Trelis/gawiki huggingface dataset:
Tadhg Óg Ó Cianáin. Scríbhneoir Éireannach ba ea Tadhg Óg Ó Cianáin (a cailleadh "c."1614). Bhain sé le ceann de mhuintreacha léannta na hÉireann.
Eisean a scríobh "Imeacht na nIarlaí", dialann a chuireann síos ar thuras Aodha Uí Néill ó Ráth Maoláin i gContae Dhún na nGall chun na Róimhe agus a ritheann ó Mhí Mheán Fómhair 1607 go dtí Mí na Samhna 1608. Níl aon dialann Ghaeilge is luaithe ná í, agus níl sí le fáil ach sa lámhscríbhinn a scríobh Tadhg Óg féin (MS A 21 bailiúchán Uí Chléirigh, UCD).
Díreach roimh dó imeacht thar lear bhí Tadhg Óg ina chónaí i dTuíneán i gContae Ard Mhacha. Tá a ainm le fáil mar dhuine de lucht coimhdeachta Einrí Óig Uí Néill ar liosta pardún (‘fiant’) ó Mhí na Nollag 1602, in éineacht le cúigear eile de Mhuintir Chianáin (Cú Chonnacht, Seán mac Chonchúir, Pádraig Óg, Uaithne, Seán mac Phádraig Mhóir). Chaill Tadhg Óg a cheart ar a shealúchas – cúig bhó dhéag, ocht ngamhain, gearrán, capall marcaíochta, cúig mhuc fichead, agus luach £22.6s.3d ar an iomlán – ach fuair a bhean chéile ar ais iad trí Iarla Thuamhumhan, a raibh gaol aige léi. 
Dealraíonn sé gur cailleadh Tadhg Óg sa Róimh sa chuid dheireanach den bhliain 1614. Ba dheartháir le Cu Chonnacht Ó Cianáin é.
An dialann.
Tugann an dialann cuntas ar na cathracha agus na tíortha a shiúil Ó Néill agus a lucht coimhdeachta – na mioneachtraí, an aimsir (a bhí dona go leor go minic), an siamsa, na huaisle agus an lucht eaglaise a d’fháiltigh roimh na hÉireannaigh, an fiabhras a mharaigh cuid acu siúd sa Róimh. Tá suim ar leith ag an údar i míorúiltí agus i dtaisí. Tá stíl an chuntais measartha soléite agus éasca, cé is moite de roinnt focal ‘deacair’ a bhaineann le Gaeilge oilte na scoileanna.
Ag seo sleachta as an dialann: 
(In Amiens.) 
(In Antuairp.) 
(Sliabh Alpa.) 
(Tinte ealaíne sa Róimh.)
Neodraipéine fhiabhrasach. Is éard is Neodraipéine fhiabhrasach (febrile neutropenia i mBéarla) ann ná forbairt an fhiabhrais, go minic le comharthaí eile ionfhabhtaithe, in othar le neodraipéine, líon thar íseal de ghranalaicítí neodraifileacha (cineál de choirpíní fola bána) san fhuil.
Cuirtear an téarma seipsis neodraipéine i bhfeidhm chomh maith, cé gur minic a mbíonn othair le breoiteacht níos measa i gceist. Is cúis le hionfhabhtú an fiabhrais iarbhír i 50% de na cásanna, agus is féidir leis an bhaictéiréime (baictéar san sruth fola) a bheith i láthair i go leor othar, suas le 20% de gach othar le líon iomlán neodraifilí faoi 1.0.
Is féidir le neodraipéine fhiabhrasach a fhorbairt i bhfoirm ar bith neodraipéine, ach go ginearálta éiríonn an chuid is mó díobh mar aimhréidh na gceimiteiripe nuair is sochtóirí mialómacítí (an smior a shochtadh ó tháirgeadh cealla fola) a bhíonn in úsáid. 
Go ginearálta, tugtar antaibheathaigh eimpíreacha d'othair le cóireáil a chur ar an ngalar, go dtí go mbíonn biseach ar a gcomhaireamh neodraipéine agus laghdú ar an bhfiabhras. Mura mhéadaíonn líon na neodraipéine, de réir mar is cuí, d'fhéadfadh gur gá cóireáil leanúint ar aghaidh ar feadh dhá sheachtain nó níos mó. 
