Trelis/gawiki huggingface dataset:
Paintéón Pháras. Foirgneamh is ea Paintéón Pháras (Fraincis: Panthéon ; , ón nGréigis πάνθειον (ἱερόν) '(teampall) do na déithe go léir ) sa Cheathrú Laidine i bPáras, sa Fhrainc. 
Lonnaithe sa 5ú arrondissement ar an Montagne Sainte-Geneviève, tá an Panthéon ag breathnú amach ar Pháras ar fad. Inniu is másailéam é. 
Stair.
Gheall an Rí Louis XV sa bhliain 1744 go gcuirfeadh sé in ionad an eaglaise scriosta de Mhainistir Naomh Genevieve foirgneamh ar mhaithe le naomhphátrún Pháras. Chuir sé de chúram ar Abel-François Poisson, Marquis de Marigny, a mhóid a chomhlíonadh. Sa bhliain 1755, choimisiúnaigh Marigny Jacques-Germain Soufflot an eaglais a dhearadh, agus thosaigh an tógáil dhá bhliain ina dhiaidh sin.
Tógadh é ar dtús mar eaglais a bhí tiomanta do Naomh Géinebhá agus áit chónaithe a chur ar fáil do thaiseagán chásse ina bhfuil a cuid taisí, ach tar éis go leor athruithe tá feidhm aige mar mhausoleum seandálaíochta ina bhfuil iarsmaí de shaoránaigh na Fraince. 
Is sampla luath é de nuachlasaiceachas, agus tá a aghaidh bunaithe ar an bPantheon sa Róimh, agus cruinneachán os cionn a bhfuil cuid de a charachtar ag Tempoetto Bhramante aige. 
Bhí sé de rún ag an dearthóir Jacques-Germain Soufflot comhcheangal a dhéanamh le gile agus éadroime an ardeaglais Ghotach le prionsabail chlasaiceacha.
Gaeilge.
Bíonn oíche shóisialta ag Gaeltacht sur Seine i mbistro, Le Comptoir du Pantheon, taobh le iarsmalann cháiliúil an bPantheon féin, cuid den chathair atá Párasúil go smior. Achain Mháirt deireannach den mhí a tharlaíonn sé.
Ceibidigh. Is fine moncaithe de chuid an Domhain Nua é Cebidae. Tugtar na ceibidigh orthu i nGaeilge.
Madra Thalamh an Éisc. Is madra clóis é madra Thalamh an Éisc.
Langúr Nilgiri. Is ainmhí é an langúr Nilgiri. Mamach atá ann.
USPIS (Brooklyn Nine-Nine). Craoladh an ochtú heipeasóid, "USPIS", den dara sraith "Brooklyn Nine-Nine" ar an 23 Samhain, 2014. Scríobh Brian Reich an eipeasóid seo.
D'fhéach 3.04 milliún duine ar an eipeasóid.
The Road Trip (Brooklyn Nine-Nine). Craoladh an naoú heipeasóid, "The Road Trip", den dara sraith "Brooklyn Nine-Nine" ar an 30 Samhain, 2014. Scríobh Brigitte Munoz-Liebowitz an eipeasóid seo.
D'fhéach 3.11 milliún duine ar an eipeasóid.
The Pontiac Bandit Returns. Craoladh an deichiú heipeasóid, "The Pontiac Bandit Returns", den dara sraith "Brooklyn Nine-Nine" ar an 30 Samhain, 2014. Scríobh Matt O'Brien an eipeasóid seo.
D'fhéach 4.32 milliún duine ar an eipeasóid.
Stakeout (Brooklyn Nine-Nine). Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Stakeout", den dara sraith "Brooklyn Nine-Nine" ar an 30 Samhain, 2014. Scríobh Laura McCreary agus Tricia McAlpin an eipeasóid seo.
D'fhéach 3.52 milliún duine ar an eipeasóid.
'Tis the 30th Season. Craoladh an deichiú heipeasóid, "'Tis the 30th Season", den tríochadú sraith de "The Simpsons" ar an 9 Nollaig 2018. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 7.53 milliún duine ar an eipeasóid.
