Trelis/gawiki huggingface dataset:
Josefina Pla. File, drámadóir, scéalaí, aisteoir, scríbhneoir aistí, léirmheastóir ealaíne, péintéir agus iriseoir ón Spáinn ba ea Josefina Plá (Lobos, an Spáinn, 9 Samhain 1903 - Asunción, Paragua, 11 Eanáir 1999). 
Bhí tionchar mór ag Pla ar na glúnta intleachtacha de chuid Paragua. Chosain sí chomh maith cearta an duine agus an comhionannas idir fir agus mná. Le linn a saoil ​​fuair Pla go leor duaiseanna agus gradam as a cuid oibre liteartha. 
Blianta tosaigh.
Cé go bhfuil a fhios againn gur rugadh í ar oileán Lobos, oileáinín in aice le Fuerteventura sna hOileáin Chanáracha (an Spáinn), agus gur iníon Leopoldo Plá (de shliocht Alicante) agus Rafaela Guerra Galvani í, níl aon sonraí iontaofa ann faoina dáta breithe. 
Tugann garbhaill dá teaghlach le fios gur rugadh í sa bhliain 1903. Deir an tOllamh Raúl Amaral, ceann dá beathaisnéisí is mó, gur rugadh í ar 9 Samhain sa bhliain 1903. Is cosúil gurb é Mary Josefa Teodora Plá Guerra a hainm, de réir an taifid baiste. 
Chaith sí a hóige i gcathracha éagsúla sa Spáinn in éineacht lena hathair, oifigeach sna cúigí. 
Sa bhliain 1924 bhuail sí le Villajoyosa (Alicante) an t-ealaíontóir Paraguach Andrés Campos Cervera, a chruthaigh a ainm bréige ealaíne neamhbhásmhaireacht Julián de la Herrería, agus an té leis ar phós sí dhá bhliain ina dhiaidh sin. Thug Rialtas na Spáinne an t-idirdhealú “Dama de la Orden de Isabel la Católica” di, an bhliain chéanna a bhfuair sí dámhachtain «Mujer del Año». 
Saol i bParagua.
Sa bhliain 1926 tháinig Pla go Paragua agus shocraigh sí síos i gcomharsanacht Villa Aurelia agus ansin i lár Asunción. An bhliain chéanna, chuir sí a céad fhógraí i dtimpeallacht na healaíne, mar a bheadh a dtír dhúchais, ansin chuir sé a scríbhinní i láthair san iris "Juventud", a léirigh tuairimí na nglúnta scríbhneoirí Paraguacha iar-nua-aoiseacha. 
Ón am sin go dtí 1938 thaistil sí faoi dhó go dtí an Spáinn lena fear céile agus, sa dá linn, chuir sí dánta, ailt agus téacsanna liteartha eile i roinnt nuachtán agus irisí i bParagua.
Tobias Smollett. Úrscéalaí agus file Albanach ab ea Tobias George Smolett. Rugadh é in Dalquhurn (ceantar ar chuid de Renton anois é) agus baisteadh é ar 19 Márta 1721. Fuair sé bás in Livorno, san Iodáil, ar 17 Meán Fómhair 1771. Bhí tóir lena linn ar a chuid úrscéalta rógaireachta mar "The Adventures of Roderick Random" (1748), "The Adventures of Peregrine Pickle" (1751), agus "The Expedition of Humphry Clinker" (1771). Chuaigh na leabhair seo i gcion ar Charles Dickens agus úrscéalaithe eile a tháinig i ndiaidh Smolett.
Hard Promises. Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Hard Promises, a eisíodh ar an 5 Bealtaine 1981.
Traicliosta.
Taobh 2.
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Samantha Mumba. Is amhránaí, cumadóir, rinceoir, aisteoir, mainicín agus láithreoir teilifíse Éireannach í Samantha Tamania Anne Cecilia Mumba (a rugadh 18 Eanáir, 1983). Bhain sí cáil amach i 2000 agus a céad singil "Gotta Tell You" a scaoileadh aici, a éirigh leis chomh fada leis an gcúigiú singil ar bharr na gcairteacha in Éirinn, sa Ríocht Aontaithe agus sna Stáit Aontaithe. Tá sé ainmnithe ar '100 Catchiest Choruses of the 21st Century' de chuid "Billboard". 
