Trelis/gawiki huggingface dataset:
Tom Bingham, Barún Bingham Cornhill. Breitheamh Sasanach ab ea Thomas ("Tom") Bingham, An Barún Bingham de Cornhill dá éis sin (13 Deireadh Fómhair 1933 – 11 Meán Fómhair 2010). Duine de na breithiúna Sasanacha ba cháiliúla agus ab urramaí lena linn.
Saol.
Ceann i ndiaidh a chéile a bhí Bingham ina Mháistir na Rollaí (1992-96), Tiarna Príomh-Bhreitheamh Shasana agus na Breataine Bige (1996-2000) agus ina Thiarna Dlí Sinsearach (2000-2008).
Tá tionchar ar leith ag a leabhar, The Rule of Law (Allen Lane, 2010) ar fud dhomhan an dlí choiteann. Bhuaigh Bingham Duais Orwell le haghaidh na Litríochta sa bhliain 2011. 
Cuimhne.
Déantar comóradh air trí Ionad Bingham um Fhorlámhas an Dlí de chuid na hInstitiúide Briotanaí um an Dlí Idirnáisiúnta agus Comparáideach (ar a raibh An Tiarna Bingham ina Uachtarán ó 2008 go dtí go bhfuair sé bás.)
Triallam timcheall na Fodla. Dán topagrafach na meánaoise is ea Triallam timcheall na Fodla ("Triallaimís timpeall na hÉireann") le Seán Mór Ó Dubhagáin. Bandia agus seanainm fileata ar Éirinn is ea Fódhla.
Ábhar.
Tá ann sa dán fiche rann le ceithre (ach uaireanta cúig nó sé) líne. Tá naoi gcéad líne is a sé déag ann go iomlán.
Déantar trácht ann ar dreamanna éagsúla, rítheaghlaigh agus tuatha na nGael, mar a bhí díreach roimh theacht na nAngla-Normannach. Tá céad líne dhá is caoga maidir le ríocht na Mí, trí chéad ceathar is caoga faoi ríocht na nUladh, trí chéad ocht is fiche ar na Connachta agus caoga sé faoi na Laighin.
Is dócha nár éirigh le hÓ Dubhagáin an dán a chríochnú roimh a bhás sa bhliain 1372. Tamall ina dhiaidh sin, chuir Giolla na Naomh Ó hUidhrín (bás 1420) leis an dán, lena a shaothar "Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh".
Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh. Dán topagrafach na meánaoise is ea Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh le Giolla na Naomh Ó hUidhrín (bás 1420).
Ábhar.
Tá ann in "Tuilleadh feasa " idir forábhar agus leanúint ar "Triallam timcheall na Fodla" le Seán Mór Ó Dubhagáin. Déanann an dá dhán chur síos ar Éirinn roimh theacht na Normannaigh, mara thuigfeadh an scéal áfach ag beirt a mhair dhá chéad bliain tar éis an ionraidh. Feictear in "Triallam" chur síos ar an gcuid thuaidh den tír, .i.Leath Choinn, agus i dteannta sin cúige Laighean agus na hOsraí; in "Tuilleadh feasa", ar an gcuid theas, .i. Leath Mhogha, ina measc Mumhain, tailte ar bhruach na Sionainne íochtaraí agus cúige Laighean fosta, agus dá bharr tá dhá chur síos neamhspleácha againn ar an gcúige úd.
Críchad an Chaoilli. Téacs Éireannach na meánaoise is ea Críchad an Chaoilli (Críocha an Chaoille).
Ábhar.
Téacs topografach atá sa " Críchad, " scríofa as Meán-Ghaeilge am éigin idir na blianta 1100 agus 1300. Tugtar a theideal as an gcéad rann:
Is é an chuid eile den téacs, cur síos ar thailte agus seilbheoirí i Mainistir Fhear Maí, Contae Chorcaí, áit ar a ghlaoití ríocht Chaoille nó "Fir Maige Féne".
Lámhscríbhinní.
