Trelis/gawiki huggingface dataset:
Zyklon B. Is é is Zyklon B ann ná ainm trádála ar ullmhóid ciainíde a bhí in úsáid ag na Naitsithe nuair a bhí siad ag marú na sluaite Giúdach sna seomraí gáis le linn an Uilelosctha. Tá Zyklon B bunaithe ar an aigéad prúiseach (is é sin, an t-aigéad hidricianach, nó tuaslagadh uisce chiainíd na hidrigine HCN) a bhfuil substaint chobhsaíoch curtha tríd, chomh maith le substaint drochbholaidh le rabhadh a thabhairt don úsáideoir. Bhí Zyklon B ceaptha mar fheithidicíd ar dtús. B'é ceimiceoir mór na Gearmáine Fritz Haber a d'fhorbair é le linn an Chéad Chogadh Domhanda. Bhí an-ról ag Haber i gcogaíocht cheimiceach na nGearmánach san am sin, ach, íorónta go leor, Giúdach a bhí ann, agus mar sin, b'éigean dó éalú ón nGearmáin i ndiaidh do na Naitsithe an chumhacht a shealbhú sa bhliain 1933. Níorbh é a nimh féin a mharaigh é, ar a laghad.
Tá éifeachtúlacht Zyklon B bunaithe ar an gciainíd. Cuireann an t-ian ciainíde CN- ruaigeadh ar an móilín ocsaigine as haemaglóibin na fola le dul ina áit. Ós rud é go bhfuil ceangal na ciainíde den haemaglóibin níos láidre ná ceangal na hocsaigine, ní féidir leis an haemaglóibin chiainídithe ocsaigin a iompar a thuilleadh, agus mar sin, tachtfar an t-íobartach, fiú má bhíonn flúirse ocsaigine le fáil san aer.
Le linn an Uilelosctha, d'úsáidtí Zyklon B ar dtús leis na dreancaidí a bhaint de na príosúnaigh. I dtús na bliana 1940, áfach, baineadh an chéad triail as i marú na ndaoine, nuair a tachtadh grúpa de Ghiofóga óga ó Brno i mBuchenwald. In Auschwitz, tugadh Zyklon B isteach ar an tríú lá de Mhí Mheán Fómhair 1941, nuair a maraíodh sé chéad cime cogaidh ón Aontas Sóivéadach agus dhá chéad go leith de chimí tinne cogaidh ón bPolainn leis.
Caligula. Impire Rómhánach ab ea Gaius Iulius Caesar Germanicus nó Caligula, a leasainm (31 Lúnasa 12 - 24 Eanáir 41). 
Saol.
Thóg a athair, Gearmánacas, é i nDúiche na Réine agus tugadh an leasainm air nuair a bhí sé ina gasúir (ó "caliga" nó "caligae", nó buatais bheag). 
Réim.
Tháinig Caligula i gcomharbacht ar Tiberius, in aois 77 dó, nuair a bhásaigh an t-impire. 
Thosaigh rialú Caligula go maith, rialtóir uasal measartha a bhí ann. Ach nuair a bhí an chéad bhliain dá thréimhse ina impire ag druidim chun deireanais, tháinig tinneas air. Deir na staraithe go raibh Caligula as a mheabhair ina dhiaidh sin. Mar shamplaː 
Dúnmharú.
Mharaigh cuid den Gharda Praetóireach Caligula sa Róimh ar 24 Eanáir 41. Maraíodh a bhean chéile, Caesonia agus a iníon Julia Drusilla chomh maith. 
Bhí Cassius Chaerea i mbun na ceannaircí. Bhí cuid eile na bPraetóireach thar a bheith míshásta le Chaerea agus cuireadh chun báis é. 
Tháinig uncail Caligula, Claudius i gcomharbacht air.
Anam. De réir traidisiúin fealsúnachta agus reiligiúnacha, séard is anam ann ná, substaint (cosúil leis an sean-choincheap faoin éitear) féin feasachta a bhfuil mar neach uathúil beo.
