Trelis/gawiki huggingface dataset:
Dáirine. Lucht ceannais próta-stairiúil na Mumhan roimh éirí na n-Eóganachta sa 7ú haois ab ea na Dáirine, aitheanta níos deireanaí go ríoraíoch mar "Corcu Loígde". Is amhlaidh gur thángthas iad óna "Darini" de réir Tolamaes, agus gaolta leis na "hUlaid" agus "Dál Riata" as cúige Uladh agus Albain. Faightear a shinsearacht go minic sa Rúraíocht, aitheanta mar "Chlanna Dedad", agus marfoirí Chú Chulainn. Meastar gurbh "Érainn" iad cách (féach freisin samhail stairiúil Uí O'Raithille). Sa ré stairiúil, léiríodh na Dáirine leis an "Corcu Loígde", agus is dócha le muintire "Uí Fidgenti" agus "Uí Liatháin" agus roinnt clann stairiúil eile as Mumha agus Ulaidh araon. Sa seanghinealaigh, ba chuid de mhuintir Dáirine iad "Dál Fiatach" stairiúil na "nUlad".
Stair.
Tugtar scaití an t-ainm Dáirine do mhuintir "Érann" mar chúinne iomlán.
Dúradh gur shliocht iad Dáirine na Mumhan de phearsa darbh ainm Dáire ("*Dārios"), nó "Dáire Doimthech", sinsear "Corcu Loígde', agus/nó "Dáire mac Dedad", athair Chú Raoi. Is dócha é gurb ionann iad an bheirt acu. " Bhí na ginealeolaithe meánaoiseacha ar an eolas faoin mearbhall agus thug faoi ndeara é i Rawlinson B 502. Tá an "Chlann Dedad" ainmnithe as seanathair Chú Raoi, "Deda mac Sin".
Is suntasach é go raibh clú agus cáil ag na Dáirine mar shainaicme mhíleata, os coinne a gcomharbaí talmhaíocha síochánta. De réir an scéil "Táin Bó Flidais", ar cheann desna trí "laoch-aicme" na hÉireann ab ea "Clanna Dedad" (agus na cinn eile "Clanna Rudraige", a gcolanna ceathrar "Ulad", agus na Gamanrad as "Irrus Domnann"), a raibh gaol acu leis na Laigin.
Tá cáil ag na Dáirine sna seanscéalta as a réim géar crua fuilteach, i roinnt scéalta uafásach millteanach, ach d'fhéadfadh gur chumadóireacht staraithe agus scéalaithe é seo.
I measc na clanna ríoga ar marthain i gCúige Mumhan tá muintire Uí Eidirsceoil, Uí Laoghaire, Uí Chofaigh, Uí Aonghusa agus Uí Fhloinn, go léir de shliocht "Lughaí Mhic Con". I gcúige Uladh, is iad na clanna "Dál Fiatach" ná mhuintir Uí Eachaidh agus Uí Dhuinnshléibhe.
D'fhéadfadh gurbh as clanna imeallacha na nDáirine ba ea semi-historical Mongfind agus Crimthann mac Fidaig leathstairiúil, ach ní féidir é seo a cruthú.
Pearsana.
I measc pearsana seanscéalacha de mhuintir Dáirine, de shliocht "Dáire mhic Dedad / Dáire Doimthigh", faightear:
Buamáil Ardeaglais Jolo na bliana 2019. Phléasc dhá bhuama ar an 27 Eanáir 2019 san ardeaglais Chaitliceach in Jolo, Sulu, sna hOileáin Fhilipíneacha, mar atá Eaglais Muire Mháthair Sliabh Chairmeil. Maraíodh fiche agus gortaíodh 102 duine eile. 
Dúirt an Stát Ioslamach gurbh iad a bhí freagrach.
Sá Dhroichead Londan, 2019. Sáíodh cúigear duine, beirt go marfach, ar an 29 Samhain 2019 ar Droichead Londan. Scaoileadh an ionsaitheoir Usman Khan as príosún roimh an ionsaí.
Céad Chogadh na Seisnia. Cogadh a throid as 11 Nollaig 1994 go dtí 31 Lúnasa 1996 an Rúis agus an tSeisnia ab ea an Chéad Chogadh na Seisnia.
