Trelis/gawiki huggingface dataset:
Maamme. Is é Maamme, nó Vårt land sa bhunteanga, amhrán náisiúnta na Fionlainne. B'é Johan Ludvig Runeberg a chum na focail, agus chuir Fredrik Pacius an fonn leo. As Sualainnis a scríobh Runeberg an dán, ach ansin, chuir Paavo Cajander Fionlainnis air. Chualathas an t-amhrán go poiblí an chéad uair ar Mhachaire Gumtäkt (i gceantar Kumpula i Heilsincí an lae inniu), ar an tríú lá déag de Mhí na Bealtaine sa bhliain 1848. Tá aon cheathrú déag sa dán, ach is iad an chéad cheann agus an ceann deireanach an t-amhrán náisiúnta oifigiúil.
An Téacs Fionlainnise.
"an ceithre líne seo thíos le rá faoi dhó:"
"le rá faoi dhó:"
An Téacs Sualainnise.
"le rá faoi dhó:"
"le rá faoi dhó:"
Sergipe. Is é Sergipe an stát is lú sa Bhrasaíl, agus é suite ar an gcósta Atlantach sa Réigiúin Thoir Thuaidh. Tá teorainn aici le dá stát eile, Bahia agus Alagoas. Is í Aracaju an phríomhchathair. Is é Marcelo Déda an gobharnóir. Tá 1,712,786 duine ina gcónaí sa stát.
An Phortaingéil. Is poblacht daonlathach í an Phortaingéil (Portaingéilis: "Portugal"), go hoifigiúil an Phoblacht Phortaingéalach (Portaingéilis: "República Portuguesa"), atá suite in iardheisceart na hEorpa. Tá teorainn ag an tír leis an Spáinn, suite san oirthear, agus an tAigéan Atlantach san iarthar. Clúdaíonn an tír na hoileánraí na hAsóir agus Maidéara. Is í Liospóin, an chathair is mó sa Phortaingéil, príomhchathair na tíre.
Eacnamaíocht.
Úsáidtear an euro mar airgeadra sa Phortaingéil. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Portaingéile an 55ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 47ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 46ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an bPortaingéil, é ar $30,258 don chónaitheach. 
Dar le "hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime" na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Phortaingéil an 42ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an 26ú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann. I "dTuarascáil Sonais Domhanda" 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Phortaingéil an 77ú tír is sona, as 156 thír.
I Mí na Márta 2019, bhí ráta dífhostaithe na tíre ag 6.4%, an 20ú leibhéal is fearr san Aontas Eorpach.
Eilís I Shasana. Bhí Eilís I (7 Meán Fómhair 1533 – 24 Márta 1603) ina banríon ar Shasana agus ar Éirinn ón 17 Samhain 1558 go dtí lá a báis. B'ise an monarc deireanach de rítheaghlach na dTúdarach. Thugtaí "Gloriana", nó "Good Queen Bess", uirthi freisin. Tháinig sí i gcomharbacht ar a leath-deirfiúr Máire I. Ré casta i stair Shasana ba ea a réimeas. Tháinig Séamus I (Séamus IV na hAlban) i gcomharbas uirthi.
Luathshaol.
Rugadh Eilís do Áine Boleyn agus Anraí an Ochtú, Rí Shasana, ar an seachtú lá de Meán Fómhair i 1533. Bhí sí ainmnithe i gcomhair a seanmháthair Eilís de York, an Banríon do Anraí an Seachtú.Bhí Margaret de Buitléir (bean uasal na hÉireann) an seanmháthair de Áine agus bhí a dhá tuismitheoirí ó an líne ginealaigh de Aoife Ní Diarmait, Banphrionsa na Laighean (iníon de Diarmait MacMurchada, Rí na Laighean) agus an Normannach, Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro (Strongbow). Chomh maith le seo bhí Tomás Dubh de Buitléir, an deichiú Iarla Urmhamhan, a col ceathrar.
