Trelis/gawiki huggingface dataset:
Hans Jurgen Eysenck. Síceolaí a rugadh i mBeirlín ab ea Hans Jurgen Eysenck (1916-1997). Rinne sé cuid mhaith taighde shíciméadraigh ar phearsantacht dhaonna is intleacht. Tuairimí conspóideacha aige ar dhifríochtaí intleachta idir ciní.
Hibrid F1. Hibrid den chéad ghlúin de dhá phlanda shaothraithe, a mbíonn an toradh nó airíonna eile inmhianaithe nochtaithe ar leibhéal níos airde ná i gceachtar den dá thuismitheoir (riocht a dtugtar "heitreóis" air). Ní phóraíonn hibridí mar seo go dílis, agus mar sin ní mór don síolraitheoir iad a tháirgeadh i ngach glúin. Saothraíodh iad ar dtús in arbhar Indiach, ach le fáil in an-chuid gnéithe anois.
Peter Carl Fabergé. Gabha óir is seodóir a rugadh i gCathair Pheadair ab ea Peter Carl Fabergé (Karl Gustavovich, 1846-1920). Thosaigh sé ag déanamh gnáthsheodra, ach de réir a chéile dhear is chruthaigh sé baill níos saothraithe fantaisí, go háirithe na huibheacha impiriúla Cásca a d'ordaigh an Sár Alexander III dá bhansár i 1884.
Fabhcún tuaithe. Is é an fabhcún tuaithe ("Falco rusticolus") an fabhcún is mó dá bhfuil ann, 50-60 cm ar fhad. Dúchasach don réigiún Artach, áitríonn sé sléibhte is tundra. An clúmh bán, liath nó dorcha. Seilgeann sé gar don talamh, agus itheann éin a mhaireann ar an talamh den chuid is mó.
Fabhránach. Is orgánach aoncheallach micreascópach le ribí gearra (fabhráin) ar an dromchla é fabhránach. Dhá shaghas núicléis aige, micreanúicléas is mion-núicléas, agus de ghnáth réigiún speisialta béil. Faightear go saor i ngach saghas gnáthóg domhanda is uisciúil é, agus mar sheadán.
Fabht (ríomhaireacht). Sa ríomhaireacht, earráid i gclár bogearraí nó na crua-earraí. Tugtar "dífhabhtú" ar an bpróiseas chun earráidí a bhrath is a cheartú.
Fabraicí brata. Fabraicí ina gcuingrítear fabraic thraidisiúnta teicstíle le brat plaistigh nó ábhair eile a ghreamaíonn go docht léi. Úsáidtear a leithéid go minic i gcomhair éadaí cosanta, cosúil le héadaí báistí.
Fabraicí neamhfhite. Tógtar fabraicí neamhfhite as liarlóga snáithíní, le treoshuíomh snáithíní nó gan é, trí fhuáil, gliúáil, nó ar chaoi éigin eile leis na snáithíní a ghreamú le chéile. Úsáidtear a leithéid in earraí saora so-chaite, cosúil le cuirtíní, teicstílí míochaine, agus ceirteanna sciúrtha.
Fabraicí tionsclaíocha. Fabraicí a úsáidtear i gcomhair feidhmeanna tionsclaíocha, mar shampla, i ndéanamh criosanna iompair, scagéadaí, geo-fhabraicí, is rópaí. Meastar go mbíonn suas le 30% de na fabraicí a dhéantar gach bliain sa rang seo.
Hieronymus Fabricius. Anatamaí a rugadh in Acquapendente na hIodáile ab ea Hieronymus Fabricius (Giralomo Fabrici, 20 Bealtaine 1533 - 21 Bealtaine 1619). An chéad duine a thug miontuairisc ar na comhlaí sna féitheacha, an phlacaint agus an laraing.
Fachtóir fáis néaróg. Peiptíd bhithghníomhach a fhaightear i gcuid mhaith ball (mar shampla, sna súile, an croí, na faireoga seileacha, an vas deferens) i gcuid mhaith ainmhithe, daoine san áireamh. Rialaíonn sé fás is forbairt na bhfíochán néarógach simpiteach, agus cuid de na néaróin chéadfacha. Glacann cuid de na húdaráis leis mar hormón.