Beach House (Brooklyn Nine-Nine). Craoladh an dara heipeasóid déag, "Beach House", den dara sraith "Brooklyn Nine-Nine" ar an 4 Eanáir, 2015. Scríobh Lakshmi Sundaram agus David Phillips an eipeasóid seo.
D'fhéach 3.29 milliún duine ar an eipeasóid.
Payback (Brooklyn Nine-Nine). Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Payback", den dara sraith "Brooklyn Nine-Nine" ar an 11 Eanáir, 2015. Scríobh Norm Hiscock agus Brigitte Munoz-Liebowitz an eipeasóid seo.
D'fhéach 2.79 milliún duine ar an eipeasóid.
Britain's Got Talent (sraith 13). Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é Britain's Got Talent, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Tosóidh an tríú sraith déag ar 13 Aibreán 2018.
Is iad Simon Cowell, Amanda Holden, Alesha Dixon agus David Walliams na breithiúna don tsraith seo.
The Hunger Games (sraith scannán). Is í sraith scannán í The Hunger Games a bhfuil ceithre scannán inti atá bunaithe ar thriológ na n-úrscéalta "The Hunger Games" le Suzanne Collins. Dáileadh ag Lionsgate agus tá príomhpháirteanna ag Jennifer Lawrence mar Katniss Everdeen, ag Josh Hutcherson mar Peeta Mellark, ag Liam Hemsworth mar Gale Hawthorne, ag Woody Harrelson mar Haymitch Abernathy, ag Elizabeth Banks mar Effie Trinket, ag Stanley Tucci mar Caesar Flickerman, agus Donald Sutherland mar Uachtarán Sneachta. Stiúir Gary Ross an chéad scannán, agus stiúir Francis Lawrence na trí scannán ina diaidh. 
Is í The Hunger Games an 20ú sraith scannán is mó a thug airgead isteach,tá US $2.97 billiún tuillte aici ar fud an domhain. 
Scannáin.
"The Hunger Games" (2012).
Gach bliain, i bhfothrach na Meiriceá Thuaidh, cuireann príomhchathair na Panam d'fhiacha ar gach ceann dá 12 cheantar buachaill amháin agus cailín amháin, atá idir 12 agus 18, a sheoladh chun dul in iomaíocht sna Hunger Games a chraoltar ar an teilifís ar fud na tíre. Cuirtear iallach ar na iomaitheoirí troid le chéile go maire ach duine amháin Nuair a roghnaíodh Primrose Everdeen le dul in iomaíocht, deir a deirfiúr mhór Katniss Everdeen go rachaidh sí ina háit. 
"The Hunger Games: Catching Fire" (2013).
Fillean Peeta Mellark agus Katniss Everdeen abhaile go "District 12" tar éis na "Hunger Games" a bhaint ach caithfidh sibh cuairt na tíre a thabhairt anois chun an bua a cheiliúradh. Ar an gcuairt airíonn Katniss go bhfuiltear ag cur i dtréas an pobal na tíre agus b'fhéidir gurbh iadsan is cúis leis an tréas. Tá smacht ag an rialtas ar an tír fós agus tá "Uachtarán Sneachta" i mbun an 75ú "Hunger Games" - an "Quarter Quell" - a ullmhú agus b'fhéidir go n-athródh sé "Panem" go deo.
"The Hunger Games: Mockingjay - Part 1" (2014).
Tar éis an comórtas a mhilleadh ag Katniss Everdeen, tosaíonn an scannán agus í i "District 13". Tosaíonn Katniss ag troid i gcoinne an rialtas agus le tarrtháil a dhéanamh ar Pheeta le cuidiú a carad agus le cuidiú buaiteoirí eile agus iad faoin gceannasaíocht Uachtaráin Alma Coin agus an pobal spreagtha ag misneach Katniss. 
"The Hunger Games: Mockingjay – Part 2" (2015).
