Trelis/gawiki huggingface dataset:
Dlí Hooke. Sa bhfisic, dlí a deir go bhfuil an straidhn in ábhar díreach i gcomhréir leis an strus is bun léi. Ainmnithe as an bhfisiceoir Sasanach Robert Hooke (1635-1703) a d'fhionn é. Ní fíor é ach nuair a bhíonn an strus an-bheag. Tagann sé i bhfeidhm i lingeáin (spriongaí) mar seo: nuair a chuirtear straidhn bheag i bhfeidhm ar an lingeán le síneadh beag ("x"), tagann fórsa aischurtha ("F") i bhfeidhm a bhíonn díreach i gcomhréir le fad an tsínidh/an chomhbhrú. formula_1, ar tairiseach é "k", tomhas ar dhoichte an lingeáin.
Frederick Gowland Hopkins. Bithcheimicí a rugadh in Eastbourne Shasana ab ea Frederick Gowland Hopkins (20 Metheamh 1861 - 16 Bealtaine 1947). D'fhionn sé fachtóirí cabhraitheacha i mbia, ar tugadh vitimíní orthu níos déanaí. Chruthaigh sé an ceangal idir lachtáit is crapadh na matán, agus d'fhionn glútaitión. Le Christiaan Eijkman, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1929 as a shaothar ar vitimíní.
Hormón aidréineacortacach. Peiptíd a tháltar i maothán tosaigh na faireoige piotútaí is ea hormón aidréineacortacach (ACTH). Tugtar "cortacatróifín" air freisin. Fuasclaítear é mar fhreagairt ar strus fisiciúil, mothúchánach nó ceimiceach trí fhachtóir scaoilte a dhéantar sa hipeatalamas. Spreagann sé tál is fuascailt glúcacortacóidí ag an gcoirtéis aidréineach.
Hormón fáis. Is éard is hormón fáis (HF) ann ná hormón, ar polaipeiptíd é, a thálann maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh a bhfuil gialla acu. Spreagann sé fás na colainne trína iarmhairtí ar mheitibileacht próitéiní, carbaihiodráití is lipidí. Bíonn sé sainiúil don speiceas ina ghníomhaíochtaí. Más mínormálta a thál, is féidir go dtarlóidh abhcacht, fathacht, nó anchuma aghaidhe, lámh is cos.
Hormón falacailspreagthach. Ceimiceán (glíocapróitéin a dtugtar "gónadatróifín" air) a thálann maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh. Ról tábhachtach aige in atáirgeadh. I mamaigh, spreagann sé aibiú luath na bhfalacailí ubhagánacha (sa bhaineannach) agus táirgeadh na speirme (sa bhfireannach).
Hormón frithfhualach. Peiptíd a dhéantar sa hipeatalamas ach a stóráiltear sa mhaothán deiridh den fhaireog phiotútach i mamaigh, agus a fhuasclaítear as sin. Tugtar "vasaipreisin" air freisin. Hormón an-bhunúsach, freagrach as caomhnú shreabhán na colainne agus iarmhairtí aige ar chuimhne, an rithim laethúil, agus rialú bhrú na fola san inchinn.
Hormón lúitéinitheach. Gliceapróitéin, ar hormón gónadatrófach é a thálann maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh. I mamaigh bhaineanna, baineann sé le haibiú deireanach na bhfalacailí ubhagánacha, próiseas an ubhsceite, agus tús chruthú an corpus luteum. I bhfireannaigh, spreagann sé na cealla scáineacha (cealla Leydig) sna huiríocha chun téististéarón a thál, ionas go dtugtar "hormón spreagadh na gceall scáineach" air freisin.
Hormón meilinicítspreagthach. Hormón, ar peiptíd é, atá i láthair i maothán idirmheánach na faireoige piotútaí i veirteabraigh. Spreagann sé sintéis agus scaipeadh na meiliníne.