Dara Cogadh an tSeisnia. Cogadh a throid as 1 Bealtaine 2000 go dtí 15 Aibreán 2009 an Rúis agus an tSeisnia ab ea an Dara Cogadh an tSeisnia.
Coimhlint Moro. Ceannairc a throid as 1969 go dtí 2019 a tharla i Mindanao ab ea Coimhlint Moro.
Mindanao. Is dara oileán is mó sna hOileáin Fhilipíneacha é Mindanao.
Luzon. Is é Luzon an t-oileán is mó sna hOileáin Fhilipíneacha.
Muire Mháthair Sliabh Chairmeil. Is teideal a thugtar ar an Maighdean Mhuire ina ról mar bhanphátrún san Ord Cairmeileach é Muire Mháthair Sliabh Chairmeil. Ba díthreabhaigh an chéad Cairmóide a bhí ina gcónaí ar Sliabh Chairmeil sa Talamh Naofa ag deireadh an 12ú haois agus go luath go lár an 13ú haois.
Ón 15ú haois i leith díríodh ar dhíriú ar shlinneán Muire Mhíon Sliabh Chairmeil.
Pete Byrne. Rinne an Comhairleoir Pete Byrne ionadaíochta do Shliabh gCuillinn le 4 bliana anuas. Tá sé ina chónaí i gCrois Mhic Lionnáin lena fhear céile de 7 mbliana Trevor. Ritheann sé a ghnó teaghlaigh a tháirgeann clocha cinn as eibhear, atá sa 4ú glúin faoi láthair. Mar chéimí sa Mhatamaitic, is teagascóir matamaitice páirtaimseartha é freisin. 
Maíonn Pete go bhfuil se paiseanta faoina phobal tuaithe in Ard Mhacha Theas agus tá baint aige le roinnt eagraíochtaí pobail. Tar éis dó a fhoireann sacair áitiúil Cartwheel United a bhainistiú go rathúil le 8 mbliana anuas, anois, glacann sé an taithí seo isteach chuig an chlub óige áitiúil ar a bhfuil sé ina Chathaoirleach nua tofa. Is guth láidir é Pete don Lucht Leispiach, Aerach, Déghnéasach agus Trasinscneach (LADT) ó thogh ina chomhairle é agus leanann sé ag iarraidh athrú chun athrú a bhrú ar aghaidh tríd an rialtas áitiúil.
Roghnaigh an PSDLO an Comhairleoir Pete Byrne mar iarrthóir i dToghchán Ginearálta Westminster don Iúr agus Ard Mhacha i mbliana.
Laigin. Dream agus ríocht i nÉirinn na meánaoise ba ea na Laigin, suite in oirdheisceart na tíre. Tá an ard-ríocht, Cúige Laighean (Sean-Ghaeilge "Cóiced Laigen") ainmnithe astu. Meastar go síneadh a gcuid críocha ón tSionainn go dtí An Bhóinn.
Sanasaíocht.
Ainmfhocail iolra is ea 'Laigin', a chuireas le fios gur eatnainm atá ann seachas téarma tíreolais. Sa chóras ainmnithe Éireannach dá gcuid críoch, ainmníodh ceantar as rinnphearsa sinsearach, fiú muna raibh nasc ar bith ag an rítheaghlach reatha leis an bpearsa úd.
Níltear cinnte cad as go cruinn an t-ainm, ab de réir seannóis, fréamhaithe is ea é ón bhfocal "láigen", le brí 'sleá, ga'.
Faightear i luath-théacsanna na hainmneacha "Laigin" agus "Gailióin" úsáidte go inmhalartaithe.
Bunúis.
Maítear gur de shliocht Labraid Loingsech iad na "Laigin.
Molann staraithe an lae inniu, ar bhonn nósanna Éireannacha agus logainmneacha gaolmhara, gurbh ionróirí ón Ghaill nó ón Bhreatain iad na "Laigin", a tháinig sa 6ú haois RC ar a mhoille. Tugadh níos deireanaí le chéile iad sna ginealaigh mheánaoiseacha isteach, inar síolraíodh gach rítheaghlach na hÉireann ó Mhíl Espáine. 
Molann logainmneacha áirithe freisin go raibh siad ann tráth i dtuaisceart na Mumhan agus i gConnacht.
