Trelis/gawiki huggingface dataset:
Gineadóir leictreastatach. Feiste chun lucht leictreach mór a tháirgeadh, de ghnáth trí ionduchtú leictreastatach a dhéanamh arís is arís eile agus an lucht táirgthe a charnadh go leanúnach. Cheap an t-innealtóir Briotanach James Wimshurst (1832-1903) ceann i 1878, agus tá meaisíní nua-aoiseacha ardvoltais bunaithe ar ghineadóir van de Graaff le beilt-tiomáint (1929).
Gineadóir teirmileictreach raidiseatóip. Foinse cumhachta leictrí i spásárthach a bhíonn i bhfad ón nGrian (ionas nach mbeadh cumhacht le fáil ó fheistí fótavóltacha) nó ar phláinéad (mar nach mbeadh eagar fótavóltach praiticiúil). Gineann an t-ábhar radaighníomhach teas, agus gintear an leictreachas trí dhifríocht teochta trasna miotal difriúil. Is é an breosla is coitinne chuige seo plútóiniam-238, a bhfuil leathré 77 bliain aige, agus is féidir le mais bheag plútóiniam flúirse teasa a sholáthar ar feadh 10 mbliain nó mar sin leis an spásárthach a fhuinnmhiú. Bhain na Stáit Aontaithe is an tAontas Sóivéadach feidhm astu ina gcláir spáis. Ach de bhrí go bhfuil breosla núicléach in úsáid iontu, ní mór na foinsí a chumhdach go daingean ar eagla go dtarlódh taisme le linn lainseála nó laindeála, agus d'éirigh imní phoiblí mar gheall air seo.
Ginealas. San antraipeolaíocht, rianú sinsearacht duine, de réir an tsleachta fhireann (athairlíneach), an tsleachta bhaineann (máthairlíneach), nó an dá thaobh. Déantar ginealach a rianú de ghnáth chun oidhreacht a rialú is cearta grúpaí a shainmhíniú. Tugtar "clann" ar ghrúpa leis an nginealach céanna.
Ginealach máthairlíneach. Córas ginealaigh i gclann nó treibh ina rianaítear ballraíocht, oidhreacht is comharbas trí iníonacha na máthar. Fuarthas an sampla is cáiliúla ar oileáin Trobriand i Nua-Ghuine Phapua. Ní chiallaíonn sé seo go dtreoraíonn mná gach sealúchas ná go mbíonn na poist údarásacha uile acu.
Gingibhíteas. Athlasadh na ndrandal, a éiríonn dearg, le claonadh chun rith fola. Tarlaíonn sé mar gheall ar an iomarca plaice (meascán de bhruscar bia, ronna is baictéar) a bheith deasctha ar na fiacla. Greannaíonn an phlaic na drandail, agus éiríonn siad ionfhabhtaithe. Is féidir go leathfaidh an t-ionfhabhtú go dtí na fíocháin is na cnámha a thacaíonn leis na fiacla, agus go gcaillfear na fiacla. Is féidir é a sheachaint le sláinteachas maith béil.
Ginidiú. Tosú an fháis i síol nó spór. Ní tharlaíonn sé go mbíonn an teocht, an t-uisce is an ocsaigin ar fáil, agus gach réamhchoinníoll is gá chun deireadh a chur lena shuan comhlíonta. Tagann an fhréamh óg (an fréamhán) amach ar dtús, agus ina dhiaidh sin an buinneán óg (an péacán). I nginidiú hipigéach, fanann na cotailéadóin faoin talamh; i nginidiú eipigéach, éiríonn siad os cionn leibhéal na hithreach.
