Trelis/gawiki huggingface dataset:
Punc-rac. Seánra rac-cheoil is ea punc-rac, a tosaíodh sna 1970idí i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Sasana. Bannaí móra ag an am ab ea The Ramones, The Clash, Sex Pistols agus The Damned. Rac-cheol simplí, salach agus tapaidh is ea é, agus bíonn teachtaireachtaí feargacha agus agóideacha sna liricí go minic.
Cé nach bhfuil punc i nGaeilge fós, bíonn bannaí mar Oi Polloi, Atomgevitter agus Mill a h-Uile Rud ag déanamh punc i nGaeilge na hAlban, agus mheasc cúpla bannaí ceol traidisiúnta na hÉireann agus punc-rac le chéile, mar shampla The Pogues, Flogging Molly agus Dropkick Murphys. Ta grúpaí Éireannacha eile a chasann punc-rac nó iar-phunc-rac as Béarla, ar nós Sprints.
Thosaigh punc-rac crua ag deireadh na seachtóidí le bannaí ar nós Black Flag, Dead Kennedys, agus Misfits. Tá punc-rac crua níos tapa agus níos glóraí ná punc-rac. Tá ceangal idir punc-rac crua agus lipéaid neamhspleácha ar nós Dischord Records, SST Records, agus Alternative Tentacles. Anois is arís, meascann ceoltóirí punc-rac crua le miotal trom. Tá grindcore agus metalcore mar thoradh. Chum Napalm Death grindcore.
Anois is arís, meascann ceoltóirí punc-rac le popcheol. Tá punc-rac pop mar thoradh. Is é an chéad banna punc-rac pop The Ramones. Meascann siad punc-rac le tionchar ó bhannaí cailíní ar nós The Ronettes agus araile. Is bannaí punc-rac pop luath eile iad The Buzzcocks agus The Undertones. D'éirigh punc-rac pop níos cáiliúla le linn na 1990idí, le bannaí ar nós Green Day, Blink-182, agus The Offspring. 
Meascann ceoltóirí punc-rac le ceol tíre agus ceol tuaithe freisin. Tá punc-rac tíre agus cowpunk mar thoradh. 
Tá tionchar ag punc-rac ar na seánraí iarphunc agus nuathonn. 
Is fochultúr é punc-rac freisin.
Miotal trom (ceol). Téarma rac-cheoil is ea miotal trom, nó ceol trom-mhiotalach, a tháinig ar an saol ag deireadh na 1960idí agus i dtús na 1970idí. I ndáiríre is comhcheangal idir na gormacha agus rac-cheol crua é. Is iad Led Zeppelin, Black Sabbath agus Deep Purple na rac-bhannaí is minice a luaitear nuair a phléitear na daoine a chuir tús leis. 
Tháinig an miotal trom go mór chun cinn sna hochtóidí le bannaí ceoil ar nós Metallica Slayer agus Testament. Tháinig cineálacha nua ar an bhfód ina dhiaidh sin, ar nós "miotal nua" na nóchaidí, nuair is beag suim a bhí sa mhiotal i gcomórtas leis na hochtóidí. Bhí Korn, Slipknot agus Machinehead ar na bannaí ba cháiliúla agus ba rathúla. 
Tar éis na nóchaidí tharla saghas athbheochana de bharr leithéidí "Trivium", "Shadows Fall" agus "Bullet for my Valentine" a dhul i mbun an tsaghas miotail a raibh ráchairt air sna hochtóidí. Ba í an difríocht ba mhó a bhí idir na sean-bhannaí miotail agus na cinn nua ná déanamh na n-amhrán, agus an giotár aonair le cloisteáil iontu arís. Ní dhéantaí seo sna nóchaidí agus an oiread sin léiritheoirí, leithéid Ross Robinson, go mór ina choinne. Chomh maith leis seo, bhí sé de nós ag a lán bannaí nua miotail na giotáir a bheith i ngléas an-íseal nó giotáir seacht sreang (nó ocht sreang féin) a úsáid. 
