Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cógaseolaíocht. Brainse d'eolaíocht an leighis a dhéanann staidéar ar ghníomhuithe, feidhmeanna is fo-iarsmaí drugaí is ea cógaseolaíocht. 
Stair.
Baineann na tuairiscí is ársa le leighis ó fhoinsí plandúla ón tSín is an Ghréig. 
Sa tSín, bhí thar 30 druga ar eolas sa 4ú céad RC, agus faoin 1ú céad AD thug leabhar mór cógasaíochta liosta de 365 leigheas. Ba é "De Materia Medica" (I dTaobh Ábhair Leighis, c 60 AD) le Diascóradas an chéad leabhar cógaseolaíochta san iarthar. Faoi 992 bhí eolas ag na Sínigh ar 1,748 druga is 16,000 oideas. 
D'éirigh an t-ábhar ina dhisciplín eolaíochta san iarthar sa 19ú céad nuair a thosaigh ceannródaithe ag déanamh staidéar ar ghníomhuithe fiseolaíocha na ndrugaí íonaithe. Rinne Magendie an chéad anailís thurgnamhach ar ghníomhú druga íon (stricnín), agus chuir síos ar a thuilleadh drugaí ina "Formulaire" (Foirmleoir, 1821). 
Bunaithe ar sin, rinne eolaithe Gearmánacha éacht chun an t-ábhar a fhorbairt go hacadúil is go trádálach. Rinne Oswald Schmeideberg (1838-1921) taighde ar ghníomhú digiteálais is muscairín. Rinne Hans Horst Meyer (1853-1939) taighde ar ghníomhú ainéistéiseach. Léirigh Paul Ehrlich (1854-1915) gurb ionann nó cosúil le gnáthnaisc cheimiceacha imoibrithe idir drugaí is fíocháin. Chuir John J. Abel (1857-1938) go mór le forbairt na cógaseolaíochta sna Stáit Aontaithe. 
Inniu.
Anois déantar taighde cógaseolaíochta i gcomhlachtaí, ollscoileanna is institiúidí taighde, agus tá 200 druga bunúsach ann, de réir mar a shainmhíonn an WHO é. Le himeacht ama tá fo-bhrainsí ar leith á saothrú, ina measc cógaseolaíocht mhóilíneach, imdhíonachógaseolaíocht is néarachógaseolaíocht, agus baineann siad seo le disciplíní eile sa bhitheolaíocht is an eolaíocht i gcoitinne.
Stanley Cohen. Bithcheimicí a rugadh i mBrooklyn, Nua-Eabhrac ar 17 Samhain 1922 is ea Stanley Cohen. Tar éis do Rita Levi-Montalcini fachtóir fhás na néaróg a fhionnadh, d'aonraigh sé an fachtóir a d'fhionn fachtóir fhás na heipideirme. Sna 1970idí, ag obair le Herbert Boyer, chruthaigh sé an chéad orgánach DNA athchuingrigh. Le Levi-Montalcini, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1986 as a shaothar ar na fachtóirí fáis.
Claude Cohen-Tannoudji. Fisicí a rugadh ar 1 Aibreán 1933 i gConstaintín na hAilgéire is ea Claude Nessim Cohen-Tannoudji. Giúdaigh Ailgéaracha iad a mhuintir. Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1997 le William Phillips is Steven Chu as a dtaighde chun bealaí a shaothrú le hadaimh a fhuarú is a sháinniú le léas léasair. D'fhoilsigh sé "Optique et Électroniques Quantiques" (Optaic is Leictreonaic Chandamacha, 1964) agus "Atoms in Electromagnetic Fields" (Adaimh i Réimsí Leictreamaighnéadacha, 1994).
Cohórt. Is téarma a úsáidtear i staidéir dhéimeagrafacha é cohórt chun cur síos ar ghrúpa nó díorma daoine a mhair ag an am céanna, ar fhorluigh scéalta a mbeathaí ar a chéile, agus ar féidir iad a rianú trína gcleachtaí breithe, báis, pósta, oideachais nó eile.