Fachtóir Rhesus. Sraith antaiginí éagsúla a bhfuil gaol gairid eatarthu, i láthair de ghnáth i gcillscannáin na n-eiritricítí (cealla dearga fola) daonna. Is orthu a bhunaítear córas Rh (Rhesus) na ngrúpaí fola. Daoine a bhfuil an fachtóir acu, rangaítear mar Rh+ iad, agus iad sin gan é, is Rh- iad. Má bhíonn bean Rh- ag iompar a céad pháiste Rh+, féadfaidh sí antasubstaintí frith-Rh+ a tháirgeadh sa tréimhse díreach tar éis na breithe. I dtoircheas níos déanaí, féadfaidh na hantasubstaintí seo dul trasna na placainte, agus más Rh+ an féatas, féadfaidh siad tús a chur le haemalú (scrios na gcealla dearga fola) is galar (marfach) haemalaíoch sa naíonán nuabheirthe. Is féidir an priacal seo a laghdú trí chruthú na n-antasubstaintí máthartha a laghdú le dáileog antasubstaintí frith-Rh+ don mháthair díreach tar éis breith an chéad naíonáin. Bíonn timpeall 85% den phobal geal Rh+, ach bíonn difríochtaí suntasacha sa chóimheas Rh+/Rh- i bpobail éagsúla eile.
Fachtóir VIII. Ceann de shraith einsímí a bhíonn sa bhfuil is ea Fachtóir VIII, a rialaíonn an próiseas téachta. 
Ní bhíonn Fachtóir VIII i láthair i ndaoine a mbíonn haemaifilia clasaiceach orthu, agus ní bhíonn a bhfuil siúd in ann téachtadh. Déantar iad a chóireáil le hinstealladh infhéitheach d'fhachtóir VIII, a scaradh ó fhuil úr. Bíonn priacal go n-aistreofar ionfhabhtuithe cosúil le SEIF ó fhuil an deontóra san instealladh seo. 
Tá haemifilia eile ann a tharlaíonn go hannamh ina mbíonn fachtóir eile as láthair, fachtóir IX, agus déantar cóireáil air cosúil le hinstealladh fachtóir IX.
Cúram in Éirinn.
Seans go leigheasfar haemaifiliaigh le géinteiripe amach anseo, ionas gur féidir lena gcolainneacha a bhfachtóir VIII féin a dhéanamh.
Fachtóirí fáis. Peiptídí beaga a tháirgeann cealla ar leith: nuair a tháltar iad, cuireann siad le fás saghsanna ar leith cille eile. Seans go mbíonn ról acu i gcuid de na hailsí. I measc na samplaí tá fachtóir fás néaróg, fachtóir fás eipideirme, agus fachtóir fáis pláitíndíorthaithe. Is féidir le hinslin feidhmiú mar fhachtóir fáis freisin.
Fachtóirí frithvitimín. Comhdhúile a fhaightear go nádúrtha i mbianna a laghdaíonn infhaighteacht vitimín ar leith nó a mhodhnaíonn gnáthfheidhmiú an vitimín. Mar shampla, tá próitéin ar leith i láthair i ngealacán na huibhe aimhe, aividin, a nascann leis an B-vitimín bitin, ionas go laghdaítear ionsú na bitine sa cholainn. Milltear cuid mhaith de na fachtóirí seo sa chócaireacht.
Facs. Tarchur macasamhail cáipéise, léaráide, is grianghraif thar an líonra teileafóin, ar fáil go huiledhomhanda ó 1986. 
Forbraíodh an córas ó fhionnadh na teilighrianghrafadóireachta ag Arthur Korn i 1907, agus fionnadh an bheilineagraif ag Edouard Belin i 1925. 
Anois scantar an bhuncháipéis le léas léasair, agus códaítear go digiteach í le tarchur don ghlacadóir. Ansin déantear é a phriontáil líne i ndiaidh líne ar pháipéar teirmíogair nó gnáthpháipéar. 