Dreamanna gaolmhara.
Insítear i ndánta ársa le fáil i nginealaigh Gaelacha na meánaoise go raibh trí dhream ann sna "Laigin: 
Moltar gur gaolmhar le Dumnonii na Breataine iad na Fir Domnann.
Seo a leanas roinnt rítheaghlach na "Laigean:
Saothar liteartha meánaoiseacha.
Sna seanscéalta de chuid na Rúraíochta, deirtear gurbh fhear Laighneach é Ailill mac Máta, rí Chonnacht. Molann Byrne (2001) go gcuireann seo in iúl b'fhéidir go raibh dreamanna gaolta leis na Laighean, na "Fir Domnann" agus na "Gamanraige", i gceannas ar na Connachta le tosach aimsire.
Múscraí. Dream tábhachtach na nÉrann as Mumhain ab ea an Múscraí (Sean-Ghaeilge Músgraige), síolraithe ó Chairbre Músc mac Chonaire Chaoimh, Ard-Rí na hÉireann.
Sinsearacht.
Tá dlúthghaol acu leis an Síol Chonaire, mar atá an Chorca Dhuibhne, an Chorca Bhaiscinn, as Mumhain araon, agus an Dál Riada as Ulaidh agus Albain. Sinsear níos faide amach ab ea an rí seanscéalach Conaire Mór mhic Eidirscéil mhic Íair mhic "Dedad mhic Shin.
Faightear ginealaigh thaoisigh na treibhe sa Leabhar Laighneach.
Cumhacht pholaitiúil.
Go suntasach, bhí siad ina n-íochtaráin agus áisitheoirí ar son na nEoghanacht.
Ba é Flaithbertach mac Inmainén ina Rí na Mumhan de shliocht an Mhúscraí.
Tailte.
Cé go mbíodh mion-ríochtaí an Mhúscraí anseo is ansiúd ar fud Cúige Mumhan, d'fhaightí na cinn is mó sna barúntachtaí de Mhúscraí (Thoir agus Thiar) an lae inniu, i lár Chontae Chorcaí.
Réamh-Eoghanachta ab ea na treibhe nó clanna, 'sé sin, roimh an 6ú haois. Ag an am sin, ní théadh críocha Múscraí "Mittaine" ó dheas den Laoi (cé go dtéann an abha tríd na barúntachtaí inniu).
Is iad a leanas príomhchlanna an Mhúscraí:
Corca Bhaiscinn. Dream agus ríocht na "nÉrann" ab ea an Chorca Bhaiscinn (Sean-Ghaeilge Corcu Baiscind), lonnaithe i ndeisceart Chontae an Chláir i gCúige Mumhan an lae inniu. Ar deireadh, slogadh an Chorca Bhaiscinn isteach i Ríocht Tuamhan faoi cheannas an Dáil Chais.
Sinsearacht.
De shliocht Chairbre Bhaschainn mac Chonaire Chaoimh, Ard-Rí na hÉireann atá siad. Bhí dlúthghaol eatarthu agus an Múscraí agus an Chorca Dhuibhne, as Mumhain araon, chomh maith leis an Dál Riada as cúige Uladh, iad uile de chuid an tSíl Chonaire seanscéalach. Sinfear níos faide amach ab ea an rí seanscéalach Conaire Mór mac Eidirscéil Mhóir mhic Íair mhic "Dedad mhic Shin".
Clanna.
I measc na gclann 'sacu, tá chlann were Uí Bhaiscinn, Mhic Dhiarmada agus Uí Dhomhnaill. Tar éis dóibh an cheantar a chloí, d'éirigh an chlann Mhic Mhathúna den Dál gCais ina dTiarna an Chorca Bhaiscinn.
Tagairtí sna hannála.
Féach Annála Inis Faithlinn dá leanas:
Dál Fiatach. Dream agus ríocht Ghaelach i n-oirthuaisceart na hÉireann le linn na meánaoise ba ea an Dál Fhiatach.
Fo-ríocht na "nUlad" ba ea í, agus a príomhhrítheaghlach len cuid is mó de stair na "nUlad". Bhí a chríocha suite in oirthear Contae an Dúin. Ba í Dún Leathglaise (Dún Pádraig) an phríomhchathair acu, agus ón 9ú haois i leith, ba í Mainistir Bheannchair an suíomh creidimh is tábhachtaí acu.
