Trelis/gawiki huggingface dataset:
Athraonadh. Athrú i dtreo forleata toinne (tonn fuaime nó solais) nuair a théann sí ó mheán amháin isteach i meán eile le luas forleata difriúil ón gcéad mheán. Mar shampla, nuair a théann fuaim ó aer te go haer fuar. Má imbhuaileann ga solais an dromchla idir an dá mheán (meán 1 is meán 2 le luasanna forleata c1 is c2 faoi seach) le huillinn ionsaitheach θA, ní leanann an ga sa treo céanna i meán 2 ach déanann uillinn θB leis an ingear leis an dromchla ag pointe ionsaithe an gha. Is é an ceangal idir an dá uillinn seo ná sinθA/sinθB = tairiseach = c1/c2. Tugtar "dlí Snell" ar an gcothromóid seo, in onóir do Willebrod Snell a d'fhionn í i 1621. Más folús meán 1, c1/c2 = cf/c2 = n2, agus tugtar "comhéifeacht athraonta" ar thairiseach seo mheán 2. Nuair a théann an ga solais isteach i meán le comhéifeacht athraonta ard, castar an ga athraonta i dtreo an ingir. Tagann an díchumadh a fheictear i réad faoi uisce ón bhfeiniméan seo. Athraonadh solais is bun leis an mbogha ceatha, agus mearuithe súl.
Athsheachadadh fráma. Teicneolaíocht a d'fhorbair comhlachtaí teileafóin i Meiriceá Thuaidh chun comharthaí atá códaithe go digiteach a aistriú thar an líonra teileafóin ar ardluas trí cháblaí snáithíní optúla. Tugtar "SONET (líonra optúil sioncronach)" ar an gcóras athsheachadta fráma chun leibhéil éagsúla seirbhíse a sholáthar don chustaiméir de réir a éilimh. Mar shampla, tugann leibhéal OC-1 51.84 meigeabhád in aghaidh an tsoicind (Mbps), agus leibhéal OC-12 622.08 Mbps (12 × OC-1).
Athsheachadán. Gléas leictreamaighnéadach nó soladstaideach a fheidhmítear trí athruithe sa chomhartha ionchuir chun gléasanna eile atá ceangailte leis an aschur a rialú nó a fheidhmiú.
Bíonn an chuid is mó díobh i gciorcaid leictreacha, bíodh is gur féidir ionchuir nó aschuir mheicniúla a bheith acu.
Bíonn raon leathan feidhmeanna acu i malartáin teileafóin, lasca is córais uathoibríocha.
Athshlánú. Sa mhíochaine, na próisis a leantar chun cabhrú le hothar filleadh ar an ngnáthshaol, an caighdeán is an modh beatha is fearr is féidir a bhaint amach tar éis galair nó gortú throm. Is féidir go mbeidh gá le fisiteiripe is teiripe ceirde chun cabhrú lena cholainn leibhéal maith feidhmithe a fháil ar ais.
Athshondas (meicnic). An tslí a gcritheann córas meicniúil as cuimse ag minicíocht ar leith nuair a fheidhmíonn córas nó réad eile air le fórsa ascalach tréimhsiúil. Samplaí is ea cnagadh fuinneoige i ngluaisteán de bharr rothlú an innill ag luas áirithe, nó durdam buidéil i gcuisneoir de bharr an mhótair ann. Tá athshondas leictreach ann freisin, is baintear feidhm as ciorcad tiúnta, ar féidir a mhinicíocht athshondach a athrú, i ngléas raidió nó teilifíse chun tiúnadh don tsainmhinicíocht a tharchuirtear ón stáisiún raidió. Baintear feidhm as athshondas sa luainíocht sna núicléis sa chóras íomháithe sa mhíochaine a dtugtar "íomháú trí athshondas núicléach maighnéadach" air, agus sa chóras anailíse ceimice den ainm céanna.