Tháinig cuid de na bannaí nua faoi anáil an "rap-cheoil", rud atá le haithint ar Limp Bizkit nó fiú amháin ar an "rap-cheolaí" Ice Cube agus é ag canadh san amhrán "Children of the Korn" ar "Follow The Leader", an tríú halbam de chuid Korn.
Dá bhrí sin tugtar "bannaí na seanscoile" ar bhannaí na n-ochtóidí, leithéid Slayer, banna atá ag seinm fós. Is féidir a rá go bhfuil ceol na "seanbhannaí" ag dul i gcion ar na bannaí atá anois ann.
Aleksander Kwaśniewski. Bhí Aleksander Kwaśniewski (15 Samhain 1954 i mBiałogard a rugadh é) ina uachtarán ar an bPolainn ó 1995 go 2005.
Gaeltacht Bhéal Feirste. Sa lá atá inniu ann, tá sé le cluinstint i mBéal Feirste go bhfuil borradh ag teacht ar an Ghaeilge ins an áit, go háithrid in iarthar na cathrach. Bunaíodh Bunscoil Phobal Feirste ar Bhóthar na bhFál sna 1970idí, agus ba í an chéad Ghaelscoil ariamh i dTuaisceart Éireann. Ba iad muintir an cheantair ina bhfuil an scoil suite a chinn gur fríd mheán na Gaeilge a gheobhadh a gclann a gcuid bunoideachais.
I dtús báire, cha raibh ach naonúr ag freastal ar Scoil Phobal Feirste. Dhiúltaigh rialtas na Ríochta Aontaithe aitheantas a thabhairt don scoil. Mar gheall air sin, fágadh an scoil gan an tacaíocht ba chuí ar dtús, mar aon leis an chuid is mó de na scoileanna a bhí ag teagasc i dteangacha mionlacha ar fud na Ríochta Aontachta agus Phoblacht na hÉireann. Cúpla bliain ina dhiaidh sin, bunaíodh Meánscoil Feirste. Bhí sí ar an chéad mheánscoil Lán-Ghaeilig i dTuaisceart Éireann.
Tháinig méadú ar an Ghaeilge i rith na mblianta seo agus inniu, síltear go bhfuil thart fá 30,000 duine ina gcónaí sa cheantar a bhfuil Gaeilig ínteach acu. Bheir roinnt daoine Gaeltacht Sheoige nó Gaeltacht Bhéal Feirste ar an áit, in ainneoin nach Gaeltacht oifigiúil í ar chor ar bith (is é sin, chan fhuair an ceantar aitheantas oifigiúil ó rialtas ar bith). Meastar go labhraíonn 15,000 duine Gaeilge ansin minic go leor, nó duine as gach beirt dá bhfuil cónaí orthu sa cheantar áitiúil.
Ach anois, tá plean ag Comhairle Cathrach Bhéal Feirste Ceathrú Gaeltachta a bhunú in iarthar na cathrach. Chan fhuil Rialtas na Ríochta Aontaithe sásta stádas Gaeltachta a phronnadh ar an áit, ó nach bhfuil sé de nós acu sin a dhéanamh in áit ar bith sa tír. Ar ndóighe, ós rud é nach cuid de Phoblacht na hÉireann é Béal Feirste, níl sé de cheart ag rialtas na Poblachta reachtaíocht ar bith a chur i bhfeidhm ar an leibhéal áitiúil sin. Cha labhraíonn ach cuid réasúnta bheag den daonra iomlán an teanga. Tá iarrachtaí ar siúl ag eagraíochtaí Gaeilge, áfach, stádas oifigiúil éigin a bhaint amach don cheantar in iarthar Bhéal Feirste, ó thaobh cúrsaí teangtha de.
Tá go leor áiseanna Gaeilge le fáil sa chathair, cosúil leis an nuachtán laethúil Lá, An tUltach, Oifigí Fhoras na Gaeilge, Forbairt Feirste, Bunscoil Phobal Feirste, An Ceathrú Póilí, Cultúrlann McAdam Ó Fiaich agus Iontaobhas ULTACH, gan trácht ar na scoileanna lán-Ghaeilge iad fhéin.
