Trelis/gawiki huggingface dataset:
Graham Stuart. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Graham Charles Stuart. Rugadh é i Cathair Luail, Cumberland ar an 12 Márta 1962.
Huw Merriman. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Coimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea Huw William Merriman. Rugadh é i mBuckingham ar an 13 Iúil 1973.
David Evennett. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea David Evennett. Rugadh é i Romford ar an 3 Meitheamh 1949.
Paul Maynard. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Paul Christopher Maynard. Rugadh é i gCrewe ar an 16 Nollaig 1975.
Lugaid Lága. I Miotaseolaíocht na nGael, sárghaiscíoch ab ea Lughaidh Lágha (Sean-Ghaeilge Lugaid Lága). Faightear é i scéalta na Rithe agus na Fiannaíochta araon. Dúradh gurbh ar cheann de na cúigear gaiscíoch is fearr na hÉireann. Faightear Lughaidh Lágha eile sa Rúraíocht.
Seanscéal.
Na ríthe.
Deartháir rí na Mumhan, Ailill Aulom, agus uncail Eoghan Mór ab ea Lughaidh. In ainneoin a chlainne, curadh Lughaidhe mhic Con ab ea é. Tar éis Chath "Cenn Abrat", inar chloígh Mac Con, chuaigh sé leis ar deoraíocht. Níos deireanaí i rith
"Cath Maige Mucrama", mharaigh sé Art mac Cuinn. In ainneoin seo, nuair a thug Mac Con suas a choróin i bhfabhar Chormaic mhic Airt, chuaigh Lughaidh le Cormac mar ghiolla.
Fiannaíocht.
San Fhiannaíocht, ba ghaiscíoch suntasach na bhFiann é le Fionn mac Cumhaill. Cosantóir "Uirne", deirfiúr Mhuirne, ab ea é.
Rúraíocht.
Sa scéal úd, chomhghuaillí Eirc mhic Chairbre agus marfóir Chú Chulainn ab an Lughaidh seo. Mharaigh sé Cú Chulainn le hurchar sleá, agus bhain sé a cheann de. D'agair Conall Cearnach níos déanaí díoltas as dúnmharú a dheartháir altrama.
Christine Primrose. Is amhránaí, cumadóir amhrán Gaelach agus múinteoir ceoil í Christine Primrose (17 Feabhra 1950 - beo fós). Rugadh i gCàrlabhaigh í, san Eilean Leòdhais, ach tá cónaí uirthi anois san Eilean Sgitheanach.
Tá sí ag canadh ó bhí sí ina cailín óg, agus mar a dúirt sí féin in agallamh, nach raibh ann ach rud nádúrtha dá teaghlach. Bhuaigh sí 'Bonn Óir an t-Sean Nòis' an Chomuinn Ghaidhealaich, ag an Mhòd Nàiseanta Rìoghail sa bhliain 1974, agus duais ag an bhFéile Pan Cheilteach sa bhliain 1978, agus cé nach raibh sé comónta ag an am sin, rinne sí céim sa cheol Gaelach, agus bíonn sí ag casadh amhráin fud fad an domhain, go háirithe i Meiriceá Thuaidh, san Astráil, sa Nua-Shéalainn] agus san Eoraip. Mar shampla, bhí sí ag an "Smithsonian Folklife Music Festival" i Washington, D.C. le hAlison Kinnaird. Tá sí ina ball den bhanna MacTalla freisin, agus bhí sí ina láithreoir ar chláir theilifíse agus raidió. 
Faoi láthair, tá sí ar cheann de na hamhránaithe is cáiliúla i saol na Gaeilge agus tá sí fós le feiceáil i gceolchoirmeacha ó am go ham. Seachas sin, tá sí ag obair ag Sabhal Mòr Ostaig ó 1982, an bhliain ar thosaigh an cholaiste ag tairiscint cúrsaí lánaimseartha. Ar dtús bhí sí ina rúnaí, agus ó 1993 i leith bhí sí ag teagasc Gaeilge agus Ceol Traidisiúnta (BA) agus cúrsaí gearra. 