Coibhéis maise is fuinnimh. Léirigh Einstein an gaol idir mais is fuinneamh leis an gcothromóid iomráiteach E = M c, arb é E an fuinneamh ina ghiúil (J), M an mhais ina cileagraim (kg), is c luas forleata an tsolais i méadair sa soicind (m s). De bhrí go bhfuil c chomh mór sin, cothrom le 3.0 × 10 m s, is ollmhór an méid fuinnimh i mais bheag ábhair. In 1 kg, mar sin, tá 9 × 10 J, arb ionann é is timpeall 25,000 milliún cileavatuair. Is é athrú na maise go dtí fuinneamh a tharlaíonn faoi stiúir trí eamhnú núicléach i stáisiún núicléach chun fuinneamh leictreach a ghiniúint, agus is é an rud céanna a tharlaíonn go pléascach trí eamhnú nó comhleá núicléach i mbuamaí núicleacha.
Cóidín. Pianmhúchán atá gaolmhar le moirfín, a úsáidtear chun cóireáil ar shaghsanna séimhe péine, cosúil le tinneas cinn. Is annamh a bhíonn sé andúileach, ach cuireann sé tús le ceangailteacht agus is féidir é a úsáid i gcoinne buinní. Úsáidtear i gcógais casachta é mar go gcoisceann sé an fhrithluail casachta.
Typha latifolia. Planda ilbhliantúil uisciúil, atá beagnach i ngach áit ar Domhan is ea Typha latifolia nó Coigeal na mban sí. Na gais folláin, ag fás go hairde 3 m. Na duilleoga cosúil le féar. Na bláthanna bídeach, i ngrúpaí i mbláthra ar leith ar sorcóir donn é, agus cleite de bhláthanna fireanna laghdaithe ina mbraisle staimíní os a chionn. Cruthaíonn sé corcacha forleathana giolcach.
Coigeartóir. Feiste a athraíonn sruth ailtéarnach (SA) leictreach, a bhíonn ag athrú treo an t-am ar fad, chuig sruth díreach (SD) trí é a shreabhadh i dtreo amháin. Baineann soilse is mótair leictreacha feidhm as sruth ailtéarnach, ach is sruth díreach a bhíonn ó fheistí leictreonacha. Is féidir dé-óideanna leathsheoltóra a úsáid mar choigeartóirí.
Coilcicín. Druga atá éifeachtach i gcoinne an ghúta, a eastósctar as cormán is síol chróch an fhómhair. Ainmníodh é as Colcas ar an Muir Dhubh mar a bhfásann cróch an fhómhair. Úsáideadh na plandaí mar chóireáil ar ghúta san Eoraip sa 17ú céad. Aonraíodh coilcicín den chéad uair i 1820, agus úsáidtear go forleathan fós é.
Coileach carraige. Is éan é an coileach carraige atá dúchasach do Mheiriceá Theas trópaiceach. An fireannach le clúmh lonrach dearg nó flannbhuí is cíor mhór ar an gceann. Cuireann sé staidiúir air féin chun baineannaigh a mhealladh.
Coiliceam. Crapadh iomarcach is freangadh na matán mín (ainneonach), a tharlaíonn i dtonnta go minic agus a chuireann tús le taomanna péine géire a bhíonn gearr ach tréimhsiúil. Cuireann sé isteach go príomha ar mhatáin mhíne na putóige (coiliceam stéigeach), chomhchonair an domlais (coiliceam domlasach), an pheilbhis dhuánaigh is na n-úiréadar (coiliceam duánach). Tá calcalais sna conairí coiteann mar chúis le coiliceam. Uaireanta faigheann naíonáin coileacam stéigeach mar thoradh ar shlogadh aeir siar le linn ite nó deacracht éigin eile.
