Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cruachán Uí Chinnsealaigh. Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Cruachán nó Cruachán Uí Chinnsealaigh (606 m).
Móin Bhán. Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Móin Bhán (703 m).
Lúbán. Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Lúbán (636 m).
Tom na Feannóige. Is coill suite i gContae Chill Mhantáin é Tom na Feannóige.
Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. Is é ceantar chomhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid, an chéad áit in Albain inar lonnaigh na Gaeil. D'fhás an choilíneacht seo gur cuireadh ríocht ar bun: Dál Riata. Tá a lán láithreán stairiúil ann, mar shampla ag Dún Athad.
Cuimsíonn Earra-Ghàidheal, Earra-Ghàidheal Meadhanach, Latharn, na leithinisí Cinn Tìre agus Cómhghall, agus na hoileáin (Íle, Diùra, Colbhasa, Muile, Giogha).
Is iad na bailte is mó ann ná; an t-Óban, Inbhir Aora, Ceann Loch Gilb, agus Ceann Loch Chille Chiaráin.
Ceantair chomhairle na hAlban. Is roinn riaracháin in Albain iad ceantair chomhairle na hAlban. Tá 32 comhairlí sa tír.
Deoitéiriam. Iseatóp trom hidrigine ina bhfuil prótón is neodrón sa núicléas (mar mhalairt ar phrótón amháin, mar atá sa bhunhidrigin). Úsáidtear D nó 2H mar shiombail dó. Is deoitéiriam 0.015% den hidrigin nádúrtha. Tugtar "uisce trom" ar uisce atá déanta as (D2O), le dlús 1.1 g cm, agus úsáidtear é seo in imoibreoirí núicléacha áirithe. Tábhachtach i gcomhleá núicléach freisin.
Déphol. Scaradh luchtanna atá i gceist le déphol. Bíonn déphol ag móilín dé-adamhach nuair a bhíonn leictridhiúltachtaí difriúla ag an dá adamh, agus lucht glan diúltach ag an adamh is leictreadhiúltaí. 
I móilíní iladamhacha, suimíonn na déphoil mar veicteoirí, ionas go mbíonn déphol glan ag an móilín cam, H2O, ach nach mbíonn ag an móilín líneach, CO2 (O=C=O).
Déréim. Rámhlong, Gréagach nó Rómhánach de ghnáth, tiomáinte ag dhá shraith maidí rámha, rámhaithe ag sclábhaithe nó coirpigh. Bhíodh sí feistithe le seol cearnach, le húsáid nuair a bheadh an ghaoth fábhrach.
Déshiúicríd. Is carbaihiodráit í an déshiúicríd ina bhfuil dhá mhóilín chosúla siúcra nasctha le chéile, comhdhlúthaithe le díbirt uisce. Is iad na cinn is flúirsí sa nádúr ná siúcrós (siúcra boird) a chuigríonn móilín glúcóis le móilín fruchtóis, agus lachtós (siúcra bainne) a chuingríonn móilín glúcóis le móilín galachtóis. Is siúcraí aonaonaid iad glúcós, fruchtós is galachtós, agus tugtar "monaishiúicrídí" orthu.
Déshúileach. Ionstraim formhéadaithe optúil le húsáid leis an dá shúil le chéile is ea déshúileach. Ainm eile air is ea "cianghloiní". Bíonn dhá chóras optúla ann is iad nasctha go comhthreomhar le chéile: i ngach ceann acu dhá lionsa dhronnacha, súilphíosa is réadlionsa, chomh maith le priosma chun an fhrithne a dhéanamh ceartdíreach. Déantar fócasú tríd an bhfad idir an dá lionsa ar an dá thaobh a athrú. I gcuid de na hionstraimí (gloiní amharclainne, mar shampla), úsáidtear súilphíosa cuasach chun íomhá cheartdíreach a déanamh gan phriosmaí.