Sinsearacht.
Maítear gur sliocht é an Dál Fiatach d'Fhiatach Finn mac Dáire, Rí seanscéalach na nUladh agus Ard-Rí na hÉireann. Meastar go raibh gaol acu leis na Uoluntii ("Ulaid") agus "Darini" sa "Gheografaíocht" le Tolamaes. Tá gaol acu fosta, agus b'fhéidir níos gairide, leis na "Dáirine" réamhstairiúil agus an Chorca Laidhe sa Mumhan. Tá fianaise ann le haghaidh gaoil leis an Osraí, agus níos faide amach leis an Dál Riada.
I dteannta sin uile, tá nasc idir na "hUlaid" agus na "hÉrainn". Mhaítí an Dál Fiatach go raibh gaol acu le Cú Raoi mac Dáire agus na "Clanna Dedad".
Rúraíocht.
Creideann scoláirí gurbh ionann an Dál Fiatach agus. na hUlaid fíorstairiúil (&lt; Voluntii, "*Uluti"). Tar éis meath an Dáil sa 7ú haois, mhaígh an "Dál nAraidi" (nó "Cruthin") neamhghaolta gur na "fíor-Ulaidh" iad, de shliocht Rudhraí mhic Sithrí trí Chonall Cearnach na Rúraíochta. In ionad a chur in éadan bréag-éilimh na gCruithne ar a shinsir ársa, ámh, is amhlaidh gur shocraigh an Dál Fiatach béim a chur ar ghaol lena mhuintir is gairide ba chuimhneach leo, mar atá Clanna "Dedad" na Mumhan, céilí comhraic millteacha na gClann Rudhraí. 
Cé go nglacann scoláir leis an ngaol idir na Dáirine agus/nó Clanna "Dedad (Érainn)", is léir gur truaillithe iad luath-ghinealaigh an Dáil Fhiataigh marab ionann na Dáirine agus an Chorca Laidhe. Ní féidir a ngaol le muintir na Mumhan a athchruthú ach le fianaise teangeolaíochta agus Éireann de réir Tolamaes.
Ríthe.
Rí Uladh ("Ulaid") ba ea gach rí Dhál Fhiatach a bhfuil eolas air, cé go raibh roinnt ríthe Uladh cumhachta ann de chuid an Dál Araí.
Is iad a leanas roinnt ríthe tábhachtacha an Dál Fiatach:
Dún Leathglaise.
Bhí mionchraobh an Dál Fiatach i gceannas i "Lecale", an leithinis ó dheas phríomhchathair ríoga an Dáil Fhiataigh, Dún Leathglaise (Dún Pádraig an lae inniu). Bheadh Dún Lethglaise féin ina shuíomh mainistreach mór le rá. Ón 9ú haois i leith, d'éirigh Beannchar, ó thús faoi cheannas an Dáil Araide, an suíomh creidimh is tábhachtaí gnáthaithe ag ríthe.
Treibheanna.
Is iad a leanas roinnt treibheanna atá, nó a mhaíonn a bheith, de shliocht an Dáil Fhiataigh:
Leaganacha ginealaigh.
Féach anseo le haghaidh bhunchraobh ghinealaigh, ina bhfuil dhá leaganacha, ó Deda mac Sin sin nó Eochaid mac Sin mar shinsir.
Tá ginealach eile le fáil i Rawlinson B 502 §689: 
Faightear Dáire mac Forgo mar luath-rí Eamhain Mhacha ag §1481
Óir gur athair Fhachtna Fháthaigh é "Feideilmid" de réir an leagain seo, is uncail Chonchúir mhic Neasa é Forgo dá bharr. In alt eile, is é Fachtna
Feictear Forgo fosta ámh mar shinsear "Dedad mhic Shin" ag §1696
Feictear Forgo eile i appears in the line of the historical kings of Dál Fiatach, anseo mar athair as the father of Mhuireadaigh Mhuindeirg:
Darini. Dream ársa luaite sa "Geografaíocht" le Tolamaes ab ea na Darini (Δαρῖνοι) (leagan eile lámhscríbhinne: "Darnii" [Δάρνιοι]). Deirtear go raibh cónaí orthu i ndeisceart Contae Aontroma agus tuaisceart Contae an Dúin. Is amhlaidh óna ainm go raibh sinsear darbh ainm Dáire ("*Dārios") acu, mar a maíodh freisin ag roinnt dreamanna stairiúla, san áireamh na Dál Riada agus "Dál Fiatach" (.i. Ulaid), lonnaithe san áit chéanna in oirthear chúige Uladh, chomh maith leis na hÉarainn/Iverni na Mumhan. Faightear "Dún Droma Dáirine" mar ainm moch ar Dún Droma, Contae an Dúin, agus glaodh Dáirine ar mhuintir Éarann fosta.
