Trelis/gawiki huggingface dataset:
Ciorróis. Neamhord ainsealach leadránach san ae, ina milltear cealla an ae, agus a dtagann fíocháin cholmnacha (fiobróis) ina ndiaidh, is ea ciorróis. 
Má leanann an aicíd ar aghaidh, teipeann an t-ae le buíochán, rith fola, bailiú sreabháin i gcuas an pheireatóinéim sa bholg, agus i ndeireadh báire cóma is bás. 
Cúiseanna.
Is é an chúis is coitinne leis ól fada leanúnach iomarcach alcóil. Ach is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar neamhord uath-imdhíonachta, príomhchiorróis dhomlasach, bac sa chomhchonair dhomlasach (le calcalais domlais, mar shampla), nó ionfhabhtú víreasach (le heipitíteas B nó C, mar shampla). 
Is féidir le haemacrómatóis oidhreachtúil bheith mar chúis le fadhbanna tromchúiseacha sláinte, ciorróis mar shampla.
Taispeánann taighde go bhfuil cealla faoi leith – gaschealla ina bhfuil neart teiliméaráise – san ae agus má chailltear iad nach mbeidh an t-ae in ann é féin a athnuachan ná feidhmiú i gceart.
Ráth Conarta. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Ráth Conarta.
Carraig dhríodair. Fosuithe comhdhlúthaithe d'ábhar atá moirtithe ag uisce, gaoth, oighear nó trí dhomhantarraingt nó deascadh ceimiceach. Cuirtear na carraigeacha dríodair i 3 rang. Carraigeacha clastacha, is as blúirí de charraigeacha nó mianraí a bhí ann roimhe sin a rinneadh iad, comhtháite le chéile ag ábhar suimintithe, cruthaithe trí mhoirtiú (mar shamplaí, na sceallaí, gaineamhchloch, comhcheirtleáin). Bíonn carraigeacha orgánacha comhdhéanta as iarmhair orgánach beo den chuid is mó (gual, aolchloch iontaiseach, mar shamplaí). Cruthaítear carraigeacha neamhorgánacha trí dheascadh ceimiceach as tuaslagáin fhorsháithithe (cuid de na haolchlocha is fosuithe galaithe, mar shampla).
Carraig ionsáite. Is éard is carraig ionsáite ann ná carraig dhoigheartha a chruthaítear trí chriostalú magma go domhain a bhrúitear suas i dtreo an dromchla. Cruthaíonn sin saghsanna éagsúla carraigeacha maisiúla.
Carraig mheiteamorfach. Carraig a foirmíodh trí athrú carraigeacha a bhí ann roimhe trí dhianthéamh is/nó dianbhrú, agus go minic trí ghníomhaíocht sreabhán fíortheo ag an am céanna i screamh an Domhain. I measc na n-athruithe a fhéadfaidh tarlú, tá fás criostal nua atá cobhsaí faoi na cúinsí sin, agus athruithe i gcreatlach na gcarraigeacha. Is athrú áitiúil meiteamorfacht tadhaill a tharlaíonn de bharr ionsá dhoigheartha. Tarlaíonn meiteamorfacht réigiúnda i gcomhar le próisis ollmhóra tógála sléibhe sa screamh. Is carraigeacha atá sainiúil do ghráid mheiteamorfachta níos airde iad slinnte, siostaí is naghais.
Carraig phireaclastach. Ainm ginearálta ar charraigeacha a chruthaítear as giotaí laibhe a theilgtear amach as bolcán san atmaisféar. Samplaí is ea bruthimbrítí, tufanna (luaith bolcáin chomhdhlúthaithe), agus ceirtleáin bholcánacha.
Carraig phlútónach. Is éard is carraig phlútónach ann ná carraig dhoigheartha a bhfuil méid na ngráinní garbh inti go domhain i screamh an Domhain de thoradh criostalú mall an mhagma. Is carraigeacha plútónacha iad eibhear is gabró.