Hormón paraitíoróideach. Polaipeiptíd hormóin a dhéanann is a thálann na príomhchealla sa bhfaireog pharaitíoróideach. Fuasclaítear é nuair a thiteann tiúchan an chailciam sa bhfuil. Feidhmíonn sé ar mhalairt slí le cailciteoinin. Méadaíonn sé tiúchan an chailciam sa bhfuil, trí chailciam a bhaint as cnámha is ón bhfidín duánach agus isteach sa bhfuil. Spreagann sé athrú vitimín D ina fhoirm ghníomhach, rud a spreagann tuilleadh ionsú cailciam sa stéig.
Hormón scaoilte. Ceann de ghrúpa hormón a tháirgtear i gcodanna éagsúla den hipeatalamas, a stórálann is a fhuasclaíonn néaróin de mheánchnapán an hipeatalamais mar fhreagairt ar spreagthaí ón inchinn. Iompraítear iad ansin go dtí maothán tosaigh na faireoige piotútaí, mar a spreagann nó a gcoisceann siad hormóin phiotútacha ar leith (mar shampla, hormón scaoilte hormón fáis). Thugtaí fachtóir scaoilte air seo, ach anois coimeádtar an téarma deireanach seo do hormóin hipeatalamacha nach bhfuil a struchtúir cheimiceacha ar eolas fós (mar shampla, fachtóir scaoilte prólachtaine).
Hormón tíoróideach. Cnuasainm ar na haimínhormóin le hiaidín mar chomhábhar a tháltar ón bhfaireog thíoróideach i veirteabraigh. I ndaoine is ainmhithe eile, is iad tíorocsaín (T4) is trí-iodaitiorainín (T3) na príomh-hormóin tíoróideacha, agus ról lárnach acu i bhforbairt an fhéatais is rialú na meitibileachta i rith saol an duine. Is é an hormón tíoróidspreagthach, a dtugtar "tíoratróifin" air freisin, a rialaíonn sintéis is tál na hormón seo, agus táirgtear é sin i maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh. I dtorbáin dhébheathacha, is gá an hormón tíoróideach don mheiteamorfóis.
Robert Horvitz. Micribitheolaí Meiriceánach a rugadh ar 8 Bealtaine 1947 i Chicago is ea H. Robert Horvitz. 
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2002 le John Sulston is Sydney Brenner as a dtaighde a léirigh rialú géiniteach fás, forbairt orgán, agus bás cláraithe na cille. 
Aithnítear é go háirithe as a chuid oibre ar "Caenorhabditis elegans", péist néimeatóideach.
Godfrey Hounsfield. Fisicí a saolaíodh i Newark Shasana ab ea an Ridire Godfrey Newbold Hounsfield (28 Lúnasa 1919 – 12 Lúnasa 2004). Ceann na foirne a dhear an ríomhaire EMI-DEC 1100. Neamhspleách ar Allan Cormack, d'fhorbair sé modh chun tomagrafaíocht le cabhair ríomhaire, íomháú trasghearrthach nua le X-ghathanna (scanadh CT), a dhéanamh sa mhíochaine, agus tháirg comhlacht EMI na scanóirí seo ó thús na 1970idí. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Cormack i 1979.
Frederick Hoyle. Réalteolaí, matamaiticeoir, réaltfhisicí is scríbhneoir ficsin eolaíoch a rugadh i mBingley Shasana ab ea an Ridire Frederick Hoyle FSB (24 Meitheamh 1915 – 20 Lúnasa 2001). Cáil air as a thaighde ar bhunús na ndúl ceimiceach. Thairg sé nach raibh an Chruinne ag forleathnú ach i bhfoistine, agus gur tháinig víris is beatha ar Domhan ón spás amuigh.
Tairiseach Hubble. An méadú i luas chúlú na réaltraí sa Chruinne forleathnaithe in aghaidh an fhaid. A luach ríofa ag Edwin Hubble ag timpeall 15 km sa soicind in aghaidh an mhilliún solasbhlianta. Tairiseach bunúsach na cosmeolaíochta.