Go déanach sa bhliain 2000, agus í 17 bliain d'aois, scaoileadh Mumba a céad albam darb ainm "Gotta Tell You". D'éirigh leis an albam uimhir 4 a bhaint amach in Éirinn agus uimhir a naoi sa RA. Tá seacht ceirníní mórdhíola aici a bhain an 5ú spota amach sna cairteacha in Éirinn agus sé ceirníní mórdhíola aici a bhí ag uimhir a 10 sa Ríocht Aontaithe.
Eric Bana. Aisteoir agus fuirseoir Astrálach is ea Eric Banadinović nó Eric Bana mar a aithnítear é go gairmiúil. Rugadh ar 9 Lúnasa 1968 é in Melbourne na hAstráile de shliocht Chróiteach. D'éirigh le Bana mar aisteoir san Astráil ar feadh 10 mbliana nó mar sin. Ansin tharraing sé aird Hollywood. D'éirigh leis chomh mór céanna i scannáin Mheiriceánacha dírithe ar an lucht féachana domhanda agus a rinne sé san Astráil. Páirteanna in "Black Hawk Down" (2001) agus "Troy" (2004, mar Hector) a thuill clú idirnáisiúnta dó.
Solas (Grúpa Ceoil). Banna ceoil traidisiúnta na hÉireann é Solas a raibh bunaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá sna nóchaidí.
Fouenant. Ceantar is ea Fouenant (ar a dtugtar freisin sa Bhriotáinis Fouen, Fraincis: "Fouesnant") ar chósta iarthar na Briotáine. Común de chuid Penn-ar-Bed is ea é.
Long After Dark. Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Long After Dark, a eisíodh ar an 2 Samhain 1982.
Traicliosta.
Taobh 2.
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Yankees Nua-Eabhrac. Is foireann daorchluiche phroifisiúnta Mheiriceánach iad Yankees Nua-Eabhrac nó New York Yankees agus iad suite sa Bhronx i gCathair Nua-Eabhrac. Imríonn na Yankees mar chlub sa roinn thoir den American League (AL), cuid de Major League Baseball (MBL). Tá an dá chlub den MLB i gCathair Nua-Eabhrac: is iad na Mets an dara club. Tháinig na Yankees ar an saol faoin ainm Baltimore Orioles in Baltimore sa bhliain 1901. Cheannaigh Frank Farrell agus Bill Devery an club sa bhliain 1903 i ndiaidh teip ar an gclub sa chathair úd. D'aistrigh siad an fhoireann go Nua-Eabhrac ag tabhairt ainm nua, na New York Highlanders, uirthi. Tugadh na "Yankees" orthu go hoifigiúil sa bhliain 1913.
Faoi láthair, is é Yankee Global Enterprises úinéir na Yankees, comhlacht atá i seilbh teaghlach George Steinbrenner, nach maireann. Cheannaigh sé seo an fhoireann sa bhliain 1973. Is iad Hal agus Hank Steinbrunner atá i gceannas anois air. Is é Brian Cashman an bainisteoir ginearál ar an bhfoireann agus is é Aaron Boone a bainisteoir sa pháirc. Tá Yankees Nua-Eabhrac bunaithe i Staidiam Yankee sa Bhronx. 
D'imir cuid de na himreoirí baseball ab fhearr riamh mar bhaill de na Yankees: Babe Ruth, Lou Gehrig, Joe DiMaggio, Yogi Berra, Derek Jeter, Roger Clemens agus Álex Rodríguez.
Southern Accents. Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Southern Accents, a eisíodh ar an 26 Márta 1985.
Traicliosta.
Taobh 2.
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Eipigéanóm. Is éard is eipigéanóm ann ná taifead ar na hathruithe ceimiceacha ar phróitéiní ADN agus hiostón an orgánaigh; is féidir na hathruithe seo a sheachadadh le hoidhrecht ó ghlúin go glúin trí oidhreacht eipigéiniteach. Féadann athruithe ar an eipigéanóm athruithe a dhéanamh ar struchtúr na crómaitine agus feidhm an ghéanóim a athrú. 
