Trelis/gawiki huggingface dataset:
Bachall Íosa. Ba thaise Chríostaí í Bachall Íosa (Laidin "baculus Iesu"). De réir an fhinscéil, thug Naomh Pádraig a bhachall órga iomráiteach, a shamhlaítear le Bachall Íosa i rith an ama, in éineacht lena Leabhar Soiscéil, ar a dtugtar Leabhar Ard Mhacha, go dtí Ardeaglais Ard Mhacha i gCúige Uladh a bhí bunaithe le déanaí aige.
De réir traidisiúin, thug díthreabhach an bhachall do Naomh Pádraig ar oileán a bhí suite sa Mhuir Éatrúscach, a fuair é ó Íosa Críost. Dúirt Íosa leis an díthreabhach é a thabhairt do Naomh Pádraig nuair a tháinig sé i dtír ann.
Liosta bailte sa Bhreatain Bheag. Is liosta bailte na Breataine Bige é seo, le 146 san iomlán. Sa Bhreatain Bheag, mar atá i Sasana agus i dTuaisceart Éireann, is baile é aon lonnaíocht a fuair cairt ionchorpraithe, ar a dtugtar cairt baile de ghnáth, arna cheadú ag an monarc. Tugadh ionadaíocht pharlaiminte do 55 buirg sa Bhreatain Bheag sa bhliain 1536, ach níor aithníodh san "Municipal Corporations Act 1835" ach 20 buirg sa Bhreatain Bheag. Mar thoradh ar fhás uirbeach ina dhiaidh sin ainmníodh áiteanna eile mar bhuirgí, lena n-áirítear Wrecsam, Y Rhondda,Y Barri agus Merthyr Tudful, ach níor bronnadh stádas ceantair uirbeach ar go leor lonnaíochtaí eile . Ceadaíonn an "Local Government Act 1972" do pharóistí sibhialta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag iad féin a réiteach mar chomhairlí baile .
Liostaítear cathracha freisin (i gcló trom) . Go dtí an 16ú haois, aithníodh baile mar chathair dá mbeadh ardeaglais deoise laistigh dá teorainneacha. Fuair cathair Tyddewi, le daonra de thart ar 2,000, stádas cathrach ar an mbealach seo. Bhain Llanelwy stádas cathrach amach in 2012 mar chuid d’ Iubhaile Diamant na Banríona Eilís II . 
Tá na logainmneacha in ord aibítre, gan neamhaird a dhéanamh ar shnáithíní agus spásanna idir focail. Má thosaíonn an t-ainm leis an alt, déanfar neamhaird de sin. Tá na cathracha le feiceáil i gcló trom.
A.
Aberaeron 
Aberafan 
Abercarn 
Aberdâr 
Aberdaugleddau 
Abergele 
Abergwaun 
Aberhonddu 
Abermaw 
Aberpennar 
Abersychan 
Abertawe 
Aberteifi 
Abertyleri 
Aberystwyth 
Amlwch 
Arberth
B.
Bae Colwyn 
Bagillt 
Bangor 
Y Bala 
Bargod 
Y Barri 
Bedwas 
Benllech 
Betws-y-Coed 
Bethesda 
Biwmares 
Blaenafon 
Blaenau 
Blaenau Ffestiniog 
Y Bont-faen 
Brynbuga 
Bryn-mawr 
Bwcle
C.
Caerdydd 
Caerfyrddin 
Caerffili 
Caergybi 
Caernarfon 
Caerwys 
Cas-gwent 
Casllwchwr 
Casnewydd 
Castell-nedd 
Castellnewydd Emlyn 
Cei Connah 
Ceinewydd 
Cilgerran 
Cil-y-coed 
Clydach 
Coed-duon 
Conwy 
Corwen 
Cricieth 
Crucywel 
Crymlyn 
Cwmbrân 
Cydweli 
Cyffordd Llandudno
D.
