Trelis/gawiki huggingface dataset:
Tréchleas. Téarma spóirt is ea tréchleas (nó hat-trick mar a chloistear níos minicí i mBéarla), a thugtar ar éacht a ndéantar trí huaire in aon chluiche amháin. Mar shampla, nuair a aimsíonn imreoir sacair trí chúl, nó nuair a aimsíonn imreoir cruicéid trí gheaitín. Úsáidtear an téarma go forleathan i saghsanna spóirt éagsúla, ach is sa chruicéad agus sa tsacar a bhfuil an tábhacht is mó ag baint leis.
Steve McQueen. Ba aisteoir Meiriceánach é Steve McQueen (a rugadh ar an 24 Márta 1930 agus a fuair bás i 7 Samhain 1980).
James Stewart. B'aisteoir Meiriceánach é James Stewart (a rugadh ar an 20 Bealtaine 1908 agus a fuair bás 2 Iúil 1997). 
Saol.
Saolaíodh James Maitland Stewart in Indiana i stát Pennsylvania sa bhliain 1908. Ba iad Elizabeth Ruth (née Jackson) agus Alexander Maitland Stewart a thuismitheoirí. Bhí siopa crua-earraí ag a athair...
Phós Jimmy Gloria Hatrick McLean ar an 9 Lúnasa 1949. D'éirigh go maith leis i scannáin faoin Iarthar Fiáin sna 1930í agus 1940í, le cuid de na haisteoirí ba mhó cáil i Meiriceá, leithéidí Katharine Hepburn (The Philadelphia Story) agus Marlene Dietrich (Destry Rides Again).
Roghnaigh Alfred Hitchcock é chun an príomhpháirt a ghlacadh i sraith scannán mar Rope (1948), Vertigo (1958, le Kim Novak) agus Rear Window (1954). Ina dhiaidh sin d'fhill Hitchcock ar théama an Iarthair agus dheineadar scannáin mar How the West Was Won (1962).
Naisc.
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]]
[[Catagóir:Básanna i 1997]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy]]
Laidhrín glas. Is éan é an laidhrín glas ("Tringa nebularia").
Glasán (éan). Is éan í an Glasán. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Orson Welles. Ba aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach é Orson Welles (6 Bealtaine 1915 - 10 Deireadh Fómhair 1985), ar dhuine de na stiúrthóirí scannán ab fhearr a bhí ariamh ann. Ceaptar nach bhfuil sárú an scannáin “"Citizen Kane”" le fáil. Ní raibh sé ach cúig bhliana fichead d’aois nuair a rinne sé é sin.
Saol óg.
Dílleachta a bhí in Welles. Cailleadh a athair an bhliain roimhe sin agus cailleadh a mháthair sé bliana roimhe sin arís nuair nach raibh sé ach naoi mbliana d’aois.
Welles in Éirinn.
Bhí eolas maith ag Welles ar Éirinn. Ní raibh sé ach sé bliana déag d’aois nuair a tháinig sé go Gaillimh ar bord an SS Baltic i mí Lúnasa 1931. Bhuail sé isteach chuig an Taibhdhearc agus is cosúil gur casadh an t-aisteoir agus an léiritheoir Mícheál Mac Liammóir leis. 
Chaith Welles seal an-ghearr ag staidéar i gColáiste na Tríonóide. Bhuail sé arís le Mícheál Mac Liammóir agus chas sé le Hilton Edwards. D'iarr Welles páirt i ndráma orthu. Fuair sé é agus chuaigh sé ar an stáitse in Amharclann an Gheata ar an 13 Deireadh Fómhair 1931.
Bás.
Fear a bhfuil otracht ghalrach ag dul di, bhí Welles ina aonar sa bhaile ar an 10 Deireadh Fómhair 1985 nuair a bhuail taom croí é ar feadh na hoíche, gan ach 70 bliain slánaithe aige.
Corn FIFA an Domhain 1930. Comórtas idirnáisiúnta sacair ab ea Corn FIFA an Domhain 1930, an comórtas tionscnaimh de Chorn Sacair an Domhain. 
Reáchtáladh an comórtas den chéad uair in Uragua idir 13 Iúil - 30 Iúil sa bhliain 1930, agus bhí an bua ag an bhfoireann bhaile. 
