Fomhóraigh. I Miotaseolaíocht na nGael, ba chine osnádúrtha iad na Fomhóraigh (Sean-Ghaeilge Fomóire). Cuireadh u láthair go minic iad mar neacha naimhdeach arrachtacha, a tháinig ón fharraige nó ón bhfothalamh. Níos deireanaí, deirtear gurbh fhathaigh agus foghlaí mara iad. Ba naimhde iad de na chéad lonnaitheoirí na hÉireann agus chéile comhraic de na Tuatha Dé Danann, an cine osnádúrtha eile i miotaseolaíocht na nGael. Ba chasta é an gaol idir eatarthu, agus phós roinnt dá bhaill agus bhí páistí acu. Dá bharr sin, samhlaítear na Fomhóraigh leis na jötnar i Miotaseolaíocht Ioruach.
De réir na miotaseolaíochta, ba dhéithe iad na Fomhóraigh a léiríonn cumhachtaí díobhálacha an dúlra; anord, dorchadas, bás, meath agus triomach ina mbeatha. I gcodarsnacht le seo, is amhlaidh go léiríonn na Tuath Dé na cumhachtaí fáis agus sibhialtaithe.
Níos deireanaí fós, tugtaí Fomhóraigh ar fhoghlaithe faoi chónaí nó ruathairí na mara, agus rinneadh dearmad ar bhrí bhunúsach an fhocail.
Sanasaíocht.
As Sean-Ghaeilge agus Meán-Ghaeilge, tugtar Fomóire/Fomóiri ar an gcine, agus "Fomóir" ar duine amháin acu. As Meán-Ghaeilge, feictear chomh maith Fomórach/Fomóraiġ. 
Níltear ar aon thuairim ó thaobh na sanasaíochta de. Is léir anois dhó bhfuil an chéad chuid fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge "fo" (faoi). Is doiléir é brí an dara cuid, áfach. Moltar de réir scríbhneoirí na meánaoise go mb'fhéidir go raibh "mur" (muir) i gceist, le brí iomlán "daoine faoin fharraige. Tá monaí eile ann go bhfuil an fhréamh ná "mór", le brí is amhlaidh "na daoine móra fo(dhomhain)". Agus tá tríú moladh ann a bhfuil tacaíocht aige i measc scoláirí, go bhfuil fréamh Ind-Eorpach ann sa chuid "Mor", le brí sceimhle nó gránnachas, gaolmhar leis an Sean-Bhéarla "maere" (a caomhnaítear fós san fhocal "nightmare"). Más fíor, chiallóidh an t-ainm "deamhain fho(dhomhain)". Baineann Marie-Louise Sjoestedt ciall as an ainm mar "deamhain folaithe", ag rá go bhfuil na Fomhóraigh "...ar nós cumhachtaí an anoird, i gcónaí ann ach folaithe agus doicheallach leis an ord cosmach".
Craobh ghinealaigh.
Faightear sa lámhscríbhinn Rawlinson B 502 ginealach iomlán na bhFomhórach, ag dul siar go Naoi (fáidh) an Bhíobla, an 10ú glúin ó Ádhamh agus Éabha.
Insítear i "Rawlinson B 502", Cuid 26, leathanach 330:
Tréithe.
De réir téacs i "Leabhar na hUidhre", bhí chorp an duine agus ceann an ghabhair acu, nó go raibh súil amháin, lang abhainn agus chúis amháin acu. Bhí roinnt eile acu ámh an-álainn, mar shampla Elatha, athair Bhreasa, agus Breis féin.
Miotaseolaíocht na nGael.
Parthalán.
Insítear i miotas na meánaoise gurbh é Parthalán agus a mhuintir an chead dream a tháinig fo hÉirinn, ach go raibh n Fomhóraigh ann chéanna féin. De réir Seathrúin Chéitinne, tháinig siad dhá chéad bhliain roimhe sin, agus "Cichol Gricenchos" ina cheannaire, agus mhair ar iasc agus éineoil go dtí teacht Pharthaláin, ag tabhairt an chéachta agus daimh. Chloígh Parthalán "Cichol" sa Cath Maighe Iotha, ach d'éag a mhuintir go léir den phlá.
Neimheadh.
Deirtear go raibh Éire neamháitithe le tríocha bliain tar éis bás Pharthaláin, ach nuair a tháinig ansin Neimheadh agus a mhuintir, bhuail siad leis na Fomhóraigh. Insíonn Céitinn níos eile ansin, gur fhir fharraige iad na Fomhóraigh as an Meánoirthear, sliocht de Caim mac Naoi. Chloígh Neimheadh iad i roinnt cathanna, agus mharaigh sé a ríthe "Sengann" agus "Gann". D'éirigh ceannairí nua na bhFomhórach aníos ina n-ionad: "Conand" mac "Faebar", a mhair i dTúr "Conand" ar Oileán Toraí, Dún na nGall; agus "Morc" mac "Dela" (dúradh gur mhac "Dela" iad muintir an chéad ghlúin de na Fir Bholg).
