tugtar sadhlas nó féar nua-bhainte dóibh le n-ithe. Laghdaíonn sí an diomailt mar gheall ar thachtadh, innilt roghnach is póitseáil.
Inphriontáil (géinitic). Sa ghéinitic, próiseas ina gciúnaítear réigiúin ar leith de DNA tuismitheora le linn méóise agus cruthú an ubháin is na speirme. Sa sliocht, ní bheidh na géinte sna réigiúin sin gníomhach. Tarlóidh galar géiniteach sa sliocht má bhíonn giota scriosta amach as DNA an tuismitheora eile ag an réigiún urchomhaireach i leith an réigiúin ar inphriontáileadh air. Samplaí de ghalair mar seo is ea siondróm Angelman agus siondróm Prader-Willi. Ní thuigtear cén fáth a n-inphriontáiltear ar DNA mar seo.
Inphriontáil (iompar). Maidir le hiompar, próiseas ina bhfoghlaimíonn ainmhithe go tapa cruth, fuaim nó boladh bhaill shuntasacha dá ghné (mar shampla, tuismitheoir nó sliocht), nó de ghrúpaí tábhachtacha (mar shampla, cinn a fhéadfaidh a bheith mar chéile nó iomaitheoir), fiú nuair nach nochtar dóibh iad ach ar feadh achair ghairid. Nuair is tuismitheoir is a shliocht a inphriontálann ar a chéile, tarlaíonn iompar greamaithe/leanúna mar thoradh air.
Inscne. Leagan cainte sóisialta ar an difríocht bhunúsach fhiseolaíoch idir mná is fir. An t-iompar sóisialta a mheastar a bheith oiriúnach don ról baineann nó fireann, a fhoghlaimítear trí shóisialú bunaidh is tánaisteach. Is rud bitheolaíoch é gnéas, ach cinntear inscne go sóisialta. 
Tá an coincheap os comhair an phobail le glúin nó dhó mar chuid den díospóireacht ar ghnéasachas sa tsochaí.
Inseamhnú saorga. Sreabháin seamhnach a thabhairt isteach sa bhfaighin le hionstraim chun an t-ubhán a thoirchiú. Is féidir gur seamhan céile nó deontóra a bheidh in úsáid. Úsáidtear an teicníocht go forleathan i bhfeirmeoireacht ainmhithe.
Inslitheoir. Ábhar a chuireann bac ar, nó a laghdaíonn, seoladh leictreachais, teasa nó fuaime. Bíonn gach feiste leictreach inslithe ar mhaithe le sabháilteacht. Coinníonn inslitheoirí teirmeacha rudaí te, fuar, nó ag teocht chothrom. Feidhmíonn inslitheoirí fuaime mar chiúnadóirí.
Instealladh. Dáileadh druga, nó ullmhóid nó fuaidreán eile cógaseolaíochta, le steallaire trí shnáthaid tríd an gcraiceann, faoin gcraiceann (instealladh fochraicneach), isteach sa bhfíochán matánach (ionmhatánach), nó isteach i bhféith (infhéitheach).
Instinn. Claonadh neamhfhoghlamtha i nduine (nó ainmhí eile) é féin a iompar ar bhealach áirithe, den chuid is mó mar fhreagairt ar spreagthaí ar leith, agus é cosúil le freagairtí daoine (ainmhithe) den ghrúpa céanna (den aois is an gnéas céanna, mar shampla). Ní gá go mbeidh aon chleachtadh beatha ar leith ag duine (ainmhí) chun go dtarlóidh na freagairtí seo. Eiseamláir mhaith is ea na léirithe suirí a bhíonn ag an-chuid gnéithe.
Institiúid Éireannach um Chosaint Raideolaíoch. Eagraíocht neamhspleách phoiblí reachtúil a rialaíonn úsáid, iompar is cur de láimh ábhar radaighníomhach is foinsí radaíochta is ea an Institiúid Éireannach um Chosaint Raideolaíoch (RPII). Déanann sí monatóireacht ar a leithéidí, nádúrtha nó saorga, agus eolas is comhairle a chur ar fail maidir leis na hábhair seo don phobal, ospidéil is comhlachtaí. Tháinig sí i gcomharbacht ar an mBord Fuinnimh Núicléach i 1992.
Institiúid Náisiúnta Caighdeán agus Teicneolaíochta. Eagraíocht de chuid rialtas na Stát Aontaithe a bhunaigh an Chomhdháil i 1901 chun taighde a dhéanamh ar mhodhanna tomhais, caighdeáin is teicneolaíocht, len iad a fheabhsú agus a fhorbairt mar chabhair le tionsclaíocht, cumarsáid, institiúidí eolaíochta is rialtais. Thugtaí Oifig Náisiúnta na gCaighdeán uirthi ("NIST" i mBéarla). A cuid saotharlann suite i mBoulder, Colorado agus Washington, DC den chuid is mó.
