Trelis/gawiki huggingface dataset:
Foirmle a hAon. Is rangú rásaíochta mótar é Foirmle a hAon, nó F1 mar a ghlaotar air ina leagan ghiorraithe. 'Sé an rangú is airde é ó thaobh rásaíocht roth oscailte sa domhain. Ó 1950, nuair a thosnaigh Foirmle a hAon go hoifigiúil, tá an spórt tar éis athrú go mór, ó carranna malla, móra, mí-sábháilte, go carranna gur féidir leo dul ó 0 km/h go 100 km/h i cúpla soicind. I 2006 beidh an spórt ag úsáid imeall V8 don chéad uair leis na cianta, tar éis dóibh an V10 a úsáid ar feadh timpeall 10 mbliana.
Stair Foirmle a hAon.
Thosnaigh Foirmle a hAon go hoifigiúil sa bhliain 1950, nuair a chuireadh an Grand Prix ar siúil sa Bhreatain. Bhuaigh an Iodálach Giuseppe Farina an rás sin i Silverstone, and lean sé leis chun an chraobh iomlán a bhuachaint, ó a chomráid foireann Juan Manuel Fangio. Sna blianta tosaigh, ní raibh sábháilteacht na tiománaithe ná an lucht fhéachanna in aigne aon duine, agus ba mhinic gur maraíodh daoine toisc seo.
Ar feadh na céad cúpla bliain, bhí Alfa Romeo mar an príomh-fhoireann, le Ferrari ag teacht chun cinn tar éis cúpla bliain lena tiománaí Alberto Ascari. Cúpla bliain níos déanaí agus tháinig Mercedes chun cinn lena carr nua radacacha agus an tiománaí ab fhearr ag an am, Fangio. Ach bliain tar éis teach isteach sa spóirt, d'imigh siad arís tar éis tubaiste mhór ag an rás 24 uair a'chloig ag Le Mans. 
Na hidirbhlianta.
Ó shin i leith, tá roinnt foireann éagsúla tar éis an chraobh a bhuachaint, ach tá trí foireann tar éis teach chun cinn mar an trí fhoireann ab fhearr. 'Siad sin ná Ferrari, McLaren agus Williams. Idir an triúir acu, táid tar éis 31 craobh dhomhanda na déantóirí a bhuachaint, le linn an 48 bhliain atá an chraobh sin ag rith (Níor tosnaíodh craobh do na déantóirí go dtí 1958).
Le déanaí.
Le deich mbliana anuas, tá Ferrari tar éis teach amach mar cheann de na foirne ab fhearr, ag buachaint sé craobh na déantóirí agus cúig craobh na tiománaithe i ndiaidh a chéile, le mórán cabhair ón tiománaí cáiliúil Michael Schumacher. Cuireadh stop leis an dá sraith sin sa bhliain 2005, nuair a thóg Renault agus Fernando Alonso an dá chraobh sin uathu.
Naisc sheachtracha.
Suíomh oifigiúil
Fernando Alonso. Is tiománaí Foirmle a hAon Spáinneach é Fernando Alonso Díaz. Rugadh é in Oviedo, an Spáinn ar an 29 Iúil, 1981. Tá craobh an domhain F1 buaite faoi dhó aige (2005 agus 2006). I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Aston Martin. Thiomáin sé le Minardi, Renault, McLaren, Ferrari agus Alpint roimhe sin.
Saol Pearsanta.
Bhí sé pósta le Raquel del Rosario ó 2006 go 2011 . Tá Spáinnis, Fraincise, Iodáilise agus Béarla aige .
Harrisburg, Pennsylvania. Is é Harrisburg príomhchathair Pennsylvania. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010 bhí 49,528 (643,820 sa Harrisburg-Carlisle-Lebanon Combined Statistical Area sa bhliain 2000) duine ina gcónaí ann agus mar sin is é Harrisburg an ceathrú cathair is mó i bPennsylvania. Tá an chathair suite cois Susquehanna. Tá Linda D. Thompson ina méara ar an gcathair. Bunaíodh Harrisburg sa bhliain 1791.
