Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cath Fionntrá. Is insint próis na Fiannaíochta as luath-NuaGhaeilge é Cath Finntrágha. Mar a chaomhnaítear inniu é, is amhlaidh go dtéann an téacs siar go dtí an 15ú haois, ach is amhlaidh go bhfuil sé bunaithe ar ábhair níos sine. Insítear scéalta maidir le Fionn mac Cumhaill agus na Fianna, agus Éire á chosaint acu in éadan ionraidh iasachta i gceannas rí an domhain, Dáire Donn.
Achoimre.
Bhí sé ar intinn ag Dáire Donn, "rí an domhain" agus an taoiseach is cumhachtaí na hEorpa, Éire a ionradh. Bhí díoltas uaidh as Fionn mac Cumhaill óige gur éalaigh sé le hiníon agus bean chéile Bholcáin, Rí na Fraince, agus é i seirbhís gallóglaigh dó. Le cois sin, bhí onóir agus mórchúis Dháire spreagtha le scéalta faoi rath Fionn. Bhailaigh sé arm mór ó fhud na hEorpa agus tháinig sé i dtír in Éirinn ar Fionntrá, Contae Chiarraí), gar don Daingean. Tharla cath mór fada ansin. Chuaigh Oisín mac Fionn í gcomhrac aonair in éadan Bolcáin, a chuaigh as a mheabhair maraon le Suibhne Geilt, agus theith sé, agus i ndeireadh na dála tháinig i dtír ag Gleann Bolcáin.
Tháinig ar an bhfód mac óg rí na nUladh le buíon bhuachaillí chun Fionn a thacú, ach maraíodh é. Le teacht na dTuatha Dé Danann ámh, thóg na Gaeil an lámh in uachtar. Mharaigh Fionn Dáire Donn agus banghaiscíoch na Gréige Ógarmach, thug na hionróirí an cás suas agus theith siad.
Lámhscríbhinní agus stair.
Mar a caomhnaítear inniu é, is amhlaidh go dtéann ann téacs siar go dtí an 15ú haois in dhá phárlámhscríbhinn:
I nóta scríofa i Rawlinson B. 487, maíonn an scríobhaí Finnlaech Ó Cathasaigh as Tír Amhlaidh, Contae Mhaigh Eo gur chum sé an scéal do Shadhbh Ní Mháille (iníon Tadhg Uí Mháille), bean chéile "Richard MacWilliam Bourke" (bás 1479).
Molann tagairtí níos luaite do chath Fhionn ag Fionntrá go raibh leagan nó dhó i dtreis chomh luath is an 12ú haois. Luaitear an eachtra i scéal grá de chuid "Agallamh na Seanórach". D'imigh Fionn leis chun troid lena namhaid, ach bhris sé an turas chun bheith ina fhear chleamhnais do "Cáel" agus "Créde". Ag deireadh an chatha seacht lá dhéag, bháigh "Cáel" ar tóir namhaid, agus d'éag "Créde" de bhrón.
Faightear i téacs an 15ú haoise, scéal fíor-athbhreithnithe, le hábhair ilchineálacha ón Fiannaíocht, ón Rúraíocht agus óna Scéalta miotaseolaíochta. Moladh go bhfuil a chreatlach bunaithe ar scéal níos luaite, "Cath Trága Rudraigi", ina ionsaíonn airm na Lochlannach Éire agus téann i gcomhrac ag Dún Droma, Contae an Dúin.
Seantráchtaireacht.
Thug John O'Donovan roinnt léargas suimiúil ar Chath Fhionntrá ina litreacha An Suirbhéireacht Ordanáis 1841. Thug sé faoi deara roinnt carn adhlactha gar do Cheann Trá, a mheastar gur fianaise de mhór-ár iad, i dteannta le dearbhuithe áitiúla de chnámha agus de blaoscanna aimsithe taobh thoir den trá. Thug sé faoi deara chomh maith talamh bog aitheanta mar reilig na n-ár, "Goin na dTréanfhear".