An Institiúid Ríoga. Cumann eolaíochta léannta a bunaíodh sa Bhreatain i 1799 is ea an Institiúid Ríoga. Bhí lárionad taighde eolaíochta ina saotharlanna, agus is ansin a rinne Humphrey Davy, Michael Faraday is John Tyndall a gcuid taighde. Ina príomhionad ar Shráid Albemarle in Londain a bhíonn Léachtanna na Nollag don óige aici, a chraobhscaoileann an BBC gach bliain.
Institiúid Spásaireachta na Seapáine. Gníomhaireacht a bunaíodh i 1981 chun spásárthaigh agus córais lainseála a dhearadh is a shaothrú. Déantear na lainseálacha ag ionad spáis i gKagoshima ar oileán Kyushu i ndeisceart na Seapáine. Tá cláir na bhfeidhmeanna spáis faoi choimirce an Ghníomhaireacht Náisiúnta Forbartha Spáis.
Inteachán. An chuid dhaite i súil an veirteabraigh, spiara teimhneach a rialaíonn cró ciorclach na súile. Eipitéiliam daite agus snáithíní matán míne eagraithe go ciorclach gathach atá ann. Nuair a chrapann na matáin seo faoi rialú uathchóras na néaróg, athraíonn cró na súile, á laghdú nuair a bhíonn lonracht ard solais sa radharc, agus á mhéadú nuair a bhíonn an lonracht íseal.
Inteirféarón. Cuid de chóras cosanta na colainne i gcoinne víreas, agus antasubstaintí. Nuair a ghalraítear cealla daonna le víreas, cruthaítear próitéiní ar leith (a dtugtar "inteirféaróin" orthu) sna cealla sin, agus idirleathann siad isteach i gcealla eile mórthimpeall. Tagann na cealla a fhaigheann na próitéiní seo le bheith frithsheasmhach i gcoinne an víris seo, de bhrí go gcuireann an phróitéin idirleata isteach ar iarrachtaí an víris macasamhlú sna cealla sin. Táthar ag iarraidh inteirféaróin shaorga a úsáid chun dul i gcoimhlint le galruithe víreas agus fiú le hailsí ar leith, ach de bhrí go bhfuil drochfho-iarsmaí ag baint leo, ní mór an dul chun cinn atá déanta go dtí seo. Tá aicme amháin inteirféaróin, an t-alfa-inteirféarón, atá éifeachtach mar chóir leighis i gcoinne heipitítis, leoicéime ar leith, agus ailse fola ar leith. Is amhlaidh a spreagann alfa-inteirféarón athchuingreach géinte a tháirgeann próitéiní a chuireann isteach ar mhacasamhlú an víris. Modhnaíonn an t-alfa-inteirféarón feidhmiú an chórais imdhíonaigh freisin, rud a chuireann leis an gcosaint fhrithvíreasach agus a choisceann fás ailsí. Táthar ag tuar go gcuirfidh innealtóireacht ghéiniteach go mór le saothru drugaí a bheidh bunaithe ar alfa-inteirféaróin agus éifeachtach sa chóras imdhíonach.
Intinn. Beith a mheastar a bheith i gcodarsnacht leis an gcolainn fhisiciúil agus ábhar fisiciúil, ach tugtar brí nó ciall éagsúil di i gcomhthéacsanna éagsúla. Mar sin, is airí sainiúil de chuid an duine í a bhaineann le féinchomhfhiosacht agus aitheantas. 
Déanann síceolaithe, eolaithe cognaíocha, dlí-eolaithe, ríomheolaithe, oideachasóirí is eile iarrachtaí í a shainmhíniú i leith na hinchinne, iompar an duine agus airíonna feiceálacha eile.
Intleacht eachtardhomhanda. Níl aon fhianaise go bhfuil aon neach beo intleachtach ar aon rinn spéire taobh amuigh den Domhan. De bhrí go bhfuil an oiread sin pláinéad sa Chruinne, áfach, agus hidrigin, uisce, is foinsí fuinnimh ar an-chuid díobh, creideann réalteolaithe gur dóchúil é go bhfuil neacha intleachtacha amuigh sa spás agus sibhialtachtaí acu. Táthar ann ina measc a cheapann gur dóchúil é go bhfuil 10,000-100,000 sibhialtacht ar phláinéid de chuid Bhealach na Bó Finne féin. Ó timpeall 2000 tá NASA i mbun scéime chun intleacht nó beatha eachtardhomhanda a chuardach, an Suirbhé Micreathonn Ardtaifigh. Tá radaiteileascóip spáis lainseáilte chun an radaíocht mhicreathonnach amuigh sa spás a ghlacadh agus aon eolas nó comhartha os cionn an fhothraim a thástáil is a léamh, más féidir é.
