Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cromluí. Is gluaiseacht na rí ina ndírítear bos na láimhe ar gcúl agus an ordóg i dtreo na colainne. Sa suíomh seo, luíonn an ga trasna an ulna.
Samuel Crompton. Ceapadóir a rugadh i Manchain Sasana ab ea Samuel Crompton (3 Nollaig 1753 – 26 Meitheamh 1827). I 1779 cheap sé an mhiúil sníomhacháin, meaisín a tháirg snáithe a bhí iontach mín. Bhí air an meaisín a dhíol le déantúsóir i mBolton, ach níos déanaí bronnadh duais náisiúnta £5,000 air.
Crónghiúis. Crann ollmhór maorga síorghlas buaircíneach nach bhfaightear ach ar fhánaí thiar shléibhte an Sierra Nevada i gCalifornia agus iardheisceart Oregon. An crann is airde ar Domhan, níos mó ná 100 m, agus suas le 8 m ar trastomhas. An choirt suas le 1 m i dtiús, scothdhearg snáithíneach spúinsiúil. Luaitear na crainn seo i measc na n-orgánach beo is seanda ar Domhan, 400-4,000 bliain d'aois. An-fhorleathan tráth dá raibh, agus faightear a n-iontaisí sa Ghraonlainn is an tSín.
Crónghiúis na camhaoire. Crann duillsilteach buaircíneach a fhaightear i réigiún beag sa tSín is ea crónghiúis na camhaoire ("Metasequoia glyptostroboides"). Bhí sí i bhfad níos forleithne tráth. Deirtear gur iontaise bheo í, mar fuarthas iontaise di i 1941, 4 bhliain sular fionnadh na crainn bheo.
James Watson Cronin. Fisicí a rugadh i Chicago ab ea James Watson Cronin (29 Meán Fómhair, 1931 – 25 Lúnasa, 2016). Sa bhliain 1964, ag obair le Val Logsdon Fitch, léirigh sé nach n-imchoimeádtar comhshiméadracht na paireachta is an chomhchuingriú luchta i meath lag céón neodrach. Roinn an bheirt Duais Nobel na Fisice i 1980 as an léargas bunúsach seo i bhfisic na gcáithníní..
Crosbhogha. Foirm bhogha a bhíodh suite ar stoc, le cromán chun an bogha a lúbadh is truicear chun an tsaighead nó an t-urchar a scaoileadh. Níos maille ná bogha fada a ullmhú is a scaoileadh, ach an-áisiúil i léigear ar chaisleán nó baile. Bhí an t-arm seo ag na Sínigh sa 4ú céad RC.
Crosghearradh. I dturgnaimh sa bhfisic adamhach, an fhisic núicléach, agus fisic na gcáithníní go ginearálta, déantar léas cáithníní a imbhualadh le targaid d'ábhar ar leith agus anailísítear scaipeadh thorthaí an imbhuailte, an fhairsinge a léiríonn adaimh, núicléis nó cáithníní fonúicléacha an ábhair sin don léas cáithníní. Braitheann sé ar fhuinneamh na gcáithníní ionsaitheacha is na hidirghníomhaíochtaí a tharlaíonn. Úsáidtear an tsiombail σ dó, agus san aonad m a thomhaistear é. Tá seanaonad ann a úsáidtear uaireanta fós, an barn (1 barn = 10 m).
Crosóg bhriosc. Inveirteabrach muirí atá cosúil le méadail mhéarach (crosóg mhara), de ghnáth le 5 ghéag sheang, idirdhealaithe go suntasach ón teasc lárnach. Timpeall 2,000 speiceas ar eolas. Faightear iad ón gcrios idirthaoideach amach go dtí an fharraige dhomhain. Itheann an chuid is mó díobh mar scroblachóirí.