Taifid.
Bhuaigh sí bonn óir ar an sean-nós ag mBinse Náisiúnta Ríoga sa bhliain 1974 agus gradam ag an bhFéile Pan Cheilteach sa bhliain 1978 agus, rud nach raibh coitianta ag an am, thóg sí céim i gceol traidisiúnta na Gaeilge, agus ag feidhmiú ar fud an domhain, go háirithe i Meiriceá Thuaidh, san Astráil, sa Nua-Shéalainn agus san Eoraip. Mar shampla, bhí sí ag an bhFéile Cheoil Shaol na Tuaithe Smithsonian i Washington, DC le Alison Kinnaird. Ina theannta sin, bhí sí ina ball de Mac-Talla, agus chuir sí cláir theilifíse agus raidió i láthair.
Anbhás Chonchúir. I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid na Rúraíochta is ea Anbhás Chonchúir (Sean-Ghaeilge Aided Chonchobuir). Caomhnaítear an scéal i gcúig lámhscríbhinn, ina measc trí leagan éagsúla. Sa Leabhar Laighneach, faightear leagan gar-iomlán, i dteannta leis an réamhscéal, "Cath Éadair".
Achoimre.
I rith Chath Éadair, bhain laoch na nUladh, Conall Cearnach a cheann de rí na Laighean, Meas Geaghra, agus rinne sé meall dó chomh crua le cloch, ag meascadh a inchinne le haol beo. Tugadh an meall seo ar ais go cúige Uladh mar chreach cogaidh. Ghoid gaiscíoch na gConnacht, Cead mac Mágach, an meall, agus thóg sé é dá chrann tabhall. Bhuail sé Conchúr mac Neasa san éadan leis, agus chuaigh sé i bhfostú ina inchinn isteach. Níorbh fhéidir leis na lianna an meall a thógaint amach as eagla go marófaí siad an rí, ach d'éirigh leo ina ainneoin Conchúr a shábháil.
Seacht mbliana ina dhiaidh sin, chuala Conchúr faoi chéasadh Chríost. I leagan amháin den scéal, tugadh an oiread sin racht feirge as dá bharr, gur léim an meall as a chionn amach agus fuair sé bás den chneá oscailte. De réir an nóis seo, mairtíreach Críostaí ba ea Conchúr roimh theacht fiú Naomh Pádraig.
I lámhscríbhinn eile, bhí beirt bhuachaillí ag imirt peile leis an meall in aice le rí-thigh Chonchúir. Thóg Cead mac Mágach an meall uathu agus chaith sé leis an rí é. As sin amach, is ionann an scéal agus an leagan thuas.
Cath Éadair. I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid na Rúraíochta is ea Cath Éadair (Sean-Ghaeilge Cath Étair). Is amhlaidh go dtéann an scéal siar go dtí an 11ú haois, agus caomhnaítear é sa Leabhar Laighneach, agus lámhscríbhinn eile den 16ú haois.
Achoimre.
Tá clú a chuid sainte ar an bhfile, Aithirne Áilgheasach. Le linn turas timpeall na tíre ar ordú rí na nUladh, Conchúr mac Neasa, d'éalaigh sé an oiread sin ar a óstaigh, go raibh gan mhoill cách ina choinne sna cúigí Connacht agus Mumhan. Ach i gcúige Laighean, nuair a rinne sé iarracht céad bean chéile is caoga na n-uaisle a fhuadach, chuaigh siad ar a thóir agus chuir siad eisean agus céad gaiscíoch na nUladh faoi léigear i nDún Bhinn Éadair (Fine Gall, Baile Átha Cliath).