Tá baint ag an eipigéanóm le léiriú na géine, forbairt, difreáil fíochán, agus cosc ​​eilimintí inaistrithe. Murab ionann agus an géanóm bunúsach atá statach den chuid is mó laistigh de dhuine aonair, is féidir an eipigéanóm a athrú go dinimiciúil ag coinníollacha comhshaoil. 
Ailse.
I láthair na huaire, is ábhar gníomhach é an t-eipigéanóm ar thaighde ar ailse. Cuireann siadaí daonna isteach go mór ar mheitileadh ADN agus ar phatrúin mhionathraithe hiostóin. Is é an príomhthréith a bhíonn ar tírdhreach iomrallach eipigéanómach na cille ailse na hipimeitileadh géanómaíoch uilíoch, oileáin CpG hipimeitileadhthionscnóir de ghéinte siad-sochtameall, cód athraithe históin le haghaidh géinte criticiúla agus caillteanas iomlán na hiostón H4 monaicéitilithe agus tríaicéitilithe. 
Tionscadail mhóra taighde eipigéanómacha.
Mar réamhthionscadal do Thionscadal Eipigéanóim Daonna indéanta, tá sé mar aidhm ag Tionscadal Píolótach Ionaid Athraitheacha Mheitileach (IAM) a shainaithint agus a chatalóg sa ghéanóm daonna. Anois, ceadaíonn dul chun cinn i dteicneolaíocht seicheamhaithe measúnacht a dhéanamh ar stáit eipigéanómeach an ghéanóm go léir a mheas trí mhodheolaíochtaí móilíneacha iolracha. Tógadh nó moladh gléasanna micra- agus nanascála chun an t-eipigéanóm a fhiosrú.
Tríológ. Is éard is tríológ (Béarla: trilogy) ann ná saothar ealaíne a eisítear mar thrí chodanna aonair, nó sraith de thrí shaothar a bhfuil nasc éigin le braith eatarthu nó atá comhleanúnach ar bhealach éigin. 
Ón sean-Ghréigis a thagann an focal—τριλογία ("trilogia") .i. "trí"+"míniú". 
Saothair litríochta (úrscéalta ach go háirithe) agus scannáin is mó a thugtar tríológa orthu ach níl an téarma teoranta do na réimsí sin"—"más go hannamh a fheictear é, ní leasc le daoine an focal a úsáid i gcomhthéacsanna chomh héagsúil lena chéile is atá taispeántais agus cluichí peile. 
Bíonn tríológa coitianta go leor i seánraí an fhicsin eolaíochta agus na fantaisíochta.
Ejnar Hertzsprung. Réalteolaí Danmhargach a ea Ejnar Hertzsprung (Cóbanhávan, 8 Deireadh Fómhair 1873 - Roskilde, 21 Deireadh Fómhair 1967 ) a d'aicmigh cineálacha réaltaí trí a ndathanna a cheangal lena lonrachas, leis an réalteolaí Alexander von Rasfeldt a rugadh san Eilvéis. Bhain sé cáil amach de bharr na léaráide a chruthaigh sé, sa bhliain 1911, agus go neamhspleách Henry Norris Russell freisin, léaráid ina ndéantar na dearbhméadaíochtaí (gile shainiúil) na réaltaí a bhreacadh i gcoinne a gcineálacha speictrim. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, cheangail Henry Norris Russell lonrúlacht le haicme speictreach. Ós rud é go léiríonn an dá rud an rud céanna, tugadh an Léaráid Hertzsprung-Russell air. D'oibrigh sé freisin mar cheimiceoir. 
Naisc sheachtracha.
) 404]
Óscar Acosta. Ba scríbhneoir, léirmheastóir liteartha, polaiteoir agus taidhleoir Hondúrach é Óscar Acosta (Tegucigalpa, 14 Aibreán 1933 - Iúil 16 2014). Thosaigh sé mar iriseoir i bPeiriú agus shaothraigh sé foirmeacha ealaíne liteartha éagsúla. Tá carachtar dlúth pearsanta agus tírghrá ag a chuid oibre. Bhí sé ina uachtarán ar Acadamh Teanga Hondúras. 