Fianshruth. Is éard atá i gceist leis an teideal Fianṡruth Fionn (Meán-Ghaeilge Fianṡruth (Find)) ná dhá liosta in ord aibítre d'ainmneacha na Fiannaíochta, ó ré na Meán-Ghaeilge. I Leabhar Buí Leacáin amháin atá siad ar marthain, a théann siar go dtí an dóú haois déag. Maíonn Gerard Murphy go mb'fhéidir gur cuireadh tús leis an gcnuasach chomh luath leis an aonú haois déag. I dteannta na liostaí, ar a dtugtar ar "A" agus "B", tá réamhrá. I measc na 170 ainm, isteach nó amach, atá iontu, ní fhaightear líon mór dóibh i bhfoinsí eile, ainneoin go bhfuil líon eile de lucht aitheanta na Fiannaíochta, amhail is Fergus Finnbél, in easnamh.
Teideal.
Is féidir an chiall "seanchas na bhFiann" a bhaint as an teideal "fian-ṡruth". Mar a chuir Stern in iúl, feictear an focal sa Dinnseanchas Aoi, mar cheann de na seánraí liteartha nár chóir a aithris ag Aonach Charmain:
Réamhrá ó Liosta "B".
Seachas i bhfoirm macasamhála, ní foilsíodh liosta na n-ainmneacha fós. Seo a leanas an réamhrá do liosta "B" (difríochtaí i dtaca le liosta "A" idir lúibíní), aistriúchán Gearmáinis le Ludwig Stern, agus aistriúchán Nua-Ghaeilge:
Finn Eces. San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, file agus saoi na bhFiann ab ea Finnéigeas (Sean-Ghaeilge Finn-Éces). 
De réir an scéil "Macgnímartha Finn", múinteoir Fhionn mhic Chumhaill ab ea é. Ar feadh na mblianta, bhí Fionnagán ag iarraidh an bradán feasa a bhreith, ach theipeadh air. Sa deireadh lá amháin, agus Fionn óg in éineacht leis, rug sé é, agus d'iarr sé ar a dhalta an t-iasc a réiteach. Dhóigh Fionn óg a ordóg ar chraiceann te an éisc, ámh, agus chuir ina bhéal í chun í a mhaolú. Bronnadh air dá bharr fios an éisc, a bhíodh aige pé uair a chuireadh sé a ordóg ar ais ina bhéal.
Nuada.
I bhfoinsí ar leith, luaitear "Nuada" mar "Nuadu Finn-Éces", agus molann údair éagsúla go bhfuil gaol idir Fionn agus an Bradán Feasa, agus cultas "Nuada" féin. Deirtear i seanchas na bhFiannaíocht gur shinsear Fhionn ab ea Nuada.
Ospidéal Beaumont. Is ospidéal oiliúna é Ospidéal Beaumont ("Beaumont Hospital") atá lonnaithe ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Osclaíodh an t-ospidéal i 1987. Tá 820 seomraí leaba san ospidéal. 
Tá an t-ospidéal mar chuid den ghrúpa Ospidéil RCSI agus tá caidhreamh oideachasúil ag an ospidéal le Coláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn (RCSI). 
Stair.
Achtaíodh Acht Ospidéil Lorcáin Naomhtha, ar an 9 Márta 1943 (Saint Laurence's Hospital Act, 1943). Bhí sé mar aidhm ag an Acht ospidéal poiblí nua, a thógfaí faoina chuid forálacha a chur in áit na dtrí ospidéal stairiúla: Ospidéal Richmond, Ospidéal Whitworth agus Ospidéal Whitworth Hardwicke (ar a dtugtaí na hOspidéil Tí Thionscail i dteannta a chéile). 
Mar a tharla, áfach, níor tógadh an t-ospidéal nua riamh. Lean na trí hospidéal ar aghaidh den chuid is mó mar a bhí roimhe sin, go dtí gur cuireadh Ospidéal Beaumont, eintiteas ar leith, ina n-áit sa bhliain 1987 (tháinig Sráid Jervis agus an Richmond le chéile). 
Osclaíodh na doirse don phobal ar 29 Samhain 1987. Macasamhail den Ospidéal na hOllscoile, Corcaigh a bhí ann ar dtús.
Seirbhísí.
Soláthraíonn Beaumont raon leathan de sheirbhísí cliniciúla agus speisialtacha agus tá clú agus cáil ar an cúram atá ann.
