Trelis/gawiki huggingface dataset:
Jersey Joe Walcott. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Jersey Joe Walcott (a rugadh "Arnold Raymond Cream" ar an 31 Eanáir, 1914 – 25 Feabhra 1994).
Muriel Day. Is amhránaí Éireannach í Muriel Day a rugadh i mBaile Nua na hArda sa bhliain 1942. Rinne sí ionadaíocht ar son na hÉireann i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1969 leis an amhrán "The Wages of Love".
Dawn Martin. Is amhránaí Éireannach í Dawn Martin a rugadh i nDún Dealgan sa bhliain 1976. Rinne sí ionadaíocht ar son na hÉireann i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1998 leis an amhrán "Is Always Over Now?".
Galar Céiliach. Is neamhord uath-imdhíonachta a chuireann isteach ar an stéig bheag é an Galar Céiliach a tharlaíonn iontu siúd a bhfuil togracht ghéiniteach acu agus tarlaíonn sé ag gach aois ó lár na naíonachta ar aghaidh. Ar na siomptóim tá; an bhuinneach ainsealach, agus teip chun blátha (sna páistí), ach is féidir nach mbeidh na hairí seo ag baint leis, agus bíonn siomptóim i gcórais eile orgán mar chuid de chomh maith.
Alúine. Baile in Éirinn is ea Alúine (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chill Dara.
An Móinín Rua. Baile in Éirinn is ea an Móinín Rua (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chill Chainnigh.
Cill Maodhóg. Baile in Éirinn is ea Cill Maodhóg (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chill Dara.
Nead an Iolair. Baile in Éirinn is ea Nead an Iolair (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chorcaí.
Súmhaí. Baile in Éirinn is ea Súmhaí (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Shligigh.
Octave Mirbeau. Scríbhneoir, úrscéalaí agus drámadóir a bhí in Octave Mirbeau (a rugadh i Trévières ar an 16 Feabhra 1848, agus a cailleadh i bPáras ar an 16 Feabhra 1917). Scríobh sé an leabhar "Le Journal d’une femme de chambre" (1900).
B. Traven. Scríbhneoir Gearmánach a bhí in B. Traven (Feabhra, 1882? – 26 Márta, 1969?) nach bhfuil a fhios againn mórán ina leith. Scríobh sé sraith úrscéalta eachtránaíochta faoi Mheicsiceo, áit ar shocraigh sé síos i ndiaidh dó an Eoraip a fhágáil ina dhiaidh. Creidtear gurbh ionann eisean agus an t-ealaíontóir agus an t-ainrialaí Ret Marut, a chuaigh ar imirce ón Eoraip timpeall ar an mbliain 1924. Dealraíonn sé gurbh é Otto Feige a fhíorainm agus gur rugadh i Schwiebus, cúige Bhrandenburg (inniu: Świebodzin sa Pholainn) é sa bhliain 1882, ach tá teoiricí eile ann freisin. Bhí baint aige le Berick Traven Torsvan agus Hal Croves, beirt fhear a bhí sásta, in amanna éagsúla de shaol Traven, freastal ar a chuid gnóthaí i bhfianaise daoine eile, agus creidtear gurbh é Traven féin a bhí i gceist le Torsvan agus Croves, is é sin, nach raibh i gceist leo ach ainmneacha ceilte a ghlac Traven air féin. Is éard a d'áitigh Torsvan agus Croves, áfach, nach raibh iontu ach idirghabhálaithe a bhí ag tabhairt aire do ghnóthaí Traven. Fuair Croves bás ar an 26 Márta, 1969 i gCathair Mheicsiceo.
Is iad na húrscéalta is clúitiúla dár tháinig ó pheann Traven ná "Der Schatz der Sierra Madre" ("Stórchiste Sierra Madre") agus "Das Totenschiff" ("Long na Marbh"), chomh maith le "sraith "Caoba"", is é sin, sraith an mhahagaine: "Der Karren" ("An Trucail"), "Regierung" ("Rialtas"), "Der Marsch ins Reich der Caoba" ("An Mhairseáil go Ríocht an "Caoba""), "Die Troza" ("An "Troza""), "Die Rebellion der Gehenkten" ("Éirí Amach na gCrochairí"), agus "Ein Generál kommt aus dem Dschungel" ("Ginearál ag Teacht amach as an Dufair").
