Trelis/gawiki huggingface dataset:
An Astráil. Is tír í an Astráil atá le fáil idir an tAigéan Ciúin agus an tAigéan Indiach, agus í ar an oileán is mó ar domhan. Is é Anthony Albanese an Príomh-Aire faoi láthair.
Tháinig daoine chun cónaithe sa tír timpeall 40,000 bliain ó shin ar a laghad, sinsir na mBundúchasach atá anois ann. Chruthaigh siad a lán cultúr casta, agus tá a gcuid teangacha ar na cinn is ársa ar domhan. De réir a chéile rinneadh fásach de chuid mhaith den tír, cé go raibh an t-oirthear torthúil go maith i gcónaí. 
Ar éigean a bhí eolas ag Eorpaigh ar an Astráil go dtí an seachtú haois déag. Ghlac an Captaen James Cook seilbh ar an tír in ainm na Breataine sa bhliain 1778, agus tugadh New South Wales ar an limistéar thoir mar a raibh an chéad choilíneacht. De réir a chéile bunaíodh coilíneachtaí eile timpeall na tíre, agus rinneadh aon tír amháin díobh, Comhlathas na hAstráile, sa bhliain 1901.
De bhunadh Shasanach agus Éireannach cuid mhór den daonra, ach pobal an-mheasctha atá ann anois, go háirithe sna cathracha, agus neart teangacha le cloisteáil, cé gurb é an Béarla an príomhtheanga. Ba mhór an babhta ar na Bundúchasaigh teacht na nEorpach, agus fuair mórán acu bás de ghalracha agus den lámh láidir, ach tugtar aitheantas anois dá ndúchas. 
Córas cónaidhme atá ann, sé stát agus dhá chríoch, agus cúpla oileán ina gcríocha spleácha. Tá timpeall os cionn 20 milliún duine sa tír, agus os cionn 70% de na daoine ina gcónaí i ndeich cinn de na cathracha. Is í an Bhanríon Eilís II ceann an Stáit go fóill, cé nach bhfuil sa Choróin ach comhartha stairiúil anois, agus súil ag mórán daoine go ndéanfar poblacht den Astráil feasta.
Tíreolaíocht.
Tá beagnach leath na hAstráile ina fásach agus tá cuid mhaith den fhuílleach neamhthorthúil. Tír ársa shíonchaite atá i gceist, agus ní maith an fód atá ar an gcuid is mó di. Ní raibh ach 15% den talamh oiriúnach don fheirmeoireacht nuair a tháinig na hEorpaigh i ndeireadh an 18ú haois, agus ní bheadh ach 10% insaothraithe anois. San Oirthear atá an talamh is méithe agus an méid uisce is mó, ach rinne na chéad fheirmeoirí díobháil mhór don timpeallacht. Anois, áfach, tá feirmeoirí na hAstráile an-oilte ar thairbhe a bhaint as a gcuid talaimh. 
Bhíodh coillte móra in oirdheisceart na tíre, ach leagadh an chuid ba mhó díobh sa 19ú haois. Crainn eocalaipe (a dtugtar crainn ghuma orthu) an cineál is coitianta, agus iad ag cur go maith le tír thirim agus le tinte coille. In oirthuaisceart na tíre tá iarsmaí na gcoillte fearthainne. Meastar gur fhág modhanna cliste dóiteáin na mBundúchasach rian buan ar leagan amach agus ar nádúr na gcoillte. 
Tá aird ag an bpobal agus ag na polaiteoirí araon ar chúrsaí comhshaoil anois, ach is cosúil go mbeidh an tír thíos go mór leis an téamh domhanda, agus a laghad sin uisce ann. 
Daonáirimh na hAstráile.
De réir na mblianta a leanas:
Liosta úrscéalaithe Éireannacha. T- Z.