Intleacht shaorga. Is éard is intleacht shaorga ann ná córais ríomhaireachta ar féidir fadhbanna casta a réiteach, patrúin a aithint, agus comhairlí a chinneadh leo nach féidir a dhéanamh de ghnáth ach le hintleacht dhaonna, le hairíonna cosúil le foghlaim, asbheirt, imfhios is féincheartú. 
Is é a bhíonn i gceist ná aithris a dhéanamh le ríomhairí, an oiread agus is féidir, ar na próisis dhaonna intinne seo. 
Cuimsíonn an t-ábhar brainsí éagsúla den ríomheolaíocht: cibirnitic, córais bunaithe ar eolas, próiseáil teanga nádúrtha, aithint ghutha, aithint phatrún, is róbaitic, agus go dtí seo tá an-dul chun cinn déanta i gcórais shaineolacha. 
Cuirtear gach blúire den bhuneolas ar ábhar áirithe — airgeadas, míochaine, dlí nó eile — i gclár ríomhaire, agus cuirtear cláir leis sin chun socruithe áirithe a dhéanamh i gcásanna éagsúla.
Inveirteabrach. Ainmhí nach bhfuil aon chnámh droma ná cnámharlach inmheánach aige. Rangaítear ainmhithe mar inveirteabraigh (feithidí is prótasóin aoncheallacha: 97% de gach speiceas ainmhíoch) agus veirteabraigh (éisc, débheathaigh, reiptílí, éin is mamaigh: 3% de gach speiceas ainmhíoch) a bhfuil cnámh droma roinnte i míreanna acu go léir.
Íogaireacht do bhia. Is é atá i gceist le íogaireacht do bhia ná éadulaingt d'ábhar bia, agus seans go dtarlaíonn frithghníomh mínormálta imdhíonach tar éis an bia sin a ithe. Is neamhbhuan a leithéid de ghnáth, agus is féidir an t-ábhar a chur ar ais sa chothú tar éis tamall seachanta. Muna féidir le duine cur suas leis an ábhar ansin, deirtear gur íogaireacht dhaingnithe atá aige. I measc na gcúiseanna is féidir a bheith le híogaireacht do bhia, tá frithghníomh ailléirgeach, frithghníomh síceolaíoch, frithghníomh cógaisíochta don ábhar bia nó breiseán ann, iarmhairt dhíreach greannaithe ag an mbia ar líneáil na putóige (mar a bhíonn ag cruithneacht ar dhaoine áirithe), agus easpaí einsímí ionas nach féidir leis an gcolainn comhábhair sa bhia sin a phróiseáil (mar shampla, uireasa lachtáise).
Íogaireacht laghdach do dhruga. Sa mhíochaine, an iarmhairt laghdach a tharlaíonn nuair a dháiltear druga ar leith go rialta thar am. Meastar go dtarlaíonn sé seo trí athruithe i scannáin na gceall chun go ngreamaíonn siad an druga de réir a chéile, nó sna bealaí a ndíghrádaíonn an druga sa cholainn. Feictear íogaireacht laghdach san imdhíonacht nuair a laghdaíonn an fhreagairt imdhíonach do phróitéin choimhthíoch de réir a chéile.
Iógart. Táirge, a thosaigh sna Bálcáin, a dhéantar trí bhainne a choipeadh le baictéir ar leith, "Lactobacillus bulgaricus" agus "Streptococcus acidophilus". Déanann sé seo aigéad lachtach as an lachtós sa bhainne. Is féidir bainne milis, beagmheathrais nó bearrtha a úsáid, agus blasanna, milsithe is torthaí a chur leis.
Iolar maol. Iolar mór, suas le 80-100 cm ar fhad, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh is ea an t-iolar maol. I gcontúirt imeacht in éag sna 1960idí, ach tar éis tréaniarracht chaomhnaithe sna Stáit Aontaithe, tá na huimhreacha ag méadú. Faightear gar d'uisce é. Itheann sé éisc, éin is mamaigh. Tagraíonn a ainm don chlúmh bán ar a cheann is a scornach. Glacadh leis mar shiombail náisiúnta na Stát Aontaithe i 1782, agus tugtar "an t-iolar Meiriceánach" air freisin.
Iolar mara earrbhán. Iolar a itheann éisc agus a fhaightear ar chóstaí is ea an t-iolar mara earrbhán ("Haliaeetus albicilla"), nó, níos simplí, an t-iolar mara, cé go n-úsáidtear an t-ainm seo ar bhaill eile den ghéineas "Haliaeetus" freisin. Tá cineálacha eile iolar éisc a fhaightear gar d'uisce úr, ach itheann siad sin veirteabraigh eile chomh maith le héisc.