Hernando de Soto. Taiscéalaí a rugadh i Jerez de los Caballeros na Spáinne ab ea Hernando de Soto (c 1496-1542). Tháinig sé i dtír i bhFlorida i 1539, agus thrasnaigh an Mississippi i 1541, ach fuair bás le fiabhras cois na habhann sin.
Déthonúlacht. Is éard is déthonúlacht ann ná tréith ceoil a scríobhtar in dhá ghléas ag an am céanna. Thaitin na díshondais a tharlaíonn sa cheol seo leis an ngrúpa cumadóirí Francacha ar tugadh Les Six (an Seisear) orthu: Darius Milhaud, Francis Poulenc, Arthur Honegger, Georges Auric, Louis Durey, Germaine Tailleferre. Ba dhearg-naimhde iad do cheol rómánsach maisithe Wagner, Strauß is Debussy go luath sa 20ú céad.
David Deutsch. Fisicí teoiriciúil a rugadh ar 18 Deireadh Fómhair 1953 in Haifa Iosrael is ea David Deutsch. Ceannródaí sa ríomhaireacht chandamach atá ann.
Rugadh Deutsch in Haifa do Oskar agus Tikva Deutsch. D'aistrigh siad go Sasana agus d'fhreastail David ar an William Ellis School i Londain sula ndeachaigh sé go Clare College, Cambridge, chun eolaíocht nádúrtha a léamh. Ghlac sé Cuid III de na Mathematical Tripos. Chuaigh sé ansin go Wolfson College, Oxford lena dhochtúireacht san fhisic theoiriciúil a bhaint amach. Scríobh sé a théis faoi réimsetheoiric an chandaim i spás-am cuartha.
Fleascán Dewar. Buidéal, inslithe nó teasdíonta ón soitheach ina bhfuil sé, agus dhá bhalla le folús sa log eatarthu, a bhfuil dromchla mín scáthánach ar thaobhanna na mballaí os comhair a chéile. Laghdaíonn na scátháin radaíocht teasa isteach nó amach, cuireann an folús cosc ar sheoladh is comhiompar teasa, agus feidhmíonn an teasdíonadh chun aon seoladh teasa isteach nó amach a laghdú freisin. Cheap James Dewar é chun taighde ar gháis leachtaithe a dhéanamh. Ina dhiaidh sin forbraíodh é le haghaidh úsáidí tionsclaíocha is baile. Tugtar "folúsfhleascán" air freisin, agus teirmeas.
James Dewar. Ceimicí is fisicí a rugadh i gCinn Chàrdainn na hAlban ab ea James Dewar (20 Meán Fómhair 1842 – 27 Márta 1923). Sna 1870idí cheap sé fleascán Dewar agus bhain úsáid as ina thaighde ar theochtaí ísle is leachtú gás (1892). Le Frederick Abel (1827-1902) cheap sé coirdít, a d'úsáid arm na Breataine mar phríomhphléascán ar feadh i bhfad. Fuair sé bás i Londain Shasana sa bhliain 1923.
Iltonúlacht. Tréith cheoil ina n-úsáidtear dhá ghléas, nó níos mó, ag an am céanna. Mar shampla, i dTerzetto Holst (Tríréad, 1924) scríobhadh na páirteanna don fhliúit, an t-óbó is an vióla i 3 ghléas difriúil.
Diabhal Tasmánach. Marsúipiach beag fíochmhar feoiliteach, dúchasach don Tasmáin, is an diabhal Tasmánach. De ghnáth, bíonn an ceann mór is na gialla cumasacha, a fhionnadh dubh ach le paistí bána ar a chliabhrach is a gheadán. In suas le 15% díobh bíonn na paistí in easnamh. Itheann sé splíonach den chuid is mó (cnámha is folt san áireamh), ach maraíonn éin, nathracha is ainmhithe eile freisin. I mbaol dul in éag sa nádúr sa Tasmáin.