I 1536, nuair a bhí sí trí blianna d'aois, chur a athair a máthair chun báis i gcomhair adhaltranas, draíocht agus gnéas incest lena dheartháir féin. Chur an staid seo Eilís i stádas bastaird leis a leath-deirfiúr Máire. Pós a athair ansin Jane Seymour, cé a thug mac dó; Éadbhard VI Shasana. Fuair Jane a báis ó tinneas dhá cheann déag lá tar éis é a rugadh. Bhí trí bean-chéile eile ag Anraí, a bhí siad Áine de Cleves (a raibh colsartha), Caitrín Howard (a raibh forghníomhú) agus Caitrín Parr (a bhí a baintreach tar éis a báis féin in 1547).
Eoin Ó Dubhthaigh. Bhí an Ginearál Eoin Ó Dufaigh nó Eoin Ó Dubhthaigh (Béarla: "Eoin O'Duffy" ) (20 Deireadh Fómhair 1892 - 30 Samhain 1944) ina Theachta Dála (TD), ina cheannaire ar Óglaigh na hÉireann, agus ina choimisinéir ar an Gharda Síochána sna 1920idí, agus i gceannas ar an "Gharda Náisiúnta", eagraíocht de chineál faisisteach sna 1930idí ar tugadh 'na Léinte Gorma' orthu go hiondúil.
Saol.
Bhí go leor conspóide ag baint lena thréimhse i gceannas ar na Gardaí. Ar a chonlán féin, chuir sé tine faoi coup d'état cúpla mí roimh an olltoghchán ar 24 Eanáir 1933. 
I mí Feabhra 1933, thug an rialtas nua, faoi stiúir Éamoin De Valera, bata agus bóthar d'Eoin Ó Dubhthaigh. 
An 20 Iúil 1933, d'éirigh Ó Dubhthaigh i gceannas ar Chumann Chomrádaithe an Airm, eagraíocht de chineál faisisteach sna 1930idí. D'athraigh sé an t-ainm láithreach go dtí "an Garda Náisiúnta". Dob fhearr aithne air ina dhiaidh sin faoin ainm "na Léinte Gorma",  an mílíste a chuir cosaint ar fáil do bhaill Chumann na nGaedheal (agus níos déanaí leasainm díspeagúil d’Fhine Gael). 
Sa bhliain 1937, bhí Ó Dubhthaigh ina cheannaire ar an Bhriogáid Éireannach a throid ar son Francisco Franco le linn Chogadh Cathartha na Spáinne.
Trom ar an ól i gcónaí, fuair Ó Dufaigh bás anabaí (agus é 54 bliana d'aois) an 30 Samhain 1944.
Angela Merkel. Is polaiteoir Gearmánach í Angela Merkel a rugadh ar 17 Iúil 1954 i Hamburg ach a chaith a hóige san oirthear taobh amuigh de Bheirlín. Is í ceannaire an CDU - "Christlich Demokratische Union" nó Aontas Críostaí-Daonlathach - í. Is í Seansailéar na Gearmáine í, tar éis bua olltoghcháin i gcoinne Gerhard Schröder ar 18 Meán Fómhair 2005. Bhí an bua aici sa chéad olltoghchán eile sa bhliain 2009 freisin agus lean sí uirthi mar sheansailéir i gcomhaontas leis an FDP faoi stiúir Guido Westerwelle an iarracht seo. Atoghadh í mar sheansailéar le tacaíocht ón SPD i mí na Nollag 2013.
Jacques Cartier. Ba thaiscéalaí Francach (Briotánach) é Jacques Cartier (31 Nollaig 1491 - 1 Meán Fómhair 1557, a rugadh faoin ainm Jakez Karter). Deirtear gurbh é an chéad Eorpach a tháinig go Ceanada. 
Rinne Cartier trí thuras fharraige go Ceanada sa 16ú haois. Ba é Cartier an chéad duine a leag amach an abhainn Naomh Laurent.
1534.
Tháinig na Francaigh, le Cartier mar cheannaire, go Ceanada sa bhliain 1534 nuair a sheol siad isteach san abhainn St. Lawrence. Sheol Jacques Cartier ó Saint-Malo chun teachtaireacht na deabhóide Críostaí a chraobhscaoileadh do na bundúchasaigh le hais an Saint Laurent.