Aonad Athshlánúcháin.
Tá an tAonad seo suite ar an gcéad urlár agus sainfheidhmíonn sé i dianchúram othair a dteastaíonn tréimhse athshlánúcháin uathu. Tá an Rannóg Fisiteiripe d’Othair Amach, Obrádlann, X-ghathach, Ultrafhuaim, agus Leitreacardgram mar chuid dár n-áiseanna chomh maith
Ospidéal Naomh Iósaef, Ráth Eanaigh.
Is ospidéal géarmhíochaine é Ospidéal Naomh Iósaef agus soláthraítear cúram Míochaine agus Máinliachta d’othair cónaithe, Seirbhísí Cúram Lae agus Fisiteiripe Othair Amach agus seirbhísí Raideolaíochta. Tá Aonad Athshlánúcháin ag an Ospidéal chomh maith.
Maoiniú.
Is carthanas cláraithe Fondúireacht Ospidéal Beaumont agus is fiontar tiomsaithe airgid oifigiúil é d’Ospidéal Beaumont. Tá sé d’aidhm ag an bhFondúireacht maoiniú airgid a aimsiú agus a spreagadh ón bpobal ar mhaithe le barr foirfeachta a bhaint amach i gcúram othair in Ospidéal Beaumont.
Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2019. Is é Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2019 an 131ú heagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Tá 31 chontae as Éirinn páirteach ann (gach contae seachas Cill Chainnigh), chomh maith le Londain agus Nua-Eabhrac. 
Foirne, staideanna agus suíomhanna.
Tá 33 fhoireann páirteach sa chraobhchomórtas.
Eòghann MacColla. B'fhile nó bard Gaelach ab ea Eòghann MacColla. “Evan MacColl” a bhí air i mBéarla. Bhíodh “Bàrd Loch Fìne”, “Clàrsair nam Beann” agus “Bàrd Chanada” air mar leasainm. 
Saol.
Rugadh MacColla sa bhliain 1808 sa Cheann Mhòr, in aice le hInbhir Aora. 
Foilsíodh a chéad chnuasach dánta sa bhliain 1836, le dánta i nGaeilge na hAlban agus i mBéarla. Foilsíodh Clàrsach nam Beann, agus a chuid dánta go léir, sa bhliain 1937. 
Chuaigh MacColla ar imirce go Ceanada sa bhliain 1849. Fuair ​​sé bás in Toronto sa bhliain 1898.
Dún Mhic Aoidh. Tá Dún Mhic Aoidh (English - "McKee Barracks") lonnaithe in aice le Páirc an Fhionnuisce sa Chabhrach i mBaile Átha Cliath.
Tógadh an dún d'Arm na Breataine i 1888 agus Marlborough Barracks an t-ainm a bhí air ag an am sin.
Sa bhliain 1922 ghlac an Saorstát seilbh ar an Dún agus sa bhliain 1926 athainmníodh é in ómós do Risteárd Mac Aoidh iarbhall sinsearach den Sean-IRA.
Teddy Yarosz. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Teddy Yarosz a rugadh Thaddeus Jarosz ar 24 Meitheamh, 1910 i Rochester, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 29 Márta, 1974.
Círéib Soweto. Maraíodh breis is 176 i gCíréib Soweto san Afraic Theas ar 16 Meitheamh 1976.
D'éirigh daltaí gorma meánscoile amach in Soweto mar agóid i gcoinne úsáid na hAfracainise mar theanga theagaisc in áit an Bhéarla. Ach b'agóid pholaitiúil í sin, agus is beag baint a bhí aici le labhairt na teanga sna ceantair ar láidre í. 
Bhí an cath in aghaidh na cinedheighilte i gcomhfhios don saol mór ón lá sin amach. Tháinig ardú tuisceana dá bharr, agus theip ar an Apartheid de bharr dhásacht an phobail sna blianta ina dhiaidh sin.
Risteárd Mac Aoidh. Ball sinsearach den Sean-IRA ab ea Risteárd Mac Aoidh ("Richard "Dick" McKee" as Béarla). Bhí sé cairdiúil le baill shinsireach eile i ngluaiseacht na Poblachta, ar nós Éamon de Valera, Micheál Ó Coileáin agus Austin Stack. 