Degannwy 
Dinbych 
Dinbych-y-pysgod 
Doc Penfro 
Dolgellau 
Y Drenewydd
F.
Y Fenni
Ff.
Y Fflint
G.
Y Gelli Gandryll 
Glyn-nedd 
Glynrhedynog 
Gorseinon 
Glynebwy
H.
Harlech 
Hendy-gwyn 
Hen Golwyn 
Hwlffordd
Ll.
Llanandras 
Llanbedr Pont Steffan 
Llandeilo 
Llandrindod 
Llandudno 
Llandysul 
Llanelwy 
Llanelli 
Llanfairfechan 
Llanfair-ym-Muallt 
Llanfyllin 
Llangefni 
Llangollen 
Llanidloes 
Llanilltud Fawr 
Llanrwst 
Llansawel 
Llantrisant 
Llanwrtyd 
Llanybydder 
Llanymddyfri 
M.
Machynlleth 
Maesteg 
Merthyr Tudful
N.
Nefyn 
Neyland 
Niwbwrch
P.
Penarth 
Pen-coed 
Penfro
Penmaenmawr 
Penrhyndeudraeth 
Pen-y-bont ar Ogwr 
Pontardawe 
Pontarddulais 
Pontycymer 
Pontypridd 
Pont-y-pŵl 
Port Talbot 
Y Porth 
Porthaethwy 
Porthcawl 
Porthmadog 
Porth Tywyn 
Prestatyn 
Pwllheli
Q.
Queensferry
Rh.
Rhaeadr Gwy 
Rhisga 
Rhuddlan 
Rhuthun 
Rhydaman 
Y Rhyl 
Rhymni
S.
Saltney 
Sanclêr 
Shotton
T.
Talacharn 
Talgarth 
Tonypandy 
Y Trallwng 
Tredegar 
Trefaldwyn 
Treforys 
Tref-y-clawdd 
Trefynwy 
Treffynnon 
Tregaron 
Tre-gŵyr 
Treharris 
Treorci 
Tyddewi 
Tywyn, Conwy 
Tywyn, Gwynedd
W.
Y Waun 
Wdig 
Wrecsam 
Yr Wyddgrug
Y.
Ystradgynlais 
Ystrad Mynach
Deirdre Hargey. Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Deirdre Hargey. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Theas, ó 2020 ar aghaidh .
James Berry. Scríbhneoir agus feirmeoir Éireannach ab ea James Berry (1842–1914).
Rugadh Berry i mBun Abhann, Cluain Cearbán, Co. Mhaigh Eo sa bhliain 1842. Agus é ar cuairt ar a uncail an tAthair Ned O’Malley, an sagart paróiste i gCarna, Co. na Gaillimhe, bhuail sé le Sarah Greene, bean áitiúil, agus phósadar níos déanaí. Chuireadar fúthu i gCarna agus bhí aon duine dhéag clainne acu.
Ó 1910 go 1914 scríobh Berry colún sa "Mayo News" dar teideal "Tales of the West – Recollections of my Early Boyhood" (athchlóite sa bhliain 1927). Dhírigh an colún ar scéalta a chuala sé ina óige ag fás aníos i gContae Mhaigh Eo, agus rinne sé cur síos ar imeachtaí ó bhlianta an Ghorta Mhóir ar nós Tragóid Dhúlocha. Sa bhliain 1967, d’fhoilsigh Gertrude M. Horgan ó Aquinas College (Michigan) cnuasach dá chuid scéalta mar "Tales of the West of Ireland". Foilsíodh litreacha a scríobh Berry chuig an Connaught Telegraph mar cholúin sa nuachtán sin le linn deireadh na 19ú haoise agus tús na 20ú haoise. Rinne cuid de na litreacha seo ón 19ú haois cur síos ar an drochíde a thug na tiarnaí talún Angla-Éireannacha do chosmhuintir na hÉireann.
