Trelis/gawiki huggingface dataset:
Callas. Réigiún áitiúil den chraiceann ina bhfuil an ciseal eipideirmeach tiubhaithe mar thoradh ar thráma leanúnach fisiciúil. Tugtar "creagán" ar challas ar aghaidh na láimhe, agus "bonnbhualadh" nó "bonnleac" ar challas ar bhonn na coise. Tugtar callas ar fhíochán a fhoirmíonn i ndeisiú cnáimhe briste freisin. Cruthaítear loingeán snáithíneach is loingeán gloineata chun foircinn bhriste na cnáimhe a shéalú is a nascadh le chéile, agus tugtar "callas neamhbhuan" air sin. De réir a chéile fásann cnámh aibí ina ionad, agus tugtar "callas buan" air sin.
Calbás (féithleog). Féithleog dreaptha nó reatha atá dúchasach do réigiúin theo sa Seandomhan, le bláthanna bána is torthaí adhmadacha i bhfoirm buidéil. Tugtar "an buidéal mealbhacháin" air freisin. Ba é foinse na soitheach is luaithe é, agus baintear an fheidhm seo as fós.
Crescentia. Géineas de shé speiceas is ea Crescentia. Is crann síorghlas é a fhásann 12 m ar airde, dúchasach do Mheiriceá trópaiceach. Na duilleoga lansa-chruthacha i gcrobhaingí, na bláthanna clogchruthacha iompartha go díreach ar an stoc is na géaga. Caor adhmadach an toradh, 30 cm ar fhad nó níos mó, fleasc-chruthach, a úsáidtear mar shoitheach.
Úsáidí.
Is é an laíon torthaí a úsáidtear go traidisiúnta le haghaidh fadhbanna riospráide.
Is féidir an bhlaosc chrua a úsáid i gcomhair gabhdán, scúp, cupán srl.
Calcadóine. Cnuasainm ar chineálacha dlútha silice mianraí, SiO2, cumtha as criostail mhínghráinníneacha grianchloiche. Faightear í i bhfoirm thoirtiúil le loinnir cosúil le loinnir chéarach, go minic ag líonadh scoilteanna i gcarraigeacha bolcánacha. Cineálacha le bandaí is ea oinisc is agáit, agus is cineálacha daite iad seaspar, cloch fhola, criseapráis is coirnéilean.
Calcaipirít. Mianra suilfíd copair iarainn, CuFeS2, a fhaightear i bhféitheacha i gcomhar le carraigeacha doigheartha. Dath práis miotalach uirthi. An mianach copair is coitianta.
Calcalas (míochaine). Sa mhíochaine, coincréitithe beaga, cosúil le clocha, a fhoirmíonn taobh istigh d'orgáin is conairí ar leith sa cholainn. Déantar iad as salainn cailciam den chuid is mó, ach le comhábhair eile freisin, ina measc aigéad úrach, colaistéaról is xaintín. Is iad na hionaid is coitianta ina bhfoirmíonn siad ná na faireoga seileacha, an chonair úiríneach, agus an chonair dhomlasach.
Calcalas difreálach. Sa mhatamaitic, is foréimse calcalais é calcalas difreálach, a
scrúdaíonn na rátaí ar a n-athraíonn cainníochtaí. Tá sé ar cheann den dá réimse traidisiúnta anailíse, an ceann eile is ea calcalas suimeálach - a úsáidtear go háirithe chun an t-achar faoi chuar a ríomh.
Sa mhatamaitic, córas rialúcháin ina shamhlaítear incrimintí beaga ar athróg x is an t-athrú comhfhreagrach ar f(x) chun ráta athraithe f(x) a aimsiú. Rinne Newton saothar ar an mbealach oibre seo, agus scríobh "Method of Fluxions" (Modh na bhFloscthaí, 1671, ach níor foilsíodh é go dtí 1736). Leibnitz a d'fhoilsigh páipéir ar chalcalas den chéad uair, i 1684 is 1686. Fuarthas go raibh sé an-áisiúil in eolaíochtaí fisiciúla is eile chun cur síos ar ábhair is córais atá ag athrú. Sa 19ú céad chuir matamaiticeoirí eile, Cauchy, Weierstrass, Dedekind is eile, go mór leis an gcalcalas.