Caomhnaítear an téacs in dhá lámhscríbhinn:
Meastar gur scríobhaí mainistreach é an t-údar anaithnid.
Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795). Iris dhátheangach, a d'eisigh Éireannaigh Aontaithe Bhéal Feirste i 1795, ba ea Bolg an tSolair nó Bolg an tSoláthair.
Aon eagrán amháin a eisíodh. Rinne Charlotte Brooke aistriúchán de.
Nikita Mazepin.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1178422&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-08-11T15:02:35Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HusseyBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;gramadach&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is tiománaí Rúiseach de chuid Fhoirmle a hAon é Nikita Dmitryevich Mazepin (An Rúisis: Ники́та Дми́триевич Мазе́пин). Rugadh i Moscó é ar 2 Márta, 1999 . I 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Hass.
Beinn Mac Duibh. Is í Beinn Mac Duibh (Béarla: "Ben Macdui" nó "Ben Macdhui") an bhinn is airde ins a'Mhonadh Ruadh. Is iad a comhordanáidí ná: 57 ° 4 ′ 14.35 ″ ó thuaidh agus 3 ° 40 ′ 0.66 ″ Thiar.
Tá sí 1,309 méadar in airde, agus tá sí rangaithe mar . Mar sin is í an dara bhinn is airde í sa Ríocht Aontaithe, i ndiaidh . Is í Beinn Mac Duibhar cheann de na beanna ar a dtugtar "Marilyn" agus "Munro" (gd: "Beinn an Rothaich").
Tosaíonn an bealach is éasca ag carrchlós Choire Cas gar d’ "Ionad Sciála" an Chairn Ghorm, tá sí thart ar 7km ar aistear go dtí mullach Bheinn Mac Duibh. Tosaíonn slí eile ag Loch Etchachan.
De réir an bhéaloidis, tá bodach nó taibhse scanrúil ar a'bhinn ar a dtugtar "" (Béarla: "Big Grey Man of Ben Macdhui)"
Aindrias Ó Gallchóir. Ceannasaí ar Raidió na Gaeltachta agus leascheannasaí ar Theilfís RTÉ a bhí in Aindrias Ó Gallchóir. D'oibrigh sé in RTÉ ó 1957 go 1989. Cailleadh é sa bhliain 2011.
Rugadh agus tógadh Aindreas i nGaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall. Bhí sé pósta ar Mháire agus bhí triúr claine orthu; Bríd, Clíona agus Aindreas.
Bhuaigh sé Gradam Jacob as a chlár faisnéise teilifíse 'On Behalf of the Provisional Government' sa bhliain 1966. Tá sé le clos agus é ag cur agallamh ar Mháirtín Ó Cadhain ar an gceirnín Máirtín Ó Cadhain (ceirnín).
A' Chailleach (Frìth Fanaich). Is binn í A' Chaillich sa Ghaeltacht, in Albain. Tá sí 997m in airde agus tá sí rangaithe mar Bhinn Rothach. Tá binn eile darb ainm A' Chailleach ann léi, sa Mhonadh Liath.
Tá Loch Toll an Lochain suite soir ó thuaidh i gcoire ag bun na binne.
Is gnách go dtéitear i dtreo na binne seo ó lúb an A832 in aice leis an Bhràigh Mhòr agus suas ar an Druim Breac. De ghnáth déantar é a dhreapadh i gcomhar leis an Sgurr Breac.
Ón mhullach, faightear deis radhairc iontacha a fháil ar bheanna Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, agus Achadh na Seileach. .
Felim mac Cathail Crobdeirg Ua Conchobair. Rí Chonnacht ba ea Felim mac Cathail Crobdeirg Ua Conchobair (?-1265).