Coiliceam capaill. Ríog i bputóg an chapaill a chuireann tús le pian dhian. Baineann éagumas don ainmhí go tapa, agus muna ndéantar cóireáil air go práinneach tarlóidh suaitheadh is cliseadh an imshruthaithe, agus fiú bás. Is féidir go suífidh an t-ainmhí ar a gheadáin, go rollfaidh sé mórthimpeall nó go mbeidh an-chorrach. Is féidir go n-éireoidh is go luífidh sé síos arís is arís eile, nó go luífidh ar a chliathán agus é traochta. Féachann sé timpeall ar a chliathán de réir mar a éiríonn sé níos corraithe. Tarlaíonn an riocht i gcomhthéacs dianstruis, athrú sa bhainistíocht is sa chothú go príomha, nó galair stéigigh. Is féidir go mbeidh bac sa phutóg nó leathadh de bharr gás a bheith sáinnithe inti. Uaireanta bíonn buinneach uisciúil ag ainmhí agus éiríonn sé díhiodráitithe. Más éadrom an riocht is féidir leis an gcapall teacht chuige féin tapa go leor, ach de ghnáth bíonn géarghá le cóireáil phráinneach.
Coilín. Is é is coilín ann ná an fhoirm is coitinne den chuid athraitheach i bhfosfailipidí a bhfuil ról bunúsach acu i struchtúr cillscannán bitheolaíoch. Is comhábhar riachtanach i gcothú speiceas áirithe é, agus mar sin glactar leis uaireanta go bhfuil ceangal aige le vitimíní. Ach níl sé riachtanach don chothú daonna. Tugtar "leicitin" ar na fosfailipidí a chuimsíonn coilín, agus díoltar é seo i siopaí bianna sláintiúla mar ábhar a laghdaíonn ionsú an cholaistéaróil sa cholainn, rud nach ndéanann sé.
Coilleadh. Baint na bhfaireog gnéasach (na huiríocha nó na hubhagáin) trí obráid máinliachta. 
Ní hionann is coilleadh máinliachta, i gcoilleadh míochaine tugtar drugaí do dhuine a chuireann bac ar ghnáthiarmhairtí na ngnéashormón fireann nó baineann. Déantar a leithéid mar chuid den chóireáil ar fhoirmeacha ar leith ailse.
Cóimheas crutha. In amharcláithreoireacht (san amharclann nó ar an teilifíseán, mar shampla), cóimheas an leithid is na hairde. Le fada bhí cóimheas treoíochta 1.33:1 ag teilifíseáin, ach tá sé seo á athrú anois chuig 1.77:1, a dtugtar "léiriú scáileáin leathain" air agus atá níos taitneamhaí don fhéachadóir.
Cóimheas gíreamaighnéadach. I gcáithnín fonúicléach atá ag guairneáil, cóimheas na móiminte núicléiche agus ghuairne an cháithnín. Úsáidtear an tsiombail γ dó, leis an aonad T s (in aghaidh an teisle in aghaidh an tsoicind).
Cóimheas órga. Sa mhatamaitic, an cóimheas a fhaightear má tá pointe P ag roinnt líne dírí AB ionas gur AP:PB = AB:AP = τ, ina gcomharthaítear é leis an siombail τ. Tugtar "an meán órga" air seo freisin. τ = (τ+1)/τ. Chuir Vitriúvias i bhfeidhm san ailtireacht é, agus bhí an-spéis ann san Athbheochan. Mar shampla, bunaithe ar an gcóimheas seo atá an pictiúr cáiliúil de chuid Pietro della Francesca, "Batessimo di Cristo" (Baisteadh Chríost, 1440-1460).
Cóimheas saintoilleadh teasa. Maidir le gáis, cóimheas shaintoilleadh teasa faoi bhrú tairiseach agus shaintoilleadh teas faoi thoirt thairiseach. Úsáidtear an tsiombail γ dó, agus is uimhir íon é. Luachanna ó 1.2-1.6 a fhaightear. Tá gaol ag an gcóimheas seo le tairiseach uilíoch na ngás, R, agus tá sé tábhachtach i staidéar ar airíonna teirmidinimiciúla na ngás.
Cóimhiotal. Meascán de dhá mhiotal nó níos mó is ea cóimhiotal (alloy), a dhéantar chun feabhas a fháil ar airíonna éagsúla de chuid na mbunmhiotal.