Diabhalroc. Aon cheann de na roic fhathachúla atá forleathan in uiscí dromchlacha na bhfarraigí trópaiceacha is measartha. Déanann na heití brollaigh mar a bheadh sciatháin mhóra thriantánacha. Suas le 6 m ar leithead, taobhanna an chinn fadaithe mar adharca feolmhara, an t-eireaball cosúil le lascnaid. Beirtear an t-óg beo. Itheann sé planctóin is éisc bheaga.
Cothromóidí Diafantais. Cothromóidí atá dochinntithe iontu féin, ach réitigh orthu i sraith slánuimhreacha. Mar shampla, tá réitigh ar an gcothromóid 3 x + 4 y = 11 sa bhfoirm x = 1-4 λ, y = 2 + 3 λ, mar a bhfuil λ ina shlánuimhir.
Diafantas. Matamaiticeoir Gréagach a d'oibrigh i gCathair Alastair ab ea Diafantas (c 200-c 284). Is eol gur scríobh sé 3 shaothar, ach ní mhaireann ach 6 leabhar dá "Arithmetica" (Uimhríocht), an tráchtas is luaithe ar an ailgéabar atá ar fáil.
Diagnóis gruaige. Is féidir sampla gruaige a mhionanailísiú chun an leibhéal mianraí sa cholainn a thomhas le céimíocht cothaithe an duine a mheas, nó aon ábhar dochrach, cosúil le halúmanam nó luaidhe, a bhrath. Ní mór na ribí samplacha a phiocadh amach seachas iad a ghearradh, agus ag baic an mhuiníl mar a bhfásann an ghruaig níos tapa ná áit ar bith eile. Is fearr iontaofa na torthaí ar an tástáil seo nuair a dhéantar an anailís ar an ngruaig is gaire don chraiceann, de bhrí gur dócha go mbeidh gruaig eile truaillithe ag gallúnach, foltfholcadh, sprae, is ábhair gruagaireachta eile.
Diagnóis réamhbheireatais. Measúnú ar shláinte is folláine féatais, agus mínormáltachtaí a bhrath. Chomh maith le scrúdú cliniciúil, is gnáth anois íomháú ultrafhuaime a úsáid, mar is simplí sábháilte í chun aois an tréimhse iompair a thomhas réasúnta cruinn, iltoircheas a fheiceáil, agus mínormáltachtaí cosúil le spina bifida a bhrath. In aimniceintéis agus sampláil villeas cóiríneach, tógtar bithóipse d'fhuil an fhéatais is an phlacaint chun galair ghéiniteacha a dhiagnóisiú. Bíonn priacal don fhéatas sna próisis seo, agus ní dhéantar iad ach amháin in éigeandáil.
Diaiteirme. Teas a chur i bhfeidhm ar mhatáin nó ailt chun pian a mhaolú. Dírítear is gintear an teas ar an bhfíochán le sruth ardmhinicíochta leictreach, radaíocht ardmhinicíochta leictreamaighnéadach, nó ultrafhuaim.
Diaitéitic. Bainistiú cliniciúil othair trí idirghabháil maidir lena chothuithe, a chleachtar go gairmiúil ag diaitéitigh. Is iad na fadhbanna is mó a bpléann siad leo diaibéiteas, raimhre is anoireicse.
Diallas maighnéadach. Treo réimse maighnéadach an Domhain, a áirítear i dtéarma na huillinne sa phlána cothrománach a dhéanann an réimse leis an bhfadlíne. Is ionann é is diall an réimse ón bhfíorthreo ó thuaidh (N). Tugtar "an t-athrú maighnéadach" air freisin.
Diamaighnéadas. Is éard is diamaighnéadas ann ná iarmhairt mhaighnéadach is féidir a thomhas in an-chuid ábhar (uisce is copar, mar shampla) ina n-ailínítear na móimintí maighnéadacha, a ionduchtaítear le réimse maighnéadach a chuirtear i bhfeidhm ar an ábhar sa treo díreach os comhair treo an réimse sin. 