Carraig-ghiniúint. Na próisis fhisiciúla is cheimiceacha trína n-athraítear dríodar neamhchomhdhlúite ina charraig sholadach. Cuimsíonn sí balcadh is páirtdhí-uisciú, ansin stroighniú is cothromú ag teocht íseal go dtí staid níos cobhsaí ó thaobh comhdhéanaimh is ceimice de. Ní gá go dtiocfaidh aon mheiteamorfacht san áireamh.
Carr armúrtha. Is éard is carr armúrtha (nó carr iarnaithe) ann ná feithicil le tiomáint ceithre roth, armúrtha go héadrom, cosanta i gcoinne piléir mionarm, armtha le meaisínghunna nó canóin ar thomhas beag i dtúirín rothlaithe. Bhí carbaid phlátáilte le hiarann, agus crosbhoghdóir ar an ardán, ag na Sínigh san 11ú céad, na carranna armúrtha is luaithe sa stair. Saothraíodh na chéad charranna meicniúla armúrtha rud beag roimh 1914, agus is ionann a ról inniu is sa chéad chogadh domhanda: taiscéalaíocht agus cosaint an chúil.
Alexis Carrel. Bitheolaí a rugadh i Ste Foy-lès-Lyon na Fraince ab ea Alexis Carrel (28 Meitheamh 1873 - 5 Samhain 1944). 
Agus é ag obair sna Stáit Aontaithe, d'aimsigh sé bealach chun fuileadáin a uamadh, agus ina dhiaidh sin b'fhéidir artairí a athsholáthar trí thrasphlandú, is níos déanaí trí ionchlannú le hartairí saorga. 
Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1912. 
Rinne sé an-chuid taighde ar fhadú beatha fíochán. 
Le Henry Dakin (1880–1952), shaothraigh sé tuaslagán Dakin chun gortuithe doimhne a steiriliú.
Carrmhogal. Ionfhabhtú i bhfaireoga allais agus faoin gcraiceann. Cruthaíonn sé cuid mhaith easpaí comhláithreacha a shileann brach do dhromchla an chraicinn trí chonair nó dhó. Bíonn neascóidí cúisithe ag ionfhabhtú baictéarach Staphylococcus aureus i gceist go minic.
Rachel Carson. Nádúraí is scríbhneoir Meiriceánach a saolaíodh i Springdale, Pennsylvania ab ea Rachel Louise Carson (27 Bealtaine 1907 – 14 Aibreán 1964). Ina leabhar cáiliúil "Silent Spring" (Earrach Ciúin, 1962) dhírigh sí aird an phobail ar na deacrachtaí a leanann úsáid lotnaidicídí sa talmhaíocht. Ceannródaí ar na gluaiseachtaí caomhnaithe comhshaoil.
Cárta cliste. Cárta plaisteach, cosúil le cárta creidmheasa, a bhfuil micriríomhaire tuímithe air in ionad stéille maighnéidí. Bíonn tadhaill ionchuir is aschuir ag an micriríomhaire, agus is féidir an cárta a úsáid chun eolas sa chuimhne a phróiseáil. Úsáidtear é i gcomhair ionannaithe, chun sonraí míochaine a choinneáil i gcás práinne, chun creidiúintí a charnadh i scéimeanna duaise, agus i dteileafóin is córais taistil. Úsáid eile atá á saothrú, é a chur in ionad airgid (mar airgead leictreonach). Ag teirminéal i mbanc is féidir creidiúint a stóráil ar an gcárta ó chuntas an chustaiméara, agus laghdaítear an chreidiúint i siopaí de réir mar a cheannaíonn an custaiméir earraí. Nuair a ídítear an chreidiúint ar an gcárta is féidir í a athnuachan ag an teirminéal sa bhanc, díreach cosúil le haistarraingt airgid ag uathmheaisín bainc.
Cartagrafaíocht. Tógáil léarscáileanna is cairteacha. Trí úsáid siombailí, litreoireachta is teicníochtaí scáthlínithe, léirítear sonraí mar gheall ar réigiún ar léarscáil (mar shampla, a rilíf, úsáid na talún, dlús an daonra) chun gur féidir eolas a fháil air. Faightear na sonraí seo ó fhoinsí éagsúla cosúil le suirbhéireacht, saothar allamuigh, is cianbhraiteacht. Den chuid is mó déantar cartagrafaíocht an lae inniu le cabhair ríomhairí, agus uathchartagrafaíocht i bhfeidhmeanna meitéareolaíochta is a leithéid.