Athshondas (cáithníní). I bhfisic na gcáithníní, beith atá cosúil le cáithnín fonúicléach a idirghníomhaíonn go láidir agus a mheathann i 10 soicind chuig cáithnín atá níos cobhsaí. Is róghairid é seo do cháithnín den ghnáthshaghas le mais is fuinneamh glan. Go dtí seo braitheadh cuid mhaith athshondas is foilsíodh tuairiscí orthu.
Athshondas maighnéadach. Iarmhairt athshondach ina n-asúnn adaimh nó núicléis atá ag luainiú i réimse maighnéadach fuinnimh ó thonnta raidió a imbhuaileann leo. Tugtar "athshondas guairne" air seo freisin. Bíonn móimintí maighnéadacha na n-adamh is na núicléas ag luainiú thart ar threo an réimse mhaighnéadaigh atá i bhfeidhm orthu. Ansin nuair a imbhuaileann tonnta raidió, ar mhinicíochtaí sainiúla ar leith, na móimintí maighnéadacha seo, tarlaíonn athshondas agus asúitear fuinneamh ón léas raidió. Is bunús é seo le teicníochtaí tábhachtacha anailíse sa cheimic agus íomháithe sa mhíochaine.
Athshondas maighnéadach núicléach. Rothlaíonn gach uile núicléón—prótón is neodrón—sa núicléas timpeall ar ais tríd, mar a bheadh caiseal ann. Is féidir dhá threo a bheith ag an nguairne seo. 
De bhrí go bhfuil lucht leictreach ag an bprótón atá ar aon luach le lucht an leictreoin, feidhmíonn an núicléas atá ag rothlú mar a bheadh maighnéad bunúsach ann. Fiú i gcás an neodróin neodraigh rothlaithe, tá sé ina mhaighnéad lag. 
Taobh istigh den núicléas ina iomláine, suimítear réimsí na maighnéad chun maighnéad comhthorthach an núicléis a dhéanamh. Má shuitear núicléas aonair hidrigine (prótón aonair) i réimse maighnéadach, treoshuitear an núicléas sa treo céanna leis an réimse. 
Má bhíonn roinnt núicléas den saghas seo ann, treoshuitear iad go léir sa treo céanna, a bheag nó a mhór. Ansin má fheidhmíonn réimse maighnéadach eile, dírithe i dtreo atá ingearach leis an mbunréimse, aomtar na núicléis amach óna dtreoshuíomh bunaidh. Ach de réir mar a chlaontar iad, leanann siad dá nguairne, agus tosaíonn ais na guairne seo ag rothlú thart ar an z-ais i dtreo an bhunréimse mhaighnéadaigh. Guairne dhúbailte a tharlaíonn mar sin, agus tugtar "luainíocht" ar an bhfeiniméan seo. 
Luainíonn gach núicléas thart ar an mbuntreo le minicíocht ar a dtugtar "minicíocht Larmor". Tá an mhinicíocht seo sainiúil do gach iseatóp ar leith. 
Más réimse maighnéadach ailtéarnach an réimse claonta, braitheann a éifeacht chun luainíochta ar a mhinicíocht. Má bhíonn a mhinicíocht cothrom le minicíocht Larmor, tarlaíonn luainíocht athshondach do na núicléis ag minicíocht sin Larmor. 
Bíonn an luainíocht i réim ar feadh tréimhse tar éis don mhaighnéad claonta lascadh ann, agus tar éis é a lascadh as. Is féidir an dá iompraíocht seo a bhrath le corna suite taobh leis na núicléis atá á suaitheadh, de bhrí go n-ionduchtaítear comhartha voltais sa chorna seo de bharr luainíocht na maighnéad núicléach. 
Baintear feidhm as an bhfeiniméan seo chun samplaí a thástáil sa cheimic agus íomháú a dhéanamh sa mhíochaine.
Athshondas paramaighnéadach. Athshondas a léiríonn adaimh d'ábhair pharamaighnéadacha ina bhfuil móimintí maighnéadacha de bharr leictreon neamhdhísithe. Tugtar "athshondas paramaighnéadach leictreon" nó "athshondas guairneach leictreon" air seo. Úsáidtear an feiniméan seo le nádúr nasc ceimiceach a scrúdú, agus tá an teicníocht seo luachmhar sa cheimic, an bhitheolaíocht is an mhíochaine.