Aithníonn Katniss Everdeen go bhfuil thar mharthanas i gceist anois agus téann sí i gcomhar lena cairde agus le na ceannaircigh eile ar an misean deireanach chun an pobal a shaoradh agus Uachtarán Sneachta a fheallmharú.
Léirmheasanna.
Rinneadh léirmheasanna maithe (&gt;60%) ar gach scannán sa tsraith ar Rotten Tomatoes.
Stephen Curry. Is imreoir cispheile gairmiúil é Wardell Stephen Curry II a rugadh ar an 14ú Márta 1988. Imríonn sé do Golden State Warriors an Chumann Cispheile Náisiúnta (NBA). Roghnaíodh é mar NBA All-Star sé huaire, agus mar an Imreoir Is Luachmhaire NBA (MVP) dhá uair agus bhuaigh sé trí chraobh NBA leis na Warriors. Deir go leor imreoirí agus anailísithe gur é an caiteoir is fearr dá raibh riamh san NBA. 
Tús a shaoil agus a óige.
Is é Wardell Stephen Curry II mac Sonya (née Adams) agus Dell Curry. Rugadh in Akron, Ohio é agus a athair ina bhall de na Cleveland Cavaliers. D'éirigh sé aníos i Charlotte, Carolina Thuaidh, an áit ar chaith a athair an chuid is mó dá ghairm sa NBA leis na Charlotte Hornets. Ba mhinic a thugadh Dell Curry Stephen Curry agus deartháir beag Stephen Seth chun a chuid cluichí, agus chaithidís leis na Hornets roimh na cluichí. Bhog an teaghlach go Toronto, áit ar chríochnaigh Dell a ghairm NBA mar bhall de na Raptors. San am céanna, bhí Curry ag imirt do fhoireann chispheile Queensway Christian College, agus níor chaill siad aon cluiche amháin i rith an sésúir. Bhí sé ina bhall de chlub Toronto 5-0 freisin, agus imríonn siad cispheil ar fud Ontario, agus d'imir sé i gcoinne imreoireoirí atá sa NBA faoi láthair, Cory Joseph agus Kelly Olynyk. Thug Curry chun tosaigh an fhoireann agus bhuaigh siad 33 chluiche agus níor chaill siad ach 4 chluiche, agus i ndeireadh na dála bhain siad craobhchomórtas an chúige. 
Nuair d'éirigh Dell as an NBA, bhog an teaghlach ar ais go Charlotte agus chláraigh Curry ar Charlotte Christian School, agus d'éirigh go maith leis ann. Mar gheall ar ghairm bheatha a athar ag Virginia Tech, bhí Curry ag iarraidh cispheil choláiste a imirt do na Hokies, ach níor earcaigh Virgina Tech é mar níor mheáigh sé ach 160-punt mar aon le cúis eile. Roghnaigh sé freastal ar Choláiste Davidson, a d'earcaigh é ón deichiú grád. 
A shaol ghairmiúil.
Golden State Warriors (2009-go dtí anois).
Roghnaigh na Golden State Warriors é san 7ú háit san roghnúchán NBA 2009. Tá trí chraobh bhuaite aige go dtí anois agus imríonn sé le na Golden State Warriors fós sa NBA.
Babarúsa na Sulaivéise Thuaidh. Is ainmhí é babarúsa na Sulaivéise Thuaidh. Mamach atá ann.
Ialtóg thuaisceartach. Is ainmhí í an ialtóg thuaisceartach. Mamach atá ann.
Lincse thuaisceartach. Is ainmhí í an lincse thuaisceartach. Mamach atá ann.
Armadailín earrnocht tuaisceartach. Is ainmhí é an armadailín earrnocht tuaisceartach. Mamach atá ann.
Mumford &amp; Sons. Bunaíodh an banna ceoil Mumford &amp; Sons i 2007. Is banna ceol Sasanach iad. Tá Marcus Mumford, Winston Marshall, Ben Lovett agus Ted Dwane páirteach ann.