Cartaire. Uirlis talmhaíochta a iompraíonn sraitheanna beangán nó lann. Úsáidtear é chun an ithir a bhriseadh is ceapach síl a chruthú roimh phlandáil. Áisiúil i smachtú fiáilí freisin.
Howard Carter. Seandálaí a rugadh i Swaffham, Shasana ab ea Howard Carter (1874-1939). I measc a fhionnachtanna iomráiteacha san Éigipt bhí tuamaí Haitseapsúit (1909), Thútmósa IV is Thútancámain (1922).
Cartlann. Ionad nó cáipéis ina gcaomhnaítear taifid stairiúla is cáipéisí tábhachtacha eile is ea cartlann. Is iad cartlanna ná ‘bunfhoinsí’, ábhair scríofa nó taifeadta ón am a tharla rud. Ina measc tá pleananna, líníochtaí, léarscáileanna, tuairiscí is miontuairiscí cruinnithe, réimí gnóthaí, grianghrafanna, cláracha, cáipéisí airgeadais, dialanna, lámhscríbhinní, póstaeir, cíosa, taifid bhéil, agus ábhair eile.
Stair.
Bunaíodh an chéad chartlann náisiúnta sa bhFrainc i 1787. Cruinnítear cáipéisí oifigiúla an náisiúin in oifigí taifead poiblí mar seo i gcuid mhaith tíortha eile anois. 
Déantar a leithéid go háitiúil freisin maidir le cáipéisí baile, cathrach nó réigiúin. 
Úsáidtear an téarma le cur síos ar chúltaca comhaid sonraí ríomhaire freisin.
Edmund Cartwright. Ceapadóir a rugadh i Marnham Shasana ab ea Edmund Cartwright (24 Aibreán 1743 – 30 Deireadh Fómhair 1823). Cheap sé seol a bhí fuinnmhithe le hinneall (1785–1790), ach cuireadh ina éadan go fíochmhar agus níor éirigh leis feidhm phraiticiúil a bhaint as go dtí isteach sa 19ú céad.
Chomh maith leis an seol luaite thuas, tugadh paitinn dó sa bhliain 1789 ar inneall déanta rópa agus sa bhliain 1792 i gcomhair inneall gaile fuinnmhithe le alcól in ionad uisce.
Carúb. Crann nó tom síorghlas a fhásann 10 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara. Na duilleoga le 2-5 péire duilleoigín leathrúil ubhchruthach. Na bláthanna gan pheitil, iompartha ar bhláthraí gearra, cosúil le caitíní. Na cochaill suas le 20 cm ar fhad, crochta, vialait/donn nuair a bhíonn siad aibí. Tugtar "an crann lócaiste" air freisin. Fástar le haghaidh foráiste é, mar go gcuimsíonn sé na cochaill laíon ina bhfuil cuid mhaith próitéine. Deirtear gurb iad na síolta ann (pónairí) na caratmheáchain bhuntúsacha a bhíodh in úsáid ag órcheardaithe.
George Washington Carver. Eolaí a rugadh ina sclábhaí gar do Diamond Grove, Missouri ab ea George Washington Carver (1861 – 5 Eanáir 1943). Cáil air as a thaighde ar fhadhbanna talmhaíochta is táirgí sintéiseacha, agus a mhúinteoireacht.
John Cary. Greanadóir is cartagrafaí Sasanach ab ea John Cary (c 1754 – 1835). D'fhoilsigh sé an "New and Correct English Atlas" (Atlas Nua Ceart Shasana, 1787) agus an "New Universal Atlas" (Atlas Nua an Domhain, 1808).