Atlas (saitilít). An 15ú satailít nádúrtha de chuid Satairn, a fionnadh i 1980. 138,000 km amach ón bpláinéad, agus 40 km ar trastomhas.
Atonúlacht. Tréith ceoil nach bhfuil cumtha i ngléas. Is féidir a rá gur atonúil aon cheol nár scríobhadh sa chóras tonúil a bhí i réim timpeall 1600-1920, ach luaitear an téarma go príomha le ceol a scríobhadh sa stíl iarthonúil a d'úsáid Schoenberg, mar shampla ina "Ewartung" (Dóchas, 1909).
John James Audubon. Éaneolaí is ealaíontóir a rugadh i Les Cayes i Háítí ab ea John James Audubon (26 Aibreán 1785 - 27 Eanáir 1851). D'fhoilsigh sé ina leabhar cáiliúil "The Birds of America" (Éin Mheiriceá, 1827-1838) figiúir dhaite de 1,065 éan, cuid mhaith díobh ar thomhas nádúrtha. Bunaíodh Cumann Náisiúnta Audubon i 1866 in onóir dó, cumann atá tiomnaithe do chaomhnú na n-éan i Meiriceá.
Iarmhairt Auger. In adaimh, líonadh folúis i sceall inmheánach leictreon ar leibhéal íseal fuinnimh le leictreon ó sceall níos seachtraí ar leibhéal níos airde fuinnimh. Bíonn an fuinneamh breise in ann tús a chur le hastú leictreoin eile. D'fhionn an fisicí Francach Pierre-Victor Auger an iarmhairt seo i 1925, agus bunaítear speictreascópacht Auger uirthi.
Herbert Austin. Déantúsóir gluaisteán a rugadh i Little Missenden Shasana ab ea Herbert Austin (8 Samhain 1866 – 23 Bealtaine 1941). 
Sa bhliain 1887 thug sé aghaidh ar an Astráil mar a ndeachaigh sé leis an innealtóireacht, ag cur feabhais ar bhearrthóirí caorach sa chuid ba mhó. 
B'ann freisin a casadh an bhean air a phós sé. Tháirg sé a chéad ghluaisteán, an Wolseley, sa bhliain 1895, agus d'oscail a mhonarcha, Austin Motor Co., i mBirmingham i 1905. Bhí sé ina fheisire Coimeádach parlaiminte do thoghcheantar i Birmingham (1918–1924).
Oswald Theodore Avery. Baictéareolaí a rugadh i Halifax, Albain Nua i gCeanada ab ea Oswald Theodore Avery (21 Deireadh Fómhair 1877 – 20 Feabhra 1955). I 1944 thaispeáin sé gur féidir athrú géiniteach a dhéanamh i mbaictéir le DNA, léargas a bhí bunúsach don bhitheolaíocht mhóilíneach.
Tairiseach Avogadro. Is factóir comhréireachta é tairseach Avogadro ( N A nó L) a nascann líon na gcáithníní comhábhartha (móilíní, adaimh nó iain de ghnáth) i sampla le méid na substainte sa sampla sin. Is é a aonad SI ná an mól deilíneach, agus sainmhínítear é go díreach mar NA = 6.02214076×10&lt;small&gt;23 mol −1.
Richard Axel. Bithcheimicí a rugadh ar an 2 Iúil 1946 in Brooklyn, Nua-Eabhrac is ea Richard Axel. 
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2004 le Linda Buck as a shaothar chun na gabhdóirí bolaithe a fhionnadh agus eagar an chórais bholtanaigh a léiriú.
Julius Axelrod. Cógaseolaí a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Julius Axelrod (30 Bealtaine 1912 - 29 Nollaig 2004). Rinne sé taighde ar cheimic is cógaseolaíocht an néarchórais. 
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1970 le Ulf von Euler is Bernard Katz as an saothar seo.