Beathaisnéis.
Rugadh Óscar Acosta sa bhliain 1933, sa chomharsanacht Las Delicias i gcathair Tegucigalpa, príomhchathair Phoblacht Hondúras. Bhí sé ina fhile, ina scéalaí, ina iriseoir agus ina eagarthóir a bhain le "Generación del 50" (Gaeilge: "Glúin na gCaogaidí"), dream a d'eascair meon nua liriciúil leis an teanga agus a ionchorpraigh teicnící meicniúla agus fealsúnachta ina gcuid oibre chun cinsireacht dhocht an Stáit Francoach a shárú agus an bonn a bhaint aisti. 
Taidhleoir gairme, bhunaigh sé i Tegucigalpa, i gcuideachta intleachteach eile, an "Editorial Nuevo Continente" agus na hirisí "Extra" agus an "Presente", níos déanaí an "Editorial Iberoamericana". Sna 1960idí bhí sé ina stiúrthóir ar an "Editorial Universitaria" agus ar iris litríochta Ollscoil Hondúras. D'eagraigh sé "Círculo Literario Universitario" le mic léinn eile agus é ag déanamh staidéir ar an dlí. 
Taidhleoireachta.
Mar thaidhleoir rinne sé ionadaíocht ar Hondúras i bPeiriú, sa Spáinn agus san Iodáil, chomh maith leis an Suí Naofa. Bhí sé ina bhall de "Academia Hondureña de la Lengua", agus frieisn ina chathaoirleach ar an "Asociación de Prensa".. 
Le linn dó bheith i gceannas ar an "Academia Hondureña de la Lengua", athchóiríodh ceanncheathrú nua tar éis dhíothú na ceanncheathrúna stairiúla ag spéirling Mitch, agus forbraíodh an togra y el Diccionario de Hondureñismos, agus rudaí eile. 
Oibreacha.
I measc a chuid leabhar filíochta tá: 
Freisin. chuir sé dánta le húdair eile le chéile i saothar ar nós Antología de la nueva poesía hondureña (1967) y Poesía hondureña de hoy (1971). I measc a chuid staidéar tá , vida y obra (1964). Tá a chuid filíochta domhain agus suaimhneach, le ton pearsanta.. 
Bás.
Fuair an file Óscar Acosta bás i gcathair Tegucigalpa an 16 Iúil, 2014, ag fágáil oidhreacht iontach do mhuintir Hondúras agus do na tíortha eile ina raibh cónaí air agus é i mbun a chuid dualgas a chomhlíonadh ag obair mar thaidhleoir.
Jessica Simpson. Is amhránaí, dearthóir faisin agus aisteoir Meiriceánach í Jessica Ann Johnson (née Simpson, rugadh í ar an 10 Iúil, 1980).
Domnu. I Miotaseolaíocht na nGael, dia na bhFomhórach agus príomhdhia na bhFear Bolg ab ea Domnu. De réir a nóis, d'adhradh na Fir Bolg na Fomhóraigh cloíte acu. Bhí triúr mac aige Balar, "Indech" agus Ealatha, rud féin a thugann a thábhacht le fios. Glaodh Indeach agus Éalaithe lena ainm athartha "mac Dé Domnann", agus aithníodh Elatha fosta mar "dhia Domhnann". Bhí dream na bhFear Bolg ann a thug "Fir Domnann" orthu féin.
Fir Domnann. I Miotaseolaíocht na nGael, dream de chuid na bhFear Bolg ba ea na Fir Domnann.
Sanasaíocht.