Casabhach. Bia planda. Meastar gurb iad na Máigigh i Meicsiceo a shaothraigh den chéad uair é, ach fástar mar bharr tábhachtach ar fud na dtrópaicí anois é. Is féidir leis a bheith ina luibh íseal, ina thom nó ina chrann caol, le fréamhacha méithe tiúbracha is 5-9 duilleog fheanchruthach. Bíonn na fréamhacha nimhiúil mar go bhfuil siúcra a tháirgeann ciainíd iontu, agus is gá iad a mhilleadh trí phróiseas casta scríobtha, comhbhrúite is téite. Ina dhiaidh sin is féidir raon leathan earraí a dhéanamh as, ina measc plúr casabhaigh, arán, taipióca, stáirse níocháin is deoch alcólach.
Casabhara. Éan mór gan eitilt, dúchasach do dheisceart na hAstraláise. Áitríonn sé foraoisí, agus itheann síolta is torthaí. Fiafhás cnámhach ar a cheann, a dtugtar "clogad" air, a úsáideann sé chun tochailt le bia a fháil. Ingne fada ar na cosa, agus féadfaidh speach uaidh a bheith marfach do dhuine.
Casacht chonchró. Ionfhabhtú sa chonair uachtarach riospráide i madraí a chuireann tús le casacht gharbh neamhthorthúil. An-tógálach is forleathan i gconchróite lóistín is pónaí madraí sa samhradh. Baictéir is víris éagsúla a bhíonn mar bhun léi. Tagann an madra as uaidh féin de ghnáth, ach is fearr cóireáil a sholáthar dó. Tá vacsaíní ann a thugann roinnt cosanta, agus is inmholta madra a vacsaíniú roimh é a chur i gconchró lóistín.
Hendrik Casimir. Fisicí a rugadh sa Háig ab ea Hendrik Casimir (1909-2000). I 1934 chabhraigh sé le saothrú theoiric ghinearálta na forsheoltachta. Níos déanaí d'fhorbair Bardeen is daoine eile an teoiric seo. Tugtar "iarmhairt Casimir" ar an bhfórsa lag aomtha idir dhá phláta chomhthreomhara sheoltacha i bhfolús, a réamhinis sé ó phrionsabail na leictridinimice candamaí i 1948.
Casmhóimint. Sa mheicnic, an pointe nuair is féidir le fórsa rothlú a chur ar siúl. Is ionann casmhóimint an fhórsa agus iolrú an fhórsa is fhad an ingir ón ais rothlaithe le treo feidhmithe an fhórsa. Úsáidtear an tsiombail Γ uirthi, agus tomhaistear í i méadair niútan (N m).
Teileascóp Cassegrain. Teileascóp a dhear an t-eolaí Francach Louis Cassegrain (c 1629-1693) i 1672. Anois is é an córas optúil is coitianta i gcomhair teileascóip. Príomhscáthán parabólóideach ann, agus poll ina lár. Bíonn scáthán tánaisteach hipearbolóideach suite taobh istigh d'fhócas an phríomhscátháin, agus an súilphíosa taobh thiar den phríomhscáthán. Baineann an chuid is mó de na teileascóip ollmhóra optúla ar Domhan feidhm as an eagar seo. Is athraitheach air teileascóp Schmidt-Cassegrain, ina bhfuil lionsa ceartaithe freisin, a úsáidtear i réalteolaíocht amaitéarach den chuid is mó.
Giovanni Domenico Cassini. Réalteolaí a rugadh i bPerinaldo na hIodáile ab ea Giovanni Domenico Cassini (8 Iúil 1625 – 14 Meán Fómhair 1712). Ceapadh é mar an gcéad stiúrthóir ar an réadlann i bPáras sa bhliain 1669. Ainmníodh deighilt Cassini, an bhearna idir dhá fháinne de chuid Satairn, as. Thairg sé dlíthe Cassini i 1693 chun cur síos ar rothlú na Gealaí.