Sna traidisiúnta seo, tá an "anam" mar an fíor bunús don neach. Go ginearálta chreidtear go bhfuil an anam mar rud neamhbhásmhar agus go raibh sé ann riabh déanamh an choirp.
Tá nasc tábhachtach agus láidir idir choincheap an anam agus saol tar éis bás, ach bíonn tuairimí éagsúla faoi, fiú i reiligiún áirithe. Creideann formhór dóibh nach bhfuil mais nó ábhar san anam, ach tá daoine ann a chreideann go bhfuil ábhar ann agus a ndearna iarracht an mhais a thomhais.
Beathaisnéis. Is éard atá i mbeathaisnéis ná cur síos ar shaol duine áirithe. Tugtar "dírbheathaisnéis" ar chuntas a scríobhann duine ar a shaol féin.
Confúicias. Ba smaointeoir agus fealsamh sóisialta Síneach cáiliúil é Confúicias (a chiallaíonn "Máistir Kong", ach ar a dtugtar go níos minice Kongzi) (rugadh, ó thaobh an traidisiúin de, ar 28 Meán Fómhair, sa bhliain 551 RC agus a bhásaigh sa bhliain 479). D'fhág a chuid teagaisc is a fhealsamh coimeádacha rian mór ar shaol agus ar smaoineamh Oirthear na hÁise. D'aistrigh na hÍosánaigh 孔夫子 (Kǒng Fūzǐ) mar "Confucius". Baintear úsáid as an bhfoirm Laidineach seo i dtíortha an Iarthair. Kǒng Qiū (孔丘) an t-ainm comónta a bhí air ("Kǒng" a shloinne agus "Qiū" a ainm pearsanta).
Naomh Pól. Is é Naomh Pól (timpeall 10 - timpeall 67) duine de na haspail is cáiliúla agus is tábhachtaí i stair na Críostaíochta. Murarbh ionann agus na haspail eile ní raibh aithne phearsanta aige ar Íosa Críost. Níor chreid sé i scéal Íosa go dtí lá amháin nuair a chonaic sé aisling d'Íosa aiséirithe agus é ar an bhealach go dtí an Damaisc. Ceiliúrtar "Tiontú Naomh Pól" ar an 25 Eanáir.
Tá tionchar ollmhór aige ar Thiomna Nua an Bhíobla toisc an méid scríbhneoireachta a rinne sé agus is féidir léargas a fháil ar an gCríostaíocht i dtús a réimse óna chuid litreacha. Tá ceithre litir déag againn scríofa aige agus is dóichí gurb iad siúd na cinn is sine. Luaitear trí thuras Naomh Pól i nGníomhartha na nAspal freisin.
Tá formhór na litreacha seo scríofa chuig séipéil timpeall na Gréige, na hÁise Bige agus na Róimhe, agus iad lán de chomhairle faoin gcaoi chun saol Críostaí a bheith ag duine agus céard a bhí i soiscéal Íosa.
Saol.
Rugadh é i dTarsas, baile i gcríocha na hÁise Bige (na Tuirce an lae inniu). Admhaíonn Naomh Pól féin gur chaith sé anuas ar Chríostaithe agus é óg, agus go raibh sé i láthair nuair a rinneadh mairtíreach de Naomh Stiofáin. Ach lá amháin agus é ar a bhealach go dtí an Damaisc, tháinig Íosa chuige in aisling agus d'impigh sé ar Phól a shaol a athrú. I ndiaidh na heachtra seo bhí Pól dall go dtí gur bhaist Ananias é. Ó shin ar aghaidh thug Pól faoi theachtaireacht Íosa Críost a scaipeadh.