Baile an Choillín. Is baile atá suite in iarthar Chontae Cheatharlach é Baile an Choillín (Béarla: "Ballinkillin"). Tá scór teach ann agus timpeall is 74 duine a chónaíonn sa bhaile beag. Tógadh scoil ann sa bhliain 1810 le hairgead a bhailigh an sagart paróiste. Sa bhliain 1831 cuireadh córas na scoileanna náisiúnta ar siúl i mBaile an Choillín. Téann an scoil náisiúnta atá ann inniu siar go dtí an bhliain 1861, agus áirítear an teach scoile ar cheann de na tithe scoile is sine sa tír.
Caisleán Bhaile Muáin. Is caisleán suite i gContae Cheatharlach é Caisleán Bhaile Muáin.
Caisleán Leithghlinn an Droichid. Is caisleán suite i gContae Cheatharlach é Caisleán Leithghlinn an Droichid.
Caisleán Cheatharlach. Is caisleán suite i gContae Cheatharlach é Caisleán Cheatharlach.
Slí Chill Mhantáin. Is cosán fad-achair í Slí Chill Mhantáin () nó 'Slí Cualann' nó 'Slí Cualann Nua'. Is í an tSlí Náisiúnta Slímharcáilte is sine sa tír agus seans gurb í an ceann is mó cáil freisin. 
Stair.
Ní aistriúchán díreach é an t-ainm "Slí Cualann Nua". Is tagairt í do Shlíghe Chualann, ceann de chúig bhealach ársa ó Chnoc na Teamhrach a rith trí thalamh Cuala (Cill Mhantáin an lae inniu). 
Mhol an siúlóir J. B. Malone an tSlí sna 1960idí. Osclaíodh an cosán de réir a chéile le linn 1980-1982. 
Bealach.
Síneann an tSlí ó Páirc Mharlaí i ndeisceart Bhaile Átha Cliath chomh fada le Cluain na nGall i gCeatharlach. 
An bealach is éasca ná an chéad chuid ó Bhaile Átha Cliath go hÁth na Sceirí i gCill Mhantáin. Tá beagán le cois 25km i gceist leis an lá ach is féidir stopadh i nGleann Cuilinn agus an 44B a fháil ar ais chuig an gcathair leath bealaigh tríd. 
Téigh ar 16 go Páirc Marley más ag siúl ó dheas atá tú agus faigh an 44 as sin. Is féidir áiteacha eile – Cúirt na bPaorach agus Coill an Chorráin a bhaint amach ó Áth na Sceirí ach siúlóid &lt;5km a chur díot freisin. 
Más maith leat an chéad chuid eile de Shlí Cualann a dhéanamh, is féidir siúl ó Choill an Chorráin chomh fada leis an Tóchar (Bus 181) nó le hÁth na mBó (an bus céanna). 
Tá Gleann Dá Loch ar an tSlí agus is féidir leanacht ar aghaidh ar an gcosán sin as seo, ach is iomaí bealach siúil atá sa Ghleann, Slí na Mianadóirí, an Spinc, agus Poll an Easa ina measc. Is féidir St Kevin’s Bus a fháil ó Bhaile Átha Cliath nó an Nasc Áitiúil a fháil ó bhaile Chill Mhantáin chomh fada le hIonad Cuairteoirí Ghleann Dá Loch.
Na Staighrí Dubha. Sléibhte i gContae Cheatharlach is ea na Staighrí Dubha (796m).
Coláiste Phádraig Ceatharlach. Is coláiste suite i gContae Cheatharlach é Coláiste Phádraig Ceatharlach. Bunaíodh é sa bhliain 1782.
Comhairle Contae Cheatharlach. Is comhairle i gContae Cheatharlach í Comhairle Chontae Cheatharlach.
Dolmain Chnoc an Bhrúnaigh. Is dolmain suite i gContae Cheatharlach í Dolmain Chnoc an Bhrúnaigh.
Institiúid Teicneolaíochta, Ceatharlach. Is coláiste suite i gContae Cheatharlach é Institiúid Teicneolaíochta, Ceatharlach.
Páirc Uí Chuilinn. Is staid suite i gContae Cheatharlach í Páirc Uí Chuilinn. Toilleann an staidiam 21,000 duine.