Aistear Cassini-Huygens. Aistear spásárthach comhoibríoch idir NASA, ESA agus eagraíochtaí acadúla is tionsclaíocha Eorpacha eile le dul go Satarn is Tíotán. Dhá chomhpháirt a bhí i gceist: spásárthach a dhéanfadh fithisiú thart ar Shatarn (Cassini, a sholáthair NASA, fuinnmhithe le córas RTG, gineadóir teirmileictreach radaiseatóip), agus an taiscéalaí (Huygens, a sholáthair ESA) a threáfadh atmaisféar Tíotáin is a rachadh i dtír air. Lainseáladh i 1997 é, agus bhain sé feidhm as cabhair imtharraingteach an Domhain, Véinis is Iúpatair chun díriú ar Shatarn. I 2004 tharchuir Cassiní na chéad phictiúir den ghealach Phoebe, agus cúpla mí ina dhiaidh sin bhí sé i bhfithis timpeall Satairn. D'aimsigh sé dhá ghealach nua nár braitheadh riamh roimhe. Scaoil Cassini-Huygens i dtreo Tíotáin, agus i 2005 tháinig i dtír ar Thíotán, an tuirlingt is faide amach ón Domhan riamh ag árthach de dhéanamh daonna. Fuarthas na chéad phictiúir den dromchla ar ais go luath ina dhiaidh sin.
Hugh Casson. Ailtire a saolaíodh i Londain ab ea Hugh Maxwell Casson (1910-1999). Stiúraigh sé an ailtireacht d'Fhéile na Breataine i 1951.
Andrea del Castagno. Péintéir a rugadh i gCastagno na hIodáile ab ea Andrea del Castagno (Andrea di Bartolo de Simone, c 1421-19 Lúnasa 1457). Tá cáil ar "Ultima Cena" (An Suipéar Déanach), pictiúr a rinne sé d'Eaglais na hApollóine Naofa. Sraith thábhachtach pictiúr leis is ea "Ciclo degli uomine i donne illustri" (Fir is Mná Cáiliúla).
Castainéid. Péire teasc adhmaid (castán de ghnáth), rud beag cuasach, a chaitear ar an ordóg is a chniogtar le chéile go rithimiúil chun damhsa a thionlacan, sa Spáinn go príomha. Bíonn castainéid ceolfhoirne suite ar bhata adhmaid de ghnáth.
Castán Eorpach. An castán Spáinneach ("Castanea sativa"), crann duillsilteach a fhásann 30 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara is iarthar na hÁise, ach a shaothraítear in an-chuid áiteanna eile. Na duilleoga ubhchruthach fiaclach lonrach, na caitíní fada le bláthanna glasa baineanna faoi bhun na mbláthanna fireanna buí, na cnónna lonrach donn, agus 3 cheann imchlúdaithe i gcás tiubh spíonach. Déantar na cnónna a róstadh chun castáin rósta a tháirgeadh.
Castán uisce. Is planda uisciúil bliantúil a shnámhann go saor é an castán uisce. Dúchasach do réigiúin theo san Eoraip, an Áise is an Afraic, agus tógtha isteach i réigiúin eile. Na fréamhacha glas, na bláthanna bán ina gcnotaí 4 pheiteal, an lann rombach, an gas le seomra aeir ann. Na torthaí adhmadach triantánach le 2-4 dhealg. Fásann sé go tapa, agus déanann mataí tiubha a shnámhann is a choisceann bealaí uisce. Is bunbhia in an-chuid den Áise an toradh, lán de stáirse is saill. Na castáin inite a dhíoltar san Eoraip, is minic nach fíorchastáin uisce iad ach torthaí na cíbe.
Próiseas Castner-Kellner. Próiseas chun hiodrocsaíd sóidiam is clóirín a dhéanamh trí sháile a leictrealú in umar le baic a roinneann an t-umar ina ranna scoite. Luíonn an sáile os cionn umar mearcair a fheidhmíonn mar chatóid, agus is féidir a shreabhadh ó roinn go roinn. Fuasclaítear clóirín ag anóidí iarainn agus bailítear é. Déanann an sóidiam a fhuasclaítear ag an gcatóid mearcair malgam, a shreabhann isteach i roinn eile mar a n-imoibríonn le huisce chun hiodrocsaíd sóidiam a dhéanamh gan aon chlóiríd sóidiam a bheith ann.