Sanasaíocht.
Is focal a bhfuil go leor fianaise aige as Gaillis é "Dari(o)" ("corraíl, fíoch, míre"), go háirithe i n-ainmneacha pearsanta. Faightear é as Breatnais as "cynddaredd" ("míre"). Is léir dá bharr gur dhream fíochmhar iad na "Darini" agus de shliocht dé rua. In am trátha, ámh, "reithíocht" nó "foréigneach", is amhlaidh le bunbhrí "míre ainmhí".
Dreamanna agus daoine ársa.
Rí na Mumhan ab ea Cú Raoi mac Dáire, a thagann ar an bhfód go minic sa Rúraíocht, ag tabhairt chun cuimhne is dócha na "Darini" réamhstairiúla agus iad cumhachtach. Mhaígh an Dál Fiatach gur shliocht de chlann leathdhiaga, "Cland Dedad", ab ea iad, rud a chuireann gaol na gcúigí in iúl – bhíodh na "Darini" agus na "hUlaid" ina gcónaí in aice a chéile in Éirinn de réir Tolamaes agus gan dabht seanmhuintir. "Dáire mac Dedad" ab ea athair Chú Raoi, agus ainmníodh na Clanna Dedad as a sheanathair, "Deda mac Sin".
Dúradh gur de shliocht "Íair mhic Dedad", deartháir Dháire, ab ea Conaire Mór seanscéalach, sinsear Shíl Chonaire (.i. Dál Riada, Múscraí, "Corcu Duibne", agus Corca Bhaiscinn"). Leagan eile is ea "Íar" den bhunfhréamh le feiceáil san ainm "Iverni/Éarainn. 
Ar deireadh, caomhnaítear san ainm Íoth an fhréamh Ind-Eorpais "*peiH-" ("bheith ramhar, borradh"). Tugtar an phearsa seo sna ginealaigh mar bhunshinsear na "Corcu Loígde" (Dáirine), rud a thugann le fios a shinsearacht agus a ngaol leis na "hIverni", agus bunscéal iomlán na "nDarini/Dáirine" agus a muintir in Éirinn stairiúil.
Sliocht nua-aimsire.
Tá roinnt clanna na hAlban agus cúige Uladh is Mumhan a rianaíonn a mbunúis ar ais chuig na "Darini"/Dáirine féin ní dreamanna dlúthghaolta leo, clanna san áireamh "Mhic Mhathúna, Uí Eachach, Mhic an Ultaigh den Dál Fiatach, agus Uí Eidirsceoil agus Uí Laoghaire de Chorca Laidhe.
Dáire. Ainm Sean-Ghaeilge is ea Dáire a thit i léig ag am moch, agus a glaodh ó shin go formhór ar phearsana seanscéalacha agus sinsearacha. Tháinig sé ar ais ar an bhfód san 18ú haois.
D'fhéadfadh an t-ainm a lua:
Pearsantú.
Chreid Eoin Mac Néill agus T. F. O'Rahilly gurbh ionann an chuid is mó, nó fiú uile, dóibh siúd luaite thuas, agus gur tháinig siad ón phearsa chéanna miotasach nó réamhstairiúil, nó gur meascáin iad uile. De réir O'Rahilly, sa deireadh is ionann iad Dáire agus Cú Raoi, ag luann sé é mar dhia an alltair.
Sanasaíocht.
Tá ciall idir gnéasúil ("torthúil, reithíocht") agus tumultuous ("violent"). The reconstructed form is "*Dārios", gaolmhar leis an nGallais "Dari(o)" ("fíoch, míre"), focal fianaithe go forleathan ar an mór-roinn, go háirithe d'ainmneacha pearsanta.
