Trelis/gawiki huggingface dataset:
Samuel Cunard. Úinéir long a rugadh i Halifax, Albain Nua ab ea Samuel Cunard (21 Samhain 1787 – 28 Aibreán 1865). Chabhraigh sé le bunú an chomhlachta British and North American Royal Mail Steam-Packet Company sa bhliain 1839, an Cunard Steamship Company, Ltd ó 1879 ar aghaidh. Longa cúrsála den chuid is mó a bhíonn ag an gcomhlacht inniu, cuid den chomhlacht Carnival.
Cuntraiteanór. Guth cuachach an fhir fhásta, traenáilte is saothraithe chun páirteanna altacha a chanadh, in ilfónacht eaglasta go príomha.
Cuntraphointe. Sa cheol, cuingriú comhaimseartha dhá dhual shéiseacha nó níos mó. Éagsúil ó armóin, a chiallaíonn go ginearálta comhdhéanamh cordach ag tionlacan líne séisí amháin nó níos mó. I gcuntraphointe do-inbhéartaithe, is féidir go ndéanfaidh aon cheann de na duail shéiseacha dordlíne shásúil do na duail eile.
Cúpla (meicnic). Sa mheicnic, dhá fhórsa den mhéid céanna, ag feidhmiú i dtreonna urchomhaireacha, ach nach bhfuil na línte feidhmithe comhthitimeach, a chuireann gluaiseacht chasta ar siúl. Léiríonn na fórsaí maighnéadacha ar shnáthaidí compáis cúpla.
Cúpla (daoine). Beirt sleachta a shaolaítear sa bhreith chéanna. Tagann cúpla bráthartha (déshíogótach) ó dhá ubhán scoite a thoirchítear le chéile. Tagann cúpla comhionann (monaisíogótach) ó ubhán toirchithe amháin, agus mar sin bíonn na leathchúplaí comhionann go géiniteach.
Cúpla ceangailte. Locht sa bhfás sutheolaíochta ina mbeirtear cúpla comhionann agus iad ceangailte le chéile go fisiciúil. Féadfaidh an mhíchuma a bheith chomh beag le sreang imleacánach amháin a bheith roinnte le chéile, nó chomh casta leis na cinn nó na stoic a bheith nasctha le chéile ionas nach féidir iad a scaradh. Tugtar "cúpla Siamach" ar a leithéid freisin, as an gcéad chúpla den saghas a aithníodh san aois seo, Chang is Eng (1811-1874) a rugadh i Siam (Téalainn an lae inniu).
Cúplóir (grianghrafadóireacht). I bpróiseáil fhótagrafach, ceimiceáin a chuingríonn le hoibreán réalta ocsaídithe chun líocha daite trédhearcacha a dhéanamh gar don íomhá airgid. Is féidir go mbeidh siad mar fhochuid den tuaslagán réalta, ach de ghnáth comhshnaidhmtear iad sna cisil den eibleacht fhótagrafach.
Cúr (coipeadh). Coipeadh, fuaidreán gáis i leacht nó fuaidreán leachta i ngás. Cobhsaítear é trí ghlantaigh a chur leis an bpas leachtach. Rialaítear cúir trí oibreáin a chur sa leacht chun teannas dromchla an leachta a mhéadú. Is áisiúil iad, mar shampla, in easostóis mianraí: nuair a bhíonn airíonna dromchlacha difriúla ag comhábhair an mhianaigh, is féidir iad a shnámh chun siúil mar chuid den chúr. Tábhachtach i smachtú dóiteán freisin.
Curaí. Mias spíosraithe éisc, feola, éanlaithe nó glasraí, a thosaigh san oirthear. I measc na spíosraí a úsáidtear i gcuraithe tá lus an choire, cuimín, cillí, cainéal, cardaman, clóibh, feanagréagach, sinséar is tuirmiric. Meastar go bhfeidhmíonn na spíosraí seo mar leasaithigh bia i dtíortha teo. Comhábhair choitianta eile is ea gairleog, iógart, agus lacht cnó cócó.