Ginsing. Aon cheann de dhá chineál plandaí ilbhliantúla le fréamhacha ramhra atá dúchasach do thuaisceart Mheiriceá is an Áise. Ríosómach. Na duilleoga bosach, na bláthanna cúigphiotalach scothbhuí/glas, na torthaí cruinn dearg. Deirtear gur afraidíseach í agus go bhfuil gníomhaíochtaí míochaine is athbhríocha ag na fréamhacha mionaithe. Coitianta mar fhorábhar athbhríoch is cothaithe, agus moltar í i gcásanna tuirse is fadhbanna néaróg, duán is croí. Léiríonn anailís cheimiceach go bhfuil sraith gliocaisídí inti a bhriseann síos ina siúcraí a fhéadfaidh an córas imdhíonach a neartú. Tá comhábhair eile inti, hormóin is vitimíní a chuidíonn le téachtadh na fola is na fíocháin a chosaint i gcoinne an phróiseas aoisithe.
Vitaly L. Ginzburg. Fisiceoir a rugadh i Moscó ab ea Vitaly Lazarevich Ginzburg (4 Deireadh Fómhair 1916 – 8 Samhain 2009). Sa bhliain 2003, le Alexei Abrikosov is Anthony Leggett, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice as a thaighde ceannródaíoch ar fhorsheoltóirí is forshreabhacht.
Giobún. Ápa atá dúchasach do na foraoisí báistí in oirdheisceart na hÁise. Caol le ceann beag. An ordóg beag, ach na méara fada. Na géaga uachtaracha chomh fada le colainn is cosa le chéile. Coinníonn sé na géaga uachtaracha os a chionn agus é ag siúl. Tugtar "an t-ápa beag" air freisin.
Gioca. Is Planda síorghlas ilbhliantúil é an gioca. Duilleoga dochta gan ghais a fhásann i Meiriceá Thuaidh is Láir agus sna hIndiacha Thiar. Tá 40–50 speiceas de ann, iad go léir san fhofhine ar a dtugtar Agavoideae in fhine na nAsparagaceae. Rud beag cosúil le crann pailme. Stoc gairid ramhar, duilleoga claíomhchruthacha, bláthanna clogchruthacha cumhra bána nó corcra. Siombóis leis an ngioca-leamhan a phailníonn é, a bheireann a huibheacha ar an stiogma, agus a bhfaigheann a larbhaí a shíolta mar bhia. Is giocaí iad crann Iósua, an bheaignit Spáinneach, agus an mhiodóg Spáinneach.
Giodairiam. Planda bliantúil le gas briosc, crúbadach uaireanta agus dreapaire uaireanta eile. Dúchasach don leathsféar thuaidh is an Afraic Theas. Na duilleoga roinnte go mín agus scothghlas; na bláthanna láidir siogamorfach, déliopach le spor cruinn. Dhá ghné ann: ceann le peitil, gan chinn dhorcha, le capsúil a bhfuil cuid mhaith síolta iontu, agus ceann le peitil cheanndorcha is capsúil le síol amháin i ngach ceann.
Phragmites australis. Féar ard le riosóm a dhreapann i bhfad amach is ea Phragmites australis. Faightear í gach uile áit, beagnach. Na gais folláin ingearach, suas le 2-3 m ar airde. An panacal claonta bog neamhlonrach corcra. Cruthaíonn sí sraitheanna ollmhóra i gcorcacha nó uisce tanaí. Úsáidtear í i gcomhair tuíodóireacht ardchaighdeáin.
Tugtar giolcach air i nGaeilge (Béarla: "common reed"), cé go n-úsáidtear an téarma seo ar speicis eile freisin, mar shampla giolcach shléibhe, giolcach nimhe, agus giolcach dheilgneach.
Giolcach nimhe. Is é rud is giolcach nimhe ann ná tom docht leathrúil dúghlas atá dúchasach don Eoraip is an Mheánmhuir. Na fíordhuilleoga laghdaithe ina lanna. Na bláthanna bána is na caora dearga iompartha i lár duilleog samhalta, ar géaga leata cosúil le duilleoga iad i ndáiríre.
Genisteae. Raon tom difriúil i gclann na bpiseanna, ach go príomha an ceann coitianta atá dúchasach don Eoraip a fhásann 2.5 m ar airde. An iliomad géag, glas díreach docht. Na duilleoga trídhuilleach den chuid is mó, a thiteann go luath. Na pisbhláthanna órga buí, suas le 2 cm ar fhad, i gcrobhaingí scaoilte duilleacha ar fhoircinn na ngéag. Na cochaill suas le 4 cm ar fhad, dubh.