Tubaiste Hillsborough. Tubaiste a tharla i rith chluiche sacair i Hillsborough, Sheffield, Sasana ab ea Tubaiste Hillsborough. Bhí Liverpool F.C. ag imirt i gcoinne Nottingham Forest F.C. i gcluiche leathcheannais an Corn FA, ar 15 Aibreán 1989, in Hillsborough (staid Sheffield Wednesday F.C). Maraíodh sé dhuine is nócha nuair a tháinig an iomarca daoine isteach sa staid ag an am céanna. Chuir an réiteoir deireadh leis an gcluiche ag 3:06, nuair a thosaigh daoine gortaithe ag teacht amach ar an bpáirc.
Lucht leanúna fhoireann Learphoill uilig a maraíodh mar gur ar a dtaobh sin den staid sacair a tharla an brú agus an tsatailt.
Tar éis na tubaiste, cuireadh cosc ar bhacainne i staideanna sacair. 
Fiosrúcháin.
Is iomaí slí a chuaigh sé sin i gcion ar na dlíthe de chuid Shasana agus na Breataine Bige agus de chuid áiteanna eile. Bhí an iliomad fiosrúchán, ionchoisní, athbhreithnithe, cásanna dlí agus ionchúiseamh thar na blianta dá bharr sin. Mar a tharla i gcás an Stardust i BÁC, is é an dara hionchoisne a rinne an cíoradh ceart ar an bhfianaise agus a thug breithiúnas in 2016 gur “marú mídhleathach” a tharla. 
Ar an 28 Márta 1991, tháinig giúiré 9-2 ar chinneadh “bás tionóisceach”. Ní raibh ceachtar den dá thaobh sásta leis an mbreith. lean an chonspóid ar aghaidh ar feadh na mblianta. 
Ar an 26 Aibreán 2016, rialaigh an coiste cróinéara i Warrington gur "marú mídhleathach" a bhí ann agus nach raibh locht ar bith le cur ar lucht leanta Liverpool. I measc na gcúiseanna ar rialaigh an giúré ina leith, bhí gur botúin phleanála de chuid na bpóilíní, ar an lá, a chuir go mór leis an tubaiste.
Dliteanas.
Thug an tubaiste comhthéacs do chinntí de chuid Theach na dTiarnaí, go háirithe sna cásanna Alock agus Bland, maidir leis an méid dliteanais atá ann i dtaobh gortú síciatrach agus deireadh a chur le saol duine a bhí i riocht seasta gan chiall gan chéadfaí.
Béal Feirste Thiar (toghlach). Is pobal Náisiúntaigh í atá ina gcónaí i mBéal Feirste Thiar. Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é freisin. Cruthaíodh sa bhliain 1922 é. Is é Paul Maskey (SF) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Rugadh an polaiteoir cáiliúil Gerry Adams taoiseach Shinn Féin sa cheantar, agus cónaíonn sé ann fós. Tá an ceantar suite timpeall Baile Andersean ar Bhóthar Sheoige agus Bóthar na bhFáll, tá an Ghaeilge ina teanga pobail i mBéal Feirste Thiar de thoradh Gaeltacht Sheoige atá suite ann.
Rio de Janeiro (stát). Stát de chuid na Brasaíle is ea Rio de Janeiro, atá suite in oirdheisceart na tíre. Is í Rio de Janeiro an phríomhchathair agus is é Wilson José Witzel an gobharnóir. Bhí 16,718,956 duine ina gcónaí sa stát sa bhliain 2017. 
Is é Rio de Janeiro an dara geilleagar is mó sa tír. Is iad taiscéalaíocht agus scagadh ola, tionscal na gceimiceán, agus longthógáil na tionscail is mó sa stát.
An Daingean, Co. Uíbh Fhailí. Is baile beag Éireannach é an Daingean, i gContae Uíbh Fhailí, nó "Daingean" as Béarla.