Curáire. Is éard is curáire ann ná easostóisí dhá phlanda ó Mheiriceá Theas a úsáideann bundúchasaigh mar nimh ar a reanna saighde sa tseilg. Is tubacuráirín an t-oibreán gníomhach ann, agus baintear úsáid as go forleathan chun pairilis matán a ionduchtú le linn máinliachta.
Curasó. Éan mór, cosúil le turcaí, a mhaireann i gcrainn, dúchasach do thuaisceart is lár Mheiriceá Theas. Cíor fheiceálach cleití cuartha ar an gceann, na cosa fada láidir. Itheann sé bachlóga, duilleoga is ainmhithe beaga. Cuimsíonn siad an fhofhine Cracinae.
Dlí Curie. Thaispeáin Pierre Curie i 1895 go raibh an mhaighnéadaíocht in ábhar paramaighnéadach díreach i gcomhréir le réimse maighnéadach feidhmeach, le haghaidh teochtaí arda agus réimsí beaga. Mar sin féin, má théitear an t-ábhar, laghdaítear an chomhréireacht seo. 
Maidir le luach seasta an réimse, tá an soghabháltacht mhaighnéadach i gcomhréir inbhéartach leis an teocht, is é sin 
áit a bhfuil
Teocht Curie. In ábhair fhearómaighnéadacha, an teocht, TC in aonaid K, a bhíonn uathúil don ábhar, ag a gcailleann sé a fhearómhaighnéadas is a n-éiríonn sé paramaighnéadach amháin. D'fhionn Pierre Curie an feiniméan seo, a éiríonn as suaitheadh méadaithe teirmeach na n-adamh a sháraíonn na fórsaí ailínithe idir adaimh chóngaracha. In iarann, TC = 1043 K. Léiríonn ábhair áirithe fhearómaighnéacha an iarmhairt phisileictreach, ach cailleann siad an t-airí seo nuair a théitear iad os cionn teocht, nó pointe, Curie.
Robert Floyd Curl. Ceimicí a saolaíodh in Alice, Texas ab ea Robert Floyd Curl (1933-2022). Lena chomhghleacaithe Richard Smalley agus Harold Kroto fuair sé an 3ú hallatróp de chuid carbóin, C60, i gcruth cáis sféaraigh, cosúil leis an gcruinneachán geodasach a dhear Buckminster Fuller, agus adamh carbóin ag gach cúinne. Tús le réimse torthúil lán-nua ceimice ab ea na millíní bucaí seo i 1985. Bronnadh Duais Nobel sa cheimic ar an triúr i 1996.
Cúrsóir catha. Long chogaidh chumasach atá in ann scuadrún cúrsóirí naimhdeacha a chloí is ea cúrsóir catha. Ar dtús cros-síolrú idir cúrsóir is long catha a bhí ann, ach forbraíodh é go raibh méid long chogaidh ann, ach armtha go héadrom agus an-ghasta.
Glenn Hammond Curtiss. Ceannródaí eitlíochta agus gluaisrothaíochta Meiriceánach a rugadh i Hammondsport, Nua-Eabhrac ab ea Glenn Hammond Curtiss (1878-1930). I 1908 bhuaigh sé duais Scientific American don chéad duine a d'eitleodh 1 km go poiblí. I 1911 léirigh sé praiticiúlacht an mhuireitleáin.
Harvey Williams Cushing. Néaramháinlia is fiseolaí a rugadh i gCleveland, Ohio ab ea Harvey Williams Cushing (8 Aibreán 1869 - 7 Deireadh Fómhair 1939). Rinne sé máinliacht is taighde ar an inchinn, an fhaireog phiotútach go háirithe, agus chuir síos ar shiomptóim mífheidhmiú pitiútaigh a dtugtar "siondróm Cushing" air anois.