Fuair Berry bás ar 4 Meitheamh 1914 agus cuireadh sa reilig ar oileán Mhaínse é.
Johan Hendrik van Dale. Múinteoir, cartlannaí, agus foclóirí Ollannach ab ea Johan Hendrik van Dale (15 Feabhra 1828 - 19 Bealtaine 1872). Chruthaigh sé "Foclóir Mór na hOllainnise le Van Dale" ( ); a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1874, tar éis a bháis. Ba é, agus ina eagráin ina dhiaidh sin, príomhfhoclóir na hOllainnis.
Beathaisnéis.
Ba as Eeklo, i gCúige Pléimeannach Fhlóndras Thoir, an Bheilg, tuismitheoirí Van Dale. Bhí eipidéim bholgaí i Meetjesland, i bhFlóndras Thoir: theith Abram (Abraham) van Dale (1799-1837) agus a bhean chéile torrach Pietje (Pieternella Johanna du Bois, 1802-1865) uaidh go Sluis, san Ísiltír; áit ar rugadh a mac, Johan Hendrik.
Caithfidh gur mac léinn agus scoláire den scoth é Johan Hendrik. Agus é ocht mbliana déag d'aois, bronnadh teastas oifigiúil múinteoireachta air ("onderwijsbevoegdheid" ), rang a ceathair. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, tugadh ardú céime go dtí an dara rang é. Sa bhliain 1854, ceapadh é ina phríomhoide ar an scoil phoiblí i Sluis. Sa bhliain 1857, ceapadh é ina chartlannaí cathrach oinigh. Scríobh sé téacsleabhair faoin tábhacht a bhaineann le soiléireacht teanga, agus altanna faoi stair Sluis.
Sa bhliain 1866, d'fhoilsigh sé a chéad saothar foclóireachta: "Taalkundig handboekje, de alphabetische lijst van alle Nederlandsche woorden, die wegens litriú taalkundig gebruik aan eenige bedenking onderhevig zijn" (" "Lámhleabhar teangeolaíoch, nó liosta aibítre de na focail Ollainnise go léir a d'fhéadfadh cur ina gcoinne, mar gheall ar a litriú nó a n-úsáid teanga"”). Sa bhliain 1867, iarradh air athbhreithniú a dhéanamh ar an "Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal" (" "Foclóir Nua na hOllainnise" " ) de 1864 le Isaac Marcus  agus Nathan Salomon Calisch, a d'úsáid an litriú as feidhm Siedenbeek seachas an litriú a moladh le déanaí De Vries agus Te Winkel. Ghlac sé leis an tasc, agus chríochnaigh sé laistigh de cheithre bliana. Scríobh sé sa réamhrá a ghabhann leis an gcéad eagrán, 1872:
&lt;br&gt;
"Het schrijven van een Woordenboek is een ondankbaar en verdrietig werk. Is er veel dat men heeft opgenomen of verbeterd, er is nog veel meer dat men vergeten heeft, dat de aandacht ontsnapt is en alzoo onverbeterd is gebleven."&lt;br&gt;
&lt;br&gt;("Is tasc gan bhuíochas agus brón é foclóir a scríobh. Fiú nuair a bhíonn go leor curtha san áireamh nó ceartaithe ag duine, bíonn i bhfad níos mó fós ann a bhíonn dearmad déanta ag duine air, nó nár tharla gan fhios dó, agus mar sin atá neamhfheabhsaith go fóill".)
Bhí an foclóir á chríochnú - bhí an chéad imleabhar foilsithe cheana féin - nuair, sa bhliain 1872, nuair a tháinig an bholgach air van Dale, agus fuair sé bás di. Chríochnaigh a dhalta (kwekeling) Jan Manhave  an chuid eile de go dtí gur foilsíodh é.