Coimisiún Domhanda ar an gComhshaol is Forbairt.  
Comhlacht neamhspleách a bhunaigh na Náisiúin Aontaithe i 1983 chun clár oibre athruithe a chur in eagar, straitéisí a mholadh i gcomhair forbartha inmharthanaí faoi 2000, comhoibriú a chothú idir náisiúin ag staideanna éagsúla forbartha, agus staidéar a dhéanamh ar conas a phléifeadh an pobal idirnáisiúnta le himní faoin gcomhshaol. Tagann na baill ó 22 thír, agus ba í Gro Harlem Brundtland a chathaoirleach i 1983-1998. D'eisigh sé Tuarascáil Brundtland, "Our Common Future" (Ár gComhthodhchaí, 1987) agus d'eagraigh cruinnithe mullaigh an Domhain i Rio da Janeiro (1992) is Kyoto (1997).
Coimpléasc (síceolaíocht). Téarma ginearálta a chum Jung chun cur síos ar chuingir mothúchán nó smaointe a chuireann isteach (i ngan fhios, de ghnáth) ar ár n-iompar is ár ndearcadh. Úsáidtear an téarma freisin do shraith samhlaíochta na hóige a fholuíonn ar phróiseas néaróiseach.
Coimpléasc gníomhachtaithe. Leagan amach adamh le linn imoibrithe cheimicigh. Tagann dhá mhóilín nó níos mó atá ag imoibriú le bheith éagobhsaí. Dianscaoileann siad chun torthaí a dhéanamh nó na bunábhair a athghiniúint.
Coimpléasc ísleachta. Mothú bunúsach ag duine go bhfuil sé uireasach neamhdhaingean, go hiomlán as compás leis an bhfírinne. Mar shampla, uaireanta bíonn géarghá ag daoine beaga a bheith teann ar ócáidí sóisialta chun a leochaileacht mar gheall ar a n-airde a shárú.
Coincleach. Aon ghalar fungais ar phlanda ina mbíonn na tointí fungasacha (a chomhdhéanann mícéiliam an fhungais), cosúil le snáithíní, le feiceáil ar dhuilleoga an óstaigh mar phaistí mílítheacha nó bána.
Coincleach aráin. Aon choincleach a fhaightear ag fás ar arán. Tá fungas ar leith, a dtugtar "múcar" air, a dhéanann cumhdach cosúil le ribí gan dath ar dhromchla iomlán an aráin. Táirgeann sé spóir dhubha ar bharra a ghéag ingearach. Tá ceann eile atá scothdhearg, a chuireann tús le milleadh aráin i mbácúis.
Coinlín ceoil. Gléas ceoil, déanta as faid éagsúla cána nó adhmaid chuasaigh eile agus iad ceangailte le chéile ina sraith píob. Séideann an seinnteoir trasna an bhairr chun airde ar leith a sheinm as gach píb. Gléas fíorársa a úsáidtear i gceol tíre i gcuid mhaith tíortha, ar fud Mheiriceá Theas, mar shampla.
Coinneal cluaise. Coinneal fholamh le líneáil de scragall alúmanaim a chuirtear isteach sa chanáil sheachtrach éisteachta. Nuair a lastar í, déanann sí teas mín a spreagann an t-imshruthú fola sa chomharsanacht. Cruthaíonn an comhiompar sa bhfeadán sú beag, agus i gcomhar leis an teas, is bealach éifeachtach é seo chun céir cluaise a bhogadh is a bhaint amach.
Coinneal oíche. Ainm ar raon plandaí cosúla débhliantúla díreacha láidre. Dúchasach do Mheiriceá Thuaidh, ach saothraithe is tugtha chun cineáil i gcuid mhaith tíortha eile. Na duilleoga lansa-chruthach go dtí ubhchruthach. Na bláthanna mór, roinnt ceintiméadar ar trastomhas, tonnadóirchruthach go ginearálta, le 4 sheipeal caol is 4 pheiteal forluiteach buí, cumhra de ghnáth, ag oscailt san oíche. Tairgtear go bhfuil ola coinneal oíche fiúntach chun cóireáil ar neamhoird éagsúla, ach níl aon chruthú air sin.
