Trelis/gawiki huggingface dataset:
Carghas. Tréimhse liotúrgach troscadh agus tréanais is ea an Carghas sna heaglaisí Críostaí. Maireann sé ó Céadaoin an Luaithrigh go dtí an Cháisc, agus tá a mbealaí féin ag na haicmí éagsúla creidimh chun na dátaí a ríomh. De réir an Nuathiomna chaith Íosa Críost daichead lá sa bhfásach agus an Diabhal ag cur cathú air, agus is i gcuimhne air seo a bhíonn lucht creidimh ar troscadh agus ar tréanas sa tréimhse seo, mar íobairt agus mar phionós sula ndéantar aiséirí Chríost a cheiliúradh Domhnach Cásca.
Stair.
Tháinig an focal "Carghas" as an Laidin "Quadragesima" a bhríonn 'Daicheadú'. Is é an focal Fraincise den Carghas ná "Carême".
Áiríonn na Eaglaisí sa traidisiún Biosántach (m.sh.Ceartchreidmheachas) na laethana Carghas go difriúil. Tá traidisiúin áitiúil difriúil freisin san Eaglais Ortadocsacht an Oirthir. 
Troscadh.
Is é Carghas seal go traidisiúnta i mbun troscadh. Ba an traidisiún úsáideach toisc go raibh sé seal nuair ba riachtanach bia cé ata coinnithe den geimhreadh a bheith ite roimh d'éirigh sé lofa. San am a chuaigh thart, níor ith a lán Caitlicigh feoil cé is moite den iasc ar na hAointe i rith Carghas. Inniu éiríonn a lán daoine as milseáin srl a ithe le linn an Charghais.
Baile Bhuirne. Baile beag i mbarúntacht Mhúscraí Uí Fhloínn, i lár-iarthar Chontae Chorcaí is ea Baile Bhuirne. "Baile Mhúirne" an fhoirm áitiúil stairiúil den bhaile agus "Múirneach" a ghlaotar ar dhuine ón mball. 
Tá Baile Mhúirne suite i gCnoic Dhoire na Sagart, cúig mhíle lastoir de theorainn Chontae Chiarraí, deich míle laistiar de Mhaigh Chromtha agus tímpeall daichead míle siar ó thuaidh de Chathair Chorcaí. Tá an baile suite i ndúiche mhealltach tuaithe, ar an bpríomhbhóthar ó Chathair Chorcaí go Cill Airne agus tá an turasóireacht go láidir ann dá réir.
An Ghaelainn.
Ceantar oifigiúil Gaeltachta is ea iarthar Mhúscraí Uí Fhloínn, ó Lios a' Chréasaigh thoir, siar go teora an chontae; agus ó Mhullach an Ois thuaidh, ó dheas go Guagán Barra agus Céim an Fhia.
Naomh Gobnait.
Naomh Gobnait naomh pátrúin na dúiche. In ómós di sin is ea a ainmníodh Coláiste Ghobnatan, an mheánscoil atá ar an mbaile, agus Óstán Ghobnatan, tigh ósta atá cúpla céad slat siar an bhóthair ón gcoláiste. (Ní do 'mhainistir' go dtagraíonn ainm Béarla an óstáin seo, "The Abbey Hotel". Béarlú sean-bhunaithe ar an ainm phearsanta 'Gobnait' is ea 'Abbey'.)
Tá Teampall Ghobnatan agus Tobar Ghobnatan (tobar beannaithe) ar taobh cnoic i nGort na Tiobratan agus is mó oilithreach i gcónaí a choimeádann Turas Ghobnatan. 
Tá Síle na gCíoch greanta i lindéar atá os cionn fuinneoige i bhfalla theas an teampaill. Cuid de dheasghnáth an Turais is ea tadhall láimhe a thabhairt di.
Baile fearainn is ea Gort na Tiobratan. Tá sé laisteas den phríomhbhóthar trí Bhaile Mhúirne (an N22).