Cáineadh an chéad eagrán den "Groot woordenboek" mar nár chloí siad le caighdeáin acadúla an chruinnis; ach moladh go forleathan é freisin. Ón gceathrú heagrán ar aghaidh, agus ina leasuithe níos déanaí, tá ainm van Dale ceangailte leis an "Groot woordenboek" mar chomhartha ar a údarás i ngach ábhar a bhaineann leis an Ollainnis.
An Aird Mhóir. Baile fearainn in Iorras Aithneach, Contae na Gaillimhe idir Cill Chiaráin agus Carna is ea An Aird Mhóir. Tá clú agus cáil ar an áit as an gceol traidisiúnta agus as an amhránaíocht sean-nóis. Shocraigh an scéalaí mór le rá Éamon a Búrc síos san Aird Mhóir nuair a d'fhill ar Éirinn ag deireadh na 19ú haois. Is de bhunadh na hAirde Móire é an t-iarSheanadóir Trevor Ó Clochartaigh.
Tógadh Cé na hAirde Móire timpeall 1880, agus tugtar “Trá na hAille” ar an trá ó thuaidh den ché.
Luaigh an cartagrafaí Tim Robinson roinnt logainmneacha eile sa mbaile fearainn seo ar léarscáil Chonamara a d'fhoilsigh sé sa bhliain 1990:
Baile na Trá. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile na Trá air:
Seán Ó Cualáin. Is stiúrthóir scannán Éireannach é Seán Ó Cualáin, as Loch Con Aortha, Cill Chiaráin, Co. na Gaillimhe ó dhúchas. Stiúir sé "Dara Beag — File Pobail" sa bhliain 2004, "Rí an Fhocail" i 2007, "Lón sa Spéir" i 2012, "Mise Raiftearaí an Fíodóir Focal ("scríofa ag Tadhg Mac Dhonnagáin) i 2013, agus "Crash and Burn" (faoin tiománaí rásaíochta Tommy Byrne) i 2016.
Corvidae. Is fine iltíreach é Corvidae d'éin pasaireacha oscineacha ina bhfuil na préacháin, na fiacha, na rúcaigh, na cága, na scréachóga, na snaganna breaca, Crypsirininae, "Pyrrhocorax", agus "Nucifraga". Tugtar coirbhideach ar bhall den fhine seo i nGaeilge.
Faoi láthair tá 133 speiceas san áireamh san bhfine seo. Cuimsíonn an géineas "Corvus", lena n-áirítear na cága, na préacháin, na rúcaigh, agus na fiacha, níos mó ná an tríú cuid den bhfine ar fad.  Is iad na coirbhidigh na pasairigh is mó.
Baile na Manach, Contae Aontroma. Is baile fearainn i gContae Aontroma é Baile na Manach (Béarla: "Monkstown").
Dáileadh cosmapolaiteach. Sa bhitheolaíocht, deirtear go bhfuil dáileadh cosmapolaiteach nó iltíreach ag tacsón má shíneann a raon trasna an domhain ar fad nó an chuid is mó den domhan i ngnáthóga cuí. Deirtear go léiríonn tacsón den sórt sin, speiceas de ghnáth, cosmapolaiteachas nó iltíreachas. Tá a mhalairt fíor maidir le speicis dhúchasacha, atá le fáil in aon suíomh geografach amháin.
Téarmaí agus coincheapa gaolmhara.
Tá an téarma paindéimeachas in úsáid freisin, ach níl gach údar i gcomhréir le chéile sa chiall ina n-úsáideann siad an téarma; labhraíonn cuid acu ar an phaindéimeachas go príomha agus iad ag tagairt do ghalair agus do phaindéimea, agus cuid eile mar théarma idirmheánach idir eindéimeachas agus cosmapolaiteachas, i ndáiríre feictear ar phaindéimeachas mar fhochosmapolaiteachas. Ciallaíonn sé seo gearr do chosmapolaiteachas, ach le bearnaí móra sa dáileadh, abair, as láthair iomlán ón Astráil . Athraíonn an téarmaíocht, agus tá roinnt díospóireachta ann maidir le cé acu an bhfuil a mhalairt fíor idir eindéimeachas agus paindéimeachas nó cosmapolaiteachas..