Éartar an t-ábhar ag foinse an réimse mhaighnéadaigh. Má bhíonn an réimse sin dian a dhóthain, is féidir réada a chur ar snámh san aer os cionn maighnéid (eadarbhuasú diamaighnéadach). Is sainiúil go mbíonn soghabhálacht mhaighnéadach dhiúltach ag ábhair dhiamaighnéadacha.
Aonad Dianchúraim. Is éard is aonad dianchúraim (ADC) ann, ar a dtugtar aonad dianteiripe (ADT) nó aonad dianchóireála (ADT) nó aonad cúraim chriticiúil (CCU), nó aonad cúraim chriticiúil, ná rannán speisialta ospidéil nó saoráid cúraim sláinte a sholáthraíonn leigheas dianchóireála.
Freastalaíonn aonaid dianchúraim ar othair a bhfuil tinnis agus gortuithe tromchúiseacha acu a d'fhéadfadh a bheith bagrach don bheatha, agus nó a dteastaíonn cúram leanúnach uathu, dlúth-mhaoirseacht ó threalamh tacaíochta beatha agus cógais d’fhonn gnáthfheidhmeanna coirp a chinntiú. Bíonn lianna, altraí agus teiripeoirí riospráide ardoilte acu a dhéanann speisialtóireacht ar chúram a thabhairt d’othair atá go dona tinn. Déantar idirdhealú idir aonaid dhianchúraim agus bardaí ospidéil ghinearálta de réir cóimheas foirne-le-othar níos airde agus rochtain ar ard-acmhainní agus trealamh míochaine nach mbíonn ar fáil go rialta in áiteanna eile. I measc na gcoinníollacha coitianta a ndéileáiltear leo laistigh de na haonaid seo bíonn géarshiondróm riospráide, hipirtheannas, meiteastáis agus coinníollacha eile atá bagrach don bheatha.
Féadfar othair a atreorú go díreach ón rannóg éigeandála nó ó bharda má thagann meath tapa orthu, nó díreach tar éis obráid má tá an obráid an-ionrach agus má tá an t-othar i mbaol mór deacrachtaí.
Monatóiriú leanúnach ar chuid mhaith d'fheidhmeanna na colainne maidir le hothair an-tinne nó naíonáin neamhaibí. Is iad na hathróga is minice a mheasúnaítear ná ráta buailte an chroí, brú artaireach sistéamach na fola, brú artaireach scamhógach na fola, an t-aschur cairdiach, an brú lárnach féitheach, an ráta riospráide, teocht na colainne, na leibhéil ocsaigine, dé-ocsaíd charbóin, siúcra is aigéadachta sa bhfuil, agus gníomhaíocht leictreach an chroí (an leictreacardagram). De ghnáth, déantar iad seo a thomhas is a thaifeadadh go leictreonach. Bíonn gá le monatóireacht chúramach ar eagla go mbeidh claontaí baolacha ón normal, agus chun na córais a thacaíonn leis an mbeatha — meaisíní a chabhraíonn leis an riospráid, duáin shaorga, caidéil a sholáthraíonn sreabháin is drugaí láidre — a thiúnadh go mín.
Dianfheirmeoireacht. Feirmeoireacht le leibhéal ard táirgthe, go príomha le húsáid leasuithe, spraeanna is ceimiceáin cógaisíochta. Táirgeann a leithéid níos mó torthaí in aghaidh an heictéir, ionas gur féidir beatha a thuilleamh ar fheirm cuíosach beag. Braitheann an fheirmeoireacht seo ar innealra feirme, cosúil le hinneall crúite is cothaitheoir uathoibríoch, agus ceimiceáin chun galair plandaí is ainmhithe a shárú is cur le fás is torthúlacht. Cabhraíonn roghnú is pórú géiniteach, chomh maith le bianna le hormóin shaorga fáis is cothuithe neamhorgánacha plandaí, chun na hainmhithe is na tailte a dhéanamh níos torthúla. Fuarthas mar locht ar chuid de na cleachtais seo go raibh siad cruálach ar na hainmhithe, agus molann cuid mhaith eolaithe cosc a chur ar dháileoga móra frithbheathach de bhrí gur féidir go n-aistreofar frithbheartacht baictéar na n-ainmhithe do chuid mhaith frithbheathach chuig na baictéir a ionfhabhtaíonn daoine. Is é dianshaothrú an teirme teicniciúil ar an gníomhaíocht seo.
