Trelis/gawiki huggingface dataset:
Murtall. Is éard atá i gceist leis an murtall (nó otracht nó ró-raimhreacht uaireanta) ná raimhre a dhéanann dochar don tsláinte (úsáidtear an téarma "ró-raimhre" uaireanta). 
Innéacs corpmhaise.
Má bhíonn comhéifeacht maise na colainne (BMI) níos mó ná 30%, duine murtallach is ea é sin. Duine le BMI 25-30, is ramhar é mar thoradh ar charnadh iomarcach saille sa cholainn. Más luach BMI 20-25 atá ag duine, is duine an-chothrom é. Nuair is lú an BMI ná 20, is scáinteachán nó ocrach an duine. 
Cúis.
Tarlaíonn murtall de bharr an iomarca bia a ithe de ghnáth, nó ráta íslithe meitibileachta a leanann galar faireogach nó lot san inchinn. Tuigtear go bhfuil gaol idir raimhre is easláinte colainne, agus ní annamh a fheictear galair croí, mar shampla, ar dhaoine ramhra. 
Tá togracht ghéiniteach chun otrachta ag daoine áirithe. 
Éifeacht.
Ar an meán, is mó an leibhéal galair is míchumais, is giorra an saol, agus is lú an táirgiúlacht i gcás duine i rang ar bith díobh seo, agus is mó an brú a chuireann siad ar an gcóras sláinte. Dá bharr sin, moltar don té atá ramhar é féin a thanú. An modh díreach le sin a dhéanamh, ar ndóigh, ná srian a chur leis an ngoile. 
Eipidéimeolaíocht.
De réir an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, tá 20% de dhaonra an domhain ramhar nó murtallach, agus 20% eile ocrach. Tá míchothú ar 40% de dhaonra an domhain, gan dóthain cothú ag na hocraigh, gan dóthain cothú fholláin ag na ramhair is na murtallaigh. 
Is ábhar imní é fadhb reatha na hotrachta i measc leanaí go háirithe. 
Éire.
In Éirinn tá thar 40% de na fir is thar 25% de na mná ramhar nó murtallach, níos mó ná 12% de na fir murtallach is 9% de na mná. 
Maidir leis an dá rang seo, tá Éirinn i bhfad níos measa ná an meánráta ar fud an domhain. 
Stair.
D'fhoilsigh Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá an tuairisc McGovern, "Dietary Goals for the United States" ar an 14 Eanáir 1977. Tuairiscíodh "is aicíd nach bhfuil ach ina tús fós í an ró-raimhre". 
Ach bhí an tionscal agraibhia in aghaidh na moltaí. D'fhógair sé cogadh ar an tuairisc agus níor aontaíodh go gcaithfí rud éigin a dhéanamh ag an am. Is mar dheis a cailleadh a chuimhneofar ar an tuairisc McGovern. 
Gaeilge.
An duine atá ag éirí murtallach, deirimid i nGaeilge go bhfuil sé ag "titim chun murtaill".
An duine a thitfidh chun murtaill, beidh a lán galar ag bagairt air, cosúil leis an taom croí agus diaibéiteas de chineál B, is é sin, diaibéiteas na scothaoise is na cnagaoise.
Drólann. Tá an drólann lonnaithe san abdóman. Is cuid é den chóras díleáite an choirp. Téann an bia tríd an drólann tar éis é a dul tríd an stéig bheag agus sula bhfaightear réidh leis ón gcorp. Is é príomhchúspóir na drólainne ná an chuid deireadh den t-uisce a shú isteach san fhuil. 
Tá ceithre chuid den drólann ann. Ó thús go deireadh is iad: an drólann ardaitheach, an drólann trasnaitheach, an drólann íslítheach agus an drólann sigmóideach. 
Tá an drólann ardaitheach agus íslitheach go hiomlán clúdaithe ag seicin thiar an abdóman: an peirtanéim. Tá an chuid eile den drólann ceangailte seicin dúbáilte darbh ainm an méisenteire. Tá an méid seo den drólann in ann bogadh píosa.
Tar éis don bhia a thaisteal trí an réimse seo, téann sé sa reicteam, áit a bhfanann sé sula scaoiltear leis ón anas mar fhaecas.