Bá Fundy. Bá idir Albain Nua is New Brunswick in oirthear Cheanada is ea Bá Fundy, mar a dtarlaíonn an taoide is airde ar Domhan, suas le 16.2 m, a úsáidtear chun leictreachas a ghiniúint.
Walter Baade. Réalteolaí Gearmánach ar éirigh leis na réaltaí a roinnt ina dhá rang de réir a bpatrún éabhlóide: rang I (óg) is rang II (aosta) ab ea Wilhelm Heinrich Walter Baade (24 Márta 1893 – 25 Meitheamh 1960). Mar thoradh, méadaíodh faoi dhó scála na faide idir reanna taobh amuigh dár réaltra. Sna Stáit Aontaithe a d'oibrigh sé ó 1931 go 1950. D'fhill sé go dtí an Ghearmáin mar a bhfuair {sé bás i nGöttingen sa bhliain 1960.
Joseph François Felix Babinski. Néareolaí a rugadh i bPáras ab ea Joseph Jules François Felix Babinski, (17 Samhain 1857 – 29 Deireadh Fómhair 1932). 
Bhain sé cáil amach as a thuairisc ar fhrithluail mhínormálta coise, siomptóm ar ghalar néaróin uachtaraigh luadraigh, agus frithluail rí na géige, siomptóm ar lot i gcorda an dromlaigh. 
Tugtar "comhartha Babinski" ar an dá fhrithluail seo.
Babún. Moncaí mór domhanda is ea an babún. Dúchasach don Afraic is an Araib. Donn nó leathbhuí, aghaidh is fiacla cosúil le madra, géaga cumasacha, eireaball meanfhada stuach, agus más nocht. Taistealaíonn sé i gconairt de suas le 100, agus itheann feithidí, scairpeanna, ainmhithe eile is plandaí.
Bacainn fola inchinne. Bac roghnach ar mhalartú ábhar idir fuil is cealla na hinchinne, a bhraitheann ar thréscaoilteacht dhifreálach na ribeadán san inchinn. Trasnaíonn uisce, ocsaigin is dé-ocsaíd charbóin go tapa ach ní thrasnaíonn salainn, próitéin is dopaimín ach go mall. Meastar gur feidhm amháin atá leis an mbac is ea cosaint na hinchinne i gcoinne tocsainí san imshruthú fola.
Bac fola/uiríocha. Bac fisiciúil a chruthaíonn an timpeallacht is fearr i gcomhair aibiú na ngaiméití ina speirmeatasóin. Cuimsíonn sé cealla Sertoli i bhfidíní seamhanmhara na n-uiríocha is na comhchumair neamhintreáiteacha eatarthu. Nuair a bhíonn inniúlacht imdhíonach bainte amach sna húiríocha, cuireann sé bac ar ábhar antaigineach a ligean ar ais san imshruthú fola le hidirghníomhú le córas imdhíonach na colainne féin, a aithneoidh mar choimhthíoch iad is a chruthóidh antasubstaintí a dhéanfaidh dochar do na húiríocha. Má tharlaíonn damáiste don bhac seo (mar thoradh ar leicneach i bhfear fásta, mar shampla) is féidir go dtarlóidh an ligean is an ghiniúint antasubstaintí seo, agus mar thoradh, athlasadh imdhíonach na n-uiríocha, milleadh na ngaiméití, agus aimride.
Bachaillín. Aon bhaictéar slatchruthach. Speiceas mór éagsúil baictéar a ghluaiseann le lascnaid inghluaiste. Dáilte go forleathan mar shapraifítí sa chré agus gnáthóga uisciúla. Cuireann cuid acu tús le galair, mar a tharlaíonn i gcás antraisc.
Bachlú. Cruthú bachlóg trí chilldeighilt taobh istigh de réimse áitiúil ar bhuinneán. Is modh atáirgthe ghnéasaigh an bachlú freisin, ina bhfásann an bhachlóg ar cholainn an tuismitheora, ach scarann sí níos déanaí agus fásann neamhspleách ar a tuismitheoir.