Ina dhiaidh sin thaistil sé ar fud na háite ag múineadh an tsoiscéil. D'fhill sé lá ar Iarúsailéim, agus cé gur lig na Giúdaigh dó fanacht ansin ar dtús, tháinig fearg ar ghrúpa mór a bhí réidh lena chur chun báis. Ach shábháil saighdiúir Rómhánach é. Gabhadh agus cuireadh i bpríosún é. 
Níl sé iomlán cinnte céard a tharla dó ina dhiaidh sin. De réir Eusebius ó Chaesarea (sa 4ú haois) cuireadh chun báis é faoi riail an Impire Nearó. Tá traidisiún ann go bhfuair Naomh Pól bás ar an lá cheanna agus Naomh Peadar (29 Meitheamh) sa bhliain 64 nó 67. 
De réir chuntais eile. chuaigh sé go dtí an Spáinn agus is féidir go ndeachaigh sé go dtí an Ghréig agus an Áis Bheag. Pé scéal é, is cosúil gur gabhadh é, agus gur cuireadh chun báis é sa Róimh.
Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Institiúid dlíthiúil na Aontais Eorpach í Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, lonnaithe i Lucsamburg.
Tá dhá chúirt i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh 
Sa Chúirt Bhreithiúna tá breitheamh amháin ó gach Ballstát agus 11 abhcóide ghinearálta. Sa Chúirt Ghinearálta tá 49 breitheamh ann (sa bhliain 2021).
Léirmhíníonn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh dlí an Aontais chun deimhin a dhéanamh de go gcuirtear i bhfeidhm é ar an tslí chéanna i ngach Ballstát, agus réitíonn sí díospóidí dlíthiúla idir rialtais náisiúnta agus institiúidí an Aontais.
I gcásanna áirithe is féidir le daoine aonair, gnólachtaí nó eagraíochtaí cásanna a chur faoina bráid chun gníomh a dhéanamh in aghaidh institiúid de chuid an Aontais, má cheapann siad go bhfuil a gcearta sáraithe.
Cad a dhéanann Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh?
Tugann an Chúirt rialuithe uaithi ar na cásanna a thagann os a comhair. Is iad seo a leanas na cineálacha cásanna is coitianta:
Comhdhéanamh.
Tá dhá chúirt i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh:
Ceapann na rialtais náisiúnta i gcomhpháirtíocht gach breitheamh agus gach abhcóide ginearálta le haghaidh téarma in-athnuaite sé bliana. Sa dá Chúirt, roghnaíonn na breithiúna Uachtarán le haghaidh téarma in-athnuaite trí bliana.
An próiseas.
Sa Chúirt Bhreithiúnais, sanntar breitheamh amháin (an "breitheamh-rapóirtéir") agus abhcóide ginearálta amháin do gach cás. Bíonn dhá chéim i gceist le próiseáil na gcásanna:
An Ghaeilge.
Ar an 17 Márta 2021, tugadh breithiúnas sa chéad chás Gaeilge riamh i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Cuireadh an cás faoi bhráid na cúirte chun soiléiriú a fháil faoi cé acu an bhfuil sé de rogha ag cúirt i mballstát de chuid an AE diúltú faoiseamh a cheadú i gcás faoi chearta a bhaineann le dlí na hEorpa. 
Cé go bhféadfadh go mbeidh éifeacht bheag phraiticiúil ag an cás seo, léirigh sé prionsabal tábachtach maidir leis an oibleagáid a bhíonn ar an Stát Treoir a chur i bhfeidhm, go mór mór má tá cearta teanga i gceist.
Tá rannóg aistriúcháin Gaeilge ag an gCúirt ina n-oibríonn dlítheangeolaithe. Is í an Fhraincis príomhtheanga na cúirte.
Hearó Chathair Alastair. Ba innealtóir agus geoiméadraí Gréagach é Hearó (nó Hearón) Chathair Alastair (Gréigis: Ήρων ο Αλεξανδρεύς) (c. 10 – 70) i gCathair Alastair in Éigipt na Rómhánach, "Aegyptus".
La Paz. Is í La Paz, Chuqiyapu príomhchathair na Bolaive. Tá 764,617 duine ina gcónaí ann.