Ben Stiller. Is aisteoir Meiriceánach é Benjamin Edward Meara "Ben" Stiller , a rugadh ar an 30 Samhain 1965.
Tom Humphries. Colúnaí agus iriseoir spóirt Éireannach é Tom Humphries a scríobhann don nuachtán The Irish Times. Tá cónaí air i mBaile Átha Cliath lena bhean chéile Mary agus a bheirt iníonacha, Molly agus Caitlín. Rugadh i Londain é. Cuireadh ina leith sa bhliain 2011 gur éignigh sé cailín faoi bhun aois an toilithe.
Owen Wilson. Is aisteoir Gael-Mheiriceánach é Owen Cunningham Wilson, a rugadh ar an 18 Samhain 1968.
Leabharlann na Vatacáine. Leabharlann an tSuí Naofa ab ea Leabharlann na Vatacáine (Laidin: Bibliotheca Apostolica Vaticana) faoi láthair i gCathair na Vatacáine. Tá sé ar cheann de na leabharlanna is sine ar domhan agus tá na saothair agus téacsanna staire ansin ar na cinn is suntasaí ar domhan. Go hoifigiúil bunaíodh é sa bhliain 1475, cé go bhfuil sé i bhfád níos sine i ndáiríre. Tá thart ar 75,000 coidéacsanna ó a lán tréimhse stairiúil éagsúla ann.
Vince Vaughn. Is aisteoir Meiriceánach é Vincent Anthony "Vince" Vaughn , a rugadh ar an 28 Márta 1970. Fuirseoir, scríbhneoir scripteanna, agus léiritheoir scannán atá ann, chomh maith.
Rugadh Vaughn i Minneapolis i stát Minnesota, ach tógadh in Illinois é. Sharon Eileen (née DePalmo) an t-ainm a bhí ar a mháthair. As Hamilton, Ontario, Ceanada di. Bhí rath uirthi mar bhean gnó agus an-tionchar aici ar a mac. Vernon Lindsay Vaughn an t-ainm a bhí ar a athair. 
Chuaigh Vince leis an aisteoireacht sna 1980í. Bhí mionrólanna teilifíse aige, ach ba é an scannán "Swingers" a thuill clú dó sa bhliain 1996. Bhí sé páirteach i scannáin éagsúla eile, mar shampla ', "Old School", "Starsky &amp; Hutch", ', "Couples Retreat", "Mr. &amp; Mrs. Smith", agus "Wedding Crashers".
William Hague. Polaiteoir Sasanach is ea William Jefferson Hague, Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe (rugadh ar 26 Márta 1961). D'fhreastail sé ar Ripon Grammar School, ollscoil Oxford agus INSEAD. Toghadh mar MP é sa bhliain 1989. Roghnaíodh mar bhall den rialtas é i 1990. Chaill an páirtí toghchán 1997 agus tháinig Hague i gcomharbas ar John Major mar cheannaire. Ní raibh sé ach sé bliana is tríocha d'aois. Bhí sé ina cheannaire ar an bPáirtí Coimeádach ó mhí an Mheithimh 1997 go Meán Fómhair na bliana 2001. D'éirigh sé as an bpost sin sa bhliain 2001 nuair a bhuaigh Labour toghchán eile go rábach.
Jean Auguste Dominique Ingres. Ba phéintéir nuachlasaiceach Francach é Jean Auguste Dominique Ingres a rugadh i Montauban ar an 29 Lúnasa 1780. Rinne sé staidéar le Jacques-Louis David. Fuair sé bás ar 14 Eanáir 1867, agus cuireadh i reilig Père Lachaise i bPáras é.
An Prionsa William, Diúc Cambridge. Is prionsa Sasanach é William Arthur Philip Louis, (a rugadh ar 21 Meitheamh 1982). Mac leis an bPrionsa Séarlas agus Diana, Banphrionsa na Breataine Bige atá ann. Is í a sheanmháthair Eilís II na Ríochta Aontaithe. 
Tá sé pósta le Kate Middleton. Tá triúr clainne aige: George, Charlotte agus Louis.