Scríobh Traven a chuid leabhar as Gearmáinis agus d'aistrigh sé go Béarla iad ina dhiaidh sin, agus is minic a d'athraigh sé mionrudaí nó fiú imeachtaí scéil sna haistriúcháin. D'áitíodh sé féin gur aistriúcháin a bhí sna téacsanna Gearmáinise agus gurbh iad na leaganacha Béarla na bunscéalta, ach ní ghlacann na saineolaithe an ráiteas seo i ndáiríre. Bhí úrscéalta Traven lán eachtraí sceitimíniúla agus iad suite i saol corrach Mheicsiceo i ré na réabhlóide, ach san am chéanna, bhí siad ar maos le criticeoireacht Shóisialach ar an gcaipitleachas.
Apaptóis. Is éard is Apaptóis (Sean-Ghréigis: "apa" - de/as/gan, "ptóis" - titim) ann ná cillbhás cláraithe.
Luaithríona. Is fínscéal é Luaithríona ("Cinderella" as Béarla, "Cendrillon" i bhFraincís, "Aschenputtel" i nGearmáinis), faoi chos ar bolg agus luaíocht.
Baile an Droichid, Contae Loch Garman (baile). Baile in Éirinn is ea Baile an Droichid (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Loch Garman.
Dunedin. Cathair sa Nua-Shéalainn is ea Dunedin nó Dún Eidinn (Maorais: "").
Invercargill. Cathair sa Nua-Shéalainn is ea Invercargill (Maorais: "").
Gruffydd Fychan II. Tiarna Glyndyfrdwy agus Cynllaith Owain ab ea Gruffudd Fychan II (circa 1330-1369). Dá bhrí sin, bhí éileamh dúchasach aige mar príonsa Powys Fadog. 
Sinsir.
Ciallaíonn an leasainm ‘Fychan’ gur thugtaí Gruffudd ar a athair chomh maith. Áfach, tugann táblaí ginealacha áirithe faisnéis éagsúla. Ceaptar go raibh sé ina mhac le Madog Crypl, a cailleadh sa bhliain 1304, ach ní móide go raibh sé ina chomharba, agus seilbh na tailte aige chomh fhada le 1369. 
Mhaígh táblaí eile go raibh sé ina mhac le Gruffudd ap Madog Fychan, mac Madog Fychan. Dealraíonn go raibh Madog Crypl mar seanathair dó, is dócha, agus a mhac Gruffudd thart ar sé bliain d’aois nuair a cailleadh é (ach pósta cheana). Bhí Gruffudd beo fós sa bhliain 1343.
Pósadh agus Páistí.
Pósadh Gruffudd Fychan le Elen, iníon Thomas ap Llywelyn, tiarna leath an cwmyd Is Coed agus céathrú Gwynionydd, atá suite i gCeredigion. Bhí clann acu, mar leanas: 
Bás.
Adhlacadh é i gcill Naomh Asaph agus Naomh Cyndeyrn i Llanasa, áit a bhfuil a thuama sofheicthe fós sa lá atá ann inniu.
Powys Fadog. An chuid thuaisceartach den Prionsacht Powys ab ea Powys Fadog (nó Powys Íochtarach), a briseadh ina dhá leath tar éis bhás Madog ap Maredudd as Powys sa bhliain 1160. Dheighileadh é an stát de réir dlí na Breataine Bige, le nia Madog (Owain Cyfeiliog) mar tiarna an deiscirt (Powys Wenwynwyn), agus mac Madog (Gruffydd Maelor I) mar tiarna an tuaiscirt.
Prionsaí Powys Fadog agus Tiarnaí Glyn Dyfrdwy.
Ghríosaigh Owain ap Gruffydd na Breatnaigh chun éirí amach in aghaidh choróin Shasana sa bhliain 1400. D’éiligh sé go raibh sé Prionsa na Breataine Bige. Tar éis bhás Owain, bhí mac amháin beo fós ar a laghad, ach níl a fhios ag éinne cad a tharla dóibh.