Tógann sé 15 soicind ar a laghad leathanach A4 a tharchur.
Fadhb neoidríonónna na Gréine. An difríocht idir líon na neoidríonónna ba cheart a bheith á n-astú ag na próisis núicléacha a fhuinnmhíonn an Ghrian gach soicind i dtreo an Domhain agus an líon a thomhaistear ar Domhan. Thug an fisicí Meiriceánach Raymond Davis (1914-2006) an difríocht seo faoi deara, tar éis dó tosú ar a thurgnamh chun flosc na neoidríonónna atá ionsaitheach ar an Domhan a thomhas i 1967. Níl réiteach ar an bhfadhb seo fós agus cuid mhaith turgnaimh tomhais eile déanta ar fud an Domhain. Is dócha go mbeidh gá le hathbhreithniú ar mhionsamhlacha na Gréine is/nó nádúr an neoidríonó amach anseo.
Fadlíne. Ag aon phointe ar dhromchla an Domhain, an mórchiorcal tríd an bpointe sin atá ingearach leis an meánchiorcal, ag dul trí na Moil Thuaidh is Theas. Sroicheann gach rinn spéire a buaicphointe sa spéir nuair a thrasnaíonn sí an fhadlíne neamhaí. Trasnaíonn an Ghrian an fhadlíne áitiúil ag meán lae.
Fadradharc. Locht ar an radharc ina bhfócasaíonn gathanna eisréimneacha solais ó fhrithne atá chomh fada amach leis an ngarphointe coitianta (250 mm) chun tosaigh ón reitine sa tsúil, in ionad ar an reitine féin. Tugtar "hipirmeatróipe" air freisin. Bíonn garphointe na súile sin níos faide amach ná is gnáth. Ní fheiceann an tsúil sin go soiléir frithne atá níos gaire ná a garphointe. Chun an locht seo a cheartú, ní mór lionsa inréimnithe a chur sna spéaclaí.
Fadú (réalteolaíocht). An fad uilleach idir an Ghrian is pláinéad nuair a bhreathnaítear orthu ón Domhan. Mar shampla, tá uasfhaduithe 28° is 47° ag Mearcair is Véineas faoi seach. Ciallaíonn luach beag Mhearcair nach mbíonn sí rófhada ón nGrian riamh, agus mar sin gur réad an-éalaitheach í.
Faecas. Ábhar is ea faecas (cac, eisfhearadh, fearadh nó tuar go neamhfhoirmeálta), a scaoiltear ó chonair an bhia, ina mbíonn fuíoll neamhdhíleáite d'ábhar ionghafa, uisce is baictéir. 
I ndaoine, is é a chinneann a dhath ná na hábhair datha a chruthaítear sa stéig trí dhianscaoileadh na mbilearúibiní ag baictéir. Tagann a bholadh ó chruthú aimíní áirithe ag na baictéir sa stéig. 
Is fuíollábhar a dhíchuirtear as an áthán é cac. Bíonn boladh láidir air. Is leasachán maith é cac nuair a scaiptear ar chré é. Bíonn dath donn air de ghnáth. Is buinneach é cac a scaoiltear as an áthán go han-tapa agus atá leachtúil.
Faensa. Cré-earraí a maisíodh le glónrú teimhneach a bhfuil ocsaíd stáin ann. Tagann an t-ainm ó bhaile Faenza san Iodáil, ach úsáidtear an téarma d'earraí ón bhFrainc is ón nGearmáin. An teicníocht chéanna a úsáidtear i ndeilf Shasana is na hOllainne, agus maisealaca na hIodáile.
Fagaisít. Aon cheall a shlogann agus, de ghnáth, a dhíleánn páirteagail, miocrorgánaigh (baictéir) nó cealla dochracha. Is fagaisítí an-chuid de na hainmhithe aoncheallacha. In ainmhithe ilcheallacha, feidhmíonn fagaisítí mar chosantóirí is glantóirí. I ndaoine is mamaigh eile, faightear sa bhfuil iad (na neodraifilí, na basaifilí, is na monaicítí), fíocháin tacaíochta, agus an córas líontán intéiliach (na macrafagaigh).