Séasúr Foirmle a hAon 2006. Ba é Séasúr Foirmle a hAon 2006 an seachtú séasúr is caoga de Chraobh Dhomhanda FIA Foirmle a hAon. Thosnaigh sé ar an 12 Márta, 2006 agus chríochnaigh sé ar an 22 Deireadh Fómhair tar éis ocht mbabhta déag.
Tiománaithe agus déantóirí.
Seo na tiománaithe agus na déantóirí a bhí páirteach i gCraobh Dhomhanda FIA Foirmle a hAon 2006.
Tarlach Ó hUid. Scríbhneoir Éireannach ab ea Tarlach Ó hUid (1917-1990), a rugadh i Londain, Shasana ar an 13 Eanáir 1917 agus baisteadh an t-ainm Augustus Walter Hood air. Níorbh as Éirinn dá mhuintir, Augustus Walter Hood agus Ada Brockwell. Meitidisteach a bhí ann ina óige ach d'iompaigh sé ina Chaitliceach i 1937 mar gheall ar a spéis in Éirinn agus sa Ghaeilge. Shíl sé go mb'ionann a bheith ina Éireannach agus a bheith ina Chaitliceach. 
Fuair sé scoláireacht go Meánscoil Greenwich, agus thosaigh ag obair mar chléireach. Ar chúis éigin chuaigh beirt den teaghlach isteach i gConradh na Gaeilge, beirt isteach in Óglaigh na hÉireann agus beirt i gCumann na mBan, cé nach raibh aon fhianaise acu gur de shliocht Éireannach iad. Chuaigh Tarlach isteach i gConradh na Gaeilge i 1935 agus bronnadh scoláireacht chun na Gaeltachta air. Chláraigh sé mar bhall den IRA i Londain chomh maith agus d'aistrigh sé go hÉirinn, mar ar chaith sé tamall i nGaeltacht Thír Chonaill agus sa Srath Bán. Ghlac sé páirt sa bhfeachtas a bhí ag an IRA in aghaidh na Breataine le linn an Dara Cogadh Domhanda. Bhí sé ina eagarthóir ar pháipéar na nÓglach, 'War News' faoin ainm 'Terry Wilson'. D'fhoilsigh sé paimfléidí agus ábhar bolscaireachta agus bhí ina chraoltóir ar stáisiún raidió mídhleathach chomh maith. Cuireadh i bpríosún é i 1940 agus bhí sé i mbraighdeanas go dtí mí na Nollag 1945. Rinne sé an-chuid léitheoireachta sa phríosún, léirigh sé drámaí agus chuir iris lámhscríofa ar fáil. 
Chaill sé a dhúil sa chogaíocht agus é sa phríosún agus rinneadh síochánaí de, ach dhiúltaigh sé a dhearbhú don na húdaráis nach mbeadh baint aige feasta le poblachtaigh. Chláraigh sé le Glúin na Buaidhe agus é fós i bpríosún Dhoire i mí na Nollag 1944. 
Bhí a chéad úrscéal, An Bealach chun a'Bhearnais, scríofa aige agus é ina chime, ach níor foilsíodh é go dtí 1949. Nuair a scaoileadh saor é chaith sé seal ag obair do Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste, agus é ag scríobh gearrscéalta agus drámaí raidió i rith an ama. 
In earrach na bliana 1948 thosaigh Tarlach ag obair mar iriseoir sa pháipéar nuachta Inniu, páipéar a bhunaigh baill de Ghlúin na Buaidhe i 1943. Bhí sé ag obair don nuachtán sin go dtí gur cuireadh deireadh leis i 1984, agus é ina eagarthóir ó 1972. 
I 1950 foilsíodh an cnuasach gearrscéalta Taobh Thall den Teorainn.
Foilsíodh na húrscéalta An Dá Thrá i 1952, agus Adios i 1975.
Scríobh sé leabhar beathaisnéise, Ar Thóir mo Shealbha ina ndearna sé cur síos ar a óige mar Chonraitheoir agus mar Óglach. Ní raibh meas ar bith ag Máirtín Ó Cadhain ar an leabhar sin, ach mhol daoine eile go hard é.