Siondróm Cushing. Neamhord de thoradh leibhéil ró-arda hormón glúcacortacóideach. Is féidir go dtarlóidh sé de thoradh cóireáil stéaróideach, róthál na nglúcacortacóideach ag na faireoga aidréineacha mar gheall ar shiad éadrom aidréineach, nó róspreagadh na bhfaireog aidréineach ag hormóin táirgthe sa bhfaireog phiotútach. Tarlaíonn raon siomptóm, ina measc aghaidh chruinn dhearg, craiceann tanaí a bhallbhrúitear go héasca, raimhre, cnaí na matán, oistéapóróis, hipirtheannas, míostrú suaite, agus eile. Ainmnithe as Harvey Williams Cushing.
Georges Cuvier. Anatamaí a saolaíodh i Montbéliard na Fraince ab ea Georges Léopold Chrétien Frédéric Dagobert Cuvier (23 Lúnasa 1769 – 13 Bealtaine 1832). Bhunaigh sé córas nádúrtha rangaithe na n-ainmhithe. Trína thaighde ar iontaisí ainmhithe is iasc, bhunaigh sé dhá eolaíocht nua, pailé-ointeolaíocht agus anatamaíocht chomparáideach. D'éag sé i bPáras.
Albert Cuyp. Péintéir a rugadh i nDordrecht na hOllainne ab ea Albert Cuyp (1620-1691). Rinne sé a shárshaothair ar radhairc tíre le solas órga na Gréine, agus eallaigh is figiúir eile iontu.
D1 agus D2. Córais taifeadta fístéipe a úsáideann teicníochtaí digiteacha in ionad teicníochtaí analógacha. Thug comhlacht Sony formáid D1 isteach i 1987, le riain dhifriúla don chomhartha lonrais is an comhartha crómanais ar théip 19 mm ar leithead, a rith ag 28.69 cm sa soicind. Mar mhalairt, thug comhlacht Ampex formáid D2 isteach i 1988, le comhartha ilchodach ar théip 19 mm le páirteagail mhiotalacha uirthi, ach ag rith ag 13.17 cm sa soicind (dhá oiread níos coigiltí, ar a laghad). Táirgeadh caiséid a rithfeadh ar feadh 32, 94 is 208 nóiméad.
Daba. Leathóg Eorpach atá flúirseach ar ghrinnill ghainmheacha gar don chósta síos go dtí 150 m is ea an daba. Itheann sé crústaigh is inveirteabraigh eile. An dá shúil ar an taobh deas den cheann. Na lanna garbh. Suas le 40 cm ar fhad. Iasc tábhachtach bia, a ghabhtar le tráil agus líonta.
Dadachas. Gluaiseacht nua-aoiseach san ealaín a bunaíodh i Zürich i 1916. Bhí spiorad na céille ceannaithe maidir leis an gcéad cogadh domhanda le brath air, agus chuir na Dadaigh i gcoinne an chogaidh is luachanna traidisiúnta sna healaíona. Chleachtaigh siad beartaíochtaí turrainge. Roghnaíodh an t-ainm go randamach i bhfoclóir. I measc na mbunaitheoirí bhí an file Tristan Tzara (1896-1963) is an t-ealaíontóir Jean Arp, agus i measc na gcuiditheoirí bhí Duchamp (saothar cáiliúil Dadach uaidh ab ea "Fountain" (Scairdeán, 1917), fualán poircealláin), Ernst, Picabia is Ray. Bhí tionchar ag an Dadachas ar na hOsréalaithe, agus mhúscail glúin nua ealaíontóirí an bheartaíocht turrainge sna 1960idí.
Louis Daguerre. Péintéir is fisicí a rugadh i gCormeilles na Fraince ab ea Louis Jacques Mandé Daguerre (18 Samhain 1789 – 10 Iúil 1851). 