Ar an 24 Iúil 1534, chuir Cartier cros 10 méadar in airde agus ghlac sé seilbh na tíre in ainm François I, Rí na Fraince. Tá an miotas greanta i bpánaí ildaite gloine atá leathcheilte ar chúl bosca faoistine i Notre Dame Montréal, an tIndiach luite ar a chúl ar an talamh agus Cartier ag seanmóintíocht as leabhar dó, mura bé an Bíobla é.
1535.
An bhliain dár gcionn, thug Cartier cuairt an cheantar Montréal, áit a raibh muintir Huron ag an am, i 1535. Bhaist sé Mont Royal (An Sliabh Ríoga) ar shliabh a bhí crochta os cionn abhainn an St Lawrence. 
Tagann an t-ainm "Ceanada" ó "kanata", focal a chiallaíonn "baile beag" nó "lonnaíocht" i dteanga de chuid na nIroquois. Ba é sin an focal a d'úsáid na hIroquois i gceantar Chathair Québec nuair a threoraigh siad Jacques Cartier chun Stacona, baile beag acusan. 
Thug Cartier an t-ainm sin ar an gceantar uilig a bhí faoi Donnacona, taoiseach na treibhe úd. Faoin mbliain 1545, bhí na hEorpaigh ag cur an ainm ar a gcuid léarscáileanna le haghaidh an réigiúin ar fad. 
1542.
D'fhill Cartier i 1542 le sagairt agus coilínigh agus bhunaigh sé an sráidbhaile Ville Marie.
Goiás. Is stát de chuid na Brasaíle é Goiás atá suite i lár na tíre. Is í Goiânia an phríomhchathair. Tá 6,8 mhilliún duine ina gcónaí sa stát (2021).
Is iad Tocantins, Bahia, Minas Gerais, an Ceantar Cónaidhme, Mato Grosso do Sul agus Mato Grosso na stáit in aice láimhe. Is é Ronaldo Caiado an Gobharnóir.
Cathracha móra:
Blaise Pascal. Ba fhealsamh, diagaire, matamaiticeoir agus fisiceoir Francach é Blaise Pascal (19 Meitheamh 1623, Clermont-Ferrand - 19 Lúnasa 1662, Páras).
I 1647 d'fhionn sé meaisín ríomhaireachta. 
Bhunaigh sé teoiric nua-aoiseach na dóchúlachta. 
Rinne sé staidéar ar an gciorclóid, agus chuidigh le forbairt an chalcalais dhifreálaigh. 
Ina thaighde ar shreabháin, dhíorthaigh sé dlí Pascal.
D'fhionn Pascal
1820idí. An Réabhlóid Thionsclaíoch faoi lánseol (iarnróid, an tionscal teicstíle, srl).
1920idí. Ba thréimse deich mbliana é na 1920idí de réir fhéilire Ghréagóra a thosaigh ar an 1 Eanáir 1920 agus a chríochnaigh ar 31 Nollaig 1929.
Rory Gallagher. Giotáraí Éireannach a rugadh i mBéal Átha Seanaidh, Contae Dhún na nGall ab ea Rory Gallagher, (2 Márta, 1948 - 14 Meitheamh, 1995). 
Saol.
Rugadh Rory i dTír Chonaill, ach d'aistrigh an teaghlach go cathair Doire (i nDoire a saolaíodh a dheartháir Dónal) agus ansin go cathair Chorcaí. Mar sin, tógadh i gCorcaigh é.
Oidhreacht.
Meastar gurbh é Rory an giotáraí Éireannach ba thábhachtaí riamh, agus bhí tionchar mór aige ar ghiotáraithe eile. Ceoltóir paiseanta ba ea Rory, agus bhí an-cháil ar a chuid taispeántas beo i gceolchoirmeacha fada diana.
Bás.
Fuair Rory bás i Londain sa bhliain 1995. Alcólach déanta ba ea é Tharla coilíniú baictéarach ar a ae. Is féidir le hionfhabhtuithe tinnis áirithe a dhéanamh níos measa agus tháinig ionfhabhtú stafalacocais (MRSA) air. 