Daniel Gabriel Fahrenheit. Fisicí a rugadh i nGdańsk na Polainne (Danzig na Gearmáine ag an am) ab ea Daniel Gabriel Fahrenheit (24 Bealtaine 1686 – 16 Meán Fómhair 1736). 
San Ísiltír a chaith sé an chuid ba mhó dá shaol. D'fhionn sé an teirmiméadar alcóil sa bhliain 1709, agus chuir mearcair in ionad alcóil sa teirmiméadar den chéad uair i 1714. D'fhionn sé scála teochta Fahrenheit. Ar an scála seo, is é 32 °F reophointe an uisce is 212 °F fiuchphointe an uisce, agus 180 céim chomhionann eatarthu.
Sa teirmiméadar mearcair i ngloine, nuair a éiríonn an teocht forbraíonn an mearcair níos mó ná an ghloine, agus ritheann mearcair suas an feadán grádaithe. Bíonn na grádaithe marcáilte le luachanna teochta (i gcéimeanna Celsius de ghnáth anois) a dheimhnítear ag teochtaí atá ar eolas trí phróiseas calabraithe (grádaithe). D'fhionn Gabriel Fahrenheit an chéad teirmiméadar rathúil mar seo sa bhliain 1714.
Comhdhúil fháinneach. Sa cheimic, is éard is comhdhúil fháinneach ann ná comhdhúil ina bhfuil fáinne phlánach iata adamh. I gcás comhdhúile carbóin, fáinní le 5 nó 6 adamh, atá níos cobhsaí ná aon struchtúr eile.
Fáinne (ríomhaireacht). Sa ríomhaireacht, toipeolaíocht amháin líonra ríomhairí a cheanglaítear le chéile trí chábla i bhfoirm fáinne. Seoltar teachtaireacht timpeall an fháinne ó ríomhaire amháin don chéad ríomhaire eile, ach ní ghlacann aon ríomhaire í ach sprioc na teachtaireachta.
Fáinne bliantúil. Ceann de na fáinní comhlárnacha a fheictear nuair a ghearrtar trasna gas nó fréamh planda adhmadaigh. Foirmíonn dhá bhanda soitheach xiléime gach fáinne. Táirgtear an chéad bhanda le soithigh de thrastomhas mór go luath sa bhliain as adhmad geal earraigh. Déantar na soithigh níos lú níos déanaí sa bhliain as adhmad samhraidh atá níos dorcha. De ghnáth, fás bliana a bhíonn i bhfáinne débhanda amháin, agus is féidir feidhm a bhaint as sin chun aois an chrainn a dhéanamh amach. Má bhíonn níos mó ná tréimhse fáis amháin sa bhliain, bíonn níos mó ná fáinne in aghaidh na bliana ann. Tugtar "fáinní bréagacha bliantúla" orthu sin.
Fáinne Tine. Crios gníomhach creathanna talún is bolcánaíochta timpeall imeall an Aigéin Chiúin, a shonraíonn teorainneacha idir plataí teicteonacha i screamh an Domhain.
Faireog chíochach. I mamaigh bhaineanna, faireog atá freagrach as tál is fuascailt an bhainne leis an óg a chothú. Bíonn 2-20 cinn ag mamaigh éagsúla. Lonnaithe ar dhromchla an chliabhraigh nó an bhoilg, agus i gcásanna áirithe (ba, gabhair agus fianna) comhchruinnithe ar úth. Meastar gur díothaíodh iad ó fhaireoga allais go bunúsach, ach athraithe is oiriúnaithe go mór.
Faireog phiotútach. Is faireog inchríneach í an fhaireog phiotútach, nó Hipifis, agus a meánmhéide cosúil leis an phís agus a meáchan 0.5g. Gobann sí amach ó bhun an hipeatalamais, ag bun na hinchinne, agus luíonn sí ins an 'sella turcica', cuas cnámhach beag atá clúdaithe ag an 'diaphragma sellae' nó an scairt dhiallaite. Bíonn an fosa piotútach, ina fhaightear an fhearóg phiotútach, suite sa chnámh shféanóideach i lár an fhosa chráiniaigh ag bun na hinchinne.