Baile na Manach (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile na Manach air:
Alismatales. Ord de phlandaí bláthanna iad na hAlismatales lena n-áirítear thart ar 4500 speiceas. Tá plandaí a shanntar don ordú seo den chuid is mó trópaiceach nó uisceach. Fásann cuid acu san fhíoruisce, cuid eile i ngnáthóga muirí.
Cur síos.
Cuimsíonn na hAlismatales plandaí bláthanna luibheacha de ghnáthóga uisceacha agus riascacha go minic, agus na monacotailéadóin amháin ar a dtugtar suthanna glasa seachas na hAmaryllidaceae. Áiríonn siad freisin an t-aon angaispeirm mhuirí a fhásann go hiomlán faoi uisce, na féir mara. De ghnáth socraítear na bláthanna i mbláthraí, agus níl inspeirm ag na síolta aibí.
Tál Cas. Sinsear eapainmneach Dhál Chais ba ea Cas nó Tál Cas.
Beatha.
Conall Eachluath ba ea a athair agus Coirpthe iníon Eochach Mugmedóin a mháthair. Gabha ba ea a athair altrama, agus dá bharr a leasainm. D'éirigh sé ina rí Tuamhan. Rinne sé gabháil chine dá gcuid críoch i measc a thriúr mac déag. Tháinig a mhac is sine "Blait" i gcomharbacht air mar rí.
Muintir.
" He had thirteen sons, at least three of which would found substantial lineages whose descendants would rule as lords over substantial territories:
AND.
I measc daoine a mhaíonn gur de shliocht Dál Chais iad, tá comhchoibhneas suntasach ann ó thaobh staitistice de, le síniú Y-AND R-L226 a bheith ann. Meastar dá bharr go raibh an sóchán seo ag a sinsear.
Lorcán mac Lachtna. Rí Dhál Chais ba ea Lorcán mac Lachtna (fosta Lorcán Loch Deirgdheirc nó Lorcán na Long ) (bás 942).
Beatha.
Dar leis An Leabhar Muimhneach, tháinig Lorcán i gcomharbacht ar Reabachán mac Mothla (bás 934). Sa bhliain chéanna, maraíodh Duibhghiolla mac Reabacháin ag Conghalach mac Lorcáin. Is dócha go raibh Lorcán agus Uí Thoirdhealbhaigh in ann an ríogacht a ghabháil de thairbhe an fheillghnímh seo.
Bás.
Dar le O'Hart, fuair sé bás sa bhliain 942, agus tháinig a mac Cinnéidigh in gcomharbacht air.
Clann.
Bhí ceathrar mac ag Lorcán, a bhunaigh uile a gclann féin:
Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain. Rí Mumhan le seal gairid idir na blianta 1167 agus 1168 ba ea Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain (bás 1168).
Beatha.
Tar éis bhás Toirdhealbaigh Uí Bhriain sa bhliain 1167, tháinig a mhac is sine, Muicheartach, i gcomharbacht air. An bhliain dár gcionn, maraíodh Muichertach 'Oidhre Éireann' ag a chol ceathrar Conchúr garmhac Chonchúir Uí Bhriain. Ar an dtoirt, maraíodh an marfóir agus a lucht comhcheilge de chlann Uí Fhaoláin. Tháinig ansin Domnall Mór Ua Briain i gcoróin, deartháir níos óige Mhuicheartaigh.
Clann.
Bhí mac amháin ag Muircheartach, Donnchad maraithe sa bhliain 1194 par ag a chol ceathrar, Muircheartach Finn mac Domhnaill Mhóir.