Tá Rory curtha i Reilig Naomh Oilibhéir gar do Bhaile an Chollaigh, ar imeall Chathair Chorcaí.
Dave Allen. Fuirseoir as Baile Átha Cliath ab ea David Tynan O’Mahoney (Gaeilge: "Daithí Ó Teimhneáin Ó Mathúna"), (6 Iúil, 1936 – 10 Márta, 2005), nó Dave Allen de ghnáth. Bhí cáil mhór ar Allen in Éirinn, sa Bhreatain agus san Astráil, sna 1960í agus na 1970í go háirithe. 
Fuirseoir.
Bhí stíl fhánach ag Allen mar fhuirseoir - shuigh sé ar chathaoir, agus d'ól sé uisce beatha agus chaith sé tobac tríd an taispeántas ar fad. Rinne sé magadh faoin gnáthshaol, agus bhain sé sult breise as magadh a dhéanamh faoi údaráis agus institiúidí, mar shampla faoin Eaglais Chaitliceach Rómhánach. 
Bhí cúpla chláir teilifís féin ag Allen, bhí an ceann deireanach ar ITV i 1993. 
Bhí tionchar mór ag Allen ar a lán fuirseoirí eile in Éirinn agus sa Bhreatain. Ag deireadh gach taispeántais, thug Allen an bheannacht cháiliúil chéanna, "Oíche mhaith, agus go rachaidh bhur ndia in éineacht libh". 
Saol.
Saolaíodh Allen i dTeach na Giúise i gContae Átha Cliath, mac le Cully Tynan O'Mahoney (a bhí ina eagarthóir ar an nuachtán Éireannach Irish Times), agus máthair Shasanach. D’fhág Allen an scoil agus é sé bliana déag d'aois, agus lean sé a athair isteach san iriseoireacht. Ghlac sé post mar leis an "Drogheda Argus", agus bhog sé go dtí Sasana trí bliana níos déanaí. 
Bhí cúpla poist eile aige, agus tar éis tamaill bhí sé ag obair i mButlins mar "Redcoat", ina óstach ar seónna éagsúla a bhí ar siúl acu. 
D’athraigh sé a shloinne ó O’Mahony go Allen, nuair a d’éirigh sé tuirseach le daoine ag fuaimniú é mícheart. 
Nuair a bhí The Beatles ag casadh cuid den a gcéad seónna, b’é Allen a bhí ina fhear óstach. 
Bhuail sé leis an aisteoir Judith Scott san Astráil agus phós siad sa bhliain 1964. Bhris siad suas sa bhliain 1983. 
Chaill Allen méar amháin ar a lámh chlé, ach ní raibh aon eolas cinnte faoi cad a tharla. Tá seans gurb é timpiste ghluaisteáin a bhí i gceist. 
Bás.
Ag deireadh a shaoil, b’éigean do Allen éirí as a bheith ag caith tobac agus ag ól, dhá rud a thaitin go mór leis. Bhí eimfiséime ag cur as dó. Is coitianta an riocht é i measc caiteoirí troma toitíní. Chaith sé 80 Gauloises gach lá, a dúradh.
Cailleadh go tobann é, ina chodladh sa bhaile. D’fhág sé a bhean chéile Karin, a bhí ag iompar clainne, ina dhiaidh. Rugadh a mhac Cullum dhá mhí tar éis a bháis.
Is fuirseoir é Ed Allen, mac le Dave Allen.
Jimmy Carter. Ba é James Earl "Jimmy" Carter, Jr. (1 Deireadh Fómhair 1924 a rugadh é) an 39ú Uachtarán na Stát Aontaithe agus an 83ú Ghobharnóir Georgia. Bhuaigh sé an Duais Síochána Nobel i 2002.
Carlo Collodi. Iriseoir agus scríbhneoir Iodálach ab ea Carlo Collodi (ainm cleite Carlo Lorenzini) (Flórans, 24 Samhain 1826 - 26 Deireadh Fómhair 1890),
"Pinocchio".