Cat breac. Cat tí gearrfholtach Briotanach. A fhionnadh breac, dubh, dúdhearg is gealdearg (gan aon bhán). Tugtar "an cat ceaileaco" air freisin. Is deacair é a atáirgeadh de bhrí gur annamh a shaolaítear fireannach, agus bíonn siad seasc go minic.
Cat órga. Ball de chlann na gcat. Faightear sna foraoisí é den chuid is mó. Itheann sé fianna, ainmhithe baile is éin. Dhá chineál: cat órga na hAfraice atá aonarach is a thochlaíonn poll dó féin, agus cat órga na hÁise a sheilgeann i bpéirí.
Cat sinsile. Pór de chat tí fadfhionnaidh. An ceann cruinn is an aghaidh ghearr. An fionnadh bán an-tiubh. Barr dubh (nó gormliath i gcás an tsinsile ghoirm) ar gach ribe gruaige. Tugtar "cat geal", nó "cat geal Peirseach", air freisin.
Cat Turcach. Saghas cat teaghlaigh le gruaig fhada a d'eascair ó réigiún Loch Van sa Tuirc. An fionnadh bán tiubh, marcanna scothdhearga/donna ar an gceann, eireaball scothdhearg/donn. Is breá leis snámh.
Catacól. C6H4(OH)2, 1, 2-déhiodrocsaibeinséín, solad gan dath le leáphointe 105 °C. Is féidir leis coimpléisc láidre a dhéanamh le miotail trí chrágadh. I measc na ndíothaíoch tábhachtach uaidh, tá aidréanailín is dopa.
Catacólaimín. Grúpa comhábhar atá suntasach sa bhitheolaíocht, a fhaightear go forleathan i bplandaí is ainmhithe. Is iad na samplaí a tharlaíonn i bhfíocháin mhamacha dopaimín, noraidréanailín is aidréanailín, agus tá róil thábhachtacha acu i bhfeidhmiú an nearchórais lárnaigh is an néarchórais shimpitigh. Bunúsach i rialú bhrú na fola, agus an freagairt teitheadh nó troid.
Cataileipse. Cuma colainne, míchompordach neamhinmharthanach de ghnáth, a dtugtar "solúbthacht céarach" uirthi, a ghlacann duine le drochghalar síocóiseach nó i bhfrithghníomh histéireach.
Luíne (Contae na Mí). Is barúntacht suite i gContae na Mí é Luíne.
Cataitéar. Is éard is cataitéar ann ná feadán mín, déanta as rubar nó ábhar sintéiseach, le cur isteach i gcuais colainne cosúil leis an lamhnán, na fuileadáin, seomraí an chroí, agus conairí na riospráide. Stíleas sreinge istigh ann chun é a dhéanamh docht le cur isteach is a dhíriú don ionad ceart, go minic faoi íomháú fluarascópach X-ghathach. Úsáidtear é chun sreabháin nó drugaí a sholáthar, fuil nó sreabhán eile nó bithóipse a tharraingt amach le tástáil, nó tomhais éagsúla — brú, ráta sreafa is eile — a dhéanamh chun galair a dhiagnóisiú.
Çatal Hüyük. Lonnaíocht réamhstairiúil cois abhann timpeall 6500-5500 RC i ndeisceart na Tuirce is ea Çatal Hüyük, 50 km soir ó dheas ó Konya, agus an lárionad Neoiliteach is mó atá ar eolas sa Mheánoirthear. 
Tá tulach ann, 20 m ar airde, a chlúdaíonn fairsinge 13 heicteár, agus 12 urlár ann, gach ceann lán de thithe dronuilleogacha, clóis is scrínte. 
Meastar go raibh timpeall 5,000 duine ina gcónaí ann. I measc na maisiúchán reiligiúnda atá fós ann tá múrmhaisithe, rilífeanna plástair, agus cuid mhaith samhlacha cinn tairbh.
