Trelis/gawiki huggingface dataset:
Frithdhamhna. San fhisic nua-aimseartha, sainmhínítear frithdhamhna mar dhamhna atá comhdhéanta de fhrithcháithníní (nó "comhpháirtithe") de na cáithníní comhfhreagracha de "gnáth" dhamhna. Gintear líon beag bídeach de fhrithdhamhnaí go laethúil ag luasairí cáithníní - ní raibh sa táirgeadh iomlán ach cúpla nanagram (ng) - agus i bpróisis nádúrtha cosúil le himbhuailtí gathanna cosmacha agus roinnt cineálacha meatha radaighníomhaigh, ach níor éirigh ach le codán beag díobh seo a cheangail le chéile i dturgnaimh chun frithadamh a dhéanamh. Níor cuireadh aon mhéid macrascópach de fhrithadamh le chéile riamh mar gheall ar an gcostas agus an deacracht mhór a bhaineann le táirgeadh agus láimhseáil.
Sarlat-la-Canéda. Baile sa Fhrainc is ea Sarlat-la-Canéda"," nó go simplí, Sarlat "," in iardheisceart na Fraince (an Dordogne, cuid den Aquitaine). Ba bhailte ar leith iad Sarlat agus La Canéda go dtí gur rinneadh iad a chumasc in aon chomaoin amháin sa bhliain 1965. ""
Tíreolaíocht.
Tá baile Sarlat i réigiún ar a dtugtar sa Fhrainc an Périgord | Périgord Noir (an Périgord Dubh, seachas an Périgord Glas, an Périgord Bán, agus an Périgord Corcra).
Stair.
Is baile meánaoiseach é Sarlat a d’fhorbair timpeall ar bhunús mór Beinidicteach mhainistir de Carolingian. Tá an mheánaois Ardeaglais Sarlat tiomnaithe do Sacerdos of Limoges | Saint Sacerdos. Tá an mhainistir seo le feiceáil i dtaifid chomh luath le 1081 agus bhí sí ar cheann den bheagán sa réigiún nár thug na Lochlannaigh ruathar uirthi. Saint Sacerdos a bhí mar ainm ar eaglais na mainistreach faoi 1318; sa 20ú haois, d’éireodh sé ina ardeaglais faoi Pápa Eoin XXIII.
Toisc go bhfuil stair an lae inniu imithe thart den chuid is mó, tá Sarlat fós caomhnaithe agus ar cheann de na bailte is ionadaí don Fhrainc ón 14ú haois. Cuireadh a lárionad stairiúil, le 77 séadchomhartha cosanta, le Liosta Sealadach na Fraince lena ainmniú amach anseo mar láithreán Oidhreachta Domhanda UNESCO i 2002. Bhí fiacha ar scríbhneoir, trodaire frithsheasmhachta agus polaiteoir André Malraux mar gheall ar an staid chaomhnaithe den scoth [ suíomhanna a bhfuil tábhacht stairiúil leo ar fud na Fraince. Foirgnimh chloiche atá athchóirithe go mór atá i lár an tseanbhaile agus tá sé saor ó charr den chuid is mó.
I reilig Sarlat is féidir le feiceáil François Fournier-Sarlovèze, Henry Sanfourche (a rugadh i Sarlat) agus Louis Arlet (iar-mhéara an bhaile) agus daoine eile.
Cultúr.
Tá dhá phríomhscannán Hollywood le feiceáil sa bhaile agus sa réigiún: Ridley Scott 's' 'The Duellists' '(1978) bunaithe ar scéal Napoleon Joseph Conrad; agus " Timeline (scannán 2003) | Amlíne " (2003) oiriúnaithe ón úrscéal taistil ama Michael Crichton, atá suite sa Fhrainc sa 14ú haois.
I measc na scannáin eile a lámhaigh go páirteach i Sarlat tá:
Tá an chathair le feiceáil freisin sna chéad tráthchodanna de saga údar na Fraince Robert Merle Fortune de France, a insíonn scéal bréige Huguenot, Pierre de Siorac, sa Fhrainc sa 16ú agus san 17ú haois.
Spóirt.