Ón bhliain 1826, i gcomhar le Nicéphor Niepce uaireanta, shaothraigh Daguerre an ghrianghrafadóireacht agus d'fhionn próiseas luath a rinne grianghraf ar dhromchla miotail nó gloine. Ainmníodh as é: an cló daigéarach. 
Níos déanaí, chuidigh sé le C. M. Bouton i bhfionnachtain an díoráma.
Daifnia. Cineál dreancaide uisce a fhaightear i locha is aibhneacha fionnuisce.
Dáilia. Ilbhliantóg le fréamhacha tiúbracha den ghné Dahlia a fhásann 8 m ar airde is an dáilia. Eipifít, uaireanta, dúchasach do na sléibhte ó Mheicsiceo go dtí an Cholóim. Cuid mhaith speiceas le bláthchinn mhóra ildaite ilchodacha ilghnéitheacha, cosúil le criosantamam. Fásadh ar dtús é ar son na dtiúbar a d'ití mar ghlasra, ach anois fástar go forleathan mar mhaisiúchán é. Is iontach an ilghnéitheacht datha is cuma a fhaightear ann trí hibridiú.
Daille. Cailliúint radharc na súl is ea an daille, go hiomlán nó cuid de. Is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar dhíchineálú na reitine (díchineálú macúlach), cataracht, glácóma nó diaibéiteas. I dtíortha atá ag forbairt, is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar ionfhabhtuithe, ina measc tracóime is gónairith.
Daille abhann. Ionfhabhtú atá eindéimeach san Afraic a tharlaíonn de bharr péiste micreascópaí de chlann na néimeatóide, "Onchocerca volvuvus". Iompraíonn cuileoga dubha, a chónaíonn gar d'aibhneacha, an phéist, agus nuair a thógann siad greim phianmhar as daoine tugtar an phéist dóibh. Nuair a bhaineann an greim leis an tsúil, tarlaíonn tochas agus, de réir a chéile, tál iomarcach deor, athlasadh an inteacháin, glácóma, agus daille.
Daille oíche. Cumas laghdaithe oiriúnaithe don dorchadas agus rudaí a fheiceáil i solas lag. Tarlaíonn sí de bharr uireasa vitimín A (reiteanól). Is comhábhar riachtanach an vitimín seo i ródaipsin, lí sa reitine atá freagrach as radharc daite.
Gottlieb Daimler. Innealtóir, déantóir gluaisteán a rugadh i Schorndorf na Gearmáine ab ea Gottlieb Daimler (1834-1900). D'fheabhsaigh sé an t-inneall dócháin inmheánaigh ó 1872 ar aghaidh. Dhear is tháirg sé ceann de na gluaisteáin is luaithe a bhí oiriúnaithe don bhóthar (1885), agus chuir feabhas mór ar thionscal na ngluaisteán.
Fuinteoir ab ea a athair. Níor dhalta iontach éirimiúil é Gottlieb Daimler nuair a bhí sé ar scoil. Bhí spéis ar leith aige, áfach, sa mheicnic. Tar éis go leor cur agus cúiteamh, tógadh as an scoil é agus chaith sé seal printíseachta le harmadóireacht.
Níorbh fhada go raibh clú agus cáil ar Daimler mar armadóir. Fuair sé post i monarcha mhór mionairm i Stuttgart. Ba ghearr go raibh sé ina Leasbhainisteoir sa mhonarcha seo. Ní raibh Daimler sásta go fóill, áfach. D'éirigh sé as a phost agus chaith sé trí bliana ar ceardscoil i Strassburg. Bhí post páirtaimseartha aige ar feadh an ama seo.