[[Catagóir:Liostaí daoine Éireannacha|Urscealaithe]]
Dáibhí Ó Bruadair. Bhí Dáibhí Ó Bruadair (c. 1625 - 1698) ar dhuine de na filí Gaeilge ba shuntasaí de chuid an 17ú haois. Scríobh sé dánta pearsanta agus dánta eile a chuir síos ar staid na tíre lena linn. Tá siad siúd ina bhfoinse tábhachtach eolais ar Éirinn ó aimsir Cromail amach, go háirithe i rith na tréimhse 1682 - 1691. 
Tá fianaise ann (i lámhscríbhinn dar dáta 1793) gurbh ó Chnoc Rátha i mBarrachaibh Móra in oirthear Chorcaí dó, cé gur ar an gClaonghlais i gContae Luimnigh is mó a bhí cónaí air. Is dócha go raibh a mhuintir ina suí go te agus gur tugadh scolaíocht mhaith dó. Bhí Laidin aige agus is minic a scríobhadh sé míniúchán Béarla le hais a dhánta. Bhí an-spéis i gcúrsaí ginealaigh agus staire aige.
Lena gceantar féin a bhaineann na dánta is túisce atá againn uaidh, agus is cosúil gur timpeall na bliana 1660 a bhain sé Luimneach amach den chéad uair. Théadh sé ar ais go Corcaigh ó am go chéile, agus sa chontae sin is mó a rinneadh cóipeanna dá shaothar. Bhí cuid d'uaisle Chorcaí, Chiarraí agus Luinmigh ina bpátrúin aige, agus chum sé dánta do Ghearaltaigh agus do Bhúrcaigh Luimnigh go háirithe. 
Tháinig bochtanas air timpeall na bliana 1674. Ba í sin tús na tréimhse inar chum sé an chuid is fearr dá shaothar, ag cur síos ar a dhoch-chás féin agus ar an dímheas a bhí ar lucht léinn sa saol nua.
A shaothar.
Bhí máistreacht ag Ó Bruadair ar shean-mheadrachtaí na scol agus ar na meadarachtaí aiceanta, agus as na cinn aiceanta is mó a bhain sé feidhm. Is cuid suntais í a chuid filíochta ar a fuinneamh, ar a déine, ar fhaobhar a friotail agus ar a greann garbh searbh. Tá éagsúlacht neamhchoitianta ag baint lena shaothar - marbhnaí, aoir, dánta cráifeacha agus dánta pósta. Ar na marbhnaí atá curtha ina leith tá "Truagh liom gol deise go dian", caoineadh ar chailín de Ghearaltach:
Aogán Ó Rathaille. Ba fhile é Aogán Ó Rathaille (1670 – 1729), a chuir tús leis an ngné liteartha i bhfilíocht na Gaeilge ar a dtugtar "aisling". Rugadh Ó Rathaille i Screathan an Mhil (Béarla: "Scrahanavee"), Sliabh Luachra, Contae Chiarraí. Bhí a shinsir ina n-ollúna ag Clann Mhic Cárthaigh Mhóir. 
Fuair sé teagasc sa Laidin agus sa Bhéarla agus chuir sé aithne ar stair agus litríocht na Gaeilge. Ceann de na dánta ba cháiliúla dár chum sé ab ea 'Gile na Gile'. Thart faoin mbliain 1714 a scríobhadh an aisling Bharócach seo, san am céanna agus a chuaigh an rí Gearmánach Seoirse I (1660-1727) de rítheaghlach Hannover i seilbh choróin na Breataine. Gné thábhachtach den chineál filíochta a chumadh Aogán is ea an gaol a shamhlaigh sé, mar fhile teaghlaigh, a bheith aige féin le Clann Mhic Chárthaigh Mhóir. B'é an Cárthach Mór príomhghéag an teaghlaigh ríoga agus cé go raibh na Cárthaigh i réim i gCúige Mumhan anallód, bhí an cine 'tráite tréithlag' faoin am seo. Tugann a shaothar léargas ar mheath na nGael sa seachtú haois déag nuair a bhí uasalaicme na hÉireann á gcur as seilbh agus á ndíbirt thar sáile ag fórsaí na Breataine. In ainneoin na hoiliúna a bhí air, b'éigean d'Aogán dul ag obair mar spailpín ar fud chúige Mumhan.