Evo Morales. Is é Evo Morales uachtarán na Bolaive. Is dúchasach é ón ghrúpa eitneach Aidhmearach. Thosaigh sé a chéad téarma ar 22 Eanáir 2006 agus d'fhan sé san oifig sin go dtí an 10ú lá de Mhí na Samhna 2019. I ndiaidh toghcháin conspóidigh sa bhliain sin, bhris léirsithe amach sna cathracha agus d'fhás míshástacht in airm na Bolaive. Sa deireadh d'éirigh sé as oifig agus d'imigh sé ón tír. Thug rialtas Mheicsiceo tearmann dó sa tír sin.
Ealaín fheidhmeach. Is iad na healaíona feidhmeacha na healaíona go léir a chuireann dearadh agus maisiúchán i bhfeidhm ar réada laethúla praiticiúla chun iad a dhéanamh níos tarraingtí ó thaobh aeistéitiúil de. Cuirtear an téarma seo i gcodarsnacht leis na mínealaíona, is iad sin na healaíona a tháirgeann rudaí gan úsáid phraiticiúil ar bith, a bhfuil sé mar chuspóir acu an intleacht a spreagadh ar bhealach éigin nó fiú an áilleacht féin. Go praiticiúil, téann an dá chatagóir isteach ina chéile go minic, mar an gcéanna leis na healaíona maisiúla.
Eolaíocht fheidhmeach. Is iad na heolaíochtaí feidhmeacha ná na heolaíochtaí a cuirtear i bhfeidhm sa saol laethúil.
Eolaíocht leabharlainne agus faisnéise. Is éard é an eolaíocht leabharlainne agus faisnéise ná an eolaíocht a bhaineann le leagan amach leabharlainne agus láimhseáil sonraí.
Buadaca. Ba bhanríon Ceilteach í Buadaca (b. 60 nó 61) ó cheantar Norfolk in oirthear na Breataine a bhí i gceannas ar éirí amach i gcoinne na himpireachta Rómhánaigh. Bhí an t-impire Nearó ag smaoineamh ar a chuid fórsaí a tharraingt siar as an mBreatain roimh bhriseadh Bhuadaca i gcath Shráid Watling.
Néaró. Ba é Néaró, nó "Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus", a saolaíodh faoin ainm "Lucius Domitius Ahenobarbus", ar a dtugtaí "Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus" freisin, (15 Nollaig, 37 - 9 Meitheamh, 68) an cúigiú hImpire ar Impireacht na Róimhe. 
Tá clú ar Néaró mar gheall ar an bhfinscéal gur sheinn sé ar an bhfidil agus an Róimh ag dul trí thine. Thairis sin, bhí sé ar dhuine de na hImpirí ba mhó a rinne géarleanúint ar na Críostaithe i stair Impireacht na Róimhe.
Riail.
Bhí Néaró ag rialú na Róimhe sna blianta 54-68, agus é ag díriú ar chúrsaí taidhleoireachta, trádála agus cultúir ach go háirithe.
Tá sé de chlú ar Néaró gur chaith sé an chuid ba mhó dá am ag útamáil le ceoltóireacht, ag marú Críostaithe agus ag bualadh craicinn le fir is le mná, gan trácht a dhéanamh ar mharú a mháthar féin (Agrippina).
Tá an tuiscint seo bunaithe ar scríbhinní Suetonius, Cassius Dio, agus Tacitus, nach raibh mórán bá ag aon duine acu le Néaró. Tá foinsí ann, áfach, a thugann le fios go raibh an-luiteamas ag cosmhuintir na Róimhe le Néaró .
Géarleanúintí na gCríostaithe.