Tá ainm na bhFear "Domnann" bunaithe ar an bhfréamh "dumno"-, domhan. Feictear go minic an iarmhír "-on" mar chuid d'ainmneacha diaga Gallaigh agus Briotanaigh. Is léir mar sin go gciallaíonn ainm na treibhe sa Bhreatain, na Dumnonii, ‘muintir/fir dhia an domhain'. De bharr chosúlacht na n-ainmneacha, moladh go raibh chomh-bhunús acu. Thug Ó Raghallaigh le fios, mar shampla, ina shamhail stairiúil gur dhream P-Ceilteach réamh-Gaelach ba ea iad a rinne ionradh ar oirdheisceart na hÉireann i dteannta leis na Galeóin. Nó ghlactar go forleathan leis an smaoineamh seo inniu, ach is amhlaidh ina ainneoin sin go bhfuil nasc éigin idir an dá treibh.
Logainmneacha.
I luathlitríocht na hÉireann, bhí cónaí ar na Fir Domnann i gCúige Laighean. I ndán den 7ú haois, deirtear go raibh a thaoiseach, "Mess-Telmann", ina rí ruireach na cúige, ag rialú o rí-chathaoir ag Dún Ailinne.
Tá ainm na treibhe caomhnaithe sa logainm Inbhear Domhnann, cé go dtugtar an t-ainm Mullach Íde air inniu. Ach is é dá a iarthuaisceart Mhaigh Eo is ea an ceantar a bhfuil an gaol is treise aige leis na Fir Domnann: Iorrais Domnann (a bhfuil an bharúntacht an lae inniu Iorras ainmnithe as) agus Magh Domnann agus Dún Domnann i ngar dó.
Dumnonii. "Gan bheith measctha le: Damnonii"
Dream Briotanach ab ea na Dumnonii nó Dumnones a mbíodh cónaí orthu i nDumnonia, ceantar aitheanta inniu mar Devon agus Corn na Breataine (agus roinnt de Dorset agus Somerset) i leithinis iardheisceart na Breataine, ón Iarannaois ar a laghad go luath-ré na Sacsanach.
Damnonii. "Gan bheith measctha le: Dumnonii"
Dream Briotainic den 2a haois AD ab ea na Damnonii (ar a nglaoitear Damnii fosta), a raibh cónaí orthu i Ríocht Strathclyde mar a bhí sa mheánaois, agus anois an Alba theas. Luaigh Ptolemy go hachomair iad ina leabhar "Geographia", ina scríobh sé idir "Damnonii" agus "Damnii" orthu. Níl taifead stairiúil eile ann dóibh, seachas b'fhéidir le Gildas trí aois níos déanaí. Moltar gur Briotainic é a bhfiníocht cultúir agus teangan. Níl taifead stairiúil leanúnach ann áfach, agus ní chuirtear bac ar bunús éigin Cruithneach.
Johnny Bratton.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Johnny Bratton, a rugadh ar 9 Meán Fómhair, 1927 i Little Rock, Arkansas agus a fuair bás ar an 15 Lúnasa, 1993.
Kid Gavilán. Dornálaí Cúbach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Kid Gavilán, a rugadh Gerardo González ar 6 Eanáir, 1926 i mBerrocal, Camagüey agus a fuair bás ar an 13 Feabhra, 2003.
Johnny Saxton. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Johnny Saxton, a rugadh ar 4 Iúil 1930 i Newark, New Jersey agus a fuair bás ar an 4 Deireadh Fómhair 2008.
Tony DeMarco. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Tony DeMarco, a rugadh Leonardo Liotta ar 14 Eanáir, 1932 in Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac. Fuair sé bás 11 Deireadh Fómhair 2021.
Virgil Akins.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Virgil Akins, a rugadh ar 10 Márta, 1928 in St. Louis, Missouri agus a fuair bás ar an 22 Eanáir, 2011.
Belgae. Cónaidhm mór de treibheanna Gallacha agus Gearmánacha iad na Belgae a bhíodh ina gcónaí i dtuaisceart na Gaille, idir an Muir nIocht, bhruach thiar na Réine, agus bruach thuaidh na Séine, ón 3ú haois RC ar a laghad amach. Phléigh Julius Caesar go domhan iad in "De Bello Gallico", a chur síos mór le rá faoin a chathanna sa Ghaill. Bhí an t-ainm céanna Some roinnt dreamanna sa Bhreatain, agus de réir Uí Raghailligh, b'ionann iad agus na Fir Bholg in Éirinn. Ainmníodh an cúige Rómhánaigh Gallia Belgica astu agus, sár i bhfad, an tír nua aimsire, an Bheilg.