Dáibhí de Barra. Feirmeoir agus scríbhneoir ba ea Dáibhí de Barra ("Dáibhí Do Barra") (c.1758–1851).
I gCarraig Thuathail i gContae Chorcaí a rugadh é, agus fuair sé scolaíocht i scoil scairte. D’fhan sé ina cheantar dúchais ar feadh a shaoil, agus bhí sé ar dhuine den bheagán a bhí ag saothrú an phróis i nGaeilge sa 19ú haois. Bhain sé a fheidhm féin as stíl spleodrach na seanscéalta agus bhí sé in ann píosaí filíochta a chumadh mar mhaise ar an bprós. Scríobh sé "Páirliament na bhFíodóirí" agus "Corraghliocas na mBan Léirmhúinte", in éineacht le cuntas bríomhar ar eachtra de chuid Chogadh na nDeachúna. 
Thit an eachtra sin amach ar 3 Meitheamh 1833. Rinne na húdaráis iarracht ar dheachúna a bhailiú le cabhair ó dhíorma saighdiúirí agus póilíní, ach tháinig slua le chéile agus chuir ina gcoinne le bataí agus clocha. Chosain lucht bailithe na ndeachúna iad féin le gunnaí ach maraíodh saighdiúir de thimpiste, agus bheartaigh an rialtas ar éirí as an ngnó. Ag seo sliocht as cuntas de Barra, agus lorg a chanúna féin air: 
Foinsí.
Ó Cuív, Brian: ‘A contemporary account in Irish of a nineteenth-century tithe affray,’ "Proceedings of the Royal Irish Academy", 1960-62, Vol. 61. Hodges, Figgis &amp; Co., Ltd.. Dublin.
Tripilí. Is í Tripilí (Béarla: Tripoli) príomhchathair na Libia agus í ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Bhí breis is 1,065,405 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2007.
Bhí an Libia scoilte ina dhá leath sa bhliain 2011-2012, Bhí an taobh thoir (ina bhfuil Benghazi) faoi riail éagsúil pholaitiúil ó iarthar na tíre, réigiún a bhfuil Tripilí agus an rialtas "oifigiúil". Tá stádas idirnáisiúnta ag an Rialtas thiar i Tripilí.
Túinis. Is í Túinis (Araibis:تونس - "Tūnis)" príomhchathair na Túinéise agus í ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá cónaí ar 638,845 duine sa chathair agus 1,056,247 sa ghobharnóireacht. Nuair a chuirtear daonra a mbruachbhailte léi, is gaire do 2.2 milliún atá inti.
Aeráid.
Tá aeráid Mheánmhuirí ag Túinis. Tá séasúr tirim te agus geimhreadh cineálta aici. Tá tionchar mór ag domhanleithead na cathrach, an ghaireacht leis an bhfarraige agus tír-raon na gcnoc ar aeráid na cathrach. Is é an gheimhreadh an séasúr is fliche. Titeann trian acu sa tréimhse seo. Chomh maith, tá an aimsir cineálta. Bíonn teochtanna chomh ard mar 16°C. Le linn an tsamhraidh, ardaíonn an teocht go dtí na troichaidí. Is annamh a bhíonn báisteach ann.
Caidreamh Idirnáisiúnta.
Shínigh Túinis comhaontuithe leis na háiteanna seo a leanas:
Shane Warne. Cruicéadaí Astrálach ab ea Shane Keith Warne. Rugadh é ar 13 Meán Fómhair, 1969. Fuair sé bás ar 4 Márta 2022.
Nikki Rhodes. Is ban-aisteoir pornagrafach í Nikki Rhodes (a rugadh í ar 20 Eanáir 1982 i gCalifornia, S.A.M.). Thosnaigh sí ag obair i scannáin phornagrafacha sa bhliain 2006 nuair a bhí sí tuairim is 26 bliana d'aois. Tá sí tar éis bheith i níos mó ná 70 scannán ó Nollaig 2009 i leith.
Rugadh í i Simi Valley i California. Dalta an-chliste a bhí inti, agus thosnaigh sí an ollscoil ag aois a 15 bliana, agus rinne sí staidéar ar an dlí ar feadh dhá bhliain go leith.