Seinn siad neart uirlisí ceoil; an giotár, an giotár leictreach, an giotár fuaimiúil, an bainseó, an méarchláir, an sintéiseoir, drumaí agus an dord dubailte ina measc. 
Sa lá atá inniu ann, tá ceithre albam ag Mumford &amp; Sons; "Sigh No More" (2009), "Babel" (2012), "Wilder Mind" (2015) agus "Delta"(2018).
Gentlemen Of The Road.
Sa bhliain 2009, bhunaigh Mumford &amp; Sons 'Gentlemen of the Road'. Usáideann siad an eagraíocht seo chun pobal an cheol a chur le chéile. Is féidir leis an banna a seónna féin a chur ar siúl agus teagmháil a dhéanamh leis a lucht féachana trí 'Gentlemen of the Road'. 
Baill.
Ceoltóirí Stiúideo.
Delta
Iar- Ceoltóirí Stiúideo.
Wilder Mind
Sigh No More
Babel
Leis. Is cuid an cos daonna idir an cromán agus an ghlúin í leis.
Ascaill. Is log faoin lámh ag an gualainn í an ascaill.
Colpa. Is cuid feolmhar ag cúl an gcos an duine faoin ghlúin í colpa.
SOAK. Is amhránaí agus cumadóir amhrán as Doire í Bridie Monds-Watson, nó SOAK, a hainm stáitse mar is fearr aithne uirthi, a rugadh sa bhliain 1996. Rinneadh The Guardian cur síos ar cheol SOAK mar 'a vivid portrait of teenage deep-thinking'. D'eisigh sí a céad albam Before We Forgot to Dream i mí Bealtaine 2015. Is portmanta foghraíochta é "SOAK" de na focail Béarla "Soul" (anamcheol) agus "Folk" (ceol tíre).
A gairm proifisiúnta.
I Mí na Samhna 2014 bhí sí ainmnithe mar cheann de na ceoltóirí ar liosta fada BBC Sound of 2015 . Ar 20 Eanáir 2015 chuir sí a céad singil amach, darb ainm "Sea Creatures". D'eisigh sí a céad albam "Before We Forgot How to Dream" ar an 29 Bealtaine 2015 agus bhuaigh sí an Choice Music Prize 'Albam na Bliana 2015' ar 3 Márta, 2016 ag searmanas bronnta bliantúil a bhí ar siúl i Vicar Street i mBaile Átha Cliath.
Baic. Téarma ar chúl an mhuiníl í baic (nó cuing) an mhuiníl.
Fabhra. Is stiall gruaig ag fás ar mullach thuas log súile an duine é fabhra .
Uisinn. Is cuid cothrom an dá taobh idir clár éadain agus an cluas é uisinn .
Sargón na hAcáide. Ba é Sargón na hAcáide an chéad rialtóir ar Impireacht na hAcáide (réimeas 2334 RC – 2284 RC).
Impireacht na hAcáide. Mhair Impireacht na hAcáide ó 2334 r. Chr go 2154 r. Chr.
An Acáid.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;923533&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-08-10T20:05:29Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Kevin Scannell&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;gramadach + WD&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Príomhchathair Impireacht na hAcáide ab ea an Acáid.
Abdelaziz Bouteflika. Polaiteoir agus 15ú Uachtarán na hAilgéire ab ea Abdelaziz Bouteflika (1937 – 2021).
Catacóm. Catacóm... Is iad Catacómaí na Róimhe (2ú–4ú haois AD) agus Catacómaí Pháras (deireadh na 18ú haoise) na samplaí is clúití.
Liosta eipeasóidí Seinfeld. Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é Seinfeld a céadchraoladh sa bhliain 1989. Tá 180 eipeasóid de chuid Seinfeld tagtha ar an saol.
Sraitheanna.
&lt;onlyinclude&gt;&lt;/onlyinclude&gt;
Anne Applebaum. Iriseoir, staraí agus colúnaí Meiriceánach is ea Anne Elizabeth Applebaum, a rugadh ar 25 Iúil 1964 in Washington, D.C. Is iad an cumannachas agus forbairt an tsaoil shibhialta in Oirthear na hEorpa agus san Aontas Sóivéadach agus sa Rúis na téamaí is coitianta a scrúdaíonn sí. Le cúpla bliain tá a haird dírithe ar staid an daonlathais i dtíortha an Iarthair freisin. 