Giosta. Is miocrorgánaigh eocarótacha aoncheallacha iad na giostaí atá rangaithe mar bhaill de Ríocht na bhFungas. Tháinig an chéad giosta i láthair na céadta milliún bliain ó shin, agus aithnítear ar a laghad 1,500 speiceas faoi láthair.
Meastar gurb ionann iad agus 1% de na speicis fhungacha go léir a bhfuil cur síos orthu.
Éabhlóid.
De réir sonraí móilíneacha agus bithéagsúlachta, d'fhás giostaí ó shinsear ilcheallacha go háirithe toisc go mbaineann siad leis na hAscomycota agus na Basidiomycota ina bhfuil an chuid is mó de na fungais ilcheallach nó démhorfach agus toisc go n-áitíonn siad suíomhanna mar aon le fungais níos casta i bhformhór na n-anailísí móilíneacha.
D’fhéadfadh gur fungais fhiliméadacha a bhí i sinsir an ghiosta nach raibh chomh ilcheallach de bharr seadánachas, nó fungais dhémorphic a d’oiriúnaigh chun cónaí i staid aoncheallach den chuid is mó. Ní grúpa monai-fileach iad giostaí, mar sin tharla na próisis seo arís agus arís eile i línte éagsúla Ascomycota agus Basidiomycota.
Giotaran. Gléas ceoil meánaoiseach, cosúil le liúit ach le muineál níos giorra a chuar go mín isteach i gcolainn an ghléis. Bhíodh 3 nó 4 raon sreang ann, a sheinntí le figín.
Giotto. An chéad spásárthach Eorpach, a lainseáil an ESA i 1985 ó Kourou i nGuáin na Fraince chun dul i dteagmháil le cóiméad Halley. Le fírinne, ba chomhoibriú suntasach idirnáisiúnta leis an Aontas Sóivéadach is NASA é. Tharla an teagmháil leis an gcóiméad i 1986, 500 km amach ó chroíleacán an chóiméid. Thóg sé pictiúir agus rinne anailís ar na gáis is an deannach. Mhair an spásárthach tríd an teagmháil agus athdhíríodh é chun teagmháil le cóiméad Grigg-Skjellerup i 1992: rinne sé tomhais ar gháis is deannach an chóiméid sin freisin.
Giotto di Bondone. Péintéir is ailtire a rugadh gar do Vespignano na hIodáile, bunaitheoir scoil péintéireacha Firenze ab ea Giotto di Bondone (c 1267 - 3 Eanáir 1337). Ba é an tsraith freascónna ar bheathaí Chríost is Mhuire i Séipéal na hAiréine i bPadua (1305-1308) a shárshaothar. Ceapadh ina phríomhailtire é ar thógáil an Champainíl a dearadh i bhFirenze i 1334. Luaitear an tsraith freascónna ar bheatha Naomh Proinsias i mbaisleac Assisi leis freisin, a ndearnadh damáiste léanmhar dóibh i gcrith talún i 1997.
Gipseam. Is é is gipseam ann ná mianra cailciam suilfíte, CaSO4.2 H2O, a fhaightear i ngailítí deasctha mar chriostail (seiléinít) nó i maiseanna mínghránacha (albastar). Nuair a bhíonn sé hiodráitithe go codánach, déanann plástar Pháras, púdar mín bán a théachtann go tapa tar éis é a mheascadh le huisce.