Calcalas suimeálach. Rialacha matamaiticiúla, a shainmhínitear go minic mar inbhéartú na difreála, ach a forbraíodh iontu féin ag an matamaiticeoir Gearmánach Bernhardt Riemann (1826-1866) is matamaiticeoirí eile. Úsáidtear é chun an fhairsinge faoi chuar a dhéanamh amach. Má sheasann f(x) don chuar, roinntear an fhairsinge idir an fheidhm f(x) is an x-ais ina n stiall dhronuilleogach, gach ceann ar an leithead céanna. De réir mar a théann n i méid, téann suim fhairsinge na ndronuilleog níos gaire don fhairsinge faoin gcuar, is é sin an tsuimeáil idir luachanna ar leith x. Rinne an matamaiticeaoir Francach Henri Lebesgue (1875-1941) forbairtí ar theoiric Riemann a d'éascaigh cuid mhaith feidhmeanna nua-aoiseacha.
Calchló. Foirm an-luath grianghrafadóireachta a bhfuair Fox Talbot paitinn uirthi i 1841 is ea an calchló. Bhain sé feidhm as páipéar a bhí íograithe le hiaidíd airgid chun íomhá claonchló a táirgeadh.
Callagrafaíocht. Ealaín na peannaireachta, nó scríbhneoireacht den fhoirmiúlachas is airde. Foirm thábhachtach ealaíne in oirthear na hÁise (an tSín, an tSeapáin is an Chóiré) agus sna tíortha Arabacha. Suntasach in Éirinn tráth.
Callaistéinic. Ealaín is cleachtadh aclaíochtaí colainne chun gluaiseachtaí na colainne a choinneáil mín éasca grástúil. Go minic déantar na haclaíochtaí le gléasanna láimhe, cosúil le cleitheanna, fáinní is liathróidí.
Nicholas Callan. Fisicí a saolaíodh gar d'Áth Fhirdia ab ea Nicholas Callan (22 Nollaig 1799 - 10 Eanáir 1864). Ollamh i gColáiste Phádraig, Má Nuad. I 1836 chéadcheap sé an corna ionduchtúcháin, réamhtheachtaire an trasfhoirmeora atá riachtanach don chóras soláthar leictreachais. Úsáidtear fós é le spréach a dhéanamh trasna na spréachbhearnan in inneall dócháin inmheánaigh. Chéadcheap sé batairí nua, agus fuair paitinn ar mhodh leictreach chun iarann a chaomhnú ó mheirg.
Calmodailin. Ceann de ghrúpa próitéiní atá scaipthe go forleathan i bplandaí is ainmhithe. Nascann sé le cailciam chun coimpléasc a dhéanamh a ghníomhachtaíonn einsímí a bhaineann le próisis bhunúsacha na gceall (mar shampla, le miotóis, inghluaiseacht, scaoileadh néaratharchuradóirí, is eile)
Calón. Próitéin bheag nó mheánach a chuireann bac ar mhiotóis i gcealla nuair a bhíonn aidréanailín i láthair is ea Calón ("Chalone" i mBéarla). Ach nuair a tharlaíonn gortú, cailltear calón ó na cealla a ndearnadh damáiste dóibh, agus spreagann is díríonn sé seo cneasú an ghortaithe.
Calra. Seanaonad fuinnimh, i bhfoirm teasa de ghnáth. An méid teasa is gá chun 1 g uisce a théamh ó 15 °C go dtí 16 °C. Is ionann calra is 4.184 J (giúl), méid an-bheag fuinnimh. Mar shampla, bíonn gá ag gnáthdhuine le 2.5 milliún calra óna chuid bia gach lá. Mar sin, luaitear an fuinneamh a fhaightear ó mheitibileacht bia — a luach calrach — ina chileachalraí (1,000 calra) nó ina chalra mór, a scríobhtar le ceannlitir mar seo: Calra, giorraithe go dtí C. Mar sin, luach timpeall 2,500 kC de bhia a bhíonn ó ghnáthdhuine gach lá.