D'iarr Micheál Ó Coileáin ar Risteárd Mac Aoidh baicle bheag a chur le chéile chun feallmharuithe a dhéanamh le linn Chogadh na Saoirse in Éirinn. An Dáréag nó an Scuad a glaodh orthu. Bhí an-rath orthu le linn Cogadh na Saoirse.
Cuireadh chun bás Risteárd Mac Aoidh i gCaisleán Bhaile Átha Cliath ar an Domhnach 21 Samhain 1920, ar lá ar dtugadh Domhnach na Fola air.
Tá Dún Mhic Aoidh sa Chabrach ainmnithe in ómós dó agus tá leacht cuimhneacháin in ómós dó i sráidbhaile Fhionnghlaise.
Ard-Mhúsaem na hÉireann - Na hEalaíona Maisiúla agus Stair.  
Tá Ard-Mhúsaem na hÉireann suite ar Shráid Chill Dara i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath agus tá an chuid de a bhaineann le Na hEalaíona Maisiúla agus Stair lonnaithe i nDún Uí Choileáin ar Shráid na Binne Boirbe.
Tá trí bhrainse de chuid an mhúsaeim i mBaile Átha Cliath agus ceann amháin lonnaithe i Maigh Eo. Tá saorchead isteach sna ceithre mhúsaem.
An bailiúchán óir.
Tá bailiúchán Ard-Mhúsaem na hÉireann d'órshaothar ón gCréUmhaois ar cheann de na bailiúcháin is mó agus is tábhachtaí in Iarthar na hEorpa. Táirgeadh na réada is luaithe idir 2200 agus 1800 R.Ch. ó ór a mheastar a scagadh as gairbhéil aibhneacha agus trí chnagáil rinneadh leatháin thanaí de. Bhí dhá chineál díobh seo i gceist: dioscaí dronnacha, d’fhaightí iad seo ina bpéirí uaireanta, agus ornáidí i gcruth corráin ar a dtugtaí luanlaí. Tá na dioscaí maisithe le sraitheanna comhlárnacha poncanna, croiseanna, triantán agus fiarlán, agus tugann an dá pholl sa lár le fios go raibh siad ceangailte le ball éadaigh agus gur caitheadh iad ar ócáidí speisialta.
Féach freisin.
Ard-Mhúsaem na hÉireann
Naisc sheachtracha.
Ard-Mhúsaem na hÉireann - Na hEalaíona Maisiúla agus Stair Suíomh gréasáin
Philip Moriarty. Is fisiceoir Briotanach é Philip Moriarty (rugadh i 1968 i Londain).
Oibríonn Moriarty in . Bhí aithne aige as a chomhoibriú le ar an tsraith físeán eolais Idirlín . Tá sé féin agus grúpa nanaitheicneolaíochta ag déanamh taighde ar iompar coimpléisc adamhacha shimplí d'fhonn a bheith in ann a phriontáil le adaimh aonair.
Saol.
Réim.
Rugadh Moriarty i Londain agus bhog sé mar leanbh sa bhliain 1972 go Muineachán i bPoblacht na hÉireann. Ina óige, ní raibh sé in ann é féin a aithint leis an gcultúr i Muineachán, mar ní raibh sé poblachtach ná cráifeach. Mar mhac léinn bhí air an tríú bliain dá chuid staidéar a athdhéanamh, rud a dúirt sé a bhí déanta go maith.
Ón bhliain 1990 go 1994 d'fhreastail Moriarty ar Scoil na nEolaíochtaí Fisiciúla in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, áit a bhfuair sé a dhochtúireacht sa bhliain 1994 san fhisic. Go dtí an bhliain 1997, d'oibrigh sé ansin mar thaighdeoir iardhochtúireachta i réimse na fisice in . Bhí sé ina léachtóir ansin sa Roinn Fisice, a d'fhan sé go dtí an bhliain 2003. Ón bhliain 2005 tá sé ina Ollamh le Fisic sa Scoil Fisice agus Réalteolaíochta, Ollscoil Nottingham.
Saol pearsanta.