Moltar sna Treoirlínte a eisíodh sa bhliain 2002 ag an "Infectious Diseases Society of America" go núsáidfear péirí áirithe antaibheathaigh i suímheanna ar leith.
Bratach na Polainne. Is í an bhratach bán agus dearg Bratach na Polainne. Bhí an bhratach glactha mar na dathanna náisiúnta sa bhliain 1831. Tá an bhratach sainithe i mBunreacht na Polainne mar an bhratach náisiúnta.
Armas na Polainne. Is é an tIolar Bán (Polainnis: "Orzeł Biały") armas náisiúnta na Polainne. Is iolar bán é le gob agus crúib órga air, agus coróin órga ar a cheann, ar sciath dhearg.
Heipitíteas. Is éard is Heipitíteas nó an galar buí ann ná athlasadh an ae, arb é is príomhthréith ann ná cealla athlastacha a bheith i láthair i bhfíochán an orgáin. Athlasadh san ae ar víreas is bun leis. Is iad na víris is coitianta ná heipitíteas A, heipitíteas B agus heipitíteas C. 
Tréithe.
Is féidir leis an ngalar a bheith féinteorannaithe, ag cneasú leis féin nó is féidir leis an ngalar dul chun cinn ag fágáil colm ar an ae. 
Bíonn Heipitíteas géar nuair a mhaireann sé níos lú ná sé mhí agus ainsealach nuair a leanann sé níos faide na sin. Is cúis le grúpa de víreas, a dtugtar víris heipitítis orthu, formhór na gcásanna ar fud an domhain. 
Is féidir le tocsainí (alcól ach go háirithe), ionfhabhtuithe eile nó ón bpróiseas uath-imdhíonachta freisin a bheith freagrach as Heipitíteas. 
Féadfaidh ionfhabhtú fochliniciúil a bheith i gceist leis an ngalar nuair nach mothaíonn an duine tinn. 
Éiríonn an t-othar tinn agus bíonn airíonna siomptómacha ag gabháil leis nuair atá laghdaithe ar chumas an ae; substaintí dochracha a ghlanadh amach, comhdhéanamh na fola a rialú, agus táirgeadh domlais chun cabhrú le díleá i measc rudaí eile.
Cineálacha Éagsúla Heipitítis.
Tá cineálacha éagsúla heipitítis ann, mar atá;
Téarmaíocht.
Is é an t-ainm sa tSean-Ghréigis ná hepar (ἧπαρ), ón fhréamh hepat-(ἡπατ-), rud a chiallaíonn ae, agus ciallaíonn an t-iarmhír "-íteas" "athlasadh" (c. 1727) . 
Eipidéimeolaíocht.
Reáchtáiltear an "Lá Domhanda in aghaidh an Heipitítis" ar an 28 Iúil gach bliain. Pléann na saineolaithe an chaoi inar féidir le tíortha an faireachas ar ghalair a fheabhsú i leith an heipitítis víreasaigh, faireachán a dhéanamh ar an dul chun cinn i dtreo díothú an heipitítis, agus freagairt níos fearr don heipitíteas i measc daoine a insteallann drugaí iontu féin.
Heipitíteas B. Is víreas é Heipitíteas B a théann i bhfeidhm ar an ae sna hominoidae, lena n-áirítear daoine. Ba chúis leis an víreas eipidéimí a leathadh i gcodanna na hÁise agus na hAfraice, agus tá sé eindéimeach sa tSín. 
Bhí an tríú chuid de phobal an domhain, níos mó ná 2 bhilliún duine, ionfhabhtaithe leis an víreas heipitíteas B. 
Áirítear leis seo 350 milliún iompróirí ainsealach an víris. Scaiptear é trí theagmháil le fuil nó
sreabháin choirp an duine atá ionfhabhtaithe.
Is iad na daoine a raibh ina gcónaí sna réigiúin úd tráth na daoine is dóichí a d’iompródh an galar agus d’fhéadfaidís é a thógáil am ar bith óna mbreith ar aghaidh le linn na tréimhse a raibh cónaí orthu ansiúd. 