George Back. Taiscéalaí an Artaigh, nádúraí agus ealaíontóir a rugadh i Stockport Shasana ab ea George Back (6 Samhain 1796 – 23 Meitheamh 1878). Sheol sé leis an taiscéalaí John Franklin ar aistir go dtí an Mol i 1818-1822 is 1825-1827. I 1833-1835 chuaigh sé sa lorg ar thaiscéalaí eile, John Ross: tháinig sé ar Loch na hAirtléire is Abhainn Mhór na nIasc (a dtugtar "Abhainn Back" uirthi anois) agus lean í don Aigéan Artach.
Arthur Schopenhauer. Fealsamh Gearmánach ab ea Arthur Schopenhauer (Danzig 22 Feabhra 1788 - Frankfurt am Main 21 Meán Fómhair 1860). 
Saothar.
Bhí sé ar dhuine de na fealsúna sa naoú haois déag ba thúisce a chuir an tuairim i bhfocail go raibh an domhan bunaithe ar phrionsabail mhíréasúnta. Bhí tionchar láidir ag idéalachas tarchéimnitheach Kant ar Arthur Schopenhauer.
Cosúil le George Berkeley, bhí Schopenhauer barúlach nach mbeadh ollchruinne ar bith ann ach gurbh é go raibh an duine ann agus é ag tabhairt na hollchruinne faoi deara. Bhí dearcadh dorcha éadóchasach aige ar an saol, nach raibh ann, go bunúsach, ach gleann na ndeor. 
Maidir leis an moráltacht, bhunaigh sé í ar an trua agus ar an gcomhbhrón, a cheadódh don duine bua a fháil ar a fhéinspéis.
David Ervine. Ba pholaiteoir (MLA nó Comhalta Tionóil) agus ceannaire an Pháirtí Aontachtach Forásach é David Ervine (21 Iúil, 1953 - 8 Eanáir, 2007).
Óglaigh Phrotastúnacha Uladh. Buíon pharaimíleatach dílseoirí ab ea Óglaigh Phrotastúnacha Uladh, Ó.P.Ú. ("Ulster Protestant Volunteers", UPV, i mBéarla). Chuir Ian Paisley agus polaiteoirí aontachtacha eile ar bun í sna 1960í chun brú a chur ar Terence O'Neill, Príomh-aire Thuaisceart Éireann, stad a chur ar na leasuithe a bhí idir lámha aige. Bhí siad faoi smacht Choiste Cosanta Bhunreacht Uladh ("Ulster Constitution Defence Committee, UCDC"), a bhí faoi cheannas Paisley. 
Thosaigh an Ó.P.Ú. ar fheachtas buamála sa bhliain 1969. Phléasc buamaí ar an 30 Márta, agus 4, 20, 24 agus 26 Aibreán chun brú a chur ar rialtas Terence O'Neill. Thit an locht ar an IRA ar dtús. 
D'éirigh leis an Ó.P.Ú. rialtas O'Neill a thabhairt síos. Thóg na baill páirt freisin sna mórshiúlta a d'eagraigh Paisley i gcoinne na mórshiúlta de chuid Ghluaiseacht na gCearta Sibhialta, á n-ionsaí go minic. 
"Ar Son Dé agus Uladh" an mana a bhí acu. Bhí a lán de na hÓglaigh ina mbaill d'Óglaigh Uladh chomh maith.
Dermot Morgan. Ba fhuirseoir Éireannach é Dermot Morgan (Gaeilge: "Diarmaid Ó Muireagáin") (3 Márta, 1952 - 28 Feabhra, 1998), a rugadh agus tógadh i mBaile Átha Cliath. Iar-mhúinteoir a bhí ann, a chuaigh isteach san fhuirseoireacht agus aisteoireacht tar éis cáil bainte amach aige ar fud na hÉireann ar RTÉ. Tháinig cáil idirnáisiúnta dó nuair a chuir sé i láthair Father Ted Crilly ar an tsraith theilifíse "Father Ted" sna 1990idí.