Faireog inchríneach. Is éard is faireog inchríneach ann ná faireog gan duchtanna, i láthair i gcuid de na hinveirteabraigh (moilisc is artrapóid áirithe) agus na veirteabraigh uile, a shintéisíonn is a thálann ceimiceáin teachtaire (hormóin) isteach in imshruthú na fola nó sa limfe le hiompar do na sprioc-chealla. Sna veirteabraigh, déanann siad príomhchóras cumarsáide (an córas inchríneach) a rialaíonn is a chomhordaíonn feidhmeanna na colainne, i gcomhar leis an néarchóras. 
Cuimsíonn an córas seo an fhaireog phiotútach, an fhaireog thíoróideach, an fhaireog pharaitíoróideach, an fhaireog aidréineach (osduánach), an paincréas (insíní Langerhans), agus na gónaid. 
Tá fíocháin is orgáin eile a bhfuil feidhmeanna faireogacha acu freisin: an hipeatalamas, na duáin, an chonair ghastraistéigeach, an tímeas, an ball pinéalach. 
Tá cuid mhaith neamhord is féidir tarlú i bhfaireoga a chuireann isteach ar fhás is forbairt, meitibileacht is atáirgeadh. Tugtar "inchríneolaíocht" ar an staidéar ar struchtúr, feidhmeanna is galair na bhfaireog inchríneach.
Fairsingiú fásaigh. Creimeadh an chomhshaoil i réigiúin thirime is leath-thirime is ea an gaineamhlú nó fairsingiú fásaigh nó fású, Nuair a éiríonn talamh a bhí táirgiúil uair amháin mítháirgiúil, tugaimid fairsingiú fásaigh ar an phróiseas seo. 
Tarlaíonn fasú trí róshaothrú, ró-innilt, dífhoraoisiú, agus droch-chleachtais uiscithe. Tagann athruithe aeráide is an forthéamh domhanda san áireamh freisin. Cailleann an talamh a torthúlacht, agus ní bhíonn in ann an daonra a chothú. 
Éiríonn an fhadhb níos measa in áiteanna mar gheall ar éagobhsaíocht na haeráide, triomaigh go príomha, borradh sa daonra, agus fairsingí móra á gcur in áirithe i gcomhair barra margaidh (is laghdú na fairsinge i gcomhair barra bia don daonra áitiúil).
Cúiseanna.
Deir an tAontas Eorpachː "Eascraíonn gaineamhlú go príomha as gníomhaíocht dhaonna agus éagsúlachtaí aeráide. Ní chiallaíonn sé dul chun cinn limistéar gaineamhlaigh atá ann cheana féin. Tá sé mar thoradh ar fhíor-leochaileacht na n–éiceachóras i limistéir thura i leith róshaothrú agus úsáid mhíchuí talún. Is tosca iad bochtaineacht, éagobhsaíocht pholaitiúil, dífhoraoisiú, ró-innilt agus droch-chleachtais uiscithe ar fad a mbíonn drochthionchar acu ar tháirgeacht na talún." 
Is iad na príomhchúiseanna atá leis seo: 
Gnéithe socheacnamaíocha.
Labhair an tUachtarán Ó hUigínn faoi na gnéithe socheacnamaíocha sa bhliain 2016ː "Tarlaíonn gaineamhlú ...agus imeachtaí aimsire millteanacha eile mar gheall ar athrú aeráide a tharlaíonn de bharr astaíochtaí ón domhan tionsclaithe, agus bíonn i bhfad níos mó de dhrochthionchar acu ar na réigiúin is boichte, nach bhfuil sé de chumas acu freagairt dóibh, uaireanta mar gheall go mbíonn an oiread fiacha orthu féin agus mar gheall nach bhfaigheann siad na deiseanna a thagann ó chúrsaí eolaíochta agus teicneolaíochta, ní hamháin i dtaobh bia agus slándála, ach sa tsláinte féin."
Éire.
Sa bhliain 2018, thug an tAire Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil, Denis Naughten, eolas inniu ar a chuid tacaíochta don tionscnamh Crios Mór Glas agus don UNCCD (Coinbhinsiún na NA chun an Gaineamhlú a Chomhrac). 