Dianscaoileadh (lobhadh). Briseadh síos na móilíní coimpléascacha orgánacha in ábhar marbh planda is ainmhí go dtí móilíní simplí orgánacha is neamhorgánacha, ionas gur féidir iad a athchúrsáil mar chothaithigh do phríomhtháirgeoirí. I gcórais nádúrtha, trí bhaictéir is fungais is mó a dhéantar é.
Gleann Uí Mháil. Is gleann suite i gContae Chill Mhantáin é Gleann Uí Mháil.
Gleann Dá Ghrua. Is gleann suite i gContae Chill Mhantáin é Gleann Dá Ghrua.
Gleann Molúra. Is gleann suite i gContae Chill Mhantáin é Gleann Molúra.
Loch Té. Is loch suite i gContae Chill Mhantáin é Loch Té (Béarla: "Lough Tay"). "Loch Guinness" a thugann roinnt air de bharr na cuma atá air.
Mullaigh Mhór. Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Mullaigh Mhór (657 m).
Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin. Is páirc náisiúnta suite i gContae Chill Mhantáin í Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin.
Coláiste Ráithín. Is meánscoil í atá suite i gContae Chill Mhantáin é Coláiste Ráithín. Is Gaeilscoil í Coláiste Ráithín.
Bunaíodh an mheánscoil sa bhliain 1990. Ba é Gearóid Ó Ciaráin an príomhoide ó 1990 go dtí 2018.
Coláiste Chraobh Abhann. Is meánscoil suite i gContae Chill Mhantáin é Coláiste Chraobh Abhann.
Comhairle Contae Chill Mhantáin. Is comhairle i gContae Chill Mhantáin í Comhairle Contae Chill Mhantáin.
Cumann Sléibhteoireachta na hÉireann. Is cumann sléibhteoireacht bunaithe i gContae Chill Mhantáin é Cumann Sléibhteoireachta na hÉireann.
Baile Mhúráin. Is baile suite i gContae Loch Garman é Baile Mhúráin.
Coill an Iarainn. Is baile suite i gContae Loch Garman í Coill an Iarainn.
Gaelscoil Uí Chéadaigh.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;840366&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-08-22T19:55:30Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Alison&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;+WD&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is gaelscoil suite i gContae Chill Mhantáin í Gaelscoil Uí Chéadaigh.
Scoil Chrónáin Naofa. Is scoil suite i gContae Chill Mhantáin í Scoil Chrónáin Naofa.
Scoil Chualann. Is gaelscoil suite i mBré, Contae Chill Mhantáin í Scoil Chualann.
Scoil Chonglais. Is meánscoil suite i gContae Chill Mhantáin í Scoil Chonglais.
Slí Chaoimhín. Is bealach oilithrigh suite i gContae Chill Mhantáin é Slí Chaoimhin.