Cálráib. Saghas cabáiste le gas an-ghearr ata, glas nó corcra, cosúil le tornapa is ea an chálráib ("Brassica oleracea"). Itear mar ghlasra é.
Zheng He. Aimiréal agus taiscéalaí Síneach ba ea Zheng He (郑和; Zhèng Hé) (1371–1433). Seirbhíseach de chuid an Impire Yongle (an 3ú himpire Ming) a bhí ann. Sna blianta 1405-1433, thug loingeas Zheng He seacht dturas ar fud an Aigéin Indiaigh.
Calraiméadracht. Tomhas an fhuinnimh a aistrítear i bpróiseas ceimiceach nó fisiciúil ar leith, cosúil leis an bhfuinneamh a ionsúnn solad ar leith óna thimpeallacht nuair a leánn ina leacht, nó an fuinneamh a astaítear nuair a dhóitear ábhar éigin. I gcúrsaí cothaithe baintear úsáid as calraiméadair chun an méid calraí i mbia éigin a thomhas, agus an teas atá astaithe ag duine a thomhas, coibhéiseach le hídiú fuinnimh an duine. Bíonn cuid de na calraiméadair seo mór a dhóthain chun gur féidir le duine maireachtáil ann ar feadh roinnt mhaith laethanta is beatha réasúnta iomlán a bheith aige lena linn, ionas gur féidir ídiú fuinnimh sa ghnáthbheatha a thomhas.
Melvin Calvin. Bithcheimiceoir ab ea Melvin Ellis Calvin (8 Aibreán, 1911 – 8 Eanáir, 1997) a raibh cáil air as timthriall Calvin a fhionnadh in éineacht le Andrew Benson agus James Bassham, ar bronnadh Duais Nobel na Ceimice air sa bhliain 1961. Chaith sé an chuid is mó dá ghairmréim chúig dheich mbliana in Ollscoil Chalifornia, Berkeley.
Luathshaol agus oideachas.
Rugadh Melvin Calvin i Saint Paul, Minnesota, mac le Elias Calvin agus Rose Herwitz, inimircigh Giúdacha ó Impireacht na Rúise (ar a dtugtar an Liotuáin agus an tSeoirsia anois).
Ag aois an-óg, chuaigh teaghlach Melvin Calvin ar imirce go dtí Detroit, áit a raibh a thuismitheoirí i mbun siopa grósaera lena slí bheatha a bhaint amach. Is minic a thángthas ar Melvin Calvin ag fiosrú a fhiosrachta trí fhéachaint trí na táirgí ar fad a bhí ina seilfeanna. Rud a d’aithin sé go tapa ná tábhacht na ceimice do tháirgí laethúla agus dár saol laethúil. Rud a d'aithin sé go tapa ná an tábhacht a bhaineann le ceimic do tháirgí laethúla agus dár saol laethúil.
Tar éis dó céim a bhaint amach san "Central High School" sa bhliain 1928, chuaigh sé ar aghaidh ag staidéar i gColáiste Mianadóireachta agus Teicneolaíochta Michigan (ar a dtugtar Ollscoil Teicneolaíochta Michigan anois) áit ar bhain sé an chéad Bhaitsiléir Eolaíochta sa Cheimic amach sa scoil. Chuaigh sé ar aghaidh lena Ph.D. a thuilleamh in Ollscoil Minnesota i 1935. Agus é faoi thionchar chomhairle a meantóra George Glocker, rinne sé staidéar agus scríobh sé a thráchtas ar leictreonfhiníocht na halaiginí. Tugadh cuireadh dó dul isteach i saotharlann Mhichíl Polanyi mar mhac léinn Iar- Dhochtúireachta in Ollscoil Mhanchain. Bhí an dá bhliain a chaith sé ag an saotharlann dírithe ar staidéar a dhéanamh ar struchtúr agus iompar móilíní orgánacha. Sa bhliain 1942, phós sé Marie Genevieve Jemtegaard, agus bhí triúr iníonacha acu, Elin, Sowie, agus Karole, agus mac, Noel.