Roghnaigh FIFA Uragua ina thír aíochta ós rud é gur bhain an fhoireann náisiúnta an bonn óir i gCluichí Oilimpeacha na bliana 1928, agus chun céad bhliain de neamhspleáchas na tíre a chomóradh.
Eipiciúras. Fealsamh de chuid na Sean-Ghréige ab ea Eipiciúras (Gréigis: Ἐπίκουρος, Epikouros, "comhghuaillí, comrádaí"; Samos, 341 r.Ch. – Aithin, 270 r.Ch; 72 bliana d'aois in am a bháis), a bhunaigh scoil fealsúnachta darb ainm an tEipiciúrachas. Ní mhaireann ach roinnt bheag de shleachta is litreacha de na 300 saothar a scríobh sé. Is óna lucht leanúna agus tráchtairí níos moille a thagann a lán den eolas atá againn inniu maidir leis an bhfealsúnacht Eipiciúrach.
Fealsúnacht.
Dar le hEipiciúras, is í aidhm na fealsúnachta ná saol sona suaimhneach a bhaint amach. Is iad an "ataraxia" (suaimhneas aigne is easpa eagla) agus an "aponia" (easpa péine) an dá thréith is mó a bhaineann le beatha duine a leanann an fhealsúnacht i gceart. Is trí thuiscint cheart ar nádúr an tsaoil, trí srian a choinneáil ar na mianta, agus trí dhul i muinín chomhluadar na gcarad, atá an staid shona seo le baint amach. 
Mhúin Eipiciúras gurb ionann an mhaith agus an pléisiúr. Shéan sé go raibh aon anam neamhfhisiciúil ag an duine, agus gurb é an bás deireadh le saol an duine. Cheap sé go raibh an eagla roimh an mbás ar na constaicí is mó a chuireann duine óna shuaimhneas. 
Cé nár shéan Eipiciúras go bhfuil na déithe ann, dúirt sé gur cuma leo an cine daonna, agus mar sin níl sé ceart eagla a bheith ag duine roimh dhéithe. Chloígh sé leis an teoiric adamhach a chum Déamócratas, cé gur athraigh sé mionsonraí na teoirice sin, go háirithe chun é a chur in oiriúint le coincheap na tola saoire.
Tionchar.
Cé go bhfuil cáil ar Eipiciúras inniu mar dhuine cíocrach a mhol dá lucht leanúna géilliúnt dá gcuid mianta, míthuiscint den teoiric is ea é seo. Cé gurb iad mothúcháin pléisiúrtha agus pianta an tslat tomhais chun an mhaith a aithint thar an olc, dar le hEipiciúras, d'aithin sé gur fearr pléisiúir áirithe a sheachaint toisc go mbaineann roinnt mhaith oilc leo. 
Mar shampla, is mó na fadhbanna a eascraíonn ón bpótaireacht ná an pléisiúr atá le baint aisti. Mhol Eipiciúras freisin bia simplí de rogha ar bheatha níos saibhre, chun go mbeadh an duine níos neamhspleách ar chora an tsaoil.
Bhíodh an scoil fhealsúnachta a bhunaigh Eipiciúras ar na scoileanna is tábhachtaí sa Ré Ársa, mar aon leis an Stóachas (Stoicism). Is é an file Rómhánach Lúicréitias an scríbhneoir Eipiciúrach is cáiliúla na laethanta seo.
Cary Grant. B'aisteoir Sasanach é Cary Grant (a rugadh ar an 18 Eanáir 1904 agus a fuair bás ar an 29 Samhain 1986).
An Leon, An Bandraoi agus an Prios Éadaigh.  Is úrscéal le C. S. Lewis é an Leon, an Bandraoi agus an Prios Éadaigh.
Aldous Huxley. Scríbhneoir Sasanach ab ea Aldous Leonard Huxley. Chaith sé deireadh a shaoil sna Stáit Aontaithe ina chónaí i Los Angeles ón mbliain 1937 go dtí a bhás sa bhliain 1963. Tá clú agus cáil aice de bharr a úrscéal "Brave New World" ach scríobh sé an-chuid aistí chomh maith. Bhí sé mar eagarthóir ar an irisleabhar Oxford Poetry, agus d'fhoilsigh sé gearrscéalta, dánta agus scripteanna.