Clubanna spóirt:
Oll-lámhach Christchurch. Tharla Oll-lámhach Christchurch ar an 15 Márta 2019; dúnmharaíodh 51 duine agus leonadh 50 eile i mí an Mhárta nuair a d’ionsaigh sceimhlitheoir geal dhá mhosc i gcathair Christchurch na Nua-Shéalainne, an t-ionsaí sceimhlitheoireachta ba mheasa riamh sa tír sin, agus ceann de na laethanta is dobróine i stair na Nua Shéalainne.
Imeachtaí.
Bhí na daoine bailithe ansin do phaidreacha na hAoine nuair a scaoileadh sraith urchar leo. Bhí clú ar an bhfear as ucht a chuid tuairimí ciníoch.
Fear ón Astráil a bhí freagrach as an uafás. Chraol Brenton Tarrant, fear 28 bliain d’aois físeán beo ar Facebook ina raibh sé féin le feiceáil ag tiomáint chuig mosc, ag dul isteach agus ag scaoileadh leis na daoine istigh.
Chuaigh Tarrant isteach sa mhosc Al Noor atá i lár Christchurch agus thosaigh sé ag scaoileadh le daoine ag 1.40pm de réir am na háite. Chuaigh sé as sin go dtí mosc Linwood, áit ar mharaigh siad deichniúr eile.
Dúirt an tUachtarán Michael D Higgins gur chuir an eachtra seo alltacht ar dhaoine ar fud an domhain. "Déanfaidh siad siúd go léir a chreideann sa tsaoirse agus i luachanna an daonlathais cáineadh ar an ionsaí seo ar dhaoine neamhurchóideacha i láithreacha adhartha do phobal reiligiúnach". 
Iarmhairt ?
Tharla Buamáil na Cásca i Srí Lanca ar an 21 Aibreán 2019; maraíodh timpeall trí chéad duine in ionsaithe buamála ar Dhomhnach Cásca sa bpríomhchathair Colombo. Dúirt Rialtas Srí Lanca ag an am gur mar dhíoltas ar an slad a rinneadh ar an bpobal Moslamach in dhá mhosc i Christchurch sa Nua-Shéalainn i mí an Mhárta 2019 a tugadh faoi na hionsaithe i gColombo.
Henry Sanfourche. Is coirneoir d’Impireacht na Fraince é Henry Sanfourche, a rugadh i Sarlat ar 24 Márta 1775 agus a d’éag i Sarlat ar 10 Aibreán 1841. tá sé ina luí i reilig Sarlat, in aice leis an nGinearál François Fournier-Sarlovèze.
Campaí géibhinn Xinjiang. Tá géarleanúint ar bun ag údaráis na Síne ar phobal Moslamach na nUigiúrach i réigiún Xinjiang in iarthuaisceart na tíre, áit a dtuairiscítear ‘athoiliúint’ a bheith á cur ar os cionn milliún Uigiúrach i gcampaí géibhinn.
Marxachas.  Is modh anailíse socheacnamaíoch é an Marxachas a úsáideann léirmhíniú ábharaíoch ar fhorbairt stairiúil, ar a dtugtar de ghnáth ábharachas stairiúil, chun caidreamh aicme agus coimhlint shóisialta a thuiscint chomh maith le peirspictíocht dhialachtaiciúil chun tarfhoirmithe shóisialta a fheiscint. 
Eascraíonn sé as saothair na bhfealsúna Gearmánacha ón 19ú haois Karl Marx agus Friedrich Engels . 
De réir mar a d’fhorbair an Marxachas le himeacht ama ina bhrainsí agus ina scoileanna smaointeoireachta éagsúla, níl aon teoiric dheimhneach Mharxach ann faoi láthair.
Naomh Seanán. Easpag sa 6ú haois i gContae an Chláir ab ea Naomh Seanán. 
Is in aice le Cill Rois i gContae an Chláir a rugadh Seanán. Feirmeoirí rathúla a bhí ina mhuintir. De réir cosúlachta, ba iad na heachtraí contúirteacha ar muiras a dtáinig sé slán a spreag é le dul faoi chuing chrábhaidh. I dtús báire chaith sé seal mar mhac léinn i mainistir Chill na Manach. 
In Inis Cathaigh i ngar do Chill Rois a bhí a phríomhmhainistir. 