Crotal coille. Planda ilbhliantúil is ea an crotal coille a fhásann 30 cm ar airde, le riosóm dreapaire, dúchasach don Eoraip. Cuireann na luibheolaithe san fhine Boragincae é. Tá idir 10 agus 18 speiceas de ann; tá éiginnteacht ag na saineolaithe i dtaobh cuid mhaith de na speicis ar a dtugtar crotal coille. Na duilleoga ubhchruthach go ginearálta, le spotaí bána go minic. Na bláthanna 1 cm ar leithead, feadánach nó tonnadóirchruthach, bándearg nó scothdhearg, ag athrú go dtí gorm le haois.
Cruach dhomheirgthe. Nuair a cuireadh níos lú ná 1% de charbón le hiarann sa 19ú céad, fuarthas amach gur cóimhiotal an-láidir a bhí mar thoradh air. Cruach ab ea é sin, ábhar a bhí go mór san áireamh i Réabhlóid Thionsclaíoch an 19ú céad. Is é míbhuntáiste iarainn is cruach go meirgeann siad de réir a chéile nuair a nochtar d'uisce iad. Ní mór iad a chosaint air sin le clúdach iomlán péinte. Ach má bhíonn ar a laghad 10% de chróimiam sa chóimhiotal cruach, bíonn a leithéid domheirgthe. An cróimiam ar dhromchla na cruach domheirgthe, imoibrithe le hocsaigin ón aer, cruthaíonn sé brat fíorthanaí atá fíorsheasmhach d'ocsaíd chróimiam, CrO2. Is é an brat seo a dhéanann domheirgthe í. Fiú nuair a ghearrtar an t-ábhar, cruthaítear an brat cumhdaithe ar an dromchla nua-nochtaithe nuair a thagann sé i dteagmháil leis an aer. Ábhar láidir buan aeistéitiúil.
Cruachghreanadóireacht. Teicníocht greanadóireachta chun cló a dhéanamh, a tugadh isteach sa 19ú céad, agus plátaí cruach á n-úsáid in ionad na seanphlátaí copair. Chun freastal ar an éileamh mór ar phictiúir an-choitianta a atáirgeadh a tugadh isteach iad, mar bhí siad níos crua fadsaolaí ná na seanphlátaí traidisiúnta. Ach bhí siad ródheacair a ghearradh is a ghreanadh. Faoi dheireadh, rinneadh na plátaí copair a leictreaphlátáil le cruach chun cuid de shochar na cruach a fháil.
Cruachóip. Aschur ríomhaire a dhéantar a phriontáil ar pháipéar le gur féidir leis an úsáideoir é a léamh is a thuiscint. Ar an taobh eile den scéal, is bogchóip an t-eolas ar dhiosca nó i gcuimhne an ríomhaire nach féidir a thuiscint ach le meaisín le scáileán.
Cruachré. Saghas ceirmeachta idirmheánaí idir cré-earraí is poircealláin, a dhéantar as cré is cloch inchomhleáite. Faghraítear é go ngloinítear é a dhóthain go mbeidh sé díonach ar leachtanna, ach ní hionann is poircealláin, ní bhíonn sé tréshoilseach ach ar éigin de ghnáth.
Cruadhiosca. Diosca docht stórais mhaighnéadaigh le haghaidh sonraí ríomhaire. I ríomhairí móra bíonn cruacha cruadhioscaí chun cuimhne ollmhór inrochtana a sholáthar.
Cruan. Meán maisiúil chun dromchla ardghloinithe a chur ar mhiotal. Tosaítear le flosc bog gloine a phéinteáiltear ar dhromchla an mhiotail. Cuirtear dathanna (ábhair neamhorgánacha nó mhianracha de ghnáth, cosúil le hocsaídí miotal) ar an bhflosc mar phatrún nó pictiúr, agus ansin bácáiltear an t-iomlán i bhfoirnéis. Baintear feidhm as teicníochtaí den saghas céanna sa tionsclaíocht chun umair chruanta (mar shampla, babhlaí is uirlisí cistine) agus cabhalra cruanta d'innealra (mar shampla, oighinn is cuisneoirí) a tháirgeadh.