An Frith-Dhomhan. Is éard atá i gceist leis an bhFrith-Dhomhan nó "Antichthon" ná pláinéad samhailteach atá ag dul timpeall na Gréine ar an taobh eile den Ghrian, ionas nach féidir linn radharc a fháil air. Cuid de theoiricí áirithe cosmeolaíochta ab ea an Frith-Dhomhan i saol na seanársaíochta, ach is é an tuiscint atá ag réalteolaithe an lae inniu ar an scéal seo ná nach féidir a leithéid a bheith ann, nó dá mbeadh, rachadh imtharraingt an phláinéid seo i bhfeidhm ar na reanna neimhe eile, fiú dá mbeadh sé dofheicthe ón Domhan, ionas go bhféadfaimis é a aithint go hindíreach.
Ba iad na fealsúna nádúrtha sean-Ghréagacha Píteágarás agus Philólaos a mhol go mbeadh a leithéid de phláinéad ann sa tsamhail den ollchruinne a bhí acu. Ceannródaithe ab ea iad toisc nár chuir siad an Domhan i lár na hollchruinne, ach shíl siad go raibh an Domhan, an Frith-Dhomhan agus an Ghrian araon ag timpeallú na Tine Láir, mar a thug siad ar an tine a shíl siad a bheith suite i lár na hollchruinne. Ní raibh i solas na Gréine ach frithchaitheamh na tine seo, de réir a dtuisceana siúd.
Lenár linn féin chasfaí smaoineamh an Fhrith-Dhomhain ort san fhicsean eolaíochta. Is dócha gurb é an scannán úd ón mbliain 1969, "Doppelgänger" nó "The Journey to the Far Side of the Sun", an saothar is clúití atá bunaithe ar an móitíf seo.
Soria (cúige). Cúige i dtuaisceart na Spáinne atá in Soria, atá suite sa chuid thoir de phobal féinrialaitheach Castilla y León.
Is é Soria an cúige Spáinneach atá go mór fada tearc ar dhaonra, agus gan ach 8.6 duine/km² - is é sin ceann de de cinn is lú san Aontas Eorpach. Tá 88,636 duine ina gcónaí sa chúige de réir na hInstitiúide Náisiúnta um Staidreamh agus Dhaonáirimh ("Instituto Nacional de Estadística y Censos"). Agus astu sin tá 44.44% acu ag cur fúthu i bpríomhchathair an chúige, ar a dtugtar Soria chomh maith. Anuas air sin, tá an lucht chónaithe ar cheann de na daonraí is aosta san Eoraip; tá na cúig bliana is ceithre scór slánaithe ag 6% den daonra.
Tá breis is 500 lárionad daonra uirbigh sa chúige, agus iad roinnte ine 183 láionad bardasaíochta. Astu siúd tá níos mó ná leathcuid acu (116) ann a bhfuil níos lú ná 100 duine ina gcónaí iontu. Níl ann ach ceann déag díobh a bhfuil níos mó ná 1,000 duine ina gcónaí iontu. Sáraítear an daonra thar chúig mhíle daoine sna trí bhailte móra seo a leanas: Almazán, El Burgo de Osma agus cathair Soria.
Tá an aimsir sa chúige faoi réir ag an meánairde ard (1025 méadar) agus ag na raonta sléibhte atá suite i dtuaisceart an chúige. Áirítear dúichí áirithe sa chuid thoir agus sa chuid theas den chúige in abhantrach an Ebro tríd an gcraobh-abhainn ar a nglaoitear Jalón. Ó thuaidh tá dhá chraobh-abhainn ann, mar atá Alhama agus Cidacos, a bhfuil an Ebro mar cheann scríbe dóibh. Sin ráite, is ionann mórchuid an chúige agus uiscí uachtair abhantrach an Duero.