'Gobnatan' tuiseal ginideach 'Gobnait' i nGaelainn Mhúscraí. 'Gobanatan' (/gubənətən/) a thugtar amach sa ghnáthchaint.
An Sulán.
Sileann abhainn darb ainm An Sulán trí Bhaile Mhúirne, díreach laisteas den bpríomhbhóthar. Ritheann sé seo aniar ó Chúil Aodha agus soir go Maigh Chromtha, mar a mbuaileann sé leis An Laoi.
Cúil Raithin. Is baile mór é Cúil Raithin i gContae Dhoire i dTuaisceart Éireann, in aice le béal abhainn na Banna agus timpeall leath bealaí idir Béal Feirste agus Doire Cholm Cille.
Dar le daonáireamh na bliana 2001 bhí cónaí ar os cionn 24,000 duine sa bhaile. Baile gnaitheach tionsclaíochta agus margaidh atá ann agus is ann atá cuid de na leibhéil ioncaim is airde i dTuaisceart Éireann. Tá galfchúrsaí, tránna ionad seoltóireachta agus áiseanna caitheamh aimsire agus siamsaíochta eile sa chomharsanacht a thugann caighdeán an-ard maireachtála don phobal. 
Tá suíomh an-suntasach an mbaile mar a bhfuil droichead thar an abhainn. Tugtar an Diamaint ar chearnóg an bhaile agus is atá halla an bhaile agus Eaglais Naomh Pádraig de chuid Eaglais na hÉireann; agus tamall lasmuigh den bhaile féin tá campas Ollscoil Uladh agus an Riverside Theatre, a bhfuil an-cháil orthu ó thaobh a gcuid ailtireachta. 
Is i gceantar Chúil Raithin a thángthas ar na hiarsmaí lonnaíochta daonna is sine in Éirinn. Bhí an baile ar cheann den dá phobal uirbeach a d'fhorbair Cuideachtaí Londain ag tús an 17ú haois le linn Phlandáil Uladh - tugadh ainm an bhaile ar an chontae ar feadh tamaill sular tugadh (London)Derry air. D'fhás an baile le teacht na tionsclaíochta i rith an 19ú haois agus mhéadaigh an daonra go mór tar éis an Dara Cogadh Domhanda, go háirithe nuair a rinneadh cinneadh go mbunófaí ollscoil ann sna seascaidí. Osclaíodh stáisiún traenach ann ar an 4 Nollaig 1855.
Cathaoir Ó Dochartaigh. Taoiseach ar chlann Uí Dhochartaigh in Inis Eoghain, Tír Chonaill ba ea Cathaoir Ó Dochartaigh (1587-1608). 
Ní raibh sé ach 14 bliana d'aois nuair a tháinig sé i gcomharbacht ar a athair Seán Óg. Bhí ridireacht faighte ag a sheanathair Seán mór ó Rí Shasana sa bhliain 1541 ionas go bhféadfadh sé a thailte a choinneáil mar Thiarna Inis Eoghain. Rinneadh ridire de Chathaoir nuair a bhí sé ina dhéagóir as ucht troid ar thaobh na Sasanach i gCogadh an Dá Aodh. Tugadh cuireadh go Londain dó agus d'fhill é go hÉirinn mar aimiréal ar chathair nua Dhoire Cholm Cille. Ach bhí aighneas go minic idir é agus na plandóirí agus cuireadh tréas ina leith. Tar éis dó a dhílseacht a thabhairt don Choróin sa chogadh mór i gcoinne Aodh Ó Néill agus Cúige Uladh a bheith bánaithe agus curtha faoi smacht ag plandóirí d'éirigh sé amach agus loisc sé Doire go talamh - mharaigh sé Gobharnóir na cathrach chomh maith. Ach ní raibh ar a shon aige ach gur cuireadh fórsa láidir ina choinne. 