Sa chath a lean, bhain laoch na nUladh, Conall Cearnach, a cheann dá rí na Laighean Meas Geagra, agus cloíodh na léigearthórí. Tógadh inchinn Mheasa Gheagra, Kalk, ar ais go hUlaidh mar chreach chogaidh. Níos deireanaí, ba chúis bhás Chonchúir mhic Neasa é an inchinn úd (inste sa scéal "Aided Chonchobuir").
Maaya Sakamoto. Maaya Sakamoto (坂本 真綾 "Sakamoto Maaya", rugadh 31 Márta, 1980) aisteoir agus amhránaí guth Seapánach atá ann. Rinne sí an chéad uair mar aisteoir gutha i 1992 mar ghlór Chifuru i Little Twins, ach tugtar guth Hitomi Kanzaki air in "The Vision of Escaflowne". I measc na róil mhóra eile in anime tá Riho Yamazaki i "Nightwalker: An Bleachtaire Meán Oíche", Moe Katsuragi in "Safetyky Safety", Banphrionsa Tomoyo i "Tsubasa: Taiscumar Chronicle", Haruhi Fujioka i "gClub Óstach Ardscoil Ouran", Sayaka Nakasugi in "Birdy the Mighty", Ciel Phantomhive in "Black Butler", Shinobu Oshino i "Monogatari", Shiki Ryōgi i sraith scannán "The Garden of Sinners", Motoko Kusanagi in "Ghost in the Shell: Arise", agus Rialóir i "Fate/Apocrypha". I gcluichí físe, labhraíonn sí Aura agus Natsume in ".hack", Lisa Hamilton/La Mariposa i "Dead or Alive", Aerith Gainsborough i "Kingdom Hearts", Aigis i "Persona 3", Lightning sna cluichí "Fantasy Deiridh", Ling Xiaoyu i "Tekken", agus Alisa Ilinichina Amiella i "nDia Eater".
Tá sí tar éis brainseáil isteach in amhránaíocht, ag seinm amhrán i mBéarla agus i Seapáinis araon. Scaoil sí a céad singil "Yakusoku wa Iranai" i gcomhar le Yoko Kanno faoi Victor Entertainment an 24 Aibreán, 1996. Shroich a cuid singil "Tune the Rainbow", "Loop", "Ame ga Furu" agus "Triangler" go léir an 10 cairt singil Oricon: "Triangler" go háirithe atá leagtha amach ag uimhir 3 agus d'fhan sé ag cairtiú ar feadh 26 seachtain. D'éirigh thar barr lena halbaim, agus shroich Shōnen Alice agus Yūnagi Loop an 10 cairt albam Oricon; agus bhí a halbam You Can't Catch Me, a scaoileadh amach ar 12 Eanáir, 2011, ar an gcéad scaoileadh a bhain sí riamh amach.
Airne Fíngein. I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe is ea Airneán "Fhíngin" (Sean-Ghaeilge Airne Fíngein). Scríofa is amhlaidh sa 9ú haois, caomhnaítear inniu é i gceithre lámhscríbhinn den 14ú agus 15ú haoiseanna.
Achoimre.
Gach Samhain, thaispeánadh "Rothniam" na sidhe í féin d"'Fhingen" agus thugadh sé tairngreachtaí dó faoi na himeachtaí is tábhachtaí den bhliain le teacht. Tráth amháin, dúirt sí leis go mbéarfaí mac don rí, "Feidlimid", an oíche úd, go n-aontódh sé sa todhchaí na Cúige Éireann go léir faoina riail, agus go mbunódh sé ríshliocht a mhairfeadh 53 glúin. Bheadh comharthaí miotasacha le feiceáil, amhail is tomhaidhmeanna agus ath-theacht crainn bháite na Díle.
Conn Céadchathach ab ea an rí faoinar tugadh an tuar, agus bhí ina "Fingen" le 50 bliain ina ghiolla dílis dó síos bhfuair sé bás sa deireadh ag troid ar a shon.