Ba é an chéad scannán a ghlac sí páirt ann ná "Rated T for Teens" le Mark Wood.
Sa bhliain 2009 bhuaigh sí gradam AVN don scannán "Night of the Giving Head".
Ian Botham. Iar-chruicéadaí agus tráchtaire cruicéid Sasanach is ea Ian Botham. Rugadh é ar 24 Samhain 1955.
Glenn McGrath. Iar-chruicéadaí Astrálach is ea Glenn Donald McGrath. Rugadh ar 9 Feabhra 1970 in Dubbo, New South Wales é.
Andrew Flintoff. Cruicéadaí Sasanach is ea Andrew "Freddie" Flintoff. Rugadh é ar 6 Nollaig 1977.
Maolmhaodhóg Ó Morgair. Ard-Easpag Ard Mhacha ab ea Naomh Maolmhaodhóg Ó Morgair (1094 – 2 Samhain 1148). Is in aice le hArd Mhacha a rugadh é sa bhliain 1094. Fuair sé bás i Clairvaux, an Fhrainc. 
Ba leasaitheoir díograiseach é mar ab agus mar easpag. Ba eisean a thug na Canónaigh Rialta isteach in Éirinn. 
Ba é an chéad Éireannach a bhí canóinithe ag Pápa (sa bhliain 1099). Scríobh an t-ab Cistéirseach Naomh Bernard de Clairvaux a bheatha.
Saol.
De réir Bernard, shíolraigh Maolmhaodhóg ón uasaicme, ach níl eolas níos cruinne ná sin ar a mhuintir. Fuair sé oideachas manachiúl agus oirníodh ina shagart é ag Ceallach Naofa, Easpag Ard Mhacha, sa bhliain 1119. Thogh Ceallach, easpag Ard Mhacha agus leasaitheoir, é mar bhiocáire agus níos déanaí ina ab ar mhainistir Ard Mhacha. 
Sa bhliain 1120, rinne Maolmhaodhóg sain-staidéar ar dhiagacht agus liotúirge i Mainistir Lios Mhóir i bPort Láirge faoi Mhalchus Naofa. 
Sa bhliain 1123, toghadh Maolmhaodhóg ina ab ar Bheannchar agus an bhliain ina dhiaidh sin ina easpag ar Dhún. 
Tar éis bhás Cheallach sa bhliain 1129, toghadh Maolmhaodhóg ina easpag ar Ard Mhacha, ach ní raibh sé in ann dul ann toisc go raibh muintir Cheallach, Clann Siniaich, i gcumhacht ar an deoise. Bhí suíomh Chomharba Phádraig (mar a chuirtear ar Easpag Ard Mhacha ag an am) i lámha Chlainn Shiniaigh ar feadh níos mó ná dhá chead bhliain agus ní raibh sé éasca iad a bhriseadh as. 
Ghlac Maolmhaodhóg Ard Mhacha sa bhliain 1132 agus chuaigh sé i mbun atheagar a chuir ar chúrsaí eaglasta.
Easpag agus leagáid.
Sa bhliain 1137, d'éirigh Maolmhaodhóg as mar Easpag Ard Mhacha, ach bhí fós mar Easpag an Dhúin. Thóg sé na Canóinigh Agaistíneacha isteach ina dheoise agus rinne sé cuairt ar an Róimh i 1137. Stop sé i gClairvaux ar bhealach agus d'éirigh cairdeas idir é agus Bernard. Chinn sé air féin na Cistéirsigh a thabhairt go Éireann. D'iarr sé ar an Pápa Innocentius II é a scaoileadh mar easpag chun é a ligint filleadh ar Chlairvaux mar mhanach. Níor thug an Pápa an cead sin agus cheap sé Maolmhaodhóg mar leagáid aige in Éirinn. Thóg sé cúigear manach ó Chlairvaux ar ais leis, leis An Mainistir Mór a chur ar bhun i gContae Lú sa bhliain 1142.
Bás.
Chuaigh Maolmhaodhóg ar an dara aistear aige chun na Róimhe sa bhliain 1148. Ag filleadh ón Róimh dó sa bhliain 1148, thug Maolmhaodhóg athchuairt ar Clairvaux, áit inar bhuail taom fiabhrais é agus d’éag sé i mbarróg Naomh Bearnard i gClairvaux ar an 1 /2 Samhain.