Charles Brenton Huggins.  
Máinlia a rugadh san Àrd-Bhaile, Albain Nua ab ea Charles Brenton Huggins (22 Meán Fómhair 1901 – 12 Eanáir 1998). Rinne sé taighde forleathan bunúsach ar úsáid hormón chun cóireáil ar ailsí éagsúla, ailse chíche ina measc. 
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1966 le Francis Peyton Rous as an saothar seo. Bhí saoránacht Mheiriceánach aige.
William Huggins. Réalteolaí a rugadh i Londain ab ea an Ridire William Huggins (7 Feabhra 1824 – 12 Bealtaine 1910). Thóg sé réadlann i 1855, agus cheap an speictreascóp réaltach a bhí an-tábhachtach in anailísiú chomhdhéanamh fisiciúil na réaltaí, na bpláinéad, na gcóiméad, is na néalta. Rinne sé amach gur astaigh na cóiméid solas gás carbóin lonraigh (1868), agus ríomh an méid teasa a shroicheann an Domhan ó chuid de na réaltaí.
Clark Leonard Hull. Síceolaí Meiriceánach a rugadh in Akron, Nua-Eabhrac ab ea Clark Leonard Hull (24 Bealtaine 1884 – 10 Bealtaine 1952). Shaothraigh sé teoiric mhatamaiticiúil ar an bpróiseas foghlama, a rinne iarracht iompar foghlama a leagan amach i roinnt prionsabal simplí aicsímeach. Tháinig teoiric an athneartaithe isteach go mór ina theoiric, a d'fhoilsigh sé ina leabhar "Principles of Behavior" (Prionsabail an Iompair, 1943).
Húmas. Is é is húmas ann ábhar orgánach dianscaoilte, i láthair i gcisil uachtaracha na hithreach de ghnáth. Feabhsaíonn sé struchtúr na hithreach. Tugann sé an dath sainiúil dorcha don ithir, agus bíonn sí níos éasca a saothrú dá bharr.
Droichead an Humber. Droichead crochta aonréise a tógadh i 1973-1981 trasna Abhainn Humber gar do Hull i Sasana. Is é 1.14 km fad na príomhréise, agus 2.22 km a fhad iomlán. I ndiaidh Droichead Akashi-Kaikyo sa tSeapáin, an dara droichead crochta is faide ar Domhan.
Alexander von Humboldt. Nádúraí is geografaí a rugadh i mBeirlín ab ea Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt (14 Meán Fómhair 1769 – 6 Bealtaine 1859). 
Ina phríomhshaothar "Kosmos" (Cosmas, 1845-1862, 5 imleabhar), rinne sé iarracht pictiúr fisiciúil cuimsitheach den Chruinne a tharraingt. 
Bhí dúil mhór aige sa taisteal agus sna blianta 1799–1804 rinne sé turas an Domhain Úir, Meiriceá Laidneach sa chuid ba mhó, in éineacht le Aimé Bonpland, eolaí ón bhFrainc. Ainmníodh sruth aigéin gar do chósta thiar Mheiriceá Theas as. 
Ba é Wilhelm von Humboldt a dheartháir níos sine.
Henry Cecil John Hunt. Sliabhadóir a rugadh i Marlborough Shasana ab ea Henry Cecil John Hunt (1910-1998). I gceannas ar an gcéad aistear a bhain buaic Shliabh Everest amach, i 1953.
Richard Timothy Hunt. Bitheolaí a rugadh i Neston Shasana is ea Tim Hunt (1943-). 
Le Paul Nurse is Leland Hartwell, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2001 as a raibh léirithe acu mar gheall ar phríomhrialaitheoirí timthriall na cille, rud a ligeann do dhochtúirí diagnóisiú níos cruinne a dhéanamh ar ailse.