Baile Binnbérlach mac Buain. I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe is ea Baile Binnbhéarlach mac Buain (Sean-Ghaeilge Baile Binnbérlach mac Buain, freisin "Scéal Bhaile Bhinnbhéarlaigh"). Is amhlaidh gur scríobhadh é san aonú haois déag. Caomhnaítear éis dtrí lámhscríbhinn den 16ú haois.
Achoimre.
Níor chás laoch an scéil Baile na Uladh agus a chianghrá Ailinn na Laighean ar a chéile riamh agus iad ina mbeatha. Nuair a d'inis do Bhaile go bréagach go raibh Ailinn marbh, chuaigh sé ó dheas ach fuair bás féin de bhrón. Chuala Ailinn faoi bhás Bhaile agus chuaigh sise ó thuaidh agus fuair sí bás freisin. Cuireadh faoi iad, scartha óna chéile sa bhás mar a bhí sa bheatha.
D'fhás crann as gach uaigh, crann iúir leis agus crann úill léi. Thóg barra na gcrann riocht aghaidhe na marbh ina luí fúthu. Seacht mbliana ina dhiaidh, leagadh na crainn agus rinneadh cláir den adhmad. Ar na cláir úd, bhí sé de nós ag filí an dá chúige a gcuid dánta a scríobh. 
Gaireadh ag Teamhraigh tráth féile mhór filí na nUladh agus na Laighean agus tugadh na cláir don rí. Le chéile anois, ní dhearnadh iad a dheighilt choíche.
Sanasaíocht.
De ghnáth, ciallaíonn "baile" nó "buile" fís nó mire; nó b'fhéidir fosta teach. Sa chás seo, áfach, is léir gur chéadainm atá i gceist.
Tionchar.
Chóirigh William Butler Yeats (1865–1939) an scéal seo ina dhán "Baile and Ailinn".
Bóramha. I nÉirinn na meánaois, cáin ab ea an Bóramha (Meán-Ghaeilge Bórama, "Bóruma", "Bóraime"), ar ghá do chuige Laighean a íoc do mhuintir Uí Néill. Tá scéal ann den teideal "Bórama" atá mar chuid de Scéalaíocht na Ríthe, le meascán phróis agus filíochta. Is amhlaidh gur scríobhadh é sa 10ú/11ú haois. Caomhnaítear é in dhá leagan sa Leabhar Laighneach agus sa Leabhar Buí Leacáin.
Sanasaíocht.
Is é de bhrí le "Bóraime" ná "bó-ríme", bó-ríomhe, is é sin, áireamh na mbó. 
Is logainm a áit dúchais é leasainm an Ardrí, Brian Bóramha, is é sin, Béal Bórú, Contae an Chláir.
Achoimre.
Sa chéad aois, d'éiligh rí de mhuintir Uí Néill Túathal Techtmar ar ríthe na Laighean éiric (nó "lóg n-enech") darbh ainm Bóramha. Thug sé mar chosaint na cánach ná dúnmharú a bheirte iníonacha. Ba chúis achrainn fhuilteach i gcónaí é ámh, méid na cánach.
Ba phríomhphearsa san achrann seo thar na glúnta ab ea Brian Bóramha na Mumhan (ainmnithe as áit a bhreithe, féach Sanasaíocht thuas). Chuaigh sé i gceann na hArd-Ríogachta agus throid sé in éadan mhuintir Uí Néill sa Chath Chluain Tarbh, cé gur maraíodh é tar éis an chatha. 
De réir seanscéil níos deireanaí, chuir Naomh "Moling Luachra" críoch leis an gcánaigh le cleas éalaithe sa 7ú haois. Faightear ann meascán de sheanscéal agus stair, agus caomhnaítear leaganacha éagsúla agus neamhchruinn faoi achar na Bóirmhe.
Clár fichille. Is clár cluiche é clár fichille i gcomhair fichille agus táiplise a imirt. 