Ba daonnachaí agus síochánaí é Huxley agus níos déanaí ina shaol bhí suim aige in ábhair spioradálta mar parasiceolaíocht agus misteachas fealsúnachta.
Seicheamh Fibonacci. Sa mhatamaitic, is éard is Seicheamh Fibonacci ná na huibhreacha san ord seo a leanas:
De réir an tsainmhínithe, is iad '0' agus '1' an chéad phéire de Seicheamh Fibonacci, agus bíonn gach uimhir ina dhiaidh sin ina shuim den dá uimhir roimhe. Fágann roinnt foinsí an '0' tosaigh ar lár, ag tosú ina ionad sin le '1' agus a '1'.
I dtéarmaí matamaiticiúla, sainmhínitear an tsraith Fn d'uimhreacha Fibonacci leis an choibhneas athchúrsach seo a leanas;
leis na síol-luachanna
Ainmníodh seicheamh Fibonacci i ndiaidh Leonardo de Pisa, a bhí aitheanta mar Fibonacci (giorrúchán ar "filius Bonaccio", "mac Bhonaccio"). Thug leabhar Fibonacci," Liber Abaci" isteach an seicheamh don chéad uair sa bhliain 1202 go dtí matamaiticeoirí Iarthar na hEorpa, cé go raibh cur síos roimhe seo ar an seicheamh sa mhatamaitic Indiach.
Ba é Fibonacci a thug uimhreacha Araibise chuig an Iarthar, ag eascairt as a chuid taistil san Oirthear
Máire Nic an Bhaird. Múinteoir meánscoile agus gníomhaí teangan ó Dhún Muirígh, Contae Aontroma, Cúige Uladh is ea Máire Nic an Bhaird, a fuarthas ciontach as iompar mí-ordúil agus a ghearradh fíneáil £100 uirthi ar 26 Feabhra 2007. D'eascair an cás as eachtra a tharla i mí na Bealtaine 2006 i ndeisceart Bhéal Feirste.
Leaptón. Tugtar leaptón ar bhuncháithnín fo-adamhach nach mbraitheann an t-idirghníomhú láidir, mar nach bhfuil lucht datha (an cineál lucht a bhaineann leis an bhfórsa láidir) aige. Tá dá short leaptón ann: leaptóin le lucht leictreach, ar nós an leictreoin, agus leaptóin gan lucht leictreach, go dtugtar neoidríonónna orthu. 
Is é an leictreon ("e"), an muón (μ), agus an tauón (τ) na trí leaptón le lucht leictreach, agus tá neoidríonó dá gcuid féin ag gach ceann acu: νe νμ ντ.
Feirmíón.  Is é is feirmíón ann ná cáithnín fo-adamhach go bhfuil guairne leath-shlánuimhreach (i.e. 1/2, 3/2, 5/2 srl) aige. Cloíonn feirmíón le prionsabal an eisiaimh, a deir nach féidir le dhá fheirmíón bheith in aon staid chandamach amháin ag an am céanna. Tugtar bósón ar cháithnín le guairne shlánuimhreach, agus i gcodarsnacht leis na bhfeirmíóin is féidir le dhá bhósón a bheith sa staid chandamach chéanna ar aon uain.
Cé gur minicí a úsáidtear an téarma feirmíón ag tagairt do cháithnín fo-adamhach, ní gá go bhfuil an cáithnín níos lú ná adamh i bhfírinne. Tugtar feirmíón ar núicléas nó ar adamh fiú go bhfuil guairne leath-slánuimhreach aige. 
Maidir le buncháithníní fo-adamhacha, tá dhá shórt d'fheirmíóin ann: cuairc, go bhfuil lucht datha acu agus mar sin a ghlacann páirt in idirghníomhachtaí láidre, agus leaptóin, nach mbraitheann an fórsa láidir núicléach.
Bósón. Is é is bósón ann ná cáithnín fo-adamhach a bhfuil guairne shlánuimhreach (i.e. 0, 1, 2, 3 srl) aige. Samplaí de bhósóin is ea an fótón, núicléas héiliam-4, agus an W agus an Z (na bósóin veicteora a tharchuireann an fórsa lag). I gcodarsnacht leis na feirmíóin, ní chloíonn na bósóin le prionsabal an eisiaimh, agus mar sin is féidir le dhá bhósón a bheith sa staid chandamach chéanna ar aon uain.