"Philipborough" an t-ainm a bhí air i rith blianta Bhanríon Máire na hAlban, agus í ina banríon ar Shasana. Chuir sí an t-ainm air in onóir a fear céile Philip ón Spáinn, ach tar éis 1921 ainmníodh é "Daingean" as Béarla arís. Bhí Daingean ina phríomhbhaile ar Chontae Uíbh Fhailí ar feadh tamaill, ach nuair a tháinig méadú sa daonáireamh sna mbailte eile roghnaíodh Tulach Mhór mar príomhbhaile an chontae.
Nua-Ghaeltacht. Is é is Nua-Ghaeltacht ann ná Gaeltacht atá bunaithe d'aon ogham, is é sin, coilíneacht nó ceantar Gaeilge ina bhfuil an teanga ag dul ó ghlúin go glúin go nádúrtha, cé nach raibh an áit féin ina Gaeltacht le fada an lá sular aistrigh na Gaeilgeoirí ansin. Tá dhá áit in Éirinn, ar a laghad, a dtugtar Nua-Ghaeltacht orthu, is é sin, Gaeltacht na Mí i gContae na Mí agus Gaeltacht Bhóthar Sheoighe i mBéal Feirste. 
Bunaíodh Gaeltacht na Mí sa bhliain 1935, i ndiaidh feachtas fada poiblíochta ar ghlac Máirtín Ó Cadhain páirt ann, i measc daoine eile. Níor bronnadh stádas oifigiúil Gaeltachta ar an áit roimh an mbliain 1967, áfach. D'aistrigh an rialtas timpeall 400 cainteoir dúchais ó Ghaeltacht Chonamara go Ráth Cairn agus Baile Ghib i gContae na Mí, le Nua-Ghaeltacht a bhunú ansin. Níor mhair an teanga ach i nGaeltacht Ráth Cairn, áfach.
I mBéal Feirste, d'éirigh leis na Gaeilgeoirí neamhdhúchais pobal nua a bhunú ina bhfuil an Ghaeilge ag maireachtáil go nádúrtha, agus na daoine óga á foghlaim mar chuid de shaol an phobail. Tá muintir na Nua-Ghaeltachta seo den tuairim go bhfuil éirithe leo, toisc go bhfuil saol a gceantair ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge ar leibhéil éagsúla, ar dhóigh is go gcastar na daoine céanna ar an duine i rólanna difriúla sóisialta, agus an Ghaeilge ar a dteanga i ngach suíomh.
Níl pleananna ag an rialtas fós Nua-Ghaeltachtaí eile a bhunú. Tá daoine ann, áfach, a bhfuil an smaoineamh acu Nua-Ghaeltacht a bhunú i dTuaisceart Chontae Átha Cliath agus "Baile na nGaeilgeoirí" a thabhairt uirthi. Is dócha go dtarraingeoidís ar thaithí na Nua-Ghaeltachtaí i gContae na Mí agus i mBéal Feirste le pobal a chur ar bun a bheadh in ann coinníollacha maithe maireachtála a chinntiú don teanga. Mar sin, bheadh roinnt áiseanna ar fáil san áit i nGaeilge, ach ní bheadh cead ag daoine gan Gaeilge cur fúthu ansin. Bheadh stáisiún traenach agus mótarbhealach suite sa cheantar, agus seans ag na daoine a gcuid gnóthaí a dhéanamh trí mheán na Gaeilge.
Dáibhí Ó Laoghaire. Iar-imreoir agus traenálaí sacair Éireannach is ea Dáibhí Antóin Ó Laoghaire nó i mBéarla, David Anthony O’Leary (rugadh i Londain, Sasana ar 2 Bealtaine, 1958). Tugadh go hÉirinn é nuair a bhí sé an-óg, agus tógadh é i mBaile Átha Cliath. 
D’imir Ó Laoghaire ar feadh 19 bliain le Arsenal F.C., agus ansin le Leeds United F.C. D’éirigh sé as i 1996, agus fuair sé post bainistíochta nuair a d'fhág George Graham an club. Bhí Dáibhí ina bhainisteoir le hAston Villa F.C., i bPremier League Shasana. Tá sé ina bhainisteoir ar "Al-Ahli Dubai" faoi láthair.