Tá Philip Moriarty pósta agus tá beirt iníonacha 13 bliana d'aois agus mac 7 mbliana d'aois aige. Tá an teaghlach ina chónaí i Nottingham.
Bhí Moriarty ag seinm giotáir leictrigh ó bhí sé ina óige, is maith leis miotal trom agus scríobhann sé faoin nasc idir an miotal trom agus an .
Seasca Siombail.
Is minic aoi Moriarty freisin ar an tsraith físeán Idirlíon Seasca Siombail, áit a n-iarrann ar eolaithe carachtar fisiceach den chuid is mó (m.sh. Ψ) i ngach clár, agus ansin labhraíonn sé féin agus an Seasca Siombail faoi insint ábhar nasctha. Is aoi rialta é Philip Moriarty agus d'oibrigh sé ar os cionn 290 eipeasóid a breathnaíodh níos mó ná 50 milliún uair ar an ardán físe gréasáin YouTube.
Maighstir Ailein. Bhí Ailean MacDhòmhnaill nó Maighstir Ailein (25 Deireadh Fómhair 1859 - 8 Deireadh Fómhair 1905
ina shagart Caitliceach, ina fhile, ina bhéaloideasóir agus ina ghníomhaí chearta sibhialta. 
Beathaisnéis.
Rugadh MacDhòmhnaill san Ghearasdan, in Albain, ba mhac tábhairneora é, de shliocht Chlann Dòmhnaill na Ceapaich. Sula ndeachaigh sé isteach i seimineár, ní raibh ach an Béarla ag an neach seo, a bheadh sa todhchaí ina scoláire Gaelach. Fuair sé a chuid oideachais ag 'El Colegio de San Ambrosio-Seminario de Escoceses', i Valladolid, an Spáinn. D'oirnigh an tEaspag Eyre ina shagart é i nGlaschú an 9 Iúil 1884. Bhí sé ina shagart san Òban roimh é a bheith curtha ar aghaidh chuig Dalabrog, Uibhist a Deas. Bhí Èirisgeigh, atá suite trasna an bhá, faoina chúram freisin. Nuair a bhí gá le glaonna breoite ar Èirisgeigh, thiocfadh MacDhòmhnaill chuig an trá agus lasfadh sé tine chnámh mar chomhartha d'iascairí Èirisgeigh teacht agus é a thabhairt trasna na farraige. 
Tharla comhghríosú le linn na tréimhse seo ó Choimisean Napier agus ó "Dhionnasg an Fhearainn". Dá bhrí sin, bhí MacDhòmhnaill gníomhach i gcearta níos mó a éileamh ar son an tionónta bhoicht a bhí ina mhórchuid dá pharóistí. Ag an am, ba iad baill d'Eaglais na hAlban a bhí i gceannas ar rialtas an oileáin agus ar bhord na scoile. Dá bhrí sin, thosaigh MacDhòmhnaill ag iarraidh ar a pharóiste vótáil in aghaidh iarrthóirí an tiarna talún. Is tasc é seo a raibh géarghá le bheith stuama agus, dar le Iain Latharna Caimbeul, tá sé suntasach go bhfuil Protastúnaigh Uibhist a Deas fós sásta ardmholadh a thabhairt dó. 
Mar sin féin, briseadh ar a shláinte in eipidéim, le linn dó na Sacraimintí a chur ar fáil go dícheallach "ar son na ndaoine a bhí ag fáil bháis." Chun dlús a chur lena théarnamh cuireadh é chuig Uibhist a Deas. agus beidh cáil go deo ar Èirisgeigh trí shaothair an tsagairt Maighstir Ailein, de thoradh 'Eilein na h-Òige', dán a chum sé.
Thuill sé go gasta grá a pharóistí agus rinne sé maoirsiú ar thógáil eaglais agus teach an reachtaire nua, a bhfuil an dá cheann acu fós ag seasamh ar an oileán. Cé go bhfuair sé bás ón niúmóine i 1905, tá cuimhneamh go fóill ar 'Maighstir Ailein' in Uibhist a Deas agus Èirisgeigh.
Bailitheoir béaloidis.