Tá an clár fichille i gcruth cearnógach i gcoitinne, agus tá patrún eangachúil neamhghnách aige agus dhá dhath idir a fho-ranna. Is as adhmad nó as plaisteach atá sé de ghnáth, ach is féidir úsáid a bhaint as réimse leathan ábhar ar nós leathair, marmair, eabhar, gloine nó miotail . 
I bhfichille an Iarthair, tá cruth cearnógach ar an gclár, agus tá na taobhanna roinnte ina n-ocht gcodanna, agus ceithre fo-roinn is seasca san iomlán. I leaganacha eile, is féidir le líon iomlán na bhforannta a bheith idir naoi agus céad agus dhá cheann déag. tugtar cearnóg ar gach foroinn den chlár agus faigheann sé aitheantóir uathúil chun nodaireacht cluiche a chleachtadh. I mboird dháthoiseacha, tugtar sraith ar an tacar cothrománach dronlíneacha, tugtar colún ar an tacar ceartingearach dronlíneach, agus tugtar trasnáin ar na tacair chomhleanúnacha de chearnóga daite céanna a thrasnaíonn dhá thaobh in aice láimhe den bhord.shraitheanna comhleanúnacha de na héaltaí daite céanna a thrasnaíonn dhá thaobh in aice láimhe den bhord. 
Éilíonn cleachtadh fichille an iarthair go n-úsáidfí clár amháin in aghaidh an chluiche. Mar sin féin, tá malairtí ann a úsáidtear ó dhá cheann go seasca a ceathair clár. Ó thaobh coincheapa de tá an clár teoranta ag a choirnéal nó ag imill na cearnóige ar a bhfuil sé deartha. Mar sin féin, tá cláir sorcóireacha nó toróideacha ann nach bhfuil aon teorainn le coirnéil iontu. Baintear úsáid as formáidí tríthoiseacha agus heicseagánacha freisin chun roinnt leaganacha a chleachtadh. 
Nuair a úsáidtear an clár chun táiplise a imirt tugtar clár táipléise ar an gclár. 
Bunús agus éabhlóid.
Board games have been known since antiquity, the oldest records being mastabas paintings from the Dynasty I and III of Egypt (3100-2700 BC). 2 The first recognized version of chess emerged around the 6th century and It was called Chaturanga, being played on a board of the race game called Ashtāpada.3 This board was monochromatic and was divided into eight columns by eight rows, having special marks called "castles" in the 1st, 4th, 5th and 8th escapes of columns a, d, eyh, which had function in the Ashtāpada game, but not in the chaturanga.4
Tá cáil ar chláir chluichí ón tseandacht, is iad na taifid is sine de ná na pictiúir sna mastabaí ón Chéad agus an Tríú Ríshliocht de chuid na hÉigipte (3100-2700 RC). Nochtadh an chéad leagan fichille aitheanta thart ar an 6ú haois, agus tugadh 'Caturaṅga' air, agus é á imirt ar chlár gan phatrún seicear, 8 × 8.. Uaireanta bhí marcálacha speisialta ag an gclár, rud nach bhfuil a chiall ar eolas againn, sa lá atá inniu ann. Bhí an clár seo monacrómatach agus roinneadh é ina ocht gcolún le hocht sraith, agus tugadh “caisleáin” orthu sa 1ú, 4ú, 5ú agus 8ú. colúin a, d, eyh, a raibh feidhm acu sa chluiche 'Ashtāpada', ach nach raibh sa chluiche 'Caturaṅga'.
Tua chatha.  Is éard is tua chatha ann ná tua atá deartha go sonrach le haghaidh comhraic. Ba leaganacha speisialaithe de ghnáth tuanna iad. Bhí go leor acu oiriúnach lena n-úsáid le lámh amháin, cé go raibh cuid eile níos mó agus teastaíodh dá lámh lena n-úsáid. 