Cruanadóireacht. Úsáid ábhar ildaite, cosúil le gloine, a bhácáiltear ar mhiotal nó ceirmeacht mar mhaisiúchán. Is iad na teicníochtaí a úsáidtear ar mhiotail ná basse taille, champlevé, cloisonné, agus péintéireacht. Táirgeadh cruain phéinteáilte ar chopar den chaighdeán is airde i Limoges sa 16ú céad, agus baineadh feidhm as an teicníocht chéanna ar fud na hEorpa sa 18ú céad chun boscaí snaoise is giuirléidí beaga eile a dhéanamh. I maisiú ceirmeachta le cruan, cuirtear an cruan ar an mbunghloiniú bácáilte agus déantar bácáil nó dhó eile ag teocht níos lú.
Crúbach. Mamach a gcríochníonn méara a choise ina gcrúba in ionad ingne. Tá crúbaigh chorrmhéaracha ann le corruimhreacha méar, agus crúbaigh rémhéaracha. Agus tá na crúbaigh bhunaidh ann (an eilifint, an hiorax, is an t-ardmharc) a bhíonn planditeach.
Crúibín cait. Planda bliantúil nó débhliantúil atá dúchasach don Eoraip, an Áise is tuaisceart na hAfraice is ea an crúibín cait. Go minic bíonn boladh uaidh cosúil le féar nua-bhainte ag triomú. 3 dhuilleoigín fiaclach ar na duilleoga. Na pisbhláthanna beag, buí nó bán, i mbláthraí fada caola cosúil le spící. Fástar cuid mhaith cineálacha mar fhoráiste d'ainmhithe, agus úsáidtear é chun blas a chur ar cháis.
Cruimh. Staid larbhach i dtimthriall beatha féileacán is leamhan. De ghnáth itheann sí plandaí, cabáiste mar shampla. Uaireanta úsáidtear an téarma seo do larbha na sábhchuile.
Cruimh chadáis. Ciaróg bheag ("Anthonomus grandis") í an chruimh chadáis. Cuireann bac ar fhás normálta na mbláthanna cadáis de bharr a gníomhaíochtaí ite. Is lotnaid an-suntasach ó thaobh eacnamaíocht an chadáis í. Creidtear go bhfuil sí dúchasach do lár Mheicsiceo, ach de réir a chéile chuaigh sí isteach sna Stáit Aontaithe agus i Meiriceá Theas. Déanann an chruimh an-damáiste do na barra cadáis.
Cruinneachán. San ailtireacht, aon díon cuartha ar fhoirgneamh le plean ciorclach. Tugtar "cobar" air freisin. I gcruinneachán clasaiceach na hAthbheochana, bíonn leathsféar rud beag biorach, cosúil le Baisleac Pheadair sa Róimh. I measc na gcruthanna eile, tá an mhias níos leata atá ar an bPainteon sa Róimh, agus an t-oinniún bolgach ar Ardeaglais Mharcais sa Veinéis. Cuimsíonn an téarma an t-iomlán le chéile, an chuid shorcóireach faoi bhun an chruinneacháin (an druma) is an laindéar os a chionn féin san áireamh.
Cruinneachán geodasach. Cruinneachán atá cobhsaí ó thaobh struchtúir de, a thógtar as greille de bhaill dhíreacha, ceangailte le chéile chun dromchla leanúnach de thriantáin bheaga a chruthú. D'fhionn Buckminster Fuller é sna 1950idí.
Cruinniú Mullaigh na Cruinne 1992 i Rio de Janeiro. Tionóladh Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an gComhshaol agus an Fhorbairt, nó Cruinniú Mullaigh na Cruinne (Earth Summit nó ECO-92), i Rio de Janeiro na Brasaíle ar 3-14 Meitheamh 1992, an chéad Cruinniú fMullaigh na Cruinne riamh. Bhí beagnach gach ceann rialtais ar Domhan i láthair, ina measc Taoiseach na hÉireann, John Bruton.
