Trelis/gawiki huggingface dataset:
Caisleán an Aonaigh. Creidtear gur thóg Theobald Walter Caisleán an Aonaigh go luath sa 13ú haois. I rith an 13ú haois ba é Caisleán an Aonaigh príomhtheach cónaithe mhuintir de Buitléar (Butler). Le linn an 15ú aois fuair an chlann Éireannach Mac Uí Bhriain seilbh ar an gcaisleán, ach sa bhliain 1533 ghabh Piers Butler, Iarla Osraí, seilbh arís air. Is éard atá sa chaisleán ná daingean suntasach ciorclach. Tá an bealach isteach ag leibhéal an chéad urláir. Níl ach dhá fhuinneog bheaga a ligeann solas isteach sa seomra ar an gcéad urlár. Is cosúil gurb é an seomra os a chionn an príomh-halla, agus is dócha gurb é an seomra ar an tríú hurlár an príomhlimistéar cónaithe agus solas ag teacht isteach ann ó chúig fhuinneog mhóra. Ó cheann amháin de na fuinneoga tá rochtain ar pholl teilgthe. Cuireadh an leibhéal os a chionn, ina bhfuil neart fuinneoga agus forbhaillí os a chionn, leis sa 19ú haois agus ní raibh siad ann ó thús. Ar dtús, bhí an daingean ag an mbuaic de bhábhún le cúig thaobh. Bhí bealach isteach ar an mbábhún agus an caisleán trí theach geata, a bhí cosanta ar gach taobh ag túir chruinne, nach maireann ach ceann amháin díobh anois.
Cathair Luimnigh, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Luimnigh í Cathair Luimnigh.
Fotharta, Barúntacht, Contae Loch Garman. Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Fotharta.
Cathair Bhaile Átha Cliath, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Bhaile Átha Cliath í Cathair Bhaile Átha Cliath.
Catharine A. MacKinnon (ollamh dlí). Dlíodóir agus scoláire dlí Meiriceánach is ea An tOllamh Catharine A. MacKinnon nó Caitríona Nic Fhionghuine (a rugadh ar 7 Deireadh Fómhair 1946).
Saol.
Céimí de chuid Choláiste Smith (BA '69), Scoil Dlí Yale (JD '77) agus Ollscoil Yale (PhD '87) is ea í. Tá Ollúnacht Elizabeth A. Long sa Dlí i Scoil Dlí Ollscoil Michigan aici ó 1989.
Rinne MacKinnon ceannródaíocht ar an gcoincheap gur gné den leatrom ar bhonn gnéis is ea ciapadh gnéis, agus is féidir sásamh dlí a fháil maidir leis. Agus é sin á dhéanamh, bhí MacKinnon freagrach as ceann de na nuálaíochtaí is suntasaí i ndlí na Meiriceánach ó na 1960idí.
Tá tionchar ag a cuid scoláireachta, a cuid dlíodóireachta agus a cuid gníomhaíochais in éadan na pornagrafaíochta agus an striapachais, cé go bhfuil an tionchar sin le feiceáil níos mó taobh amuigh de Stáit Aontaithe Mheiriceá ná taobh istigh de.
Sin an scéal, thar aon rud eile, maidir le "heiseamláir na Sualainne" i dtaobh an striapachais (a dhéanann coirpeach den té a a íocann as páirt a ghlacadh i ngníomhaíocht ghnéasach le striapach nó a dhéanann brabús as, gan coirpeach a dhéanamh as an striapach féin.) Spreag an eiseamláir sin (atá i bhfeidhm i roinnt tíortha eile chomh maith leis an tSualainn) an fhoráil san tAcht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha), 2017 a chuireann cosc, den chéad uair ar sheirbhísí gnéis a cheannach.
Chomh maith leis an tionchar ginearálta atá aici mar scoláire agus gníomhaí, mhúnlaigh MacKinnon an chonair ghairme a bhí ag roinnt céimithe dár gcuid go pointe áirithe, mar shampla An Dochtúir Méabh Ní Ruairc.