Mark Hughes. Iar-imreoir agus traenálaí peile is ea Mark Hughes OBE (rugadh Leslie Mark Hughes ar 1 Samhain, 1963 i Wrecsam, An Bhreatain Bheag). Úsáidtear an leasainm "Sparky" go minic. Bhí Hughes an-rathúil ina pheileadóir idir 1980 agus 2002 leis na gclubanna móra Manchester United F.C., F.C. Barcelona sa Spáinn, Chelsea F.C., Southampton F.C., Everton F.C., agus Blackburn Rovers F.C. Tar éis seo, ghlac Hughes post ina thraenálaí leis a fhoireann náisiúnta, an Bhreatain Bheag. D'éirigh sé as i 2004, agus thóg sé post le Blackburn Rovers, a chlub deireanach mar pheileadóir.
Liospóin. Is í Liospóin príomhchathair na Portaingéile agus an chathair is mó sa tír sin. Tá an chathair suite ag 38°43' thuaidh, 9°8' thiar, agus is í an phríomhchathair is faide siar san Eoraip.
Stair.
Ar an 1 Samhain 1755, maraíodh níos mó ná 12,000 duine i gcrith talún Liospóin. Tháinig súnámaí ina dhiaidh.
Gavrilo Princip. Ba é Gavrilo Princip (Seirbis Choireallach:Гаврило Принцип) (25 Iúil, 1894 – 28 Aibreán, 1918) an duine a d'fheallmharaigh Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire agus a bhean chéile Sophie, Bandiúc Hohenberg, ar 28 Meitheamh 1914, i Sairéavó.
Seirbiach Boisniach ab ea Princip. Creidtear go raibh sé ag obair ar son na "Láimhe Duibhe" ("Crna ruka"), grúpa a bhí ag troid ar son neamhspleáchais don Bhoisnia. Bactar iarracht ní ba luaithe na náisiúnathaite Seirbeacha ar é a fheallmharú. 
Iarmhairtí.
Ba ea dúnmharú Franz Ferdinand a chuir tús ar shraith imeachtaí a tharla go gairid ina dhiaidh. Fadú leis an teannas idir an Ostair-Ungáir agus an tSeirbia ba ea an feallmharú. Deirtear uaireanta fiú gur thosaigh An Chéad Chogadh Domhanda mar thoradh ar an eachtra seo. 
Níor gearradh pionós an bháis ar Phrincip mar bhí sé ró-óg ag an am (19 bliain d'aois). Fuair Princip bás d'eitinn i 1918, agus é fós faoi ghlas.
Cadal. Saghas bia Éireannach is ea cadal ("coddle" i mBéarla) a dhéantar le prátaí, bainne, im, bagún, oinniúin, glasraí, salann agus piobar de ghnáth, ach is féidir comhábhair eile a úsáid. Cruthaíodh an bhia seo san 18ú haois agus tá baint aige le Baile Átha Cliath in Éirinn.
Deirtear gurb é cadal an béala ab fhearr le Jonathan Swift agus Seán Ó Cathasaigh agus luaitear cadal i leabhair James Joyce freisin.
Baint le Baile Átha Cliath.
Uaireanta glaoitear Cadal Bhaile Átha Cliath ('Dublin Coddle') ar an mbéala seo. Tá baint láidir ag cadal le Líbirtí Bhaile Átha Cliath. Ceaptar gur tháinig an bhéala ó stobhach, ach nach raibh uaineoil le fáil go h-éasca
Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire. Ard-diúc na hOstaire ab ea Franz Ferdinand Karl Ludwig Joseph (nó Franz Ferdinand de ghnáth) (18 Nollaig, 1863 – 28 Meitheamh, 1914) idir 1896 agus a bhás i 1914.
Feallmharú.
Ba é Gavrilo Princip an duine a d'fheallmharaigh Ferdinand agus a bhean chéile Sophie, Bandiúc Hohenberg ar 28 Meitheamh, 1914 i Sairéavó. 