Cé gur minicí a úsáidtear an téarma "bósón" ag tagairt do cháithnín fo-adamhach, ní gá go bhfuil an cáithnín níos lú ná adamh i bhfírinne. Tugtar bósón ar núicléas nó ar adamh fiú go bhfuil guairne shlánuimhreach aige.
Maidir le buncháithníní fo-adamhacha, is bósóin iad na cáithníní go léir a tharchuireann fórsaí ar nós an leictreamhaighnéadais, an t-idirghníomhú láidir, agus an t-idirghníomhú lag. Is as feirmíóin a dheántar adaimh agus núicléis.
Drumcondra Football Club. Ba club peile Éireannach é Drumcondra Football Club (Gaeilge: "Cumann Peile Droim Conrach") as Baile Átha Cliath a d'imir san Sraith na hÉireann.
Halle (Saale). Is cathair sa Ghearmáin í Halle. Tá an chathair suite i ndeisceart na Sacsaine-Anhalt cois Saale, craobhabhainn de chuid na habhann úd Eilbe.
Tá 233,013 duine ina gcónaí ansin (2008) agus is í Halle an chathair is mó sa stát. Ba phríomhchathair na Sacsaine-Anhalt í Halle ón mbliain 1947 go 1952 ach is í Magdeburg príomhchathair an stáit sa lá atá inniu ann.
Rugadh an cumadóir ceoil cáiliúil Georg Friedrich Händel i Halle sa bhliain 1685.
Michael O'Neill. Is traenálaí agus iarimreoir peile as Tuaisceart Éireann é Michael O'Neill. Tá sé ina thraenálaí ar Shamrock Rovers FC ó 2009 i leith.
Imreoir.
D'imir sé i lár na páirce agus mar thosaí do Chimney Corner, Coleraine, Newcastle, Dundee United, Hibernian, Coventry City, Aberdeen (ar iasacht), Reading (ar iasacht), Wigan, St Johnstone, Portland Timbers, Clydebank, Glentoran agus Ayr United. 
D;imir sé i 33 cluiche le foireann sacair náisiúnta Thuaisceart Éireann agus scóráil seacht gcúl, ina measc dhá chúl i mbua 5-3 i gcoinne na hOstaire.
Traenálaí.
Chauigh sé leis an mbainisteoireacht in Albain ina dhiaidh sin. bhí sé ina leas-bhainisteoir ag Cowdenbeath sular ghlac sé phost mar bhainisteoir Brechin City i mí Aibreáin 2006. Bronnadh gradam Irn-Bru Second Division Manager of the Month i mí na Nollag 2007 agus mí Dheireadh Fómhair 2008. 
Shamrock Rovers.
D'aistrigh sé ó Brechin City go club Éireannach, Shamrock Rovers, ar an 18 Mí na Nollag 2008. Bhain sé gradam Irish Soccer Writers Manager of the Month i mí Iúil 2009. Tá ag éirí go maith leis. Cheannaigh sé an tosaí Albanach Gary Twigg ó Brechin agus d'éirigh leis an bhfoireann an dara háit a bhaint amach i Sraith na hÉireann. Deir sé gurbh é Gordon Strachan an duine a raibh an tionchar is mó aige ar O'Neill mar bhainisteoir. An aidhm atá aige ná "re-establishing Rovers as the top club in the League of Ireland".
Tá sé pósta agus beirt chlainne air.
Neoidríonó. Buncháithnín fo-adamhach gan lucht leictreach, atá ar beagán maise, is ea an neoidríonó. Cineál leaptóin is ea é, leis, agus mar sin is feirmíón é chomh maith. Tá trí shaghas de neoidríonó ann: neoidríonó an leictreoin (νe), neoidríonó an mhuóin (νμ), agus neoidríonó an tau (ντ). Toisc nach bhfuil lucht leictreach ná lucht datha acu, ní bhaineann aon idirghníomhaithe do neoidríonó seachas an t-idirghníomhú lag, mar aon le fórsa na himtharraingthe. Toisc go bhfuil an t-idirghníomhú lag i bhfad níos laige ná an t-idirghníomhú láidir ná an leictreamaighnéadas, is annamh a bhíonn aon idirghníomhú idir neoidríonó agus damnha eile, agus is féidir le neoidríonó gluaiseacht trí achar fada damhna gan aon bhac. Mar shampla, téann na billiúin neoidríonónna trí chorp duine gach soicind gan stad agus gan rian dá ngluaiseacht a fhágáil. 