Giancarlo Fisichella. Is tiománaí Iodálach Foirmle a hAon é Giancarlo Fisichella. Rugadh é ar an 14 Eanáir, 1973 sa Róimh, Iodáil. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 1996 go 2009. Thiomáin sé le Minardi, Jordan, Benetton, Sauber, Renault, Force India agus Ferrari.
Saol Pearsanta.
Tá sé pósta le Luna Castellani. Tá triúr páistí acu.
Kimi Räikkönen. Is tiománaí Foirmle a hAon Fionlannach é Kimi Räikkönen. Rugadh é in Espoo, An Fhionlainn ar an 17 Deireadh Fómhair, 1979. Tugtar The Iceman (Gaeilge: "An Fear Oighear") air mar leasainm. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 2001 go 2009 agus ó 2012 go 2021. Thiomáin sé le Sauber, McLaren, Ferrari, Lotus agus Alfa Romeo. Bhuaigh sé craobh an domhain F1 i 2007. Chuaigh sé sa Craobhchomórtas Railí an Domhain chomh maith ó 2009 go 2011. D'éirigh sé in 2021.
Saol Pearsanta.
Phós sé Jenni Dahlman ar 31 Iúil 2004. Scar siad i 2013 agus fuair siad colscaradh i 2014.
Phós sé Minna-Mari "Minttu" Virtanen ar 7 Lúnasa 2016. Tá beirt pháistí acu.
Líocha. Ábhair datha. Sa bhitheolaíocht, ábhair a thugann dath d'fhíocháin. Sa tionscal, ábhair a thugann dath is teimhneacht do phéinteanna, plaistigh, agus ábhair eile a mbíonn siad easraithe tríothu. Ní mór go mbeidh lí cobhsaí a dhóthain, agus frithsheasmhach i gcoinne ionsaithe solais is ceimicí.
Líocra. Snáithín leaistiméireach saorga a d'fhionn comhlacht DuPont. Is féidir leis filleadh ar a bhunfhad fiú má shíntear 600% thairis é. Is snáithín polúireatáin é atá roinnte i dteascáin, a fheidhmíonn mar a bheadh snáithe leanúnach amháin ann, ach le fírinne is burla mionfhiliméad é. Is é a struchtúr teascánach móilíneach a thugann na hairíonna sínte dó. Cuingrítear i gcónaí le snáithíní eile é chun ábhar a dhéanamh.
Liocras. Planda ilbhliantúil a fhásann 1 m ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa agus iarthar na hÁise, is ea liocras. Ríosóim dreaptha aige. Na duilleoga cleiteach, le 9-17 duilleoigín dronuilleogach/ubhchruthach. Na pisbhláthanna scothbhán/vialait i mbláthraí cosúil le spící ar ghais fhada. Saothraítear go minic é mar is foinse liocrais a fhréamhacha (ar a dtugtar carra mhilis), ábhar a úsáidtear go híocshláinteach agus mar chomhábhar i milseogra.
Líogar. Ball de chlann na gcat, toradh ar chúpláil leoin fhirinn le bantíogar. Tugtar "tíogon" ar ghin tíogair fhirinn is banleoin.
Liomfóma neamh-Hodgkin. Is é atá i gceist le liomfóma neamh-Hodgkin, ná prolaiféarú urchóideach ceall liomfóideach, na limficítí de ghnáth. Cumascann an riocht le leoicéimí limficíteacha.
Cosúil le galar Hodgkin, tagann an riocht chun solais mar nóid limfeacha gan phian. Ach i gcomparáid le galar Hodgkin, bíonn claonadh ag na liomfómaí seo a bheith níos forleithne nuair a fheictear iad den chéad uair, agus bíonn an phrognóis níos measa.
Conspóidí.
Tá dlíthíocht ar fud an domhain in aghaidh an chomhlachta Monsanto maidir le liomfóma neamh-Hodgkin agus gliofosáit.