Seirbiach Boisniach ab ea Princip. Creidtear go raibh sé ag obair ar son na "Láimhe Duibhe" ("Crna ruka"), grúpa a bhí ag troid ar son neamhspleáchais don Bhoisnia. Bactar iarracht ní ba luaithe na náisiúnathaite Seirbeacha ar é a fheallmharú. 
Iarmhairtí.
Ba ea dúnmharú Franz Ferdinand a chuir tús ar shraith imeachtaí a tharla go gairid ina dhiaidh. Fadú leis an teannas idir an Ostair-Ungáir agus an tSeirbia ba ea an feallmharú. Deirtear uaireanta fiú gur thosaigh An Chéad Chogadh Domhanda mar thoradh ar an eachtra seo.
Sairéavó. Is é Sairéavó príomhchathair na Boisnia-Heirseagaivéine, agus an chathair is mó sa tír. 
Stair.
Bhunaigh na hOtamánaigh Sairéavó sa bhliain 1461,
Andy Reid. Imreoir sacair as Baile Átha Cliath, Éire is ea Andy Reid (rugadh é ar an 29 Iúil, 1982 i gCromghlinn). Tá Reid ag imirt i lár na páirce le Nottingham Forest F.C. sa Premier League, agus d'fhoireann idirnáisiúnta Phoblacht na hÉireann.
Thosaigh sé a shlí bheatha le Nottingham Forest F.C., ach sa bhliain 2005 shínigh sé conradh le Tottenham Hotspur F.C. i Londain. D'aistrigh sé go dtí Charlton Athletic sa bhliain 2006, sular bhog sé go Sunderland ag tús na bliana 2008. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go Blackpool agus ar ais go Nottingham Forest.
Caisleán Cnucha. Is bruachbhaile Éireannach é Caisleán Cnucha. "Castleknock" a thugtar air i mBéarla. 
Tá Caisleán Cnucha suite ocht gciliméadar ó Chathair Átha Cliath, idir an M50 agus Páirc an Fhionnuisce, agus cónaíonn timpeall 30,000 duine ann. In aice léi tá Baile Bhlainséir, baile mór a bhfuil "Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir" ann. Tá Teach agus Eastáit Farmleigh lonnaithe idir í agus Páirc an Fhionnuisce.
Áiseanna.
Tá neart áiseanna i gCaisléan Cnucha- mar shampla siopaí, oifig an phoist, dhá séipéil Caitliceach agus teampall Protastúnach agus stáisiún traenach san áireamh. Tá roinnt mhaith scoileanna ann- "Scoil Náisiúnta Chaisleán Cnucha", scoil "Castleknock Educate Together National School", "Scoil Naomh Bhríde", "Scoil Thomáis" agus "Scoil Náisiúnta Naomh Pádraig" ag an mbunleibhéal agus Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha agus Coláiste Chaisleán Cnucha ag an dara leibhéal. Tá scoil dara leibhéal do chailíní "Mount Sackville" lonnaithe gar do Chaisleán Cnucha agus téann líon mór cailíní ó Chaisleán Cnucha chuig an scoil freisin. 
Is í Naomh Bríd éarlamh cheantair Sráidbhaile Chaisleán Cnucha. Baineann club CLG áitiúil "Naomh Bríd CLG" úsáid as an ainm céanna. Tá club CLG mhór eile CLG Chaisleán Cnucha lonnaithe i gCaisleán Cnucha agus tá club sacair Castleknock Celtic lonnaithe ann freisin. Tá Óstán agus Galfchúrsa Chaisleán Cnucha lonnaithe ann freisin. Tá "Grúpa Gasóga Chaisleán Cnucha" lonnaithe i gceantar Lóiste an Labhrais/Baile an Chairpintéaraigh.
Freastalaíonn busanna Bus Átha Cliath an 37 agus 38 ar an gceantar.
Rialú agus ionadaíocht.
Tá Caisleán Cnucha mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Chaisleán Cnucha" i gComhairle Contae Fhine Gall. Is iad na comhairleoirí don gceantar idir 2019-2024 ná: Siobhán Shovlin (Fine Gael), Pamela Conroy (Comhaontas Glas), Ted Leddy (Fine Gael), John Walsh (Páirtí an Lucht Oibre), Howard Mahony (Fianna Fáil) agus Natalie Treacy (Sinn Féin).