Aithnítear dúichí éagsúla laistigh den chúige. Tá Dúiche Ágreda ann, a bhfuil baile mór Ágreda mar phríomhbhaile dó, a bhfuil teorainn aici le comhphobal féinriailitheach Aragón agus atá suite faoi scáth an bholcáin Moncayo. Tá dúiche ann ar a nglaoitear Ardlchlár Soria. Dúiche an arbhair agus an mheacain bhiatais é Gleann Duero. Ar an teorainn le cúige Burgos, tá Dúiche Pinares ann, áit a bhfuil na sléibhte Picos de Urbión suite, mar a bhfuil foinse abhann an Duero agus an Murlach Dubh cáiliúil (nó "Laguna Negra") arb údar spreagtha é don fhile mór le rá Antonio Machado dá dhán "La tierra de Alvar González" (Tailte Alvar González). Is ceantar bocht garbh iad na Críocha Arda san oirthuaisceart, ach tá an icnít le fáil go flúirseach ann. Agus ar deireadh, tá dúichí ar a dtugtar Soria Theas, áit a dtáirgtear an t-arbhar agus a bhfuil saibhreas beostoic olla ann, dúiche atá suite in aice na teorann le Cúige Segovia agus le Cúige Guadalajara.
Ba é Soria an chéad chúige sa Spáinn inar casadh an comhartha teilifíse digití air ar an 23 Iúil 2008, rud a ndearnadh tagairt dó i bPleann Gníomhartha Sonrach ar son Soria ("Plan de Actuación Específico para Soria"). Ba é ba chúis leis, i ndáiríre, múchadh na gcomharthaí náisiúnta analóige a bhíodh á gcraoladh ó na crainn chraoltóireachta don phríomhchathair agus don tríú cuid den chúige.
Cré na Cille (scannán 2007). Is ghné scannán lánfhada atá i gCré na Cille (2007), bunaithe ar an úrscéal clúiteach Mháirtín Uí Chadhain, bunaithe ar chaint agus comhráite na gcorpán curtha i reilig i gConamara, agus stiúrtha ag Robert Quinn. Rinneadh an scannán gan tacaíocht ó Bhord Scannán na hÉireann, a dhiúltaigh an togra a mhaoiniú.
Plota.
Is scéal dorcha lonnaithe i reilig i gConamara é, faoin éad is faoin bhfuath atá ag beirt deirfiúracha dá chéile, coimhlint a théann in olcas le haois, agus a leantar de fiú san athshaol.
Fáilte.
Fuair an t-athchóiriú ardmholadh ó lucht critice na scannánaíochta agus na litríochta Gaeilge agus ó lucht féachana ginearálta araon.
An Gael (iris as Meirceá). Is irisleabhar “idirnáisiúnta” Gaeilge é An Gael, a fhoilsítear in Long Island i stát New York, faoi choimirce Chumann Carad na Gaeilge. Foilsítear uair sa ráithe é
Dáileadh.
Léann an chuid is mó de na daoine "An Gael"  ar an idirlíon. Dúirt an an t-eagarthóir Séamus Ó Neachtain go raibh síntiús ag tuairim is 15 duine sa bhliain 2019/2020. Ceannaítear an iris uaidh féin in New York, agus tá an iris le fáil i siopaí áirithe – Litriocht.com ina measc. Léann an chuid is mó de lucht léite "An Gael" an iris ar líne, áfach, tríd an suíomh irisí  MagCloud.
Is féidir "An Gael" a léamh ar líne agus tig le síntiúsóirí é a fháil i bhfoirm chlóite. Maítear gur "irisleabhar lán-Ghaeilge idirnáisiúnta" é agus iarrtar ábhar ar scríbhneoirí Gaeilge ar fud an domhain.
Stair.
Ba mar nuachtán a tosaíodh "An Gaodhal," réamhtheachtaí "An Gael", sa bhliain 1879. Mícheál Ó Lócháin, as Gaillimh, a thosaigh an t-irisleabhar dátheangach sin agus a bhí ina eagarthóir air go dtí a bhás in 1899. 
Mhair an leagan sin den iris deich mbliana eile nó mar sin. Bhíodh na hailt i mBéarla agus i nGaeilge.
Rinneadh cúpla iarracht "An Gaodhal" a athbheochan in imeacht na mblianta ó 1909 go 2009. Ach ní go dtí gur athbhunaíodh Cumann Carad na Gaeilge i lár na 2000idí a tugadh faoin iarracht arís i gceart. Athbhunaíodh é nuair a bhí an Cumann féin á athchóiriú mar eagraíocht a thabharfadh faoi chur chun cinn na Gaeilge i gceart feasta. Bhunaigh Séamas Ó Neachtain é sa bhliain 2009. 
