Irisí agus Nuachtáin Gaeilge. Uasdátaithe: 20ú Iúil 2023
Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d'Irisí, Nuachtán nó tréimhseachán Gaeilge a scríobhadh nó atá fós á scríobh go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisthe a aimsiú do gach ceann acu. 
(Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh arróg le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?&lt; nó &gt;?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin). 
Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge.
Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh Foras na Gaeilge as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin An Sagairt, An Timire, An tUltach, Beo.ie, Feasta, Gaelscéal, Lá Nua, Saol, agus dhá iris ghréasáin a bhí ar Gaelport.com: suíomh idirlíon Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Gaelport.com: Cogar agus As na Nuachtáin tháinig Peig i gcorbach ar sin. . Bhí deireadh tagtha le Goitse an bhliain roimh ré agus ní raibh FnaG ná údarás na Gaeltachta dá maoiniú. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa, chinn FnaG go maoineodh siad an nuachtán agus iris ghréasáin úr Tuairisc.ie agus Nós.ie agus leanadh de bheith ag soláthair maoiniú go glófar Comhar. 
Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán des na scribhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á solathair ag na h-irisí seo agus lucht léithe farsaing acu uilg agus thar oíche múchadh é seo. Mhair trí iris gan maoiniú, b'iad sin Feasta "(cartlann)" a mhaoinigh CnaG go 2023, agus an Timire a clóitear sé h-uaire sa bhliain agus atá á maoiniú as síntiúis. Mar fhreagra ar an dímhaoiniú bunaíodh an iris An Taobh Ó Thuaidh chun iris Gaeilge a sholáthair dos na 43 ciorcal comhrá a bhí gníomhach roimh an bpandéim ar fud Bhleá Cliath.
Eisíodh céad eagrán Timire Chroidhe Naomhtha Íosa i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge is faide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach dteipeadh air faoin a stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteannach síntús a ghlacadh, agus de bharr a h-iarrachtaí tá os cionn míle sintus anois ag an iris, sin 600 níos mó ná comhar. 
Irisí agus nuachtáin átá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne.
In ainneon na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Tá 22 iris/ nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. Siúd Aneas An Gael (Meirceá), An Lúibín (Astráil), An Timire, Breac, Biseach, Domhan Níos Fearr "," Eipic, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, Irisleabhar Mhá Nuad, Mionlach, Nuacht Mhall, Teanga Tí, Nuacht-PEIG.ie, Seachtain, Scríbhneoirí Cois Teorainn, agus ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná Tuaraisc.ie, Nós.ie, Comhar, COMHAR-Taighde agus Comhar Óg. 
Mar nach raibh na cíona lín spleách riamh ar FnaG agus lean siúd ag scríobh , a bhí de mhisneach acu tabhairt futhu, leithéidí: An Codú, IMúscraí, Cuaille 
Foinsí Taighde.
Fuaireas an t-uafás teideal ó shuíomhanna gréasáin Leabharlann Náisiúnta na hÉireann, World Cat, ISSUU, Ainm.ie, Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann agus tré an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuarda éagsúla. 
Fuaireas an t-uafás eolas maidir le h-irisí na Sé Chontae ó thaispeántas a rinne Pobal i mBéal Feriste agus an leabhrán dar teideal "'Bolg an tSolair"' a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthu siúd. 
Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary Gaelic Prose in the Irish Free State agus fuaireas neart eolas ó chuimhní m'athair Pádraig Ó Snodaigh a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus fuaireas neart eolas ar theidil inmheánacha Shinn Féin ó mo dheartháir Aengus Ó Snodaigh. Tá Conradh na Gaeilge fós len a heolas faoin lear mór irisí agus nuachtáin a d'fhoilsigh siadsan is a gcraobhacha thar na blianta.
Cíona Lín / Blaganna.
Focal eile ar 'dialann' is ea 'cín lae'. Ciall 'cín' ná 'leabhar, dá réir luíonn sé le ciall gur 'cín lae lín' nó'n ngiorrúchán 'Cín Lín' a bheadh ar Web log nó Blog. 'Blag' an sainfhocal a roghnaigh formhór siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin ach 'Cín lín Uí Choinmín' an cur síos atá ag "An Coimíneach" ar a iarrachtaí féin agus pléann Aonghus Ó hAlmhainn (duine des na Cin línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt 'Cín Lín nó Blag'. Ag deireadh an ailt roghnaionn sé feidhm a bhaint as 'blag' de dheasca "blagadóir" nó "blagálaí" a bheth níos éasca le rá.
Eachtranaigh le Gaeilge a thosaigh na céad "cíona lín" Gaeilge, B'iad siúd "Séamus (Poncán) Ó Neachtáin" i 2002, "Panu" "Höglund" i 2003 agus "Hillary Sweeney" i 2004. Lean "Aonghus Ó hAlmhain" iad i 2005 agus "Eoin Ó Riain" leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dimhaoiniú scáth dorcha ar an earnail tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na meán sóisialta atá i bhfad níos gasta chun freagrai a fháil ar thuaraimí. 
Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabhailt den cheird agus tá'n dream is luaithe chuige "Hilary Sweeney", "Panu Petteri Höglund", "Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain" fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil fé bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin.
= Liostaí na n-irisí ⁊ nuachtáin =
Fé 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. Teideal 2. Cineál Foilseacháin 3. Blianta Eisithe 4. Buneolas 5. Eagarthóirí 6. Eolas Breise. Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach.
Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh 380 i nGaeilge Amháin, 118 gcinn i nGaeilge agus Béarla, 9 gcinn i nGaeilge, Gaeidhlige agus Béarla, 10 gcinn Ilteanngach, 10 sraith Ghaeilge i nuachtáin Béarla "(is cinnte go bhfuil breis ann"), 87 gcinn le teideal Gaeilge le haltanna i mBéarla agus 2 cheann i mBéarla ag plé na Gaeilge.