Iolrach Cairtéiseach. Sa mhatamaitic, tacar gach péire is féidir ó dhá thacar, A is B, a chumtar trí eilimint amháin as A agus eilimint amháin as B a roghnú. Mar shampla, más A = {1, 2} agus B = {a, b}, is é an t-iolrach Cairtéiseach A × B = {(1,a), (2,a), (1,b), (2,b)}.
Iomadú núicléach. Tá an-chuid iarrachtaí á ndéanamh bac a chur ar iomadú núicléach (nó scaipeadh arm núicléach), mar shampla srianta ar easpórtálacha, scrúdú is fíorú idirnáisiúnta, agus baic ar thástáil is táirgeadh ábhair armghráid. 
De réir an Chonradh in aghaidh Iomadú Núicléach (1968) is gá diúltú do thaighde is forbairt ar airm núicléacha. Níor shínigh Iosrael, an India ná an Phacastáin é, agus tá taighde is forbairt núicléach ar siúl acu. Ar ndóigh, níor shínigh na seanchumhachtaí núicléacha — na Stáit Aontaithe, an Rúis, an Bhreatain, an Fhrainc, an tSín —ach an oiread. 
De réir na ráflaí, tá tíortha eile sa tóir ar na hairm seo, agus fiú sceimhlitheoirí. Is míchompordach an leamhsháinn é, gan aon dabht.
Iomaíocht na n-arm. Carnadh leanúnach arm ag stáit, bunaithe ar an tuiscint gur fearr sábháilteacht stáit má bhíonn ardchumhacht aige ar stát eile. Ach le fás leanúnach arm is córais lainseála ar gach taobh, is mó ar fad an baol don tsábháilteacht an teannas idirnáisiúnta is an mhímhuinín idir tíortha ar fud an Domhain.
Iomasachas (fealsúnacht). San eitic, coincheap go mbraithimid fírinní morálta go díreach trí chéadfa ar leith, cosúil le haireachtáil leis na céadfaí fisiciúla. Níos ginearálta, meastar gur fochuid í seo den chéadfa lena a mbraithimid gach fírinne a priori.
Iomasachas (matamaitic). Sa mhatamaitic, teoiric de chuid an mhatamaiticeora Ollanaigh Luitzen Egbertus Jan Brouwer (1881-1966) a dhéanann cothromaíocht idir an rud is féidir a chruthú agus an fhírinne. D'ionsaigh a mhodh oibre bunúis loighciúla na matamaitice. Mar mhalairt, thairg sé go raibh an mhatamaitic bunaithe ar raon tógálacha meabhracha, rialaithe ag dlíthe atá follasach iontu féin. Ba shuntasach a shaothar i bhforbairt na toipeolaíochta.
Peirianta. Is éard is peirianta (uaireanta iombhláth nó imbhláth) ann ná an dá fháinne sheachtracha de na codanna bláfara, tógtha le chéile (na seipil is na peitil). Nuair nach féidir na hiombhláthanna a idirdhealú óna chéile, tugtar "teascáin iombhlátha" ar na codanna difriúla. Nuair a bhíonn an t-iombhláth iomlán peitealóideach, mar a bhíonn i gcuid mhaith bláthanna monacotacha, tugtar "teipil" ar na teascáin aonaracha.
Iomchuibheas. Sa mhatamaitic, saghas coibhéise idir sloinn. Deirtear go bhfuil na huimhreacha b is c iomchuí do a má roinneann a an difríocht idir b is c. Tugtar "modal (mod)" an iomchuibhis ar a. Scríobhtar an t-iomchuibheas mar seo: b-c mod a (mar shampla, 12-2 mod 5). Shaothraigh Gauß ailgéabar na n-iomchuibheas.
Iomghaoth. Colún aeir a bhíonn ag rothlú go tapa timpeall ar lár áitiúil brú ísil is ea iomghaoth, nó camfheothan nó cuaifeach. Téamh áitiúil dhromchla na talún is cúis léi, a chuireann tús le héagobhsaíocht san aer agus a éirí comhiomprach.
Íomhá folaigh. An íomhá dhofheicthe a chruthaítear in eibleacht fhótagrafach nuair a nochtaítear í do sholas, ó radharc, mar shampla. Déantar sofheicthe í trí réaladh, ina dtiontaítear gráinní hailíd airgid ina n-airgead miotalach dubh.
Íomháineachas meabhrach. Aireachtáil gníomhaíochta gléiní san intinn, cosúil len í a aireachtáil go díreach, ach gan aon spreagadh seachtrach. Radharcach de ghnáth, ach uaireanta fuaimiúil nó eile. An-áisiúil mar chabhair don chuimhne, mar is éasca cuimhneamh ar fhocail iníomháithe.