Gíreascóp. Ionstraim ina mbíonn roth ag rothlú go saor, suite ionas go mbaineann úsáid as a chlaonadh chun suíomh fosaithe sa spás a ghabháil chun aon fhórsaí a bhíonn ag iarraidh an suíomh sin a athrú a chothromú. Braitheann an bealach a ngluaiseann sé nuair a chuirtear fórsa casta i bhfeidhm air ar mhéid is treo an fhórsa, agus an modh a suitear an gíreascóp. Nuair a shuitear é chun go gcasann an roth go ceartingearach (ar ghiombail, dhá ghléas leathchiorclacha ag dronuillinn óna chéile, ionas gur féidir leis an réad casadh i dtreo ar bith) fanann sé ceartingearach nuair a chlaonann an fheithicil atá á iompar. Mar seo, soláthraíonn sé léaslíne shaorga. Coinneoidh gíreascóp atá suite go cothrománach treo-uillinn ar leith, agus léireoidh treo na feithicle de réir mar a chasann sí. Ní bhíonn roth rothlaithe i ngíreascóip nua-aoiseacha. I ngíreascóp trasnaíochta snáithíní optúla, scoiltear léas léasair in dhá leath a tharchuirtear ar mhalairt treonna trí chorna snáithíní optúla. Má rothlaíonn an corna, beidh difríocht i ndéine an tsolais a fhilleann ar an mbrathadóir, agus is féidir an difríocht sin a athrú ina uillinn rothlaithe. Sa ghíreascóp fáinne léasair, frithchaitear solas an léasair sa dá threo trí chainéal iata optúil. Má rothlaíonn an gíreascóp, ní shroichfidh an dá léas an brathadóir i gcomhphas le chéile, déanfaidh siad patrún frainsí trasnaíochta, agus ón bpatrún seo faightear uillinn rothlaithe an ghíreascóip.
Giúdach fáin. Speiceas de "Tradescantia" le duilleoga ildathacha. Planda coitianta baile.
Giúis. Ball de ghné na gcónaiféar síorghlas, dúchasach don réigiún measartha sa leathsféar thuaidh, oirthear na hÁise go háiritheis ea an ghiúis ("Abies"). Na géaga is na craobhóga i bhfáinní, le fáinne nua in aghaidh na bliana. Na duilleoga i 3 chineál: duilleoga an tsíolphlanda (caol fiaclach), duilleoga crotalacha aibí (ar phéacáin fhada, a chailltear go luath), agus duilleoga snáthaidchruthacha (i mbearta 2, 3 nó 5 cinn, ag brath ar an speiceas, iompartha ar phéacáin in ascaillí na nduilleog crotalach). Na buaircíní adhmadacha ar crochadh, dhá bhliain d'aois ar a laghad nuair a bhíonn siad aibí. Fástar go forleathan mar chrann foraoise í i gcomhair an adhmaid is an roisín a tháirgeann tuirpintín, tarra is pic, agus a thugann a boladh sainiúil di. An t-adhmad luachmhar mar go bhfuil sé frithsheasmhach i gcoinne meatha de bharr go bhfuil an oiread sin roisín ann.
Giúis gheal. Cónaiféar síorghlas ón réigiún measartha sa leathsféar thuaidh is ea an ghiúis gheal. An fásra go minic airgeadach nó scothghorm. Na snáthaidí leathrúil, ag fágáil colm sonrach ciorclach nuair a chailltear iad. Briseann na cóin leis na síolta a fhuascailt nuair a bhíonn siad aibí. Fástar go forleathan í i gcomhair adhmaid agus mar mhaisiúchán. Tugann a roisín balsam Ceanadach. An-íogair d'aer truaillithe, agus ní chruthaíonn sí go maith gar do cheantair thionsclaithe.
Giulio Romano. Péintéir is ailtire a rugadh sa Róimh ab ea Giulio Romano (Giulio Pippi de' Giannuzzi, c 1499-1546). Cúntóir le Raphael ina shaothar déanach. Chuaigh sé go Mantua i 1524 le cosaint i gcoinne tuilte a thógáil.
Giúrann. Crústach muirí a chónaíonn lena bhun greamaithe le foshraith chrua nó orgánach eile is ea giúrann. An cholainn imchlúdaithe i sliogán, déanta as plátaí cailcreacha. De réir cineáil, itheann sí trí bhia a scagadh as an uisce le géaga tóracsacha oiriúnaithe (cirri). Níos mó ná 1,000 speiceas, a fhaightear i ngach áit ón gcrios idirthaoide go dtí an fharraige dhomhain. Cuid acu seadánach ar phortáin.