Cuireadh chun báis é agus crochadh a cheann in airde ar phíce i mBaile Átha Cliath mar phionós don 'audacious traitor'.
An Normainn. Is réigiún í An Normainn (Fraincis: "La Normandie") atá suite in iarthuaisceart na Fraince, ceann de na 18 Réigiúin na Fraince. Ba í seo áit dhúchais na Normannach. Bhíodh sí ina ríocht neamhspleách ag na Lochlannaigh sna meánaoiseanna.
Ón sean-teangaí Lochlannach a tháinig an ainm, gaolmhar le 'northman' i mBéarla.
An Tuircméinis. Teanga Tuircice is ea an Tuircméinis, agus í ar ceann de na teangacha Oghuz, cosúil leis an Tuircis agus an Asarbaiseáinis. Is í teanga oifigiúil na Tuircméanastáine í, ach thairis sin, tá mionlaigh mhóra Thuircméanacha le fáil san Iaráic, san Iaráin, san Afganastáin agus sa Tuirc. Tá sí ag 3,430,000 duine ina tír dhúchais féin, ach labhraíonn beagnach dhá oiread eile sna tíortha timpeall na Tuircméanastáine í. Naoi milliún ar fad is ea na cainteoirí dúchais ar fud an domhain.
Tá dlúthghaol ag an Tuircméinis leis an Tatairis Chriméach (nach ionann í agus an Tatairis i gciall cheart an fhocail ach teanga Tuircice eile) agus leis an teanga Salar, atá le cloisteáil i gCúige Xinjiang sa tSín. Tá an Tuircméinis intuigthe ag na Turcaigh agus ag na hAsarbaiseánaigh freisin. 
Inniu, is í an aibítir Laidineach a úsáidtear go hoifigiúil leis an Tuircméinis a scríobh. Ba é an deachtóir Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow a thug isteach í i dtús na nóchaidí. Mar sin féin, baintear úsáid as an tseanaibítir Choireallach go forleathan fosta. Nuair a bhí Nyýazow ina bheatha, ba nós le páirtithe an fhreasúra a gcuid leathanach Gréasáin a fhoilsiú san aibítir Choireallach le cur in iúl nach raibh siad sásta leis an deachtóireacht. Choinnigh an agóidíocht sin an córas Coireallach beo go dtí an lá atá inniu ann. 
Bhí an Tuircméinis á scríobh leis an aibítir Arabach go dtí an bhliain 1929. Ina dhiaidh sin, cuireadh na litreacha Laidineacha ina háit. Le teacht an Stailíneachais, áfach, d'éirigh an tAontas Sóivéadach as an aibítir Laidineach a chur i bhfeidhm ar theangacha nua, agus anois, ceapadh litriú nua fós a bhí bunaithe ar an aibítir Choireallach. Bhí an córas seo in úsáid ón mbliain 1938 i leith.
D'fhéach an deachtóir leis an teanga a athrú ar bhealaí eile fós. Mar shampla, bhaist sé ainmneacha nua ar mhíonna na bliana. D'ainmnigh sé Mí Eanáir as féin, agus Mí Aibreáin as a mháthair. Thug sé ainmneacha nua tírghráúla ar na míonna eile.
Leifear. Príomhbhaile riaracháin Dhún na nGall is ea Leifear (Béarla: "Lifford"). Tá an baile suite i ngleann abhainn na Finne agus is ann atá ceanncheathrú Chomhairle Contae Dhún na nGall, ach is í Leitir Ceanainn an baile is mó agus is tábhachtaí sa chontae ó thaobh gnó de. 
Bhí caisleán ag Maghnus Ó Domhnaill san áit sa 16ú haois agus d'fhás an baile timpeall air. Bhunaigh Arm Shasana garastún ann agus níor fhág sé go dtí gur bunaíodh an Saorstát i 1922. Tá droichead thar an Fheabhail a nascann Leifear leis an Sraith Bán i gContae Thír Eoghain. Bád farantóireachta a úsáideadh go dtí gur tógadh an droichead sa bhliain 1730. Tógadh an droichead atá ann anois sa bhliain 1964. Le linn na dTrioblóidí, sa bhliain 1968, tugadh iarracht ar an droichead a phléascadh.