James Brokenshire. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe ba ea James Brokenshire (8 Eanáir 1968 – 7 Deireadh Fómhair 2021), MP do Old Bexley agus Sidcup, agus Stát Rúnaí an Tuaiscirt idir 2016-2018 i rialtas Theresa May, 
Saol.
Bhí dlúthbhaint ag Brokenshire agus Príomh-Aire na Breataine Theresa May le chéile. Bhí Brokenshire ina aire don imirce san Oifig Gnóthaí Baile le linn do May a bheith i bhfeighil ar an oifig sin.
Ceapadh James Brokenshire mar Stát Rúnaí don Tuaisceart in Iúil 2016. D'éirigh sé as in Eanáir 2018 ar chúinsí sláinte.
Chaith sé tamall mar Rúnaí Tithíochta idir 2018 agus 2019. Sa bhliain 2017, thug Brokenshire foláireamh go gcaithfear riail dhíreach ó Westminster a chur i bhfeidhm nó toghchán eile a ghairm mura n-éireoidh le páirtithe Stormont rialtas nua a bhunú faoi thús Bhealtaine 2017. Sheachain an Stát Rúnaí Brokenshire riail dhíreach as Westminster ach fágadh folús dá réir, státseirbhísigh i bhfeighil riaradh Thuaisceart Éireann.
D'éirgh James Brokenshire as a chuid cúramaí mar Rúnaí Baile i Rialtas na Breataine i mí Iúil nuair a tháinig a thinneas marfach chun cinn. I ráiteas ón Tánaiste ag an am, Simon Coveneydúirt sé gur le díomá a chuala sé faoi éirí as Brokenshire, ag rá gur oibrigh sé go dícheallach mar Stát Rúnaí ar mhaithe leis an bpolaitíocht agus Comhaontú Aoine an Chéasta ó thuaidh.
53 bliain d'aois a bhí Brokenshire nuair a d'éag sé ar 7 Deireadh Fómhair 2021, agus é ag fulaingt le hailse scamhóigee le tamall.
Comhdhúil heitreafháinneach. Is éard is comhdhúil heitreafháinneach nó struchtúr fáinneach ann ná comhdhúil fháinneach ina bhfuil adaimh de dhá dhúil dhifriúla ar a laghad mar bhaill dá fháinne(í). Is éard is ceimic orgánach heitreafháinneach ann ná an brainse den cheimic orgánach a phéann le sintéis, hairíonna, agus feidhmeanna heitreafháinní orgánacha . 
I measc samplaí de chomhdhúile heitreafháinneacha tá gach ceann de na haigéid núicléasacha, formhór na ndrugaí, an chuid is mó de na bithmhaise (ceallalós agus ábhair ghaolmhara), agus go leor ruaimeanna nádúrtha agus sintéiseacha. Is heitreafháinní iad níos mó ná leath de na comhdhúile aitheanta. Is heitreafháinní nítrigine iad 59% de na drugaí atá ceadaithe ag FDA na SA.
Aicmiú.
Díríonn an staidéar ar cheimice heitreafháinneach go háirithe ar dhíorthaigh neamhsháithithe, agus bíonn formhór na hoibre agus na feidhme bainteach le fáinní neamhteanntaithe 5- agus 6-bhall. San áireamh tá piridín, tiafán, pioról, agus fúrán.
Caisleán Charraig an Phoill. Tá Caisleán Charraig an Phoill suite ag béal na Sionainne. 'Cosantóir na Sionainne' a tugadh air mar gheall ar an áit straitéiseach ina raibh sé suite, ag breathnú amach ar na lánaí loingseoireachta a d'fhreastail ar chathair Luimnigh. Thóg Concubhair Liath Ó Concubhair an caisleán, de réir gach dealraimh, thart ar an mbliain 1490. Tá an caisleán déanta as túr amháin atá os cionn 24m ar airde. Le linn éirí amach Ghearóid Mhic Gearailt, 15ú Iarla Dheasumhan, daingníodh an caisleán le garastún de leathchéad saighdiúir Éireannacha agus sé shaighdiúir déag Spáinneacha a bhí tagtha go hÉirinn sa bhliain 1579. Rinne fórsaí an rialtais faoi William Pelham (an Tiarna Breitheamh) ionsaí ar an gcaisleán le linn na Cásca sa bhliain 1580. Tá cur síos sa traidisiún ar an léigear mar an chéad uair a úsáideadh cumhacht lámhaigh airtléire i gCiarraí. Ar an gcéad lá, thug Pelham ordú do na trúpaí dul trasna chuig an mballa farraige, áit ar cuireadh go talamh iad le lámhach agus ar caitheadh bolláin leo ó na forbhallaí. Ar an dara lá tháinig baill athneartacha an rialtais. Scoilt ballaí an chaisleáin nuair a bhuail cúpla caor ordanáis iad agus thit an balla thiar go talamh, ag bas
Liobraíochas (fealsúnacht). Fealsúnacht is ea liobraíochas gur chóir go mbeadh gach duine saor chun smaoineamh agus gníomhú mar is fearr leis féin, gan a bheith faoi theorainneacha ag an rialtas nó údaráis eile.