Sanasaíocht.
Measann teangeolaithe an lae inniu go bhfuil an t-ainm eitneach "Belgae" fréamhaithe ón bPrótai-Ceiltis "*belg-" nó "*bolg-", le brí "líon" nó "borr" (go háirithe le fearg/riastradh/srl.)", gaolmhar leis an aidiacht Ollannais "gebelgd", "bheith an-fhearg" agus "verbolgen", "bheith fearg", agus an briathar Sean-Bhéarla "belgan", "bheith fearg" (ón bPrótai-Ghearmáinis "*balgiz"), fréamhaithe sa deireadh ón bPrótai-Ind-Eorpais "*bhelgh-" ("borr, boilscigh, bolg"). D'fhéadfadh mar sin ainm eitneach Prótai-Ceiltis "*Bolgoi" a mhíniú mar "An Cine a Bholgann (go háirithe le fearg/riastradh)".
Don Jordan. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Don Jordan, a rugadh ar 22 Meitheamh, 1934 i Los Angeles, California agus a fuair bás ar an 13 Feabhra, 1997.
Sex Aetates Mundi. Is tréimhsiú stairiúil Críostaí é Sex Aetates Mundi (Sé Aois an Domhain), scríofa ar dtús le Naomh Agaistín "circa" A.D. 400.
Benny 'Kid' Paret. Dornálaí Cúbach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Bernardo "Benny Kid" Paret, a rugadh ar 14 Márta, 1937 i mBerrocal, Camagüey agus a fuair bás ar an 3 Aibreán, 1962.
Gailióin. I Miotaseolaíocht na nGael, fodhream de chuid na bhFear Bolg ab ea na Gailióin nó Gaileoin. Bhí cónaí orthu i gCúige Laighean, i dteannta leis na Laighin féin agus na "Fir Domnann". Ainmnithe as a gcuid sleánna (gathanna) atá siad.
Sex Aetates Mundi (Cronic mheánaoiseach ). Croinic ghearr Mheán-Ghaeilge den 11ú haois is ea Sex Aetates Mundi. Déantar cur síos ann ar stair Shean-Tiomnach, i bhfilíocht agus prós i ndiaidh a chéile, eagraithe ar an scéimre i Sex Aetates Mundi. Caomhnaítear é i roinnt lámhscríbhinní, Leabhar na hUidhre san áireamh.
Sé Aois an Domhain. B'éard atá i gceist le Sé Aois an Domhain ná:
David Hasselhoff. Is aisteoir Meiriceánach é David Michael Hasselhoff a rugadh ar an 17 Iúil 1952 in Baltimore, Maryland. Tharraing sé aird air féin den chéad uair i ról an Dochtúra Snapper Foster sa sobalchlár úd "The Young and The Restless". Bhí an phríomhpháirt mar Michael Knight ar "Knight Rider" aige. Ina dhiaidh sin, ghlac sé páirt Mitch Buchannon, mhaor snámha i gContae Los Angeles, California, ar an tsraith theilifíse sin "Baywatch". Léirigh sé "Baywatch" freisin ó na 1990idí go 2001, an bhliain inar cuireadh críoch leis an tsraith faoin teideal "Baywatch Hawaii". Bhí rólanna aige i roinnt mhaith scannán agus drámaí ar Broadway chomh maith.
Culiacán. Cathair in iarthuaisceart Mheicsiceo is ea Culiacán nó, go hoifigiúil, Culiacán Rosales. Is é príomhchathair stáit Sinaloa é agus an chathair is mó sa stát chéanna. Bhunaigh Spáinnigh an chathair ar 29 Meán Fómhair 1531. Sa bhliain 2010, bhí 858,638 duine ina gcónaí i mórcheantar Culiacán.
Trí Bhraon.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;943512&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-01-06T03:00:53Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Alison&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;+WD srl.&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Tríológ drámaí is ea Trí Bhraon le Darach Ó Scolaí. Leabhar Breac a d'fhoilsigh.