William Holman Hunt. Péintéir a rugadh i Londain ab ea William Holman Hunt (1827-1910). Chabhraigh sé le bunú an Bhráithreachais Réamh-Rafaeilítigh. Bhí a shaothar sa stíl seo, mar shampla "The Light of the World" (Solas an Domhain, 1854).
Falrais Huntington. Neamhord meathlú inchinne a fhaightear le hoidhreacht. Tagann sí chun tosaigh go luath i mbeatha fhásta an duine mar néaltrú a fhásann go mall, agus gluaiseachtaí neamhshrianta preabacha nó lúbarnaíl mhall. Níl aon leigheas air. Ainmníodh í as an lia Meiriceánach George Sumner Huntington (1850-1916).
Hurdaí-gurdaí. Téaduirlis boghaithe ceoil, in úsáid ón Meánaois, ag ceoltóirí tíre go háirithe. Casann an seinnteoir cos a chasann roth adhmaid a bhíonn clúdaithe le roisín. Fuaimníonn an roth roinnt sreanga dois tionlacain. Seinntear na séiseanna ar mhéarchlár simplí leis an lámh eile.
Huscaí. Madra baile, ceann de na póir a úsáidtear go traidisiúnta san Artach mar ainmhí iompair is tarraingthe, chun carranna sleamhnáin a tharraingt go háirithe. An cholainn cumasach, le fionnadh tiubh déchisealach inslithe. Luaitear mar mhadra an Eiscimigh é freisin.
Ellen Hutchins. Luibheolaí a rugadh i mBéal Átha Leice, Co. Chorcaí, ab ea Ellen Hutchins (1785 – 9 Feabhra 1815). Tógadh í ar eastát beag a bhí ag a muintir i mBéal Átha Leice ag ceann Bhá Bheanntraí. Rinne sí staidéar cuimsitheach allamuigh in iarthar Chorcaí ar raithneacha, caonaigh, léicin agus fungais, le líníochtaí cruinne ar na speicis. D'fhoilsigh sí a chuid fionnachtana i m"British Confervae" le Lewis Weston Dillwyn (Algaí Glasa na Breataine, 1809), agus i "Fuci…" le Dawson Turner, William Jackson Hooker is Joseph Banks (Feamainn…, 1802-1818). Ainmníodh 3 alga aisti.
James Hutton. Geolaí a rugadh agus a d'éag i nDún Éideann ab ea James Hutton (3 Meitheamh sa tseanstíl (nó 15 Meitheamh sa nuastíl) 1726 – 26 Márta 1797). Leag a leabhar cáiliuil "A Theory of the Earth" (Teoiric den Domhan, 1795) bunsraith na geolaíochta nua-aoisí.
Chuir Hutton an smaoineamh chun cinn gur féidir cianstair an domhain fhisiciúil a thuiscint as fianaise i gcarraigeacha an lae inniu. Trína staidéar ar ghnéithe i dtírdhreach agus cóstaí a chuid ísealchríocha dúchasacha in Albain, mar shampla Salisbury Crags nó Rubha Siccar, d'fhorbair sé an teoiric nach bhféadfadh gnéithe geolaíochta a bheith statach ach go ndearnadh claochlú leanúnach orthu thar thréimhsí fada éiginnte. As seo d'áitigh sé, agus é ar aon intinn le go leor geolaithe luath eile, nach bhféadfadh an Domhan a bheith óg. Bhí sé ar dhuine de na moltóirí ba luaithe de choincheap ar tugadh an t-aonfhoirmeachtachas air sna 1830idí. Sé sin an eolaíocht a mhíníonn gnéithe de screamh an Domhain mar thoradh ar phróisis nádúrtha leanúnacha thar an scála geolaíoch. Chuir Hutton teoiric ar aghaidh freisin maidir "system of the habitable Earth", a mholadh meicníocht dhiasaíochc chun an domhan a choinneáil oiriúnach go deo do dhaoine, iarracht luath chun prionsabal na hantrapachta de chineál amháin a leagan amach.