Cam reilige. Míchuma comhbheirthe ar chos nó an dá chos, ionas nach féidir le páiste seasamh ar bhonn na coise, a bhíonn iompaithe isteach. Feictear an mhíchuma go héasca sa naíonán nuabheirthe, agus ní féidir í a fheabhsú trí láimhsiú. Déanann sraith cléithíní grádaithe feabhas ar an riocht go minic, ach is gá máinliacht i gcásanna diana.
Camchéachta. Patrún aithnidiúil céachta de 7 réalta sa Bhéar Mór atá le feiscint sa leathsféar thuaidh. Tugtar "Féan Séarlais" air freisin, agus i Meiriceá "an Liach Mhór". An dá réalta is faide ó chrann an chéachta, Merak is Dubhe, a dtugtar "na Réaltaí Treoracha" orthu, síneann siad beagnach díreach i dtreo "Polaris", an Réalta Thuaidh.
Camelidae. Gné mamach le 6 speiceas, ina measc na camaill a fhaightear ó thuaisceart na hAfraice go dtí an Mhongóil, agus an láma, an t-alpaca, an guanácó is an viciúine sna hAindéis. Iad uile artadachtaileach (crúbach, le ré-uimhir méar). A siúl neamhchoitianta: gluaiseann na cosa clé le chéile is ansin na cosa deasa le chéile. Cúplálann siad ina luí. An liopa uachtarach scoilte. An t-aon mhamach le cealla dearga fola atá ubhchruthach (in ionad a bheith cruinn).
Rudolf Jakob Camerarius. Luibheolaí a rugadh i dTübingen na Gearmáine ab ea Rudolf Jakob Camerarius (12 Feabhra 1665 - 11 Meán Fómhair 1721). Léirigh sé le turgnaimh i 1694 gur féidir le plandaí atáirgeadh go gnéasach, d'aithin na staimíní mar ghaireas gnéasach fireann is na cairpéil mar ghaireas gnéasach baineann, agus thuairiscigh ar phailniú.
Camhraitheacht. An t-imoibriú idir ocsaigin an atmaisféir le saill a tháirgeann bolaithe is blasanna gránna agus a laghdaíonn leibhéil vitimín A is E i mbianna. De ghnáth cuirtear frithocsaídeoirí le bianna chun cosc a chur le teacht chun cinn an chamhraithe. Is frithocsaídeoir nádúrtha vitimín E.
Cam-mhuin. Snagaire darach neamhthréitheach le gob gearr. Dúchasach don Eoraip, an Afraic is an Áise. Breac donn. Áitríonn sí coillearnach is sabhána. Itheann sí ar an talamh, go minic, seangáin den chuid is mó. Neadaíonn sí i bpoill snagairí darach eile.
Giulio Campi. Ailtire is péintéir cumasach a rugadh i gCremona na hIodáile ab ea Giulio Campi (c 1502-1572). Bhunaigh sé scoil péintéireachta Cremona, agus ghlac a dheartháireacha Vincenzo (1539-1591) is Antonio (1536-c 1591) páirt inti.
Cána siúcra. Féar atá cosúil le bambú, ach le cánaí boga 3-8 m ar airde is 3.5-5.0 cm ar trastomhas. Bán go scothbhuí/glas, dearg nó scothchorcra. Fástar i réigiúin thrópaiceacha is fho-thrópaiceacha é. Cheaptaí le fada gur planda seasc é, ach faoi seo tá cuid mhaith hibridí bríomhara torthúla ar fáil. Gearrtar an cána is mionghearrtar i bpíosaí é roimh é a fhliuchadh tríd is tríd in uisce leis an siúcra a eastóscadh amach as. Ansin déantar an tuaslagán siúcra a scagadh, a léirghlanadh is a thriomú. De réir mar a thriomaíonn sé, criostalaíonn an siúcrós amach as, ag fágaint an mholáis ina dhiaidh. Tá an siúcra amh donn, agus is féidir é a íonghlanadh a thuilleadh chun siúcra bán a tháirgeadh. Níl aon difríocht cothaithe idir siúcra donn is siúcra bán.