Cine nó ríocht as deisceart Chontae Aontroma agus tuaisceart Contae an Dúin ab ea na Darini, de réir "Geografaíocht" den 2ú haois le Tolamaes. Chreid Julius Pokorny ámh gur bhotún é seo in ionad "Darioni", ón mbunfhocal "*Dārio-nion", athchruthaithe óna "Dáirine" próta-stairiúla, de shliocht "Dáire Doimthech" / "Dáire mac Dedad", sinsir na "Corcu Loígde". Ba shinsir iad chomh maith, de chuid ar a laghad, desna Dál Fiatach, muintir "Fiatach Finn" mhic Dáire, aitheanta mar an dream stairiúil, na "hUlaid" (&lt; "*Uluti" / "Uoluntii"), a bhí de réir Tolamaes ina gcónaí in aice leis na "Darini.
"Lugaid Loígde".
I seanscéalta na nGael, tá dlúth ghaol idir Dáire agus an laoch "Lugaid Loígde". De réir O'Rahilly, ba mhac Daire é — Lugaid mac Dáire]] mhic Dháire Doimhthigh — ach cuimhnítear anois go príomha é trína sliocht "Lugaid mac Con". Is iad a phríomh-phearsantuithe eile ná Lughaidh Mac Cú Raoi mac Cú Raoi, agus is dócha Lughaidh na Riabh Dearg.
Íar mac Dedad. Rí seanscéalach na Mumhan ab ea Íar mac Dedad mhic Shin. Athair, nó b'fhéidir sinsear níos faide amach, Eidirscéil Mhóir ab ea é, de réir roinnt foinsí, agus seanathair (nó sin-seanathair) Chonaire Mhóir, Ard-Ríthe na hÉireann an bheirt acu.
D'fhéadfadh sé gur shinsear eapainmneach "Érainn" na Mumhan is ea Íar. Tá na hainmneacha pearsanta agus treibhe fréamhaithe araon ón bhfocla chéanna. Faightear i measc a shleachta stairiúil tríd and Ard-Rí "Conaire Cóem" tá an Dál Riata as Cúige Uladh agus an Albain, agus an "Corcu Duibne, Múscraige", agus "Corcu Baiscinn" as Mumhain. Glaodh "Síl Conairi" orthu siúd.
Deartháir Íair ab ea "Dáire mac Dedad", sinsear eapainmneach na nDáirine. Tháinig sé i gcomharbacht ar Íar mar rí na Mumhan.
Síol Chonaire. Is éard atá sa Síol Chonaire (Sean-Ghaeilge Síl Conairi) ná na "Clanna Dedad" úd de shliocht Chonaire Mhóir, agus iad sin ná an Dál Riada, an Múscraí, an Chorca Dhuibhne, agus an Chorca Bhaiscinn.
Ríocht na hAlban.
Is amhlaidh gur lonnaigh an Dál Riada in oirthuaisceart chúige Uladh, agus chuaigh siad ar aghaidh chun Ríocht na hAlban a bhunú. Glaodh "síol Chonaire" ar rítheaghlach na hAlban, Ríshliocht Dùn Chailleann, chomh déanach is an 12ú haois. Trí an ríshliocht úd agus Conaire Mór, is sinsear Teaghlach Ríoga na Breataine é "Deda mac Sin". Ba é Alexander III of Scotland (bás 19ú Márta 1286) an rí deireanach sa sinsear díreach ar thaobh athar de Shíl Chonaire.
Cruithnigh.
Tugadh faoi ndeara le fada ag scoláire gur lonnaigh na Gaeil go luath in Albain. Tá beirt luath-ríthe na gCruithneach ann a mheastar gur de shliocht an Dáil Riada iad, mar atá "Bridei IV na gCruithneach" agus a dheartháir "Nechtan mac Der-Ilei". D'fhéadfadh é go raibh ról lárnach acu i dtuilleadh(?) Gaelaithe Tír na gCruithneach.
Mumha.