Tá aithne air mar gheall ar a leabhar clúiteach, "Le avventure di Pinocchio. Storia d'un burattino." nó "Eachtra Phinocchio", a tháinig amach sa bhliain 1881. Rinne Pádraig Ó Buachalla aistriúchán Gaeilge a d'fhoilsigh an Gúm den chéad uair i 1933. agus a d'fhoilsigh Coiste Litríochta Mhúscraí arís i 2003.
Labhraíonn Eachtra Phinocchio go beo linne inniu sa ré dhigiteach agus go dtéann an leabhar i ngleic le ceisteanna atá gar dár gcroí sa chomhthéacs áirithe chultúrtha ina maireann muid faoi láthair. Tá ceisteanna go leor ann: mar shampla, cad is daonnaí ann. Cad é a dhéanann ‘fíor’ an duine?
Flórans. Cathair chois Abhainn Arno sa Tuscáin é Flórans. "Firenze" an t-ainm Iodáilise inniu, agus "Florentia" an chéad ainm Laidine a bhí air nuair a bhunaigh Iúil Caesar mar choilíneacht d'iarshaighdiúirí Rómhánacha é sa bhliain 59 RC. "Fiorenza" an seanlitriú Iodáilise nach n-úsáidtear a thuilleadh. 
Is é Flórans an t-ochtú cathair is mó san Iodáil agus an chathair is mó sa Tuscáin inniu, nó tá milliún go leith duine ina gcónaí sa chathair nó sa cheantar uirbeach a bhaineann léi. Is é Flórans príomhchathair an réigiúin freisin, ó thaobh na gcúrsaí riaracháin de. Bhí an-ról ag an gcathair i stair chultúrtha an Renaissance, agus d'fhág ealaíontóirí móra na linne a n-oidhreacht ar an áit. Níos déanaí, ón mbliain 1865 go dtí an bhliain 1870, ba phríomhchathair Ríocht na hIodáile é Flórans. Tarraingíonn iontais na healaíne agus na hailtireachta na mílte turasóirí go dtí an áit gach uile bhliain.
Bhí rogha ealaíontóirí clasaiceacha na hIodáile ina gcónaí i bhFlórans, agus ba ansin a rugadh cuid mhór acu. Tá baint éigin le Flórans ag Dante Alighieri (file), Giovanni Boccaccio (scríbhneoir ceannródaíoch gearrscéalta anghrácha), Leonardo da Vinci (ealaíontóir agus eolaí), Sandro Botticelli (ealaíontóir), Niccolò Macchiavelli (fealsamh agus státaire, a chuir tús leis an eolaíocht pholaitiúil mar chraobh léinn), Filippo Brunelleschi (ealaíontóir), Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (ealaíontóir), Donatello di Niccolò di Betto Bardi (ealaíontóir), Galileo Galilei (réalteolaí), Caterina de' Medici (baintreach an rí Fhrancaigh Annraoi a Dó, agus í ag déanamh ghnó na Banríona sa Fhrainc i ndiaidh bhás a fir chéile sa séú haois déag), Antonio Meucci (innealtóir Iodálach a rinne taighde ar aistriú na fuaime sa naoú haois déag - creideann cuid mhór Iodálach gurbh eisean agus níorbh é Alexander Graham Bell a chéadcheap an teileafón), Guccio Gucci (dearthóir éadaí agus gróintín gnó), Salvatore Ferragamo (dearthóir bróg), Roberto Gavalli (dearthóir éadaí), agus Emilio Pucci (dearthóir éadaí).
Niccolò Machiavelli. Údar agus polaiteoir Iodálach ab ea Niccolò Macchiavelli (3 Bealtaine 1469 - 21 Meitheamh 1527). Scríobh sé an leabhar "Il Principe" (An Prionsa) mar shaghas treoirleabhair do phrionsa Iodálach ar conas an stát a rialú. Tugann an tráchtas comhairle neamhscrupallach.
Saol.
Ba dhlíodóir é a athair i gcathairstát Fhlórans. Níl mórán eolais againn faoina shaol go dtí go ndearnadh rúnaí agus Dara Seansailéir Fhlórans de i 1498. Lean sé sa phost sin go dtí 1512. 