Líon (planda). Planda caol ceartingearach bliantúil a fhásann 60 cm ar airde. Na duilleoga caol. Na bláthanna líonmhar gorm, timpeall 3 cm ar leithead, le 5 pheiteal leata. Is capsúl le cuid mhaith síolta an toradh. Ní fios cérb as dó, ach fástar é ar fud na réigiún measartha is fothrópaiceach i gcomhair snáithíní lín don línéadach, agus ola rois ó na síolta.
Líon damháin alla. Itheann agus athdhéanann an damhán alla a líon gach lá tais, díreach roimh bhreacadh an lae. Athshúnn an líon uisce ón aer tais, agus ceaptar gur chun uisce a fháil a itheann an damhán é. Le linn aimsire tirime, ní bhíonn fonn air é a ithe leath chomh minic. Ní bhíonn fáil aige ar uisce ó aon fhoinse eile ach ón gcreach a ghabhann sé ann. Ní fhágann sé é, agus bíonn ag faire air an t-am ar fad. Airí eile de chuid an lín is ea go bhfuil dhá shaghas tointe síoda ann: tointí láidre dolúbtha a fheidhmíonn mar chreatlach an struchtúir, agus tointí insínte ar féidir iad a shíneadh faoina 4 ar a laghad, a dhéanann an líon gafa ina ngreamaítear an chreach. Tá tugtha faoi deara gur láidre téada damháin alla ná an Kevlar a úsáideann saighdiúirí is póilíní mar bhunábhar i ndéanamh éadaí piléardhíonacha. B'fhéidir go mbeidh éadaí piléardhíonacha, paraisiúit agus criosanna sábhála níos fearr le fáil más féidir líonta damháin alla a shaothrú chuige sin.
Líonra breisluacha. Líonra ríomhaire a sholáthraíonn áiseanna sa bhreis ar chumarsáid shimplí sonraí. Mar shampla, féadfaidh rochtain éasca ar ríomhairí in eagraíochtaí cosúil le bainc, comhlachtaí gnó, siopaí, is eile a bheith ina leithéid. Caite i gcártaí anois le teacht an Idirlín.
Líonra cathrach. Is éard is líonra cathrach ann ná líonra logánta a chlúdaíonn cathair iomlán nó cuid mhór di. Tá an tIdirlíon tar éis teacht in ionad na gcóras seo den chuid is mó, ach úsáidtear a leithéid fós sa líonra cábla teilifíse, ar féidir teileachumarsáid sa dá threo a dhéanamh leis.
Líonra digiteach de sheirbhísí iomlánaithe. Seirbhís a chuireann údaráis teileafóin ar fáil chun gur féidir cumarsáid gutha is sonraí a dhéanamh ar an líne chéanna ("ISDN" i mBéarla). Is féidir teachtaireachtaí gutha a iompar ar an dóigh chéanna le tarchur sonraí. 
Cuirtear áiseanna ar fáil chun íomhánna teilifíse a tharchur freisin, ach ar chaighdeán meánach.
Líonra néarach saorga. Eagar ríomhairí atá nasctha le chéile ar bhealach a dhéanann aithris ar ghníomhaíocht na hinchinne. Déanann na ríomhairí ar leith gnóthaí ar leith, agus cuireann a dtorthaí le torthaí na ríomhairí eile le toradh iomlánaithe a thabhairt.
Líonra poiblí lasctheileafón. Líonra comhghnásach teileafóin a sholáthraíonn údaráis phoiblí is comhlachtaí i gcomhair teileachumarsaíd gutha ("PSTN" i mBéarla). In úsáid ar feadh na mblianta freisin i gcomhair teileachumarsáid sonraí idir ríomhairí ach móideimí a bheith ag an dá chustaiméir. 
Bhí de mhíbhuntáiste leis gur ghá íoc as an líne teileafóin ar feadh an ama a bheadh sí gafa, bíodh is nach mbeadh sonraí á dtarchur ach ar feadh giotaí beaga den am sin. Tá córais bunaithe ar lascadh paicéad tagtha chun cinn leis an míbhuntáiste seo a leigheas.