Liam II Shasana. Bhí Liam II nó Liam 'Rufus' ("Liam rua" (t. 1056 – 2 Lúnasa 1100) ina rí ar Shasana ó 1087 go 1100. Ba é an dara mac ag Liam I é. 
Saol.
Bhí tailte ag Liam sa Normainn agus le linn a réimis, daingníodh greim na Normannach ar an Bhreatain Bheag agus an Albain. 
Scríobh an starí Frank Barlow faoi mar a leanas:"He had maintained good order and satisfactory justice in England and restored good peace to Normandy. He had extended Anglo-Norman rule in Wales, brought Scotland firmly under his lordship".agus"[a] rumbustious, devil-may-care soldier, without natural dignity or social graces, with no cultivated tastes and little show of conventional religious piety or morality—indeed, according to his critics, addicted to every kind of vice, particularly lust and especially sodomy."Níor phós Liam riamh agus ní raibh aon ghean ag a chúirt air.
Dúnmharú ?
Bhí Liam amach ag seilg sa New Forest nuair a maraíodh é. Scaoil duine de na huaisle, Walter Tirel, saighead leis, is cosúil.
Ó bhí sé gan oidhre, tháinig deartháir níos óige leis, Anraí I, i gcomharbas air, ach ní gan dua é.
Cill Dara. Baile is ea Cill Dara ("Kildare" as Béarla) i gContae Chill Dara. De réir an béaloideas bhunaigh Bríd Naofa an baile. Bhronn taoiseach an méid talún is a chlúdaigh a brat uirthi. Leag sí a brat síos ar an talamh agus thosaigh sé ag méadú. Thóg Bríd eaglais nó cill in aice le dair. Is de bharr sin a ghlaotar "Cill Dara" (.i. an chill in aice leis an dair) air.
Anraí I Shasana. Bhí Anraí I nó Hanraí I (t. 1068/1069 – 1 Mí na Nollag 1135) ina rí ar Shasana ó 1100 go dtí lá a bháis. Bhí sé ar an gceathrú mac ag Liam I agus tháinig sé i gcomharbas ar a dheartháir Liam II, fear a bhí gan oidhre. Fuair sé an bua ar an deartháir ba shine leis, Roibeard Curthose, chun teideal Dhiúc na Normáine a bhaint amach sa bhliain 1106. Tugadh an leasainm Beauclerc ar Anraí mar gheall ar an tsuim a bhí aige sa léann, chomh maith le Leon an Chirt mar gheall ar an bhforbairt a rinne sé ar an gcóras dlí agus riaracháin sa tír lena linn. Tháinig a chol ceathrair Stiofán i gcomharbas air.
Stiofán Shasana. Bhí Stiofán nó Stiofán Blois (t. 1096 – 25 Deireadh Fómhair 1154) mar a tugadh air go minic, ina rí ar Shasana ó 1135 go lá a bháis. Tháinig sé i gcóróin tar éis d'Anraí I bás a fháil agus bhí sé ar an rí deireanach de rítheaghlach na Normainne, ar an tír sin. Tháinig a chol ceathrair Anraí II i gcomharbas air.
Anraí II Shasana. Bhí Anraí II (5 Márta 1133 – 6 Iúil 1189) ina rí ar Shasana agus ina Dhiúc agus ina Thiarna ar chuid mhaith den Fhrainc, den Bhreatain Bheag agus d'Éirinn, ón mbliain 1154 go lá a bháis. Tháinig Anráí II i gcomharbacht ar a chol ceathrair, Stiofán. 
Réim.
Bhí Anráí II ar an gcéad duine de theaghlach Phlantaigíneach le bheith ina rí ar Shasana. 