Thosaigh MacDhòmhnaill ag bailiú béaloidis nuair a nuair a seoladh é chun obair a dhéanamh san san "Òban" go gairid tar éis a chomhordaithe. Le cabhair ó pharóiste ó Oileán Leòdhais, bhailigh MacDhòmhnaill roinnt iomann liotúirgeach Réamh-Reifirméisean i nGaeilge na hAlban. Chomh maith leis sin, chuir sé lena chuid cumadóireachtaí agus aistriúcháin féin, a úsáideadh ina dhiaidh sin in Uibhist a Deas agus in Èirisgeigh go dtí tar éis Vatacáin II. 
Bhí meas mór aige ar ghluaiseacht na Seacaibíteach, agus ba shaineolaí é i stair éirí amach 1745. Tá a chuid lámhscríbhinní caomhnaithe go fóill agus, cé nach bhfuil siad foilsithe, is foinse shaibhir de bhéaloideas agus de stair na nGarbhchríoch iad. 
Chuir MacDhòmhnaill a lán ábhar ar fáil a d'fhoilsigh Ada Goodrich Freer a coimisiúnaíodh chun an dara radharc san Ghaeltacht agus sna hOileáin a fhiosrú ag an Society for Psychical Research sa bhliain 1894-5.
Michael Newton (scoláire). Is gníomhaí mionteanga agus scoláire Gaeilge na hAlban é Michael Newton. Rugadh é sa bhliain 1965 agus tógadh é i bpobal dátheangach (Spáinnis agus Béarla) i nDeisceart California. Thug sé faoi ghairm bheatha i ndearadh cluiche ríomhaireachta mar dhéagóir, agus é mar dhuine de na daoine a chruthaigh an cluiche ceannródaíoch Dungeon Máistir ag FTL Games. Tar éis dó céim magna cum laude a bhaint amach ó Ollscoil San Diego sa bhliain 1990 le céim san eolaíocht ríomhaireachta, dhírigh sé ar staidéar Ghaeilge na hAlban agus sa bhliain 1998 fuair sé PhD sa Léann Ceilteach ó Ollscoil Dhún Éideann. 
Tá Newton tar éis roinnt tionscadal scoláireachta a tháirgeadh maidir le Gàidhlig na hAlban, lena n-áirítear leabhair, ailt, imleabhair eagarthóireachta, postanna blag, físeán faisnéise, agus tionscadail ilmheán digiteacha sna daonnachtaí a fhéachann ar fhilí Ceilteach i Meiriceá Thuaidh ar a bhfuair sé duaiseanna iomadúla dó, lena n-áirítear Gradam Coralys i 2002 agus 2003 agus an chéad Duais Saltire 2014 ó Ollscoil Naomh Aindriú. Fuair sé an Gradam Idirnáisiúnta ag Gradaim Ghaeilge na hAlban 2018 i nGlaschú as an cúnamh a thug sé do Ghaeilge na hAlban. 
Tá sé ina chomhbhunaitheoir agus ina chomhalta boird ar (Scottish Gaelic Foundation of the United States). 
Tugann cuid mhór dá chuid oibre dúshlán do na steiréitíopaí diúltacha a bhí réamh-mheasta ar an tsochaí Ghaelach ag údaráis Anglafhónach agus foinsí Anglalárnaíocha, ag tarraingt ar mhodhanna a úsáidtear i staidéir iarchoilíneachta. Is é an t-aon scoláiré amháin atá ag déanamh staidéir ar oidhreacht na bpobal inimirceach ó Ghaeltachtaí na hAlban, go háirithe trí iarsmaí litríocht na Gaeilge a aimsiú agus a anailísiú. 
Seanchaidh na Coille.
Scríobh an t-údar Diana Gabaldon, a scríobh an tsraith Outlander, réamhrá ar "Seanchaidh na Coille". Cuireadh an leabhar ar an ngearrliosta do Ghradam Leabhar an Atlantaigh do Scríbhneoireacht Scoláireachta 2016 agus roghnaigh Cumann Staidéar Liteartha na hAlban é mar cheann de na Leabhair Albanacha Is Fearr in 2015.