Madog Crypl. De sliocht Prionsaí Powys Fadog agus Tiarnaí Dinas Bran ab ea Madog Crypl (nó Madog Crippil) (c. 1275 – 1304). Tugtar Madog III air uaireanta, ámh ní raibh sé ina thiarna ach cuid de thailte na teaghligh faoi smacht choróin Shasana. 
Saol.
Bhí sé ina fhear óg nuair a d’éag a athair Gruffydd Fychan sa bhliain 1289, agus dá bhrí sin cuireadh a chuid thailte i ngéibheann na Banríona, ansin Reginald de Grey ina diaidh, agus Thomas Macclesfield ina dhiaidh. D’iarr Madog ap Gruffydd ar an Rí lón feiliúnach a thabhairt dó, agus dealraíonn go raibh sé tugtha – thug an Rí tailte a athar dó. De réir dealramh, bhí Glyn Dwfrdwy in Edeirnion, agus leath cwmyd Cynllaith san áireamh (an cheantar timpeall Sycharth.
Phós Madog Gwenllian, iníon Ithel Fychan as Halkin, agus rugadh mac amháin, Gruffydd Rhuddallt, a pósadh ar an 8 Iúil 1304, agus é sé bliain d’aois le Elizabeth, iníon John LeStrange as Knockin. Cailleadh Madog sa bhliain chéanna ina mhainéar, Rhuddallt, b’fhéidir i Glyn Dyfrdwy.
Caisleán Dinas Brân. Caisleán de chuid na Meánaoiseanna is ea Caisleán Dinas Brân (Breatnais: Castell Dinas Brân), ina sheasamh ar chnoc os comhair bhaile Llangollen, Denbighshire, An Bhreatain Bheag. Suíomh dún an Iarannaois is ea é chomh maith. Sna Meánaoiseanna, bhí sé ina phríomhchathair phrionsacht Powys Fadog.
Gruffydd Fychan I. Prionsa Powys Fadog ón bhliain 1277 go dtí 1284 ab ea Gruffudd Fychan I, an mac is óige de cheathrar a raibh ag Gruffudd ap Madog, Tiarna Dinas Brân.
Nuair a d’éag a athair sa bhliain 1269 (nó 1270), fuair sé Iâl agus Edeirnion, ina bhfuil Glyn Dyfrdwy san áireamh. Ba comhghuaillí le Llywelyn ap Gruffudd, Prionsa na Breataine Bige é, le linn chogadh na bliana 1277. Sa chonradh síochána, aontaíodh go mbeadh sé mar tionónta do Llywelyn in Edeirnion, ach do Éadbhard I Shasana in Iâl. Troid sé i dteannta Llywelyn arís le linn chogadh na mblianta 1282-83, ach chaill sé a chuid tailte an uair seo.
D’ainneoin sin, mheall Iarla Surrey an rí a chuid tailte a thabhairt ar ais dó, agus bhí seilbh aige faoi choimirce na rí don chuid eile dá shaol. Cailleadh é sa bhliain 1289, agus mac óg ina dhiaidh mar comharba, Madog Crypl.
Gruffudd ap Madog. Prionsa Powys Fadog ab ea Gruffydd Maelor II nó Gruffydd II ap Madog (cailleadh sa bhliain 1269 é).
Sinsir.
An mac is sine le Madog ap Gruffydd Maelor ab ea é, agus fuair sé le hoidhreacht cuid tailte agus téidéal a athair lena deartháireacha eile, Gruffydd Ial, Maredudd, Hywel agus Madog Fychan.
Aontaíodh Ríocht Powys Fadog faoi cheannaire amháin roimh ré, ach roinneadh i measc chúigear anois, agus faoi thionchar fórsaí eile chomh maith. 
Pósadh.
Phós sé Emma, baintreach Henry Touchet, agus iníon Henry Audley agus Bertred Mainwaring.
Bás agus Clann.