Leanann Slí Chaoimhín an tslí a thóg Naomh Caoimhín trí chnoic Chill Mhantáin chomh fada le gleann uaibhreach rúndiamhair Ghleann Dá Loch, áit ar chaith sé a raibh fágtha dá shaol i mbun urnaí agus rinnfheitheamh aonair. Tar éis do Chaoimhín bás a fháil in AD 618, rinneadh cathair mhainistreach iontach den tearmann díthreabhach simplí a bhíodh ann tráth, agus bhí an chathair mhainistreach sin fós ina lárionad cráifeachta agus foghlama leis na blianta fada ina dhiaidh sin. Tháinig oilithrigh mheánaoiseacha ó chian agus ó chóngar ar cuairt chuig tuama Chaoimhín, agus is léiriú iad pointí tosaigh na siúlóide ar na treonna éagsúla ónar thaisteal na hoilithrigh úd, de réir cosúlachtaí. Is i gCillín Chaoimhín a thosaíonn an chéad bhealach, agus is as an gCrios a thagann an bealach eile. Trasnaíonn na conairí a chéile ag Droichead Bhaile na Gaoithe agus is aon chonair amháin iad as sin amach. Siúlfaidh tú ansin i dtreo mhám dochreidte Bhearna Chill Mhantáin, sárshampla de 'bhearna gaoithe', agus é mar an pointe is airde ar an mbealach. Is féidir leaca an tseanbhóthair oilithreachta a fheiceáil fós in áiteanna. Téann an bealach le fána Abhainn Ghleann Dasáin ansin agus isteach i nGleann Dá Loch. Is beag atá tagtha slán chugainn den mhainistir luath a d'fhás timpeall ar thuama Chaoimhín, agus is féidir mórchuid na bhfoirgneamh mainistreach a rìanú siar go dtí an t-aonú agus an dara haois déag, tráth a raibh an oilithreacht Eorpach i mbarr a réime.
Stáisiún Bhré. Is stáisiún suite i gContae Chill Mhantáin é Stáisiún Bhré.
Stáisiún an Inbhir Mhóir. Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite sa Inbhear Mór i gContae Chill Mhantáin é Stáisiún an Inbhir Mhóir.
Stáisiún Chill Chomghaill. Is stáisiún suite i gContae Chill Mhantáin é Stáisiún Chill Chomghaill.
Stáisiún Ráth Droma. Is stáisiún suite i gContae Chill Mhantáin é Stáisiún Ráth Droma.
Stáisiún Chill Mhantáin. Is stáisiún suite i gContae Chill Mhantáin é Stáisiún Chill Mhantáin.
Áth Cloch. Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Áth Cloch, nó Ard Cloch (Béarla: "Ardclough" nó "Ardclogh").
Corn FIFA an Domhain 2014. Craobhchomórtas sacair ba ea Corn FIFA an Domhain 2014. Bhí sé ar siúl sa Bhrasaíl ó 12 Meitheamh go 13 Iúil 2014. Bhí 32 foireann idirnáisiúnta páirteach sa chomórtas. B'in é an dara huair dó bheith sa Bhrasaíl agus í mar an cúigiú tír len é a óstáil faoi dhó.
Cúlra.
Dúirt FIFA go mbeadh comórtas na bliana 2014 ar siúl i dtír éigin i Meiriceá Theas. Bhí ceithre thír ar na hiarrthóirí:
Duaiseanna.
Bhí $576 milliún ar fáil ($70m do chlubanna san áireamh), 35% sa bhreis ar chomórtas 2010. Roimh an gcomórtas fuair gach foireann $1.5 milliún (costais ullmhaithe). Fuair gach foireann a bhí páirteach sna grúpaí $8 milliún. Ina dhiaidh sin
Ionaid.
Staideanna.
Bhí na cluichí ar siúl i 12 staideanna, i 12 cathracha ar fud na Bhrasaíl:
Réiteoirí.
Roghnaigh FIFA 25 réiteoir: 4 ón AFC, 3 ó CAF, 5 ó CONMEBOL, 3 ó CONCACAF, 1 ón OFC agus 9 ó UEFA.
Siombailí.
Mascot.
Is é "Fuleco" an mascot oifigiúil. Armadailín atá ann.
Uirlis cheoil oifigiúla.
Is é "Caxirola" an uirlis cheoil oifigiúil. Is cnaguirlis í.
Amhrán oifigiúil.
Is é "We Are One (Ole Ola)" an t-amhrán oifigiúil. Is iad Pitbull le Jennifer Lopez agus Claudia Leitte na hamhránaithe .