Cuirtear Bernard in éineacht leis nuair a fuair sé féin bás cúpla bliain dár gcionn. Tá an bheirt acu curtha in aon uaigh i Clairvaux. Deirtear nach féidir na cnámha acu a scaireadh óna gcéile.
Tionchar.
Chanóinigh an Pápa Innocentius III Maolmhaodhóg ar 6 Iúil 1199. Ba é an chéad Éireannach a bhí canóinithe ag Pápa. 
Cuireadh inár leith go raibh Maolmhaodhóg freagracht as faidheacht, ach ní raibh fianaise ann go dtí dá chéad bhliain tar éis bás dó... is cosúil.
An Pháis (An Chríostaíocht). Sa Chríostaíocht, is í an Pháis (ón Laidin: "passionem" ) ná an tréimhse ghearr dheireanach i saol Íosa Críost ag clúdach a bhealach isteach go dtí Iarúsailéim agus i ndeireadh báire a chuid chéasadh ar chros ar Chalvaire.
An Chincís. Is féile Chríostaí í an Chincís. Is lá tábhachtach é Domhnach Cincíse (nó Domhnach na Cincíse) i bhféilire na Críostaíochta. Deirtear ina thaobh gur thuirling an Spiorad Naomh ar na haspail lena linn. 
Féilire.
Titeann an Chincís ar an seachtú Domhnach i ndiaidh na Cásca. 
Piseoga.
Dúradh in Éirinn fadó go raibh dlúthbhaint ag an gCincíseach (.i. duine nó ainmhí a rugadh i dtrátha na Cincíse) leis an mí-ádh agus leis an mbás. Creideadh, dá réir sin, go raibh sé i ndán dóibh duine a mharú.
Tréimhse an-dainséarach a bhí i gceist, creideadh, agus tharla a lán timpistí, go háirithe ar Dhomhnach Cincíse agus ar Luan Cincíse. 
Má ghortaigh Cincíseach duine eile, trí thimpiste fiú, thóg sé an-chuid ama le bheith ar fónamh arís (go dtí an chéad Domhnach Cincíse eile, uaireanta) nó d'fhéadfadh go bhfaigheadh an duine sin bás fiú amháin.
Bás a bhí i ndán don té ar rug ainmhí Cincíseach greim fiacla air, nó má fuair duine speach ón ainmhí sin fiú.
Cnoc na nOlóg. Is droim sléibhe atá suite in oirthear Iarúsailéim é Cnoc na nOlóg.
An Ghailíl. Is réigiún sa Mheánoirthear í an Ghailíl.
Donald Bradman. Cruicéadaí Astrálach ab ea Donald George Bradman. Rugadh é ar 27 Lúnasa 1908 agus d'éag 25 Feabhra 2001.
Geitséamainí. Is gairdín atá suite i ngar den Cnoc na nOlóg, in Iarúsailéim é Geitséamainí.
Calvaire. Is cnoc taobh amuigh de Iarúsailéim, áit ar chéasadh Críost, é Calvaire nó Golgatá.
Baile an tSaoir. Tá Baile an tSaoir (Béarla: "Ballinteer") suite i ndeisceart Bhaile Átha Cliath, cuid den limistéar riaracháin, Dún Laoghaire-Rath an Dúin. Thosaigh an-fhorbairt i mBaile an tSaoir sna 1960dí.
Stair.
Ar dtús is cúpla eastáit tithíochta a bhí i mBaile an tSaoir taobh le Ascaill Bhaile an tSaoir (Ardán Ghort na Bealtaine, Gairdíní Bhaile an tSaoir agus Páirc Bhaile an tSaoir). Tógadh iad seo idir na 1920idí agus 1930idí agus glaotar Sean Baile an tSaoir orthu go háitiúil. Tógadh Eastát Ludford go déanaí sna 1960idí agus tógadh Céide Bhaile an tSaoir, Garrán Bhaile an tSaoir, Corrán Bhaile an tSaoir, Clós Bhaile an tSaoir. Glaoadh Eastát Lios an Daill ar na ceithre bóithre sin nuair a thógadh iad sna 1960idí agus 70idí. Tógadh an eastát fhairsing Áth Leathan i lár na 1970idí agus go luath sna 1980idí chomh maith leis an iar-eastát comhairle Radharc an Chnoic. Thosaigh obair ar an eastát is deireanaí, Ballintyre, i 2005 agus críochnaíodh é i lár 2008. 