D’éag sé sa bhliain 1269 (nó 1270), agus bhí clan aige, mar leanas:
Roinneadh Powys Fadog de réir nósanna na Breataine Bige, i measc mhic Gruffudd:
Hulk Hogan. Is iomrascálaí Meiriceánach é Terrance Gene "Terry" Bollea nó 'Hulk Hogan'. Rugadh é in Augusta, Georgia ar an 11 Lúnasa, 1953.
George Clooney. Is aisteoir Gael-Mheiriceánach é George Timothy Clooney, a rugadh ar an 6 Bealtaine 1961.
Robert Duvall. Is aisteoir Meiriceánach é Robert Selden Duvall , a rugadh ar an 5 Eanáir 1931.
James Caan. Ba aisteoir Meiriceánach é James Caan, a rugadh ar an 26 Márta 1940. Fuair sé bás i Los Angeles ar 6 Iúil 2022.
Catherine Zeta-Jones. Is ban-aisteoir Breatnach í Catherine Zeta-Jones (25 Meán Fómhair 1969 a rugadh í).
Gruffydd Maelor. Prionsa Powys Fadog, sa Bhreatain Bheag, ab ea Gruffydd Maelor (d’éag sé sa bhliain 1191). Bíonn aithne air mar Gruffydd Maelor I chun idirdhéalú a dhéanamh idir seisean agus a garmhac, Gruffydd Maelor II (b. 1269).
Sinsir.
Ba é mac Madog ap Maredudd agus Susanna, iníon Gruffudd ap Cynan. Bunaitheoir phríomhtheaghlach thuaisceart Powys ab ea é le linn an tríú haois déag. 
Oidhreacht.
Scoilteadh tuaisceart Powys in dhá leath sa bhliain 1160, nuair a d’éag athair Gruffydd. Chomh maith le sin, roinneadh na críocha ó thuaidh Abhainn Rhaeadr idir Gruffydd agus beirt déarthaireacha, Owain Fychan agus Owain Brogyntyn. Fuair sé Maelor (bíonn aithne air mar ‘Bromfield’ freisin), agus Iâl (‘Yale’) mar oidhreacht le tíortha dá athair. Nuair a cailleadh leathdhéarthair Gruffydd, Owain Fychan, sa bhliain 1187, thugadh Nanheudwy, Cynllaith Owain agus Mochnant Íochtarach dó ar bharr sin.
Thug sé seilbh le cantref Cyfeiliog óna nianna Owain agus Meurig. Dá bharr sin, aontaíodh formhór thuaisceart Powys faoi. 
Pósadh.
Phós sé Angharad, a chol cheathrair agus iníon Owain Gwynedd, Rí Gwynedd.
Bás agus Clann.
Cailleadh sa bhliain 1191 é, agus clann aige, mar leanas:
Cynllaith. Cwmyd in oirthuaisceart na Breataine Bige ab ea Cynllaith, a raibh laistigh de chríocha Ríocht Powys, agus Powys Fadog ina dhiaidh sin.
Oidhreacht de chuid Owain Glyndŵr ab ea Cynllaith, nó an chuid a thugtaí "Cynlaith Owain" air ar a laghad, sa bhliain 1370. Sular éiligh Owain Prionsacht na Breataine Bige sa bhliain 1400, bhain an teaghlach úsáid as na teidil Barún Glyndyfrdwy agus Tiarna Cynllaith Owain.
Maredudd ab Owain Glyndŵr. Uasal agus mac Margaret Hanmer agus Owain Glyndŵr ab ea Maredudd ab Owain Glyndŵr. Creidtear gur ghlac sé páirt san éirí amach Glyndŵr sa Bhreatain Bheag idir 1400 agus 1416. 
Luathshaol.
Níl mórán eolas againn faoi leanbhaíocht pháistí Owain, agus níl a fhios againn dáta bhreithe Maredudd. Is dócha go raibh sé ró-óg chun páirt a ghlacadh le linn bhlianta níos luaithe an éirí amach. Níor ghabh na Sasanaigh Maredudd i rith na héirí amach, agus deirtear gur troid sé leis na Francaigh in aghaidh arm de chuid Anraí V Shasana ag Cath Agincourt sa bhliain 1415. 