Pléadh gnéithe éagsúla de na fadhbanna bagracha comhshaoil. I measc na n-ábhar a pléadh bhí an iarmhairt cheaptha teasa san atmaisféar is an forthéamh domhanda, an poll sa chiseal ózóin san atmaisféar, astitim radaighníomhach, truailliú aeir is uisce le ceimiceáin thocsaineacha, leathadh na bhfásach de bharr an iomarca feirmeoireachta, dífhoraoisiú, díothú gnéithe plandaí is ainmhithe, an fás géaraithe i ndaonra an Domhain, agus a lán eile. 
Rinneadh comhaontuithe is fógraí go ndéanfaí bearta chun deireadh a chur le han-chuid de na míchleachtaí tionsclaíochta is iompair is bun leis na saghsanna truaillithe uile. Chomh maith leis na cruinnithe oifigiúla, tharla i bhfad níos mó taobhchruinnithe neamhoifigiúla ag eagrais dheonacha as tíortha ar fud an Domhain. 
Imeacht ollmhór ab ea é, aitheantas gur ceisteanna polaitiúla, eacnamaíochta, teicniúla iad na fadhbanna comhshaoil, ceisteanna uiledhomhanda, go deimhin, nach féidir tabhairt fúthu i gceart ach ar bhonn uiledhomhanda. 
Cinneadh go laghdófaí tiúchan na ngás san atmaisféar a chuireann leis an iarmhairt cheaptha teasa go dtí leibhéal na bliana 1990 faoin mbliain 2000. 
Rinneadh an t-uafás poiblíochta nuair a seoladh an Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide (an CCNAAA nó United Nations Framework Convention on Climate Change nó UNFCCC).
Maidir leis an smaoineamh ar "Lá Uisce" a cheiliúradh ar fud an domhain, pléadh é den chéad uair le linn Chomhdháil Rio sa bhliain 1992. Ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe rún ansin lenar dearbhaíodh gurbh é an 22 Márta Lá Domhanda an Uisce.
Agóid.
Tháinig Severn Cullis-Suzuki, an "Greta Thunberg roimh am", ar an bhfód mar ghníomhaí timpeallachta in 1992 agus í 12 bliain d'aois.
Cruitchorda. Uirlis cheoil mhéarchláir, in úsáid sa tSín faoin 8ú céad, san iarthar ón 15ú céad. Laghdaigh a úsáid sa 19ú céad, ach tá sé in úsáid arís le haghaidh ceoil luaith. Nuair a bhrúitear gléas gluaistear seac adhmaid, feistithe le figín leathair, cleite nó plaistigh (in uirlisí nua-aoiseacha), agus baineann sé seo stoitheadh as an tsreang (síneann na sreanga taobh thiar den mhéarchlár). Maolaítear creathanna na sreinge nuair a thiteann an seac ar ais ina áit.
Crústach. Artrapód uisciúil coitianta le péire giall (mandabail), agus dhá phéire adharcán chun tosaigh ar an mbéal san ainmhí fásta. Timpeall 40,000 speiceas, muirí den chuid is mó, ach cuid acu a áitríonn gnáthóga fionnuisce is domhanda. An-chuid foirmeacha. Cuimsíonn an timthriall beatha staid larbhach le 3 phéire géag.
Paul Jozef Crutzen. Ceimicí a rugadh in Amstardam ar an 3 Nollaig 1933 ab ea Paul Jozef Crutzen. Rinne sé taighde ar fhótaiceimic an ózóin san atmaisféar, agus léirigh i 1970 go raibh ról ag CFCanna (clórafluaracarbóin) in ídiú an ózóin sa chiseal ózóin. 
Chruthaigh sé go bhfeidhmíonn siad mar chatalaígh is nach n-ídeofaí iad sna himoibrithe dochracha in aon chor. Mar sin, féadfaidh oiread beag de CFC dochar as cuimse a dhéanamh don chiseal ózóin. 
Bhí an obair seo ina siocair leis an gcinneadh stop a chur le húsáid na CFCanna i gcuisneoirí is trealamh eile de réir a chéile. 
Roinn sé Duais Nobel na Ceimice 1995 le Mario Molina is Sherwood Rowland. 
Fuair sé bás ar 28 Eanáir 2021.
CRYSTAL. Pacáiste ríomhaire chun córais shaineolacha a shaothrú.