Tíreolas.
Tá Baile an tSaoir lonnaithe thar ar 10km (6 mhíle) ó lár na cathrach díreach trasna na tíre; tá Rath Fearnáin lonnaithe siar ó Bhaile an tSaoir, tá Áit an Ghainimh agus An Chéim soir ó Bhaile an tSaoir, tá Sléibhte Chill Mhantáin suite ó dheas agus Dún Droma ó thuaidh. Tá Baile an tSaoir ina luí díreach in aice leis an bpáirc 120 heicteár, Páirc Mharlaí. 
Áiseanna.
Tá réimse ollmhór siopaí agus comhlachtaí i mBaile an tSaoir, tá ollmhargadh sách mór san lonnaithe ar Ascaill Bhaile an tSaoir. Tá oifig an phoist, péire siopa geallghlacadóra agus péire teach tábhairne. Cuile Lá Caille imríonn an dá tithe tábhairne cluiche sacair i bPáirc Mharlaí. Is fearann páirce mór oscailte í Páirc Mharlaí, le ionad ceardaíochta gar don sean "teach mór", bíonn mór-ceolchoirmeacha sa pháirc gach bliain. Taobh amuigh de Pháirc Naomh Éanna, Páirc na Dothra agus Páirc na dTor, tá péire club gailf san áit. 
Iompar.
Tá Baile an tSaoir seirbhísithe ag na mbusaí 14, 16, 75, 116 agus 161 agus tá stad Luas faoi fhad siúil. Bhíodh an bus 48A ag freastal ar an áit ach scoradh den tseirbhís.
Duais an Oireachtais. Duais liteartha do scríbhneoireacht as Gaeilge é Duais an Oireachtais a bhronntar ag Oireachtas na Gaeilge. Bronntar é mar phríomhdhuais i gComórtais Liteartha an Oireachtais, na comórtais liteartha a eagraítear mar chuid d'imeachtaí an Oireachtas.
Benghazi. Is cathair é Benghazi san Libia. Tá breis is 1,087,000 duine ina gcónaí ann.
Dresden. Is é Dresden (Soirbis: "Drježdźany") príomhchathair na Sacsaine, atá suite in oirthear na Gearmáine. Tá daonra de 517,052 duine ag an chathair. Sreabhann an Elbe tríd an gcathair seo.
Gailearaí pictiúr.
&lt;br&gt;
Misrata. Is cathair é Misrata san Libia. Tá breis is 550,000 duine ina gcónaí ann.
Robert Wilhelm Bunsen. Ceimiceoir Gearmanach ab ea Robert Wilhelm Bunsen (30 Márta 1811 - 16 Lúnasa 1899. D'fhiosraigh sé speictrim astúcháin na ndúl téite, agus sa bhliain 1860, d'aimsigh sé caeisiam agus rubaidiam sa bhliain 1861, in éineacht leis an bhfisiceoir Gustav Kirchhoff. Tá Gradam Bunsen-Kirchhoff don speictreascópacht ainmnithe i ndiaidh 'Bunsen agus Kirchhoff'. 
D'fhorbair Bunsen roinnt modhanna chun gás-anailíse a dhéanamh freisin. Bhí sé ina cheannródaí sa fhótaiceimic, agus rinne sé obair luath i réimse na ceimice arsanaice orgánaí. Lena chúntóir saotharlainne Peter Desaga, d'fhorbair sé an dóire Bunsen, feabhas suntasach ar na dóirí saotharlainne a bhí in úsáid ag an am.
Cheap Bunsen raon ionstraimí tábhachtacha eile: 
Tá an 'Dámhachtain Bunsen-Kirchhoff' le haghaidh na speictreascópachta anailíse (Gearmáinis: "Bunsen-Kirchhoff-Preis für Analytische Spektroskopie") ainmnithe in onóir dóibh. 