Tá "An Gael", mar a thugtar anois ar an bhfoilseachán, á chur amach uair sa ráithe ó shin.
Ábharachas. Baineann an t-ábharachas leis an gclaonadh chun sásamh daonna a bhaint amach trí saibhreas agus nithe saolta a chruinniú. Is éard atá san ábharachas dearcadh i leith an tsaoil agus míniú ar an domhan bunaithe ar ábhar. Léiríonn sé an creideamh gurb é an t-ábhar go heisiatach a sholáthraíonn an eochair don domhan ábharach agus don réaltacht ina hiomlán, an chuma atá ar an saol féin san áireamh. 
Tagraíonn an t-ábharachas praiticiúil don tslí bheatha sin a lorgann an comhall daonna trí charnadh na hiarmhaise ábharaí.
Heikki Kovalainen. Is tiománaí carr rásaíochta Fionlannach é Heikki Johannes Kovalainen. Rugadh é i Suomussalmi, An Fhionlainn ar 19 Deireadh Fómhair 1981. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 2007 go 2013. Thiomáin sé le Renault, McLaren, Team Lotus, Caterham agus Lotus F1. I 2021, ghlac sé páirt i Sraith Super GT leis an bhfoireann Toyota Gazoo Racing.
Saol Pearsanta.
Phós sé Catherine Hyde i 2014.
Reilig na Croise Naofa, Brooklyn. Is reilig Chaitliceach Rómhánach í Reilig na Croise Naofa atá lonnaithe ag 3620 Ascaill Tilden in East Flatbush, Brooklyn, Cathair Nua-Eabhrac atá faoi stiúir Dheoise Brooklyn.
Aithrí (reiligiún). Cineál urnaí é aithrí, a lorgaíonn maithiúnas ó Dhia as peacaí a rinne daoine.
Norm Macdonald. Rugadh Norman Gene "Norm" Macdonald (17 Deireadh Fómhair 1959 - 14 Meán Fómhair 2021). Rugadh é in Cathair Québec, Quebec, Ceanada. Fuirseoir, aisteoir, agus fear ghrinn a bhí ann. Bhí sé ar fhoireann "Saturday Night Live" sna blianta 1993–1998.
CCanna. Úsáidtear fóram go minic le haghaidh CCanna nó ceisteanna coitianta (Frequently Asked Questions nó FAQ) in ailt, láithreáin ghréasáin, liostaí ríomhphoist, agus fóraim ar líne, ina mbíonn ceisteanna coitianta ag tarlú arís is arís eile, mar shampla trí phoist nó ceisteanna ó úsáideoirí nua a bhaineann le bearnaí eolais choitianta. 
Go hiondúilI, is é cuspóir na gceisteanna coitianta (nó CCanna) ná faisnéis a sholáthar ar cheisteanna nó ábhair imní go minic; áfach, is modh úsáideach í an fhormáid chun faisnéis a eagrú, agus dá bhrí sin is féidir CCanna a thabhairt ar théacs ina bhfuil ceisteanna agus a gcuid freagraí, is cuma an gcuirtear na ceisteanna go "minic" i ndáiríre.
Pádraigín Haicéad. File Gaeilge agus sagart Doiminiceach ab ea Pádraigín Haicéad ("Patrick Hackett" an Bhéarla; (c. 1604 – Samhain 1654) a rugadh i gContae Thiobraid Árann.
Sacraimint. Searmanas siombalach creidimh is ea sacraimint, go mór mór ceann de sheacht ndeasghnáth na Críostaíochta, ar nós baiste, aithrí, ola dhéanach etc.
Tagann an focail ‘sacraimint’ ón Laidin ‘sacramentum’, a tháinig isteach san Eaglais sa tríú céad tar éis bhás Chríost.  Bhain sé leis an móid mhíleata  a thugadh saighdiúirí ar dhul isteach san arm dóibh, agus uaireanta deineadh comhartha an ghinearáil nó an impire a raibh sé ag troid ar a shon a bhrandáil ar láimh an tsaighdiúra.