Coinséartó. Píosa ceoil a chumtar i gcomhair gléas aonair amháin (nó uaireanta níos mó) is ceolfhoirne. Ba choinséartónna móra na samplaí is luaithe, cosúil le saothair Corelli sna 1680idí, ag cur dhá ghrúpa gléasanna éagothroma i gcodarsnacht. Mar seo a bhí na coinséartónna luatha le Vivaldi thar éinne eile, agus ghlac Bach a fhoirm trí-ghluaiseachta siúd (tapa-mall-tapa) chuige féin. Ba é sin an caighdeán i gcoinséartónna Mozart is Beethoven freisin. Agus an bhéim ar rímháistrí uirlise sa 19ú céad, chum Liszt, Brahms, Tchaikovsky is Rachmaninov coinséartónna fíordheacra pianó is veidhlín nárbh fhéidir ach le rímháistrí a sheinm. Sa 20ú céad i gcoinséartónna cumadóirí cosúil le Bloch is Stravinsky, cumadh páirteanna na n-aonréadaithe comhionann le páirteanna na ceolfhoirne, agus dhruid cumadóirí eile, cosúil le Bartók is Kodály, níos gaire fós do choinséartónna ina seinntear gléasanna na ceolfhoirne mar ghléasanna aonair ó am go chéile.
Coinséartó mór. Píosa ceoil ina ndéantar codarsnacht idir grúpa beag gléasanna (dhá veidhlín is dordveidhil, de ghnáth) agus ceolfhoireann iomlán téide. Shaothraigh Corelli is Handel an coinséartó mór barócach, le 4 ghluaiseacht nó níos mó, ag leibhéal an-oirirc. Ina dhiaidh sin chuaigh sé i léig i bhfabhar an choinséartó. Rinne cumadóirí áirithe, cosúil le Bloch, an coinséartó mór a thabhairt ar ais sa 20ú céad le saothair sa bhfoirm bharócach.
Coiprít. Mianra dearg ocsaíd copair, Cu2O, is ea coiprít. Faightear go forleathan í. Foinse shuntasach copair.
Cóir teasa. Comhpháirt mhiotalach a chur trí thimthriall téite is fuaraithe chun a struchtúr criostalta inmheánach a athrú agus airíonna inmhianaithe fisiciúla is meicniúla a fhorbairt inti. Tagann foirm is ráta na n-athruithe teochta go mór san áireamh. Mar shampla, nuair a mhúchtar cóimhiotal te go tapa (trí é a shá go tapa in uisce nó ola fuar), seans maith go gcoinneofar, cuid mhaith, an struchtúr criostalta nó an comhdhéanamh ceimiceach a bhí ann ag an teocht ard.
Coirbéaladh. Modh réamhstairiúil chun boghta a thógáil. D'úsáidtí sraitheanna cloch tirim, céimnithe de réir a chéile i dtreo an láir go dtagadh chomh gar dá chéile gurbh fhéidir iad a thrasnú le leac amháin (an chloch dín). Tá samplaí suntasacha i Sí an Bhrú agus i Maes Howe in Albain. I Mícéine na Gréige tá boghta coirbéalta ó timpeall 1300 RC a dtugtar "Ciste Aitréas" air, le cruinneog 14.5 m ar trastomhas is 13 m ar airde, agus is é an seomra aonréise is leithne atá ar eolas a tógadh roimh Phaintéón Haidrian sa Róimh.
Coirbhéad. Long bheag cogaidh le lián scriú amháin, a dearadh mar long tionlacain sa Dara Cogadh Domhanda. Thugtaí an t-ainm céanna ar long seoil chearnaigh 3 chrann, le deic amháin gunnaí, de dhearadh Francach ach a d'úsáid na Briotanaigh.