Tá an file adhlactha i Mainistir Mhucrois, Eastát Mhucrois, Páirc Náisiúnta Chill Airne, Cill Airne, Co Chiarraí.
Saothar.
Dánta Eile.
Is fada liom Oíche Fhírfhliuch
Is fada liom oíche fhírfhliuch gan suan, gan srann, gan ceathra, gan maoin caoire ná buaibh na mbeann;
anfa ar toinn taoibh liom do bhuair mo cheann,
's nár chleachtas im naíon, fiogaigh ná ruacain abhann.
Dá maireadh an rí díomhair ó bhruach na Leamhan
's an ghasra do bhí ag roinn leis lér thrua mo chall
i gceannas na gcríoch gcaoin gcluthar gcuanach gcam,
go dealbh í dtír Dhuibhneach níor bhuan mo chlann.
An Carathach groí fíochmhar lér fuadh an mheang
is Carathach Laoi i ndaoirse gan fuascladh fann;
Carathach, rí Chinn Toirc, in uaigh 's a chlann,
's is atuirse trím chroí gan a dtuairisc ann.
Do shearg mo chroí im chlíteach, do bhuair mo leann,
na seabhaic nár fríth cinnte, agár dhual an eang
ó Chaiseal go Toinn Chlíona 's go Tuamhain thall,
a mbailte 's a dtír díthchreachta ag sluaghaibh Gall.
A thonnsa thíos is airde géim go hard,
meabhair mo chinnse cloíte ód bhéiceach tá;
cabhair dá dtíodh arís ar Éirinn bhán,
do ghlam nach binn do dhingfinn féin id bhráid.
John Howard. B'é John Winston Howard, (26 Iúil, 1939 a rugadh é) 25ú Príomh-Aire na hAstráile. Tháinig sé i gcomharba ar Paul Keating i 1996. Is ball saoil de Pháirtí Liobrálach na hAstráile agus Feisire Parlaiminte Bennelong é.
Mark Latham. Is polaiteoir Astrálach é Mark William Latham, (28 Feabhra 1961 a rugadh é). Ba é ceannaire an fhreasúra ó 3 Mí na Nollag 2003 go dtí Eanáir 2005.
Filíocht. Is saghas ealaíne scríofa í an fhilíocht ina n-úsáidtear teanga ar son a cáilíochtaí aeistéitiúla chomh maith le - nó in ionad - na tuairimí le tuiscint ó na focail. 
"Dán" is ea an téarma i nGaeilge ar phíosa filíochta a chruthaíonn an file. 
Modhanna.
Go minic úsáidtear foirm chomhdhlúite i ndánta chun mothúcháin nó smaointe doimhne a chur in iúl don léitheoir nó don lucht éisteachta. Chomh maith leis sin tá deiseanna cosúil le hathrá agus comhfhuaim le cloisteáil chun éifeacht cheolmhar a chur i gcrích. 
De ghnáth, baineann filí an-fheidhm as íomhánna, meafair srl. chomh maith. Uaireanta is deacair dán a thuiscint de bharr íomhánna nó meafar casta. Bíonn níos mó ná brí amháin le tuiscint ón gcuid is mó de phíosaí filíochta. 
Stair.
Tá stair fhada ag baint le filíocht atá i bhfad níos faide ná léitheoireacht nó scríbhneoireacht. Is féidir idirdhealú a dhéanamh idir filíocht agus "prós" maidir leis an úsáid a bhaintear san fhilíocht as cáilíochtaí aeistéitiúla na focail, athrá, rithim agus meadaracht.
Alasca. Is é Alasca an stát is mó de Stáit Aontaithe Mheiriceá (S.A.M.). Tá 1,717,854 km² achar ann. Tá sé suite in iarthuaisceart mór-roinne Mheiriceá Thuaidh agus é scoite amach ó na stáit eile (is í an t-aon teorainn atá aige ná le Ceanada). 
Bhí daonra 710,231 ann sa bhliain 2010, an tríú stát is lú sa tír. 