Orange, New South Wales. Is cathair in New South Wales, An Astráil í Orange. Tá sé suite siar ó thuaidh ó Sydney agus Bathurst agus siar ó dheas ón gCaisleán Nua.
Dominic Perrottet. Is polaiteoir Astrálach é Dominic Perrotet agus Príomh-Aire New South Wales idir 2021 agus 2023. I mí Dheireadh Fómhair 2021, tháinig sé in áit Gladys Berejiklian mar Phríomh-Aire an stáit agus mar cheannaire ar Páirtí Liobrálach New South Wales. Roimhe sin, bhí sé ina chisteoir i bParlaimint New South Wales. Ba é an Príomh-Aire is óige sa stát, gan é ach 39 bliain d’aois nuair a toghadh é.
An Riaisc. Láthair mhainistreach, nach bhfuil ann anois ach fothrach, is ea An Riasc, atá suite i gCorca Dhuibhne,1 km soir ó Bhaile an Fheirtéaraigh. Cuimsíonn an séadchomhartha seo fothraigh de shéipéal cloiche, gallán, agus bailiúchán de bhotháin chloiche nó clocháin, agus iad ar fad laistigh d'imfhalú cloiche singil. Gearrann balla cloiche inmheánach tríd an suíomh agus breathnaíonn sé gur roinn sé an suíomh idir an t-aireagal agus an reilig agus na spásanna cónaitheacha. Le linn tochailtí sna 1970dí fuarthas fianaise go bhféadfadh go raibh séipéal adhmaid ar an láthair sular tógadh an séipéal cloiche ann. Níl ann ach an bunsraith sa lá atá inniu ann. Tá roinnt leaca crosghearrtha ar an suíomh. Is í an ceann is suntasaí ná an gallán atá maisithe le cros Mháltach, bíseanna, ciorcail, agus móitíf de phéacóg. Ar an suíomh freisin tá bunsraitheanna de shraith bothán cloiche nó clocháin. Tá roinnt acu sin nasctha lena chéile. Nuair a bhí siad sin tógtha bhí siad an-chosúil leis na botháin 'choirceoige' den stíl thraidisiúnta tógála a bhí coitianta ar shuíomhanna eile ar Corca Dhuibhne.
Cathair Phort Láirge. Is barúntacht suite i gContae Phort Láirge í Cathair Phort Láirge.
RMS Leinster. Bhí an RMS (Royal Mail Ship) Leinster ina long phaisinéirí agus bád poist ó 1897 go dtí an 10 Deireadh Fómhair 1918. Bhí an long faoi úinéireacht agus á feidhmiú ag Comhlacht Paicéad Gaile, Cathair Bhaile Átha Cliath (City of Dublin Steam Packet Company)ˈ. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda, ionsaíodh an Leinster agus chuaigh sí go tóin poill i gcúpla nóiméad.
Seirbhís.
Bhí RMS Leinster ar cheann de cheithre chomhlong a d’iompair post agus paisnéirí idir "Kingstown" (Dún Laoghaire inniu) agus Caergybi (Holyhead) sa Bhreatain Bheag. Bhí oifig phoist ar gach ceann de na longa (bád poist) agus rinne foireann ó phríomhoifig shórtála Bhaile Átha Cliath sortáil ar phost ann. Bhí ceithre long sa loingeas agus tugadh ainmneacha na cúigí Éireannacha orthu.
Bá.
Gnáth-thuras a bhí ann Déardaoin, an 10 Deireadh Fómhair 1918. Díreach roimh a 9 a chlog ar maidin, thug an RMS Leinster faoina turas deireanach ó Ché Carlisle i nDún Laoghaire (Kingstown tráth dá raibh) go Caergybi (Holyhead) sa Bhreatain Bheag. 
Bhí 771 duine ar bord ar a laghad, idir bhaill de chriú na loinge (77), phaisinéirí sibhialta, agus phearsanra míleata agus leighis. Ba bhaill den arm - saighdiúirí, mairnéalaigh, aerfhir agus banaltraí - formhór na bpaisinéirí (timpeall 500). Bhí cuid acu ag filleadh ar an gcogadh tar éis saoire. Bhí fostaithe Oifig an Phoist ann (22 in iomlán) a bhí ag obair sa seomra poist, ag sórtáil litreacha agus pacáistí i gcomhair an chéad chéim eile den turas.
Idir 09:30 a.m. agus 09.40 a.m., chuaigh an RMS Leinster thar Theach Solais na Cise. Go gairid ina dhiaidh sin, 7km ó Kingstown (Dún Laoghaire inniu) bhuail dhá thoirpéad í. 
Scaoil fomhuireán Gearmánach, UB-123, í. Scaoil sí trí thoirpéad léi. Taobh istigh de 8 nóiméad, bhí an Leinster imithe go grinneall.
Cailleadh 564 duine ar a laghad dá toradh. Tháinig 207 slán as. Ba í an tubaiste muirí ba mheasa riamh i Muir Éireann, agus an dara tragóid ba mhó i bhfarraigí na hÉireann, tar éis an Lusitania sa bhliain 1915.
U-Boot.
Bhí cogadh síceolaíoch ar bun ag na U-Boot (fomhuireáin) de chuid na Gearmáine. Bhí Oberleutnant zur See Robert Ramm (27 mbliana d’aois) i gceannas ar UB123. Seachtain níos déanaí, bhuail UB123 mianach agus m"ar"aíodh an criú go léir. Cailleadh UB-123 agus a chriú de 36 bhall i log mianach sa Mhuir Thuaidh. Bhí formhór an chriú naoi déag nó fiche bliain d’aois.
Tionchar.
Bhí tionchar forleathan ag tubaiste an RMS Leinster ar an bpobal in Éirinn Deireadh an chogaidh a bhí ann agus cailleadh na beatha go fánach. Agus le linn na mbliana 1918, bhí bagairt an choinscríofa ag dul i bhfeidhm ar an tír. Rinneadh radacú ar mheon na nÉireannach mar sin. 
Ar an 10 Deireadh Fómhair 2018, d’eisigh An Post stampa chun céad bliain chur go tóin poill RMS Leinster a chomóradh.
Brigid Brathbrú. Ba í Brigid Breathbrú bean chéile an fhile Senchán Torpéist.
Mainistir Mhuraisce. Tá Mainistir Mhuraisce suite ar chladaí Chuan Mó agus faoi scáth Chruach Phádraig. Bhunaigh na bráithre Agaistíneacha an mhainistir sa bhliain 1456 mar gheall 'nach bhfuil fios a gcreideamh tugtha do mhuintir na dúiche go dtí seo'. 
Bhronn Aodh Ó Máille, an taoiseach áitiúil Gaelach, an talamh ar na bráithre. Cuimsíonn na fothraigh foirgneamh ar chruth 'L' ina raibh séipéal, sacraistí agus seomra caibidle ina dtagadh na bráithre le chéile chun gnó a phlé agus chun an chaibidil ar riail an oird a léamh go laethúil. 
Tá an séipéal fada agus caol, díreach mar a bhíonn séipéil Agaistíneacha. 
Tá mínfhuinneog ar an taobh thoir, le cloigne snoite daonna ar an mballa taobh amuigh de. Tá roinnt mínfhuinneog ar an mballa ó dheas a bhfuil forbhallaí os a chionn. Tugann sé seo le fios dúinn go ndearnadh daingniú de chineál éigin ar an bhfoirgneamh. 
Inniu.
Níl fágtha inniu den túr ar thaobh thiar an tséipéil ach bonnlíne de shiléar greanta easnach.
Sotorasib. Is cógas frith-ailse é Sotorasib, a dhíoltar faoi na hainmneacha branda Lumakras agus Lumykras, agus a úsáidtear chun ailse neamh-bheagcheallach na scamhóg (ANBCS) a chóireáil. Díríonn sé ar shóchán ar leith, G12C, sa phróitéin KRAS atá freagrach as cineálacha éagsúla ailse.
I measc na fo-iarsmaí is coitianta tá buinneach, pian mhatánchnámharlaigh, masmas, tuirse, damáiste ae agus casacht.
Tá Sotorasib ina choscóir ar an theaghlach RAS GTPase. Is ionann sócháin KRAS G12C agus thart ar 13% de na sócháin in ailsí scamhóg cille neamh-bheag. 
Ceadaíodh Sotorasib le haghaidh úsáide míochaine sna Stáit Aontaithe i mBealtaine 2021.
Mervyn Taylor. Polateoir Éireannach as Baile Átha Cliath ab ea Mervyn Taylor (28 Nollaig 1931 – 23 Deireadh Fómhair 2021). Ina ghairmréim pholaitiúil, bhí sé ina Aire Rialtais (Aire Comhionannais agus Athchóirithe Dlí), ina Phríomh-Aoire, ina Chathaoirleach ar Pháirtí an Lucht Oibre agus ina Chathaoirleach ar Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath.
Gairm.
Bhí Taylor ar dhuine de bhunaitheoirí na gluaiseachta chun an rochtain chéanna a bheith ag gach saoránach faoin dlí, agus ina dhiaidh sin bhí sé ar an gcéad Aire sa Roinn Comhionannais agus Athchóirithe Dlí. 
Cuimhneofar air as cuid den reachtaíocht a thug sé isteach, lena n-áirítear an tAcht um Fhoréigean Baile, bunú an Údaráis Náisiúnta Míchumais, agus ceadú reifreann an cholscartha.
Cuireadh páipéir de chuid Mervyn Taylor maidir leis an am a bhí sé ina Aire Comhionannais agus Athchóirithe Dlí (1993-97) i dtaisce i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann agus tá léargas le fáil ansin ar an bpáirt a bhí aige mar an Aire a bhí freagrach as an leasú ar an mBunreacht agus as an Acht um an Dlí Teaghlaigh (Colscaradh), 1996 a tháinig ina dhiaidh.
Diiriye Guure.  Bhí Diiriye Guure (1860 – 1920) ina rí ar Darawiish ó 1895, go dtí lá a bháis. Ba é a bhris an nasc idir ríocht Darawiish agus Impireacht na Breataine chomh maith le glacadh leis an teideal, Rí na Dhulbahante. Tháinig a aon deartháir, Makmud, i gcomharbacht air.
Aigéad clórach. Is é an t-aigéad clórach an dara hocsaigéad is airde uimhir ocsaídiúcháin atá ag an gclóirín. Tugtar "clóráití" ar a chuid salann. 
Airíonna.
Tá an t-aigéad clórach éagobhsaí ar chúiseanna teirmidinimice, agus ní féidir é a aonrú ón uisce. Na tuaslagáin uisce a bhfuil 30 % nó níos lú den aigéad seo iontu tá siad cobhsaí le teocht réasúnta íseal, agus má táthar an-chúramach is féidir an tuaslagán uisce a láidriú go 40 %. Is dual don aigéad clórach díréiriúchán a dhéanamh, má bhaintear triail as an tuaslagán a dhéanamh níos láidre ná sin - is é sin, cuid de na hiain chlóráite ag ocsaídiú go hiain sárchlóráite, an chuid eile ag dí-ocsaídiú go hiain chlóiríde nó go móilíní dé-ocsaíde clóirín, mar shampla:
Guaiseacha.
Ocsaídeoir láidir agus aigéad láidir é an t-aigéad clórach, agus má thagann sé i dteagmháil le substaint indóite nó shodhóite, rachaidh an tsubstaint sin trí thine ar an toirt. Úsáidtear an t-aigéad clórach le clóráití a tháirgeadh.
Staid ocsaídiúcháin. Déanann an staid ocsaídiúcháin, dá ngairtear uimhir ocsaídiúcháin uaireanta, cur síos ar an méid ocsaídiúcháin (caillteanas leictreon) den adamh i gcomhdhúil cheimiceach . Ó thaobh coincheapa de, is é an staid ocsaídiúcháin, a d’fhéadfadh a bheith dearfach, diúltach nó nialasach, ná an lucht hipitéiseach a bheadh ag adamh dá mbeadh gach nasc le hadaimh dúile difriúla 100% ianach, gan aon comhábhair chomhfhiúsach ann. Níl sé seo fíor riamh, go díreach, i gcás fíor nasc.
Conall mac Comgaill. Rí Dhál Riada san Albain agus oirthuaisceart Éireann ba ea Conall mac Comgaill ón mbliain c. 558 go dtí 574.
Comgall mac Domangairt ba ea a athair. Deirtear gur bhronn sé Oileán Í ar Naomh Colm Cille. Sa Duan Albanach, deirtear go raibh sé ina rí gan freasúra. Tuairiscítear i nAnnála Uladh sin bhliain 568 go ndeachaigh sé ar sluaíocht le Colmán Beag mac Diarmada d'Uí Néill an Deiscirt in "Iardoaman" isteach. I nAnnála na gCeithre Máistrí tá iontráil níos faide a deir:
Deirtear sa Seanchas Fear Alban go raibh seachtar mac ag Conall: "Loingsech, Nechtan, Artan, Tuathan, Tutio" agus "Coirpe". Deirtear ámh go raibh Connad Cerr ina mac Chonaill, agus tuairiscítear bás Dúnchadha mhic Conaill i nAnnála Uladh agus i nAnnála Tiarnaigh, i gceannas ar arm mhic Gabráin" i gCinn Tíre.
Íocón (reiligiún). Is saothar ealaíne reiligiúnach é íocón. Ciallaíonn 'Íocón' seo ‘íomhá’ nó ‘cosúileacht’ sa Ghréigis (εἰκών "eikṓn").  De ghnáth léirionn na híocóin pearsa nó eachtra a bhaineann le stair naofa agus a dtugtar onóir dó sa Traidisiún Ceartchreidmheach (go háirithe), agus san Eaglais Chaitliceach agus mar sin de, mar mhodh chun grásta Dé a chur ar fáil. De réir na diagachta Biosántaí is féidir cumarsáid dhíreach bheith ag an té a bhreathnaíonn ar an ícón leis an bhfíor a léirítear ann. Is gnách i séipéil Ortadocsacha go mbíonn ícóin ar taispeáint ar iconostas, is é sin le rá ar bhalla na n-ícón, áit is críoch idir corp na heaglaise (an pobal) agus an saingeal (an áit le haghaidh an liotúirge).
Tá an t-íocón is mó aitheantas bunaithe ar an Maighdean Hodegetria (an treoraí), an t-iocón 'bunaidh', a cuireadh i leith an tSoiscéalaí, Naomh Lúcás, faoi cheann an dara chéad déag. Feictear an Mhaighdean ag muirniú an Linbh Críost ina lámha; ní hamháin gur mhór an-ghean san Oirthear ar chomhdhéanamh an fcóin ach go raibh tionchar mór aige freisin ar léiriúcháin na Maighdine agus an Linbh in Iarthar na hEorpa.
Eochaidh Buí. Rí Dhál Riada san Albain agus oirthuaisceart Éireann ba ea Eochaidh Buí (Meán-Ghaeilge Eochaid Buide) ón mbliain c. 608 go dtí 629.
Aodhán mac Gabhráin ba ea a athair, agus d'éirigh sé ina rídhamhna tar éis bhásanna a dheartháireacha níos sine Artúr, Eochaidh Fionn and Domhanghart. Dar le "Beatha Naoimh Cholm Cille" le hAdomnán, rinne an Naomh tuar go dtiocfadh Eochaidh óg i gcomharbacht ar a athair in n-ionad.
Sa dá bhliain dheireanacha dá réimeas, 627–629, is amhlaidh go raibh Eochaid ina leath-rí le "Connad Cerr", a d'éag roimhe. Tháinig a mhac Domhnall Breac i gcomharbacht ar Eochaidh.
Is iad a leanas na mic eile le hEochaid a fheictear i Seanchas Fear Alban:
Dar leis an seanscéal "Fleadh Dhún na nGéanna", seanathair le Conghail Chaoch ba ea Eochaidh. Tá nithe mí-aimseartha sa scéal óir go ndeirtear an go raibh Eochaidh beo ag Cath Maige Rátha (a tharla go deimhin faoi cheann sin bhliain de 637). B'fhéidir é áfach gur mhac le hiníon Eochach é Conghal, dá mba fíor go bhfuair Cú-gan-máthair bás mar a thuairiscítear.
Paddy Moloney. Ceoltóir traidisiúnta mór le rá ba ea Paddy Moloney nó Pádraig Ó Maoldomhnaigh "("1 Lúnasa 1938 – 12 Deireadh Fómhair 2021), duine de mhórphearsana cheol traidisiúnta na hÉireann. Leis The Chieftains is mó atá sé luaite, buíon cheoil a thug sé le chéile sna 1970idí. Dúirt Taisce Cheol Dúchais Éireann gur chuir Paddy Moloney go mór leis an gceol traidisiúnta in Éirinn agus gur oidhreacht iontach atá fágtha le huacht aige.
Saol.
Óige.
B'as Domhnach Cearna i i dtuaisceart chathair Bhaile Átha Cliath é Paddy Moloney.
D'fhoghlaim sé ceol óna mhuintir ar dtús. Ina dhiaidh sin mhúin an píobaire aitheanta Rowsome an phíb uilleann dó. Ocht mbliana d’aois a bhí sé nuair a d’iarr sé ar a mhuintir seit píob de chuid Rowsome a fháil dó.
Ceoltóir.
Bhí Paddy ag seinm le Ceoltóirí Chualann faoi stiúir Sheáin Uí Riada sula ndeachaigh sé leis na Chieftains i 1963. Ba é Paddy Moloney ceann feadhna an ghrúpa aitheanta sin ar feadh beagnach seasca bliain.
Bhain na Chieftains cáil idirnáisiúnta amach faoi stiúir Paddy Moloney. Bronnadh go leor duaiseanna orthu, sé cinn de Grammys ina measc.
Tá breis agus scór albam curtha amach ag The Chieftains agus tá ceol cumadóireachta agus cóiriú le Paddy le cloisteáil ar an uile cheann.
Taifeadtaí.
Bhí Paddy Moloney lárnach i bhforbairt an cheoil Ghaelaigh agus é bainteach le bunú Cheirníní Cladaigh, le Garech de Brún, an lipéad ar ar taifeadadh na chéad sé albam de chuid The Chieftains. 
I bpáirt le Breandán Breathnach agus Séamus Ennis, bhí Paddy gníomhach i mbunú ‘Na Píobairí Uilleann’ i 1968 agus ba mhór a thionchar ar athbheochan na píbe uilleann.
Bás agus oidhreacht.
Fuair Paddy bás tobann ar 11 Deireadh Fómhair 2021 agus in aois a thrí bliana agus ceithre scór. Adhlacadh é i gcathaoir naofa Chaoimhín i nGleann Dá Loch, i gCo Chill Mhantáin.
Díréiriúchán. Díréiriúchán nó díréiriú a thugtar ar imoibriú ceimiceach ina n-ocsaídítear cuid d'adaimh na dúile céanna, agus an chuid eile acu á ndí-ocsaídiú. Samplaí iad:
Is í an uimhir ocsaídiúcháin atá ag an mearcair sa chlóiríd mhearcarúil ná +1, agus is í staid ocsaídiúcháin an mhearcair sa chlóiríd mhearcarach ná +2. Ar ndóigh, is é 0 an uimhir ocsaídiúcháin sa ghlanmhearcair.