Bhí Seanán ina anamchara ag Naomh Breandán agus ag Naomh Ciarán Chluain Mhic Nóis. 
D’éag an naomh timpeall 544-560 agus cuireadh é i Leaba Sheanáin in aice Teampaill Sheanáin, séipéal beag Rómhanúil ón 12ú haois
Ceiliúrtar Lá Fhéile Seanáin Inse Cathaigh ar an 8 Márta.
Caisleán Milandes. Is caisleán Francach é an Château des Milandes atá suite i gcomún Castelnaud-la-Chapelle, i roinn Dordogne. 
Suíomh.
Bunaithe sa Périgord Noir i mbaile Castelnaud-la-Chapelle, tá an Château des Milandes i gceannas ar leaba an Dordogne thart ar caoga méadar, ar airde ar an mbruach ar chlé. Tá sé cosanta mar shéadchomharthaí stairiúla. 
Is é an caisleán áit chónaithe an amhránaí agus ceannaire na hirise Josephine Baker, a thóg ar cíos é ó 1937 agus a cheannaigh é, deich mbliana ina dhiaidh sin, lena fear céile nua Jo Bouillon.
Buartha folláin. Is daoine iad na "buartha folláin" atá i mbarr a sláinte ach an-bhuartha faoi céard tá i ndán dóibh ó thaobh cúrsaí sláinte. Buartha folláin a bhí cuid mhaith daoine le linn na paindéime COVID-19. 
I gcomparáid leis an lucht "buartha folláin", fadhb shláinte agus riocht síciatrach is ea hipeacoindre, agus cuireann an eagla roimh ghalair (a bheith galareaglach) isteach ar ghnáthchúrsaí an lae
Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir). Polaiteoir náisiúnach Éireannach, iriseoir, údar, abhcóide agus duine de na Feisirí Parlaiminte Éireannacha is conspóidí i dTeach na dTeachtaí i Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann ab ea Tadhg Ó hEaluithe (17 Bealtaine 1855 - 26 Márta 1931). Thosaigh a shlí bheatha pholaitiúil amach sna 1880idí faoi cheannaireacht Charles Stewart Parnell de Pháirtí Parlaiminte na hÉireann (PPÉ), agus lean sé ar aghaidh go dtí na 1920idí, nuair a bhí sé ar an gcéad Sheanascal Shaorstát Éireann (nó Gobharnóir Ginearálta ar Shaorstát na hÉireann).
Cúlra teaghlaigh.
Rugadh é i mBeanntraí, Contae Chorcaí, an dara mac le Maurice Healy, cléireach d'Aontas Dhlí na mBocht i mBeanntraí, agus Eliza Healy (née Sullivan). Bhí a dheartháir ba shine Thomas Healy (1854–1924) ina aturnae agus ina Fheisire Parlaiminte (FP) do Loch Garman Thuaidh agus bhí a dheartháir níos óige Maurice Healy (1859–1923), a raibh dlúthchaidreamh aige ar feadh an tsaoil, ina aturnae agus ina FP do Cathair Chorcaí.
Ba de shliocht teaghlaigh a athair a chaill a gcuid tailte mar go raibh siad ina gCaitlicigh, ach fós féin ba fhear uasal léannta é. Aistríodh a athair i 1862 go post den chineál céanna i Lios Mór, Contae Phort Láirge, agus an post aige go dtí go bhfuair sé bás i 1906. Cuireadh oideachas ar Thadhg i scoil na mBráithre Críostaí i Mainistir Fhear Maí, agus ar shlí eile bhí sé féin-oilte den chuid is mó. Sa bhliain 1869, ag ceithre bliana déag d’aois, chuaigh sé chun cónaithe lena uncail Timothy Daniel Sullivan FP i mBaile Átha Cliath .
Luathshaol.