Seoladh ar mhisin go dtí an Fhrainc, an Ghearmáin agus na cathairstáit Iodálacha eile é. 
I 1512 d'fhill na Medici ar Fhlórans agus briseadh as a phost é. Cuireadh faoi ghlas agus céasadh é, roimh dhul go dtí a fheirm i San Casciano lena bhean chéile agus a seisear clainne, áit a dhírigh sé é féin ar an scríbhneoireacht agus an staidéar. Scríobh sé an leabhar An Prionsa ag an am seo. I 1520 bronnadh airgead air chun stair chathair Fhlórans a scríobh. Chríochnaigh sé an leabhar seo sa bhliain 1525. 
D'fhill sé ar an saol poiblí ar feadh tamaill roimh a bhás. Chomhoibrigh sé go dlúth leis na Medici agus an Pápa Cléimeans VII. Ach bhí fadhbanna aige nuair a fógraíodh poblacht i bhFlórans sa bhliain 1527. Thit sé tinn agus fuair sé bás (níl muid cinnte céard a tharla) go gairid ina dhiaidh sin, in,aois 58.
Céad bliain. An rud atá i gceist leis an bhfocal aois ná céad bliana (100). De ghnáth céad bliana i ndiaidh a chéile.
Cuirtear ainm ar gach aois do Ré na Chríostaíocht (C.E. nó A.D.) mar sin:
100 (uimhir). Is é 100 an uimhir nádúrtha tar éis 99 agus roimh 101. Is é 'céad' an focal Gaeilge ar 100. Is é C an tsiombail do 100 sna huimhreacha Rómhánacha ("centum" as Laidin).
C. Is é C, c an tríú litir den aibítir Rómhánach. As Gaeilge fuaimnítear an litir mar /k/. Tá gaol idir an litir seo agus Γ (gamma) agus Κ (capa) ón Ghréigis agus tríd na haoiseanna fuaimníodh an litir sna teangacha difriúla a úsáideann an aibítir Rómhánach mar /k/, /g/ agus /ç/.
Uimhir Rómhánach. Sa lá atá inniu ann úsáidtear uimhreacha Araibeacha (m.sh. 1, 2, ...59, 1000). Ach bhain na Rómhánaigh úsáid as uimhreacha difriúla. Tugadh uimhreacha do litir áirithe:
Sin iad na uimhreacha a usaidtear de ghnáth inniu nuair a déantar liosta.
Déantar comhairdeamh mar seo:
 I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X ... XIV ... CLXII ... MCDXIV
 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 14 162 1414
Tug faoi dhera IV/4 tá an I roimh an V agus ciallíonn sé go bhfuil an uimhir níos lú ná an V.
Feis Ceoil. Eagraíocht agus comórtas ceoil is ea Feis Ceoil (nó, níos cirte, Feis Cheoil, cé nach bhfuil séimhiú in ainm oifigiúil na heagraíochta).
Bunaíodh an comórtas sa bhliain 1897.
Ernst Friedrich Schumacher. Eacnamaí agus fealsúnaí angla-Gearmánach ab ea Ernst Friedrich Schumacher (16 Lúnasa, 1911 – 4 Meán Fómhair, 1977), a rugadh i mBonn sa bhliain 1911.
Theith an scoláire óg go Sasana nuair a tháinig é na gcampa géibhinn é seal mar ‘alien’. Tar éis an chogaidh aithníodh a chumas agus ar deireadh bhí sé ag feidhmiú mar phríomhchomhairleoir Bhord Guail na Breataine. Ach sa bhliain 1955 thaisteal sé go Burma agus tháinig faoi anáil thuiscint an Bhúdachais ar an ngá le hobair a bheith maith ann féin agus daonna chun go mbeadh daoine agus pobail sona. 
Thuig sé go raibh baol san ollmhargaíocht ‘gan anam’ nár aithin agus nár chuir le daonnacht an Duine agus gach duine dhaonna. Pléann ‘Small is Beautiful’ leis an gcoincheap seo. Stíl shoiléir sholéite aige. 