Am Faclair Beag. Tá Am Faclair Beag (Gaeilge na hÉireann: "An Foclóir Beag") ar cheann de na foclóirí Gàidhlig-Béarla is mó éilimh air, i láthair na huaire (an oiread sin, ionas gur chuir an fhoireann LearnGaelic isteach ar cheadúnas). Is é an bunsmaoineamh atá leis ná gach focal agus abairt faoin ghrian i nGhaeilge na hAlban a thabhairt le chéile san aon áit amháin. Mar sin i dtosach, faigheann tú stór focal agus frásaí nua agus Dwelly taobh le taobh. Agus tá sé saor in aisce.
Soláthraíonn sé raidhse faisnéise agus gnéithe breise freisin, mar shampla:
Gheobhaidh tú an foclóir anseo ag agus má theastaíonn tuilleadh faisnéise uait faoin bhFaclair, bain triail as an leathanach seo. https://www.faclair.com/Help/Help.html
Jammu agus an Chaismír (críoch aontais). Is réigiún é Jammu agus agus an Chaismír a riarann an India mar chríoch aontais agus atá comhdhéanta den chuid theas de réigiún mór na Caismíre, a bhí ina ábhar díospóide idir an India agus an Phacastáin ó 1947, agus idir an India agus an tSín ó 1962.
Uilliam Ó Duinnín. Scríobhaí Éireannach ba ea Uilliam Ó Duinnín (beo 1670–1682).
Domhnall Óg Ó Duinnín ba ea a athair. Bhí ann lámhscríbhinn LS 1336 i seilbh aige, a dhíol sé b'fhéidir le hEdward Lhuyd. Thrascríobh sé an Sean-Tiomna Gaeilge le William Bedell, a foilsíodh sa bhliain 1685.
Seán Ó Catháin. Scríobhaí Éireannach ba ea Seán Ó Catháin (beo 1726).
Ní fios ach sách beagán faoi Ó Catháin. Thrascríobh sé "Trí Biorghaoithe an Bháis" le Seathrún Céitinn. Sa bhliain 1726, scríobh sé "Beatha Chaitríona",
Faightear seo mar BM Egerton 184 anois. Scríobh sé freisin ARÉ 23 G 4, agus ann stair, ginealaigh agus filíocht, am éigin idir na blianta 1722 agus 1729.
Lughaidh Ó Cléirigh. File agus staraí ba ea Lughaidh Ó Cléirigh (ní fios a dháta breithe ná dáta a bháis ach gníomhach idir 1603 – 1616). Tá clú air mar údar an tsaothair "Beatha Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill".
Beatha.
Rugadh Lughaidh i dTír Chonaill, duine de chúigear mac le Maccon Ó Cléirigh, file cúirte Uí Dhomhnaill, agus col ceathrar leis an staraí mór le rá, Mícheál Ó Cléirigh. Teaghlach léinn cháiliúil ba ea muintir Uí Chléirigh agus i dTír Chonaill bhíodar i seirbhís chlann Uí Dhomhnaill le dhá chéad bliain anuas. De chuid an ghlúin dheireanach a fheictear i nginealaigh Uí Chléirigh den 17ú haois iad Lughaidh agus a dheartháireacha.
Díreach roimh Plandáil Uladh, bhí Lughaidh ina choisteoir agus choimisinéir sna suirbhéanna talún i nDún na nGall.
Bhí Lughaidh i láthair ag Iomarbhá na bhFilí a tharla idir na blianta 1616 agus 1624. Deirtear gur chum Ó Cléirigh ceithre cinn de na tríocha dán scríofa ag na filí.
Chreid Seán Ó Donnabháin, an staraí de chuid na 19ú haoise gur athair an annálaí Cú Choigcríche Ó Cléirigh ba ea Lughaidh, agus tá an-mheas anois ann faoi seo. Ní fios cathain a fuair Lughaidh bás.