Chaith sé tréimhsí ag obair i Sasana, sa bhFrainc agus sa Bheilg le barrfheabhas a chur ar a chuid ceardaíochta. Fuair sé post ansin i gceann de na tionscail ba mhó sa Ghearmáin lena linn. Sa bhliain 1872, bhunaigh tionsclóir saibhir Gearmánach monarcha inneall. Roghnaigh sé Daimler agus tionsclóir cáiliúil eile, Nicolas Otto, Gearmánach, mar chomhairleoirí teicneolaíochta. D'éirigh le Daimler agus Otto inneall ceithre shorcóir a cheapadh. Ba é an t-inneall seo bunús an ghluaisteáin. Ní fhéadfadh an bheirt acu obair as lámh a chéile, áfach - amhail mar a tharla i gcás go leor eile d'intleachtóirí móra an domhain.
D'éirigh Daimler as an bpáirtíocht agus bhunaigh sé saotharlann dá chuid féin in Cannstatt. Mí na Nollag 1883, bhain sé paitinn amach ar inneall ardluais a oibreoidh ar bhiotáille.
Leagan simplí den inneall gluaisteáin atá againn sa lá atá inniu ann ba ea inneall Daimler. Ar shorcóir agus ar loine a oibríodh sé. Bhí dhá oscailt aeraithe sa sorcóir, ceann amháin acu chun an meascán d'aer agus gas a réiteach. Trín cheann eile a scaoiltí amach an gas ídithe.
Níorbh fhada go raibh sé ar chumas Daimler na hinnill seo a olltáirgeadh agus d'éirigh sé as feidhm a bhaint as biotáille agus chuaigh sé i mbun artola. Is mar sin a d'éirigh leis a chéad gluaisteán a chur i dtoll a chéile. Bhí na hinnill seo an-chosúil leis an "landaus" a bhaineadh feidhm astu ag an am ach níor ghá capaill chun iad a tharraingt.
Tháinig tuilleadh forbartha fós ar mhonarcha Daimler agus níorbh fhada go raibh gluaisrothair, báid innill agus riancharranna á ndéanamh. Rinneadh éadromáin fhaire fiú a oibríodh ar chumhacht an ghluaisteáin.
Faoin mbliain 1900 - go gairid sular cailleadh Daimler - bhí an chéad gluaisteán foirfe curtha ar fáil aige. Bhí an Mercedes, a léiríodh ag Aonach Pháras déanta de chruach agus bhí sé níb éadroma agus níba dheachumtha ná gluaisteán ar bith go nuige sin. Tháinig an-rath ar an Mercedes agus leathnaigh tionscal an ghluaisteáin ar fud an domhain.
Daimsín. Saghas pluma le toradh beag ubhchruthach scothchorcra le blás céiriúil. Meastar gur foirm shaothraithe den bhaláiste é.
Dalaí. Ardán inghluaiste i gcomhair ceamara scannáin nó físe is a oibreora, ar féidir gluaiseacht chun tosaigh is go cliathánach leis an bpointe dearctha a athrú le linn gníomhú radhairc, mar aon le claonadh is peanáil an cheamara féin. Tugtar "seat dalaí" ar sheat a dheartar chun feidhm a bhaint as na gluaiseachtaí ceamara seo.
Henry Hallett Dale. Fiseolaí agus cógaseolaí Sasanach ab ea Henry Hallett Dale (9 Meitheamh 1875 - 23 Iúil 1968). Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1936 as a shaothar ar fheidhmiú aicéitiolcoilíne mar néaratharchuradóir.
Nils Gustaf Dalén. Eolaí Sualannach ab ea Nils Gustaf Dalén (1869-1937). Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1912 as rialtán uathoibritheach a fhionnadh i gcomhair soilse aiceitiléine a bhí in úsáid i gcomharthaí iarnróid, rabhcáin is baoithe.
Dallóg fhraoigh. Mamach forleathan a bhfuil 246 speiceas de ar eolas. Itheann sí feithidí. Cosúil le luch, ach le soc biorach níos faide agus súile beaga. Na cluasa folaithe sa bhfionnadh go minic. Maireann sí gar don uisce. Greim nimhiúil ag cuid acu.