Lugaid Mend. Rí seanscéalach Éireann ba ea Lughaidh Meann nó Lámhdhearg (Meán-Ghaeilge Lugaid Mend nó Lámderg) mac Aonghas Tírigh mhic "Fer Corb" mhic "Mug Corb" mhic Cormaic Cais. Tál Cas ba ea a gharmhac.
Comhaimseartha a bhí sé le Niall Naoighiallach. Mhaígh clanna Déisi Tuaiscirt gurbh éa sinsear é.
Conall Eachluath. Rí Mumhan a mheastar ba ea Conall Eachluath (359–434). Sinsear Dhál Chais ba ea é trína mhac Tál Cas.
Muintir.
Coirpthe iníon "Eochach Mugmedóin", Ardrí ba ea a bhean chéile. Bhí triúr mac acu, Tál Cas, "Énna Airctech" agus "Énna Téith"; agus iníon amháin, Cóemfhind bean chéile "Torna Éices".
Tháinig idir Éanna Airgtheach agus Cas i gcomharbacht air in am trátha.
Sergey Vladimirovich Cherkasov. Maítear go spiaire Rúiseach is ea Sergey Vladimirovich Cherkasov, a rugadh sa bhliain 1986.
Gairm.
Deirtear gur chaith Sergey Vladimirovich Cherkasov na blianta ag cruthú aitheantas bréige dó féin. Lig Cherkasov air gur Bhrasaíleach darbh ainm Victor Muller Ferreira é, D'hreastail sé ar Choláiste na Tríonóide ar feadh ceithre bliana idir 2014 agus 2018, ag baint amach céim san eolaíocht pholaitiúil.
Sa bhliain 2022, chuir Cherkasov isteach ar intéirneacht ag an Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta sa Háig, ag déanamh iarracht an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta a insíothlú. Ach ghabh oifigigh faisnéise é nuair a shroich sé an Ísiltír.
Oileán Máisean. Oileán i ngar do Charna, Contae na Gaillimhe nach bhfuil aon chónaí air is ea Oileán Máisean (Béarla: "Mason Island").
Stair.
Níl daoine ina gcónaí ar an oileán ó 1952, ach bhíodh suas le 127 duine ina gcónaí ann ag deireadh na 19ú haoise. Tá roinnt tithe tréigthe ar an oileán chomh maith le tithe saoire athchóirithe atá ar fáil ar cíos. Níl aon bhád farantóireachta ag freastal ar an oileán. Tá iarsmaí luath-Chríostaíochta éagsúla ar an oileán freisin — reilig, altóirí, crosa, agus aireagal ina measc.
Fraochoileán. Oileán agus baile fearainn amach ó chósta Iorras Aithneach i gContae na Gaillimhe is ea Fraochoileán (Béarla: "Freaghillaun"). Tá sé timpeall is 0.3 ciliméadar cearnach ina achar agus suite cúpla ciliméadar siar ó thuaidh ó Thrá Mhaírois.
Tá an talamh ar an oileán cothrom agus clúdaithe le féar den chuid is mó.
Róisín Ní Chualáin. Is ban-aisteoir Éireannach as Carna, Contae na Gaillimhe ó dhúchas í Róisín Ní Chualáin. Rinne sí an carachtar Lee Ní Neachtain ar an gclár teilifíse "Ros na Rún".
Thosaigh sí ag aisteoireacht in Amharclann Halla na Cathrach i gCathair na Gaillimhe. Bhí sí ar "Ros na Rún" ó 2005 go 2015, agus bhí páirt aici i gcúpla eipeasóid den tsraith ghrinn "Rásaí na Gaillimhe" sa bhliain 2012.
Faoi láthair, tá sí ina príomhoide ar Scoil Cholmáin, Maínis, i ngar do Charna.
Pat Sheehan. Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Pat Sheehan (). Rugadh é ar 28 Bealtaine 1958 i mBéal Feirste. Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Bhéal Feirste Thiar, ó 2010 .
Saol.