Drámaí.
Seo a leanas na trí chuid den tsraith:
Téamaí.
Sraith dorcha grinn atá ann. Pléann sí le héigeandálaí éagsúla a bhíodh i mbéal a phobail tráth a fhoilsíodh í, m.sh. sceibhlitheoireacht Osama bin Laden, maraon le héigeandálaí atá fós ag bagairt, m.sh. scriosadh na timpeallachta agus tachtadh na Gaeltachta, agus saol na Gaeltachta agus na Gaeilge trí chéile.
Indech. I Miotaseolaíocht na nGael, rí na bhFomhórach agus deartháir Bhalair ba ea Indeach mac Dé Domhnann (Sean-Ghaeilge Indech mac Dé Domnann (Domnu)). Luaitear é i Leabhar Gabhála na hÉireann.
Miotaseolaíocht.
Le linn Chath Maighe Tuireadh, mharaigh Indeach Oghma na dTuath Dé Danann, ach mharaigh Lugh é mar chúiteamh. I leagan eile den scéal, mharaigh Indeach agus Oghma a chruinne i mbun comhraic aonair le linn an chatha. Throid a mhac Octriallach sa chath freisin, agus " verschüttet dann die Heilquelle Dian Cécht.
Carachtar greannáin.
Sa tsraith ghreannáin "Otherworld" nó "Avalon" le Marvel Comics, is Schleim-Monster é Indeach, ina chónaí sa tír "Fomor" i dteannta le Balar, Bres, Elatha agus Tethra. Is beag ab ionann na carachtair úd agus a gcomhainmnigh, áfach.
Octriallach. I Miotaseolaíocht na nGael, gaiscíoch na bhFomhórach ab ea Oichtriallach (Sean-Ghaeilge Octriallach, Olltriallach) mac Indigh. Luaitear é Leabhar Gabhála na hÉireann, sa scéal "Dara Cath Maighe Tuireadh", ag troid in éadan na dTuath Dé Danann.
Dara Cath Maighe Tuireadh.
Le linn an chatha, mharaigh Oichtriallach "Bruidne" agus "Casmael", beirt dhraoithe na dTúath Dé. D'aimsigh sé fosta foinse Dhéin Chéachta na beatha agus an leighis, a dhruid sé le clocha sléibhe, le cabhair a comrádaí. Ainmníodh an cnoc, go dtí sin "Achad Aba" (i nArdach, Contae Shligigh idir Loch Arbhach agus Magh Tuireadh), Carn Oictriallaigh as. In aice leis an gcnoc, chruthaigh an fhoinse Loch Luibhe (nó Loch Arbhach féin).
Ysgol Sant Curig. Is bunscoil Bhreatnaise í Ysgol Gynradd Sant Curig (Gaeilge: Bunscoil Naomh Curig) in Y Barri, i mBro Morgannwg. Bunaíodh í sa bhliain 1992 mar fhreagra ar an éileamh ar oideachas trí mheán na Breatnaise, nuair a bhí Bunscoil Naomh Proinsias róphlódaithe. Bhog cuid mhaith de na múinteoirí go dtí an scoil nua nuair a dhún Bunscoil Naomh Proinsias go gairid ina dhiaidh sin. D'oscail an scoil i gceann de na seanfhoirgnimh i scoil ghramadaí na na gcailíní in Y Barri, a tógadh i 1991, agus rinneadh scoil chuimsitheach den scoil, sé sin Ysgol Gyfun Glan Hafren, sa lá atá inniu a
Sa bhliain 192 dalta sa scoil sa bhliain 1992, faoi 2008 bhí thart ar 406 dalta ann.
Bhí an scoil i ndobharcheantar Scoil Gyfun Bro Morgannwg ó 2000. Roimhe seo bhí ar na páistí taisteal go Scoil Gyfun Gymraeg Plasmawr, Caerdydd chun oideachas meánscoile trí mheán na Breatainse a fháil
Ríthe na Teamhrach. Teideal údaráis in Éirinn ársa ba ea Rí na Teamhrach, le nasc láidir leis an ionad seandálaíochta ag Cnoc na Teamhrach. Tháinig an teideal chun cinn sa 9ú agus 10ú haoiseanna.