Stair.
Sna 1970idí-1980idí tharla fairsingiú an-suntasach fásaigh sa tSaiheil. 
Ceiliúrtar an an "Lá Domhanda um Ghaineamhlú agus um Thriomach a Chomhrac" ar an 17 Meitheamh gach bliain.
Faithne. Rófhás neamhurchóideach i gciseal seachtrach an chraicinn de bharr ionfhabhtaithe víreasaigh. Tugtar "veiriúca" air freisin. Coitianta go leor i bpáistí, ach neamhinréamhinste ina tharlú, a atarlú nó a imeacht spontáineach.
Tagairtí.
Wartrol Reviews and Advice
Faithní na mbaill ghiniúna. Loit i bhfoirm cóilise ar an bpéineas, an phit agus/nó mórthimpeall an anais de bharr rófhás na heipideirme. Ionfhabhtú leis an sineánómavíreas is bun leo, díreach cosúil le faithní ar bhaill eile den cholainn. Scaiptear le tadhall gnéasach iad.
Falacail ubhagánach. Struchtúr taobh istigh d'ubhagán an mhamaigh a fhéadfaidh forbairt ina ubhán aibí le fuascailt síos an t-ubhaducht. Tugtar "falacail Graaf" uirthi freisin, as an bhfiseolaí Ollannach Reinier de Graaf (1641-1673). I ngach ceann bíonn ginidíncheall bhunúsach, timpeallaithe le cealla eipitéileacha. Ar lá a breithe bíonn 400,000 falacail (falacailí príomhúla ag an staid sin) san ubhagán ag an naíonán baineann, ach ní aibíonn ach 300-400 díobh. Le teacht in oirbhirt is tosú an mhíostraithe, forbraíonn go leor falacailí gach mí, ach scaoileann falacail amháin a ubhán as an ubhagán is amach i gcuas an bhoilg. Taobh thiar den ghníomhaíocht seo, tagann na hubhagáin i bhfeidhm mar fhreagairt ar thál an hormóin fhalacailspreagthaigh (FSH) is an hormóin lúitéinithigh (LH) ag céimeanna ar leith sa timthriall míosta.
Falcaire. Fiaile spréite bhliantúil iltíreach is ea an falcaire. Na duilleoga i bpéirí, snasta ubhchruthach. Na bláthanna ar ghais chaola fhada, cúigpheitealach. Is foirmeacha den phlanda céanna le dathanna difriúla iad an falcaire fiáin, an falcaire gorm, agus lus Cholm Cille. Tá 20-25 speiceas den fhalcaire ar fad ann, iad go léir sa ghéineas "Anagallis" den fhine Primulaceae.
Gabriel Fallopius. Anatamaí a rugadh i Modena na hIodáile ab ea Gabriel Fallopius (1523- 9 Deireadh Fómhair 1562). Múinteoir clúiteach i bPadua. I measc a chuid fionnachtana, bhí na feadáin fhallópacha (útaracha) a cheanglaíonn na hubhagáin is an bhroinn.
Falrais. Gluaiseachtaí preabacha neamhdheonacha mar thoradh ar dhamáiste don chuid den inchinn a rialaíonn an comhordú matánach. Is féidir go dtarlóidh sí mar gheall ar ghalar géiniteach (falrais Huntington), stróc, nó i bpáistí mar aimhréidh ar ionfhabhtú le streipteacocas (falrais Sydenham).
Fanaile. Magairlín síorghlas dreapaire, dúchasach do Mheiriceá Láir. I ndiaidh na mbláthanna móra glasa, tagann na cochaill thanaí, suas le 15 cm ar fhad, dubh nuair a thriomaítear iad. Coinníonn siad an t-úscra fanailin, a úsáidtear go forleathan mar bhlastacht.
Fándaol. Ciaróg fhadaithe, ar dhath dorcha nó miotalach, le cumhdaigh ghearra bharrscoite sciathán de ghnáth. Foghlach ar fheithidí eile den chuid is mó, agus itheann cuid acu spóir fungas. An-choiteann i ndramhaíl duilleog is gnáthóga fliucha.