Líonra spáis dhomhain. Córas teileachumarsáide is rianaithe de chuid NASA chun spásárthaigh idirphláinéadacha a stiúradh. Tá stáisiúin ag áiteanna atá scaipthe go maith thar dhromchla an Domhain (Goldstone California, Canberra na hAstráile, is Maidrid na Spáinne) chun gur féidir cumarsáid leanúnach a choinneáil le cuid ar bith den Ghrianchóras. I ngach stáisiún tá aeróg amháin 70 m ar trastomhas agus dhá aeróg 34 m ar trastomhas atá in ann teileachumarsáid chomhuaineach sa dá threo a dhéanamh le spásárthach chomh fada amach le fithis Neiptiúin.
Lionsa (optaic). Is éard is lionsa ann ná gléas optúil thrédhearcach tarchurach, a théann i bhfeidhm ar fhócas ga solais trí athraonadh. Bíonn lionsa simplí comhdhéanta d'ábhar amháin, bíodh is go mbíonn comhlionsa comhdhéanta de roinnt lionsaí simplí (eilimintí), go hiondúi ar feadh aise coitinne. Déantar lionsaí as ábhair thrédhearcacha, mar shampla gloine, meilte agus snasaithe go dtí cruth atá ag teastáil. Is féidir le lionsa solas a dhíriú chun íomhá a cruthú, murab ionann agus priosma, a athraonann solas gan fócasú. Gléasanna den chineál céanna a athraonann radaíocht, seachas solas infheicthe, tugtar lionsaí orthu freisin, a leithéid agus lionsaí micreathonnta nó lionsaí fuaimiúla. Is féidir le dhá gha chomhthreomhara solais tríd an lionsa a inréimniú le fócasú ag pointe, nó a eisréimniú, ag brath ar chruth an lionsa. 
Tagann an focal lionsa ón ainm Laidine ar an lintile ("Lens culinaris"), toisc go mbíonn cruth cosúil leis an lintile ag lionsa dúbailte-dronnach. Is é géineas na bplandaí lentile ná "Lens", agus is é an speiceas is coitianta a itear ná "Lens culinaris". Tugann an planda seo a ainm d'fhíor gheoiméadrach freisin.
Is é an an lionsa Nimrud an déantán réamhstairiúil is sine, ag dul siar 2700 bliain (7ú haois RC) go dtí aimsir na hAisiriaigh ársa. Mhol David Brewster go bhféadfadh sé a bheith in úsáid mar ghloine formhéadúcháin, nó mar dhó-gloine chun tinte a thusnú trí sholas a dhíriú ón ghréin. Tá luath thagartaí eile ann faoi fhormhéadú i bhfad siar go dtí iairiglifí na hÉigipte Ársa, san 8ú haois RC, a thaispeáint " lionsaí meinisceala simplí déanta as ghloine ". 
Sainítear lionsa lena fhad fócasach (an fad idir an lár optúil agus príomhfhócas an lionsa). Is í an f-uimhir cóimheas thrastomhas an chró is an fhaid fhócasaigh. Úsáidtear lionsaí go forleathan in ionstraimí optúla, déshúiligh, teilgeoirí is ceamaraí, agus de ghnáth is as gloine a dhéantar iad, uaireanta as plaisteach.
Lionsa ilfhócasach. Lionsa ar féidir an fad fócasach a athrú chun méid na híomhá a athrú. I gcontrárthacht le lionsa géarardaithe, ní fhanann an focasú géar sa phróiseas seo agus bíonn gá le hathfhócasú ina dhiaidh. Bíonn oibriú feabhsaithe le fáil ó lionsaí ceamara atá ilfhócasach, ach luas oibrithe laghdaithe. Ní lionsaí géarardaithe i gceart a bhíonn i dteilgeoirí sleamhnán ach lionsaí ilfhócasacha.