Ansin, bhog sé go Sasana ag fáil fostaíochta i 1871 le Cuideachta Iarnróid an Oirthuaiscirt i Newcastle-upon-Tyne . Bhí baint mhór aige ansin le polaitíocht Rialtas Dúchais na hÉireann sa phobal Éireannach áitiúil. Tar éis dó dul go Londain i 1878 d’oibrigh Ó hEaluithe mar chléireach rúnda i monarcha ar leis a ghaolta é, ansin d’oibrigh sé mar chomhfhreagraí parlaiminte don "nuachtán The Nation ar" leis a uncail é, ag scríobh go leor alt mar thacaíocht do Pharnell, an ceannaire nua-éiritheach agus ní ba mhíleataí agus a bheartas um "bacóireacht" pharlaiminte.
Bhí meas ag Parnell ar fhaisnéis agus ar fhuinneamh Uí hEaluithe, tar éis dó é féin a bhunú mar chuid de chiorcal polaitiúil níos leithne Pharnell. Tháinig sé chun bheith ina rúnaí Pharnell ach diúltaíodh dó páirt a ghlacadh i gciorcal beag inmheánach de chomhghleacaithe polaitiúla Pharnell. Thug Parnell, áfach, Ó hEaluithe isteach i bPáirtí Parlaiminteach na hÉireann agus thacaigh sé leis mar iarrthóir náisiúnaíoch nuair a toghadh é ina FP do Bhuirg Loch Garman i 1880-83 i gcoinne Sheán Mhic Réamainn a raibh a athair, William Archer Redmond, ina FP a bhásaigh le déanaí. Toghadh Ó hEaluithe ar ais gan cur ina choinne don pharlaimint, le cúnamh Mhic Réamainn a sheas siar ón toghchán agus gur tháinig sé slán as cás cúirte talúntais a líomhain imeaglú.
Bechbretha. Leabhar dlí meánaoiseach as Sean-Ghaeilge a bhaineann le beachaireacht is ea Beachbhreith (Bechbretha).
Is téacs ársa é a scríobhadh is dócha timpeall na 8ú haoise. Caomhnaítear an leagan is sine (agus an t-aon téacs iomlán) i lámhscríbhinn H.2.15A, i Leabharlann Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, an lámhscríbhinn dlí Éireannach is sine atá ar marthain.
Is an-mhionsonraithe iad na rialacha luaite ann maidir le beacha agus léirítear dá bharr an tábhacht a bhaineadh le mil, lena dhéanadh deoch mheisciúil, i measc nithe eile, i sochaí na hÉireann.
Tá téacsanna den chineál céanna le fáil i leabhair dlí na Breataine Bige, ach níl siad chomh mionsonraithe.
Little Italy, Nua-Eabhrac. Is ceantar i Manhattan i gCathair Nua-Eabhrac é Little Italy (Gaeilge: "An Iodáil Bheag").
Karl Lueger. Polaiteoir agus pobalóir de chuid na hOstaire ab ea Karl Lueger (24 Deireadh Fómhair 1844 – 10 Márta 1910). Bhain Lueger cáil amach mar „Anwalt der kleinen Leute“ ("abhcóide na cosmhuintire") rud ba bhunús leis an rath a bhí air sa pholaitíocht.
Saol.
Ba chéimí de chuid Ollscoil Vín é, áit a bhfuair sé dochtúireacht sa dlí sa bhliain 1870. 
Volkspartei.
Bhunaigh sé an Páirtí Sóisialach Críostaí idir 1891 is 1893. 
Tá fréamhacha an Österreichische Volkspartei (Páirt Pobail na hOstaire, a bhí chun tosaigh i rialtas na tíre sna 2010idí) sa pháirtí a bhunaigh Lueger. 
Méara ar Vín.
Bhí Lueger ina Mhéara ar Vín ó 1897 go dtí gur éag sé sa bhliain 1910.
Ar feadh blianta fada, b'fhearr le muintir na hOstaire (agus le muintir Vín go háirithe) cuimhneamh ar Lueger mar an gcéad pholaiteoir Ostarach a bhí ina phobalóir agus a raibh meas ag an ngnáthphobal air, chomh maith leis an duine a thóg de chuid mhór den chathair atá anois ann. 
Biogóideacht.
Ní mór aghaidh a thabhairt ar an dtaobh eile dá chuid polaitíochta: a ráitis gan staonadh ag maslú na nGiúdach agus a chuid ionsaitheachta páirtíní. Cé nár fhulaing na Giúdaigh mórán le linn do Lueger a bheith i réim agus cé go raibh cairde Giúdacha aige, thug sé inspioráid d'Adolf Hitler, rud a chaitheann scáil dhosheachanta ar a oidhreacht.