Is víreas é Heipitíteas B, a théann i bhfeidhm ar an ae agus bíonn sé in ann fíor-dhrochthinneas a chur ort. Is cúis leis an tinneas géar athlasadh an ae, urlacan, agus buíochán- agus go hannamh - an bás. 
Féadfaidh heipitíteas B ainsealach bheith ina chúis sa deireadh thiar le ciorróis ae agus ailse ae-galar marfach le freagra an-dona tar éis ceimiteiripe reatha.
Péacóg. Dhá speiceas piasúin, iad araon ó fhoraoisí na hIndia is oirdheisceart na hÁise, an phéacóg Indiach níos suntasaí ná an ceann eile. Tá cineál eile ó iarthar na hAfraice a dtugtar an t-ainm céanna air. Tugtar "an coileach péacóige" ar an bhfireannach, "cearc phéacóige" ar an mbaineannach. Cáil ar an gcoileach péacóige as a scrofall lonrach (suas le 1.5 m ar fhad) ina mbíonn súil, ciorcal gealdaite, ar fhoirceann gach cleite. Taispeánann sé an t-eireaball trí é a oscailt is a ardú os a chionn. Bíonn na fireannaigh gormghlas nó glas/cré-umha, na baineannaigh glas nó donn gan scrofall. Bíonn na héin seo cantalach.
Teocht. Is furasta a mheas go mbíonn réada áirithe níos teo, teocht níos mó acu, ná réada eile. Chun an teocht a thomhas go hoibiachtúil, áfach, is gá scála teochta a shocrú agus gléas a dhearadh chun í a thomhas go cruinn. 
Scála coitianta amháin is ea scála Celsius. Bíonn tomhas teochta bunaithe ar an bhfíoras go n-athraítear airíonna áirithe reada, a thoisí mar shampla, nuair a athraitear a theocht. Aon airi ar féidir é a úsáid mar seo, tugtar airí teirmiméadrach air. 
Ní athraíonn toisí gach ábhair an oiread céanna de réir athrú teochta, agus mar sin ní hionann go cruinn na scálaí teochta a bhunaítear ar ábhair éagsúla.
Jalisco. Ceann de stáit Mheicsiceo atá i Jalisco, nó "Saorstát Flaithiúnais Jalisco" (Spáinnis: "Estado Libre y Soberano de Jalisco"). Tá an stát seo suite ar chósta thiar Mheicsiceo, chois an Aigéin Chiúin, agus é ag críochantacht le hAguascalientes, Zacatecas, San Luis Potosí, Nayarit, Guanajuato, Michoacán, agus Colima. Is í Guadalajara príomhchathair an stáit, agus is é an ceantar timpeall Guadalajara an dara ceantar uirbeach is mó daonra i Meicsiceo - is é an ceantar timpeall na príomhchathrach an ceann is mó, ar ndóigh.
Fuair an stát a ainm ó na hAstacaigh. Is é is brí leis ina dteanga siúd (Nahuatl) ná "machaire gainimh" ("xalli-ixtli-co": "xalli" = gaineamh, "ixtli" = aghaidh, "-co" = áit). 
Deirtear gurb as Jalisco a tháinig dhá ghné thábhachtacha de chultúr Mheicsiceo - an "tequila" agus an "mariachi". Is éard atá i gceist leis an "tequila" ná deoch láidir alcólach a dhriogtar as sú coipthe ("pulque") an chineál agáibhe ghoirm ("Agave tequilana") a bhíonn ag fás go flúirseach in ithir bholcánach Jalisco. Fuair an deoch a hainm ó chathair Tequila i Jalisco. Maidir le "mariachi", is éard atá i gceist leis ná banna ceoltóirí a sheinneann ceol bíoga bríomhar. Is féidir banna "mariachi" a fháil ar cíos le haghaidh fleánna agus féastaí, agus bíonn na ceoltóirí seo in ann amhráin a chanadh freisin. Is iad na hionstraimí is minice a bhíonn acu ná trumpaí, veidhlíní agus giotáir éagsúla. Is iad an "guitarrón" (cineál dordghiotáir) agus an "vihuela" (giotár ardairde a bhfuil cúig théad ann) a dhéanann "mariachi" den bhanna ceoil.