Measadh gur chéim údaráis oirirc é an teideal i miotaseolaíocht na nGael agus i litríocht Ghaelach mheánaoiseach, cé nach raibh rí náisiúnta le fírinne ann in Éirinn sa ré luath úd, ag léiriú a barrshamhail mhiotasach agus réamhstairiúil de ríogacht diaga.
Bhíodh an teideal Rí na Teamhrach san am céanna ag mórán Ríthe Éireann, cé go raibh na teidil úd éagsúil agus neamhghaolmhar le linn coda móire de stair na hÉireann. Níos deireanaí, d'úsáidí an teideal ag iad a mhaígh go raibh ceart acu air, chun an Ard-Ríogacht a éilimh. Roimhe seo, is amhlaidh go n-úsáideadh craobha éagsúla Uí Néill chun ardcheannas thar a muintir agus a bhflaithelis a mhíomh.
Is é seo a leanas liosta na ríthe ar a tugadh an teideal, nó a chreidtear ar a tugadh, sna hannála Gaelacha. Is éiginnte iad ainmneacha agus dátaí na luath-ríthe agus go minic amhrasach. D'fhéadfadh é gur dhéphearsana ar a chéile iad roinnt acu, agus gurbh fhicseanúil iad roinnt pearsana comhchodacha eile. Is amhlaidh fosta go bhfuil roinnt acu sannta don mhuintir réamhstairiúil mícheart.
Ríthe seanscéalach na Teamhrach.
Réamhstairiúil.
Nótaí
Mogh Nuadhad. I Miotaseolaíocht na nGael, rí seanscéalach na Mumhan ba ea Mogh Nuadhad nó Nuad (Sean-Ghaeilge Mug Nuadat) mac Mogha "Neit". De réir seanscéalta na meánaoise, céile iomaitheoir an Ardrí, Conn Céadchathach, ba ea é, agus ar feadh tréimhse tar éis AD 123, rialtóir "de facto" taobh dheas na hÉireann ba ea é. Ba leis gach tailte ó dheas den líne idir Cuan na Gaillimhe agus Baile Átha Cliath, aitheanta mar Leath Mhogha, agus le Conn gach críocha ó thuaidh, aitheanta mar Leath Coinn.
Rinne Conn níos déanaí ionsaí ar Leath Mhogha agus chuir sé an ruaig ar Mhogh as Éirinn. Chuaigh sé go dtí an Spáinn ag lorg tearmainn agus tháinig sé ar ais le harm, ach chloígh agus mharaigh Conn é ag "Mag Léna" (Cill Bhríde, Contae Uíbh Fhailí). I roinnt leaganacha, mharaigh Conn Mogh go fealltach ina leaba.
"Ailill Aulom" ba ea mac Mhogha agus Eoghan Mór a gharmhac. Chuaigh Eoghan i mbun comhraic i dteannta le hArt mac Cuinn ag "Cath Maige Mucrama", agus deirtear gur bhunaitheoir chlanna Eoghanachta é.
Sinsearacht.
Tugtar sinsearacht Mhogha mar mhac
Dearg mhic "Dergthene" mhic Eanna Mhunchain mhic Loch Mhóir mhic Muireadaigh Mucna mhic Eochada Ghairbh mhic "Dui Dalta Dedad".
Scoláireacht.
Molann T.F. O'Rahilly gurbh an dia Nuadha an ea Mogh Nuadhad, in ionad pearsan stairiúla. Tharlódh sé freisin gur léiriú saolta an dé ab ea Eoghan.
Glaonn John O'Hart 'Eoghan Mór' (nó "Eugene") ar Mhogh, agus ansin deir sé go nglaoití de ghnáth 'Mogh Nuadhad' ar an "Eugene" seo. Deir sé gur thaoiseach feasa agus gaiscíoch mór ab ea é. Ainmníodh Maigh Nu(adh)ad as.