Saol.
Nuair a d'fhostaigh Ollscoil Heidelberg Bunsen sa bhliain 1852, gheall na húdaráis saotharlann nua a thógáil dó. Bhí tús curtha díreach ag an am sin le soilsiú sráide gásghual a shuiteáil i Heidelberg, agus mar sin bhí soláthar gáis curtha isteach san fhoirgneamh saotharlainne nua chomh maith. 
Fuair an tsaotharlann teas chomh maith le soilsiú ón ngás. I gcomhair téimh, bhí sé inmhianaithe an teocht a uasmhéadú agus an lonrachas a íoslaghdú. Go dtí sin, ní raibh an-éifeachtach sna lampaí saotharlainne maidir le simplíocht agus barainneacht, chomh maith le cáilíocht an lasair i gcomhair dóire lampa.
Nuair a bhí foirgneamh s'aige fós á dtógáil go déanach sa bhliain 1854, mhol Bunsen prionsabail dearaidh áirithe don mheicneoir ollscoile, Peter Desaga, agus mhol sé dó fhréamhshamhail a thógáil. (Bhí na prionsabail comhchosúla úsáidte níos luaithe ag Michael Faraday i ndearadh dóire, agus ag an ghás innealtóir R. W. ​​Elsner i ngléas a bhí paitinnithe sa bhliain 1856).
Bhí smaoineamh an dóire fhíorthábhachtaigh seo ag Robert Bunsen, ach ba é a chabhraitheoir teicniúil Peter Desaga a thóg is a thug chun foirfeachta é.
D'éirigh leis an dearadh Bunsen-Desaga lasair te, neamh-shúiche, neamh-lonrúil a ghiniúint, trí ghás le haer a mheascadh i mbealach rialaithe roimh dócháin. Chruthaigh Desaga scoiltíní i gcomhair an aeir ag bun an chéad dóire sorcóireach, an lasair a lasadh ag an mbarr.
Faoin am a d'osclaíodh an foirgneamh go luath sa bhliain 1855, bhí caoga dóirí déanta ag Desaga do mhic léinn Bhunsen. D'fhoilsigh Bunsen cur síos ar an ndóire dhá bhliain níos déanaí, agus ghlac go leor dá chomhghleacaithe go luath leis an dearadh.
Banana. Is cineál toraidh trópaiceach inite é an banana. Tagann sé ó roinnt speiceas de phlandaí móra sa ghéineas "Musa", go háirithe "Musa acuminata". Ó taobh luibheolaíochta de, is caor é. I dtíortha áirithe, tugtar "plantán" ar bhananaí móra a úsáidtear sa gcócaireacht. Fásann crobhaing bananaí ó bharr an phlanda.
Beithil. Cathair is ea Beithil, ar an mBruach Thiar sa Phalaistín (Iosrael). 
Stair.
De réir na soiscéil agus traidisiúin na Críostaíochta, ba i stábla i mBeithil a rugadh Íosa Críost, mar go raibh a mháthair, Muire agus Iósaf ann chun go n-áireofaí sa daonáireamh ansin iad. 
Scéal nó finscéal ?
Níl aon tuairisc sa mBíobla gur ar asal a chuaigh Muire go Beithil. D’fhéadfadh sé gurbh ea, ach ní luaitear tada faoi asal sa mBíobla, nó gur tháinig triúr ríthe ar chamaill go dtí an áit a raibh Íosa agus mar sin de.
Inniu.
Is mórionad oilithreachta i measc Críostaithe é Beithil inniu.
Abú Daibí. Is cathair é Abú Daibí in Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha. Tá breis is 896,751 duine ina gcónaí ann.
San’a. Is é San’a príomhchathair Éimin. Bhí breis is 1,748,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010.
An Mhagraib. Is réigiún in iarthar na hAfraice Thuaidh í an Mhagraib. mar a thugtar ar Mharacó, an Algéir, An Túinéis agus an Libia, atá taobh thíos den Spáinn, den Fhrainc, agus den Iodáil.