Beathaisnéis.
is iad Harvey M. Applebaum agus Elizabeth Bloom a tuismitheoirí. D'fhás sí aníos i dteaghlach Giúdach leasaithe. Rinne sí staidéar in Ollscoil Yale agus ansin fuair sí scoláireacht Marshall chun freastail ar London School of Economics agus in Coláiste San Antoin, Ollscoil Oxford.
Sa bhliain 1992, phós sí Radosław Sikorski, polaiteoir agus scríbhneoir a chaith tamall ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Cosanta sa Pholainn. Ghlac Applebaum saoránacht Pholannach dá bharr seo sa bhliain 2013. Tá beirt pháistí acu.
Iriseoireacht.
Thug Applebaum aghaidh ar an Vársá sa bhliain 1988 mar thuairisceoir ar son "The Economist". Ansin, scríobh sí faoi athruithe socheolaíocha agus polaitiúla in Oirthear na hEorpa, roimh agus i ndiaidh thitim Bhalla Bheirlín. Sna 1990idí bhí cónaí uirthi i Londain agus i Vársá, agus í ag obair don "Evening Standard". Is colúnaí agus ball de chomhairle eagarthóireachta an "Washington Post" anois í Applebaum. Tá Béarla, Fraincis, Polainnis agus Rúisis aici.
Esther McVey. Polaiteoir de phór na hÉireann de chuid Páirtí Coimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea Esther Louise McVey. Rugadh í i Learpholl ar an 24 Deireadh Fómhair 1967.
Douglas Hurd. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Douglas Richard Hurd, Baron Hurd of Westwell. Rugadh é i Marlborough, Wiltshire ar an 8 Márta 1930.
Roy Jenkins. Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea Roy Harris Jenkins, Baron Jenkins of Hillhead. Rugadh é in Abersychan, an Bhreatain Bheag ar an 11 Samhain 1920 agus fuair bás ar an 5 Eanáir 2003.
Aneurin Bevan. Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea Aneurin Bevan. Rugadh é i dTredegar, an Bhreatain Bheag ar an 15 Samhain 1897 agus fuair bás ar an 6 Iúil 1960.
Ollstailc sa Ríocht Aontaithe, 1926. Ollstailc ab ea 1926 Ríocht Aontaithe ollstailc a mhair naoi lá, as 3 Bealtaine 1926 go 12 Bealtaine 1926. Chríochnaigh sé sa ruaig ar na hoibrithe a bhí ar stailc.
Meastachán uasdealraitheachta. I gcúrsaí staitistice, úsáidtear an meastachán uasdealraitheachta (an dealraitheacht is mó) (MUD) chun meastacháin a dhéanamh ar phairiméadair shamhla staidrimh. Faightear na meastacháin trí luachanna pairiméadair a aimsiú a uasmhéadaíonn an fheidhm dealraitheachta. 
Úsáidtear an modh seo le mórán anailísí staidrimh a dhéanamh. Abair go bhfuil suim agat in airde na mban i ndaonra áirithe. Má tá na hairdí difriúla dáilte mar is gnách, in éineacht le hathróg éigin agus meán éigin anaithnid, is féidir an athróg agus an meán a mheas le MUD fiú mura bhfuil eolas agat ach ar roinnt de na hairdí. Ghlacfadh MUD an meán agus an athróg mar phairiméadair agus gheobhadh sé luachanna paraiméadracha áirithe a déarfadh go bhfuil na torthaí breathnaithe ar na cinn is dóchúla.