Canáil. Uiscebhealach saorga i gcomhair loingseoireacht intíre nó chun farraigí a cheangal. Thóg na Rómhánaigh canálacha mar uiscebhealaí agus le huisce a sholáthar do bhailte. Faoi 610 AD bhí Canáil Mhór na Síne críochnaithe, níos mó ná 1,700 km ar fhad. Ó 1755 ar aghaidh tógadh na mílte ciliméadar de chanálacha sa Bhreatain, agus ba iad an príomh-mhodh iompair gur tháinig na hiarnróid i gceannas i lár an 19ú céad. Tá canálacha móra in úsáid san Eoraip, Meiriceá Thuaidh is an Áise anois. Is iad Canáil Suaise idir an Mheánmhuir is an Mhuir Dhearg, agus Canáil Phanama idir an tAigéan Ciúin is Muir Chairib, na cinn is tábhachtaí a cheanglaíonn farraigí.
Canaletto. Péintéir a rugadh sa Veinéis ab ea Canaletto (Giovanni Antonio Canal, 1697-1768). Tá cáil air as a shraitheanna radharc den Veinéis, Londain is áiteanna eile. 
Tugtar "Canaletto Óg" ar a nia is a dhalta Bernardo Bellotto (1720-1780) a rugadh sa Veinéis freisin is a bhain cáil amach mar phéintéir is greanadóir.
Séirín Canárach. Speiceas éan pasaireach is ea an Séirín Canárach ("Serinus canaria"). Tugtar canáraíthe ar a chuid cineálacha ceansaithe, toisc go bhfuil siad dúchasach do na hOileáin Chanáracha (chomh maith le hoileáin eile na Macarainéise).
I dtosach, tá cluimhreach bhreacdhonn agus glas aige, rud a ligeann dó a bheith duaithnithe i gcrainn a thimpeallachtA nádúrtha.
Is é an t-éan seo siombail nádúrtha na nOileán Chanárach, mar aon leis an phailm dátaí Chanárach ("Phoenix canariensis").
Póraíodh na canáraithe baile uile a choinnítear i gcásanna ó speiceas amháin, "Serinus canaria", atá dúchasach do na hOileáin Chanáracha.
Tacsanomaíocht.
Rangaigh Carl von Linné an séirín Canárach sa bhliain 1758 ina "Systema Naturae". Rangaigh von Linné an séirín Canárach ar dtús mar fhospeiceas den seirín Eorpach agus shann sé iad don ghéineas "Fringilla". Na blianta ina dhiaidh sin, rinne Cuvier iad a athrangú sa ghéineas "Serinus" agus d'fhan siad ann mar sin. Is é an gaol is gaire atá aige ná an seirín Eorpach ("Serinus serinus") agus is féidir leis an dá cheann hibridí torthúla 25% a tháirgeadh ar an meán má crosáiltear iad.
Cancan. Is damhsa ardchiceála mígheanasach é an cancan a d'éirigh an-choitianta i hallaí ceoil i bPáras ó na 1830idí. De ghnáth damhsaíonn ceathrar ban í in am a ceathair a ceathair le han-chuid fonn, ach fonn as Orphée aux enfers (1858, Oirféas in Ifreann) le Jacques Offenbach go háirithe.
Cancar (luibheolaíocht). Sa luibheolaíocht, téarma ginearálta ar ghalar cnaíte i bplandaí adhmadacha ina gcuirtear bac ar chruthú na coirte. De ghnáth, baictéir nó fungais is bun leis.
Cancar (míoleolaíocht). Sa mhíoleolaíocht, galar ainmhithe ina dtarlaíonn cneácha is othrais oscailte. Tarlaíonn sé i riochtaí éagsúla, cosúil le hionmhíolú cluas cait le fíneoga, easpa ar éan, athlasadh cos capaill le sileadh sreabháin, nó eachma i gcluas madra.
Cancróid. Galar a tharchuirtear trí ghnéas atá coitianta san Afraic is deisceart na hÁise. Tarlaíonn sí de bharr ionfhabhtú leis an mbachaillín (foghrúpa na mbaictéar) Haemophilus ducreyi. Cuireann sí tús le hothrais ar na horgáin ghéiniteacha.