Coirce. Féar crua, bliantúil den chuid is mó, den chineál "Avena". Dúchasach d'imchuach na Meánmhara. Fástar é don ghráinne, mar fhoráiste is féar tirim. Tá min choirce coitianta mar arbhar bricfeasta. Go minic i gcothú capall. Lán de phróitéin, ach ní féidir arán a dhéanamh leis.
Coire. Is éard is coire ann ná log babhla-chruthach le taobhanna géara, cruthaithe ag ceann gleanna shléibhtiúil ag cnaí an oighir i réigiún oighrithe. Má ghearrann dhá choire isteach in ardchlár, is féidir go ndéanfaidh siad droim sléibhe. Má tharlaíonn 3 cheann nó níos mó le chéile, is féidir go ndéanfaidh siad binn phirimidiúil, cosúil leis an Matterhorn sna hAlpa.
Coiréal. Is éard is coiréal ann ná polaip nó hiodra, maisiúil de ghnáth, a fhaightear i gcoilíneachtaí i bhfarraigí éadoimhne teo. Táirgeann cuid mhaith díobh creatlach seachtrach cailcreach a dhéanann sceireacha coiréil. Bíonn an pas polaipe dá thimthriall beatha ceannasach, le han-chuid cineálacha ar leith. Go minic, bíonn an meadúsa beag trédhearcach.
Tá níos mó ná 2100 speiceas coiréal ann; is iad na speicis laistigh de na fo-ranganna "Hexacorallia" agus "Octocorallia" sa rang "Anthozoa".
Coireán. Luibh is ea an coireán agus é bliantúil nó ilbhliantúil le duilleoga urchomhaireacha, agus bláthraí cíomacha de ghnáth. Dúchasach do réigiúin mheasartha an leathsféir thuaidh. An chailís feadánach cúigpheitealach, eangach nó gabhlánach, dearg nó bán ag brath ar an speiceas. Tá roinnt céadta speiceas ann sna géinis "Silene" agus "Lychnis".
Coireán na gcuach. Speiceas coireáin atá dúchasach don Eoraip, an Áise is tuaisceart na hAfraice is ea coireán na gcuach. An cailísfheadán séidte, cosúil le bolgán.
Coirm choiligh. Planda pischineálach ilbhliantúil a fhásann suas le 80 cm ar airde. Is féidir go bhfuil sí dúchasach do lár na hEorpa. Na duilleoga cleiteach le 6-14 péire duilleoigíní ubhchruthacha/dronuilleacha. Na pisbhláthanna bándearg geal le feitheacha corcra, suas le 50 díobh ar gach bláthra cosúil le spíce ar a ghas fada ag éirí as ascaillí na nduilleog. Síol amháin i ngach cochall atá clúdaithe le patrún cosúil le líonra d'iomairí is tiúibríní. Saothraítear go forleathan í mar fhoráiste d'ainmhithe.
Coirne. An chuid thrédhearcach thosaigh de chumhdach seachtrach cosanta mheall na súile. Bíonn a cuaire difriúil ó dhuine go duine agus de réir aoise (níos mó san ógánach, níos lú sa seanduine). Más mór an éagothroime idir an chuaire chothrománach is an chuaire ingearach, ní bíonn an tsúil in ann líne chothrománach is líne ingearach a fhócasú ag an bpointe céanna: tugtar "aistiogmatacht" ar an riocht sin. Bíonn an choirne freagrach as athraonadh an tsolais a théann isteach sa tsúil, á fhócasú go neasach ar an reitine ionas nach gá don lionsa ach mionathrú mín deireanach a dhéanamh. Níl aon fhuileadáin i gcoirne an duine fhásta, ach amháin ag na himill. Is féidir gurb é sin an chúis nach ndiúltaítear do bheanguithe coirne.
Coirnéad. Gléas ceoil práis. Úsáidtear an coirnéad nua-aoiseach, atá cosúil le trumpa tríchomhlach, i mbannaí práis den chuid is mó. Uaireanta úsáidtear i gceolfhoireann shiamsach é, sa bhFrainc go príomha.