Cú. Pór madra a ritear anois ar son spóirt, ach a bhíodh in úsáid leis na mílte bliain chun giorriacha, sionnaigh is fianna a sheilg. Caol le fionnadh gearr. Na cosa, an t-eireaball is an soc fada. Is mionphór an cú Iodálach. Tarlaíonn rásaíocht con ar chúrsa fálaithe ciorclach nó ubhchruthach, agus mealltar na cúnna timpeall an chúrsa le giorria meicniúil. Tógadh an chéad chúrsa mar seo in Emeryville, California i 1919.
Cú faoil Rúiseach. Pór madra a saothraíodh sa Rúis chun an mac tíre a sheilg i gconairtí. Pór aclaí ard caol. An soc fada caol, an t-eireaball fada, an fionnadh fada díreach nó catach.
Cú Faró. Pór madra ar meánmhéid a saothraíodh san Éigipt. Cosúil ina sheasamh le cú (rásaíochta), ach le cluasa móra leathana bioracha a choinníonn sé in airde. An fionnadh gearr, scothdhearg/donn nó bán le paistí liatha nó scothdhearga.
Cuachfhungas. Fungas a tháirgeann corp torthaithe cupánchruthach, a osclaíonn agus é aibí chun an ciseal torthúil a nochtadh. Fásann an chuid is mó díobh ar ábhar orgánach lofa, agus tá cuid acu seadánach.
Cuaga. Cineál séabra ab ea an cuaga atá imithe in éag. Bhí sé dúchasach don Afraic Theas. Stríoca ar an gceann is ar na guaillí amháin. An cholainn donn, na cosa is an t-eireaball bán. Fuair an cuaga deireanach bás i zú Amstardam i 1883.
Cuaifeach uisce. Coibhéis farraige an tornádó. Leathann tonnadóir aeir atá ag rothlú go han-tapa ó bhun na scamall go dromchla an uisce, ag bailiú uisce an t-am ar fad. Tarlaíonn comhdhlúthú taobh istigh den tonnadóir freisin. Nuair a shroicheann cuaifeach uisce an talamh, fuasclaítear an t-uisce ann go tapa.
Cuaire spás-ama. Slonn a chuireann síos ar iarmhairt maise is fuinnimh ar an spás-am. I meicnic Newton, is nialas í seo, rud a chomhfhreagraíonn do spás-am leata neamhchuartha. Ach is eol ón mbreathnú ar chuaradh chúrsa an tsolais ó réaltaí ag ár nGrian nach leata atá an spás-am. I dteoiric ghinearálta na coibhneasachta, is de bharr go bhfuil mais i láthair atá an spás-am cuartha. Tairgtear go bhfuil réigiúin le cuaire éigríochta (i ndúphoill, mar shampla). Ag fad an-mhór amach ó reanna maisiúla spéire, bíonn an spás-am ionann is leata, rud a chomhfhreagraíonn d'imtharraingt lag.
Cuaisíteas. Is éard is cuaisíteas ann ná ionfhabhtú sa líneáil i gceann amháin nó níos mó de na cuasa i gcnámha na haghaidhe os cionn na sróine. Tarlaíonn sé uaireanta de thoradh ionfhabhtú na n-aerphasáistí uachtaracha (is é sin, slaghdán). Faigheann duine pian dhian os cionn an chuais, tinneas cinn, agus fiabhras.
Cualarach. Iasc le colainn chaol a mhaireann sa bhfarraige is uisce úr, de chlann atá dúchasach don leathsféar thuaidh. Déanann sé imirce chuig uisce úr le pórú. Suas le 30 cm ar fhad. Faightear é sa bhfarraige cois cladaigh, agus aibhneacha ón Iorua go Bá na Bioscáine.
Droichead Chuan Sydney. Ceann de chomharthaí suntasacha na hAstráile is ea an 'Droichead Chuan Sydney, an droichead stuach is airde ar domhan sa 20ú haois. Tá an phríomháirse 503 m ar fhad, agus an pointe is airde 134 m os cionn na farraige. Tá trácht feithiclí agus iarnród air.