Chaith Sheehan 18 bliain sa phríosún agus é ar an bpluid agus ar stailc ocrais faoi dhó, i 1980 agus 1981. Sa bhliain 1981 chuaigh sé gan bhia ar feadh 55 lá agus bhí sé go dona tinn sular cuireadh stop leis an stailc ocrais. 
Sa phríosún bhain Sheehan céim amach san fhealsúnacht agus sa pholaitíocht le céad onóracha.
Gaeilgeoir is ea Pat Sheehan.
An Bhuiríos. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Bhuiríos air:
Melody (amhránaí Brasaíleach). Is amhránaí agus aisteoir Brasaíleach í Gabriella Abreu Severino (rugadh ar an 4 Feabhra 2007 í).
Bhain Melody clú náisiúnta amach go luath in 2015, tar éis di físeán a phostáil ar a leathanach Facebook ag canadh an amhráin "Fale de Mim", amhrán a scríobh a hathair, Belinho. Sa chéad fhíseán eile, rinne sí iarracht guth cuachach le Christina Aguilera a dhéanamh, agus scaipeadh an físeán sin go mear ar an Idirlíon. Go luath ina dhiaidh sin, rinne sí físeán eile den sórt céanna, an uair seo le cara dá hathair.
Meastar go bhfuil Melody ar cheann de na hamhránaithe óga Brasaíleacha is mó tionchair ar an idirlíon.
Paddy Mhéime Ó Súilleabháin. Is scríbhneoir Éireannach as Loch Con Aortha ó dhúchas é Paddy Mhéime Ó Súilleabháin (rugadh 1944). D'fhoilsigh Coiscéim cúpla leabhar filíochta dá chuid agus, sa bhliain 2018, leabhar cuimhní cinn ("Seachrán Deoraí") ina ndéanann sé cur síos ar na tréimhsí a chaith sé thar lear, i Sasana, Albain, an Astráil, agus Alasca.
Tá roinnt duaiseanna scríbhneoireachta buaite aige, ó Oireachtas na Gaeilge, Oireachtas Cheanada, agus féilte éagsúla i gConamara.
Tagairtí.
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Iorras Aithneach]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
Aonach Capall Chnoc Uarchoille. Ar 23/24 Meitheamh gach bliain (Oíche Fhéile San Seáin), reáchtáltar Aonach Capall Chnoc Uarchoille, an t-aonach capall is sine sa tír, Is baile suite i gContae an Chláir é Cnoc Uarchoille (Spancel, Spancil nó SpancillHill, srl).
Sa 18ú haois a reáchtáladh an t-aonach ar Chrosaire Chnoc Uarchoille don chéad uair. Tá sé ag tarraingt na sluaite riamh ó shin.
Béaloideas.
Uair amháin ní raibh deoir uisce le fáil i dtobar ná i sruthán. Ach nuair a tháinig muintir iarthar an Chláir ar an aonach, bhain muintir an bhaile sin cual airgid díobh ar dheoch uisce do na capaill agus chuir siad a mallacht ar an lá. Riamh ó shin, deirtear go mbíonn sé ina bháisteach ar Aonach Spancel Hill Lá Fhéile Naomh Eoin.
Ríocht Rómhánach. Ba í an Ríocht Rómhánach (Laidin: "Regnum Romanum") an tréimhse is luaithe i stair na Róimhe, ó bhunú na cathrach c. 753 RC go dtí gur tháinig an phoblacht ar an bhfód c. 509 RC.
Kione Vradda. Is ceann tíre garbh é Kione Vradda in iardheisceart Oileán Mhanann, sna hOileáin Bhriotanacha, a ardaíonn go dtí. Tugann sé foscadh do Bhá Phort Erin ón tuaisceart.