Is í an Spáinnis an teanga is mó a labhraítear. Níl teanga bhundúchasach ach ag 1 % de mhuintir an stáit, agus is iad na teangacha is tábhachtaí acu seo ná an teanga "Nahuatl" - seanteanga na nAstacach arb í an teanga bhundúchasach is tábhachtaí i Meicsiceo inniu féin - an teanga "Huichol" - teanga a bhfuil lúb ghaoil aici leis an teanga "Nahuatl" - agus an teanga "Purepecha", nach bhfuil gaolta ar bith aici.
Daoine cáiliúla ó Jalisco iad an scríbhneoir Juan Rulfo agus an ceoltóir Pedro Dimas atá ag iarraidh stíl cheoltóireachta na b"Purepecha" a chaomhnú agus a chraobhscaoileadh. Rugadh Dimas féin i mbaile beag iargúlta nach raibh ach an teanga "Purepecha" le cloisteáil ansin, agus bhí an cheoltóireacht i ndúchas a mhuintire.
Hebe Camargo. Láithreoir teilifíse, aisteoir agus amhránaí Brasaíleach ab ea Hebe Maria Camargo (8 Márta, 1929 - 29 Meán Fómhair, 2012). "Rainha da tv brasileira" ("Banríon theilifís na Brasíle") a dtugtar uirthi.
Manuel Rivas. Is é Manuel Rivas, a rugadh ar an 24 Deireadh Fómhair 1957 in A Coruña, an scríbhneoir comhaimseartha is tábhachtaí a dhéanann a chuid oibre trí mheán na Gailísise. Scríobhann sé prós, filíocht, aistí agus gné-ailt, agus is í an Ghailísis príomhtheanga a chuid saothair, cé go bhfuil colún aige ar an nuachtán mór Spáinnise "El País" freisin. Is é an t-úrscéal úd "O lapis do carpinteiro" ("Peann luaidhe an chearpantóra") an saothar is cáiliúla dár scríobh sé, agus é aistrithe gona lán teangacha coimhthíocha, an Béarla ina measc. Tháinig sé i gcló sa bhunteanga an chéad uair sa bhliain 1998.'
Andes (Antioquia). Cathair bhardais san Cholóim is ea Andes, atá lonnaithe san fhoréigiún 'Suroeste Antioqueño' (Gaeilge: Antioquia Thiar Theas) den Roinn 'Antioquia'. Tá teorainn aici sa tuaisceart leis na bardais Betania, Hispania agus Pueblo Ríco, san oirthear leis na bardais Jardín agus Jerichó, sa deisceart leis an Roinn Risaralda agus san iarthar leis na Ranna Chocó agus Risaralda. Tá Andes suite 126 km ó chathair Mhedellin, príomhchathair na roinn Antioquia agus tá achar 444 ciliméadar cearnach aici. Tá cáil ar 'Andes' mar áit bhreithe Gonzalo Arango, a bhí ina an scríbhneoir, fealsúnaí agus iriseoir, agus bunaitheoir 'Nadaísmo', gluaiseacht liteartha Cholómach.
An Nachuáitlis. Is í an teanga Nahuatl nó an Nachuáitlis an teanga bhundúchasach is tábhachtaí, ó thaobh na staire de, dá labhraítear i Meicsiceo. Ba í teanga na nAstacach í, a raibh ríocht mhór acu i Meicsiceo sular tháinig na "conquistadores" faoi cheannas Hernán Cortés leis an tír a fhorghabháil. 
Teangeolaíocht.
Ceann de na teangacha Út-Astacacha í an "Nahuatl", agus í gaolmhar lena lán teangacha bundúchasacha ar fud Mheicsiceo agus iardheisceart na Stát Aontaithe. Áirítear na teangacha "Shoshone", "Comanche", "Hopi", agus "Ute" san fhine teangacha seo, mar shampla. Bhí ceann acu, an teanga "Pipil", á labhairt chomh fada theas leis an tSalvadóir féin, agus dlúthghaol aici leis an "Nahuatl".