Bhí réimse leathain meáchan ag na tuanna a dearadh le haghaidh cogaíochta ó 0.5 go 3 kg, agus fad orthu díreach os cionn 30 cm go 1.5 m, mar atá i gcás na tua Danmhargaí nó an sparrthua. D'fhéadfaí a mhaíomh go dtiocfadh airm ghearrtha a sháraíonn níos mó ná 1.5m isteach i gcatagóir na n-armas cuaille.
Teanga anailíseach. Sa tíopeolaíocht teanga, is éard is teanga anailíseach ann ná teanga a léiríonn gaoil, go príomha idir focail in abairtí, trí fhocail "chúnta" (míreanna, réamhfhocail, srl.) agus ord na bhfocal, seachas úsáid a bhaint as infhillteacha, (ag athrú fhoirm an fhocail chun a ról san abairt a chur in iúl). Mar shampla, cuireann an frása Gaeilge "Ritheann an cat sa tóir ar an liathróid" in iúl go bhfuil an cat ag gníomhú ar an liathróid "go hanailíseach". trí ord na bhfocal. Is féidir é seo a chur i gcodarsnacht le teangacha sintéiseacha, a bhraitheann go mór ar infhillteacha chun gaoil na bhfocal a chur in iúl (m.sh., tugann na habairtí; "Rith an cat sa tóir ar an liathróid." agus "Ritheann an cat sa tóir ar an liathróid." frámaí ama difriúla in iúl, trí fhoirm an fhocail 'rith' a athrú) . Níl an chuid is mó de na teangacha anailíseach amháin, ach bíonn go leor acu ag brath go príomha ar chomhréir anailíseach.
De ghnáth, bíonn an cóimheas íseal idir 'moirfém-focal' ag teangacha anailíseacha, go háirithe maidir le moirféimí infhillteacha. Is féidir le dul cainte gramadaí a bheith anailíseach mar an gcéanna má úsáideann sé moirféimí shaora, gur focail ar leithligh iad, agus / nó ord na bhfocal. Braitheann teangacha anailíseacha go mór ar úsáid ailt chinnte agus éiginnte, a mbíonn claonadh iontu a bheith in úsáid go neamhshuntasach nó fiú a bheith in easnamh sna teangacha atá go láidir sintéiseacha; ord na bhfocal níos déine; réamhfhocail éagsúla, míreanna agus cáilitheoirí; agus comhthéacs.
Mír (gramadach). Sa ghramadach, tá brí thraidisiúnta ag an téarma mír, mar roinn chainte nach féidir a bheith infhillte, agus freisin tá brí nua-aimseartha aici, mar fheidhmfhocal a bhaineann le focal nó frása eile chun brí a roinnt. 
Brí nua-aimseartha.
Sa ghramadach nua-aimseartha, is feidhmfhocal é mír nach mór a nascadh le focal nó le habairt eile chun na céille a thabhairt, ie, níl a shainmhíniú léacsach féin aige. De réir an tsainmhínithe seo, is cuid ar leithligh den roinn chainte í míreanna agus tá siad an-difriúil le haicmí eile d'fheidhmfhocail, amhail ailt, réamhfhocail, réimnithe agus dobhriathair. Bíonn éagsúlacht mhór sna teangacha maidir le cá mhéad a úsáideann míreanna, cuid acu á n-úsáid go forleathan agus cuid eile ag baint úsáide as gléasanna malartacha ar nós réimíreanna / iarmhíreanna, infhilleadh, briathra cúnta agus ord na bhfocal. De ghnáth, is éard atá i míreanna ná focail a ionchódaíonn catagóirí gramadaí (amhail séanadh, modh, aimsir, nó tuiseal), clíticeanna, nó líontóirí nó marcóirí dioscú (ó bhéal) amhail bhuel cibé, srl. Ní infhilltear míreanna in am ar bith..