Tá Caisleán Cnucha suite i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar le haghaidh toghcháin do Dháil Éireann agus i toghcheantar Bhaile Átha Cliath le haghaidh toghcháin do Pharlaimint na hEorpa san AE.
Niall Ó Dónaill. Foclóirí, teangeolaí, aistritheoir agus scríbhneoir Gaeilge ab ea Niall Ó Dónaill (27 Lúnasa 1908, Loch an Iúir – 10 Feabhra 1995, BÁC). Chuir an Dálach in eagar an foclóir mór Gaeilge-Béarla a tháinig i gcló a chéad uair sa bhliain 1977. Is beag scríbhneoirí na Gaeilge sna 1980idí-2000idí ar fud na cruinne nach raibh foclóir Uí Dhónaill acu – ‘Bíobla’ na Gaeilge a bhí ann ar go leor bealaí.
Saol.
Cainteoir dúchais ó Thír Chonaill a bhí ann. In Ailt an Eidhinn in aice le Loch an Iúir, paróiste Anagaire, Co. Dhún na nGall, a rugadh é 27 Lúnasa 1908. Ba é an duine ba shine de sheisear é. 
Trí Bhéarla amháin a cuireadh bunoideachas ar an Dálach i Scoil Loch an Iúir. Thug scoláireacht é go Coláiste Adhamhnáin, Leitir Ceanainn (1921-25), agus scoláireacht eile ón gcomhairle contae go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. 
Bhí tosaithe aige ar scéalta agus aistí a chur i gcló in An tUltach in 1927 agus bhí ag aistriú don Ghúm ó 1929. 
Saothair.
Scríobh an Dálach a shaith aistí agus gearrscéalta d’irisí ar nós ‘An tUltach’ sna 1930idí, agus ‘Comhar’ níos déanaí.
Ó 1959 go 1978 bhí sé ina Eagarthóir ar Foclóir Gaeilge-Béarla, a tháinig i gcló a chéad uair sa bhliain 1977.. Ba é ba chuspóir ‘don fhoclóir seo an chuid is coitianta de stór focal na Nua-Ghaeilge a thabhairt le chéile agus a mhíniú i mBéarla’ 
Thairis sin, d'fhoilsigh sé leabhar stairsheanchais faoi cheantar na Rosann sa bhliain 1952, "Na Glúnta Rosannacha" - ceann den bheagán leabhar Gaeilge a úsáideann litriú caighdeánach agus cló Gaelach. 
D'aistrigh an Dálach príomhscríbhinní na Fiannaíochta go Nua-Ghaeilge sa leabhar "Seanchas na Féinne" a foilsíodh sa bhliain 1942 - foilsíodh eagrán nua caighdeánaithe de sa bhliain 1998 - agus phléigh sé staid chomhaimseartha na Gaeilge sa leabhar clúiteach "Forbairt na Gaeilge" (1951). 
Scríobh sé beathaisnéis Sheán Mhistéil chomh maith, agus rinne sé a lán aistriúchán. 
Ba eisean a chuir in eagar "Cora Cinniúna", "Cith is Dealán", "Nuair a Bhí Mé Óg" agus "Caisleáin Óir" le Séamus Ó Grianna i litriú nua-aimseartha a bhí inléite acu siúd nach raibh taithí acu ach ar an gCaighdeán. 
Sonraí pearsanta.
Fuair a bhean Sorcha bás ar 5 Eanáir 1995 agus d’éag an Dálach 10 Feabhra na bliana céanna; in Ascaill Vernon, Cluain Tarbh, Baile Átha Cliath, a bhí cónaí orthu. Cuireadh iad i nGlas Naíon.
Paul Robinson (Imreoir, r. 1979). Is imreoir sacair Sasanach é Paul Robinson (rugadh i mBeverley, East Yorkshire ar 15 Deireadh Fómhair 1979). Cúl báire atá ann, agus é ag imirt faoi láthair le Blackburn Rovers F.C. agus foireann náisiúnta Shasana. D'imir sé le Leeds United A.F.C agus Tottenham Hotspur F.C. roimhe sin.