Lionsa imtharraingteach. Feiniméan a éiríonn as teoiric na coibhneasachta ginearálta, a réamhinsíonn go dtaistealaíonn solas ar chonair chuartha nuair a théann sé gar do réad maisiúil. Mar sin, is féidir go mbeidh réaltraí in ann solas ó réada níos faide amach ar an amharclíne chéanna a fhócasú. Braitheadh an iarmhairt seo timpeall ar réaltraí áirithe ollmhóra agus braislí réaltraí.
Lionsa leathanuilleach. Is éard is lionsa leathanuilleach ann ná lionsa le réimse leathan san uillinn glactha, ní hionann is an gnáthlionsa a bhíonn feistithe i gceamara. Bíonn a fhad fócasach níos lú ná trasnán an scannáin a bhíonn in úsáid sa cheamara. Sa ghnáthlionsa bíonn uillinn glactha timpeall 52°, i lionsa leath-leathanuilleach 55-65°, i lionsa leathanuilleach 65-80°, agus i lionsa fíorleathanuilleach 80-110°.
Lionsa súil éisc. Dearadh ar leith lionsa, le taobh tosaigh mór cuarach, cosúil le súil éisc. Bíonn uillinn an-mhór radhairc aige, suas le 180° nó fiú 220°. Is féidir é seo a dhéanamh trí fhaillí a dhéanamh i gceartú optúil don díchumadh cuarlíneach sa lionsa, ionas go mbíonn línte san íomhá shainiúil cuartha go láidir in ionad a bheith díreach. Baineann úrnuacht leis na híomhánna, agus bíonn feidhmeanna acu san eolaíocht, in íomhanna de na scamaill sa spéir iomlán, mar shampla.
Lionsa tadhaill. Is é rud is lionsa tadhaill ann ná teasc phlaisteach a oiriúnaíonn do thosach na súile. Úsáidtear é chun an radharc a cheartú, díreach mar a dhéanann spéaclaí. Is féidir lionsaí tadhaill daite a úsáid chun dath dealraitheach súile a athrú ar chúis chosmaideach nó amharclannach. Cuireadh ar fáil den chéad uair iad sna 1930idí. Ba lionsaí scléaracha nó haipteacha a chlúdaigh tosach iomlán na súile na feistí luatha. Is lú ar fad na lionsaí nua-aoiseacha, lionsaí coirneacha a chlúdaíonn réigiún daite na súile (an t-inteachán) amháin. Tá lionsaí crua is boga ar fáil, le hairíonna difriúla maidir le feabhsú an radhairc, coinneáil, fad caite, compord, caothúlacht is fo-iarsmaí. Is as polaimeitilmeataicrioláit (PMMA, peirspéacs) a dhéantar cuid mhaith de na lionsaí crua. Tá lionsaí crua eile ann, a dhéantar as ceallalós aicéatáit bútaráit (CAB), a ligeann ocsaigin isteach don tsúil, agus tugtar "lionsaí righne gásthréscaoilteacha" orthu. Déantar na lionsaí boga as hiodrocsa-eitilmeataicrioláit, plaisteach a chuimsíonn uisce, atá cosúil le glóthach.
Lionsa teileafóta. Lionsa ceamara le fad fócasach an-fhada, ach toisí iomlána atá réasúnta gearr, ionas go dtugann sé formhéadú níos mó ar uillinn theoranta radhairc. I gceamaraí grianghrafadóireachta 35 mm, is gnách faid fhócasacha 100-300 mm, ach go minic i gcásanna áirithe, in obair nuachta, spóirt nó eolaíocht an nádúir, úsáidtear faid 500-1,000 mm.
Liopáis. Einsím a spreagann dianscaoileadh na dtríghlicrídí (eistir na n-aigéad sailleach) ina n-aigéid shailleacha is gliocról. Mar shampla, cuireann an liopáis phaincréasach a tháltar isteach sa dúidéineam dianscaoileadh na saille cothaithe ar aghaidh.
Liopardchat. Ball de chlann na gcat, atá dúchasach d'oirthear na hÁise agus na hoileáin amach ón gcósta ansin é an liopardchat ("Prionailurus bengalensis") nó liopardchat Bheangál. An cat fiáin is coitinne in oirdheisceart na hÁise. Dath éadrom air, barra dorcha is spotaí. Áitríonn sé coillearnach, agus itheann mamaigh bheaga, éin, péisteanna, is éisc. Snámhann sé go maith.