Is breá leis na hAstrálaigh leasainmneacha a thabhairt ar ghnéithe poiblí, agus tugtar ‘An Crochadán Cóta’ go forleathan ar an ndroichead.
Cuas (anatamaíocht). San anatamaíocht, aon spás taobh istigh den cheann nó ball colainne eile. Ceanglaíonn na cuasa atá ar thosach na haghaidhe os cionn na sróine le cuas na sróine féin, atá lán le haer agus líneáilte le heipitéiliam riospráide. Laghdaíonn siad meáchan na blaoisce, agus feidhmíonn mar sheomraí athshondacha i ndéanamh fuaime. Athraíonn cáilíocht an ghutha nuair a bhíonn slaghdán ar dhuine, rud a ionfhabhtaíonn na cuasa seo: líonann siad le sreabhán agus athraíonn a n-airíonna athshondacha go mór. Faightear na cuasa ionchráiniacha a bhíonn lán le fuil idir cisil den scannán seachtrach (an dura mater) a chlúdáionn an inchinn, agus draenálann siad an fhuil fhéitheach ón inchinn go dtí an fhéith chuingealach inmheánach. Úsáidtear an téarma cuas sa phaiteolaíocht freisin d'oscailt mhínormálta le bun dall ar dhromchla eipitéiliach.
Cuasacháithníní. Floscthaí a fheidhmíonn mar a bheadh cáithníní iontu, nó fíorcháithníní go gcuireann a dtimpeallacht isteach orthu chun a n-iompar a athrú. Sampla den chéad saghas is ea an fónón, crith na laitíse criostalta. Sampla den dara saghas is ea gluaiseacht leictreon i solaid, agus sa chás seo is féidir go mbeidh an chuma ar na leictreoin go bhfuil mais i bhfad níos mó ná an saorleictreon acu. Cuasacháithníní tábhachtacha eile is ea floscáin is magnóin.
Cuasaichriostail. Ábhair sholadacha a léiríonn siméadrachtaí (cosúil le criostail) ar scálaí beaga ach nach mbíonn an struchtúr foirfe ordúil ginearálta acu a bhíonn ag fíorchriostail. Braitheadh a leithéid den chéad uair i 1984 nuair a taifeadadh siméadracht faoina 5 nach raibh súil leis sa chóimhiotal Al6Mn.
Cuaschlaonas. Sa gheolaíocht, struchtúr fillte i bhfoirm loig nó áirse inbhéartaithe. Cumtar é nuair a fhilleann carraigeacha dríodair síos. Malairt an dronnchlaonais.
Cúcamar. Féithleog dreaptha nó reatha le teannóga. Is dócha go bhfuil sé dúchasach don Afraic, ach saothraítear in áiteanna eile le fada fada mar ghlasra sailéid é. Na duilleoga croíchruthach, maothánach go bosach. Na bláthanna fireanna is baineanna 2.5 cm ar trastomhas, buí tonnadóirchruthach. Na torthaí níos mó ná 45 cm ar fhad, glas méith sorcóireach nó ubhchruthach.
Súmaire cladaigh. Inveirteabrach mara ispínchruthach le colainn bhog is ea an súmaire cladaigh. An béal ag ceann amháin, timpeallaithe ag suas le 30 adharcán, an t-anas ag an gceann eile. An craiceann leathrúil le struchtúir bheaga chnámhacha ann (cnáimhíní). 