Ba le linn a réimeas siúd a tháinig na Normannaigh go hÉirinn, rud a chuir tús leis an gcaidreamh achrannach idir Éire agus Sasana, a mhaireann go dtí an lá atá inniu ann. 
Becket.
Cheap an Rí Anraí II Thomas Becket mar sheansailéir sa bhliain 1155.. Bhí an-mhór le chéile, nó is rud é a chreidtear go forleathan Ach bíonn díospóireacht i gcónaí faoin ‘chairdeas mhór’ a bhí ann, más fíor.
Ar aon nós, d'éirigh coimhlint níos déanaí idir Becket agus Anraí II maidir le cearta agus pribhléidí na hEaglaise. Ar 29 Nollaig 1170, mharaigh leantóirí na rí Becket in Ardeaglais Canterbury.
An bhliain dár gcionn, d'iarr Anraí pas coimirce ar Fernando II, Rí León, lena bhóthar a réiteach go Santiago. Tá gach dealramh ar an scéal gur leagadh an oilithreacht mar phionós air in éiric dhúnmharú Becket.
In Éirinn.
Sa 12ú haois, bhí ríthe na gcúigí ag streachailt le chéile chun flaitheas na hÉireann a ghabháil. Rinne na Normannaigh ionradh ar Éirinn ó Shasana sa bhliain 1169 ar iarratas an Rí ar a dtugtar Diarmaid Mac Murchadha, a bhí ag súil le cabhair uathu. Ach sheol Rí Anraí II Shasana a thuilleadh saighdiúirí le smacht a choimeád ar a arm Normannach.
Ba í an tuiscint thraidisiúnta ar "Laudabiliter satis," bulla de chuid an Phápa Adrian IV, gur bhulla ba ea é inar cheadaigh an Pápa d’Anraí II Shasana ionradh a dhéanamh ar Éirinn, faoi bhráid leasú a dhéanamh ar an Eaglais abhus. Ach tá léamh eile ag na staraithe inniu. 
Ar aon nós, bhí Sionad ag Easpaig na hÉireann i gCaiseal in 1172, agus thug na hEaspaig móid dílseachta ar an Sionad úd d’Anraí II mar Thiarna ar Éirinn. De réir a chéile, thug taoisigh uile na hÉireann an mhóid dílseachta d’Anraí II chomh maith.
Bás.
Bhuail othras pollta, srl. Anraí agus d'fhulaing sé bás i bpian ar 6 Iúil 1189
Tháinig Risteard I i gcomharbacht ar Anráí II.
Risteard I Shasana. Bhí Risteard I nó Risteard Leonchroí (8 Meán Fómhair 1157 – 6 Aibreán 1199) mar ab fhearr aithne air, ina rí ar Shasana agus ina cheannaire ar an Impireacht Ainsivíneach ó 6 Iúil 1189 go lá a bháis. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Anraí II. 
Bhí cáil na calmachta air, agus chaith sé tamall fada ag troid sna Crosáidí. 
Bás.
Fuair Risteard bás agus é ag cur caisleáin faoi léigear, gar do Limoges sa Fhrainc. Buaileadh le saighead crosbhogha é idir a mhuineál agus a ghualainn chlé agus tháinig morgadh ar an gcneá. 
Sula bhfuair sé bás, d'iarr sé ar a oifigigh gan an fear óg (nó "buachaill') a scaoil an tsaighead a chrochadh nuair a bheadh deireadh leis an léigear, toisc go raibh meas aige ar urchar an fhir ar éirigh leis an rí a bhualadh. Cé gur comhlíonadh mian Risteaird nach gcrochfaí an saighdeoir a bhí i gceist, níor éirigh leis an bhfear féin teacht slán agus maraíodh é trí fheannadh i ndeireadh na dála.
Comharbacht.
Tháinig deartháir níos óige leis, Eoin I, i gcomharbacht air.