Calalberche. Is baile é Calalberche den bhardas Spáinneach Santa Cruz del Retamar, ag ceann thuaidh Provincia de Toledo (i gCaistíl-La Mancha), ar an teorainn le Comunidad de Madrid. Timpeallaithe ag na bardasachtaí Méntrida, Villa del Prado agus Aldea del Fresno, Bhí daonra 976 i gCalalberche sa bhliain 2018.
Stair.
Sa bhliain 1966, bhí sealúchas, thart ar 7,000 heicteár de thalamh scaipthe idir Madrid agus Toledo, darbh ainm “El Alamín”, chomh maith le heastáit eile, ag an Marquesado de Comillas (an tUasal D. Juan Alfonso Güell y Martos).
Bhí cuid dá thalamh ina sean-tearmann sealgaire agus úsáideadh an chuid eile le haghaidh talmhaíochta agus beostoic. 
Ag tús na bliana 1966 agus as a stuaim féin shocraigh an Marqués de Comillas, ar chuid mhór de thalamh an eastáit El Alamín a leithdháileadh chun forbairt tithíochta a chruthú, le haghaidh áineasa, forbartha agus saoire, go háirithe do mhuintir Mhaidrid ar a dtugtar "la Urbanización Calalberche" sa lá atá inniu ann. 
Á bhainistiú ag daoine difriúla, sainíonn siad, d'aon iarraidh, an Urbanización Calalberche mar a thugtar air, ag roghnú na talún a bhaineann le cúige Toledo, go háirithe go bun Santa Cruz del Retamar, ag teacht le sráidbhailte mhuintir Mhaidrid ag Aldea del Fresno agus Villa del Prado, chomh maith leis an bhaile Toledach Méntrida, freisin chun freastal ar riachtanaisí na forbartha uirbí amach anseo, an limistéar gleoite Ribera del Alberche go léir, lena radharcanna ar an Sierra de Gredos agus an Sierra del Guadarrama, ag cruthú timpeallacht tírdhreach iontach.
De chophur in dá muccida. Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, réamhscéal den "Táin Bó Cuailnge" is ea De sheachrán an dá mhuicí (Sean-Ghaeilge De chophur in dá muccida). Caomhnaítear dhá leagan éagsúla, ceann amháin sa "Leabhar Laighneach", ceann eile in Egerton LS 1782 den 16ú haois. Measann scoláirí liteartha ámh go raibh leaganacha eile ann nach maireann, toisc is amhlaidh gur tiomsú é leagan amháin atá ar marthain, agus lena chois sin tagairtí atá le fáil sa scéal "Togail Bruidne Da Derga".
Achoimre.
Tréadaí muice de rí sidhe na Connacht agus na Mumhan ba ea "Friuch" agus "Rucht". De bharr achrann dearcáin eatarthu, chuaigh siad i mbun chomhrac iolchruthach aonair. D'athraigh stad féin ó riocht go riocht ina n-éin ("Ingen" agus "Ette"), ollphéisteanna mara ("Bled" agus "Blod"), fianna, gaiscí ("Scáth" agus "Sciath"), taibhsí, dragain agus cruimheanna nó péisteanna uisce ("Cruinniuc" agus "Tuinniuc"). Sa ríocht deireanach seo, shlog dhá bhó ag ól iad. D'éirigh na ba torrach agus thug dhá ghamhain tairbh ar an saol, a d'fhás ina dtairbh is cáiliúla na hÉireann. Ba iad na tairbh seo, Donn Cuailnge na nUladh agus Fionnbheannach na gConnacht, cúis an achrainn idir an dá chúige.
Ag deireadh an scéil, thóg an tréadaí "Friuch" ainm a chéile comhraic, "Rucht", agus thóg dhream an t-ainm "Runce". Ní mínítear sa scéal cúis na malairte seo.
Sanasaíocht.