Ó thaobh theoirim Bayes de, sampla speisialta d’uasmheastachán "a posteriori" is ea MUD agus gan réamhdháileachán aonfhoirmeach na bparaiméadar curtha san áireamh. Seachnaítear na réamhdháileacháin trí ráitis dóchúlachta a dhéanamh faoi mheastacháin na bparaiméadar seachas faoi na paraiméadair féin. Tá airíonna na meastachán sainmhínithe go hiomlán ag na breathnóireachtaí agus ag an tsamhail staidrimh. 
Prionsabail.
Tá modh na huasdealraitheachta bunaithe ar an bhfeidhm dealraitheachta, formula_1. Tugtar samhail staidrimh dúinn, i.e. fine dáileachán formula_2, mar a léirionn formula_3 paraiméadar na samhla (ar féidir léi a bheith iltoiseach). Aimsíonn modh na huasdealraitheachta airíonna pharaiméadar na samhla, formula_3, a uasmhéadaíonn an fheidhm dealraitheachta, formula_1. Go hiomasach roghnaíonn sé seo na luachanna paraiméadracha.
Sainmhíníonn an modh meastachán uasdealraitheachta mar seo 
má tá uasmheastachán ann.
I ndáiríre, is minic is fusa feidhm a bhaint as logartam nádúrtha na feidhme dealraitheachta, rud a dtugtar an logdhealraitheacht air:
Nó an mheán-logdhealraitheacht:
Cuireann an cuairín atá os cionn formula_9 in iúl go bhfuil gaol aige le meastóir. I ndáiríre, tugann formula_10 meastachán ar logdhealraitheacht bhreathnóireachta ionchais amháin sa tsamhail.
Bíonn an chuma chéanna ar MUD go fiú má uasmhéadaítear an dealraitheacht nó an logdhealraitheacht, mar gur feidhm mhéadaitheach aontonach an log.
Ina lán samhlacha tá meastóir uasdealraitheachta le fáil mar léirfheidhm de na sonraí breathnaithe formula_11. Ina lán samhlacha eile, áfach, níl fáil ar fhuascailt foirm iata na faidhbe uasmhéadaithí agus níl MUD le fáil ach trí optamú uilíoch uimhriúil. Maidir le fadhbanna eile áirithe, b’fhéidir go bhfuil luachanna iolracha ann a uasmhéadaíonn an dealraitheacht. Maidir le fadhbanna eile, áfach, níl aon mheastachán uasdealraitheachta ann: méadaíonn an fheidhm logdhealraitheacht gan luach uachtarach a bhaint amach, nó tá an luach sin ann ach tá sé lasmuigh de theorainn formula_12, tacar na luachanna paraiméadracha inghlactha.
Cabomba aquatica. Planda uisceadáin a bhfuil tóir air is ea Cabomba aquatica a bhaineann leis an bhfine Cabombaceae agus an géineas "Cabomba" . Is planda uisceach ilbhliantúil é a mbíonn ag fás in uisce úr nó i lochanna agus aibhneacha le sruthanna beaga. 
Cur síos.
Iomadaíonn "Cabomba aquatica " den chuid is mó trí dhícheangal codanna gais ón mháthair-phlanda, agus bíonn fréamhacha aidbhinteaca aige a tháirgtear sna nóid. Is éard atá sna gais ná bunchodanna cothrománacha chomh maith le codanna atá aiséirithe a shroicheann an dromchla de ghnáth le linn táirgeadh bláthanna. D’fhéadfadh na gais fás chomh mór le 50 ceintiméadar. 
Bíonn duilleoga "Cabomba aquatica" ar snámh agus táirgeann siad go heisiach ag rinnchodanna an ghais; is iondúil go mbíonn táirgeadh bláthanna ann freisin. Bíonn an chéad duille a bhíonn ar snámh den phlanda seo le feiceáil i gcónaí ag an nód céanna leis an rinndhuilleog atá faoin uisce. Bíinn duilleoga cruinneánach ag an bplanda seo le stríoca mín agus fada ag na gais, agus dath dearg orthu formhór an ama. D’fhéadfadh stríoca dearga a bheith freisin ar na peitilí. 