Tháinig sé ar ais chuig Tuaisceart na Breataine Bige, agus fórsa Albanach leis, timpeall sa bhliain 1416 chun daoine áitiúla a ghríosú. Shéan sé pardún ríoga dó féin agus a athair an chéad bhliain eile, a thairg oifigigh Rí Anraí V. 
Pardún Ríoga.
Sa bhliain 1420, d’iarr Séan Lancaster, 1ú Diúc Bedford Maredudd ar fhreastalódh sé an Rí sa Normainn. Shéan sé é. Ghlac Maredudd pardún dó féin sa bhliain 1421. Dá bharr sin, creidtear go raibh a athair, Owain, marbh ag an pointe seo. Bheadh Owain Glyndwr ina sheanfhear, dá mbeadh sé beo fós. 
Ní eol dúinn cad a tharla do Maredudd tar éis sin, cosúil lena athair.
Madog II ap Gruffydd. Prionsa Powys Fadog ab ea Madog II (nó Madog ap Gruffydd) (1269–1277).
Sinsir agus Oidhreacht.
Nuair a cailleadh Gruffydd Maelor II, athair Madog, tháinig sé i gcomharbacht air. 
Comhaontas le Gwynedd.
Bhí sé ina chomhguaillí le Llywelyn ap Gruffudd, prionsa Gwynedd agus an Bhreatain Bheag go léir, le linn tréimhse tar éis Chonradh Montgomery. 
Bás i gCath.
Cailleadh é ag cosaint a chuid thailte in aghaidh ionradh Shasanach sa bhliain 1277, agus tháinig a dhéarthair níos óige, Gruffydd, i gcomharbacht air. 
Adhlacadh.
Is dócha gur adhlacadh é ag Mainistir Valle Crucis, ar a raibh sé ina phatrún.
Madog ap Gruffydd Maelor. Prionsa Powys Fadog (1191-1236) ab ea Madog ap Gruffudd nó Madog ap Gruffudd Maelor.
Sinsir.
Mac Gruffydd Maelor agus Angharad, iníon Owain Gwynedd ab ea é. 
Rialtóir.
Tháinig sé mar comharba dá athair lena dhéarthair Owen sa bhliain 1191, ach i ndiaidh bháis Owen sa bhliain 1197, rinneadh rialtóir Powys ó thuaidh Abhainn Rhaeadr agus Abhainn Tanat é. 
Pósadh agus Clann.
Phós sé Esyllt (Isota), agus bhí clann acu, mar leanas:
Bás agus Adhlacadh.
D’éag Madog ap Gruffydd Maelor sa bhliain 1236 agus adhlacadh i Mainistir Valle Crucis é. Sa bhliain 1956, tochlaíodh a leac armais ag an Mainistir.
Glyndyfrdwy. Baile sa Bhreatain Bheag is ea Glyndyfrdwy nó Glyn Dyfrdwy (fuaimniú i mBreatnais: [ɡlɨnˈdəvrdʊɨ]). Tá sé suite ar bhóthar A5, idir Corwen agus Llangollen sa Ghleann Dee ("Afon Dyfrdwy"). 
Owain Glyndŵr.
Bíonn clú agus cáil ar an mbaile mar gheall ar an nasc idir Glyndyfrdwy agus Owain Glyndŵr, Prionsa na Breataine Bige. Gar don bhaile, ag mainéar Glyndyfrdwy, thosaigh Glyndŵr éirí amach in aghaidh na Sasanaigh ar 16 Meán Fómhair, 1400.
Francis Ford Coppola. Is stiúrthóir é Francis Ford Coppola a rugadh i Detroit, Stáit Aontaithe Mheiriceá ar an 7 Aibreán 1939.
Gruffydd Rhuddalt. Tiarna Glyndyfrdwy agus Cynllaith Owain ab ea Gruffydd Rhuddalt. Mac le Madog agus Gwenllian, iníon Ithel Fychan as Halkin, ab ea é. Phós sé Elizabeth, iníon John LeStrange as Knockin ar 8 Iúil, 1304, agus é ach sé bliana d’aois.
Franco Zeffirelli. Is stiúrthóir é Franco Zeffirelli a rugadh i Flórans, an Iodáil ar an 12 Feabhra 1923.