Liathróid.
Déanann Adidas an liathróid oifigiúil, an "Brazuca".
Staitisticí.
Sárimreoirí.
Foinse:
Newport News, Virginia. Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Newport News. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 183,331 duine ina gcónaí sa chathair. Tá McKinley L. Price ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1896.
Norfolk, Virginia. Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Norfolk. Tá Norfolk suite in oirthear an stáit, ag béal an Bhá Chesapeake. Is é lár réigiúin uirbigh ar a dtugtar "Hampton-Norfolk-Newport News" é. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 245,803 duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1682.
Roanoke, Virginia. Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Roanoke. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 98,641 duine ina gcónaí sa chathair. Tá David A. Bowers ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1852.
Áth Garbháin. Is baile suite i gContae Chill Dara é Áth Garbháin.
Baile an Chalbhaigh. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Chalbhaigh.
Béal Átha an Tuair. Is baile suite i gContae Chill Dara é Béal Átha an Tuair. Bhí baint mhór ag Cumann na gCarad riamh leis an mbaile seo.
An Baile Mór, Contae Chill Dara. Is baile suite i gContae Chill Dara é an Baile Mór.
Baile Uí Bhuadáin. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Uí Bhuadáin.
Baile an Bhrúnaigh. Is sráidbhaile suite i gContae Chill Dara é Baile an Bhrúnaigh. Roinntear é ina thrí bhaile fearainn: Baile an Bhrúnaigh Beag, Baile an Bhrúnaigh Mór, agus Baile an Bhrúnaigh Íochtarach.
Baile Éide. Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Baile Éide.
Baile Uí Mhadaín. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Uí Mhadaín.
Cill Bhearaigh. Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Bhearaigh.
Crochta na Gréine. Is baile suite i gContae Chill Dara é Crochta na Gréine.
Baile an Stáibléaraigh. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Stáibléaraigh.
Baile Eoin. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Eoin.
Baile an Mhuilinn, Contae Chill Dara. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Mhuilinn.
Baile Riobaird, Contae Chill Dara. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Riobaird.
Ceárach. Is baile suite i gContae Chill Dara é Ceárach.
Colchoill. Is baile fearainn suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Colchoill (Béarla: "Hazelhatch"), ar an teorainn le Contae Chill Dara.
Cill Chuillinn. Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Chuillinn (Kilcullen as Béarla). Glaotar 'Droichead Chill Chuillinn' uirthi na blianta ó shin tar éis críochnú droichead nua treasna an An Life. De réir dealraimh aithrítear an t-ainm tar éis bogadh na ndaoine ó Cill Chuillinn go Doichead Chill Chuillinn. Glaotar 'Sean Cill Chuillinn' ar an t-sean bhaile anois. Bhí 3,473 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Cill Daingin. Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Daingin.
Coill Dubh. Is sráidbhaile suite i dtuaisceart Contae Chill Dara í Coill Dubh, timpeall ar 40km ó Bhaile Átha Claith. De réir na staitisticí is déanaí, tá 693 daoine ina gcónaí sa bhaile (An Daonaireamh, 2011). 
Stair.
Bunaíodh Coill Dubh sa bhaile fearainn den ainm céanna i 1952 chun áit chónaithe a chur ar fáil do lucht oibre Bord na Móna sa cheantar áitiúil.
Oideachas.
Tá scoil náisiúnta ann sa bhaile le thart ar 160 daltaí.
Cumann Lúthchleas Gael.
Tá club iománaíocht ann sa bhaile darbh ainm Coill Dubh GAA.
Cill Chá. Is sráidbhaile agus paróiste sibhialta suite i gContae Chill Dara í Cill Chá (Béarla: "Kilkea").
Cill Seanchua. Is sráidbhaile agus baile fearainn suite i gContae Chill Dara í Cill Seanchua.
Baile Sheáin. Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Sheáin (nó Droichead Baile Sheáin).