I g"Cabomba aquatica", táirgeann gach cairpéal ubhúlach amháin, agus is é cóimheas na pailine le hubhúlach ná ca. 1000: 1. Tá an planda seo eisigineach ilacmhainneach; agus le linn torthúlachta, forbróidh sé cairpéad amháin i dtorthadh neamhoscailteach agus cosúil le falacail. De ghnáth bíonn cruth an tsíol ubhchruthach.
Noínden Ulad. Sa Rúraíocht, is réamhscéal don Táin Bó Cuailnge é Ceas Naoi-lá na nUladh (Sean-Ghaeilge Noínden Ulad nó Ces Ulad). Caomhnaítear é i dtrí foinsí ar feadh an eolais: sa Leabhar Buí Leacáin, sa Leabhar Laighneach agus i lámhscríbhinn amháin eile.
Achoimre.
Sa scéal den táin bó Cuailgne, glactar leis go bhfuil eolas air cúis "noínden", "ceas" nó lagar na nUladh bekannt.
Ba bhaintreach fir é an brughaidh ("briugu"; feirmeoir, spidéiléir, úinéir talún) ab ea Crunnchú. Lá amháin, tháinig bean álainn chuige, agus d'iarr sí orthu fanacht leis. Cé nach dúirt sí a hainm leis, an sidhe "Macha ingen Sainrith meic Imbaith" a bhí ann i ndáiríre. Thug sí aire dá theaghlach, luigh sí leis agus d'éirigh sí torrach. Chuir sí cosc air ámh gan a hainm a iarraidh nó insint fúithi.
Nuair a tugadh cuireadh do Chrunnchú chun an aonaigh bhliantúil ag príomhchathair na nUladh, thug Macha rabhadh arís dó gan aon rud a insint fúithi, nó bheadh sin deireadh dá saol le chéile. Ach mhaíomh Crunnchú ag rása capall gurbh fhéidir lena chéile rith níos tapúla ná capall ar bith an rí. Cuireadh i ngéibheann é faoi bhagairt go marófaí é, muna raibh a chéile in ann an maíomh béadchainteach seo a chruthú.
Chuir an rí amach faoi dhéin Mhacha, agus chuir sé iachall uirthi a hainm a rá. Cé go raibh sí trom ar pháiste, bhí uirthi an rith, ach bhuaigh sí è in éadan na gcapall. Díreach ansin, thug sí go pianmhar cúpla ar an saol, bhuachaill agus cailín. I leagan amháin den scéal, searrach ab ea leanbh amháin, in am trátha capall dílis Chú Chulainn, Liath Macha.
Chuir Macha mallacht ar na hUlaidh as ucht an fheillbhirt seo, agus thuar sí go bhfulaingeodh glúnta le teacht na nUladh "noínden" (ceas, lagar) le cúig lá agus ceithre oíche i gcás éigeandála nó práinne géire, agus dá bharr bheidís chomh lag le bean tríom le páiste. Ansin fuair Macha traochta bás.
Ainmníodh príomhchathair rí na nUladh Eamhain Mhacha as Macha agus a cúpla.
Aislinge Óenguso. Sa Rúraíocht, is réamhscéal don "Táin Bó Cuailnge" é Aisling Aonghasa (Sean-Ghaeilge Aislinge Óenguso). Caomhnaítear é in aon lámhscríbhinn amháin den 15ú haois.
Achoimre.
Bhí taibhreamh ag Aonghas, mac Daghdha agus Bóinne, inar chonaic sé spéirbhean. Badhbh na dTuath Dé de chúige Mumhan, agus Ailill mac Máta agus Méabh de chúige Connacht le chéile, chabhraigh siad leis í a aimsiú. Ba í a ghrá chroí ná Caor Iúrmheatha, iníon Eathail Anbhuail as sidhe Uamhan i gConnacht. Ar gach re Samhain, chonacthas Caor agus 150 lucht leanúna i riocht ealaí ar loch in Éirinn. D'athraigh Aonghas é féin ina eala agus bhuail sé lena stór. D'eitil siad beirt chuig sidhe Aonghasa ag Brú na Bóinne, agus d'iompaigh ar ais i riocht daoine daonna. As sin amach, gach re Samhain, ó oíche go ló, rachaidís amach i riocht ealaí. Mar bhuíochas, sholáthair Aonghas do Mhéabh 300 gaiscíoch do chogadh na gConnacht in éadan na nUladh.