Candam. Is é am rud é an candam ná an t-aonad bunúsach fuinnimh, nach féidir a fhoroinnt i gcás saghas ar bith fuinnimh. Is ionann candam amháin d'fhuinneamh ar leith radaíochta is minicíocht na radaíochta, méadaithe faoi thairiseach Planck.
Candida. Gné fungais le staid fhásmhar, cosúil le giosta. Seadánach in ainmhithe. Cuimsíonn sé Candida albicans, an t-oibreán a chuireann tús le truis i ndaoine.
Augustin Pyrame de Candolle. Luibheolaí a rugadh sa Ghinéiv san Eilvéis ab ea Augustin Pyrame de Candolle (4 Feabhra 1778 – 9 Meán Fómhair1841). Shaothraigh sé córas ginearálta tacsanamaíochta i gcomhair plandaí ina "Théorie Élémentaire de la Botanique" (Teoiric Bhunúsach na Luibheolaíochta, 1813) a d'fhan ceannasach i rangú plandaí ar feadh leathchéad bliain. D'eisigh sé sraith imleabhar ar luibheolaíocht a chríochnaigh a mhac Alphonse de Candolle (1806-1893). Chabhraigh sé go mór le bunú gheografaíocht na bplandaí, agus chun an gaol idir fásra is saghas ithreach a léiriú. Fuair sé bás in aois a 63 bliana sa Ghinéiv.
Candamghiotán. Is é candamghiotán an bhuneilimint eolais i ríomhaireacht chandamach. I ngnáthríomhaireacht is é an giotán an bhuneilimint eolais, le luach 0 nó 1. I ríomhaireacht chandamach códaítear an t-eolas in dhá staid freisin, ach sa chóras candamach ní bhíonn an t-eolas teorannaithe do staid amháin nó an staid eile: is féidir leis a bheith sa dá staid ag an am céanna. Is é a bhíonn i gcandamghiotán ná forshuíomh dhá staid chandamacha, staid 0 is staid 1. Nuair a léitear candamghiotán, léitear dóchúlacht áirithe go bhfaighfear staid 0 is dóchúlacht áirithe eile go bhfaighfear staid 1, agus milltear carachtar speisialta an changhiotáin sa phróiseas.
Canna (planda). Planda ilbhliantúil tiúbrach atá dúchasach do Mheiriceá Láir is Meiriceá Thuaidh trópaiceach. Na duilleoga lansa-chruthach, cuid mhaith, le gais mar thruaillí ar an bpríomhghas. Na bláthanna i spíce, le 3 shiopal, 3 pheiteal, 4-6 staimín cosúil le peitil is gealdaite. Is capsúl faithneach an toradh. Fástar go minic ar son na mbláthanna feiceálacha é. Táirgeann Canna edulis an stáirse ararút, agus baineadh feidhm as síolta crua cruinne Canna indica mar ghrán i gcartúis gunnaí.
An t-aon ghéineas amháin sa bhfine Cannaceae is ea Canna.
Stanislao Cannizzaro. Ceimicí a rugadh i bPalermo na Sicile ab ea Stanislao Cannizzaro (13 Iúil 1826 – 10 Bealtaine 1910). An chéad cheimicí nua-aoiseach a d'aithin tábhacht shaothar Amedeo Avogadro ar mheáchain adamhacha, níos mó ná leathchéad bliain roimhe sin. Rinne sé idirdhealú idir meáchan adamhach is meáchan móilíneach. Chuir sé comheagar ar cheimic orgánach is neamhorgánach, d'fhionn cianaimíd, agus tháirg alcóil as aildéid trí imoibriú a dtugtar "imoibriú Cannizaro" air anois.
Annie Jump Cannon. Réalteolaí a saolaíodh i nDover, Delaware ab ea Annie Jump Cannon (11 Nollaig 1863-13 Aibreán 1941). D'atheagraigh sí rangú na réaltaí de réir a dteochtaí dromchlacha. Ba shárshaothar a catalóg a rangaigh 225,000 réalta níos gile ná an 9ú nó an 10ú méid.