Is í Juneau príomhchathair Alasca, agus is iad Anchorage, Sitka agus Valdez cathracha eile atá ann. 
Is é Denali (a dtugtaí "Sliabh McKinley" tráth) an sliabh is airde i Meiriceá Thuaidh atá ann. 
Tá daonra dúchasach Alasca go comhréireach ar an gceann is airde d'aon stát SAM, ag breis agus 15 faoin gcéad.
Na réigiúin.
Tá sé réigiún sa stát. 
1. An crios oirdheisceart.
Tais agus ceomhar, cosúil leis an aimsire in Éirinn.  
2. An crios intíre.
Fuar agus sneachtúil (faoi sneachta seacht mí den bhliain). 
3. Lár an deiscirt..
Titeann duartan sneachta go minic ann, ach níl sé chomh fuar leis an crios intíre. Tá Anchorage suite sa chrios seo, an chathair is mó in Alasca. 
4. An tIarthar Muirí..
Gaofar, tais agus stoirmeach. Tá go leor oileáin suite ann.
5. An Cósta Thiar.
Tá dhá bhéal abhann ann: an Yukon agus an Kuskokwim. 
6. An tArctach..
Níl ach cúig orlach báisti i mbliain i mBarrow (sráidbhaile atá ann). Níl solas sa gheimhreadh ann freisin, ach tá an spéir lán le solas sa samhradh.
An Conradh Angla-Éireannach. Sa bhliain 1921, tar éis Chogadh na Saoirse, shínigh ionadaithe na Chéad Dála agus rialtas na Breataine an conradh síochána ar a dtugtar an Conradh Angla-Éireannach. Bunaíodh Saorstát Éireann, a bheadh ina Tiarnas agus thug sé rogha don pharlaimint Tuaisceart Éireann a bheith mar pháirt don Saorstáit nua nó le fanacht laistigh den Ríocht Aontaithe. Bhí Éire le fanacht laistigh de Chomhlathas na Breataine, agus bhí ceithre chalafort le fanacht in úsáid na Breataine. 
Síníodh an conradh ar an 6 Nollaig 1921 agus tháinig sé i bhfeidhm bliain amháin níos déanaí ar an 6 Nollaig 1922.
Próiseas.
Tharla roinnt babhtálacha teasaí le linn na ndíospóireachtaí. Mhaígh an dream a bhí i gcoinne an Chonartha nach raibh an t-aontú gairid go leor don phoblacht ardcheannasach ar throideadar ar a son. Dúirt Mícheál Ó Coileáin nach raibh "the ultimate freedom that all nations aspire and develop to" i gceist ann sa Conradh, ach go raibh "the freedom to achieve it.” bainte amach ag lánchumhactóirí na hÉireann 
Dhaingnigh an Conradh sa Dáil ar an 7 Eanáir 1922. Tar éis an toraidh, shiúil Éamon de Valéra agus a leathbhádóirí, a labhair i gcoinne an Chonartha, amach as an seomra. 
Dhá lá ina dhiaidh sin, ar 9 Eanáir 1922, sheas Eamon de Valera síos mar Uachtarán. Toghadh Art Ó Gríofa ina Uachtarán nua ar an Dáil.
I ndiaidh an tsínithe, ní raibh na hÉireannaigh ar aon tuairim faoin gConradh. Tamaill ina dhiaidh, bhris Cogadh Cathartha amach idir lucht a thacaithe agus iad siúd a chuir ina choinne.
Satarn (pláinéad). Is é Satarn (arb ionann é mar fhocal agus "Satharn" nó "Saturnus", dia na talmhaíochta ag na Rómhánaigh) an séú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras, agus é ar an dara ceann is mó. Tá sé 119,300 ciliméadar ar trastomhas, agus ní mhaireann an lá ach deich n-uair a chloig go leith, rud a dhéanann cothromú ar na poil. Hidrigin is mó atá san atmaisféar agus bíonn stoirmeacha fíochmhara le feiceáil ón domhan. Cuireadh suntas ó thús i gcóras fáinní Satarn agus san iliomad gealach atá ag an bpláinéad. Tá 31 cheann acu ainmnithe agus is é Tíotán an ceann is mó acu. Tá Tíotán chomh mór céanna le Gealacha Galileo, an ceathrar gealach mhóra atá ag timpeallú Iúpatair. Is é Tíotán an dara gealach is mó sa Ghrianchóras, agus é beagáinín níos lú ná Ganymede atá ar an gceann is mó de Ghealacha Galileo.