Maidir leis na staraithe Críostaí, is é an bharúil a bhí acusan riamh gurbh é Néaró a chuir tús le géarleanúintí na gCríostaithe sa Róimh. De réir na bhfinscéalta Críostaí, cuireadh beirt Aspal, mar atá, Peadar agus Pól, chun báis nuair a bhí Néaró sa ríchathaoir. Bhain an scríbhneoir Polannach Henryk Sienkiewicz leas as an scéal seo ina mhórúrscéal "Quo vadis", a thabhaigh Duais Nobel na Litríochta dó sa bhliain 1905. Úrscéal stairiúil atá ann agus é suite sa Róimh le linn Néaró.
Féinmharú.
Sa bhliain 68, d'éirigh na míleataigh amach in aghaidh Néaró. 
Chuir an t-impire lámh ina bhás féin ansin, de rogha ar an gcur chun báis a bhí i ndán dó.
Thum an Impireacht i gcogadh cathartha ar feadh bliana, a dtugtar Bliain na gCeithre Impirí air. Tháinig Vespasian i gcomharbacht ar Néaró faoi dheireadh. 
Piseoga.
Chuaigh géarleanúintí Néaró go mór mór i bhfeidhm ar na Críostaithe comhaimseartha. 
In Apacailipsis Eoin, luaitear beithíoch agus marc an bheithígh, agus deirtear gurb é 666 uimhir an bheithígh. Cé gurb iomaí ciall is féidir le lucht an mhisteachais a bhaint as an uimhir sin, is é an tuiscint atá ag an Eaglais gur tagairt do Néaró a bhí ann. 
Is amhlaidh gur féidir úsáid na n-uimhreach a bhaint as na litreacha Eabhraise, agus má scríobhtar an t-ainm NERON síos sna litreacha sin, is féidir é a chiallú mar "666".
Norfolk. Is contae san Anglia Thoir é Norfolk in oirthear Sasana. Is é Norwich an príomhbhaile.
Teanga (anatamaíocht). Is beart matán sa bhéal atá sa teanga a úsáidtear le bia a ionramháil agus caint a dhéanamh.
Cath Dien Bien Phu. Ba é Cath Dien Bien Phu (Vítneaimis: "Chiến dịch Điện Biên Phủ") an Cath deireanach sa Chéad Chogadh Ind-Síneach idir fórsaí míleata na Fraince agus fórsaí réabhlóideacha na Vít Minh. Troideadh an Cath idir Mí Márta agus Mí Bealtaine 1954 agus chaill arm na Fraince go hiomlán sa deireadh, agus chaill an Fhrainc a forlámhas i Vitneam dá bharr.
Rinne na Francaigh botún mór straitéiseach nuair a thóg siad bunáit dá n-aerfhórsa ag Dien Bien Phu, i measc na sléibhte in iarthuaisceart Vítneam. Theastaigh uathu línte soláthair an Vít Minh a scoilt. Ach, toisc go raibh an bunáit aeir in íochtar an ghleanna, bhí an ginearál Vo Nguyen Giap, in ann é a thimpeallú agus Arm na Fraince (ina raibh mórán Gearmánach agus daoine as tíortha eile sa Léigiún Eachtrannach) a chur faoi léigear. 
Ghabh na Vít Minh na cnoic ar fad timpeall ar Dien Bien Phu, agus bhí siad in ann scaoileadh síos ar na Francaigh le gunnaí móra airtléire a tugadh isteach trí na coillte ón tSín. Thosaigh troid uafásach thíos sa ghleann freisin agus an dá arm ag tabhairt aghaidh ar a chéile i dtrinsí mar a tharla sa Chéad Chogadh Domhanda. Arís is arís bhí na Francaigh in ann an fód a seasamh agus na Vít Minh a bhrú siar, le tacaíocht agus soláthair ón aer. Tar éis léigear a mhair dhá mí, chaill na Francaigh an fód agus ghéill siad. In ainneoin a gcaillteanas mór fear, lean na Vít Minh ar aghaidh lena dtóir ar na Francaigh a d'éalaigh a chloí go dtí go raibh deireadh leis an chath.