Walter Bradford Cannon. Fiseolaí a rugadh i bPrairie du Chien, Wisconsin ab ea Walter Bradford Cannon (19 Deireadh Fómhair 1871 - 1 Deireadh Fómhair 1945). Rinne sé taighde ceannródaíoch ar úsáid X-ghathanna chun staidéar a dhéanamh ar chonair an bhia agus iarmhairtí rith fola is turrainge. Rinne sé taighde ar na hormóin agus tarchur na néaróg. Shaothraigh sé coincheap an chomhshaoil thairisigh inmheánaigh fhiseolaíoch, ar thug sé hoiméastáis air.
Cannú. Próiseas leasú bia, bunaithe ar steiriliú an bhia trí théamh i soitheach a shéalaítear roimh steiriliú nó díreach ina dhiaidh. Bhain Nicolas Appert (c 1750-1841) feidhm as i 1810 do bhia a séalaíodh i mbuidéil agus a téadh ansin. Ó 1839, áfach, úsáidtear cannaí as leatháin cruach tanaí stánaithe. Uaireanta cuirtear alúmanam nó plaisteach in ionad na cruach. Cuirtear líneáil chuí ar na cannaí a sheasann i gcoinne airíonna ceimiceacha na n-ábhar difriúil a chuirtear iontu. Próiseas an-uathoibríoch a bhíonn i gceist anois.
Juan Sebastian Elkano. Loingseoir Bascach a rugadh i nGuetaria na Spáinne ab ea Juan Sebastian Elkano (Spáinnis: Juan Sebastián Elcano; 30 Samhain 1476 - 4 Lúnasa 1526). Thaistil sé mar fho-oifigeach le Fernão de Magalhães ó Seville i 1519 thar Rinn an Choirn, trasna an Aigéin Chiúin (ainm a bhaist Magahães air) do na hOileáin Fhilipíneacha. Mharaigh dúchasaigh Magalhães ansin, ach chuaigh del Cano i gceannas ar an aistear is lean leis trasna an Aigéin Indiaigh, thar Rinn an Dóchais gur fhill ar an Spáinn sa long Victoria i 1522. Mar sin, ba é an chéad chaptaen loinge a thimpeallaigh an Domhan.
Cánóg sciorrach. Éan a áitríonn uiscí úra is cóstaí i Meiriceá, an Afraic, an India is oirdheisceart na hÁise is ea an chánóg sciorrach. Gaolmhar leis an ngreabhóg. An gob íochtarach níos faide caoile ná an gob uachtarach. Gabhann sí éisc trí eitilt go híseal agus an ghob íochtarach ag gearradh dromchla an uisce. Tugtar "an ghob siosúir" ar an éan seo freisin.
Canóin (ceol). Sa cheol, creatlach a eagraítar de réir rialacha dochta ina ndíorthaítear an ilfhónacht ó líne bhunúsach amháin, tríd an líne a athrá ag breiseanna socraithe ama is airde. Mar sin, is ionann na páirteanna canónacha ach forluíonn siad ar a chéile. Ar dtús chiallaigh an chanóin an riail — i bhfocla nó siombailí, nó rúnda — lena ndearnadh na hathráití.
Antonio Canova. Dealbhóir a rugadh i bPossagno na hIodáile ab ea Antonio Canova (1 Samhain 1757 – 13 Deireadh Fómhair 1822). Bhunaigh sé scoil nua nuachlasaiceach. I 1802 cheap an Pápa Pius VII é mar choimeádaí na saothar ealaíne sa Vatacáin.
Cantáid. Is éard is cantáid ann ná ceol a chantar agus a ghlac foirmeacha éagsúla thar na céadta. Véarsaí neamheaglasta (grá, de ghnáth) a bhíodh i gcantáidí aonair na hIodáile sa 17ú-18ú céad, le háiria is reacaireacht i ndiaidh a chéile. 