Geoffrey Chaucer. Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Londain ab ea Geoffrey Chaucer (1343 – 25 Deireadh Fómhair 1400). Thosaigh baint ag Lá Fhéile Vailintín le cúrsaí grá rómánsúla i rith na hard-mheánaoise, nuair a bhláthaigh an grá cúirtéiseach le Chaucer.
Madog ap Maredudd. An prionsa deireanach de chuid Ríocht Powys sa Bhreatain Bheag ab ea Madog ap Maredudd (Meán-Bhreatnais: "Madawg mab Maredud", "Madawc mab Maredut"; cailleadh é sa bhliain 1160).
Saol.
Mac le Maredudd ap Bleddyn agus garmhac Bleddyn ap Cynfyn ab ea Madog. Tháinig sé i gcomharbacht ar Ríocht Powys, tar éis bhás a athar sa bhliain 1132. Bhí sé páirteach i gCath Lincoln sa bhliain 1141, ag tacú Iarla Chester, i dteannta Cadwaladr ap Gruffydd (dearthár Owain Gwynedd) agus airm mhóir Bhreatnaigh.
Taifeadadh sa bhliain 1149 gur thug sé an cwmyd Cyfeiliog dá chol cheathracha, Owain Cyfeiliog agus Meurig. Sa bhliain chéanna, athtógadh caisleán Oswestry, dún William Fitzalan.
Briseadh le Gwynedd.
Ag an dtaca seo, bhí Madog agus Powys faoi bhrú Owain Gwynedd, Rí Gwynedd, cé go raibh Madog pósta le Susanna, deirfiúr Owain. Rinne Madog comhaontas le Ranulf de Gernon, an 4ú Iarla Chester, ach bhuaigh Owain orthu ag Cath Ewloe sa bhliain 1150 agus ghlac sé seilbh ar thailte Madog in Iâl. Nuair a rinne Rí Anraí II Shasana ionradh ar Gwynedd sa bhliain 1157, fuair sé tacaíocht ó Mhadog, a ghlac seilbh ar a chuid tailte arís. De réir dealraimh, chuaigh sé ar fheachtas le hAnraí chuig Toulouse, ach theip orthu. Cailleadh Madog ina dhiaidh sin agus é ag filleadh abhaile, ar an 9 Feabhra, 1160 ag Caisleán Whittington. Adhlacadh é sa séipéal Naomh Tysilio i Meifod, príomh-shéipéal Powys.
Comharbacht.
Cailleadh an mac ba shine Madog, Llywelyn, i ndiaidh bhás a athar, agus roinneadh Powys i measc mhic agus nianna Madog. Níor aontaíodh Powys arís go deo, agus scoilteadh in dhá leath é: Powys Fadog (Powys Íochtarach) agus Powys Wenwynwyn (Powys Uachtarach).
An Mabinogion.
Tá an scéal “Brionglóid Rhonabwy” suite le linn réimeas Madog. Is é Giolla Madog príomhcharachtar an scéil.
Owain Cyfeiliog. Prionsa agus file Breatnach a bhí in Owain ap Gruffydd (circa 1130–1197). Owain Cyfeiliog an leasainm a thugtaí air chun idirdhéalú a dhéanamh idir an fear seo agus rialtóirí eile a raibh an t-ainm céanna orthu, (Owain ap Gruffydd as Gwynedd go háirithe, a bhfuil aithne air mar "Owain Gwynedd"). 
Mac le Gruffydd ap Maredudd, agus nia le Madog ap Maredudd (an prionsa deireanach a raibh ríocht uile Powys faoi smacht) ab ea Owain. Thug Madog cantref Cyfeiliog dá nia sa bhliain 1147. Nuair a d’éag Madog sa bhliain 1160, d’éirigh le hOwain seilbh a ghabháil ar fhormhór dheisceart Powys. D'éirigh sé as an bpost seo sa bhliain 1195 agus chuir faoi i mainistir Strata Marcella, Tháinig a mhac Gwenwynwyn ap Owain chun comharbais air ansin. Cailleadh Owain cúpla bliain ina dhiaidh sin.