Mark Wahlberg. Is aisteoir Meiriceánach é Mark Robert Michael Wahlberg, a rugadh ar an 5 Meitheamh, 1971.
Leipzig. Is cathair é Leipzig sa Ghearmáin. Tá breis is 560,472 duine ina gcónaí ann. Is é an chathair is mó sa tSacsain. 
Tíreolaíocht.
Sreabhann na haibhneacha Elster, Pleiße agus Parthe tríd an gcathair, i dtreo na Saale. Tá go leor bealaí ann chun iad a nascadh lena chéile agus na lochanna ar fud na cathrach.
Gaeil Fhánada. Tá CLG Gaeil Fhánada suite i leithinis Fhánada ar an taobh ó thuaidh de chontae Dhún na nGall ag cur peil Ghaelach ar fáil do cheantracha Fánaid, An Cheathrú Chaol, agus Gleann Bhairr chomh fada le Leahardan in aice le Ráth Maoláin. 
Tá an club ag freastal ar fhoirne faoi 8, 10, 12,14,16,18 agus 21. Chomh maith le seo tá foirne na gcailiní faoi 12, 14 agus 16. Tá foireann sinsir agus foireann tacaíochta againn fósta. Bíonn traenáil ar siúl do na foirne éagsúla i bPort an tSalainn agus i dTraigh a locha agus tá béim mhór ar an chultúr tríd páirt a ghlacadh sna comórtaisí scór, áit a bhfuil cuid mhór gradaim buaite againn síos fríd na blianta.
Bhuaigh an club an craobbh idirmhéanach sa bhliain 2009. 
Bhain foireann na bhfear craobh shóisearach Comórtas Peile na Gaeltachta sa bhliain 2013 sa Rinn i bPort Láirge.
Cuireadh tús le hathnuachan na páirce peile i bPort an tSalainn roinnt blianta ó shin agus fosclófar é gan tuilleadh moille d'fhoirne Ghaeil Fhánada. 
Faoi láthair (2017) tá foireann na bhfear i Roinn a Trí.
Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca. Paimfléad faoi litríocht na Gaeilge atá in Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca atá bunaithe ar chaint a thug Máirtín Ó Cadhain uaidh i nGeimhreadh na bliana 1969. D'fhoilsigh an grúpa stocaireachta Misneach é. Déanann Eoghan Ó hAnluain an leabhar a chur i láthair. San óráid deir sé ‘Tá aois na Caillí Béarra agam, aois Bhrú na Bóinne, aois na heilite móire. Tá dhá mhíle bliain den chráin bhréan sin arb í Éire í, ag dul timpeall i mo chluasa, i mo bhéal, i mo shúile, i mo cheann, i mo bhrionglóidí.'
Sa bhliain 1969 thug sé an phríomhléacht ag Scoil Gheimhridh Chumann Merriman in Aonach Urmhumhan. Go luath ina dhiaidh sin foilsíodh an léacht sin faoi chlúdach leabhair. Tá an aiste sin ar na cinn is tábhachtaí faoi scríbhneoireacht na Gaeilge dár foilsíodh riamh.
Traidisiún Liteartha na nGael. Leabhar é Traidisiún Liteartha na nGael a foilsíodh sa bhliain 1979 ag An Clóchomhar. J. E. Caerwyn Williams agus Máirín Ní Mhuiríosa a scríobh. Is aistriúchán atá sa leabhar seo ar "Traddodiad llenyddol Iwerddon" (Traidisiún Liteartha na hÉireann) a céadscríobhadh sa bhliain 1958. Is é atá sa leabhar seo ná cuntas ar thraidisiún liteartha na nGael ón tús anuas, mar aon le tagairtí don taighde ar an traidisiún sin atá déanta ag scoláirí le breis agus céad bliain. Tugtar cur síos ann ar scéalaíocht na Sean-Gaeilge, ar an bhfile, ar thionchair iasachta ar éagsúlacht na litríochta agus ar an bhforbairt agus ar an athrú a d'imigh ar an litríocht sin le himeacht aimsire. Is é 28ú himhleabhar sa tsraith "Leabhair Thaighde". Rinneadh aistriúchán air go Béarla sa bhliain 1992 faoin teideal "The Irish Literary Tradition".