Anbhás Chú Chulainn. I Miotaseolaíocht na nGael, is scéal de chuid na Rúraíochta é Anbhás Chú Chulainn (Sean-Ghaeilge Aided Con Culainn). Tá leagan neamhiomlán caomhnaithe sa Leabhar Laighneach, ach tá leaganacha iomlána le fáil i lámhscríbhinní den 17ú go 19ú haoiseanna.
Sa leaganacha níos luaite, roinntear an scéal ina dhá leath, Brislech Mór Maige Muirtheimne (Brisleach Mhór Maighe Muirtheimhne) agus Dergruathar Chonaill Chernaig (Deargruathar Chonaill Chearnaigh). Insítear iontu conas a maraíodh Cú Chulainn, dochloíte go nuige sin, tar éis dó a gheis, saighte a bhriseadh, agus conas a bhain a dheartháir altrama, Conall Cearnach, a dhíoltas amach ar na déantóirí coire.
Achoimre.
I rith na Tána, mharaigh Cú Chulainn draoi na gConnacht, Calatin, agus a seachtar mac is fiche. I ndiaidh a bháis, thug a bhean chéile seisrín ar an saol, triúr mac agus triúr iníonacha. Chuir Méabh díoltasach le 17 bliain amach iad um theagasc draíochta. Ina dhiaidh na tréimhse seo, chuir sí amach iad le tuilleadh oideachais a fháil le trí bhliain go hAlbain, dhá bhliain chuig na Sacsanaigh, agus fosta go dtí an Bhablóin agus go hIfreann Bholcáin. Agus iad ar ais abhaile agus um dhíoltas a bhaint as bás a n-athar, lig siad ar Chú Chulainn go raibh tiarna éigin tar éis ruathar a dhéanamh ar a bhaile Muirtheimhne, go rachadh sé é a chosaint. In ainneoin rabhaidh na nUladh, ina measc Conchúr mac Neasa, an bandraoi Leabharcham agus fós a carbadóir Láeg mac Riangabra agus a chapall dílis Liath Macha, chuaigh sé ina aonair chun comhraic.
Luigh an triúr iníonacha Chailitine i bhfolach ar an mbealach agus thairg siad feoil rósta chú dó. Sa chéad chás, níorbh fhéidir leis an laoch Cú Chulainn cuireadh ar bith a dhiúltú, ach i dteannta sin, bhí geis air gan feoil chú a ithe. Ní raibh aon dul as aige ach an feoil a ghlacadh agus a gheis a bhriseadh. Agus á gheis briste aige, thit a lámh agus a chos chlé i laige Durch die Annahme des Fleisches wird er an Arm und Bein geschwächt. Sa chath deireadh in éadan a naimhde (san áireamh Erc mac Cairpri, a raibh fonn air díoltas a bhaint as bás a athar, Cairbre Nia Fear), cuireadh iachall air de ghlámh dícheann, a shleá a thógaint dóibh, lena maraíodh Lao, Liath Macha agus sa deireadh é féin. Éag-ghonta, cheangail sé féin de gallán um bás d'fháil ina sheasamh. Chosain a chapall Liath Macha é go bhfuair sé bás, ach ansin sin bhí Lugaid mac Con Roí in ann a cheann a bhaint de. In am trátha, bhain a dheartháir altrama, Conall Cearnach, díoltas as a bhás le linn choimhlinte fuiltí.
Dealbh san AOP.
I nArd-Oifig an Phoist, Baile Átha Cliath, tá dealbh cré-umha de Chú Chulainn marbh, cruthaithe ag an dealbhóir Oliver Sheppard, chun mairbh Éirí Amach na Cásca, 1916, a chomóradh.