Tá canúint éigin "Nahuatl" ó dhúchas ag 1.45 milliún duine inniu, agus in imeacht na gcéadta bliain, chuaigh na canúintí ar strae ó chéile, ionas go mbíonn cuid acu dothuigthe ag cainteoirí na gcanúintí eile. Mar sin, is dócha nach aon teanga amháin í an "Nahuatl" a thuilleadh, ach dornán teangacha dlúthghaolmhara. Is follasach go raibh tionchar mór ag an Spáinnis ar na canúintí seo go léir. Scéal eile é gur cuireadh an aibítir Laidineach - aibítir na Spáinnise - i bhfeidhm ar an "Nahuatl" go gairid i ndiaidh theacht na Spáinneach, agus scríobhadh a lán litríochta, filíochta, staire agus béaloidis síos ó na hAstacaigh i leagan den "Nahuatl" nach raibh truaillithe ag an Spáinnis go fóill. Is é seo an leagan Clasaiceach den "Nahuatl". 
Stair.
Tá flúirse litríochta ar fáil sa "Nahuatl" Chlasaiceach. Mhair an teanga liteartha á saothrú ar feadh i bhfad ag na manaigh Chríostaí féin, agus iad ag scríobh scéalta cráifeacha Caitliceacha sa teanga leis an gcreideamh a chraobhscaoileadh i measc na mbundúchasach. Bhí sí fiú ina teanga riaracháin i gcuid mhaith bailte móra. 
Níor tháinig deireadh leis seo ach sa bhliain 1696, nuair a choisc Séarlas a Dó, Rí na Spáinne, teangacha oifigiúla eile seachas an Spáinnis ar fud a Impireachta. 
Sa bhliain 1770, tháinig reacht nua a chuir deireadh le saothrú an leagain chlasaicigh den "Nahuatl". Níor fágadh ach canúintí labhartha in úsáid ina dhiaidh sin.
Oidhreacht.
Cé nach bhfuil ach teanga mhionlaigh sa "Nahuatl" inniu, bhí tionchar tábhachtach aici ar an Spáinnis lena lá. Fuair an Spáinnis a lán téarmaí ar iasacht ón teanga sin le coincheapa nua an Oileáin Úir a ainmniú, agus chuaigh na focail "Nahuatl" tríd an Spáinnis ar fud an domhain. Focail "Nahuatl" iad ó thús
Réabhlóid 1918.
Bhain an réabhlóidí Emiliano Zapata úsáid as an "Nahuatl" scríofa nuair a bhí sé ag gríosú na mbundúchasach chun cogaidh in aghaidh Venustiano Carranza sa bhliain 1918. 
Seo forógra a bhreac sé síos. Bhain sé úsáid as litriú na Spáinnise de réir mar a rith leis, agus ní fhreastalaíonn an litriú tobchumtha seo go rómhaith ar fhuaimeanna na teanga.
Aistriúchán:
Antioquia (Roinn). Ceann amháin de 32 Roinn ("Spáinnis: Departamentos") de chuid na Cholóime is ea Antioquia, agus tá sí lonnaithe in iarthuaisceart na tíre. Bhí sí ar cheann de na naoi stát bunaidh i Stáit Aontaithe na Cholóime ("Spáinnis:Estados Unidos de Colombia" ). Is í Medellín a phríomhchathair, an dara chathair is mó de réir daonra [4] agus eacnamaíochta sa tír.
Tá teorainn aici ar an taobh ó thuaidh leis an Mhuir Chairib agus an Roinn Cordoba ("Spáinnis: El departamento de Córdoba" ), sa iarthar leis an Roinn Chocó, san oirthear leis na ranna Bolívar, Santander agus Boyacá, agus ó dheas leis na ranna Caldas agus Risaralda.
Tá Antioquia ar cheann de na haonán críochach is sine sa Cholóim. Bunaíodh í sa bhliain 1576 faoin ainm Provincia de Antioquia (" Gaeilge: Cúige na hAntioquia") , a lean go dtí 1856 nuair a rinne Stát ceannasach aisti darbh ainm 'Estado Soberano de Antioquia' (" Gaeilge: Stát Ceannasach na hAntioquia"). Ina dhiaidh sin rinneadh Roinn na hAntioquia aisti (1886). 