Scothaicme. Is dream beag cumhachtacha iad an scothaicme (nó éilít) a bhfuil méid díréireach saibhris agus pribhléidí áirithe (Fraincis: "élite", ón Laidin 'eligere', a roghnú nó a chur in ord). Baineann siad leas as a stádas gustalach chun a gcúis a chur chun cinn. Uaireanta is aicme bheag chumhachtach. lucht an rachmais b'fhéidir, an scothaicme a bhfuil fabhar acu a ritheann an tír.
Luis Galarreta. Is polaiteoir Peiriúch í Luis Fernando Galarreta Velarde a rugadh ar 12 Bealtaine 1971 i Líoma, Peiriú. Bhí sé ina chomhdháil ar an bPoblacht a rinne ionadaíocht ar Líoma ar feadh trí théarma as a chéile: 2006-2011, 2011-2016, 2016-2020. Mar an gcéanna, d’fhóin sé mar uachtarán ar Chomhdháil na Poblachta idir 26 Iúil, 2017 agus 26 Iúil, 2018.
Elizabeth Gurley Flynn. Ceannaire saothair, gníomhaí agus feimineach ab ea Elizabeth Gurley Flynn (7 Lúnasa 1890 – 5 Meán Fómhair 1964) a raibh ról ceannasach aici in Oibrithe Tionscail an Domhain (OTD). Bhí Flynn ar dhuine de bhunaitheoirí Aontas Meiriceánach um um Chearta an Duine (Béarla: ) agus mhol sí cearta na mban, breithrialú, agus vótáil na mban. Ghlac sí ballraíocht sa Pháirtí Cumannach SAM i 1936 agus go déanach ina saol, i 1961, toghadh í ina cathaoirleach. Fuair sí bás le linn cuairte ar an Aontas Sóivéadach, áit ar tugadh sochraid stáit di le mórshiúlta sa Chearnóg Dhearg ar fhreastail breis agus 25,000 duine uirthi.
Cúlra.
Rugadh Elizabeth Gurley Flynn ar 7 Lúnasa, 1890, i Concord, New Hampshire, iníon le hAnnie (Gurley) agus Thomas Flynn. Bhog an teaghlach go Nua-Eabhrac i 1900, áit ar cuireadh oideachas uirthi sna scoileanna poiblí áitiúla. Chuir a tuismitheoirí an sóisialachas in aithne di. Nuair nach raibh sí ach cúig bliana déag thug sí a céad óráid phoiblí, “What Socialism Will Do for Women,” i gClub Sóisialach Harlem. Mar thoradh air sin, bhraith sí gur gá di labhairt amach ar son athruithe sóisialta, agus rinne sí cinneadh, a raibh aiféala uirthi ina dhiaidh sin, Morris High School a fhágáil roimh chéim a bhaint amach. Deir foinsí eile, áfach, gur díbraíodh í ón ardscoil mar gheall ar a a rannpháirtíocht pholaitiúil.
Athraitheas coinníollach. Áireamh ar athraitheas maidir le hathróg atá ag brath ar thacar faisnéise ar leith is ea athraitheas coinníollach. Athróga eacnamúla atá i gceist go minic.
Ionchais réasúnacha. San eacnamaíocht, is éard atá i gceist leis an coincheap "ionchais réasúnacha" ná ionchais d'athróga eacnamúla atá bunaithe go hiomlán ar fhaisnéis an mhargaidh. D'fhorbair Robert Lucas an coincheap sna 1960idí/1970idí.
Edward Haughey, Barún Bhaile Éamainn. Duine de na fir gnó is aitheanta sa Tuaisceart sna 2000idí ab ea Edward Enda Haughey, Barún Bhaile Éamainn, OBE, FRCVS, (5 Eanáir 1944 i gContae Lú – 13 Márta 2014).
Bhí clú ar Haughey  ó bhunaigh sé Norbrook Laborotories, gnó de na gnóithe is mó sa Tuaisceart, sa bhliain 1968. D'fhostaigh an comhlacht 1,500 duine ar an Iúr sa bhliain 2014 agus 1,500 thar lear. 