Catalaíoch. Ábhar nach mbíonn ach rian de i gcóras ceimiceach, go príomha sa cheimic orgánach, a mhéadaíonn ráta imoibrithe cheimicigh agus nach n-athraítear in aon chor sa phróiseas. De réir dealraimh, feidhmíonn na clórafluaracarbóin (CFCanna) mar chatalaígh sna himoibrithe a mhilleann ózón san atmaisféar. De bhrí nach n-athraítear iad sa phróiseas, fanann gach móilín CFC san atmaisféar chun dochar a dhéanamh do na mílte móilín ózóin.
Catalú. Géarú nó moilliú imoibrithe cheimicigh trí ghníomhaíocht ábhair (an catalaíoch) a fhaightear ar ais gan athrú ag deireadh an imoibrithe. Tá fíorthábhacht leis an ngníomhaíocht seo sa cheimic is an bhitheolaíocht chun imoibrithe a ghéarú a rachadh rómhall ar chaoi eile, fiú is iad fabhrach ó thaobh fuinnimh de. I measc na gcatalaíoch tábhachtach, tá iarann i bpróiseas Haber-Bosch chun amóinia a tháirgeadh ó nítrigin an aeir, agus clóraifill a bhrostú sa bhfótaisintéis a thógann dé-ocsaíd charbóin ón aer chun hidreacarbóin choimpléascacha a chruthú i bplandaí. Nuair a tharlaíonn catalú taobh istigh de phas amháin, mar a tharlódh i dtuaslagán, tugtar "catalú aonchineálach" air. Catalú ilchineálach a tharlaíonn nuair a bhíonn níos mó ná pas amháin i gceist.
Catamarán. Soitheach dhá chabhail de bhunús Tamalach ar féidir ardluas a bhaint amach le han-chobhsaíocht leis is ea an catamarán. Tiomáintear le seolta nó inneall iad na laethanta seo. Is dearadh an-choitianta luaimh le blianta anuas é, agus de réir a chéile tá an dearadh céanna á thabhairt isteach do bháid is longa farantóireachta freisin.
Catóid. I leictrealú is feadáin díluchtúcháin, is éard is catóid ann ná an leictreoid dhiúltach a dtéann na leictreoin uaithi isteach sa bhfeadán nó an chill leictricheimiceach. I mbataire, an teirminéal dearfach a dtéann na leictreoin isteach sa bhataire tríthi. I gciorcad atá ceangailte le bataire, ritheann an sruth ó chatóid dhearfach an bhataire tríd an gciorcad go dtí anóid dhiúltach an bhataire. Is ian dearfach an caitian a ghluaiseann i dtreo na catóide diúltaí i leictrealú. Baintear miotail (a dhéanann caitiain) ón anóid, agus deasctar iad ar an gcatóid i leictrealú.
Henry Cavendish. Fealsamh agus eolaí nádúrtha Sasanach ab ea Henry Cavendish FRS (10 Deireadh Fómhair 1731 – 24 Feabhra 1810) a bhí ina cheimiceoir agus ina fhisiceoir tábhachtach turgnamhach agus teoiriciúil. Bhain sé cáil amach as hidrigin a fhionnadh. Tugtar faoi deara é mar tháinig sé ar an dúil cheimiceach hidrigin, a thug sé "inflammable air" (Gaeilge: "aer inlasta") air. Rinne sé cur síos ar dhlús an aeir inlasta, a chruthaigh uisce ar dhó, i bpáipéar 1766, "On Factitious Airs". D'athchruthaigh Antoine Lavoisier turgnamh Cavendish ina dhiaidh sin, agus roghnaigh sé an téarma 'Hidrigin' don dúil.
Ina fhear cúthail, ba dhuine mór le rá é bhí Cavendish ina dhaoine mór le haghaidh cruinnis agus beachtais iontach ina chuid taighde ar chomhdhéanamh an aeir atmaisféaraigh, airíonna na ngás éagsúil, sintéis an uisce, an dlí a rialaíonn aomachán agus éaradh leictreach, teoiric meicniúil teasa, agus áirimh dhlús (agus dá bhrí sin an mhais) an Domhain. Tá a thurgnamh chun dlús an Domhain a thomhas (a cheadaíonn, ar a seal, tairiseach na himtharraingthe a ríomh) ar a dtabharfar anois 'Turgnamh Cavendish'.
Luathshaol.