Muiredach Tirech. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann den 4ú haois ab ea Muireadach Tíreach (Sean-Ghaeilge Muiredach Tírech) mac Fíachu Sroiptine.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó na Trí Cholla, a mharaigh a athair, a chur ar deoraíocht. D'fhill na "Colla" i am trátha agus rinne siad iarracht é a spreagadh iad a mharú. Nuair a theip orthu, chuaigh sé i mbun a sheirbhíse i gceannas a arm. Cuireadh ag cumhacht é ag "Cáelbad".
Insíonn McManus: “Ag dtús na ceathrú haoise, dhírigh, Muiredeach Tireach, Ard-Rí na hÉireann, a thriúr nia, na Trí Cholla, a n-aghaidh a chur ó thuaidh, agus talamh an chlaímh a bhaint amach dóibh féin. Ar chreachtaí seanríocht na nUladh, bhunaigh siad ríocht nua na n"Airgíalla" — a bhí as seo amach, ar feadh míle bliain nach mór, ról tábhachtach aige i stair na hÉireann, agus a bhí i seilbh ag a sliocht Mic Mhathúna, Uí Anluain, Uí Chearbhaill, agus Mic Uidhir.”
Sliocht.
De réir "Leabhar Gabhála na hÉireann" agus a saothair fréamhaithe, athair "Eochaid Mugmedon" ab ea "Muiredach Tírech", agus dá bharr seanathair Néill Noígíallaigh agus sinsear ríshliochtaí Uí Néill agus na gConnacht.
Cáelbad. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Caolbhadh (Sean-Ghaeilge Cáelbad) mac Chroinn Badhraoi, de shliocht Mhail mhic Rochraí. Inneacht iníon Lughaí ba ea a mháthair. Ba rí Dhál Araí é a mhac, Fiachna Lonn.
Rí na nUladh ba ea Caolbhadh sular tháinig sé i gcoróin mar Ard-Rí, tar éis dó "Muiredach Tirech" a mharú ag Portrí. D'éiligh sé an bóramha gan cath. Bhí sé í réim ar feadh bliana sular mharaigh Eochaid Mugmedon é.
Ginealach.
De réir to Foras Feasa ar Éirinn, ba é Caolbhaidh mac Chroinn Bhadhraoi mhic Eochaidh Chobha mhic Lughaidh mhic Rossa mhic Iomchaidh mhic Feidhlimidh mhic Cais mhic Fiachaidh Aruí mhic Aonghsa Ghaibhnionn mhic Fearghasa Fhoghlais mhic Thiobraide Tirigh mhic Bhreasail mhic Fearb mhic Mhail mhic Rochruí mhic Chathbhaidh mhic Ghiallchaidh mhic Chunnchaidh mhic Fionnchaidh mhic Mhuireadhaigh mhic Fiachaidh Fionnamhnais mhic Iriail Ghlúnmhair mhic Chonaill Chearnaigh de threibh "Ir" mhic Mhíl Espáine.
Le taobh sin, in "Irish Genealogies" le John O'Hart, is iad seo a leanas sliocht Chaolbhaidh:
Eochaid Mugmedón. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Eochaidh Muighmheadón (Sean-Ghaeilge Eochaid Mugmedón), atá cáil aige mar athair Néill Naoighiallaigh agus sinsear chlann Uí Néill agus na gConnachta.
Ní luaitear é i liosta ríthe na Teamhrach i "mBaile Chuinn Chétchathaig", ach faightear é i Leabhar Gabhála na hÉireann, Annála na hÉireann, Foras Feasa ar Éirinn agus na "Sioncronachtaí Laud".
De réir "Leabhar Gabhála na hÉireann", mac an iar-Ard-Rí, Muireadhach Tíreach, ab ea Eochaidh. Maraíodh Muireadhach ag "Cáelbad" mac Croinn Bhradruí, rí Uladh, ach bhí Cáelbad i réim ach ar feadh aon bhliain amháin sular mharaigh Eochaidh é agus tháinig i gcoróin. D'éiligh sé bóramha na Laighean gan chath. De réir Céitinne ámh, cloíodh é sa Chath Cruachan Claonta ag rí na Laighean, "Énnae Cennsalach".
Bhí Eochaidh i réim ar feadh seacht nó ocht mbliana, sula bhfuair sé bás de thinneas ag Teamhraigh. Tháinig deartháir Mhongfionn "Crimthann mac Fidaig", rí na Mumhan, i gcomharbacht air.