IarSheanadóir ba ea é agus Tiarna i dTeach na dTiarna sa Bhreatain. Thaobhaigh sé leis an UUP agus leis an Pháirtí Coimeádach sa Bhreatain.
Maraiodh Eddie Haughey nuair a tharla taisme heileacapatair i Norfolk, Shasana ar an 13 Márta 2014.
Pól Ó hUiginn. Bhí an tOllamh Pól Ó hUiginn nó Paul O'Higgins (5 Deireadh Fómhair 1927 – 13 Márta 2008) ar na scoláirí dlí Éireannacha de chuid an fichiú haois is mó a bhfuil clú orthu.
Saol.
Mar chéimí de chuid na Scoile Dlí, Coláiste na Tríonóide, rinne an tUiginneach tráchtas PhD clúiteach i nDámh an Dlí, Ollscoil Cambridge ina dhiaidh sin. Bhí sé ag teagasc in Cambridge, i gTCD (áit a raibh sé ina Ollamh Regius, 1984-1987) agus sa Scoil Dlí, Coláiste an Rí Londain, 1987-1992. Tar éis dó dul ar scor, chuaigh sé ar ais go Cambridge, áit a raibh sé ina Leas-Mháistir ar Choláiste Chríost.
Bhí an tUiginneach go mór i bhfách leis an eite chlé, agus scríobh sé an leabhar "Censorship in Britain", sa bhliain 1972 agus na Trioblóidí faoi lán seoil.
Chomh maith le bheith ina acadóir an-mheasúil i réimsí an dlí shaothair, an dlí slándála sóisialaí agus na saoirsí sibhialta, rinne an tOllamh Ó hUiginn obair mhór ar son staidéar ar dhlí na hÉireann, go mór mór trí leabharliosta na dtréimhseachán a bhaineann le dlí na hÉireann a chur le chéile (A Bibliography of Periodical Literature relating to Irish Law, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1966).
Leama Euclid. In uimhirtheoiric, leama tábhachtach is ea leama Euclid, maidir le roinnteoirí príomha.
Is é ráiteas leama Euclid mar a leanas: bíodh slánuimhreacha iad a,b agus bíodh uimhir phríomha í p. Má formula_1, ansin formula_2 or formula_3. Úsáidtear an leama seo i gcruthúnas bunteoirim na huimhríochta.
Cruthúnas.
Úsáideann an cruthúnas seo Leama Bézout. Bíodh formula_4 ina slánuimhreacha nach bhfuil cothrom le 0, agus bíodh formula_5 ina roinnteoir coiteann is airde an dá uimhir; ansin tá dhá shlánumhir formula_6 ann go bhfuil formula_7.
Glac leis gurb slánuimhreacha iad formula_4, agus gurb uimhir phríomha í formula_9, atá ina roinnteoir den uimhir formula_10. Má tá formula_11 inroinnte ar formula_12, níl a thuilleadh le cruthú. Dá bhrí sin, glac leis nach bhfuil formula_11 inroinnte ar formula_9. Mar sin is é 1 an roinnteoir coiteann is airde. De bharr Leama Bézout, tá dhá shlánuimhir formula_6 go bhfuil formula_16. Iolraigh an dá taobh faoi formula_17 chun formula_18. Roinneann formula_9 an tslánuimhir formula_10, mar sin roinneann formula_9 an slonn formula_22, agus dá bhrí sin tá formula_17 inroinnte ar formula_9 formula_25
Éric Alégret. Is imreoir aontas rugbaí na Fraince é Éric Allegret (ar a dtugtar Coco) ó CA Brive a rugadh 2 Lúnasa, 1965 i Sarlat-la-Canéda
Ar 25 Eanáir, 1997, d’imir sé le CA Brive cluiche ceannais Chorn na hEorpa (an chéad eagrán leis na clubanna Sasanacha) i bPáirc Arms i gCaerdydd i gcoinne Leicester Tigers, bhuaigh na Brivists 28 go 9 agus bhí siad ar an dara seaimpíní Eorpacha sa stair tar éis Stade Toulouse i 1996. An séasúr dár gcionn, d’fhill sé ar an gcluiche ceannais le CA Brive ag Parc Lescure i Bordeaux i gcoinne Bath ach bhuaigh na Sasanaigh 19-18.