Anraí III Shasana. Bhí Anraí III (1 Deireadh Fómhair 1207 – 16 Mí na Samhna 1272) ina rí ar Shasana, agus Tiarna na hÉireann agus Diúc na hAcatáine"," ó 1216 go dtí lá a bháis. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Eoin I. 
Rinneadh rí de nuair a bhí sé ina pháiste agus mhair a réimeas ar feadh 56 bliain. 
Ní raibh smacht iomlán ag Anraí ar an tír i gcónaí. Mar shampla tháinig Parlaimint Shíomón de Monfort le chéile den chéad uair sa bhliain 1265, ag cur tús leis an nós toghairm a chur ar bhuirgéisigh chun bheith ina n-ionadaithe do na bailte chomh maith leis ridirí thar ceann na síreanna — bunús le Teach na dTeachtaí. Cloíodh de Monfort agus d'éag sé i gCath Evesham seacht mí ina dhiaidh sin agus cuireadh údarás Anraí III i bhfeidhm arís.
Tháinig a mhac, Éadbhard I, i gcomharbacht air sa bhliain 1272.
Basalt. Tugtar basalt ar charraig easbhrúite bholcánach, is é sin, carraig a cruthaíodh nuair a d'fhuaraigh laibhe go cloch i ndiaidh di brúchtadh amach as an talamh.
In Éirinn, is é an tOir-Thuaisceart - is é sin, stáitín Thuaisceart Éireann - an réigiún is mó basailt. Basalt atá i gceist leis na clocha i gClochán an Aifir (Clochán na bhFomhórach), abair, nó cruthaíodh an Clochán ar fad nuair a d'fhuaraigh sruthán laibhe.
Éadbhard I Shasana. Bhí Éadbhard I (17 Meitheamh 1239 – 7 Iúil 1307) ina rí ar Shasana ó 1272 go 1307. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair Anraí III. Longshanks (Cosa fada) an leasainm coitianta a bhí air, mar gur fear ard a bhí ann. Ba é an rí Sasanach a rinne gabháil ar an mBreatain Bheag faoi dheireadh agus a rinne iarracht Ríocht na hAlban a ghabháil chomh maith, cé gur theip air san iarracht sin. Tháinig a mhac Éadbhard II i gcomharbacht air.
Éadbhard II Shasana. Bhí Éadbhard II (25 Aibreán 1284 – 21 Meán Fómhair 1327, ar a dtugtar Éadbhard Chaernarfon freisin, ina Rí ar Shasana ó 1307 go dtí gur bhriseadh as oifig é in Eanáir 1327. An ceathrú mac ag Éadbhard I, rinneadh Éadbhard ina oidhre ar an ríchathaoir tar éis bhás a dhearthár níos sine Alphonso. Ag tosú sa bhliain 1300, bhí Éadbhard in éineacht lena athair ar fheachtais míleata chun Albain a cheansú, agus sa bhliain 1307 rinneadh ridire de i searmanas mór ag Mainistir Westminster. Tháinig Éadbhard i gcomharbacht ar an ríchathaoir níos déanaí an bhliain sin, tar éis bhás a athar. Sa bhliain 1308, phós sé Isabella na Fraince, iníon leis an Rí cumhachtach Pilib IV ("Philippe le Bel"), mar chuid d'iarracht fadtréimhseach chun an teannas idir corónacha Shasana agus na Fraince a réiteach.
Tharraing sé achrann go minic, mar nach mbíodh sé ag tabhairt airde ar mhianta agus ar thoil na n-uaisle agus dúnmharaíodh é ar deireadh. Tháinig a mhac, Éadbhard III, i gcomharbacht air.
Coláiste na Toirbhirte. Meánscoil phríobháideach do bhuachaillí faoi iontaobhacht Bhráithre na Toirbhirte is ea Coláiste na Toirbhirte (i mBéarla: "Presentation Brother's College"). Tá sé suite i lár Chathair Chorcaí.