I ndiaidh an Chatha chríochnaigh an cogadh le comhaontú na Ginéive sa bhliain 1954. Scoilt na comhaontú seo an tír in dhá leath; bhris cogadh eile amach An Dara Cogadh Ind-Síneach sa bhliain 1957.
Ciníochas. Is é atá i gceist le ciníochas ná smaoineamh nó claontacht a deir gur fearr ciníocha áirithe ná cinn eile. 
Is féidir leis an gciníochas seo a bheith bunaithe ar dhlíthe tíre ar nós an chórais apairtéid a bhí san Afraic Theas nó feiniméan leanúnach i measc phobail ar nós an fhrith-Ghiúdachais a bhí mar chúl taca don Uileloscadh le linn an Dara Cogadh Domhanda.
Reáchtáiltear "Lá Idirnáisiúnta um Idirdhealú Ciníoch a Dhíothú" ar an 21 Márta.
Ciníochas in Éirinn.
Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal taighde thar ceann an Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘"Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann"’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus. D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh.
Bhí méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise ó 2016, bliain an reifrinn a ghlac leis an mBreatimeacht agus ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh/ Ina theannta sin ar fad bhí daoine míshuaimhneach, imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.
Ríomhthráchtáil. Is éard is ríomhthráchtáil ann an tráchtáil a bhaineann le rudaí a dhíol agus a cheannach ar an Idirlíon. Is féidir idir earraí, sheirbhísí agus eolas a sholáthar ar andóigh seo.
Cinéalacha Ríomhthráchtála.
Tá acrainmneacha ann a bhaineann le cineálacha difriúla ríomhthráchtála.
TCP/IP. Is éard is Prótacal Rialaithe Tarchurtha/ Prótacal Idirlín, nó TCP/IP (as Béarla, "Transmission Control Protocol/Internet Protocol") ná sraith prótacal atá freagrach as sonraí a sheoladh trasna an Idirlín. Maraon le líonraí eile, déantar na sonraí atá le seoladh a bhriseadh suas ina bpaicéid roimh a sheoltar iad. Seoltar na paicéid go neamhspleách ar a chéile thar an Idirlíon.
Seoladh IP. Is é is seoladh IP ("seoladh prótacal idirlín") ann ná seoladh uathúil a mbaineann gléasanna áirithe leictreonacha úsáid as lena chéile a aithint agus le cumarsáid a dhéanamh le chéile i ngréasán ríomhairí atá ag oibriú de réir an phrótacal idirlín (IP). Tá dhá fheidhmeannas bunúsacha á gcur i gcrích le seoladh IP - aitheantas chomhéadan líonra agus seolachán suímh. Sa bhunleagan den phrótacal idirlín, IPv4, tá 4 bheart, nó 32 ghiotán i ngach seoladh IP, rud a chiallaíonn go bhfuil spás do 4,294,967,296 óstach (óstríomhaire) ar an Idirlíon. Cuirtear an seoladh IP in iúl mar cheithre fhigiúr a bhfuil poncanna eatarthu - mar shampla, "192.168.1.254". Seasann cuid den seoladh don líonra agus an chuid eile de don óstríomhaire. Úsáidtear uimhir mhasctha folíonra le haghaidh é sin a chur i bhfeidhm.
Gléas tábhachtach é an seoladh IP i ródú na ríomhairí. Faoi láthair, tá na seoltaí IP ag rith gann, agus mar sin, tá an leagan nua den phrótacal IPv6, a bhaineann úsáid as 128 ngiotán, ag teacht ar an bhfód a chuireann i bhfad níos mó seoltaí ar fáil dúinn. Rinneadh caighdeán den leagan nua seo IPv6 sa bhliain 1998 agus tá sé á scaipeadh ó lár na 2000í.
Telnet. Is prótacal líonra é Telnet (ón Béarla TELetype NETwork) a úsáidtear chun seisiún a rith ar chianóstach, freastalaí UNIX nó Linux don chuid is mó, ó do theirminéal féin. Tá fadhbanna slándála ag an bprótacal áfach agus tá prótacal eile, SSH, ag teacht chun cinn in áit Telnet.