Coirnéilean (planda). Tom nó crann duillsilteach a fhásann 8 m ar airde, dúchasach don Eoraip is iarthar na hÁise. Na duilleoga ubhchruthach urchomhaireach. Na bláthanna ag teacht amach roimh na duilleoga i gcrobhaingí beaga 2 cm ar trastomhas, ceathairpheitealach buí. Na caora geal dearg (silíní coirnéilin), aigéadach ach inite.
Coirtéis. Ciseal seachtrach orgánaigh nó córais bhitheolaíoch. Is í an choirtéis aidréineach ciseal seachtrach na faireoige aidréiní. In inchinní veirteabrach, is í an choirtéis cheirbreach an ciseal ábhair léith a luíonn os cionn is taobh amuigh de gach leathsféar. I bplandaí, is í an choirtéis an ciseal fíocháin díreach faoi bhun na heipideirme.
Coisceas. I gciorcaid srutha ailtéarnaigh (SA), tomhas ar an teorannú ar shruth, ar aon dul leis an bhfriotaíocht i gciorcaid srutha dhírigh (SD). Sainmhínítear é mar an voltas, roinnte ar an sruth. Úsáidtear Z mar shiombail dó, agus tomhaistear é in óim (Ω). Is cainníocht choimpléascach é, le cuid réadach atá cothrom leis an bhfriotaíocht, agus cuid shamhailteach a bhraitheann ar ionduchtas is toilleas na gcomhbhaill ciorcaid. Sa chás seo bíonn difríocht pais idir an sruth meandarach is an voltas meandarach.
Cóitinge. Is éan atá dúchasach do na trópaicí sa Domhan Úr é an cóitinge.. Áitríonn sé coillearnach. Itheann an chuid is mó de na speicis torthaí, ach gabhann cuid acu feithidí is iad ag eitilt.
Cóla. Crann síorghlas atá dúchasach don Afraic thrópaiceach is ea an cóla. Coinníonn na torthaí adhmadacha cnónna snasta ina bhfuil cuid mhaith caiféine a fhuasclaítear nuair a itear iad. Ní shaothraítear é, ach tá cnónna gnéithe éagsúla de tábhachtach sa chothú go háitiúil in iarthar na hAfraice.
Colaicistíteas. Athlasadh géar mháilín an domlais, go minic mar thoradh ar bhac, nó páirtbhac, ar shreabhadh an domlais ag calcalais domlais. Braitheann duine pian ghéar boilg go hard ar an taobh deas, chomh maith le hurlacan is fiabhras. Nuair a thagann sé chuige féin arís, agus chun déanamh cinnte nach dtarlóidh an riocht arís, baintear máilín an domlais amach de ghnáth, trí obráid a dtugtar "colaicisteachtóime" uirthi.
Colaimbín. Planda ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip, tuaisceart na hAfraice is an Áise. Na duilleoga roinnte i 3 theascán, gach ceann roinnte i 3 cinn arís. Na bláthanna gorm, bán go hannamh, 5 pheiteal ar gach ceann agus spor cuartha dírithe ar gcúl le neachtar ann. Cuimsíonn na cineálacha coitianta gairdín hibridí le spoir fhada dhíreacha is bláthanna níos daite.
Colaistéaról. Ceimiceán stéaróideach atá mar chomhpháirt in an-chuid bianna, go mór mór bianna saille. Má bhíonn tiúchan an cholaistéaróil i bhfuil duine ró-ard, is féidir go dtarlóidh deascadh taobh istigh de bhallaí na n-artairí a chúngaíonn is a stalcann iad, staid ar a dtugtar "scléaróis artaireach". Tá dhá shaghas colaistéaróil ann: lipeapróitéin ard-dlúis (HDL), agus lipeapróitéin ísealdlúis (LDL). Meastar go gcuireann an lipeapróitéin ísealdlúis go mór leis an deascadh dochrach sna hartairí, agus go gcabhraíonn an lipeapróitéin ard-dlúis leis an gcolaistéaról a ghlanadh amach ó imshruthú na fola isteach san ae, ag laghdú priacal an ghalar croí. Má bhíonn duine cúramach bianna gan mórán saille sáithithe nó uibheacha a ithe, coimeádann sé sin tiúchan an cholaistéaróil san imshruthú sách íseal. Is é an ghnáth-thuiscint go bhfuil cóimheas idir LDL is HDL sa bhfuil níos lú ná 4.5 inmhianaithe, ach go bhfuil priacal galar croí thar an gcoiteann ann má bhíonn an cóimheas níos mó ná sin.