Pierre Sanfourche-Laporte. Giúróir agus scríbhneoir Francach ab ea Pierre Sanfourche-Laporte (1774–1856).
Uraicecht na Ríar. Dréacht an Fhéineachais maidir le stádas na bhFilí is ea Bunachar na Riar (Sean-Ghaeilge Uraicecht na Ríar), na céimeanna mar a bhí: "ollam, anrúth, clí, cano, dos, macfhuirmid" agus "fochloc". Faightear ann eolas maidir le tuarastal de réir céime, agus i dteannta sin eolas ar cheird na filíochta. Mínítear ann fosta an difríocht idir 'file' agus 'bard'.
De duodecim abusivis saeculi. Dréacht as Laidin na hÉireann ar moráltacht shóisialta agus pholaitiúil is ea De duodecim abusivis saeculi ("De dhá pheaca déag an Domhain"). Scríobhadh é ag údar Éireannach anaithnid idir 630 agus 700. Le linn na meánaoise, bhí clú agus cáil ag an saothar ar fud na hEorpach, curtha chun cinn ar dtús ag misinéirí Éireannacha san 8ú haois.
Údar.
Cuireadh an saothar ag amanna éagsúla i leith údair chanónta agus mór le rá: Naomh Pádraig, Naomh Agaistín, ach go traidisiúnta Naomh Cipireán. Níor tharla ach go dtí an bhliain 1909 gur chuir Siegmund Hellmann () an saothar síos d'údar Éireannach anaithnid den 7ú haois. Ó shin i leith, glaoitear de ghnáth Bréag-Chipireán ("Pseudo-Cyprian") air.
Dhá pheaca déag.
Seo a leanas na dá pheaca déag le fáil in "De duodecim":
Tionchar.
Cuireann Hellmann in úil tionchar mór an tsaothair ar scríbhneoireacht Chairilínseach, amhail is "mirrors for princes.
Tá roinnt fianaise ann le haghaidh cháil an téacs i Sasana sa deichiú haois. Bhronn Æthelwold Winchester cóip de do Theach Peterborough. Bhain Ælfric Eynsham leas as leagan le fáil in "Collectio canonum" le hAbbo Fleury, le haghaidh a dhréacht SeanBhéarla "De octo vitiis et de duodecim abusivis gradus", inar aistrigh sé go hiomlán an t-alt "rex iniquus".
Tecosca Cormaic. Téacs gnómach Sean-Ghaeilge de chuid an 9ú haois is ea Teagasc Chormaic (Sean-Ghaeilge Tecosca Cormaic), curtha i láthair mar agallamh idir Ardrí seanscéalach Cormac mac Airt agus a mhac Cairbre Lifechair.
Gúbretha Caratniad. Cnuasach breithiúnas éagsúil is ea Bréagbhreitheanna Charadnia (Meán-Ghaeilge Gúbretha Caratniad). Is dócha dó dtéann na téacsanna féin siar go dtí an 9ú haois, ach na leaganacha atá caomhnaithe go dtí an 12ú haois.
Tugtar 51 breithiúnas ann, scríofa ag an mbreitheamh Caradnia, comhairleoir dlí an rí, Conn Céadchathach. Cuimsítear ina measc gach cineál dlí. Ní hionann ámh na breithiúnais agus gnáthnósanna dlí na hÉireann. Luaitear go sainráite an t-idirghníomhú idir Córas Dlí agus an Choróin, agus go háirithe seasamh an rí mar cheart cúitimh deiridh.
Étienne de La Boétie. Scríbhneoir daonnúil agus file Francach é Étienne de La Boétie, a rugadh 1 Samhain, 1530 i Sarlat, cathair in oirdheisceart Périgord, agus a d’éag 18 Lúnasa, 1563 i Germignan, i mbaile Taillan-Médoc, in aice le Bordeaux. Tá clú ar La Boétie mar gheall ar a Lascaine ar Sheirbhís Dheonach. Ó 1558 bhí sé ina dhlúthchara le Montaigne, a d’íoc ómós tar éis dó ina Aistí.