Andrew Huxley. Fiseolaí a saolaíodh i Londain ab ea an Ridire Andrew Fielding Huxley (22 Samhain 1917 – 30 Bealtaine 2012). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1963 le Alan Hodgkin is John Eccles as a soiléirithe ar na meicníochtaí ianacha a bhaineann le spreagadh is cosc i ngach cuid de scannán na cille néarógaí, an forimeall is an chuid lárnach.
Julian Huxley. Bitheolaí a rugadh i Londain ab ea an Ridire Julian Sorrell Huxley (22 Meitheamh 1887 – 14 Feabhra 1975). Dhírigh sé ar eolas is torthaí na heolaíochta a chur i bhfeidhm ar fhadhbanna sóisialta is polaitiúla, agus cheap teoiric eitice a bhí bunaithe ar roghnú nádúrtha. Ceapadh é mar an gcéad ardstiúrthóir ar UNESCO (1946–1948). Garmhac le T. H. Huxley.
Thomas Henry Huxley. Bitheolaí a rugadh in Ealing Shasana ab ea Thomas Henry Huxley (4 Bealtaine 1825 – 29 Meitheamh 1895). An príomhthacadóir le smaointeoireacht Darwin. Chuir sé peirspictíocht antraipeolaíoch le cur chuige Darwin ar an éabhlóid ina leabhar cáiliúil "Man's Place in Nature" (Ionad an Duine sa Nádúr, 1863).
Prionsabal Huygens-Fresnel.  
Difreáil tonn plána nuair is ionann leithead an scoilt agus an tonnfhad]]
Is é atá i bprionsabal Huygens-Fresnel (ainmnithe i ndiaidh an fhisiceora Ollannaigh Christiaan Huygens agus an fhisiceora Fhrancaigh Augustin Jean Fresnel) ná modh anailíse a chuirtear i bhfeidhm ar fhadhbanna a bhaineann le forleathadh tonnta i ndíraonachán i dteorainn chianréimse agus i dteorainn gar-réimse araon agus i bhfrithchaitheamh freisin.
Deir sé gur foinse tonnan sféariúil gach pointe ar thonnbhráid, b iad na tonnáin sféarúla é féin é gach pointe ar thonnbhráid, agus go gcuireann na tonnáin thánaisteacha a thagann ó phointí éagsúla isteach ar a chéile.
Cruthaíonn suim na dtonnán sféarúil seo an tonnbhráid.
Léargas a d'fhoilsigh an fisicí Ollannach Huygens i 1678 is ea Prionsabal Huygens, gur féidir cruth fronta toinne a réamhinsint agus í faoi fhorás. 
Feidhmíonn gach pointe ar an bhfronta mar fhoinse tonnta ag forleathadh i ngach treo.
Is é an fronta nua an tadhlaí dromchlach do na tonnáin seo uile. 
Is áisiúil an modh oibre seo maidir le gach saghas toinne: tonn uisce, creathanna talún, fuaim, solas is eile.
Cúlra.
Cosantóir luath ar theoiric thonnach an tsolais ab ea Christian Huygens, ach chloígh Newton leis an tseanteoiric, an teoiric choirpíneach, go raibh solas déanta as páirteagail nó coirpíní. Bhí Huygens is Newton tar éis polarú solais le criostal cailcíte a bhrath, ach níorbh fhéidir leo an feiniméan a mhíniú.
Hyades. Braisle gheal oscailte ina bhfuil na céadta réalta ag fad 46 parsoic. Cumann sí grúpa V-chruthach d'aghaidh an tairbh i réaltbhuíon stoidiacach an Tairbh.
Hydrozoa. Rang céalantrátach, sa mhuir den chuid is mó. Malartaíonn a dtimthriall beatha idir pas inar polaip greamaithe an t-orgánach agus pas inar meadúsa planctónach é. Bíonn na polaipí i gcoilíneachtaí den chuid is mó, go minic le creatlach seachtrach is féidir a bheith cailcithe cosúil leis na coiréil.