Fantaise. Píosa ceoil uirlise a fhuaimníonn mar a bheadh sí cumtha ar an toirt gan ullmhú, ach a bhíonn struchtúrtha go cúramach le fírinne.
Faocha gliomaigh. Crústach, cosúil le gliomach, a bhaineann feidhm as blaosc fholamh seilide mar dhídean iniompartha lena bolg bog a chlúdach is ea faocha gliomaigh. An cholainn neamhshiméadrach, chun fáil isteach sna blaoscanna bíseacha. Athraíonn an bhlaosc de réir mar a fhásann sí. Coitianta in uiscí tanaí cois cladaigh.
Faoileán scadán. Is faoileán mór é an faoileán scadán ("Larus argentatus"), suas le 66 cm ar fhad, atá coitianta sa leathsféar thuaidh. Na cosa bándearg de ghnáth, ach buí uaireanta; an ceann bán; an gob buí le spota dearg faoi bhun an chinn. Meastar gur lotnaid é in áiteanna, agus smachtaitear é.
Faoileoir crochta. Faoileoir le sciathán deilteachruthach a iompraíonn duine. Rinne Otto Lilienthal faoileoireacht chrochta cheannródaíoch sa Ghearmáin sna 1890idí. Shaothraigh NASA an faoileoir seo sna 1950idí mar pharaisiút faoileoireachta. Crochtar an píolóta in úim faoin bhfráma éadrom a bhfuil an sciathán greamaithe leis, agus stiúrann sé gluaiseacht an aerárthaigh le gluaiseachtaí a cholainne. Má choinnítear an uillinn ionsaithe i gceart, gintear ardú. Níos déanaí chuir NASA innill leis, agus méadaíodh réise na sciathán. Ina dhiaidh sin cuireadh sciatháin níos éifeachtaí in ionad an deilteascátháin chun an faoileoir fíoréadrom, nó micréadrom, a chruthú. Is féidir le micréadrom le réise 10 m luas 90 km san uair a bhaint amach.
Faoisceog. Saghas crann coill, dúchasach do na Balcáin, a fhástar i gcuid mhaith tíortha eile i gcomhair na gcnónna inite is ea an crann faoisceoige nó an fhaoisceog. Na cnónna imchlúdaithe i gcupán duilleogach a chúngaíonn mar a bheadh muineál os cionn an chnó.
Farad. Aonad SI an toillis leictrigh, leis an tsiombail F. Ainmnithe as Michael Faraday. Sainmhínítear é mar thoilleas toilleora le dhá pláta chomhthreomhara a bhfuil difríocht poitéinsil 1 V eatarthu agus lucht leictreach cúlóim amháin stóráilte air. Bíonn an micreafarad (1 μF = 10 F) agus an piceafarad (1 pF = 10 F) in úsáid choiteann.
Faraidé. Is éard is faraidé ann ná an lucht leictreach ar mhól (6.02 × 10) leictreon, arb ionann é is 9.65 × 10 cúlóm. Ainmnithe as Michael Faraday. An lucht is gá chun mól ian airgid (108 g) a dhí-ocsaidiú san imoibriú Ag + e → Ag.
Iarmhairt Faraday. Rothlú plána polaraithe solais, atá polaraithe go líneach, nuair a théann sé trí ábhair atá suite i réimse láidir maighnéadach. Chuir Michael Faraday síos air seo den chéad uair i 1845, agus ba chéim stairiúil é i léiriú an cheangail idir solas is maighnéadas. Is iarmhairt mhaighnéadoptúil í, de bharr ainiseatrópacht a ionduchtaíonn an réimse maighnéadach san ábhar. Ní hionann í is gníomhaíocht optúil, ina gcúlaítear an rothlú sa pholarú a tharlaíonn is an léas ag trasnú tríd an ábhar gníomhach má chuirtear an léas ar ais tríd sa mhalairt treo. Maidir leis an iarmhairt mhaighnéadoptúil, dúbláitear an rothlú má dhéantar an turgnamh céanna.