Tháinig sé ar thuiscint dhomhain reiligiúnach ar ról agus cinniúint an Duine agus gach aon neach beo. Tá seo sonraithe sa leabhar ‘A Guide for the Perplexed’. I leabhar eile dá chuid, ‘good work’ mhol sé an gá le geilleagar measctha mar leigheas agus mar mhalairt ar an róbhéim ar chaipitleachas laissez faire nó ar a shóisialachas stáit. D’éag Schumacher san Eilvéis sa bhliain 1977.
Punt. Is airgeadra é an punt, a úsáidtear sna tíortha seo:
Sa stair úsáidtear an punt sna tíortha seo:
Is é £ an tsiombail don phunt. Eascraíonn an tsiombail seo as an litir L le líne thairis. Tháinig sé as an focal as Laidin ar phunt - "libra". 
Tá céad phingin sa phunt.
Tá an punt gaolta leis an "lire", agus an "dinar". Ciallaíonn siad punt', mar b'é an meáchan airgead a bhí sa phunt, lire nó dinar.
Pingin. Is aonad airgeadra agus mona an phingin i roinnt tíortha. Is é an t-aonad is lú é (1/100 de phunt) in airgeadra na Ríochta Aontaithe.
Stair.
Roimh 1971 ba 1/240 den phunt a bhí ann in Éirinn agus sa Bhreatain araon. 
Úsáidtear an tsiombail "p" le haghaidh an phingin. "d" a bhí in úsáid don tseanphingin roimh 1971 áfach (bunaithe ar 'denarius' na Laidine.
Ar an 15 Feabhra 1971, tharla "Lá Deachúil" nó "deachúlú". Ba é an punt &amp; “pingin nua” na haonaid airgid dlíthiúla amháin (Ráta malairte 1 pingin nua = 2.4 seanphingin). Mar sin, chuir an rialtas deireadh leis na scillingí (aon seanscilling = 5p nua).
Bhí punt na hÉireann i gcúrsaíocht idir 1979 agus 2001. Malartaíodh nótaí agus boinn na sean-airgeadraí ar an euro ar feadh timpeall dhá mhí go dtí 28 Feabhra 2002.
Airgead. Tá níos mó ná ciall amháin leis an bhfocal airgead:
Airgead (dúil). Dúil mhiotalach is ea an t-airgead nó an t-airgead geal, agus is í an uimhir adamhach atá aige sa tábla peiriadach ná 47. Is é an meáchan adamhach atá aige ná 107.880, agus cuirtear in iúl é sna foirmlí ceimiceacha leis an ngiorrúchán Ag, atá bunaithe ar an bhfocal Laidine "argentum". 
Suíomh sa tábla peiriadach.
Tá an t-airgead geal ar an dara ceann de na miotail i ngrúpa a 11, in éineacht leis an ór agus leis an gcopar. Ceann de na miotail trasdultacha is ea é, mar sin. Tá sé suite i bpeiriad 5. Mar sin, is í an dúil a thagann roimhe ná an pallaidiam, agus an caidmiam ag teacht sna sálaí aige.
Tréithe fisiceacha.
Miotal, beagnach bán, bog agus lonrach atá ann, ina sheoltóir maith teirmeach is leictreach. Tá an t-airgead geal ar an seoltóir idir leictreach agus teirmeach is fearr atá ann. A leáphointe 961°C. 
Is neamhghníomhach ó thaobh ceimice de. Comhdhúilíonn sé le sulfar, rud a theimhlíonn a dhromchla. 
Ós rud é gur triathmhiotal é, faightear ina aonar é sa nádúr. Faightear saor neamh-chomhcheangailte i mianaigh é, go príomha le luaidhe is copar. Thairis sin, is féidir é a fháil i mianraí ar nós argaintít, arb ionann í agus suilfíd an airgid (I), Ag2S, agus cornairgead nó clórargairít, arb ionann í agus clóiríd an airgid (I), AgCl.
Úsáid.