Nelson, An Nua-Shéalainn. Cathair sa Nua-Shéalainn is ea Nelson (Maorais: "").
Timaru. Cathair sa Nua-Shéalainn is ea Timaru (Maorais: ""). Príomhchathair an Timaru District atá ann. Tá sé suite i ndeisceart réigiún Canterbury san Oileán Theas. Tá breis is 40,000 duine ina gcónaí ann.
Peadar Ó hUallaigh. Is file agus ceoltóir Éireannach é Peadar Ó hUallaigh. As Cluain Meala ó dhúchas dó ach tá sé ina chónaí i gCorca Dhuibhne le nach mór tríocha bliain. 
Rugadh Ó hUallaigh sa bhliain 1950 i gCluain Meala i gContae Thiobraid Árann. Chaith sé na seascaidí ina dhéagóir i mBaile Átha Cliath. 
Ceoltóir traidisiúnta atá ann agus chaith sé na blianta fada ag seinnt leis an mbanna ceoil Wild Geese. 
Ghnóthaigh a chéad chnuasach, "Tír Tairngre", duais ag Féile Filíochta Dhún Laoghaire mar rogha na gcéadchnuasach in Éirinn (pé ar bith teanga) i 2009, agus bronnadh duais Rupert agus Eithne Strong air. 
Ba í Nuala Ní Dhomhnaill a sheol an tarna cnuasach filíochta uaidh, "Soilse an Chroí", i mBaile an Fheirtéaraigh i mí na Samhna 2011 mar pháirt den 5ú Féile Bheag Filíochta. Seoladh a leabhar filíochta is déanaí, "Tráth na Tairsí", i 2018.
Geolaíocht Mharsa. Tá go leor eolais againn ar gheolaíocht Mharsa. Creidtear gur basalt atá sa chuid is mó de dhromchla Mharsa - is é sin, cloch bholcánach, nó laibhe a d'fhuaraigh síos na mílte de bhlianta ó sin. Tá an tuiscint sin bunaithe ar na dreigítí a tháinig ó Mhars go dtí an Domhan agus ar na breathnuithe a rinneadh ar an bpláinéad leis na spástaiscéalaithe. Is dócha go bhfuil níos mó silice sa bhasalt seo ná i mbasalt tipiciúil an Domhain. Mar sin, is féidir go bhfuil basalt Mharsa cosúil leis an aindéisít. Tá an chuid is mó den bhasalt seo clúdaithe, áfach, le dusta fíneáilte.
Na breathnuithe a rinne an spástaiscéalaí úd "Mars Global Surveyor", tugann siad le fios go bhfuil baill áirithe de screamh an phláinéid maighnéadaithe, cosúil leis na stialltracha maighnéadaithe a fhaightear ar ghrinnill na n-aigéan ar an Domhan. Sa bhliain 1999, cuireadh an cheist an chéad uair, an teicteonaic phlátaí a d'fhág an maighnéadú seo ina diaidh - is é sin, an raibh screamh Mharsa comhdhéanta as plátaí ilchríochacha, tráth, agus iad ag gluaiseacht is ag imbhualadh faoina chéile, cosúil le plátaí ilchríochacha an Domhain. Níltear cinnte faoi seo go fóill, áfach, go raibh gluaiseachtaí teicteonacha ar siúl riamh ar dhroim Mharsa - níl ann ach teoiric, agus í mar ábhar conspóide i gcónaí ag na saineolaithe.
An spástaiscéalaí gluaisteáin "Opportunity" atá ag taisteal droim an phláinéid, fuair sé amach go bhfuil liathróidíní beaga bídeacha haemaitíte ar fáil ar Meridiani Planum. Níl na liathróidíní seo ach cúpla milliméadar ar trastomhas, agus creidtear gur múnlaíodh mar shil-leaganacha carraige iad na billiúin iad ó sin, nuair a bhí an t-uisce ag sní ar dhroim an phláinéid. Fuarthas mianraí eile freisin a bhfuil sulfar, iarann nó bróimín iontu, cosúil leis an tsearóisít. Is é an tátal a bhain caoga saineolaí as an bhfianaise seo, agus iad ag scríobh ar an iris úd "Science", ar an naoú lá de Mhí na Nollag, 2004, ná:
"Tráth, bhí uisce leachtach ar fáil, go huaineach, ar dhroim Mharsa i dtimpeallacht Meridiani Planum, agus uaireanta, bhí sáithiú de tríd an bhfodhromchla. Ós rud é go bhfuil an bheatha ag brath ar an uisce leachtach, is féidir linn an tátal a bhaint as an scéal go raibh Meridiani ináitrithe, tráth éigin dá stair."