Colgrach. Planda uisciúil ilbhliantúil, dúchasach don Eoraip, an Áise is an Afraic is ea colgrach. Fásann na gais suas le 150 cm ar fhad, ag éirí os cionn an uisce. Na duilleoga caol i bhfáinní le 6-12 duilleog iontu. Na bláthanna bídeach glas ar an gcuid den ghas atá amuigh san aer. Tugtar "cáití collagán" air freisin.
Collaigin. Is éard is collaigin ann ná an phríomhphróitéin struchtúrtha sa mhaitrís eachtarcheallach a fhaightear i bhfíocháin tacaíochta éagsúla na colainne. Mar an phríomh-chomhpháirt den fhíochán tacaíochta, is í an phróitéin is flúirsí i mamaigh í, agus comhdhéanann sí ó 25% go 35% den mhéid próitéine sa cholainn iomlán. Aimíonaigéid atá ceangailte le chéile chun héilics thriarach d'fhibril fadaithe ar a dtugtar héilics collaigine. Faightear í den chuid is mó i bhfíochán tacaíochta amhail loingeáin, cnámha, teannáin, ballnaisc, agus craicne.
Colláis. Teicníocht chun pictiúir a dhéanamh, a thug na ciúbaithe isteach timpeall 1912. Greamaítear píosaí páipéir, faibrice is ábhar eile le gliú do dhromchla an chanbháis. Bhain na hosréalaithe an-fheidhm aisti sna 1920idí.
Collóideach. Ábhar atá ilchineálach ina struchtúr is a chomhdhéanamh. Struchtúir 1 mm (10-6 m) ar leithead nó níos lú a bhíonn ann, is iad ag snámh i gcomhábha(i)r eile. Samplaí is ea cúr a snámhann bolgáin aeir nó gáis eile i leacht éigin ann: cúr leanna, uachtar reoite, sobal bearrtha. Sampla eile is ea an eibleacht, páirteagail de leacht amháin ag snámh i leacht eile: bainne, maonáis, an-chuid cosmaidí. Sampla eile is ea an t-easrú, páirteagail sholadacha ag snámh i leacht: dúch, péint, múnlach. Rangaítear collóidigh ina soil, cosúil le bainne, a bhfuil iompar leachtach den chuid is mó acu, agus ina nglóthacha, cosúil le geilitin, a bhfuil iompar soladach den chuid is mó acu.
Colm aille. Colm atá dúchasach don Eoraip is an Áise is ea an colm aille. Liath, agus cleití miotalacha ar a mhuineál. Áitríonn sé aillte is páirceanna. Itheann sé síolta, féar is seilidí. Neadaíonn sé ar aillte nó foirgnimh. Sinsearach ar na coilm tí is chathrach go léir.
Colm fuiluchtach. Planda ceartingearach ilbhliantúil gasbhriosc, dúchasach don tSín. Ainmnithe as a bhláthanna croíchruthacha crochta, an dá pheiteal sheachtracha bándearg, an dá pheiteal inmheánacha bán, i spící fada cromtha. Saothraítear mar mhaisiúchán é.
Colm imirce. Is colm fadeireaballach atá imithe in éag é an colm imirce. Bhíodh sé in oirthear Mheiriceá Thuaidh in ealtaí de na milliúin éan. D'áitríodh sé foraoisí is neadaíodh i gcrainn. Dhéanadh sé imirce. Seilgeadh go héag iad sa bhfásach faoi 1894, agus fuair an ceann deireanach bás i zú Cincinnati i 1914.
Féach freisin.
Falcóg mhór