"Beatha Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill".
Tá clú agus cáil ag Ó Cléirigh údar an tsaothair "Beatha Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill", ceannaire Gaelach i gCogadh na Naoi mBliana. Bhain Annála na gCeithre Máistrí an-leas as mar fhoinse. 
Déantar trácht sna hAnnála ar a shaothar ach amháin mar 'leabhar Lughdach Uí Chléirigh'. Óir gur doiléir é seo, bhí luath scoláirí den tuairim gurbh é Cú Choigríche Ó Cléirigh an t-údar. Dúirt Seán Ó Donnabháin amhlaidh ina eagráin desna hannála sa bhliain 1851, óir gur chreid sé gur scríobh Lughaidh téacs eile. Bhí Eoghan Ó Comhraí an chéad duine a luaigh Lughaidh mar údar "Beatha", ag moladh nach raibh Cú Choigríche ach ina scríobhaí.
"Beatha Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill" is composed in an ornate and archaic form of Irish. Ní ionadh é go bhfuil ollchlaontacht Sin na nGall ann. Caomhnaítear an téacs i lámhscríbhinn comhaimseartha abhainn, Acadamh Ríoga na hÉireann ARÉ LS 23 P 24, scríofa ag Cú Choigríche. D'eagraíodh (agus aistríodh go Béarla) an téacs don chéad uair ag Denis Murphy sa bhliain 1895. Foilsíodh eagrán níos mó in dhá imleabhar ag Paul Walsh sna blianta 1948 agus 1957.
Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin. Staraí agus annálaí Éireannach ba ea Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin (beo 1627–1636).
Tugadh an t-ainm Cú Choigríche mac Tuathal Ó Duibhgeannáin dó nuair a rugadh é, timpeall na bliana 1590. Tugadh an t-ainm as Laidin dó, Pereginus, nuair a ghabh sé ord beannaithe leis na Proinsiasaigh ag Leuven sa Bheilg anois. Staraithe gairmiúla as An Anaíle ó dhúchas ba ea a mhuintir, clann Uí Dhuibhgeannáin, a tháinig go leor acu trasna na Sionainne chun a gceird a cleachtadh i gcúige Chonnacht. Bhunaigh Uí Dhuibhgeannain coláiste bard at Cill Rónáin, gar do Loch Cé i dtuaisceart Chontae Ros Comáin.
Níltear ar an eolas faoina eachtraí sular thosaigh sé ag obair le Cú Choigríche Ó Cléirigh agus Fearfeasa Ó Maoilchonaire faoi threoir Mícheál Ó Cléirigh timpeall na bliana 1627, nuair a cuireadh é siúd go hÉirinn chun ábhar litríochta, stairiúil agus annálach a bhailiú sula gcaillfeadh é. Tiomsaíodh na hábhair seo i gcnuasaigh éagsúla, an ceann is mó le rá ná Annála na gCeithre Máistrí.
Níl aon eolas ann faoi bheatha Uí Dhuibhgeannáin tar éis na bliana 1636 nuair a críochnaíodh na hannála. Is dócha go ndeachaigh sé ar ais go Leuven ach b'fhéidir é gur fhan sé in Éirinn (bhí cóip desna hannála á úsáid ag Dubhaltach Mac Firbhisigh go déanach sna 1640í). Bhí gaol leis, Daibhidh Ó Duibhgheannáin, ina chónaí i gConamara chomh luath is 1651, ach d'fhéadfadh sé gur comhtharlú é seo.
Eachtra Manchúrach (1931). Idir na 1900idí-1920idí, bhí méadú as cuimse tagtha ar gheilleagar na Seapáine. Ach bhí an tír gann ar acmhainní nádúrtha, agus sna 1930idí, bhí an dearcadh coilíneach ag dul i neart sa tSeapáin.