Thug na spástaiscéalaithe úd Pioneer 11 (1979) agus Voyager 1 agus 2 cuairt ar Shatarn agus thimpeallaigh an taiscéalaí úd Cassini an phláinéid ón 1 Iúil 2004 go deireadh an mhisin sa mhí Mheáin Fómhair 2017. 
Cosúil le hIúpatar, Úránas, agus Neiptiún, is gásfhathach é Satarn. Is é sin, tá an chuid is mó den phláinéad féin comhdhéanta as na gáis chéanna atá ina atmaisféar - hidrigin thar aon dúil eile. Mar sin, níl sé furasta a shainmhíniú go sásúil, cá dtagann deireadh leis an atmaisféar agus tús leis an bpláinéad féin. Is léir go bhfuil croíleacán cloiche taobh istigh, ach tá sé i bhfad níos lú ná an pláinéad ina iomlán.
Gealacha.
Tá 145 gealach ag Satarn.
Úránas (pláinéad). Is é Úránas an seachtú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras. Ba é William Herschel a chonaic é den chéad uair i 1781. Is é Úránas an 3ú pláinéad is mó sa ghrianchóras, i ndiaidh Iúpatair is Satairn.
Tréithe.
Tá trastomhas de 51,000 ciliméadar aige agus glacann sé 84 bliain de chuid an Domhain air turas amháin a dhéanamh timpeall na gréine. 
Bíonn sé beagnach 3,000 milliún ciliméadar ón Ghriain de ghnáth. Maireann an lá seacht n-uair an chloig déag. 
Tá 27 gealach ar a laghad aige, 5 phríomhghealach ina measc: Miranda, Ariel, Umbriel, Titania, agus Oberon. 
Atmasféar.
Hidrigin is mó atá san atmasféar agus léiríonn na pictiúir a tógadh le teileascóp ardchumhachta Keck II go mbíonn stoirmeacha fíochmhara ar an phláinéad. Cosúil le hlúpatar is Satarn, comhdhéanta as hidrigin is héiliam den chuid is mó, ach cuid mhaith meatáin is amóinia ann freisin. A chroíleacán carraigeach, a bhrat oighreach, a atmaisféar domhain. 
De bhrí go bhfuil a theocht chomh híseal, tarlaíonn comhdhlúthú le scamaill meatáin go hard, ach scamaiIl  amóinia is uisce ag na leibhéil is lú. 
Measann na réalteolaithe anois go bhfuil teocht -167°C ag a dhromchla, ag na moil is an meánchiorcal. 
Is é an meatán gásach go hard san atmaisféar a ionsúnn solas dearg agus a chuireann dath glas ar an bpláinéad. Níl aon fhoinse teasa air, agus mar sin, teasfhuinneamh ón nGrian is a rothlú tapa is cúis leis an imshruthú san atmaisféar air. 
Fáinní agus fithis.
Tá fáinní timpeall ar an phláinéad mar atá ar Satarn. Naoi bhfáinne chiorclach  aige, déanta as meatán reoite atá thart air, meastar. Trí  bhíthin imoibríthe le radaíocht ultraivialait, cumtar  comhdhúile carbóin sna fáinní. 
Tá Úránas claonta ar a thaobh timpeall 90 céim. Ní rothlaíonn sé thart ar ais atá gar do bheith ingearach le plána a fhithise: roIlann sé ina fhithis ionas nach bhfuil lá is oiche go rialta i ndiaidh a chéile ann in aon chor. 
Is é 1 7.2 uair a thréimhse rothlaithe, agus 84.01 bliain tréimhse a fhithise. 