Is ainmhí é a mhaireann ar ghrinneall na farraige nó gar dó, ó uisce tanaí cois cladaigh go dtí doimhneacht na farraige. Bíonn corp fada aige atá mar a bheadh ispín ann de ghnáth. Tá breis agus 1,000 speiceas díobh ar fud an domhain. Ag brath ar an speiceas atá i gceist bíonn siad chomh gearr le 2.5 cm nó chomh fada le 1 mhéadar ar fad! Craiceann tiubh righin a bhíonn ar an súmaire. Faoi mar a bhíonn ar an gcrosóg mhara tá béal, anas agus braiteoga air. Fásann féasóg de bhraiteoga timpeall a bhéil a úsáideann sé chun bia a scagadh amach as an sáile. Úsáideann an súmaire cladaigh braiteoga eile ar a dtugtar tiúbchosa agus é ag gabháil timpeall ar an ngrinneall. Tá greamáin súcháin ar na braiteoga a chuidíonn leis greim a fháil ar rudaí. Téann neart creachadóirí sa tóir ar an súmaire cladaigh – portáin, éisc agus turtair mhara ina measc, gan trácht
ar dhaoine. Chun iad féin a chosaint sceitheann súmairí áirithe snáithíní greamaitheacha amach as an anas. Nuair a théann an creachadóir i bhfostú sna snáithíní sin bíonn seans ag an súmaire éalú leis chomh tapa agus is féidir.
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an súmaire cladaigh ina leabhar "Cladaí Chonamara":
Cufróg. Is gnáthainm ar go leor speiceas cónaiféar síorghlas san fhine "Cupressaceae" é cufróg. Tá cufróga dúchasach do réigiúin mheasartha sa leathsféar ó thuaidh. Na duilleoga beag, cosúil le lanna. Na buaircíní cosúil le ceann máis agus 4-12 lann adhmadach nasctha ar a n-imill, ag fanacht ar na géaga ar feadh blianta uaireanta. Ruaigeann an t-adhmad feithidí, ach bíonn sí íogair d'fhuacht dhomhain.
Cufróg bhréige. Cónaiféar síorghlas, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh, an tSeapáin, agus Téaváin. Cosúil le cufróg, ach le duilliúr i gcraobhacha leata. Táirgeann sí adhmad, ach is crainn mhaisiúcháin cuid mhaith dá foirmeacha.
Cufróg Leyland. Crann hibrideach idiraicmeach idir fíorchúfróg is cufróg bhréige, a saothraíodh ar dtús i 1888. Braitheann a chruth ar an speiceas den dá cheann a bhíonn ina thuismitheoir baineann, ach bíonn siad colúnach i gcónaí, crua bríomhar. Bíonn na clóin le duilliúr liath nó glas níos coitinne ná na clóin eile. Úsáidtear go minic í chun fál a fhás go tapa.
Cúgar. Is ball de chlann na gcat a fhaightear i Meiriceá ó Cheanada aneas é an cúgar. Liath nó scothdhearg/donn. Aonarach ceantrach, áitríonn sé gnáthóga éagsúla. Itheann sé fianna den chuid is mó. Tá ainmneacha eile air: "leon sléibhe", "púma", "pantar", is eile.
Cúigmhéarach. Speicis éagsúla de "Potentilla" le bláthanna cúigpheitealacha bána, buí nó corcra.
Cuil Bhealtaine. Feithid sciathánach le beatha ghairid fhásta. Maireann sí 4 bhliain mar larbha, agus ansin tagann amach mar chuil fhásta eitilte, nach n-itheann is nach maireann ach 2-72 uair. I rith na tréimhse gairide sin cúplálann sí is beireann uibheacha. Tugann sí féasta do na héisc an t-am sin bliana, agus spórt do na hiascairí.
Cuil dhubh. Míol dúcholainneach plandaí a itheann trí shúlach plandaí a ionsú isteach.
Cuil ghorm. Cuileog mhór le bolg niamhghorm is ea cuil ghorm ("Calliphora vomitoria"). Beireann uibheacha ar ábhar lofa ainmhi. Itheann na larbhaí gan chosa trí bhia a leachtú: mar shampla, úscann na cuileoga fásta súlaigh dhíleáite ar an mbia agus ólann an t-ábhar tuaslagtha.
Cuil Spáinneach. Ciaróg gheal dhaite, ó réigiúin theo thirime de ghnáth is ea an cuil Spáinneach. Na larbhaí bídeach, le hingne, a itheann mar sheadán nó ar neadacha nó bianna stóráilte feithidí. Táirgeann na ciaróga fásta ceimiceán a dhéanann cloig ar an gcraiceann: ainm eile uirthi is ea ciaróg cloig.