Lonnaigh Síol Chonaire eile i gcúige Mumhain, áit a bheadh siad ar dtús faoi scáth a ngaol, na Dáirine, agus níos deireanaí faoi cheannas na nEoghanacht. Is amhlaidh, ámh, gurbh áisitheoirí suntasacha iad, na Múscraí ach go háirithe, ar son na nEoghanacht, agus is amhlaidh go raibh sin in aghaidh na nDáirine. Cheaptaí go raibh a rí ar chomh stádas a bheag nó a mhór leis na dtrí nó ceithre ríthe regional faoi ardcheannas Caiseal.
Rí déanach agus gan coinne na Mumhan de shliocht an Mhúscraí ab ea Flaithbertach mac Inmainén (bás 944).
Sa deireadh, slogadh an Chorca Bhaiscinn isteach i Ríocht Tuamhan, faoi cheannas rítheaghlach Uí Bhriain.
Seanscéalta.
Insítear scéal breith, beatha agus bás Chonaire Mhóir sa seanscéal "Togail Bruidne Dá Derga". Tá dhá scéal ann, gaolta ar éigin ach níos tábhachtaí de réir ginealeolaithe, agus iad ná "De Síl Chonairi Móir" agus "De Maccaib Conaire". Sa scéalta seo, measctar é lena sliocht, "Conaire Caomh", athair Na dTrí Cairbre, mar atá: Coirpre Músc, "a quo" an Múscraí agus an Chorca Dhuibhne; Coirpre Baschaín, "a quo" an Chorca Bhaiscinn; agus Coirpre Rígfhota (Riada), "a quo" an Dál Riada.
Ogham.
Tá clú ag an gCorca Dhuibhne as ucht a n-inscríbhinní Oghaim. 
Faightear aon thrian a bheag nó a mhór desna hinscríbhinní atá ar marthain ar fud a dtailte.
Mairnéalaigh.
Bhaineadh an Chorca Dhuibhne agus an Chorca Bhaiscinn clú amach mar mhairnéalaigh iomráiteacha.
Dáire mac Dedad. Sinsear eapainmneach na nDáirine as Cúige Mumhan ab ea Dáire mac Dedad mhic Deda mhic Shin. Athair Chú Raoi seanscéalaigh ab ea é. Tá gaol eatarthu siúd go léir agus na "Darini" réamhstairiúla as cúige Uladh.
Is amhlaidh gurb ionann é agus "Dáire Doimthech", sinsear Corca Laidhe. Más fíor, is sinsear é de roinnt rítheaghlach suntasach na nÉarann, ina measc an Dál Fiatach as Cúige Uladh.
Deirtear gur tháinig Dáire i gcomharbacht mar Rí na Mumhan ar a dheartháir "Íar mac Dedad", sinsear Eidirscéil Mhóir, athair an rí seanscéalaigh, Conaire Mór.
Níor chreid T. F. O'Rahilly gur dhaoine éagsúla iad Dáire agus a mhac, ag rá "Is ionann sa deireadh Dáire agus Cú Raoi".
Richard Reid. Sceimhlitheoir is ea Richard Reid nó an “buamadóir bróige” (a rugadh ar 12 Lúnasa 1973). 
Ar an 22 Nollaig 2001, d’éirigh le Reid cor a chur ar na póilíní ag Aerfort Charles de Gaulle i bPáras. Chuaigh sé ar bord American Airlines Eitilt 63 ó Pháras go Miami agus buama ina bhróg. Ach thosaigh troid ar bhord an eitleáin idir Reid agus na haeróstaigh. Rinne an t-eitleán tuirlingt éigeandála i mBostún.
Iarmhairt.
Anois níl cead ag paisinéirí ach méideanna beaga de leachtanna a chur ina gcuid bagáiste.
Laughton, Sussex Thoir. Is sráidbhaile agus paróiste sibhialta é Laughton i gCeantar Wealden in Sussex Thoir, Sasana. Tá an tsráidbhaile suite ocht gciliméadar soir ó Lewes, ag acomhal ar an mbóthar beag go Hailsham (B2124). Tá trácht ar san "Liber de Wintonia"i (Béarla: Domesday Book) , agus tá iarsmaí Rómhánacha in aice láimhe. 
Cuirtear oideachas ar fáil i Laughton Community Primary School. Tá eaglais an pharóiste tiomnaithe do na Naomh Uile. Soláthraíonn an Roebuck Inn, ar Bhóthar Lewes, cóiríocht agus bia 
Sainchomharthaí tíre.