Stair.
Ar 13 Márta 1781, tháinig William Herschel ar an phláinéad Úránas”, an chéad phláinéad a thángthas air ón chianaois. Agus é ag tabhairt faoi shuirbhéireacht ar na réaltaí, thug Herschel faoi deara go raibh rud ag bogadh os comhair na réaltaí. Ar dtús, shíl sé gur cóiméad a bhí ann. 
Ach níos moille, agus níos mó staidéir déanta air, tuigeadh gur pláinéad a bhí ann, agus tugadh an t-ainm Úránas air, in ómós do cheann de sheandéithe na Gréige. Ba é an réalteolaí Gearmánach Johann Bode a bhaist Úránas mar ainm air, dia na spéire anallód.
I miotaseolaíocht na tíre sin, dia na spéire ab ea Úránas, a bhí pósta le Gáia, bandia an talaimh, agus ba iad na Tíotáin an chlann a bhí acu.
20ú haois.
Pictiúir a  thóg an spásárthach Voyager 2 den phláinéad i 1986 a thug mórchuid dár n-eolas air dúinn.
Neiptiún (pláinéad). Is é Neiptiún an t-ochtú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras, an 4ú pláinéad is mó. Bíonn Plútón níos gaire ó am go chéile de bharr a fhithis siúd a beith an-éalárnach (ach ní rangaítear é sin mar phláinéad a thuilleadh; is abhacphláinéad é).
Airíonna.
Tá Neiptiún ag meánfhad 30.0 AD amach, agus tógann fithis iomlán 165 bliain. 
Tá trastomhas 34,800km aige. 
Rothlaíonn Neiptiún ar a ais le tréimhse 16.1 uair. 
As uisce is carraig leáite atá sé déanta, timpeallaithe le hatmaisféar de hidrigin, héiliam is meatán. 
Bíonn spotaí dorcha ar a aghaidh, ina measc an Spota Dorcha Mór sa leathsféar theas. Taispeánann na spotaí neamhbhuana seo go bhfuil aimsir ghaofar chlamprach ar Neiptiún. 
Tá Neiptiún giota beag níos lú ná Úránas agus is cosúil le leathchúplaí iad a mbeirt.
In aonaid réalteolaíocha (is ionann 1 AD agus an fad ón domhan don ghrian), is iad seo na príomhphláinéid is a meánfhad amach ón ngrian:
ach tá Neiptiún 30 AD amach ón ngrian.
Fionnadh.
Má tharlaíonn aon chlaonadh ón rian éilipseach, ciallaíonn sé sin go bhfuil réad eile i gceist freisin. Sin a tharla sna blianta 1845/1846: díreach tar éis do na réalteolaithe claonadh a bhrath i bhfithis Úránais, fionnadh Neiptiún.
Sa bhliain 1845, réamhinis John Couch Adams go raibh an pláinéad Neiptiún ann ó anailís a dhéanamh ar neamhrialtachtaí i ngluaisne Úránais. Ag an am céanna, réamhinis Urbain Jean Joseph Le Verrier go raibh leithéid Neiptiúin ann sula bhfacthas an pláinéad.
D'fhionn Johann Gottfried Galle an pláinéad Neiptiún, agus é ag obair i Réadlann Bheirlín, ar an 23 Meán Fómhair 1846.
De réir dlíthe Newton, ba chóir d'Úránas bheith in áit eile agus mar sin bhí Galle de thuairim acu go raibh pláinéad mór eile ann taobh amuigh d'Úránas. Fuarthas amach níos déanaí gur de thaisme a tharla na an fionnadh seo. 
I 1989 ghlac an spásárthach Voyager 2 pictiúir shoiléire den phláinéad seo is a ghealacha. Chomh maith leis an dá ghealach a bhí ar eolas roimhe sin, Tríotón is Neiréid, fuarthas 6 cinn eile le fáinní. Faoi seo is eol go bhfuil 13 ghealach ag Neiptiún.