Hymenoptera. Ord ilghnéitheach feithidí is ea na Hymnoptera. Tá timpeall 150,000 speiceas ann chomh maith le roinnt mhaith nach bhfuil cur síos orthu go fóill, ina measc na sábhchuileanna, na hadharcearraigh, na foichí, na beacha, agus na seangáin. Dhá phéire sciathán scannánach a bhíonn ag na feithidí fásta de ghnáth. Na codanna den bhéal oiriúnaithe i gcomhair coganta nó sú neachtair. Tá eagrú sóisialta ag cuid mhaith gnéithe. An feadán lena mbeireann siad uibheacha athraithe i gcomhair cealgtha uaireanta. 
Tháinig na chéad Hymenoptera ar an saol sa tréimhse Triasach. Sábhchuileanna ab iad agus ina mbaill den fhine ar a dtugtar na Xyelidae. Tháinig na chéad Hymenoptera sóisialta sa tréimhse Cailceach.
Hyperion. An 7ú satailít nádúrtha de chuid Satairn, a fuarthas i 1848. 1.481 milliún km os cionn Satairn, le trastomhas 400 km agus tréimhe fithise 21.277 lá.
Lee Iacocca. Fear gnó a saolaíodh in Allentown, Pennsylvania is ea Lee Iacocca (Lido Anthony, 1924-). D'oibrigh sé i gcomhlacht Ford, ina uachtarán air i 1970-1978. Uachtarán ar chorparáid Chrysler i 1978 agus í i gcruachás suntasach airgeadais, agus d'éirigh leis an comhlacht a shábháil. Scríobh sé dhá leabhar ar a chleachtadh: Iacocca (i gcomhar le William Kovak, 1985) agus "Talking Straight" (Ag Labhairt go Díreach, 1989).
Iadaform. Cumasc orgánai-iaidín leis an bhfoirmle CHI3 is ea Iadaform. Is trí-iadaimeatán é, solad buí le leáphointe 119 °C, boladh aisteach as. Úsáidtear mar antaiseipteán cineálta é.
Sa dúlra, tá iadaform le fáil sa bheacán úd "Mycena arcangeliana" ("caidhp ardaingil") a chuireann an sainbholadh d'iadaform as.
Ialtóg fheascrach. Saghas ialtóige a fhaightear ar fud an Domhain ach Meiriceá Theas, ina measc na hialtóga is lú dá bhfuil ann. Ar na hialtóga is luaithe a eitlíonn san oíche. Corrach ina heitilt.
Convolvulaceae. Fine de thart ar 60 ghéineas, agus níos mó ná 1,650 speiceas, d'fhíniúnacha luibheacha den chuid is mó, ach freisin crainn, toir agus luibheanna is ea Convolvulaceae ("an ainleog", nó "an t-ialus", nó "glóir na maidine"). 
Cur síos.