Tá Láithreán Sainspéis Eolaíochta sa pharóiste. Suíomh 8.7 acra de spéis bhitheolaíoch is ea é ina bhfuil fraochmhá fhéarmhar, scrobarnach agus coillearnach. Soláthraíonn sé gnáthóg do go leor speiceas leamhan agus féileacán.
Cuireadh Henry Pelham agus Thomas Pelham-Holles, 1ú Diúc an Chaisleáin Nua, Príomh-Airí den Ríocht Aontaithe ón 18ú hAois, le chéile ag Eaglais na Naomh Uile i Laughton. Bhí a dteaghlach ina n-úinéirí talún áitiúla ó thús na séú haoise déag. 
Tógadh Laughton Manor idir na blianta 1760-1780. agus is teach mainéir liostaithe Grás II é.
Tomás Dubh de Buitléir, 10ú hIarla Urumhan. Tiarna agus mac Shéamuis de Buitléir, 9ú Iarla Urumhan agus an Bhantiarna Siún Nic Ghearailt, iníon agus banoidhre-ginearálta Shéamuis Mhic Gearailt, 10ú Iarla Deasumhan ab ea Tomás Dubh de Buitléir, 10ú Iarla Urumhan, 3ú Iarla Osraí Ba é a bhí ina Tiarna Ard-Chisteoir in Éirinn agus ina phearsantacht an-iomráiteach i ndeireadh an 16ú haois. 
Gníomhréim.
Chuir sé síneadh leis an Teach Mainéir Túdarach i gCaisleán Urumhan ar a chuid eastát i gCarraig na Siúire, Contae Thiobraid Árann. Chaith sé go leor dá shaol le haighneas fíochmhar lena namhaid oidhreachta, Gearalt Mac Ghearailt, 15ú Iarla Deasumhan, mac Shéamuis Mhic Gearailt, 14ú Iarla Deasumhan. Throid an dá thaobh cath cóirithe sa bhliain 1565, Cath Áth Mheáin. Chuidigh bua an Bhuitléirigh, ní hamháin sa bhlár chatha ach freisin leis an tsaincheist pholaitiúil a láimhseáil, le hÉirí Amach Dheasumhain a spreagadh. Scrois an streachailt seo (1569–1573 agus 1579–1583) an Mhumhain le blianta fada. Protastúnach ab ea Urumhain agus chaith sé a thionchar mór ar thaobh na Banríona Eilís I agus a hairí, ina n-iarrachtaí chun na reibiliúnaithe a bhascadh, cé go raibh sé spreagtha go mór ag dianiomaíocht fhaicseanach leis an ríshliocht Deasumhanach agus le reiligiúin. Bhí sé i gceannas ar Arm Ríoga na hÉireann a raibh sé de chúram air an t-éirí amach a chosc, rud a chuir sé i gcrích sa deireadh. 
Eilís I.
Bhuail Urumhain agus Elizabeth I le chéile i Londain mar leanaí. Bhí taithí choiteann ag Thomas, “mac Iarla Éireannach”, agus Eilís, “iníon neamhdhlisteanach Anraí VIII: níor caith na huaisle óga eile sa chúirt go maith leo. Is col ceathracha iad chomh maith lena máthair, Anne Boleyn ; Ba iníon de shliocht Urumhan in Éirinn i seanmháthair athar Bholeyn, an Bhantiarna Maighréad de Buitleir. Ghlaoigh Eilís a "black husband." air. Sa bhliain 1588, bhronn an Bhanríon ar Urumhain an teideal, a rinne file cur síos air mar "áirdchéim Tidireacht Gáirtéir, ainm nár ghnáth é ar Éirionnach."
Derek O'Brien. Is polaiteoir Indiach é Derek O'Brien a rugadh i gCalcúta ar an 13 Márta 1961.
Ibrahim Noonan. Is iomám é Ibrahim Noonan a rugadh i gContae Phort Láirge i 1965.
John Doyle. Ealaíontóir ab ea John Doyle as rugadh i mBaile Átha Cliath i 1797 agus fuair bás ar an 2 Eanáir 1868 i Londain.