Liotáirse. PbO, ocsaíd luaidhe (II), ábhar datha geal buí a úsáidtear i bpéinteanna.
Lipéadú bia. Lipéad ionannaithe a bheith ar bhia, a chuireann in iúl an t-earra, déantúsóir, meáchan, breiseáin a cuireadh leis, agus príomhshonraí cothaitheacha. Is éasca é seo a dhéanamh le bianna pacáilte. Le bianna úra, cosúil le feoil, iasc, torthaí is glasraí, cuirtear an t-eolas seo taobh leis an taispeántas nó ar bhileoigín.
Lipeapróitéin ard-dlúis. An colaistéaról fabhrach a fheidhmíonn chun colaistéaról ísealdhlúis a ghlanadh amach as imshruthú na fola agus na hartairí a chosaint ar dheascadh scléaróis artairigh.
Lipeapróitéin ísealdlúis. An colaistéaról mífhabhrach a fheidhmíonn chun deascadh scléaróis artairigh a dhéanamh taobh istigh de na hartairí, rud a mhéadaíonn priacal galair croí don duine.
Lipizzaner. Pór capall a forbraíodh i Lipizza na Slóivéine (na hOstaire ag an am) sa 16ú céad ón gcapall Andalúiseach. 1.5-1.6 m ar airde, liath nó donn éadrom. Cáiliúil mar chapall bán na Víne, a n-úsáidtear na staileanna sa Scoil Mharcaíochta Spáinneach ansin.
Hans Lippershey. Líomhadóir Ollannach lionsaí, a rugadh i Wesel na Gearmáine ab ea Hans Lippershey (c 1570-1619). Luaitear é mar cheapadóir an teileascóip de bhrí gur tháirg sé ionstraim do rialtas na hOllainne i 1608 a bhí cosúil le teileascóp athraonta an lae inniu. Go luath ina dhiaidh sin rinne daoine eile ionstraimí den saghas céanna, Galileo ina measc.
Fra Filippo Lippi. Péintéir reiligiúnda a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Fra Filippo Lippi (c 1406 – 8 Deireadh Fómhair 1469). Péintéir den Quattrocento a bhí ann. Is é a phríomhshaothar ballaí na córlainne in ardeaglais Prato, a thosaigh sé i 1452. I measc a shaothair níos déanaí tá cuid mhaith íomhánna de bhreith Chríost agus téamaí reiligiúnda eile.
Lir. Gléas ceoil an-ársa le hathshonadóir, dhá ghéag, agus trasnán. Síntear 3-12 snáithe caoláin ó thosach an athshonadóra go dtí an trasnán, agus baintear tarraingtí beaga astu le figín. Bhíodh athshonadóir blaosc tortóige ar an lir chlasaiceach.
Liréan. Tá dhá shaghas den éan cúthail Astrálach seo a itheann ón talamh ann: an liréan éachtach, agus liréan Albert. Na cosa fada. Eitlíonn sé go holc, ach ritheann go maith. Eireaball an fhireannaigh i gcruth lire. An léiriú is an ceol mórthaibhseach, ag aithris ar fhuaimeanna casta. Áitríonn sé foraoisí sléibhtiúla le lomáin charraigeacha, agus itheann inveirteabraigh bheaga.
Líseasóm. Sac le scannán mórthimpeall air ina bhfuil cuid mhaith einsímí atá in ann ilghnéitheacht foshraitheanna a dhíleá. Faightear líseasóim taobh istigh de chealla, agus meastar go ndéanann coirpín Golgi iad. Baineann siad le díleá bianna agus scrios baictéar i gcealla bána na fola.
Lísisím. Is éard atá i Lísisím ná einsím atá i láthair i ndeora, seile, allas, bainne, tál na sróine, agus súlach gastrach. Milleann sí ballaí baictéar trina gcomhábhar polaishiúicríde a dhíleá.