Úsáidtear an miotal seo sa mhonaíocht, seodra, sa ghrianghrafadóireacht, sa leictreonaic, i scátháin fhrithchaiteacha, soithí airgid, agus san fhiaclóireacht. In úsáid freisin sa mhíochaine, dúigh, scátháin, agus go forleathan sa cheimic. An dúil is fearr le sruth leictreach a sheoladh.
£. Sin é an tsiombail ar punt agus "lire".
Eascraíonn sé as an litir L le líne thairis. D'eascair sé ón bhfocal Laidineach "libra" a chiallainn punt.
Anno Domini. Is é is brí leis na focail Laidine Anno Domini (nó Anno Domini Nostri Iesu Christi) ná "i mbliain an Tiarna" (nó "i mbliain ár dTiarna Íosa Chríost"). Is mar A.D., AD nó IC ("Iar-Chríost") a ghiorraítear é. Cuirtear na focail seo le huimhir na bliana, agus na blianta á gcuntas ón chéad bhliain i ndiaidh bhreith Íosa Críost. Is í an bhliain 1 an chéad bhliain sa chóras seo, agus níl aon bhliain 0 ann. 
Go bunúsach, is córas é seo atá bunaithe ar an gcreideamh Críostaí, ach glacann go leor forais agus fothuithe idirnáisiúnta leis mar chaighdeán, agus i dtíortha a úsáideann an chosmhuintir féilire éigin eile, is gnách aird a thabhairt ar an bhféilire Críostaí agus ar ré na Críostaíochta i gcúrsaí gnó agus i gcaidreamh idirnáisiúnta. Ar mhaithe leis an neodrach i gcaidreamh idirchreidmheach, áfach, is minic a chloistear leaganacha ar nós "de réir na ré coitianta" in áit "A.D." ina lán teangacha inniu.
As Gaeilge, is féidir na litreacha "A.D." a léamh amach mar "d'aois ár dTiarna". Cé gur gnách gan an t-alt a úsáid sa Ghaeilge roimh ainmfhocail a dtagann uimhir ar a lorg - "teach a dó", "seomra a trí" a deirtear, mar shampla - is í an ghnáthúsáid i litríocht na Gaeltachta féin scinneadh ón nós seo nuair atá uimhreacha na mblianta i gceist. Mar sin, "sa bhliain 2006" an leagan is fearr, in áit "i 2006" nó "i mbliain a 2006", cé nach mbeadh ach an leagan deireanach ag freagairt do ghnáthnósanna uimhriúcháin na Gaeilge. 
Na blianta roimh bhreith Chríost, cuirtear "r. Chr." leo sa Ghaeilge. Is ionann sin agus "BC" a fheictear sa Bhéarla.
Stair Anno Domini.
Sa chéad cheithre chéad bliain de Ré na Críostaíochta, bhítí ag baint úsáide as an bhféilire Rómhánach, ach nuair a tháinig meath ar Impireacht na Róimhe, theastaigh córas eile ó na daoine leis na blianta a chomhaireamh. Sa bhliain 525, chuaigh an manach Rómhánach Dionysius Exiguus i dtuilleamaí an eolais a bhí ar fáil sa Bhíobla, agus is é an tátal a bhain sé as ná gur rugadh Íosa 525 bliana roimhe sin.
Dar le beagnach gach fear léinn sa lá atá inniu ann go raibh sé mícheart. Is é an meastachán atá acu ná gur saolaíodh an Slánaitheoir idir an bhliain 8 RC agus an bhliain 4 RC.
Walter Scott. Ba úrscéalaí stairiúil agus file é an Ridire Walter Scott, Bart. (14 Lúnasa, 1771 – 21 Meán Fómhair 1832) a raibh aithne air ar fud na hEorpa lena linn féin. 
Léitear a chuid úrscéalta agus dánta i gcónaí, ach níl an tóir chéanna ar a shaothar anois is a bhí lena linn féin. Is cuid de chlasaicigh na litríochta Béarla iad. I measc na leabhar cáiliúil tá "Ivanhoe", "Rob Roy", "Lady of the Lake", "Waverley" agus "The Heart of Midlothian". Chuir Seosamh Mac Grianna Gaeilge ar "Ivanhoe".