Cuileann. Crann nó tom síorghlas is ea cuileann a fhásann 10 m ar airde, dúchasach don Eoraip. 
Nollaig.
Fástar go forleathan é mar mhaisiúchán, don Nollaig go háirithe. 
Bhaineadh na Rómhánaigh leas as an gcuileann agus iad ag comóradh Saturnalia (lean na Críostaithe an nós ar a mbealach féin).
Cuileog ghlas. Aifid bhogcholainne a itheann trí shúlach plandaí a shú. Colainn ramhar ghlas ag an mbaineannach, gan sciatháin; an fireannach níos dorcha. Tálann sí drúcht meala, agus uaireanta déanann seangáin freastal uirthi. Timthriall casta beatha aici, agus táirgtear suas le 10 nglúin gach bliain ar mhodh neamhghnéasach. Is lotnaid an-suntasach í nuair a bhíonn sí an-fhlúirseach.
Cuilghaiste Véineas. Is planda beag ilbhliantúil ascnaideach é cuilghaiste Véineas. Tá sé dúchasach do na coillte neamhthorthúla péine in oirdheisceart na Stát Aontaithe. Na duilleoga i gcnotaí. Na bláthanna bán le 5 pheiteal, i spící caola suas le 15 cm ar airde. Gach duilleog ina dhá leath, cuid íochtarach sciathánach is cuid uachtarach (an gaiste) ina dhá liopa leathsféarúla le 3 thruicearghruaig i ngach ceann agus fiacla mar imeall air. Má spreagann feithid na gruaigí seo, dúnann na liopaí go daingean de phreab, tálann faireoga dearga ar dhromchlaí na liopaí einsímí, agus díleánn an planda an chreach go hiomlán roimh athoscailt na duilleoige.
Cuília. Éan Afracach fíodóra a áitríonn talamh féaraigh, coillearnach is riasc. Itheann sé síolta. Is lotnaid shuntasach talmhaíochta an cuília gobdearg, a chiapann barra gráin.
Cuilithe. Foirm rothlach sreafa i sreabháin. Bíonn na sruthlínte cuartha, agus fiú ina lúba iata. Samplaí dá leithéid is ea cuilithí guairneáin, camanfaí is iomghaotha, agus guairneáin in abhainn de thoradh bac ar an tsreabh.
Cuimhne. Cumas teacht ar eolas san intinn mar gheall ar eachtraí a tharla san am atá caite is an chuimhne. Sna teoiricí ar an gcuimhne, pléitear cén fáth go ndéantar dearmad (meath nó trasnaíocht le hábhair eile) agus an féidir go bhfuil dhá stór san intinn ina ndéantar dearmad ar rátaí difriúla (cuimhní gearrthéarma is fadtéarma). Déantar iarracht cuimhne eipeasóideach (cuimhne ar eachtraí ar leith a tharla do dhuine) is cuimhne shéimeantach (eolas) a thuiscint, agus conas a idirghníomhaíonn eolas nua atá ag teacht isteach le heolas a bhí ag duine roimh ré, maidir le tuiscint teanga is réiteach fadhbanna (cuimhne oibrithe). I measc na bhfadhbanna praiticiúla, tá iontaofacht cuimhne finné súl, mar is eol go bhfuil sé éasca finné súl a chlaonadh le heolas a fhaigheann sé i ndiaidh na heachtra.
Cuimhne bholgánach. Saghas cuimhne ríomhaire a saothraíodh ar dtús sna 1970idí. Cuimhne inléite inscríofa an cineál cuimhne seo, a fheidhmíonn trí mhionbholgáin mhaighnéadaithe pholaraithe, a sheasann do ghiotáin, a chasadh. Is struchtúir an-storrúla ón taobh meicniúil iad seo, agus feidhmíonn siad go maith thar raon mór teochta. Ach is mall costasach iad i gcomparáid le cuimhní leathsheoltacha. Baintear feidhm astu i gcomhshaolta garga.