Ar an 18 Meán Fómhair 1931 sa Mhanchúir, tharla gníomh sabaitéireachta ar líne traenach 'Mantetsu' (comhlacht na Seapáine). I ndáiríre, bhí arm na himpireachta de chuid na Seapáine taobh thiar den 'ionsaí' (pléasc thar a bheith beag, gan damáiste). Ach mhaígh an t-arm go raibh caimiléireacht ar siúl ina aghaidh agus cuireadh an milleán go mioscaiseach ar na Sínigh"."
Cúlra.
I dtús na fichiú haoise, bhí an Rúis agus an tSeapáin ag cur suime sa Mhanchúir, agus iad den tuairim gur réigiún tábhachtach straitéiseach a bhí ann. Mar sin, d'éirigh ina chogadh eatarthu sa bhliain 1904. Bhuaigh an tSeapáin an cogadh, agus b'éigean don Rúis an chuid den Mhanchúir a thabhairt ar ais don tSín a bhí forghafa aici roimhe sin.
Sa bhliain 1905, chuaigh trúpaí Seapánacha i seilbh an iarnróid a bhí ag rith tríd an Manchúir, le go mbeadh an tSeapáin in ann amhábhair a iompar ón Manchúir go dtí an Chóiré. Bunaíodh an comhlacht 'Mantetsu' in 1906 chun líne traenach nua a thógáil.
Iarmhairtí.
Ar an 19 Bealtaine 1931, chuir an tSeapáin tús lena n-ionsaí ar an Mhanchúir. Maraíodh 500 Síneach ar an chéad lá i Mukden agus theith na mílte eile.
Bhunaigh na Seapánaigh stát nua a bhí ar teaghrán acu - Manchukuo - agus chuir siad Pu Yi, iar-Impire na Síne, á rialú. Thit Manchukuo as a chéile sa bhliain 1945 nuair a rinne an APSS ionradh air.
Aigéad sárchlórach. Is é an t-aigéad sárchlórach HClO4 an t-ocsaigéad is cobhsaí dá bhfuil ag an gclóirín. Is í an uimhir ocsaídiúcháin atá ag an gclóirín i móilín an aigéid shárchlóraigh ná +VII. Aigéad láidir é - níos láidre fós ná an t-aigéad hiodraclórach, an t-aigéad nítreach agus an t-aigéad sulfarach. Tugtar sárchlóráití ar shalainn an aigéid seo. Bíonn na salainn seo sothuaslagtha san uisce, agus is féidir teacht orthu sa dúlra i bhFásach Atacama sa tSile, áit a bhfuil siad measctha sna níotráití.
Murab ionann agus ocsaigéid eile an chlóirín, tá an t-aigéad sárchlórach chomh cobhsaí is gur féidir é a aonrú agus a ghlanadh. San am chéanna tá sé tábhachtach cuimhne a choinneáil air go bhfuil an-phriacal pléasctha ag baint leis an aigéad sárchlórach. Tá sé i bhfad níos sábháilte é a thuaslagadh san uisce ná a choinneáil i dtaisce mar ghlanleacht.
Ocsaídeoir láidir é an t-aigéad sárchlórach agus é te, ach le teocht an tseomra ní dhéanann tuaslagáin an aigéid shárchlóraigh mórán ocsaídiú. Is féidir tuaslagáin an aigéid a chriostalú - aithnítear cúig hiodráit éagsúla ag an aigéad sárchlórach. Tá na hiodráití criostalaithe comhdhéanta as ian sárchlóráite ClO4-, ian hiodrocsóiniam H3O+ agus móilíní uisce ina dtimpeall.
Is féidir leis an aigéad sárchlórach meascán aiseotrópach a fhoirmiú leis an uisce: 72.5 % é codán an aigéid shárchlóraigh ina leithéid de mheascán. Meascán tais-scópach é, is é sin is dual dó uisce a ól óna thimpeallacht má táthar á choinneáil i gcoimeádán oscailte.
An chuid is mó den aigéad sárchlórach a tháirgtear, úsáidtear é le haghaidh salainn sárchlóráite, go háirithe an tsárchlóráit amóiniam NH4ClO4, ar breosla róicéid í.