Aimsir. Tá níos mó ná ciall amháin leis an bhfocal aimsir:
Ban Ki-moon. Iar-pholaiteoir ón gCóiré Theas agus Ard-Rúnaí ar na Náisiúin Aontaithe faoi láthair é Ban Ki-moon (rugadh an 13 Meitheamh 1944 in Eumseong, Chungcheong Thuaidh). Is é an t-ochtú Ard-Rúnaí é, agus is é a tháinig i gcomharbacht ar Kofi Annan, a d'éirigh as an bpost ar 31 Nollaig 2006. Toghadh Ban ina Ard-Rúnaí an 13 Deireadh Fómhair 2006, agus tháinig a thréimhse oifige i bhfeidhm an 1 Eanáir, 2007. Ar an 13 Deireadh Fómhair 2016 cheap Tionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe António Guterres ina ard-rúnaí mar chomharba ar Ban Ki-moon, le tosnú ar an 31 Nollaig 2016.
Bolcán. Is éard is bolcán ann ná briseadh i screamh phláinéid, cosúil leis an domhain, a ligeann laibhe the, luaithreamhán bolcánach, agus gáis amach ó sheomra magma bolcáin faoin dromchla. 
Is iad ceann de na hiontais is cumhachtaí agus is contúirtí ar domhan. 
Plátaí teicteonacha.
Eascraíonn bolcáin de ghnáth in áiteanna ina bhfuil scoilt idir phlátaí teicteonacha, amhail idir an Eoraip agus an Afraic. 
Tarlaíonn bolcáin an domhain toisc go bhfuil a screamh briste ina 17 plátaí teicteonacha móra dochta, a bhíonn ag snámh ar shraith an mhaintlín a bhíonn níos boige agus níos teo. 
Dá bhrí sin, ar an domhan, faightear bolcáin de ghnáth san áit ina mbíonn plátaí teicteonacha ag eisréimniú nó ag inréimniú. Mar shampla, is cúis le plátaí dibhéirseacha atá ag tarraingt óna chéile na bolcáin a bhíonn ag droim láraigéanach, mar shampla Droim an Atlantaigh Láir; plátaí teicteonacha coinbhéirseacha ag teacht le chéile is cúis leis na bolcáin ag Fáinne Tine an Aigéin Chiúin.
Chruthaítear bolcáin freisin san áit ina mbíonn síneadh agus tanú ar phlátaí taobh istigh na screimhe, m.sh., i Scoiltghleann na hAfraice Thoir agus sa bhlárum bholcánach Wells Gray-Clearwater agus i Scoiltghleann an Rio Grande i Meiriceá Thuaidh. Tagann an cineál seo bolcánachais faoi scáth na bolcánachais "hipitéis phláta". I gcónaí, mínítear an bholcánachas, ar shiúl ó teorainneacha plátaí, mar chleitíní an mhaintlín. 
Tugtar "baill the" orthu, mar shampla Haváí, agus samhlaítear go dtagann siad chun cinn ó thonnadh aníos diaipirí le magma ó theorainn an chroí is an mhaintlín, 3,000 km faoi dhromchla an domhain. De ghnáth, ní chruthaítear bolcáin nuair a shleamhnán dhá phláta teicteonach thar a chéile.
Contúirt.
D'fhéadfadh bolcáin, atá ag brúchtadh, a bheith contúirteach go leor, ní hamháin i ngarchomharsanacht an bhrúchta. 
Mar shampla, d'fhéadfadh a leithéid agus luaithreamhán bolcánach a bheith ina bhagairt ar aerárthaí, go háirithe scairdeitleáin; mar is féidir luaithcháithníní a leáigh ag ardtheocht na n-inneall, agus ansin is féidir le cáithníní leáite cloí chuig lanna an tuirbín agus a gcruth a athrú, rud a d'fhéadfadh cur isteach ar oibriú an tuirbín. 