Tá traidisiún láidir rugbaí i gColáiste na Toirbhirte, ach imrítear an-chuid spórt eile, cosúil leis an rámhaíocht,is an diaspoireacht i mbéarla agus i ngaeilge ann. 
Bunaíodh an scoil sa bhliain 1878, ach bhí sé ar an Meall Theas.
I measc na daoine a d'fhreastail ar an scoil tá : George Hook, Michael Clifford agus Eoghan Harris.
Éadbhard III Shasana. Bhí Éadbhard III (13 Mí na Samhna 1312 – 21 Meitheamh 1377) ina rí ar Shasana. Tháinig sé i gcóróin agus é 14 bliain d'aois, tar éis gur cuireadh a athair, Éadbhard II, as oifig. Mhair a réimeas ar feadh breis is 50 bliain agus tháinig an Phlá Mhór ar Shasana lena linn. Tháinig a gharmhac, Risteard II, i gcomharbacht air.
An Phlá Mhór. B'ionann an Phlá Mhór nó an Galar Dubh agus galar marfach a scaip go rábach ón Áise ar fud na hEorpa san 14ú haois (1347-1351). Meastar go bhfuair 25 milliún duine bás san Eoraip dá barr, timpeall trian den daonra iomlán. 
Dreancaidí galraithe ar fhrancaigh ba chúis leis an nGalar Dubh »»»» 
Francaigh a bhí galraithe le bachaillíní an ghalair a scaip an phlá i measc na ndaoine agus d'at na nóid limfeacha. 
Stair.
Bhí an phlá scamhógach marfach i níos mó ná 75% de na cásanna. 
Bhí an phlá sheipticéimeach (inar ionfhabhtaíodh an fhuil sa cholainn) níos measa fós, ach amháin nár tharla an fhoirm seo chomh minic leis na foirmeacha eile. 
Is deacair a hiarmhairt ar an Eoraip a mheas, ach chuir sí isteach go tubaisteach fadtréimhseach ar gach gné den bheatha. Is beag a foghlaimíodh uaithi, mar tharla paindéimí eile san Eoraip i 1361-3, 1369-71 , 1374-5, 1390, agus 1400.
Áise.
Fuair 13 milliún Síneach bás léi. Is dócha gur iompair ceannaithe an galar ar feadh na mBealaí Síoda trádála don Mheánoirthear is an Mheánmhuir.
Bogearraí saora. Is éard atá i gceist le bogearraí saora ná cód foinseach bogearraí a bheith ar fáil go réidh don úsáideoir agus é a bheith saor le hathruithe a dhéanamh don chód is a roinnt le daoine eile gan choinníollacha ceadúnais a shárú. Ní ceist airgid atá á plé leis an gcur síos seo, ní gá do na bogearraí bheith saor in aisce. Mar a deir Richard Stallman, bunaitheoir an Free Software Foundation, is é "saoirse cainte" atá i gceist, seachas "beoir saor in aisce".
Stair.
Sna caogaidí, seascaidí agus seachtóidí, ba ghnáthrud é na cearta bogearraí saor do úsáideoirí ríomhairí. Bhí na gnó crua earraí sásta leis seo, mar bhí an pobal ag cruthú bogearraí a chur fiúntach lena táirge. I 1980 chuir rialtas na Stáit Aontaithe Cóipcheart Bogearraí sa dlí.
Bunaíodh an Eagraíocht um Bogearraí Saor, nó "Free Software Foundation" as Béarla sa bhliain 1985.
Risteard II Shasana. Bhí Risteard II (6 Eanáir 1367 – 14 Feabhra 1400) ina rí ar Shasana ó 1377, go dtí gur cuireadh as coróin é sa bhliain 1399. Tháinig sé i gcomharbacht ar a sheanathair, Éadbhard III. Tháinig Anraí IV, i gcomharbacht air siúd.