Tar éis bás Neimhidh, chuir "Conand" agus "Morc" a mhuintir faoi smacht agus d'éiligh cáin dhian: dhá thrian dá pháistí, a gcuid gráin agus a gcuid bólachta. Chruinnigh mac Neimhidh "Fergus Lethderg" arm de seasca míle fear, d'éirigh in éadan na bhFomhórach agus scrios túr "Conand". D'ionsaigh Morc le cabhlach ollmhór, agus bhí ár mór ar gach taobh acu. Tháinig tonn tuile ansin agus bádh na hiarsmaí, a bheag nó a mhór. Níor éalaigh ach tríocha de mhuintir Neimhidh in aon long amháin, scaipthe anseo is ansiúd ar fud an domhain.
Fir Bholg.
Ba iad na chéad ionraí eile ná na Fir Bholg, ach níor bhuail siadsan leis na Fomhóraigh.
Tuatha Dé Danann.
Ba iad na Tuatha Dé Danann an chéad chine eile a rinne ionradh ar an tír. Chloígh siad na Fir Bholg sa chéad Cath Maighe Tuireadh agus d'éirigh ina gceannas ar Éirinn. Toisc go raibh lámh caillte ag a gceannaire "Nuada" sa chath, ní raibh sé fóirsteanach a thuilleadh mar rí, dá bharr ba é i ndáiríre an leath-Fhomhórach Breas an chéad rí na dTuath Dé in Éirinn. Mac "Ériu" na dTuatha Dé agus "Elatha" na bhFomhórach an ea é; tháinig Elatha chuici ar mhuir oíche amháin ar long airgid. Deirtear gurbh an-álainn iad "Elatha" agus Breas araon, ach sa deireadh ba dhroch-rí é Breas, a chur na Tuatha Dé faoi smacht agus iallach orthu cáin a íoc do na Fomhóraigh. Chaill sé a seasamh tar éis aoradh a rinneadh air as an neamhshuim a thug sé dá dhualgas ríoga na córa. Tháinig "Nuada' i réim agus lámh nua airgid déanta dó ("Nuada" Airgeadlámh), ach leanadh leatrom na bhFomhórach ar na Tuatha Dé.
Theith Breas chuig a athair, "Elatha", agus d'iarr sé cuidiú air chun é a chur ar ais í gcoróin. Dhiúltaigh Elatha, óir nára chóir dó bhaint amach ar ais nárbh fhéidir leis coinneáil ar éigean. Chuaigh Breas in áit sin i muinín Bhalair, taoiseach Fomhórach níos cogúla a bhí ina chónaí ar Oileán Toraí, agus chruinnigh arm.
D'ullmhaigh na The Tuatha Dé Danann le haghaidh cogaidh, faoi cheannas leath-Fhomhórach eile, Lugh. Ba é Cian na dTuath Dé a athair, agus Eithne iníon Bhalair a mháthair. Sna téacsanna luatha, deirtear gur pósadh ríoraíoch é, ach sa bhéaloideas caomhnaítear scéal níos casta, a chuireann i gcuimhne scéal Pherseus as Miotaseolaíocht na Gréige, mar a leanas.
Tugadh tairngreacht do Bhalar go maródh a gharmhac é. Chun é seo a chosc, chuir sé Eithne faoi ghlas sa túr 'saige ar Oileán Toraí. Ach ghoid Balar bó draíochta Chian, agus mar chúiteamh, d'éirigh leisean, le cuidiú ó bhandraoi darbh ainm "Biróg", isteach sa túr agus mheall sé Eithne. Thug sí trírín ar an saol, a d'ordaigh Balor go mbáfaí iad. Fuair beirt acu bás (nó rinneadh na chéad rónta díobh), ach shábháil "Biróg" ceann amháin dóibh, Lugh féin, agus thug é go Manannán agus Tailte mar thuistí altrama. Agus é fásta, Lugh ligeadh isteach i gcúirt ríoga "Nuada" de bharr a sároilteachta de gach ealaíon, agus ceapadh é mar cheannaire an airm.
Troideadh an dara Cath Maighe Tuireadh idir na Fomhóraigh faoi cheannas Bhalair agus na Tuatha Dé faoi cheannas Luighe. Mharaigh Balar Nuada lena shúil uafáis nimhneach. Chuaigh Lugh i gcomhrac aonair lena sheanathair, agus chaith urchar cloiche isteach ina shúil agus Balar á hoscailt. Sádh a shúil glan amach as a chinn, ag déanamh léirscrios ar arm na bhFomhórach taobh thiar dó. Tar éis bás Bhalair, chloígh na Fomhóraigh agus ruaigeadh isteach san fharraige iad.
Tá an-ghaol idir na Tuatha Dé Danann agus na Fomhóraigh. Ba shinsear é Neit, dia cogaidh, iad araon.
"Foghlaim Chú Chulainn".
Bhí na Fomhóraigh fós ar an bhfód i ré Chú Chulainn. Sa scéal na meánaoise dar teideal "Foghlaim Chú Chulainn", caomhnaithe mar chóip ag Richard Tipper sa "British Library", Egerton 106, insítear a leanas: