Trelis/gawiki huggingface dataset:
Dallán mac Móire. Príomhfhile de chuid an 9ú haois ba ea Dallán mac Móire. Airsean atá ceann de na dánta molta is iomráití i luathlitríocht na Gaeilge leagtha agus é ag moladh chlaíomh Chearbhaill, rí Laighean ("c." 885-909). Baineann an file leas as éachtaí an chlaímh chun buanna an rí agus a shinsear a léiriú:
Go luath i ndiaidh bhás an rí a cumadh an dán.
Le léamh.
Williams, Caerwyn J.E. &amp; Ní Mhuiríosa, Máirín. "Traidisiún Liteartha na nGael". An Clóchomhar 1978, lgh 48-49.
Ollscoil Heidelberg. Is ollscoil taighde phoiblí, lonnaithe in Heidelberg, Baden-Württemberg, an Ghearmáin í an Ruprecht-Karls-Universität nó (Ollscoil Heidelberg. Bunaithe sa bhliain 1386, is í an ollscoil is sine sa Ghearmáin í agus an tríú ollscoil a bunaíodh san Impireacht Naofa Rómhánach. B'institiúid chomhoideachasúil í ón bhliain 1899 ar aghaidh. Sa lá atá inniu ann, tá dhá cheann déag dámh san ollscoil agus ofráltar cláir chéime le haghaidh fochéimithe, iarchéimithe agus dochtúireachtaí in isteach nó amach le 100 disciplín. Is Ollscoil de scothchleachtas Ghearmánach í, agus bhí sí i measc na mbaill bhunaidh a chur tús le Léíg Ollscoileanna Taighde na hEorpa nó (LERU) agus an Grúpa Coimbra. Úsáidtear an Ghearmáinis de ghnáth mar an teanga theagaisc.
Isibeul Ní Mhic Chailín.  File agus bean uasal de chuid na hAlban sa 16ú haois ba ea Isibeul Ní Mhic Chailín, Cuntaois Earra-Ghàidheal (Oirear Ghael). Rugadh í c. 1499 do Ghilleaspuig, an dóú hIarla Earra-Ghàidheal (a maraíodh ag Cath Flodden sa bhliain 1513), agus d'Ealasaid Stiùbhart, agus phós sí an dóú hIarla Chaiseil (Cassillis), fear a maraíodh ag Preastabhaig sa bhliain 1527.
Scríobh sí i nGaeilge liteartha a linne, canúint a bhí ina teanga choiteann ag lucht léinn na hAlban agus na hÉireann. Luaitear trí dhán léi i Leabhar Deadhan Lios Móir: 'Atá fleasgach ar mo thí', 'Éistibh, a lucht an tighe-se' agus 'Is mairg dá ngalar an grádh':
Tugann an t-údar le fios sa dán "Éistibh, a Luchd an Tighe-se" go bhfuil méid agus cumhacht faoi leith ag bod shagart na cúirte. Cé go bhfuil sé ráite ag scoláirí áirithe nach cinnte gurb í Isibeul a chum an dán gáirsiúil seo, maítear freisin nach bhfuil bunús leis an amhras sin.
Úna Ní Bhroin. File ba ea Úna Ní Bhroin (- 1706/7). Phós sí an file agus scoláire Seán Ó Neachtain (c. 1640 – 1729) agus rugadh triúr clainne dóibh. Bhí cónaí ar an teaghlach sna Saoirsí, i mBaile Átha Cliath, in aice le Sráid Thomáis. Bhí baint ag Úna, mar sin, le scata scríbhneoirí agus scoláirí Gaeilge i mBaile Átha Cliath go luath san 18ú haois a raibh caidreamh acu ar Sheán. Is dócha go bhfuair sí féin oiliúint mhaith.
Níl ach dán amháin dá cuid ar marthain: ‘Ó thugas mo ghrá dhuit, mo lámh is mo mhealladh,’ dán a scríobh sí dá fear céile (c. 1670?): 
Tá dhá mharbhna fós ann a chum Seán ina diaidh: ‘A théagair, is é m’éagsa is mé do bhás’ agus ‘Thug mé searc mo chléibh’ is mo ghrádh’.
Tagairtí.
"The Field Day Anthology of Irish Writing, Vol. IV: Irish Women’s Writings and Traditions" (eagarthóirí éagsúla). Cork University Press 2002, lch 422.
Kate Fagan. File, amhránaí agus acadóir Astrálach is ea Kate Fagan.
Bhain sí PhD amach in Ollscoil Sydney le tráchtas ar chleachtadh fileata an fhile Mheiriceánaigh Lyn Hejinian. Faoi láthair tá sí ina léachtóir ann le filíocht. Bhí sí ina heagarthóir ar "How2", iris Mheiriceánach ar líne a phléann le filíocht nuálach. Chomh maith leis sin, is amhránaí agus cumadóir amhrán í, agus ghnóthaigh a halbam "Diamond Wheel" an National Film &amp; Sound Archive Award don Albam Ceol Tíre is Fearr.
Tá muintir Fagan sáite sa cheol tíre agus bhí tionchar mór ag na bailéid thraidisiúnta uirthi. Tá sé ráite aici gur gá di saothar liriciuil a chumadh, is cuma an amhrán nó dán atá i gceist, agus gur dóigh léi gurb é atá sa liriciúlacht ná tuiscint níos géire ar an gceol a cheanglaíonn rudaí le chéile.
Tá mórán dánta foilsithe aici ar irisí agus tá a lán cnuasach curtha amach aici. Dúradh gurb é saintréith a saothair ná teanga bhriste a bhfuil ilghnéitheacht an ghnáthshaoil le fáil inti agus a thaispeánann conas a úsáideann an intinn an teanga chun an taithí úd a athshamhlú.
Tá Fagan pósta leis an bhfile Astrálach Peter Minter. Tá beirt pháistí acu.
Pádraig Ó Siadhail. Scoláire agus scríbhneoir is ea Pádraig Ó Siadhail. Rugadh é i nDoire sa bhliain 1968 agus tá sé ina chónaí anois in Halifax, Albain Nua.
I measc a shaothar tá an dúrún dúnmharaithe "Peaca an tSinsir" (1996), cnuasach gearrscéalta dar teideal "Seacht gCineál Meisce agus Finscéalta Eile" (2001), úrscéal stairiúil dar teideal "Beirt Bhan Mhisniúla" (2011), beathaisnéis Phiarais Béaslaí agus cnuasach aistí faoi Cheanada, "Idir Dhá Thír: Sceitsí ó Cheanada" (2005).
Tá sé ina léachtóir in Saint Mary’s University, Albain Nua, mar a ndéanann sé speisialtacht den Léann Éireannach. Bhí sé ina uachtarán ar an Canadian Association for Irish Studies. Chuir sé a lán cnuasach liteartha agus scolártha in eagar agus tá mórán alt léannta foilsithe aige i nGaeilge agus i mBéarla.
Rogha foilseachán.
"Katherine Hughes. A Life and a Journey". Newcastle, Ontario: Penumbra Press 2014
"Beirt Bhan Mhisniúla". Indreabhan: Cló Iar-Chonnacht 2011.
"An Béaslaíoch: Beatha agus Saothar Phiarais Béaslaí, 1881-1965". Dublin: Coiscéim 2007.
"Idir Dhá Thír: Sceitsí ó Cheanada". Belfast: Lagan Press 2005.
"Na Seacht gCineál Meisce agus Finscéalta Eile". Indreabhán, Galway: Cló Iar-Chonnacht 2001.
"Peaca an tSinsir". Indreabhan: Cló Iar-Chonnacht 1996.
"Éagnairc". Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht 1994.
"Stair Dhrámaíocht na Gaeilge, 1900-1970". Indreabhán, Galway: Cló Iar-Chonnacht 1993.
"Parthas na gCleas". Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht 1991.
Rogha alt.
"James Mooney: The "Indian Man,' and the 'Irish Catholic.'" In Graeme Morton and David A. Wilson (eds.), Irish and Scottish Encounters with Indigenous Peoples. Canada, the United States, New Zealand, and Australia. Montreal &amp; Kingston: McGill Queen's University Press, 2013, 49-70.
“‘Anna Ghordún’ agus an ‘Gaberlunzie Man.’ Nóta faisnéise faoi Anne Gordon Rudmose-Brown agus faoi Phádraic Ó Conaire,” in Eoin Mac Cárthaigh &amp; Jürgen Uhlich (eds.), Féilscríbhinn do Chathal Ó Háinle. Indreabhán: An Clóchomhar/Cló Iar-Chonnacht, 2012, 915-933.
“Odd Man Out: Micheál Ó Conghaile and Contemporary Irish language Queer Prose,” Canadian Journal of Irish Studies, Vol. 36, No. 1, Spring 2010, 143-161.
“James Mooney, ‘The Indian Man’, agus Béaloideas na hÉireann,” Béaloideas, Vol./Iml. 77, 2009, 1-36.
“Bunú an Fháinne agus Éirí Amach na Cásca 1916,” Taighde agus Teagasc, Imleabhar 6 (2008), 174-193.
Longa na hArmáide ar chósta na hÉireann. Scriosadh a lán long de chuid Armáid na Spáinne ar chósta thiar na hÉireann i Mí Mheán Fòmhair 1588 de dheasca stoirmeacha uafásacha. Bhain siad le scuaidríní difriúla agus bhí idir ghaileoin, ghailiasanna, hulcaí agus longa athchóirithe trádála ina measc. Tá iarsmaí na tubaiste á scrúdú ag na seandálaithe fós.
La Girona (long).  
Gailias ba ea La Girona agus baint aici le hArmáid na Spáinne sa bhliain 1588. Bádh í láimh leis an Leac Fhada i gContae Aontroma um meán oíche ar an 26 Deireadh Fómhair. Is cuid suntais í toisc gur bádh an oiread sin fear inti agus gur baineadh taisce mhór aisti. 
Ainmníodh "La Girona" (/ lɑː xɪˈrɔːnɑː /) as na "Girones", muintir a raibh ball di tar éis teideal Dhiúc Osuna a ghlacadh agus a bhí ina Fhear Ionaid ar Napoli. Ba é an captaen Hugo de Moncada y Gralla, ridire d'Ord Mhálta.
Briseadh na loinge.
Chuaigh "La Girona" ar ancaire ag na Cealla Beaga i nDún na nGall chun go ndeiseofaí an stiúir. Tugadh timpeall 1,300 fear ar bord ó dhá long bhriste eile: "La Rata Santa Maria Encoronada", long a shuigh i gCuan an Fhóid Duibh ar chósta Chontae Mhaigh Eo agus "Duquesa Santa Ana", long a shuigh i nGaoth Luacharois Mór i nDún na nGall.
Deisíodh "La Girona" le cabhair ó Mhac Suibhne Boghaineach agus thug a captaen Alonso Martinez de Leyva a aghaidh ar Albain ar an 25 Deireadh Fómhair, “having for his pilots three Irishmen and a Scot”. Bhí timpeall 1,300 fear ar bord. D’fhág an long Loch Feabhail ach tháinig gála ina coinne agus bádh í ag an Leac Fhada in aice le Dún Libhse i gContae Aontroma ar an 28 Deireadh Fómhair 1588. Níor tháinig slán ach naonúr, agus chuir Somhairle Buí Mac Domhnaill anonn chun na hAlban iad.
Tarrtháil.
Bhain Somhairle Buí Mac Domhnaill trí ghunna mhóra práis agus dhá chófra taisce as an long sa bhliain 1588. 
Sna blianta 1967 agus 1968 thug buíon tumadóirí Beilgeacha taisce mhór aníos leo. Tá an seodra óir úd ar taispeáint i Músaem Uladh i mBéal Feirste. 
Ainmníodh an long sa "Protection of Wrecks Act" ar an 22 Aibreán 1993.
Taispeáint.
Tá boinn óir agus airgid, seodra, airm agus gnáthearraí ó "La Girona" ar buantaispeáint in Iarsmalann Uladh i mBéal Feirste.
Tagairtí.
Calendar of the State Papers relating to Ireland, of the Reigns of Henry VIII, Edward VI, Mary, and Elizabeth 
Hutchinson, Robert (2013). "The Spanish Armada". Weidenfeld &amp; Nicolson. ISBN 978-0-297-86637-4
Naomh Januarius. Naomh is ea Januarius (c.3ú aois – c305)., a rugadh i Napoli san Iodáil agus a fuair bás i bPozzuoli, Campania.
Ospidéal Ginearálta Naomh Lúcás, Cill Chainnigh. Is ospidéal poiblí réigiúnda Éireannach é Ospidéal Ginearálta Naomh Lúcás, Cill Chainnigh (Béarla: "St. Lukes Hospital Kilkenny Hospital" nó "SLK" agus "Kilkenny General Hospital" agus "Kilkenny District Hospital" uaireanta) a fhreastalaíonn ar phobal Cheatharlach, Chill Chainnigh is cuid de phobal Thiobraid Árann. Tá sé lonnaithe i gCill Chainnigh agus bunaíodh sa bhliain 1942 é. Tá seirbhísí Rannóg Éigeandála 24 uaire ann. Sa bhliain 2007 bhí breis is 880 fostaithe ag an ospidéal. Tá sé nasctha le coláistí éagsúla agus bíonn ábhair dochtúirí is altraí ag traenáil ann.
Seirbhísí.
Tá 285 leaba san ospidéal. Déantar freastal ar na réimsí leighis seo a leanas ann; leigheas ginearálta, máinliacht ghinearálta, geiriaitric, Rannóg Éigeandála, inchrineolaíocht, cúram maolaitheach, cúram corónach, oinceolaíocht, réamaiteolaíocht, obstatraic, gínéiceolaíocht, péidiatraic, síciatracht agus máinliacht lae.
Rannóg Éigeandála. Is éard is Rannóg Éigeandála ann ná an roinn de ospidéal ina mbítear ag ag tabhairt cúraim d'othair a mbaineann timpistí díobh. Thugtaí an "Rannóg Timpistí agus Éigeandála" nó an "Roinn Timpistí agus Éigeandála" air tráth. Is é an leigheas éigeandála an speisialtacht leighis a mbítear á chleachtadh ann.
Aut Even. Is ospidéal príobháideach é Aut Even Hospital () a bunaíodh sa bhliain 1915 i gCill Chainnigh. Is galldú ar an nGaeilge "áit aoibhinn" atá i gceist leis an ainm. Tá 102 leaba ann.
Hew Lorimer. Dealbhóir Albanach ab ea Hew Martin Lorimer (22 Bealtaine 1907 – 1 Meán Fómhair 1993). I nDún Éideann, in Albain, a rugadh é. Ailtire a bhí ina athair, Sir Robert Lorimer. 
Oileadh Hew ag an Loretto School in Musselburgh agus ansin ag Coláiste Magdalen, Ollscoil Oxford. D'imigh sé ó Oxford, áfach, gan chéim, chun staidéar a chur ar an dearadh agus an dealbhóireacht ag Edinburgh College of Art. Tar éis a chéim a bhaint amach ón scoil úd, rinne sé printíseacht le Eric Gill, dealbhóir agus saor cloiche.
Dealbhóir ailtireachta a bhí in Hew Lorimer. Chuir sé spéis mhór freisin i gcúrsaí creidimh. Ar a mhórshaothair, áirítear na figiúirí ar aghaidh Leabharlann Náisiúnta na hAlban (1950–1955) agus Bana Thighearna nan Eilean (1957–1958), dealbh mhór den Mhaighdean Mhuire agus a leanbh ar Uibhist a Deas. Chónaigh Lorimer i gCaisleán Uí Cheallaigh, i bhFoibhe, áit a cheannaigh sé sa bhliain 1948 agus a bhí ina sheilbh go dtí 1970. Tá an caisleán agus na gairdíní timpeall air caomhnaithe anois mar iarsmalann ina léirítear saothar Hew agus Robert Lorimer.
An Abhainn Mhór (Alba Nuadh). Is ceantar suite in Albain Nua í Abhainn Mhór.
Árasaig, Albain Nua. Is baile suite in Albain Nua é Árasaig.
Baile nan Gall.  
Is baile suite in Albain Nua é Baile nan Gall.
Drochaid Mhira. Is baile suite in Albain Nua é Drochaid Mhira.
A' Mhira Mhór. Is baile suite in Albain Nua é a' Mhira Mhór.
Siúdaig Mhór. Is baile suite in Albain Nua é Siúdaig Mhór.
Loch Laomainn, Albain Nua. Is baile suite in Albain Nua é Loch Laomainn.
Long bhriste Inis Mhic an Doirn. Iarsma de long de chuid an 16ú nó an 17ú haois is ea long bhriste Inis Mhic an Doirn. Seans gur bhain sí le Armáid na Spáinne. Tháinig tumadóirí áitiúla uirthi sa bhliain 2009 in aice le hAilt an Chorráin i nDún na nGall agus thosaigh an tAonad Seandálaíochta faoi Uisce á scrúdú sa bhliain 2010. Toisc gur láithreán an-neamchoitianta é sholáthair Rialtas na hÉireann airgead chun cuidiú leis an taighde.
Tá sí le fáil timpeall 100m amach ó thrá thoir theas Inis Mhic an Doirn, láimh leis an gcuisle a théadh go dtí Ailt an Chorráin. Tá tosach na loinge thiar agus an deireadh thoir, agus tá timpeall 20m den chabhail ann fós. Tá an long ina luí ar an gcuid íochtarach den taobh clé; tá an taobh deas in airde agus é le fáil ina iomláine suas go dtí tús an orlaip, le glúine agus plancra. Tá fearas na stiúrach ann freisin ón post deiridh aniar. D’fhág titim an chocúis roinnt brící dearga ina dhiaidh. Tháinig na seandálaithe ar dhá scupar luaidhe sa limistéar sin sa bhliain 2010 agus iad tite ar an ngrinneall den chuid uachtarach den chabhail. Tógadh an long le hadhmad trom darach. Tá mórán den chuid deiridh ann fós fós: an transam íochtarach, glúine transam, na chéad fhuiteacaí, post deiridh seachtrach agus nasc íochtarach na stiúrach. Bhí cuid den deic íochtarach orlaip ann le glúine agus plancra síleála.
Sa bhliain 2010 rinneadh dhá thrinse bheaga thrialacha ag tosach agus ag deireadh na loinge. Fuarthas breis is 56 déantúsán. Ina measc bhí potaí a rinneadh, is dócha, san Ibéir, blúirí poicealláin agus próicín tríchosach. Bhí caora ordanáis ann, piléir mhuscaed agus arcabas, búcla agus cnaipe ó éide mhíleata, iarsmaí bairille, bosca agus ábhar caoladóireachta. Bhí cuid de na piléir leacaithe, rud a chuirfeadh in iúl gur baineadh feidhm astu i gcomhrac. Sa bhliain 2011 fuarthas fonsaí bairillí, blúirí potaí, rud maiseach bíseach cloiche, breis piléar, téada, crios nó úim, cnámha ainmhí agus babhla adhmaid. Taobh amuigh den long, mar a scaipfí gach a raibh inti agus í ag titim as a chéile, fuarthas breis caor, blúirí luaidhe agus bonn airgid.
Níl sé cinnte fós gur chuid den Armáid an long seo. B’fhéidir gur long armtha thráchta a bhí inti nó soitheach Gaelach den saghas a bhí coitianta i gcuanta Dhún na nGall agus baint aici le tiarnas Uí Bhaoill. Tá staidéar deindreacroineolaíochta á dhéanamh uirthi.
Naisc sheachtracha.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Armáid na Spáinne in Éirinn
Roisín na Mainiach. Is baile í Roisín na Mainiach (Béarla: "Rusheennamanagh") i gceantar Iorras Aithneach i gConamara, Co. na Gaillimhe. Tá sé suite idir Caladh Mhaínse agus Carna.
Daoine a rugadh anseo.
Dúchas.ie
An Caolas Leathann. Is baile suite in Albain Nua é an Caolas Leathann.
An Cladach a Tuath. Is baile suite in Albain Nua é an Cladach a Tuath.
Loch an Fhamhair. Is sráidbhaile suite in Albain Nua é Loch an Fhamhair.
Am Pòn Mòr. Is baile suite in Albain Nua é am Pòn Mòr.
Baile Anna. Is baile suite in Albain Nua é Baile Anna.
Siorrachd Gleanna Garadh. Is contae suite in Albain Nua é Siorrachd Gleanna Garadh.
Bráigh na h-Aibhneadh. Is sráidbhaile suite in Albain Nua é Bráigh na h-Aibhneadh.
Stornoway, Québec. Is baile suite in Québec é Stornoway, i réigiún riartha Estrie. Tá timpeall ar 600 duine ina gcónaí ann.
Tá an baile ainmnithe i ndiaidh Steòrnabhagh na hAlban.
Siorramachd Bhruis. Is baile suite in Ontario é Siorramachd Bhruis.
Aird Eòdhanaig. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Aird Eòdhanaig.
Achadh an Uinnsinn. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Achadh an Uinnsinn.
Alamhagh Beag. Is baile suite i gComhairle Chlach Mhanann é Alamhagh Beag.
Bráigh na h-Aibhne. Is abhainn suite in Albain Nua é Bráigh na h-Aibhne.
Àrd Choille. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Àrd Choille.
Allt a' Bhonnaich. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Allt a' Bhonnaich.
Àird Cheannchnocain. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Àird Cheannchnocain.
Baile MoChatha. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Baile MoChatha nó Baile MoThatha.
Calasraid. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Calasraid.
Carolina Kasting. Aisteoir Brasaíleach is ea Carolina Kasting Arruda (12 Iúil, 1975 a rugadh í).
Blàr Lagaidh. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Blàr Lagaidh.
Both Chuidir. Is sráidbhile beag é Both Chuidir (An Béarla: "Balquhidder") atá suite i gComhairle Shruighlea na hAlban.
Breathnaíonn tír-raon drámatúil sléibhe 'Malaí Bhoth Chuidir' air, ag ceann Loch a' Bheothail. Tá an-tóir ar Ghleann Bhoth Chuidir freisin maidir le hiascaireacht, faire ar an dúlra agus siúl.
Stair.
An Mheánaois.
Tháinig Naomh Óengus mac Óengobann ó mhainistir Thamhlachta in Éirinn go Gleann Bhoth Chuidir san 8ú nó sa 9ú haois agus d’aithin sé an rud ar a thug na Ceiltigh “áit thanaí” mar a raibh an teorainn idir an Domhan agus na Flaithis buailte le chéile. Chuaigh sé ar a dhá ghlúin agus bheannaigh sé an gleann ag an láthair ina seasann an teach "Beannach Óengusa" (Gaeilge na hAlban: "Beannach Aonghais") anois agus thóg sé aireagal cloiche ag Kirkton, áit ar chaith sé an chuid eile dá shaol. Ba é Óengus an chéad duine a thug an Chríostaíocht go Both Chuidir.
Baile Deadhan. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Baile Deadhan.
Badan Deathach. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Badan Deathach.
Cill MoChùg. Is baile suite i gComhairle Shruighlea í Cill MoChùg.
Ceann Buic. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Ceann Buic.
Camas a' Bharrain. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Camas a' Bharrain.
Camas Choinnich. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Camas Choinnich nó Camas Sgeanail.
Collaidh. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Collaidh.
Croit Sheumaidh. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Croit Sheumaidh.
Cille Mo Dog. Is baile suite i gComhairle Shruighlea í Cille Mo Dog.
Cill Fhinn. Sráidbhaile i gComhairle Shruighlea in Albain is ea Cill Fhinn.
Tá sé suite ag ceann thiar Loch Tatha, ag cumar na n-aibhneacha Dochard agus Lòchadh. Is iad seo a comhordanáidí: 56° 27′ 57.6″ Thuaidh agus 4° 19′ 4.8″ Thiar.
Sa bhliain 2004 bhí 640 duine ina gcónaí anseo.
Ar an taobh thiar den bhaile tá eas ar a dtugtar 'Eas an Dhochairt'.
Timpeall ciliméadar soir ó thuaidh ón mbaile tá fothracha seanchaisleáin, 'Castile Finnlarig', a tógadh sa bhliain 1629.
Dar le hIain Mhic an Tàilleir, ciallaíonn Cill Fhinn "eaglais fhionn". Do bhíodh aonach ar a dtugtar “Féill Faolain” ann. 
Ceangal Gaelach.
Ceantar an-Ghaelach a bhí ann san am a chuaigh thart agus leis sin tá naisc bhuana ann go dtí an lá atá inniu ann. Mar is féidir linn a léamh ar an leacht cuimhneacháin, a thóg an Comunn Gàidhealach ar an mbaile féin, don mhinistir iomráiteach Seumas Stiùbhard, a d’aistrigh an Tiomna Nua go Gaeilge na hAlban. Bhí sé bainteach leis an chuallacht ar feadh 52 bliain, go dtí go bhfuair sé bás i 1789.
Cipean. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Cipean.
Ceann Loch Éireann. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Ceann Loch Éireann (nó Ceann Loch Èire).
Cnoc na Driseig. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Cnoc na Driseig.
Drochaid Ailein. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Drochaid Ailein.
Dail Rìgh. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Dail Rìgh.
Dolar. Is baile suite i gComhairle Chlach Mhanann é Dolar.
Dùn, Comhairle Shruighlea. Is buirg suite i gComhairle Shruighlea é Dùn.