Teaghlach.
Sa seanscéal "Eachtraí Mhic Eochada Mhuighmheadoin", insítear go raibh beirt bhan aige: Mongfhionn, iníon "Fidach", a rug ceathrar mac leis, Brión, Ailill, Fiachra agus Fearghas; agus Caireann Chasdubh, iníon Sachell Balb, rí na Sacsanach, a thug a mhac iad cáiliúla ar an dáil, Niall.
Deirtear gurbh fhuath le Mongfionn Caireann, agus chuir sí iachall uirthi a leanbh a fhágaint amuigh, ach tarrtháladh agus tógadh é ag Torna, file. Agus é fásta, d'fhill Niall go Teamhraigh agus d'fhuascail sé a máthair ó dhaoirse Mhongfionn.
Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága "Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh", deirtear gur "Féile Mhongfhionn" a ghlaoití go minic ar fhéile na Samhna, agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna. Cé gur dochreidte é go raibh céile Sachsanach ag Eochaidh, molann T. F. O'Rahilly go bhfuil an t-ainm "Caireann" fréamhaithe ó Carina na Laidine, agus gur inchreidthe gur Rómán-Briotanach í. Go deimhin, deir Céitinn nár Sachsanach ach "iníon rí na Breataine" í.
Craobh ghinealaigh.
"Na Connachta: Brion, Fíachra agus Ailill."
No Code. Is albam ón bhanna Pearl Jam é No Code, a eisíodh i mí Lúnasa na bliana 1996.
Rory Stewart. Polaiteoir de chuid Páirtí Coimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea Roderick James Nugent "Rory" Stewart. Rugadh é i Hong Cong ar an 3 Eanáir 1973.
Cool FM. Is stáisiún raidió é Cool FM atá bunaithe i dTuaisceart Éireann. Thosaigh sé ag craoladh ar an 7 Feabhra 1990.
Avignon. Cathair in oirdheisceart na Fraince ar bhruach chlé na Róine is ea Avignon. Tá an chathair suite in "département" Vaucluse. Sa bhliain 2011, bhí 90,194 duine ina gcónaí sa chomún, 12,000 díobh siúd i lár stairiúil na cathrach, laistigh de na múrtha ón Meánaois. Bhí cónaí ar na pápaí in Avignon sna blianta 1309–1377. Ba leis an bpápacht Avignon go dtí 1791, bliain a ndearnadh cuid den Fhrainc arís é.
Eddie Babe Risko.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Eddie Babe Risko a rugadh Henry Pylkowski ar 14 Iúil, 1911 i Syracuse, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 8 Márta, 1957.
Freddie Steele. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Freddie Steele a rugadh Frederick Earle Burgett ar an 18 Nollaig, 1912 i Seattle agus a fuair bás ar an 22 Lúnasa, 1984.
Denholm Elliott. B'aisteoir Sasanach é Denholm Mitchell Elliott (a rugadh ar an 31 Bealtaine 1922 i Ealing, Middlesex agus a fuair bás ar an 6 Deireadh Fómhair 1992).
Ardeaglais San Stiofán, Vín. Ardeaglais Chaitliceach atá suite i Vín na hOstaire í Ardeaglais San Stiofán.
Robert Shaw. B'aisteoir Sasanach é Robert Archibald Shaw a rugadh ar an 9 Lúnasa 1927 i Westhoughton, Lancashire agus a fuair bás ar an 28 Lúnasa 1978 i dTuar Mhic Éadaigh, Contae Mhaigh Eo.
Fred Apostoli.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Alfredo "Fred" Apostoli a rugadh ar an 2 Feabhra, 1913 i San Francisco agus a fuair bás ar an 29 Samhain, 1973.
Criofan. Is céad ainm fireann é Criofan (Sean-Ghaeilge Crimthann) le brí "sionnach".
Daoine suntasaí leis an ainm mar a leanas:
Eochaidh. Is ainm coitianta Gaelach na meánaoise é Eochaidh (féach Leaganacha), fréamhaithe ó "ech" na Sean-Ghaeilge, each, capall.