Ledley King. Is iarimreoir sacair as Londain, Sasana é Ledley King, a rugadh ar 10 Nollaig 1980. D'imir King le Tottenham Hotspur F.C. ó 1997 go 2012, agus bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann. D'imir King san fhoireann náisiúnta Sasanach freisin, ach bhris sé cnámh ina chos in Aibreán 2006 agus níor éirigh leis áit a fháil i scuaid Chorn Domhanda 2006 Shasana sa Ghearmáin.
Martin Jol. Traenálaí agus iarpheileadóir sacair as An Ísiltír is ea Martin Jol (rugadh An Háig ar 16 Eanáir, 1956). Ghlac Jol post mar thraenálaí Ajax san Ísiltir sa bhliain 2009. Imreoir rathúil ab ea é freisin ag imirt le FC Den Haag, FC Bayern München, FC Twente, West Bromwich Albion agus Coventry City.
Danny Murphy. Is iarimreoir sacair é Danny Murphy (rugadh ar 18 Márta 1977 in Chester, Sasana). Imreoir lár-páirce a bhí ann. D'imir sé le Blackburn Rovers ag an deireadh (2012–2013), agus le Fulham F.C. roimhe sin. Bhí tréimhse maith ag Murphy le Liverpool F.C., ach d'fhág sé an club ar 10 Lúnasa, 2004 chun imirt le Charlton Athletic F.C. i Londain. Shínigh Murphy le Spurs ar 31 Eanáir 2006.
D'imir Murphy leis an bhfoireann náisiúnta Sasanach chomh maith, agus cúl amháin aige.
Stephen Kelly. Is peileadóir sacair as Baile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Stephen Kelly, nó "Steo" go minic (rugadh 6 Meán Fómhair, 1983). Tá Kelly ag imirt le Fulham i Sasana, agus an fhoireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann. D'imir sé cheana le Birmingham City
The White Stripes. Banna rac-cheoil as Detroit, Michigan i Stáit Aontaithe Mheiriceá ab ea The White Stripes. Sheinn siad rac-cheol bunúsach agus simplí, agus tá cúpla albam eisithe acu a raibh an-tóir orthu, mar atá, "Elephant" agus "White Blood Cells".
Detroit, Michigan. Is í Detroit an chathair is mó i stát Michigan, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh Detroit sa bhliain 1701 ag na Francaigh, agus inniu is cathair thábhachtach í i gcúrsaí tionsclaíochta agus ceoil. Mar thoradh, tugtar na leasainmneacha "Motor City" agus "Motown" ar an gcathair go minic. De réir dhaonáireamh na bliana 2010, bhí 713,777 duine ina gcónaí i Detroit. Sa bhliain 2007 fuarthas 916,952 ina gcónaí sa chathair. 'S é seo an titim daonra is mó ariamh i measc cathracha os cionn 100,000 duine sna Stáit Aontaithe.
Saint Paul, Minnesota. Is í Saint Paul príomhchathair an stáit Minnesota sna Stáit Aontaithe. Is é an chathair is mó i gContae Ramsey agus an dara cathair is mó sa stát i ndiaidh Minneapolis. "Twin Cities" a thugtar air agus ar Minneapolis. Tá sé suite ar Abhainn Mississippi. Bhí 311,527 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2020.
Ruud Van Nistelrooy. Peileadóir sacair as Oss na hÍsiltíre is ea Rutgerus Johannes Martinius "Ruud" van Nistelrooy (rugadh 1 Iúil, 1976). Imríonn sé faoi láthair do Hamburger SV agus don fhoireann náisiúnta chomh maith. Níos luaithe, bhí sé ag imirt le Manchester United F.C., Real Madrid, FC Den Bosch, SC Heerenveen, agus PSV Eindhoven ina thír dhúchais. Bhuaigh Van Nistelrooy duais "Pheileadóir na Bliana" sa bhliain 2002.