Tá an roinn seo roinnte i 125 bardas, agus tá ceann acu siúd , (Turbo) ina Distrito Especial Portuario.(Gaeilge: Calafort Speisialta an Cheantair).
Amazonas (Roinn). Ceann amháin de 32 Roinn (Spáinnis: Departamentos) de chuid na Cholóime is ea Amazonas, de dhroim í a bheith cruthaithe sa Bhunreacht nua ar an 4 Iúil, 1991. Tá cuid de ina chuid den réigiúin Amasóine ar a dtugtar 'El Trapecio Amazónico', ina bhfuil teorainneacha an Cholóim, an Bhrasaíl agus Peiriú thart timpeall uirthi. 
Tá an Roinn ina chuid d'abhantrach mhór na hAmasóine, in éineacht leis an Bholaiv, Peiriú, Eacuadór, an Cholóim, Veiniséala agus an Bhrasaíl.
Is í an Roinn Cholómach is faide ó dheas ón Mheánchiorcal í. Tá sí freisin ar cheann de na limistéir foraoise is mó de chuid na tíre agus tá sí suite ar abhainn na hAmasóine, a thug an teideal 'Patria de los tres mares' ("Gaeilge: Dúiche na dtrí fharraige") don tír. Is í Leticia príomhchathair na Rinne.
Leabhar na Salm. Leabhar i mBíobla na nEabhrach is ea na Sailm (Eabhrais: Tehillim, תְהִלִּים, nó "moltaí"). Cuireann a 150 dán naofa in iúl dúinn raon iomlán mheon na nGiúdach. 
Sanasaíocht.
Tá 150 sailm i Leabhar na Salm, gach ceann acu ina amhrán reiligiúnach, cé go bhfuil ceann amháin nó dhó acu siúd sách fada agus is féidir gurb ionann iad le sraith cantaireachtaí gaolmhara. Nuair a roinneadh amach an Bíobla i caibidlí, sannadh a chaibidil féin do gach salm. Tagraítear uaireanta orthu mar caibidlí, in ainneoin gur tharla a leithéid 1500 míle bliain (circa) ina dhiaidh na salm "canónta" a bheith cumtha. Cé go gcreidtear go raibh sé i gceist an chuid is mó de na sailm a bheith canta (fiú, tá ionstraimíochta agus ainmneacha na bhfonn luaite le roinnt acu), ach níl aon chineál nodaireacht cheoil san áireamh, mar sin tá sé dodhéanta a bheith cinnte an raibh nó nach raibh foinn ag dul leo. (Ní eol dúinn aon saghas nodaireacht cheoil a bheith ag na hEabhraigh.)
Beirmiúda. Críoch thar lear de chuid na Breataine is ea Beirmiúda agus é lonnaithe san Atlantach Thuaidh. Tá sé suite thoir ó chósta na Stát Aontaithe. Is é Beirmiúda príomhchathair na críche.
Is é Beirmiúda an chríoch Bhriotanach is sine. Lonnaíodh Sasanaigh ann céad bhliain roimh Acht an Aontais agus bunú Ríocht na Breataine. Tá daoine ina gcónaí i mbaile St. George, céad phríomhchathair Bheirmiúda, ón bhliain 1612 anuas.
Tá flúirse ar gheilleagar Bheirimúda; tá rannán an airgeadais an-tábhachtach dó chomh maith leis an turasóireacht. Sa bhliain 2005 bhí an OTI is airde ar domhan ann. Tá aeráid fho-theochriosach ann.