Rinne Christine Dröge iarracht nasc a fháil idir an fhocal neamhfhianaithe "chophur" agus an téarma Sanscraite "saṃsāra" („seal brónach [na n-athshaoluithe]“). Ní ghlactar leis an smaoineamh seo ámh d'athionchollú Ceilteach ag Ceiltígh eile. Maidir le seo, féach fosta Tuan mac Cairill agus Fintán mac Bóchra.
Dílárú. Is éard is dílárú ann ná an próiseas ina ndáiltear amach nó ina roinntear feidhmeanna, cumhachtaí, daoine nó rudaí lasmuigh de shuíomh nó údarás lárnach. Cé go ndéantar staidéar agus cleachtadh go forleathan ar lárú, go háirithe ag leibhéal an rialtais, níl aon sainmhíniú nó tuiscint choiteann ann ar dhílárú. D’fhéadfadh brí an díláraithe a bheith éagsúil go páirteach mar gheall ar na bealaí éagsúla ina gcuirtear i bhfeidhm é. Tá coincheapa an díláraithe curtha i bhfeidhm ar dhinimic na ngrúpaí agus ar riarachán gnó agus ar eagraíochtaí príobháideacha, eolaíocht pholaitiúil, dlí agus riarachán poiblí, eacnamaíocht agus teicneolaíocht . 
Stair.
Tháinig an focal «centralización» (i nGaeilge; "lárú") i bhfeidhm sa Fhrainc sa bhliain 1794, nuair a chruthaigh ceannaireacht na Direachtóireacht (Le Directoire), sa Fhrainc]] struchtúr nua rialtais tar éis na |réabhlóide Francaí .
Rí (ficheall). Is é an rí (♔♚ ) an fear fichille (nó 'fichillín') is tábhachtaí, arb é a ghabháil an t-aon chuspóir atá ag an gcluiche. I dtíortha na hÉireann, na Spáinne agus na Portaingéile, léirítear an rí ag an litir R sa nodaireacht fichille ailgéabraigh. Sa chás nach féidir é a athrú le linn an chluiche, meastar gur fichillín luachmhar é. Is fiú 20 pointe é; mar sin féin, tugann roinnt údair dhá nó ceithre phointe de luach coibhneasta, ar scála 1-1, bunaithe ar a shoghluaisteacht, a shábháilteacht agus an ról gníomhach a imríonn sé ag deireadh an chluiche. 
Le linn cluiche, ní féidir leis an rí fanacht faoi bhagairt namhad ag am ar bith, má dhéantar ionsaí air caithfear é a chur in áit shábháilte láithreach bonn, . Léiríonn rialacha na nósmhaireachta i bhfichille go bhféadfadh an t-ionsaitheoir tost an chluiche a bhriseadh agus "sáinn !" a fhógairt agus, sa chás nárbh fhéidir leis an rí éalú ó ghabháil, "marbhsháinn!" a fhógairt. Meastar na gothaí seo a bheith roghnach de réir rialacha an chluiche. 
Socrúchán agus gluaiseacht.
Tosaíonn an Bán leis an rí ar an gcéad rang ar thaobh na láimhe deise den bhanríon. Tosaíonn an Dubh leis an rí go díreach trasna ón rí bán. Tosaíonn an rí bán ar e1 agus an rí dubh ar e8. Féadfaidh rí a bhogadh go dtí cearnóg amháin in aon treo (go cothrománach, go hingearach, nó go trasnánach) mura bhfuil fear cairdiúil sa chearnóg cheana féin nó go gcuirfeadh an t-aistriú an rí i sáinn. Mar thoradh air sin, ní fhéadfaidh ríthe a bheith curtha i gcearnóga in aice láimhe (féach an freasúra), ach is féidir leis an rí ionsaí nochta a dhéanamh trí easpag, chaiseal, nó bhanríon a thabhairt le fios. Tá baint ag an rí freisin leis an aistriú speisialta caisliú.