Tá siúlóid ar bharr aille, Cosán an Chorónaithe, suas go dtí an ceann agus timpeall an chinn trí Thúr Milner. Tógadh é seo i 1871 mar thur amhairc i gcuimhne ar William Milner ó Milner's Safe Co. Ltd. a raibh clú air ag an am, déantóir taisceadán dófhriotaíoch agus daonchara áitiúil. Tá a túr tógtha i gcruth eochair agus glas. Uaireanta is féidir Sléibhte Mhúrn i dTuaisceart Éireann a fheiceáil ón mbarr.
Stair.
Bhí copar á cairéal anseo sa Chré-Umhaois . Tá carn ársa ar Cronk Vradda in aice láimhe. Thángthas ar thaisce ársa boinn ag Kione Vradda sa bhliain 1848. Roimh an Dara Cogadh Domhanda, bhí trádáil iascaireachta rathúil i muiríní a fuarthas as Kione Vradda. Tá oibreacha mianaigh atá as úsáid ar an gceann tíre, léiríonn cáipéisí áitiúla go raibh an mhianadóireacht ar siúl ó na 1650idí ar a laghad go dtí go dúnadh é in 1874, agus faoin am sin bhí na seaftaí báite i bhfad faoi leibhéal na farraige.
Úsáidí comhaimseartha.
Tá an-tóir ag siúlóirí, grianghrafadóirí agus ealaíontóirí ar an suíomh, agus is anseo a rinneadh an " Kodak World's Best Photograph" ó 1931. Bhuaigh CW Powell £4,000 don phictiúr. Tá an-tóir ag tumadóirí scúba ar uiscí glan an chinn tíre freisin.
Romalas.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1040604&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-06-22T21:51:51Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Ba mhaith liom eilifintí&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Ba é Romalas (Laidin: "Romulus") bunaitheoir finscéalach agus chéad rí na Róimhe.
Numa Pompilius. Ba é Numa Pompilius (c. 753–672 RCR) dara rí finscéalach na Róimhe a tháinig i gcomharbas ar Romalas tar éis idir-ríocht bliana.
Tullus Hostilius. Ba é Tullus Hostilius tríú rí finscéalach na Róimhe.
Ancus Marcius. Ba é Ancus Marcius ceathrú rí finscéalach na Róimhe.
Servius Tullius. Ba é Servius Tullius séú rí finscéalach na Róimhe.
Lucius Tarquinius Priscus. Ba é Lucius Tarquinius Priscus cúigiú rí finscéalach na Róimhe.
Papilio machaon. Féileacán den fhine Papilionidae is ea Papilio machaon nó an féileacán fáinlearrach. Tugtar an féileacán choiteann buí ar an bhféileacán freisin, nó go simplí an féileacán (ainm coitianta a chuirtear i bhfeidhm ar gach ball den fhine, ach ba é an speiceas seo an chéad fhéileacán ar tugadh an t-ainm air). Is é an speiceas cineál an ghéineas Papilio. Tá an speiceas forleathan seo le fáil i gcuid mhaith den Phailé-artach (is é an t-aon féileacán fáinlearrach é sa chuid is mó den Eoraip) agus i Meiriceá Thuaidh.
Is é an speiceas tíopúil den ghéineas "Papilio". Tá an speiceas forleathan seo le fáil i gcuid mhór den Phailé-artach.
Sanasaíocht.
Ainmnítear an speiceas seo i ndiaidh Machaon, pearsa i miotaseolaíocht na Gréige. Mac ab ea é ag Aescaláipias, dia an leighis.
Lucius Tarquinius Superbus. Ba é Tullus Hostilius an seachtú rí agus rí deireanach na Róimhe de réir finscéil. Bhí sé ina réim ar feadh 25 bliain go dtí gur éirigh an chosmhuintir amach agus bunaíodh an phoblacht.
Danny Baker. Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Danny Baker (). Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Bhéal Feirste Thiar, ó 2022 ar aghaidh .
Gerry Carroll. Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Gerry Carroll (). Rugadh é ar 27 Aibreán 1987 i mBéal Feirste. Is ball é de Chomhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Thiar, ó 2016 ar aghaidh .