Jacques de Maleville. Dlí-eolaí agus polaiteoir Francach ab ea Jacques de Maleville, a rugadh agus a baisteadh ar 19 Meitheamh 1741 i Domme na Fraince, áit a bhfuair sé bás ar 22 Samhain 1824 ag a deich ar maidin, ag aois a 83. Bhí sé ar cheann de dhréachtóirí an Chóid shibhialta.
Alain Carrier. Ealaíontóir póstaeir agus maisitheoir Francach é Alain Carrier (14 Deireadh Fómhair 1924, Sarlat-la-Canéda — 15 Nollaig 2020, Sainte-Alvère). D’fhás sé aníos i mbeár a thuismitheoirí áit ar bhuail sé le daoine móra le rá mar Paul Éluard, André Malraux, Henry Miller… Thaispeáin an t-iompróir óg Alain bronntanas líníochta go han-luath. Ag 16, d’fhág sé an scoil agus chuaigh sé isteach sa Ghluaiseacht Frithbheartaíochta. Tar éis an chogaidh, bhog sé go dtí an phríomhchathair agus tháinig sé chun bheith ina chúntóir don ealaíontóir póstaeir Paul Colin. Sa bhliain 1999, chuaigh an t-ainm Alain Carrier isteach i bhfoclóir Larousse. Sa bhliain 2003, d’imigh 300 dá chuid póstaer go Leabharlann Náisiúnta na Fraince i bPáras mar a gcoinnítear iad. In 2006, cruthaíodh an cumann "Cairde Alain Carrier" chun a chuid oibre a chaomhnú.
Bhí sé ina Ridire ar an Ord Fiúntais Náisiúnta ó 1982 agus ina Ridire ar an Léigiún Onóra ó 2004.
Ardeaglais Saint-Sacerdos i Sarlat. Ardeaglais Chaitliceach Rómhánach na Fraince atá in Ardeaglais Saint-Sacerdos i Sarlat, atá lonnaithe i Sarlat-la-Canéda, i roinn Dordogne. Tá teideal comh-ardeaglais deoise Périgueux agus Sarlat air. Rangaíodh é mar shéadchomhartha stairiúil i 1840.
Cur i láthair.
Tá an tearmann tiomnaithe do Saint Sacerdos. Tá dhá naomh sa Fhrainc ar a dtugtar Sacerdos, ach tagraíonn pátrúnacht na hardeaglaise do Sacerdos of Limoges, ar tugadh a iarsmaí don ardeaglais sa Mheán-Aois. D’imigh na taisí le linn Chogaí an Reiligiúin.
Jean Trémoulet. Is tiománaí rásaíochta Francach é Jean Trémoulet, a rugadh 12 Aibreán 1909 i Vézac (Dordogne) agus a d’éag 13 Deireadh Fómhair 1944 i Sagelat (Dordogne). Ghlac Jean Trémoulet páirt sna 24 Uair Le Mans trí huaire, ó 1937 go 1939. Bhuaigh sé sa bhliain 1938 ar Delahaye 135 CS, i gcuideachta Eugène Chaboud.
Cainníocht fhisiceach. Is éard is cainníocht fhisiceach ann ná airí ábhair nó córais gur féidir a chainníochtú trí thomhais. Is féidir cainníocht fhisiceach a chur in iúl mar an chuingir de luach uimhriúil agus aonad. Mar shampla, is féidir mais na cainníochta fisiciúla a chainníochtú mar "n" kg, áit "arb" é n an luach uimhriúil agus gurb é kg an t-aonad. Tá dhá thréith i gcoiteann ag cainníocht fhisiceach, ceann acu méid uimhriúil agus ceann eile an t-aonad ina dtomhaistear é.
Siombailí agus ainmníocht.
Tá moltaí idirnáisiúnta maidir le siombailí a úsáid le haghaidh cainníochtaí leagtha amach in ISO / IEC 80000, leabhar dearg AIGCF (Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí) agus leabhar glas AIGCF. Mar shampla, is í "m" an tsiombail a mholtar don chainníocht fhisiceach "mais" , agus is í "Q" an tsiombail a mholtar don chainníocht "lucht leictreach".