Is féidir na convolvulaceae a aithint trína chuid coróinín foiséadaigh ga-shiméadraigh; tá cúig sheagal ag an bhfoirmle bláthanna don teaghlach, cúig seipeal comhleáite, cúig staimín eipipeitealach (staimíní comhtháite leis na peitil), agus gínéiciam dépháirteach sioncarpach agus uachtarach. De ghnáth bíonn gais lúbacha ag na bplandaí seo, dá bhrí sin, a n-ainm Laidine (ó convolvere, "lúbann"). Tá na duilleoga simplí agus malartach, gan stípeoga. Sa phlanda seadánach, an clamhán, laghdaítear iad go scálaí. Is féidir an toradh a bheith ina chapsúl, ina chaor nó sméar, nó ina chnó, iad ar fad le dhá shíl sa "loculus" (ubhúlach/ubhagán amháin acu)
Ianaisféar. Réigiún den atmaisféar, 50-500 km in airde, mar a n-idirghníomhaíonn an radaíocht le tonnfhaid ghearra sa ghrianradaíocht leis na móilíní is na hadamh gáis san atmaisféar len iad a ianú: is é sin, go mbaineann an radaíocht seo na leictreoin sheachtracha chun siúil is go bhfágann iain dhearfacha in ionad adamh neodrach. Tá an t-ianaisféar i gcisil de réir tiúchan na n-ian saor dearfach agus tiúchan na leictreon saor diúltach. An dá chiseal íochtaracha, ciseal D (Heaviside) agus ciseal E (Kennelly), is de bharr ianú móilíní iad. Is féidir tonnta raidió a fhrithchaitheamh ó na cisil seo, agus is leo seo a dhéantar cianteileachumarsáid raidió gearrthonnfhaid. Ciseal uachtarach F (Appleton), is de bharr ianú adamh é. Athraíonn tiúis na gciseal le domhanleithead, séasúr, am sa lá, agus gníomhaíocht na Gréine. Tá staidéar á dhéanamh ar na cisil le córais radair ó na 1930idí. Tarchuirtear bíoga tonn raidió le minicíochtaí éagsúla i gcoinne na gciseal sin, agus glactar is mionscrúdaítear na bíoga frithscaipthe. Bíonn an saothar seo ar siúl ag eolaithe san Antartach, ach tá bunáit nó réadlann ar leith i dTromsø i dtuaisceart na hIorua mar a bhfuil an staidéar seo á dhéanamh ó aimsir Edward Appleton i 1932.
Ianaitheoir. Gléas leictreach a ghineann luchtanna diúltacha leictreacha a ghabhann páirteagail ar eite, cosúil le páirteagail deannaigh is deataigh. Aomtar iad go talamh, rud a ghlanann an t-aer. Tá claonadh i ngníomhaíocht leictreach gléasanna éagsúla, mar théitheoirí, teilifíseán is ríomhairí, luchtanna diúltacha a neodrú agus an t-atmaisféar a fhágaint le luchtanna dearfacha. Meastar go gcuireann siad seo le fadhbanna riospráide, tinneas cinn, ailléirgí, fiú dúlagar. Dar le déantúsóirí na n-ianaitheóirí, is rathúil iad a úsáid chun sláinte daoine a fheabhsú agus comhshaol oibre níos fearr a chur ar fáil.
Ianghaiste. Feiste chun iain a choinneáil i dtoirt ar leith is ea ianghaiste, níos lú ná 1 cm ar leithead, trí fhuarú le léasair. Braitheann sé ar chóras réimsí leictreacha is maighnéadacha. Is féidir na hiain a sháinniú ina n-aonar nó i mbraislí chun gur féidir a n-airíonna a iniúchadh, cosúil leis na leibhéil fuinnimh, a réanna is a n-imoibrithe. I ngaiste Penning, bíonn réimse tairiseach leictreach is réimse athraitheach maighnéadach. I ngaiste Paul, bíonn réimsí athraitheacha leictreacha gan aon réimse maighnéadach.
Ianinneall. Inneall a dearadh chun spásárthach a thiomáint nó satailítí a ionramháil, tríd an idirghníomhú de bharr scaoileadh páirteagal luchtaithe (iain). Luasghéaraítear na páirteagail seo le réimsí leictreastatacha san inneall. Nuair a scaoiltear iad go leanúnach mar scaird chun an fheithicil a luasghéarú sa treo díreach i gcoinne treo na scairde, fágann sé seo an fheithicil féin luchtaithe le luchtanna den pholaraíocht eile. Is gá an luchtú seo a bhaint, agus déantar é seo de ghnáth trí dhá léas luchtanna, ceann amháin dearfach is an ceann eile diúltach, a scaoileadh amach go cliathánach i dtreonna urchomhaireacha go dtagann siad le chéile taobh thiar den fheithicil. Ní mór foinse fuinnimh a bheith ag an inneall, agus go minic is foinse núicléach í le cnapán ábhair an-radaighníomhaigh a ghineann teas a úsáidtear chun leictreachas a ghiniúint leis an ábhar tiomána (de shaghas argóin) a ianú is a luasghéarú.