Rugadh Cavendish ar an 10 Deireadh Fómhair 1731 i Nice, áit a raibh a chlann ina gcónaí ag an am.[2] Ba í an Bhantiarna Anne de Grey, ceathrú iníon Henry Grey, 1ú Diúc Kent, a mháthair agus ba é an Tiarna Charles Cavendish, an tríú mac ag William Cavendish, 2ú Diúc Devonshire, a athair.[2] Rianaigh an teaghlach géad a ginealaigh trasna ocht gcéad bliain go dtí aimsir na Normannach, agus bhí dlúthcheangal aige le go leor teaghlach uasaicmeach de chuid na Breataine Móire. Fuair máthair Henry bás sa bhliain 1733, trí mhí tar éis bhreith a dara mac, Frederick, agus go gairid roimh dara breithlá Henry, rud a d'fhág go raibh ar Charles Cavendish a bheirt mhac a thógáil.
William Caxton. An chéad chlódóir Sasanach, a rugadh i Weald Shasana, meastar ab ea William Caxton (c 1422-c 1491). Ar cuairt go Köln na Gearmáine (1471-1472) a d'fhoghlaim sé ceird na clódóireachta, is dócha. Chuir sé cló ar an gcéad leabhar Béarla, "The Recuyell of the Historyes of Troye" (Bailiúchán Scéalta na Traí, aistriúchán ar leabhar Fraincise) i 1475. I 1476 bhunaigh sé a ghnó clóbhuailte le clóphreas adhmaid. Chlóbhuail sé timpeall 100 leabhar, ach ní mhaireann ach trian nó mar sin díobh, cuid mhaith díobh i mblúirí.
Arthur Cayley. Matamaiticeoir a rugadh i Richmond, Shasana ab ea Arthur Cayley (16 Lúnasa 1821 – 26 Eanáir 1895). Bhunaigh sé matamaitic na neamhathraitheach is na gcomhathraitheach. Shaothraigh sé teoiric na maitrísí, geoiméadracht anailíseach is réalteolaíocht theoiriciúil.
George Cayley. Eitleoir ceannródaíoch a rugadh in Scarborough Shasana ab ea George Cayley (1773-1857). I 1808 thóg is d'eitil sé faoileoir, an chéad aerárthach níos troime ná aer. I 1853 thóg sé an chéad eitleoir rathúil a d'iompair duine.
Céachta léime stocán. Ilchéachta a dearadh san Astráil i 1881 le níos mó ná deimheas amháin. Feidhmíonn na deimhis neamhspleách ar a chéile, agus is féidir talamh le stocáin is clocha móra a shaothrú leis. Bristear is milltear gnáthchéachta i gcoinníollacha mar sin. Baineadh feidhm as an gcéachta seo chun na tailte eocalaipe in oirdheisceart na hAstráile a oscailt is a shaothrú.
Ceadaíocht. Tomhas ar an oiread a pholaraíonn (a ailíníonn) na móilíní in ábhar faoi iarmhairt réimse leictrigh. Úsáidtear an tsiombail ε uirthi, agus an t-aonad farad in aghaidh an mhéadair (F m). Is ionann ceadaíocht an fholúis is 1/(μ0 c), nuair is é μ0 tréscaoilteacht mhaighnéadach folúis, agus c luas tairiseach forleata solais i bhfolús: mar sin ε0 = 8.854 × 10 F m, tairiseach uilíoch a thagann san áireamh arís is arís eile sa leictreachas. Maidir le hábhair thréleictreacha, braitheann ε ar chomhdhéanamh an ábhair is na coinníollacha fisiciúla, agus luaitear mar iolraí ar ε0 í. Tugtar "an tairiseach tréleictreach" ar na hiolraí seo.
Céadchosach. Artrapód feoiliteach domhanda, a fhaightear de ghnáth in ithir, dramhaíl duilleog, agus adhmad lofa. Suas le 30 cm ar fhad, ceann le hadharcáin is codanna béil, cabhail iltheascánach le péire cos ar gach teascán. Timpeall 2,500 speiceas, cuid acu nimhiúil.