Father Ted. Ba shraith teilifíse grinn é Father Ted léirithe ag Channel 4 na Breataine sna 1990idí le haisteoirí Éireannacha:
Is sagairt Chaitliceacha iad Ted, Dougal agus Jack agus is í Mrs. Doyle bean an tí. Tá siad ina gcónaí i dteach paróiste ar "Craggy Island" in iarthar na hÉireann. Is ceann de na sraitheanna teilifíse ó na 1990í ar a bhfuil an-mheas é an tsraith. 
Cuireadh amach Father Ted ar dtús ar Channel 4 ó Aibreán 1995 go Bealtaine 1998. Bíonn sé le féachaint go fóill ar chainéil sa Bhreatain is in Éirinn.
Seosamh Pluincéad. File agus náisiúnaí Éireannach a bhí páirteach in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916 ba ea Seosamh Máire Pluincéad (21 Samhain, 1887 – 4 Bealtaine, 1916), nó "Joseph Mary Plunkett" mar a thugtaí air as Béarla. Mac le George Noble Plunkett (an Cunta Pluincéad) ba ea é, a bhí gníomhach sa ghluaiseacht níos déanaí.
Tús a shaoil.
Rugadh agus tógadh Seosamh Pluincéad i mBaile Átha Cliath, ach chaith sé tamall freisin ag taisteal i dtuaisceart na hAfraice agus timpeall na Meánmhara. Bhí an-suim aige in oidhreacht agus i gcultúr na hÉireann, agus sa Ghaeilge go háirithe. Bhí sé ar dhuine den bheirt cheannairí in Éirí Amach 1916 a raibh Esperanto, an teanga idirnáisiúnta, acu. Chuaigh sé i gConradh na Gaeilge, áit ar bhuail sé le Tomás Mac Donnchadha, file óg eile, agus mhair an cairdeas a bhí eatarthu go dtí deireadh a saolta.
Chuaigh Pluincéad isteach i mBráithreachas na Poblachta sa bhliain 1915, agus seoladh é go dtí an Ghearmáin chun cabhair a thabhairt do Ruairí Mac Easmainn a bhí ag iarraidh tacaíocht Ghearmánach a fháil chun éirí amach a chur ar siúl in Éirinn.
Éirí amach na Cásca.
Ba é Pluincéad a chruthaigh beartaíocht na réabhlóidithe le haghaidh an éirí amach, agus bhí sé i measc na gceannairí a shínigh Forógra na Poblachta an 24 Aibreán. Thit sé tinn cúpla lá roimh an éirí amach, ach d'fhág sé a leaba chun páirt a ghlacadh san eachtra. Bhí sé le fáil in Ard-Oifig an Phoist, in éineacht le Pádraic Mac Piarais agus Tomás Ó Cléirigh. Ba é Micheál Ó Coileáin an aide de camp óg a bhí aige. Mar gheall ar an tinneas a bhí air, ní raibh Pluincéad in ann mórán a dhéanamh i rith na seachtaine.
Bás.
Ghéill na ceannaircaigh ar 29 Aibreán agus cuireadh Pluincéad i bPríosún Cill Mhaighneann. Daoradh chun báis é. Phós sé a ghrá geal Grace Gifford sa phríosún, cúpla uair an chloig sular lámhachadh é. Ocht mbliana is fiche d'aois a bhí sí.
Caisleán Bhaile Átha Cliath. Foirgneamh stairiúil i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Caisleán Bhaile Átha Cliath.
Stair.
Tógadh an Caisleán faoi údarás Rí Shasana Seán sa bhliain 1204 mar ionad riaracháin agus mar stóras do chiste an Stáit.
Sa chéad chaisleán bhí ceithre thúr agus bhí croth dronuilleogach air sa bhliain 1684. Ach loiteach an chuid is mó den fhoirgneamh sin in ndóiteán sa bhliain sin--níl ach túr amháin fágtha.
Tógadh an chuid is mó den chaisleáin sa lá atá inniu ann san 18ú haois. 