Doire an tSoirn. Is baile suite in iarthuaisceart Chontae Chill Dara é Doire an tSoirn. Tá an baile suite 30 ciliméadar siar ó thuaidh ó Bhaile Átha Cliath. 
Bhí 1,541 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Tá Doire an tSoirn mar chuid de pharóiste sibhialta Ard Chille agus barúntacht Chairbre. Tá sé suite sa toghroinn siúd Cairbre.
Oideachas.
Tá bunscoil amháin sa bhaile - Scoil Naisíunta Naomh Conlaith.
Iompar.
Is é an bóthar réigiúnda N403 an príomhbhóthar a théann tríd an mbaile.
Freastalaíonn dhá sheirbhís de chuid Bhus Éireann ar an mbaile – mar atá 121 agus 120.
Spórt.
Níl cumann CLG dá gcuid fhéin sa bhaile, ach tá ceann amháin ó thiar i gCairbre agus ceann eile ó thoir i bhFiodh Alúine.
Creideamh.
Tá eaglais de chuid na hEaglaise Caitlicí i gcroílár an bhaile. Eaglais na Tríonóide Naofa atá uirthi.
Daoine mór le rá.
Saolaíodh an léiritheoir scannán Tony Adams (1953–2005) sa bhaile. Chuir Adam tús lena ghairm scannánaíochta ar an scannán ollmhór "Deliverance" mar fhear cúnta an stiúrthóra Shasanaigh John Boorman.
Léirigh Adams roinnt mórscannán as a stuaim féin chomh maith, amhail 10, Victor/Victoria agus sé cinn de scannáin "Pink Panther".
Fiodh Alúine. Is baile beag suite i gContae Chill Dara é Fiodh Alúine. Tá Fiodh Alúine suite ar bhruach na Canálach Móire, leathbhealach idir Claonadh agus Ráth Iomgháin in iarthar an chontae.
An Loilíoch Mhór. Is paróiste sibhialta suite i gContae Chill Dara é an Loilíoch Mhór.
Liamhain. Is baile suite i gContae Chill Dara í Liamhain.
Maoin (cearta dlíthiúla). Is córas cearta é maoin a thugann smacht dlíthiúil do dhaoine ar rudaí luachmhara, agus tagraíonn sé freisin do na rudaí luachmhara iad féin. Ag brath ar nádúr na maoine, féadfaidh sé go mbeidh sé de cheart ag úinéir maoine úinéir maoine í a úsáid, a athrú, a roinnt, a athshainiú, a ligean ar cíos, ar morgáiste, a chuir ngeall, a dhíol, a mhalartú, a aistriú, a thabhairt chun bealaigh nó a dhíothú, a thabhairt uaidh nó daoine eile a eisiamh ó na nithe sin a dhéanamh, chomh maith le b'fhéidir é a thréigean ; ach beag beann ar chineál na maoine, tá an ceart ag a úinéir í a úsáid i gceart faoi na cearta maoine a deonaíodh .
San eacnamaíocht agus eacnamaíocht pholaitiúil, ar an mórgóir tá trí chineál maoine ann: maoin phríobháideach, maoin phoiblí, agus maoin chomhchoiteann (ar a dtugtar maoin chomhair freisin). Féadfar maoin, a bhaineann le níos mó ná páirtí amháin i gcomhpháirt, a shealbhú nó a rialú, ar an gcaoi sin ar bhealaí atá an-chosúil nó an-difriúil, go simplí nó go casta, cibé acu go cothrom nó go míchothrom. Mar sin féin, táthar ag súil go mbeidh toil gach páirtí (in ionad a rogha) maidir leis an maoin, sainmhínithe go soiléir agus neamhchoinníollach,  chun idirdhealú a dhéanamh idir úinéireacht agus éasúint agus cíos.
Ráth Iomgháin. Is baile suite i gContae Chill Dara é Ráth Iomgháin.
Ráth Chofaigh. Is baile suite i gContae Chill Dara é Ráth Chofaigh.