Faraing. Spás a dhéanann matán cumhdaithe le scannán múcasach taobh thiar den tsrón, an béal is an laraing, ach le bealach eatarthu. Síneann sí ó bhun na blaoisce, leanúnach leis an éasafagas faoina bun. I gcuid na sróine den fharaing atá oscailt an fheadán aireachtála. I gcuid an bhéil di, trasnaíonn conair an díleá is conair na riospráide a chéile, agus le linn slogtha stopann an riospráid ar feadh tamaillín. Sa chuid íochtarach, is iad an dá scoilt ar an dá thaobh den laraing na hionaid ina ngabhtar rudaí géara, cosúil le cnámha móra éisc, nuair a shlogtar iad. Sa chuid uachtarach, bíonn carnadh fíocháin limfigh (na céislíní), a mheastar a bheith ina chosaint i gcoinne ionfhabhtuithe ar eite.
Faraingíteas. Scornach thinn. Ceann de na tinnis is coitianta, de bharr ionfhabhtaithe bhaictéaraigh nó víreasaigh sna fíocháin líneála sa bhfaraing, de ghnáth.
Fardoras. In ailtireacht chlasaiceach is ailtireacht na hAthbheochana, an ceann is ísle agus is lú maisithe den 3 bhanda san taibhléadan. Luaitear fardoras freisin leis an bhfráma cloiche timpeall ar dhoras nó oscailt fuinneoige.
Fás criostal. Foirmiú criostal nuair a fhuaraítear tuaslagán sáithithe d'ábhar cuí, nó a bhaintear tuaslagóir éigin chun siúil trí ghalú. Tosaíonn an fás ar shíolchriostail bhídeacha a thugtar isteach ann chuige sin. Braitheann cruth na gcriostal a dhéantar go deireanach ar struchtúr bunúsach criostalta an ábhair thuaslagtha.
Fásra forchéime. Is é atá i gceist le fásra forchéime ainm luibheolaíochta ar an staid dheireanach de phlandaí ar leanúint gan suaitheadh. Nuair is í an aeráid is mó a chinneann an fásra, forchéim aeráide a tharlaíonn. In an-chuid réigiún ar Domhan, crainn a bhíonn ceannasach sa bhforchéim aeráide: foraoisí trópaiceacha báistí sna trópaicí taise, coillearnach duillsilteach i ndomhanleithid mheasartha. Ní ghlactar go hiomlán leis an gcoincheap seo, mar is féidir go dtagann fachtóirí eile san áireamh i gcomhar leis an aeráid, na hithreacha is na hairdí, mar shampla.
Fathachréalta dhearg. Réalta fhionnuar dhearg, 10-100 oiread thrastomhas na Gréine, agus na céadta míle oiread de lonracht na Gréine, ach mais cosúil le mais na Gréine. Tarlaíonn a leithéid go déanach i dtimthriall beatha réalta, i ndiaidh an phríomhsheichimh nuair a bhíonn an hidrigin sa chroíleacán ídithe agus a thosaíonn na cisil sheachtracha ag leathnú amach. Is é seo atá i ndán don Ghrian timpeall 5,000 milliún bliain amach anseo.
Feabhrán. Planda rúpach débhliantúil a fhásann 3 m ar airde is ea an feabhrán nó odhrán. Tá sé dúchasach do na réigiúin mheasartha ó thuaidh. Bíonn na duilleoga suas le 30 cm ar fhad, roinnte i dteascáin ubhchruthacha nó lansa-chruthacha, go minic liopach nó fiaclach. Na bláthanna bán nó scoth-bhándearg in umbail 5-15 cm ar leithead. An toradh leata leathaneiteach. Gaolmhar leis an bhfeabhrán capaill atá níos mó ná é, ag fás suas le 5 m ar airde. Sa chás seo, bíonn spotaí dearga ar na gais, agus na humbail suas le 50 cm ar leithead. Dúchasach d'iardheisceart na hÁise. Fástar mar mhaisiúchán é uaireanta, ach is féidir go gcuirfidh sé tús le greannú pianmhar craicinn má dhéantar tadhall leis i solas geal gréine.