Glacaire. Comhbhall lárnach trealaimh chun fuaim thaifeadta ar dhioscaí a atáirgeadh, a chuimsíonn stíleas, cartús is starrmhaide an ghramafóin nó an chaschláir. Malartaítear na droimneachtaí sa chlais ar an diosca chuig creathanna an stílis. Iompraíonn an starrmhaide éadrom docht na creathanna seo don chartús, a mhalartaíonn iad ina chomhartha leictreonach a théann don aimplitheoir agus uaidh sin don challaire. Nuair a saothraíodh dioscaí fadsheanma is taifeadadh steireafónach (le droimneachtaí níos fíneálta i gclaiseanna níos caoile) bhí gá le stílis diamaint le bioranna níos míne.
Glaidíolas. Planda ilbhliantúil é an glaidíolas le cormán mór snáithíneach, dúchasach don Eoraip, an Áise is an Afraic. Na duilleoga saigheadchruthach i bhfeain leata. An bláth rud beag siogamorfach, le feadán gearr is 6 theascán iombhláthanna leata nó infhillte, i raon dathanna agus i spící aontaobhacha. An-chuid cineál saothraithe le bláthanna móra. Timpeall 300 cineál ann.
Glaise mhalaicíteach. Ábhar datha glas, ainmnithe as a chosúlacht leis an mianra malaicít, cé nach bhfuil aon ghaol struchtúrtha eatarthu. Sampla de rang mór ábhar datha a dtugtar "trífeinilmheatáin" orthu mar gheall ar a struchtúr.
Glantach. Ábhar a laghdaíonn teannas dromchla uisce agus a dhéanann é níos inmheasctha le holaí is saill. Sa chuid is mó de na glantaigh, bíonn móilíní nó iain le cuingreacha de chodanna polacha (uisce-aimsitheach) is neamhpholacha (ola-aimsitheach) a fheidhmíonn chun ola is uisce a nascadh le chéile. Is sampla iad gallúnacha de ghlantaigh ianacha le grúpa luchtaithe (uisce-aimsitheach) nasctha le grúpa ailcile (saillaimsitheach). Tugtar glantaigh ar phúdair thrádálacha níocháin, ach ní bhíonn ach méid beag glantaigh iontu: oibreáin bogtha uisce agus nascairí is mó a bhíonn iontu.
Glantóir. B'éasca éadaí is gréithre a ní is a ghlanadh dá dtuaslagfadh gach salachar is smál san uisce. Tarlaíonn sin i gcás ábhar polach, salainn is siúcraí mar shampla, ach ní tharlaíonn i gcás ábhar neamhpholach, ola is saill mar shampla. I ngallúnach bíonn móilíní fada líneacha, agus ceann polach is ceann neamhpholach ar gach móilín acu. Greamaíonn na cinn neamhpholacha le salachar neamhpholach, ionas go mbíonn na cinn pholacha ag gobadh amach agus an ghallúnach ag clúdach an tsalachair. "Micile" a thugtar ar struchtúr seo na gallúnaí thart ar phíosa salachair. Bíonn an micile seo intuaslagtha san uisce, agus mar sin cabhraíonn an ghallúnach chun an salachar a bhaint chun siúil. Maidir le huisce crua, uisce ina mbíonn iain chailciam, iarainn is maignéisiam tuaslagtha, cuireann na hiain seo isteach go mór ar fheidhmiú na gallúnaí agus milleann an micile glanta seo. San uisce seo, feidhmíonn glantach chun micile intuaslagtha eile a dhéanamh timpeall ar an salachar. Uaireanta, bíonn smál greamaithe chomh docht sin nach féidir é a thuaslagadh. Sa chás sin tagann tuarthóir i gceist. Éiríonn éadaí bána pas beag buí le himeacht ama de bhrí go n-asúnn siad solas gorm ón solas bán a thiteann orthu. Bíonn gilirí mar bhreiseáin i nglantóirí chun déileáil leis an bhfadhb seo.