Creideamh in Éirinn. In Éirinn, is é an príomhchóras creidimh ná an Chríostaíocht. D'fhás an Chríostaíocht ó aimsir Naoimh Phádraig, go dtí gur bheagán de shean chreideamh na nGael a sheas i ndiaidh na meán aoiseanna.
Tá os cionn 95% de phobal i bPoblacht na hÉireann, in ainm a bheith ceangailte leis an gCaitliceachas (Eaglais an Chaitliceachais Rómhánaigh) le mionlaigh a bhaineann leis na heaglais Protastúnacha. Ina measc siúd tá an eaglais Phreispitéireach, an eaglais Mheitideach, Eaglais na hÉireann agus eaglaisí eile Phrotastúnacha. De réir Eaglais na hÉireann í féin, is Eaglais Chaitliceach Anglacánach atá inti. Tá méadú ag teacht ar phobail eile ó na 1990í i leith, é ar fad, nach mór, ag baint le hinimirce. Tá Giúdaigh, Moslamaigh agus Hiondúigh anois sa tír, maille le Búdaithe agus creidimh eile.
I dTuaisceart Éireann, ón 17ú hAois tá tromlach Protastúnach, le mionlach mór Caitliceach. Is iad na heaglaisí Protastúnacha chéanna, nach mór, agus a luaitear sa ghiota thuas, atá i dtuaisceart Éireann, le méad mór Preispitéirigh. Labhraítear go minic ar an eachrann idir Chaitlicigh agus Protastúnaigh ansin, ach ní hamháin cúrsaí creidimh atá i gceist, ach an ceangal atá aige seo le náisiúnachas agus le féin-íomhá na bpobal. Tá mórmhór na gCaitliceach i bhfabhar dlúthcheangail le Poblacht na hÉireann, agus formhór na bProtastúnaigh i bhfabhar fanacht i ndlúthcheangal leis an mBreatain.
Hairicín Ivan, 2004. Tháinig Hairicín Ivan i dtír i Stáit Aontaithe Mheiriceá ar chósta Mhurascaill Mheicsiceo i Meán Fómhair, 2004
Bhí Spéirling Jeanne, a lean é, níos measa fós.
Murascaill Mheicsiceo. Farraige atá soir as Meicsiceo agus ó dheas ó Stáit Aontaithe Mheiriceá atá i Murascaill Mheicsiceo. Ó dheas uaidh atá an Chairib. Ritheann Sruth Murascaille Mheicsiceo soir ón bhfarraige seo, ag coinneáil na cuanta agus na farraigí i dtuaisceart na hEorpa te agus saor ó leac oighear beagnach ar feadh na bliana.
Tram. Tá tábhacht leis an tram i go leor cathracha sa domhain fós, cé gur baineadh de na sráideanna iad sa chuid is mó de mhór chathracha an domhain. Ritheann sé ar rianta iarann ar nós traenach, ach go bhfuil na rianta sáite faoi bharr an bhóthair. Mar sin tugtar "streetcar" sa Bhéarla nó "Strassenbahn" sa Ghearmánais orthu. 
Tréithe.
I measc buntáistí tramanna tá:
I measc na míbhuntáistí, tá:
Stair.
Tá córas traim i San Francisco i gCalifornia le hos cionn céad bliain, agus éiríonn go geal leis ag tarraingt daoine suas a chuid sráideanna cnocacha.
Baineadh na tramanna de shráideanna Bhaile Átha Cliath in Éirinn sna 1950í. Ach táthar arís ag cur na tramanna chun cinn, agus thosaigh an freastal nua "Luas" sa bhliain 2003, ag iompar taistealaithe ó lár Bhaile Átha Cliath go dtí an Tamhlacht agus bruachbhailte eile na hardchathrach.
Osclaíodh an Líne Uaine ar an 30 Meitheamh 2004 agus osclaíodh an Líne Dhearg ar 26 Meán Fómhair 2004. Osclaíodh stáisiún Gleann Bhríde i gCoill na Silíní in 2010. Osclaíodh an Luas Traschathrach idir Stáisiún Dhroichead Broome agus Stáisiún Luas Faiche Stiabhna in 2018.