Cruthaítear neoidríonónna de thoradh imoibrithe núicléacha de ghnáth. Tá aschur neoidríonónna ón ngrian flúirseach go leor, agus deintear leis iad in imoibreoirí núicléacha. Dhein an Ollphléasc neart díobh freisin, agus ceaptar go dtagann mórchuid d'fhuinneamh ollnóva amach i bhfoirm neoidríonónna.
Cheaptaí tráth nach raibh mais ar bith ag neoidríonónna, ach tá a fhios ag fisiceoirí anois nach fíor é sin ar fad, ach go bhfuil mais thar a bheith beag ag neoidríonónna. Is de bharr fionnachtana a dhein turgnaimh éagsúla, go háirithe "Super-Kamiokande" sa tSeapáin agus an "Sudbury Neutrino Observatory" i gCeanada, atá an t-eolas seo againn anois. Fuair na turgnaimh seo gur féidir le neoidríonó de shaghas amháin (νμ, mar shampla) a thiontú go neoidríonó de shaghas eile. Ní féidir an claochlú seo mara bhfuil beagán maise ag neoidríonónna. Ceaptar go bhfuil mais an neoidríonó is troime idir 0.05-0.30 eV---níos mó ná milliún uair níos éadroime ná leictreon. Tugtar ascalúchán neoidríonó ar an gclaochlú seo, agus tá roinnt tionscadal ar bun inniu (mar shampla, T2K) chun an feiminéan a scrúdú níos beaichte.
Olagapsonacht. Is éard is olagapsonacht ann (ón nGréigis Ársa ὀλίγοι (oligoi) " beagán" + ὀψωνία (opsōnia) "ceannaigh") na foirm an mhargaidh ina bhfuil líon na gceannaitheoirí beag agus líon na ndíoltóirí, go teoiriciúil, mór. Cosúil leis an olagaplacht ("cúpla díoltóirí"), is é seo margadh ina bhfuil ach cúpla ceannaitheoirí móra ann le haghaidh táirge nó seirbhís. Ligeann sé seo do cheannaitheoirí tionchar míchuí a imirt ar dhíoltóirí agus is féidir leo, dá bhrí sin, praghsanna a thiomáint síos go héifeachtach.
Sampla maith is ea an tionscal mearbhia sna Stáit Aontaithe, ina bhfuil líon beag ceannaitheoirí móra ann (ie McDonald's, Burger King, Wendy's) ag rialú margadh na feola. Ceadaíonn rialú den sórt seo dóibh an praghas
a íoctar d'fheirmeoirí a stiúradh agus tionchar a imirt ar na coinníollacha um leas ainmhithe agus ar dhálaí oibre na bhfostaithe.
Alfred Hitchcock. Ba stiúrthóir scannán é Alfred Hitchcock a rugadh i Leytonstone, Sasana ar an 13 Lúnasa 1899 agus a fuair bás ar an 29 Aibreán 1980. B'Éireannach í a mháthair, Emma Whelan.
Polaistiréin. Is éard is polaistiréin (giorraithe go PS) ann ná an pholaiméir aramatach -(CH2-CH(Ph))n-, faighte ó pholaiméiriúchán monaiméirí aramatacha de chuid na comhdhúile stiréin C6H5-CH=CH2.
Léon Rosenfeld. Fisiceoir Beilgeach ab ea Léon Rosenfeld (14 Lúnasa 1904- 23 Márta 1974). Bhain sé PhD amach ag Ollscoil Liège sa bhliain 1926, agus bhí sé ina chomhoibritheoir leis an bhfisiceoir Niels Bohr. Rinne sé luathobair ar an leictridinimic chandamach dhá scór bliain roimh an obair a bhí ar siúl ag Dirac agus Bergmann. Cheap sé an t-ainm "leaptón" sa bhliain 1949. Bronnadh an "Prix Francqui" air, duais cháiliúil scolártha agus eolaíochta na Beilge.