Mit brennender Sorge. Is é is ciall leis na focail Ghearmáinise Mit brennender Sorge ná "le buaireamh dóite". Leis na focail seo a thosaigh an tréadlitir a d'eisigh an Pápa Pius XI ar an 10 lá de Mhárta 1937 (cé gurbh é an dáta oifigiúil a bhí le léamh ar an tréadlitir féin ná Domhnach na Páise, an 14 Márta). Tréadlitir a bhí ann a lochtaigh na Naitsithe, agus í dírithe ar easpaig Chaitliceacha na Gearmáine, agus léigh sagairt pharóiste na Gearmáine go léir os ard sna tithe pobail. Dúirt an Pápa Pius XI féin gurbh é Eugenio Pacelli (ní ba deireanaí, an Pápa Pius XII) a dhréachtaigh agus a chum an tréadlitir. Níor tugadh aon réamhfhógra faoin tréadlitir, agus scaipeadh ar chúla téarmaí ar fud na Gearmáine í, le féachaint chuige nach gcuirfeadh na Naitsithe bac léi.
Scríobhadh an tréadlitir as Gearmáinis, seachas as Laidin, rud as an ngnáth i saol na hEaglaise. Bhí tábhacht phraiticiúil, chomh maith le tábhacht shiombaileach, le rogha seo na teanga.
As an Tréadlitir.
"Aon duine a mhórann cine ar leith, pobal ar leith, Stát ar leith, nó cineál ar leith Stáit, nó foinsí na cumhachta polaitiúla, nó aon rud eile a bhfuil luach ann don phobal dhaonna - cibé cé chomh tábhachtach nó onórach agus atá sé ó thaobh an tsaoil shaolta de - aon duine a mhórann rudaí den chineál seo thar an gceart agus a ardaíonn ar leibhéal an íoladhartha iad, aon duine a chuireann as a chuma agus as a chosúlacht ordú an domhain mar a dhear is mar a chruthaigh Dia é - scinneann an duine sin i bhfad ón bhfíor-chreideamh i nDia agus ó choincheap na beatha de réir an chreidimh sin."
"Thug an Dia seo, an Máistir Ardcheannasach seo, thug Sé aitheanta is orduithe Uaidh nach bhfuil a bhfiúntas ag brath ar an am ná ar an áit, nach bhfuil beann acu ar an tír ná ar an gcine. Mar a chaitheann grian Dé a solas ar aghaidh gach duine, is ionann A dhlí do gach duine gan díolúine gan phribhléid. Na ríthe is na géillsinigh, an lucht faoi choróin agus na daoine gan choróin, an saibhir agus an bocht, caithfidh siad go léir A bhriathar a urramú. Mar is dual don Té a chruthaigh, is dual Dó go dtugann idir dhaoine aonair agus phobail de dhaoine cluas éisteachta Dó, cibé cé hiad féin."
"Ní rithfeadh ach le duine an-éadomhain coincheap an Dé náisiúnta agus an reiligiúin náisiúnta a chumadh, nó is é Dia Cruthaitheoir na hOllchruinne, Rí agus Reachtaire na náisiún go léir, agus níl sna náisiúin uile ach "deoir sa bhuicéad" i gcomparáid lenA ollmhórgacht."
Martin Dillon. Scríbhneoir agus iriseoir ó Thuaisceart Éireann é Martin Dillon. Chaith sé ocht mbliana déag ag obair don BhBC, agus é i ndiaidh roinnt úrscéalta agus drámaí a chumadh. Mar sin féin, is iad a chuid leabhar faisnéise agus tuairisceoireachta is mó a thuill a chlú dó. B'é an leabhar "Shankill Butchers" ba mhó a bhí i mbéal an phobail, ach nuair a foilsíodh í, thosaigh na sceimhlitheoirí Protastúnacha á imeaglú le bagairtí. Le teacht slán ó na sceimhlitheoirí, chuaigh sé ar imirce, ar dtús go dtí an Fhrainc, agus níos déanaí go dtí na Stáit Aontaithe.