Aoibhinn Beatha an Scoláire. Is dán é Aoibhinn Beatha an Scoláire. Ní fios cé chum, ach sa 17ú haois a scríobhadh an chóip is sine den dán seo.
Scoil scairte. Scoil chois claí, scoil scairte nó scoil ghairid a thugtaí ar na scoileanna a bhíodh ar siúl ón 17ú haois ar aghaidh, go háirithe in aimsir na bPéindlíthe, nuair a bhí cosc ar oideachas imeasc na nGael. Bhí baint, ar ndóigh, ag na sagairt go minic le hoideachas, agus bhíodh cosc, freisin, ar ghnéithe eile den oideachas, mar shampla Gaeilge a bheith á múineadh. Bhíodh na scoileanna cois claí, ar ndóigh, go minic faoin aer nó in áiteanna eile nach dtiocfaí orthu go héasca, mar go ngearrfaí pionós trom ar dhaoine a sháraíodh na Péindlíthe.
Brian Mac Giolla Meidhre.  
Rugadh Brian Mac Giolla Meidhre (Béarla: "Brian Merriman") lámh le hInis Diomáin timpeall na bliana 1750. Chum sé "Cúirt an Mheán Oíche," "an dán grinn is mó le rá dár cumadh in Éirinn riamh’, a dúirt Seán Ó Tuama.
Saol.
Is beag atá ar eolas faoina óige. 
I dtaca na bliana 1770 chuaigh Brian ag múineadh scoile go Cill Cláirín i bparóiste na Fiacaile. Bhí scoil aige ina dhiaidh sin ar an gCurrach sa bparóiste céanna. Chaith sé isteach is amach le tríocha bliain ar fad le múinteoireacht. Ba bhocht an saol é. 
Tugann Risteárd Ó Foghlú cur síos dúinn ar shaol crua an mhúinteora:“Bhí an saol crua go leor ar mhúinteoirí scoile i dTuamhumhain le linn Bhriain agus tamall ina dhiaidh sin: ba chaol an tuarastal do bhí ag dul dóibh ó dhaltaí bochta na háite, i dtreo go mbíodh ar an máistir bannaí, dintiúirí, srl., do scríobh do dhaoine chun cur lena fháltas, agus is minic do b’éigin don bhfear bocht ramhan agus sluasad do tharraingt chuige chun réal do thuilleamh.”Fuair Brian bás i Luimneach, mí Iúil, 1805. 
Saothar.
Trí chinn dá chuid dánta atá ar fáil anois, "Cúirt an Mheáin Oíche", "an Macalla", agus "an Poitín".
Copail. Maidir le teangeolaíocht, is éard atá i gcopail focail a nascann an t-ainmní in abairt le faisnéis (comhlánú ainmnithe nó dobhriathar). Cé nach gcuireann sé féin aon ghníomh nó coinníoll in iúl, comhcheangalaíonn sé an ainmní le faisnéis atá gan aon tacaíocht aige féin ón abairt.
Úsáidtear an chopail ar shlite difriúla i dteangacha éagsúla.
I mBéarla.
Úsáidtear an chopail go minic as Béarla san aimsir láithreach: mar shampla, is féidir "Bob is running" a rá in áit "Bob runs", an leagan a úsáideann an gnáthbhriathar.
Sa Ghaeilge.
Tá dhá fhoirm bhunúsacha ag an mbriathar a thagraíonn do "bheith" i nGaeilge. 
Úsáidtear an ghnáthfhoirm, .i. bí, le tagairt a dhéanamh do stádas éigin sealadach. Úsáidtear an chopail le tagairt a dhéanamh do stádas nach n-athraíonn de ghnáth; m.sh. "is fear mé", "is Albanach í". San aimsir chaite agus sa mhodh coinníollach tá an fhoirm "ba" ag an gcopail.
"Tá sé fear".
Tá an abairt Tá sé fear anseo mar shampla de dhá bhotún bhunúsacha a dhéanann foghlaimeoirí na Gaeilge go minic.