Muón. Is éard is múón ann (ón 12ú litir san aibítir Ghréagach 'μ' (mú), a úsáidtear chun ionadaíocht a dhéanamh dó) ná cáithnín fo-adamhach cosúil leis an leictreon, le lucht leictreach diúltach agus guairne de 1/2 aige.
In éineacht leis an leictreon, an tóón, agus na trí neoidríonó, tá sé rangaithe mar leaptón.
Ollscoil Liège. Is í Ollscoil Liège an t-aon fhoras ollscoile poiblí, iolraíoch agus cuimsitheach sa réigiún Beilgeach 'An Vallóin-An Bhruiséil' (Communauté 'Wallonie-Bruxelles'). Is cuid d'Acadamh na hOllscoile, Wallonia-Eoraip (l’Académie Universitaire Wallonie-Europe) í. Is í an Fhraincis teanga oifigiúil na hOllscoile.
Tóón. Is éard is tóón, tó-leaptón nó tó-cháithnín ann (ón 19ú litir san aibítir Ghréagach 'τ', tó, a sheasann don cháithnín seo), ná cáithnín fo-adamhach cosúil leis an leictreon a bhfuil lucht leictreach diúltach aige agus é ½ ar ghuairne. In éineacht leis an leictreon, an muón, agus na trí neoidríonó, is leaptón é. Cosúil leis na buncháithníní go léir tá frithcháithnín comhfhreagrach aige a bhfuil lucht urchomhaireach leictreach aige agus arb ionann a mhais agus a ghuairne, an t-antatóón nó an tóón deimhneach. Is é an tsiombail τ ⁻ a sheasann don tóón, agus τ + don antatóón.
Naisc sheachtracha.
[[Catagóir:Tóón|Tóón]]
[[Catagóir:Fisic cháithníní]]
Leictreamaighnéadas. Is éard is leictreamaighnéadas ann ná ceann de na ceithre idirghníomhaíochtaí bunúsacha sa nádúr, chomh maith leis an tIdirghníomhú láidir, an tIdirghníomhú lag agus an imtharraingt. Fórsa é a bhíonn freagrach as an idirghníomhaíocht idir cáithníní atá luchtaithe go deimhneach; tugtar réimsí leictreamaighnéadacha ar na hachair seo ina dtarlaíonn a leithéid.
Ceann de na 4 fórsaí búnusacha idir cháithníní fo-adamhacha is ea an leictreamaighnéadas. Is é an fórsa idir dhá cháithnín le lucht leictreach é. Is trí mhalartú fótón a chruthaítear an fórsa seo.
Derek Mahon. File Éireannach ab ea Derek Mahon (23 Samhain, 1941 - 1 Deireadh Fómhair 2020). Rugadh i mBéal Feirste é, Tuaisceart na hÉireann.
Beathaisnéis.
Saolaíodh é mar an pháiste aonar ag tuistí oibre-aicme Aontachtóireach. Shaothraigh a athair agus a sheanathair ag "Harland and Wolffe" agus d'oibrigh a mháthair ag muileann lín áitiúla. Le linn a chuid pháisteacht, éilíonn sé gur thaithnaigh leis a bheith in a aonar ag aisling, go compordach in a chomhluadar fhéin agus gan bac don na rudaí mórthimpeall air. 
Bhí spéis aige sa litríocht ó aois óg, agus d'fhreastail sé ar Bhunscoil Skegoneil agus i ndiaidh sé sin, ar an Institiúid Acadaimh Ríogach Béal Feirste. Ag an dara háit, chas sé le mic léinn eile a raibh an dúl chéine sa litríocht agus an fhilíocht acu fosta. Léirthigh an scoil irisleabhar in a raibh roinnt den luath-filíocht de chuid Mac Mathúna foilsithe. Rinne sé staidéar tríú leibhéal i gColáiste na Tríonóide, áit a bhfuair sé phost mar eagarthóir an nuachtlitir "Icarus". Rinne sé cairdeas buaine le filí clúiteacha ansin mar Michael Longley, Eavan Boland agus Brendan Kenelly. Tháinig sé in inmhe mar fhile. D'fhág sé Coláiste na Tríonóide i 1965 chun dul ag staidéar sa Sorbonne i bPáras.