Is anseo a bhí cónaí ar an Leasrí, ba é sin ionadaí Rí Shasana in Éirinn, go dtí 1782, nuair a thógadh áit chónaithe nua i bPáirc an Fhionnuisce, (Áras an Uachtaráin). Bhí údarás na Breataine in Éirinn suite ann suas go dtí 1922, agus b'é san áit seo a bhí ceanncheathrú na Sasanaigh agus iad ag troid i gcoinne na hÉireannaigh sa Chogadh Angla-Éireannach idir 1919 agus 1921.
1922.
Ar an 16 Eanáir 1922, bunaíodh rialtas sealadach na hÉireann: tháinig deireadh le riarachán na Breataine ag Caisleán Bhaile Átha Cliath ag searmanas foirmiúil seachadta.
Inniu.
Nuair a tháinig Saorstát Éireann i bhfeidhm sa bhliain 1922, níor úsáideadh an caisleán i gcúrsaí rialtais as seo amach. Úsáidtear é sa lá atá inniu i dturasóireacht agus tionóltar cruinnithe anseo an t-am ar fad. Tá Oifig na Coimisinéirí Ioncaim lonnaithe ann freisin.
Sa bhliain 1986 rinneadh tocailt in gcúinne an chaisleáin mar go raibh uisce faoi thalamh ag teach isteach ó abhainn atá clúdaithe anois--an Poddle. Bhí sé ag déanamh dochar do bhun an fhoirgneamh. Is ansin a fuarthas Túr an Phúdar Gunna, tógtha sa bhliain 1226, agus sean-bhalla Lochlannach ón bhliain 933.
Teach Laighean. Foirgneamh stairiúil é Teach Laighean, atá suite ar Shráid Chill Dara i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann. Tá tithe an Oireachtais (rialtas na hÉireann) lonnaithe ann sa lá atá inniu ann, mar a bhí tithe Saorstát Éireann níos luaithe. 
Stair.
Is iar-áras cónaithe diúcach é, ina raibh Diúc Laighean ina chónaí suas go dtí tús an 19ú haois.
B'ailtire Éireannach é James Hoban, a dhear an Teach Bán, a phlean bunaithe ar Theach Laighean i mBaile Átha Cliath.
Tar éis bhunú an tSaorstáit in 1922, roghnaíodh seanfhoirgnimh an RDS de Theach Laighean (a aistríodh chuig úinéireacht an stáit in éineacht le bailiúcháin na hinstitiúide sin in 1877) mar ionad na parlaiminte nua (Dáil). Bhí gá le spás a aimsiú d'fhoireann an Mhúsaeim a bhíodh i dTeach Laighean roimhe seo agus glacadh seilbh ar ghailearaithe taispeántais éagsúla i Sráid Chill Dara don aidhm seo.
An Foirgneamh.
Is beag athrú atá tagtha ar Fhorhalla Theach Laighean ón uair a dearadh é i ré Sheoirseach an 19ú haois. Tá Portráidí d’Art Ó Gríofa, de Mhícheál Ó Coileáin, d’Éamon deValera, de Chathal Brugha, de William T. Cosgrave &amp; den Uachtarán Reatha ar taispeáint ar na ballaí.
Ba é Forsheomra an tSeanaid Proinnhalla an chéad urláir ar dtús agus fónann sé anois mar bhealach isteach chuig Seomra an tSeanaid agus mar Limistéar Fáilte do Phiardaí a thagann ar cuairt. Tá portráidí de Robert Emmet agus de Wolfe Tone ar na ballaí.
Halla na Saoirse. Is foirgneamh stairiúil atá suite in aice leis an Life i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Halla na Saoirse (Béarla: "Liberty Hall"). Is é an foirgneamh is airde sa chathair, agus b'é an foirgneamh ab airde in Éirinn sular tógadh an tÁras Contae i gCorcaigh sa bhliain 1968. Tá áit thábhachtach i stair na hÉireann ag Halla na Saoirse, mar b'é san áit seo a bhunaigh Séamas Ó Conghaile an tArm Cathartha sa bhliain 1913. Tá an Ceardchumann Seirbhísí, Tionsclaíoch, Gairmiúil agus Teicniúil suite ann inniu.
Tá sé pleanáilte go leagfar an foirgneamh go talamh chun foirgneamh nua a chur ina áit.