Ajuga reptans. Planda ilbhliantúil le stólain dreaptha fhréamhaithe, dúchasach don Eoraip, an Mheánmhuir agus iardheisceart na hÁise is ea an Ajuga reptans nó an ghlasair choille. Na gais bhláfara cearnach, díreach in airde. Na duilleoga i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna buí déliopach, an liopa uachtarach an-ghearr, an liopa íochtarach trímhaothánach, i bhfáinní a dhéanann spící scaoilte. An planda uile le himir cré-umha go minic.
Glasáin Darwin. Is grúpa éan gaolmhar iad na Glasáin Darwin, dúchasach d'oileáin Ghalápagos ar an meánchiorcal san Aigéan Ciúin. Tugtar "glasáin Galapágos" orthu freisin. 
Meastar gur de shliocht speicis amháin 14 speiceas díobh atá ar eolas anois, a bhfuil cothú difriúil (le cumaí difriúla goib), gnáthóga difriúla is dáiltí difriúla acu. 
Thug a ndifríochtaí cabhair do Charles Darwin i saothrú a theoirice faoin roghnú nádúrtha.
Glasán geimhridh. Ball de chlann phlandaí ilbhliantúla síorghlasa, dúchasach do réigiúin mheasartha is Artacha sa leathsféar thuaidh. Ríosómach. A dhuilleoga ubhchruthach, a bhláthanna cromtha clogchruthach, le 5 pheiteal bhána nó bhándearga.
Glasar. Carbónáit bhunata chopair, Cu3(CO3)2(OH)2 a bheag nó a mhór, a chruthaítear trí chreimeadh dromchlaí copair san atmaisféar. Dath glas air.
Teoiric Glashow-Weinberg-Salam. Teoiric chandamach na n-idirghníomhuithe laga ina n-aontaítear an fórsa núicléach lag is an fórsa leictreamaighnéadach. Foirmlíodh i 1968 í ag na fisiceoirí Meiriceánacha Sheldon Glashow (1932-) is Steven Weinberg (1933-) agus an fisicí Pacastánach Abdus Salam (1926-1996). Samhlaítear go dtarlaíonn meath radaighníomhach trí idirghabháil an W-cháithnín. Réamhinsíonn an teoiric seo an mhais cheart do na W- is Z-cháithníní trí bhriseadh spontáineach na siméadrachta. Bronnadh Duais Nobel na Fisice ar Glashow, Salam agus Weinberg sa bhliain 1979.
Léagúm. Is éard is léagúm ann ná planda san teaghlach Fabaceae (nó Leguminosae), nó an toradh nó síol dá shórt. I réimse na talmhaíochta, fástar léagúim, go príomha le haghaidh gráin bhia (mar shampla pónairí agus lintilí, nó go ginearálta piseánaigh), le haghaidh foráiste beostoic agus sadhlais, agus mar aoileach glas le haghaidh na hithreach a fheabhsú. 
Bíonn pischineálaigh suntasach toisc go mbíonn baictéir shiombóiseacha fosaithe nítrigine ag an chuid is mó acu, i struchtúir a dtugtar nóidíní fréimhe. 
Bíonn na léagúim seo a leanas measartha coitianta; alfalfa, seamair, piseanna, pónairí, lintilí, lúipíní, MESQUITE, carob, Pónairí soighe, piseanna talún agus tamarain.
Nuair a bhíonn sé aibí scoilteann in dhá chomhla, gach ceann ag iompar síolta ailtéarnacha. Uaireanta bíonn an scoilteadh pléascach, nó is féidir go gcasfaidh na comhlaí chun na síolta a scaipeadh níos leithne. Itear cuid mhaith díobh mar ghlasraí. 
Tá tréith ar leith ag a leithéid de phlandaí, go bhfosaíonn siad nítrigin ón aer is go leasaíonn siad an ithir mar seo ó thaobh nítrigine de.