Ina dhiaidh sin, áfach, tháinig saineolaithe eile ar an gconclúid go raibh an t-uisce ag Meridiani an-aigéadach, toisc an cineál mianraí a fuarthas sa timpeallacht. Ón taobh eile, tháinig an taiscéalaí "Spirit" ar ghóitít, mianra nach múnlaítear ach san áit a bhfuil uisce le fáil (rud nach dtiocfadh a rá faoin haemaitít), i gCnoic Columbia. 
Sa bhliain 1996, tháinig saineolaithe ar mhionstruchtúir ar cheann de na dreigítí ar an Domhan a chreidtear a bheith tagtha ó Mhars - Dreigít ALH84001 - a raibh an chuma orthu, dar leo, gur rian i ndiaidh miocrorgánaigh a bhí ann. Ábhar eile conspóide atá ann i gcónaí.
Réadóireacht stairiúil Mharsa. Tá stair fhada ag baint le réadóireacht Mharsa. Is fada an lá ó thosaigh na daoine ag caint agus ag scríobh faoi thuras a thabhairt ar Mhars, go háirithe nuair a tháinig an tuiscint acu nach ponc solais amháin a bhí ann, ach corpán damhna. Nuair a húsáideadh teileascóp den chéad uair tugadh gnéithe tíreolaíocha faoi deara a bhí cosúil le gréasán de chanálacha, agus dá bharr sin is iomaí alt agus scéal a cumadh faoi shibhialtachtaí aduaine agus faoi chogaí idir na pláinéid, agus rinneadh go leor scannán ficsean eolaíochta bunaithe ar na scéalta sin. De réir a chéile, áfach, agus na teileascóip agus an teicneolaíocht eile bhreathnóireachta ag dul i bhfeabhas, tuigeadh nach raibh i gceist leis na canálacha ach iomrall súl. Ní fheicfeá iad ar aon mhapa comhaimseartha de Mhars. Ón taobh eile de, is léir go bhfuil tírdhreacha millteanacha ar Mhars nach dtiocfá ar a leithéid ar dhroim an Domhain, ar nós na gcainneon móra ar a dtugtar Valles Marineris. Tá an sliabh is airde sa Ghrianchóras suite ar Mhars freisin, mar atá, Olympus Mons, agus é leathmhíle de chiliméadair ar trastomhas agus seacht gciliméadar fichead ar airde.
Táthar ag súil le fada an lá go dtabharfaidh daoine cuairt ar an bpláinéad seo, a bhíonn níos cóngaraí don Domhan de ghnáth ná pláinéad ar bith eile i gCóras na Gréine, roimh lár na haoise seo, sula dtéitear ar aghaidh go ceann ar bith eile. Chuir údarás Spáis Mheiriceá, NASA, spáslong (spástaiscéalaí gan daoine) go Mars sa bhliain 1965 (Mariner 4) a rinne an-mhapáil ar Mhars. Ina dhiaidh sin, thuirling dhá spástaiscéalaí de shraith Viking air sa bhliain 1976, rud a chuir go mór leis an eolas a bhí ag na daoine faoin bpláinéad, nó b'ansin a chonaic an cine daonna an chéad radharcra ó dhromchla Mharsa. Cuireadh spáslonga gan daoine go Mars ó Mheiriceá agus ón Eoraip sa bhliain 2004 agus is mó an fhianaise atá ann anois go bhfuil roinnt uisce faoin talamh sa phláinéad. Cé go bhfuil Mars i bhfad níos lú ná an Domhan tá an oiread céanna talún ann mar nach bhfuil aigéan ar bith ar a dhromchla.