D'fhéadfadh brúchtaí móra tionchar a imirt ar an aertheocht, mar is féidir le luaithreach agus braoiníní d'aigéad sulfarach an ghrian a chur i bhfolach agus an atmaisféar an domhain (nó trópaisféar) a fhuarú; mar sin féin, ionsúnn siad an teas radaithe ag teacht aníos ón domhan, ar an dóigh sin téitear an atmaisféar uachtarach (nó strataisféar). Go stairiúil, 'bolcánacha Geimhrí' a ghlaoití orthu siúd agus bhí siad freagrach as gortaí tubaisteacha.
Tír na mBascach. Is náisiún in iarthar na Sléibhte Piréiní í Tír na mBascach ("Euskal Herria" as Bascais). Tá an tír scoilte idir an Spáinn agus an Fhrainc. Labhraíonn an chuid is mó daoine Spáinnis cé go bhfuil an teanga dúchasach, an Bhascais, á labhairt freisin in áiteanna éagsúla. Tá seacht réigiún i dtír na mBascach, ceathair sa Spáinn (An Tír Bhascach Theas, "Hegoalde" agus Navarra "Nafarroa") agus trí cinn sa Fhrainc (An Tír Bhascach Thuaidh, "Iparralde"). Tá daoine ann atá ag iarraidh neamhspleáchas a fháil don tír ar fad, go minic le foréigean. Fuair breis is 800 daoine bás mar thoradh ar choimhlint idir rialtas na Spáinne agus an grúpa paraimíliteach ETA ó na 1960í ar aghaidh.
Mark Geary. Rugadh Mark Geary i mBaile Átha Cliath ar 31 Eanáir 1973 do theaghlach mór le seachtar siblín aige. Nuair nach raibh sé ach 19 mbliana d'aois, chuaigh Geary ar imirce go Nua-Eabhrac. De réir a chéile, bhun sé é féin mar amhránaí tóireach sa cheantar ina raibh sé, ag seinnt go minic i láithreacha mar "Sin É", caifé Éireannach a bhí insan East Village. I 1999, chuir sé amach a chéad albam faoin ainm Mark Geary le Paradigm Records.
Ó shin, d'fhoilsigh sé dá albam eile: "33 1/3 Grand Street" i 2003 agus "Ghosts" i 2004. Tá "Ghosts" mar cheirnín órga agus tá gairm criticiúil spreagtha aige in Éirinn agus sna Stáit Aontaithe.
Sheinn Colm Quearney, Dave Odlum, Karl Odlum, Glen Hansard agus Brendan O'Shea go léir le Geary ar ócáidí ar leith ar cheirníní is ar an ardán.
Tagairtí.
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
Teileachumarsáid. Is éard is teileachumarsáid ann ná cumarsáid trí chábla nó trí raidió. Tá an tIdirlíon ar na samplaí is suntasaí den teileachumarsáid phoiblí, agus é ag iompar glaonna gutháin chomh maith le sonraí ríomhaireachta. 
Tá idir theileachumarsáid analógach agus theileachumarsáid digiteach ann. 
Úsáidtear an téarma "an míle deiridh" i ngeall ar an gcóras analógach, téarma a bhaineann leis an gcuid den chóras atá ina nasc idir an malartán agus an custaiméir. Iompraíonn an chuid dhigiteach na milliúin glaoch agus sonraí.
Nú. Is é nú (Ν ina cheannlitir, ν ina litir bheag) an 11ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící "nun" . Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /n/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 50 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /n/ é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach N agus ag an litir Choireallach Н sa litir nú.
Xí. Is é xí (Ξ ina cheannlitir, ξ ina litir bheag) an 14ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící "samekh" . Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /ks/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 60 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /ks/ é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach X agus ag an litir Choireallach Ѯ sa litir xí.