Roy J. Glauber. Fisiceoir a rugadh i Nua-Eabhrac ba ea Roy Jay Glauber (1 Meán Fómhair 1925 - 26 Nollaig 2018). Ag obair ar Thionscadal Manhattan i rith an Dara Cogadh Domhanda. 
Níos déanaí rinne sé taighde bunúsach ar theoiric chandamach comhleanúnachais optúil, agus roinn Duais Nobel na Fisice le John Hall is Theoror Hänsch sa bhliain 2005 as.
Salann Glauber. Sulfáit sóidiam hiodráitithe, Na2SO4.10 H2O is ea salann Glauber. Ainmnithe as an gceimicí Gearmánach Johann Rudolph Glauber (1604–1670), deisceabal le Paraiceilseas. Buarannach cineálta, comhábhar i gcuid mhaith uiscí mianracha, agus mheastaí tráth go raibh airíonna suntasacha leighis aige. Is é 31 °C a leáphointe, agus úsáidtear mar ábhar gníomhach i dtéitheoirí stórála é.
Gleann an tSileacain. I gcontae Santa Clara i gCalifornia, lárionad domhanda ó na 1960idí don leictreonaic, ríomhaireacht is córais bunachair.
Gléas luchtchúpláilte. Is éard is gléas luchtchúpláilte ann ná saghas físcheamara ina bhfuil braiteoir íomhánna le mósáic mion-déóidí fótaisheoltacha a chomhfhreagraíonn do phicteilíní is línte an chóras teilifíse. Stóráiltear luchtanna a tháirgeann an solas ionsaitheach ar gach eilimint go léitear iad i seicheamh scanta an chóras teilifíse.
John Glenn. Spásaire, píolóta agus iarsheanadóir is ea John Herschel Glenn (18 Iúil 1921 – 8 Nollaig 2016). Rugadh Glenn i gCambridge, Ohio sa bhliain 1921. An chéad spásaire Meiriceánach a d'fhithisigh an Domhan nuair a rinne 3 fhithis sa spáschapsúl Friendship 7 i 1962. Ina sheanadóir ó Ohio sna blianta 1975-1998. An spásaire ba shine riamh a thaistil sa spás nuair a chaith sé 9 lá sa tointeálaí spáis sa bhliain 1998.
Gleoisín cúldearg. Dhá shaghas gealóige: an gleoisín cúldearg coiteann (le foshaghsanna: an gleoisín cúldearg mineach, an gleoisín cúldearg beag, gleoisín cúldearg na Graonlainne), agus an gleoisín cúldearg Artach nó gluaisín cúldearg Hornemann. Dúchasach don leathsféar thuaidh, ach tugadh isteach sa Nua-Shéalainn iad.
Gleorán. Planda cranda nó dreapaire, bliantúil nó ilbhliantúil, dúchasach do Mheiriceá teochreasach. In úsáid go minic mar phlanda gairdín. Na duilleoga cruinn nó liopach, agus an gas ceangailte le lár na duilleoige. Na bláthanna singil nó dúbailte i bhfoirm spoir nó trumpa, dearg, buí is flannbhuí. Piclítear na síolta, agus is caprais iad ansin. Cuirtear na duilleoga is na bláthanna le sailéid.
Gliaidin. Próitéin bheag a fhaightear i gcruithneacht, den chuid is mó. Ceann d'airíonna an ghalair chéiliaigh is ea frithghníomh neamhfhabhrach di.
Glicigin. (C6H10O5)n, polaishiúicríd a fhaightear i bhfíocháin plandaí is ainmhithe (mar shampla, san ae) mar chúlchiste fuinnimh don cholainn. Polaiméir comhdhlúthúcháin glúcóis, an-chosúil le stáirse.
Glicín. NH2-CH2-COOH, aigéad aimíneatánóch, solad gan dath le leáphointe 260 °C. Tuaslagtar go saor in uisce é. An t-aimíonaigéad is simplí, a fhaightear i ngach próitéin, beagnach, agus is féidir a fháil uathu trí hidrealú aigéadach. Bíonn sé i dtuaslagán mar svitirian, +NH3-CH2-COO, le hian hidrigine aistrithe ón ngrúpa carbocsaile don aimíneaghrúpa.