I ndiaidh fhágáil an tSorbonne i 1966 shaothraigh sé a bhealach fríd Ceanada agus Mheireceá. D'fhoilsigh sé a chéad bhailiúcháin filíocht i 1967 den tidil, "Night Crossing". Mhúin sé i scoil i mBaile Átha Cliath agus d'oibrigh sé i Londain mar iriseoir saoire. Tá sé ina chónaí i gCionn Sáile, Contae Chorcaí faoi láthair. Ar an 23ú de Mhí Márta, 2007, bhronnú an gradam David Cohen air mar gheall ar a chuid litríocht.
Stíl.
Léannta go cruinn agus le tuiscint ghéar ar thraidisiún na litríochta, tháinig Mac Mathúna amach as scleip Thuaisceart Éireann le glór foirmeálta, measartha agus go fiú srianta sa bhfilíocht. I ré véarsa saoir, scríobh sé go minic i bhfoirmeacha oidhreachta, le leagan fairsinge de pheintiméadar iambach curtha i bhfeidhm aige, cosúil leis an véarsa 'Sprung Foot' le Gerard Manley Hopkins. Bíonn rím ina chuid filíochta. Go fiú ní bhíonn an tírdhreach Éireannach riamh rófhada ón stíl chlasaiceach, cuir i gcás an dán 'Achill':
Bhí tionchar mór aige ar go leor leor filí Éireannacha clúiteacha mar shampla Seamus Heaney, Eavan Boland, agus Éamonn Grennan.
Soitheach leapa. Is gléas é soitheach leapan a bhaineann othair atá ag coinneáil na leapa feidhm as chun cac nó mún a chur umpu. Is de mhiotal, gloine nó ábhar somhúnlaithe a dhéantar an soitheach áirithe seo. Is iomaí breoiteacht agus galair a leagan othair ionas nach féidir leo leaba a fhágáil agus dá bharr sin, ní mór feidhm a bhaint as soithí leapan. 
Tá soithí leapan déanta de mhiotal nó gloine ann le fada an lá ach tá cinn nua ann déanta d'ábhair shomhúnlaithe agus atá níos oiriúnaí do chruth agus feidhmeanna an choirp. Bíonn sé níos fusa don othar díchuir iontu. Mar aon le sin clúdaíonn siad baill an othair le nach mbeidh náire orthu agus iad ag díchuir. Is nós é anois go mbainfear feidhm as soitheach leapan uair amháin agus ansin caitear amach é. Déantar seo ar mhaithe le gan galair a scaipeadh.
Juan de Dios Ramírez Heredia. Is polaiteoir Spáinneach é Juan de Dios Ramírez Heredia (rugadh 29 Iúil, 1942). Is comhalta de chuid Páirtí Sóisialach Oibrithe na Spáinne é. Is feisire Eorpach é freisin. Ba i bPuerto Real, Cádiz a rugadh é.
Is dlíodóir é agus is céimí d'Ollscoil Fhéinrialaitheach Barcelona, Dochtúir in Eolaíocht Fhaisnéise agus is Máistir é de Gnáth-oideachas Bunúsach é. Chaith sé seal mar Stiúrthóir ar an Scoil Athinmheacháin Ghairme, "San Juan Bosco" do dhaoine atá faoi mhíchumas i mBarcelona idir a 1970 agus a 1990. 
Is de bhunadh Romach é. Bíonn sé gnóthach ag tabhairt chun suntas agus ag cosaint cearta na Romach sa Spáinn. Mar aitheantas ar an tsárobair atá déanta aige don pobal Romach sa Spáinn, bhronn Ollscoil Cadiz céim dochtúireachta oinigh air i mí Feabhra 2008. Ba é an chéad duine de bhunadh Romach a fuair an chéim seo riamh.
Méasón. Is éard is méasón ann ná hadrón atá déanta as cuarc amháin agus aon fhrithchuarc, ceangailte le chéile tríd an idirghníomhú láidir. De thoradh ghuairní na gcuarc ní foláir do mhéasón guairne shlánuimhreach a bheith aige, agus mar sin is bósón é. Is é an píón an méasón is coitianta agus is cáiliúla, agus ceaptar gur trí mhalartí píón a bhíonn núicléóin greamaithe le chéile laistigh de núicléas. Cé go dtugtaí "mú-mhéasón" ar an muón tráth, ní méasón é sin in aon chur, ach leaptón.