Druiminn. Is baile suite i gComhairle Shruighlea i lár na hAlban é Druiminn (Béarla: "Drymen"). Le linn an daonáirimh sa bhliain 2011, fuarthas 820 duine ina gcónaí ann. Seo iad na comhordanáidí aige: 56° 3′ 53.86″ Thuaidh agus 4° 27′ 3.85″ Thiar.
Tá an ceantar ar fad suite i bPáirc Náisiúnta Loch Laomainn agus na Tròsaichean agus síneann Foraois na Banríona Eilís chomh fada leis an tsráidbhaile. Fanann a lán siúlóirí ann. 
Tá teach tábhairne i nDuiminn darb ainm “An Clachan” agus a mhaítear gurb é an teach tábhairne is sine in Albain. Deirtear freisin go bhfuil baint aige le rí-theaghlach Rob Ruaidh.
Tomás Ó Caiside. Manach, saighdiúir agus file ba ea Tomás Ó Caiside (An Caisideach Bán) (c. 1700 – c. 1749).
Is dócha gur i nDriseachán in aice leis an gCaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin a rugadh é. B’as Contae Fhear Manach dá shinsir. Deirtear gurbh é Eoghan Ó Caiside, mac le hÉamonn Odhar, a athair. B’fhéidir go raibh cúpla deartháir aige. 
Chuaigh sé isteach sna hAgaistinigh, a raibh clochar acu i mBéal Átha hAmhnais. Díbríodh é, agus is éard atá le tuiscint ó na hamhráin gurbh é a phósadh ba chúis leis. Deir sé in "Eachtra Thomáis Mhic Chaiside" (scéal a bheatha) gur shiúil sé Éire sular fuadaíodh é agus gur díoladh é le hoifigeach Francach in aice le Strasburg. 
Chaith sé roinnt blianta ina shaighdiúir. Throid sé i gCogadh Chomharbacht na Polainne (1733–34) agus d’éalaigh, ach cuireadh isteach in arm na Prúise ina dhiaidh sin é. Thréig sé an t-arm sin agus is iomaí contúirt a chuir sé de sular bhain sé Hamburg amach agus ansin Briostó. Tar éis dó cúpla seachtain a chaitheamh in arm Shasana d’éalaigh sé le beirt eile, agus faoi dheireadh thiar thall bhain sé Cionn tSáile amach. 
Dhealraíonn sé gur thug sé tamall eile sna hAgaistinigh ach chuaigh sé ar seachrán arís ar fud na tíre: 
Deir sé go bhfaca sé Toghthóireacht na Pailitíneachta, an Fhoraois Dhubh, Sandhausen, Hanover, an Phrúis, Braunschweig (Brunswick) agus Bideford.
Saol agus saothar.
Tá "Eachtra Thomáis Mhic Chaiside" le fáil sa chóip a rinne Brian Ó Fearghail sa bhliain 1773 de lámhscríbhinn Uí Chaiside féin (le haguisín) agus atá anois i Músaem na Breataine. Tá lámhscríbhinn eile in Acadamh Ríoga na hÉireann, agus d’áitigh an scoláire Maighréad Nic Philibín go bhfuil an chóip sin níos bunúsaí ná cóip Uí Fhearghail agus gur díreach as scríbhinn an údair a tarraingíodh í.
Earrann a' Phriair. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Earrann a' Phriair.
Faillean Innis. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Faillean Innis.
An Gart Mór. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é an Gart Mór.
Gleann-Gaoil. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Gleann-Gaoil.
Inbhir Snàthaid. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Inbhir Snàthaid.
Leac Croit. Is paróiste suite i gComhairle Shruighlea é Leac Croit.
Menstrie. Is baile in Siorrachd Chlach Mhanann i lár na hAlban é Menstrie.
Tógadh Caisleán Menstrie sa 16ú haois agus dódh sa bhliain 1645 é. Atógadh é i 1963 le tacaíocht ón Iontaobhas Náisiúnta agus ó Chomhairle Contae Chlach Mhanann. Tá dhá sheomra ann ina bhfuil taispeántas faoi na nascanna idir Albain agus Albain Nua, agus tá ceithre árasán ann.
Muc-Àird. Is baile suite i gComhairle Chlach Mhanann é Muc-Àird.
Port Teadhaich. Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Port Teadhaich.
Rubha Àird Eònain. Is baile beag i gComhairle Shruighlea, in Albain, é Rubha Àird Eònain (Béarla: "Rowardennan").
Tá sé suite ar bhruach thoir Loch Laomainn.