Ba chumadóireacht eaglasta na cantáidí Liútaracha i comhair ceoltóra aonair, córlainne is gléasanna (mar shampla, cantáidí Bach). Níos déanaí léiríodh is léirítear candáidí, eaglasta nó neamheaglasta, mar shaothair córlainne is ceolfhoirne, uaireanta le ceoltóirí aonair. Go minic is cumadóireachtaí féile nó cuimhneacháin iad.
Cantaireacht. Ceol aontonach nó séiseach (ach le raon teoranta), le hidirchéimeanna is rithim shaor den chuid is mó, ag tionlacan téacs a chuireann an cantaire uaidh. Is ceol gan tionlacan aontonach don aifreann is don liotúirge Rómhánach an chantaireacht eaglasta. Úsáidtear nodaireacht ar chliath 4 líne chuici, gan comhartha cruinn maidir le rithim. Sainíodh is caighdeánaíodh an stór amhrán sa 6ú céad faoin bPápa Greagóir Mór, ionas go dtugtar "cantaireacht Ghreagórach" uirthi, bíodh is gur cuireadh séiseanna eile léi ar feadh breis is 1,000 bliain ina dhiaidh sin. Comhshnaidhmeadh í le ceol iltonach níos déanaí. Is saghas séise armónaithe an chantaireacht Anglacánach, oiriúnach do na sailm is cainticí i seirbhísí Eaglais Shasana.
Cantarnaid. Is éard is cantarnaid ann ná an corp torthaithe gealbhuí inite d'fhungas ar leith. Tonnadóirchruthach, trastomhas suas le 10 cm. Eitrí cosúil le geolbhaigh ar an dromchla íochtarach. Coiteann ar an talamh faoi chrainn san Eoraip agus Meiriceá Thuaidh.
Georg Cantor. Matamaiticeoir a saolaíodh i gCathair Pheadair ab ea Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor (3 Márta 1845 - 6 Eanáir 1918). Cáil air as a shaothar ar uimhirtheoiric, uimhríocht na héigríche, agus tacartheoiric uimhreacha éagóimheasta.
Canú. Is éard is canú ann ná soitheach beag décheannach oscailte a thiomáintear le céaslaí. Dhá phriomhshaghas atá ann. Déantar an chéad cheann, a iompraíonn triúr nó ceathrar, le cabhail éadrom adhmaid. 
Cumhdaítear go traidisiúnta é le coirt beithe nó seithí ainmhithe, ach le blianta anuas cláir éadroma adhmaid. Bíonn an dara ceann, an crann snámha ón Aigéan Ciúin, oiriúnaithe go minic le bád bacáin amuigh a bheadh in ann aistear aigéanach a dhéanamh. 
Bhíodh crainn snámha cogaidh na Maorach suas le 20 m ar fhad, snoite as crann péine amháin, oiriúnaithe le seol triantáin inbhéartaithe amháin, tiomáinte ag timpeall 60 céaslóir. Déantar curacha nua-aoiseacha as alúmanam nó plaistigh.
Caochaileach. Is débheathach a fhaightear ar fud an Domhain sna trópaicí é caochaileach. Suas le 1.5 m ar fhad. An cholainn cosúil le péist, fáinní timpeall air, gan chosa. Lanna atá cosúil le lanna éisc ag cuid de na speicis. Pollann sé an talamh sa bhforaois nó i leaba abhann. Itheann sé inveirteabraigh.
Caochneantóg. Is planda bliantúil nó ilbhliantúil í an chaochneantóg (géineas "Lamium") a fhaightear beagnach gach áit ach amháin sna trópaicí. An gas cearnach, na duilleoga roctha i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna déliopach is an liopa uachtarach faoi chochall, i bhfáinní ag na nóid. Pailnithe ag beacha den chuid is mó. Fástar cuid mhaith díobh le bláthanna móra nó ildaite mar mhaisiúchán. Is fiailí coiteanna cuid eile acu, ina measc an chaochneantóg bhán ilbhliantúil le bláth bán, is an chaochneantóg chorcra bhliantúil le bláth bándearg/corcra. Nuair nach bhfuil sí i mbláth bíonn an chaochneantóg bhán cosúil le fíorneantóg, ach gan ribí loiscneacha: is ar an ábhar sin a tugadh an t-ainm uirthi.