Newark, New Jersey. Is é Newark an chathair is mó i stát New Jersey i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Priomhbhaile Chontae Essex atá ann chomh maith. Tá an chathair suite i ngar do Chathair Nua-Eabhrac, timpeall ocht míle slí (13 km) siar ó Manhattan agus 2 mhíle slí (3.2 km) ó thuaidh ó Oileán Staten. Níl Newark rófhada ón Aigéan Atlantach ach oiread. Tá Port Newark, calafort na cathrach, suite ar Bhá Newark, áit atá nasctha le Cuan Nua-Eabhrac. Láimhseáiltear níos mó coimeadán lasta ann ná in aon áit eile sa réigiún uirbeach sin. Tá roinnt comhlachtaí móra lonnaithe i Newark, leithéidí Prudential Financial, comlacht árachais. Tá Newark Liberty International Airport ar cheann de na trí aerfort mhóra i réigiún uirbeach Nua-Eabhrac agus ar an gceann is sine díobh. Is í "Cathair na mBrící" (The Brick City) leasainm na cathrach.
Stair.
Bunaíodh Newark sa bhliain 1666 nuair a lonnaigh grúpa Piúratánach ann faoi cheannas Robert Treat. B'as Coilíneacht New Haven in Connecticut dóibh. Tharla seo dhá bhliain tar éis do na Sasanaigh an réigiún a bhaint de na hOllannaigh. D’fhás an chathair go mór sa 19ú haois agus sa chéad leath den 20ú haois mar gheall ar bhorradh na tionsclaíochta.
Sa dara leath den 20ú haois tháinig meath suntasach ar an chathair agus an tionsclaíocht ag dul i léig. Chuaigh fadhbanna ciníocha in olcas, go háirithe sna 1960í agus sna 1970í, agus sa bhliain 1967 bhí círéibí i gcomharsanachtaí bochta gorma. Fuair sé dhuine is fiche bás iontu agus scriosadh na céadta gnólacht. D’imigh an mheánaicme, idir ghorm agus bhán, de réir a chéile, agus aghaidh a bhformhóir ar na fo-bhailte. Laghdaigh an daonra ó 442,337 sa bhliain 1930 go dtí 405,220 sa bhliain 1960, agus go dtí 273,546 sa bhliain 2000. Leagadh roinnt bloic mhóra árasán sa dara chuid den tréimhse seo.
Thosaigh feabhas ag teacht ar Newark sna 1990í. Sa bhliain 2006 tháinig beocht i stiúradh na cathrach nuair a toghadh Cory Booker mar mhéara, cé go bhfuil méid mór coireanna á ndéanamh fós. De réir mheastachán Bhiúró an Daonáirimh, bhí 278,980 duine sa chathair sa bhliain 2008.
Corey Haim. Aisteoir Ceanadach ab ea Corey Ian Haim (23 Nollaig, 1971 – 10 Márta, 2010), a bhain cáil dhomhanda amach mar aisteoir óg sna 1980idí i scannáin móra Hollywood, amhail "The Lost Boys", "Lucas", "Murphy's Romance", "License to Drive" agus "Dream a Little Dream". 
As Toronto ó dhúchas dó, bhí an-cháil air mar dhuine de na "Two Coreys" in éineacht le Corey Feldman, agus an bheirt acu ag obair le chéile go minic. Bhí fadhbanna móra aige le drugaí i gcónaí, agus tuigtear gur ródháileog a chur deireadh leis. Fritheadh a chorp ina árasán i Los Angeles sa bhliain 2010.
Solange Pierre. Ba oibrí cearta sibhialta í Solange Pierre, nó Sonia Pierre mar a thugtar uirthi de ghnáth (a rugadh sa Phoblacht Dhoiminiceach ar 4 Meitheamh 1963; d'éag 4 Nollaig, 2011). Chaith sí a saol ag troid i gcoinne "antihaitianismo", nó naimhdeas do dhaoine de shliocht Háítí sa tír sin. Bronnadh gradaim éagsúla uirthi ar son na hoibre seo. 
Saol.
Rugadh Pierre sa Phoblacht Dhoiminiceach do thuismitheoirí de shliocht Háítí. Ba dhuine í de dháréag clainne, agus tógadh í i gcampa oibre do inimircigh ("Batey"), mar a mbíonn cónaí ar chuid mhór den 650,000 duine de shliocht Háítí sa Phoblacht Dhoiminiceach. Solain Pie an t-ainm atá ar a teastas baiste, agus dúirt sí gur botún é seo a rinne cléireach rialtais.
Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, d'eagraigh sí agóid cúig lá d'oibrithe siúcra i gceann de na "Batey", agus gabhadh í dá bharr sin. Ach tugadh cuid mhór poiblíochta don agóid agus géilleadh d'éileamh na n-oibrithe - go bpéinteálfaí a gceathrúna oibre, go dtabharfaí uirlisí níos fearr dóibh agus ardú pá.
Saothar.
Bhíodh Pierre ag obair mar stiúrthóir ar eagraíocht neamh-rialtais darbh ainm "Gluaiseacht na mBan Doiminiceach-Háíteach" (Mouvement des femmes dominicano-haïtiennes" (MUDHA) (i Spáinnis "El Movimiento de Mujeres Dominico-Haitiana") a bhfuil sé d'aidhm acu deireadh a chur leis an leithcheal i gcoinne daoine de bhunadh Háítí sa Phoblacht Dhoiminiceach Sa bhliain 2005, rinne Pierre achainí ar an gCúirt Idir-Mheiriceánach um Chearta Daonna ar son leanaí de bhunadh Háítí ar séanadh teastais bhreithe Dhoiminiceacha orthu. Yean agus Bosco v. An Phoblacht Dhoiminiceach a tugadh ar an gcás agus glacadh le héileamh na leanaí go ndearnadh éagóir chiníoch orthu ó thaobh náisiúntachta agus saoránachta. 
D'ordaigh an Chúirt do Rialtas na Poblachta teastais bhreithe a thabhairt do na leanaí. Rialaigh Cúirt Uachtarach na Poblachta Doiminicí áfach nach raibh buanchónaí ar bhunadh Háítí sa tír agus nach raibh cearta saoránachta ag na leanaí dá réir sin.[p876wq 
Labhair grúpaí cearta daonna amach ina aghaidh seo, ach chuir oifigigh an rialtais an locht ar Pierre mar gheall ar an trioblóid a dhéanadh sí, chaith siad amhras ar a náisiúntacht agus rinne iarracht í a dhíbirt as an tír.
Cailleadh í ar an 4 Nollaig, 2011, tar éis taom croí, is í ar an tslí chun an ospidéil sa Phoblacht Dhoiminiceach.
Gradaim.
Ghnóthaigh Pierre "Duais Cearta Daonna Robert F. Kennedy" sa bhliain 2006, agus i mí Mhárta 2010 bronnadh an "Women of Courage Award" uirthi i Washington na Stáit Aontaithe. 
Ghnóthaigh sí Gradam Cearta Daonna Chiste Ginetta Sagan sa bhliain 2003, agus ainmníodh í féin agus a heagraíocht MUDHA do Dhuais Oideachais Chearta Daonna UNESCO sa bhliain 2002.
Druid. Is éan í an druid. Is baill d'fhine na Sturnidae iad. "Dred" a deirtear i mBriotáinis.
Tá cáil ag an druid mar aithriseoir; is féidir léi aithris a dhéanamh ar fhuaimeanna difriúla, nádúrtha agus saorga. Éan tréadúil is ea an druid, agus tagann siad le chéile in ealtaí móra le haghaidh fáitill, go háirithe sa gheimhreadh.
Tógann an druid a nead de ghéaga agus phlándaí, nó na acmhainní eile atá ar fáil, lena chleití mar chlúdach ann. Beireann an t-éan seo idir ceithre agus sé ubh i ngach éillín, le héillín amháin nó dhá éillín i rith an tsamhraidh. Maireann siad ar feadh cúig bliana ar meán.
Caróg liath. Is éan í an charóg liath. Is baill d'fhine na Corvidae iad. Cónaíonn sé timpeall na hEorpa, go háirithe in Éirinn. Tá sé cosúil leis an gcaróg dhubh i nósanna.
Cricklewood. Is baile é Cricklewood atá suite sa bhuirg London Borough of Brent, Londain thiar. Tá pobal Éireannach ann. 
Stair.
Ba lonnaíocht beag ar an acomhal Cricklewood Lane agus Edgware Road le 1294, a bhíodh an t-ainm Cricklewood air le 1321.