Listéire. Saghas baictéar, slatchruthach de ghnáth, nach bhfuil a n-ionad tacsanomaíoch soiléir fós. De réir cineáil, inghluaiste agus lascnaidí ag titim i ndiaidh a mullach mar ghluaiseacht shainiúil acu. Fásann siad go maith nuair nach bhfuil ach beagán ocsaigine ar fáil. Cuireann cineálacha díobh tús le bia-nimhiú.
Joseph Lister. Máinlia a rugadh in Upton Shasana ab ea Joseph Lister (5 Aibreán 1827 – 10 Feabhra 1912). Thug sé antaiseipteáin isteach sa mháinliacht i 1865, rud a chuir réabhlóid na máinliachta nua-aoisí ar siúl.
Joseph Jackson Lister. Ceannaí fíona is micreascópaí amaitéarach a rugadh i Londain ab ea Joseph Jackson Lister (11 Eanáir 1786 – 24 Deireadh Fómhair 1869). Shaothraigh sé bealach chun córais lionsaí a thógáil inar laghdaíodh go mór iomraill chrómatacha is sféarúla. I 1826 thóg James Smith micreascóp feabhsaithe de réir dearadh Lister, agus baineadh feidhm as an bhliain dár gcionn chun an chéad fhoilseachán inniúil iontaofa ar histeolaíocht a tháirgeadh. Toghadh é ina bhall den Chumann Ríoga i 1832. Athair do Joseph Lister ab ea Joseph Jackson Lister.
Liteagrafaíocht. Is éard is liteagrafaíocht ann ná teicníocht déantúsaíochta leathsheoltóra ina leagtar amach patrún micrichiorcad ar dhromchla slisne sileacain. Ar dtús, déantar maisc theimhneacha de na patrúin le próiseas grianghrafadóireachta le léas solais nó léas X-ghathanna. Is féidir na patrúin a dhéanamh i bhfad níos lú, agus mar sin dlús ciorcaid i bhfad níos mó a fháil, le X-ghathanna ná le solas. Ansin clúdaitear an tslisne le ciseal d'ábhar atá íogair do radaíocht leictreamaighnéadach, ar a dtugtar "friotán", cuirtear an masc anuas air sin, agus nochtaítear an dromchla do radaíocht ultraivialait nó X-ghathanna. Nuair a nítear an dromchla ansin le tuaslagán ceimiceach ar leith, glantar chun siúil na fairsingí den fhriotán a nochtaíodh, agus déantar patrún an chiorcaid sa chiseal friotáin. Ina dhiaidh sin is féidir sreabhán eitseála a chur i bhfeidhm ar an sileacan nó an ocsaíd sileacain atá sna rianta sa bhfriotán, agus an sileacan a dhópáil chun ciorcaid a dhéanamh. Ar deireadh, nuair atá an ciorcad críochnaithe, tar éis suas le 20 masc i ndiaidh a chéile a úsáid b'fhéidir, glantar an fuílleach friotáin chun siúil le ceimiceán. Tá bealaí eile fós ann ina mbaintear feidhm as léas leictreon chun an patrún nochtaithe a tharraingt ar an bhfriotán gan masc ar bith a úsáid, agus is féidir patrúin níos míne ar fad a bhaint amach. Mar seo a chuirtear comhtháthú an-mhórscála (VLSI) i gcrích.
Lítear. Aonad toirte leis an tsiombail l. Shainmhínítí é tráth mar thoirt mais cileagram uisce ag a dhlús is mó faoi bhrú caighdeánach. Ach ó 1964 ní ghlactar leis an lítear mar aonad cruinn toirte, agus ní ceart é a úsáid i dtomhais chruinne. Is é an t-aonad cruinn toirte an méadar ciúbach, cothrom le 1,000 lítear, a bheag nó a mhór.
Litmeas. Ruaim choimpléascach phlandúil a úsáideadh go traidisiúnta mar tháscaire pH. Bíonn sí dearg i dtuaslagáin aigéadacha, agus gorm i dtuaslagáin alcaileacha.