Ianphlátáil. Plátáil dromchla mhiotalaigh trí é a nochtadh d'iain mhiotail, a ghintear trí dhíluchtú nó ar mhodh teirmianach. Dírítear na hiain ar an dromchla tríd an dromchla a cheangal mar chatóid i bhfeadán díluchtaithe faoi bhrú íseal. Is féidir neamhsheoltóirí a ianphlátáil ach iad a shuíomh i réigiún sciata d'aistriú ian. An buntáiste is mó ag an bpróiseas seo gur féidir dromchlaí achrannacha corntha a phlátáil go haonfhoirmeach daingean.
Iarann saoirsithe. Iarann gan ach rian de charbón ann. D'úsáideadh an gabha é tráth, ach cruach is mó a úsáidtear inniu. Leáitear muciarann le rian d'ocsaíd iarainn chun an chuid is mó den charbón a bhaint as. De réir mar a thagann an t-iarann le bheith níos íne, ardaíonn an leáphointe agus laghdaíonn a shilteacht. Corraítear é, agus baintear amach cairn as an bhfóirnéis is oibrítear le casúr é chun an tslaig a bhaint de. Ach fanann cuid bheag den tslaig mar chuimsiúcháin shnáithíneacha istigh ann. Ní briocht é i gcomparáid le hiarann teilgthe. Rinneadh Túr Eiffel as. Úsáidtear in oibreacha maisiúla é.
Iarann teilgthe. Príomhtháirge an fhoirnéis soinneáin, iarann le timpeall 4% carbóin (garbhiarann). Leáphointe réasúnta íseal aige, agus glacann sé cruth an mhúnla go réasúnta nuair a reonn sé. Mar sin, is maith é chun teilgthe, ach is gá é a íonú nó a mhionathrú chun earraí a dhéanamh as. Is féidir é a mheaisíniú go maith freisin, ach tá míbhuntáistí suntasacha aige, go bhfuil sé briosc agus neart inteannta íseal aige. Is féidir é a chóireáil chun foirm na gcuimsiúcháin carbóin a mhionathrú agus iarann sféaróideach teilgthe le hairíonna feabhsaithe a tháirgeadh. San am atá thart d'úsáidtí iarann teilgthe mar ábhar tógála mar go bhfuil neart comhbhrúite an-ard aige.
Iardhó. Is éard atá i gceist le hiardhó modh chun sá nó fórsa tiomána scairdinnill a mhéadú. Instealltar breis bhreosla isteach sna gáis theo sceite is iad ar a mbealach amach as an inneall. Lasann sé seo an breosla, agus uaidh seo tagann an sá breise.
Iarimpriseanachas. Is téarma neamhchruinn a chum an léirmheastóir ealaíne Roger Fry timpeall 1910 ar na foirmeacha péintéireachta is forbartha sa bhFrainc i ndiaidh 1880 é iarimpriseanachas. Chuimsigh sé saothar van Gogh, Gauguin, Cézanne, agus Matisse ar a laghad.
Iarmhairt amleata. I dteoiric coibhneasachta speisialta Einstein, nuair a bhíonn brathadóir fosaithe ag breathnú ar chlog inghluaiste, braitheann sé go n-imíonn an t-am ar an gclog níos moille ná a am féin. Is é tairiscint Einstein, ní hamháin go n-imíonn an t-am níos moille sa chóras inghluaiste, ach go moillítear gach próiseas sa chóras inghluaiste. Mar sin, moillítear próisis meitibileachta, próisis bhitheolaíocha eile, agus gach gníomhaíocht adamhach. Ní fiú trácht ar an iarmhairt seo maidir leis na luasanna ísle ar ar féidir linn taisteal inniu. Ach nuair is luas gar do luas forleata an tsolais a bhíonn i gceist, is mór an iarmhairt í, agus ag an luas sin stadann aon imeacht ama.