Glicrídí. Eistir gliocróil. Déanann siad gliocról trí shraith eistear, aonghlicrídí, déghlicrídí is tríghlicrídí. Is tríghlicrídí iad na lipidí.
Gliocról. OHCH2– CH(OH)–CH2OH. Tugtar "glicrín" air freisin. Leacht le fiuchphointe 290 °C, gan dath, slaodach le blas milis. Faightear é ó shaill agus olaí plandaí is ainmhithe trí hidrealú, agus mar sin is fo-tháirge é ar dhéanamh gallúnaí. Baintear úsáid as in an-chuid ullmhúcháin leighis is cosmaide, agus imoibríonn sé le haigéad nítreach chun nítriglicrín a dhéanamh.
Gliomach fionnuisce. Crústach fionnuisce atá cosúil le gliomach, le bolg dea-fhorbartha is an péire tosaigh cos mionathraithe ina ladhracha cumasacha. Úsáidtear cuid mhaith speiceas mar bhia.
Gliomach spíonach. Crústach mara, cosúil le gliomach, le bolg forbartha go maith ach gan na ladhracha feiceálacha. Na hadharcáin an-fhada go minic. Saothraítear go coitianta é i gcomhair bia. Tugtar "piardóg" air freisin.
Globaigeiríne. Orgánach micreascópach, cosúil le haiméibe, a fhaightear go coitianta i bplanctón muirí is ea an globaigeiríne. Tálann sí blaosc fhíneálta sheachtrach a bhíonn ornáideach le spíonta go minic. Nuair a fhaigheann sí bás, titeann an bhlaosc don ghrinneall chun dríodar cailcreach (an púscán globaigeiríneach) a dhéanamh, ábhar a chlúdaíonn fairsingí móra de ghrinneall na farraige.
Glóbailin. Próitéin shimplí atá fillte i gcruth tríthoiseach cruinneogach. Dothuaslagtha in uisce, nó intuaslagtha ar éigin, ach intuaslagtha i dtuaslagán caol salainn. Faightear í i gcuid mhaith fíocháin ainmhithe agus i síolta plandaí, mar a mbíonn feidhmeanna éagsúla aici.
Glocsainia. Aon bhall de ghné Bhrasaíleach plandaí le bláthanna móra feiceálacha tonnadóirchruthacha a mbíonn raon dathanna orthu. Gaolmhar leis an tsailchuach Afracach, agus an-choitianta mar phlanda tí.
Gloine bhreochloiche. Is éard is gloine bhreochloiche ann ná gloine throm chriostalta, a chuimsíonn luaidhe (Pb), an-áisiúil i gcomhair gearrtha is greanta, mar a dhéantar i monarchana gloine criostalta in áiteanna éagsúla in Éirinn. Tugadh isteach don fheidhm seo ar dtús í timpeall 1675, agus rinneadh na samplaí sin as breochloch mhionaithe in ionad gainimh, mar is gnáth anois. Is mó a comhéifeacht athraonta ná gloine chorónach (nach bhfuil luaidhe inti), agus mar sin is tábhachtach í i ndéanamh lionsaí comhshuite ceartaithe i gcomhair spéaclaí is eile.
Gloine bhrúmhúnlaithe. Teicníocht thionsclaíoch déanta gloine a tugadh isteach sna Stáit Aontaithe sna 1820idí, sa Bhreatain i 1831. Dhéantaí ornáidí is earraí don bhord trí ghloine leáite a bhrú idir dhá mhúnla mhiotalacha a dhéanadh na himlínte is na maisiúcháin in oibríocht amháin. Ar dtús bhrúití an múnla uachtarach síos le scriú nó luamhán lámhoibrithe. Tháinig fáisceáin gaile chun cinn i 1894, agus bhí monachanna tábhachtacha i mBirmingham, Stourbridge, Manchain, is oirthuaisceart Shasana sa 19ú-20ú céad.