Domhnall Breac. Rí Dhál Riada san Albain agus oirthuaisceart Éireann ba ea Domhnall Breac (Meán-Ghaeilge Domnall Brecc, Breatnais "Dyfnwal Frych") (bás 642 i Srath Carrann), ón mbliain c. 637 go dtí 642. Eochaid Buide ba ea a athair.
Feictear é don chéad uair sa bhliain 622, nuair a insítear i nAnnála Tiarnaigh go raibh sé ar an bhfód ag Cath "Cend Delgthen" (i lár na tíre) ina comhghuaillí Chonaill Ghuthbhinn de Chlann Cholmáin. Is é seo an t-aon chath amháin inac raibh Domhnall ina bhuaiteoir.
Cloíodh Domhnall faoi cheathair i ndiaidh dó an comhaontas le Cineál Chonaill d'Uí Néill an Tuaiscirt a bhriseadh. I nÉirinn, cloíodh Domhnall agus a chomhghuaillí Conall Caoch de Dhál Airí ag Domhnall mac Aodha, Ardrí na hÉireann de Chineál Chonaill, i gCath Maige Rátha (Maigh Rath, Contae an Dúin) sa bhliain 637. Cloíodh arís é in éadan na gCruithneach sna blianta 635 agus 638, agus faoi dheireadh in éadan Eugein I Alt Clut ag Srath Carrann sa bhliain 642, suite a maraíodh é. 
Déantar trácht ar an eachtra seo i rann curtha isteach sa dán arsá Breatnaise, "Y Gododdin":
Rinneadh níos deireanaí rí Dhál Riada sa mhac, Domhanghart, as ar tháinig ríthe Chineál Ghabhráin were descended. Fuair dara mac, Cathasach, bás c. 650, agus garmhac Cathasach c. 688.
Cré-umha. Ceann de na cóimhiotail is luaithe dá raibh in úsáid ag daoine is ea cré-umha. Cuid amháin stáin le dhá chuid copair atá ann. 
Crua is frithsheasmhach i gcoinne creimthe. De réir nóis úsáidtear é i dteilgean clog, agus is é an t-ábhar is coitianta i ndealbhóireacht mhiotail. Ar dtús ullmhaíonn an dealbhóir samhail i gcré, adhmad nó ábhar cuí eile. 
Ansin déanann sé claonmhúnla bosca in dhá leath le meascán gainimh is marla (atá teasdíonach), baineann an tsamhail as an múnla, agus doirteann an cré-umha leáite isteach sa mhúnla. Fuarthas go raibh dealbhóireacht mhaisithe ar chaighdeán ard á déanamh sa tSín sa 16ú céad RC.
Galar Creutzfeld-Jakob. Galar marfach inchinne i ndaoine é an galar Creutzfeldt-Jakob (CJD), ar aon dul le galar na mbó mire (Einceifileapaite spúinseach bhólachta). Tá fianaise ag teacht chun solais de réir a chéile go bhfuil ceangal idir ithe mairteola atá ionfhabhtaithe le galar na mbó mire agus an galar daonna. 
Is deacracht é seo do thionscal na mairteola, ach don chóras fuilaistriúcháin freisin. Is eol gur scaipeadh galair mharfacha de thaisme trí fhuilaistriúchán, heipitítéas-C agus VEID (víreas easpa imdhíonachta daonna), sa tír seo is tíortha eile. 
Tá baol ann gur féidir galar Creutzfeld-Jakob a aistriú is a scaipeadh trí fhuilaistriúchán, agus b'fhéidir ón máthair go dtí an féatas sa bhroinn. Mar sin, beidh géarghá le tástálacha ar dheonacháin fola chun déanamh cinnte de go bhfuil an fhuil saor ó na gníomhaithe (prióin) is cúis le CJD. 
Stair.
I rith na 1990idí bhí imní fhorleathan go dtarchuirfí galar na bó buile do dhaoine.
Crián cointé. Saghas cailce saorga a cheap Nicolas Jacques Conté (1755-1805) agus a úsáideann ealaíontóirí. Ar fáil i ndubh, bán, dearg is donn.