Dalmátach. Pór madra ó na Balcáin é an Dalmátach, nó b'fhéidir dúchasach don India na céadta bliain ó shin. Mór, déanta go héadrom, le cosa, eireaball is soc fada. Na cluasa gearr crochta, an fionnadh gearr bán le spotaí dubha nó donna.
Marcus Daly. Boc mór sa mhianadóireacht chopair i mButte, Montana, a rugadh i mBaile Shéamais Dhuibh ab ea Marcus Daly (5 Nollaig 1841 - 12 Samhain 1900). Chuaigh sé ar imirce go Nua-Eabhrac i 1856. Faoi 1861 bhí sé ag obair i mianach óir i gCalifornia, agus ansin ina mhaor oibre i mianach óir i Virginia, Nevada (1862-1868). Chaith sé roinnt blianta mar bhainisteoir ar mhianaigh airgid i Utah. I 1880 cheannaigh sé mianach airgid Anaconda a raibh méid ollmhór copair ann. Tháinig forbairt ar an leictreachas chun cinn is gá le sreanga copair, agus d'fhás mianach Anaconda iontach tapa. Bhunaigh sé comhlacht Anaconda Copper Mining i 1895. Bhruithnigh sé copar, airgead is ór freisin, agus bhí an cheárta bruithnithe is mó ar Domhan i mbaile nua Anaconda.
Henrik Dam. Bithcheimicí a rugadh i gCóbanhávan na Danmhairge ab ea Carl Peter Henrik Dam (21 Feabhra 1895 – 17 Aibreán 1976). D'aonraigh sé vitimín K, agus rinne taighde ar ról vitimín E sa daonchothú. Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Edward Doisy i 1943.
Damba. Bac is ea damba, déanta as clocha, cré, coincréit, chun srian a choimeád ar uisce. De ghnáth déanann sé gnó eile freisin, mar shampla, cumhacht do ghineadóir hidrileictreach, uisciú, tuilte a smachtú. 
Más damba carraigeacha is cré é, ní mór an dromchla in aghaidh an tsrutha a dhéanamh díonach ar uisce. 
Cineálacha éagsúla dambaí.
Is féidir le damba coincréite a bheith ina dhamba domhantarraingthe (seasann brú an uisce lena mheáchan amháin) nó ina dhamba aonstuach nó ilstuach.
Damhna idirphláinéadach. Ábhar sa Ghrianchóras seachas an Ghrian, na pláinéid is a gcuid gealacha. Cuimsíonn sé na sreabhthaí cáithníní luchtaithe sa ghrianghaoth, deannach, dreigítí, agus cóiméid.
Damhna idir-réaltrach. Ábhar amuigh sa spás atá scoite amach ó na réaltraí is ea damhna idir-réaltrach. De réir theoiric na hOllphléisce tá an-chuid damhna ann, taobh amuigh de na réaltraí inbhraite, nár braitheadh fós, i bhfad níos mó ná méid na réaltraí go léir le chéile.
Damhsa an bháis. Téama coiteann in ealaín na Meánaoise déanaí, damhsa nó mórshiúl agus daoine beo is daoine marbha ag glacadh páirte ann le chéile. Rinne Holbein Óg sraith iomráiteach greanadóireacht adhmaid ar an téama (1538).
William Dampier. Loingseoir is foghlaí mara a rugadh i Yeovil Shasana ab ea William Dampier (5 Meán Fómhair 1651 - 1715). I 1683 sheol sé trasna an Aigéin Chiúin agus chuaigh i dtír sna hOileáin Fhilipíneacha, an tSín is an Astráil. I 1699 rinne sé aistear don Aigéan Ciúin agus taiscéaladh ar chósta thiar thuaidh na hAstráile.
Danar mór. Ceann de na póir mhadraí is mó (75 cm ar airde) a saothraíodh sa Ghearmáin ó shinsir mhaistín. Úsáidtear sa tseilg é. Na cosa fada cumasach, an ceann cearnach le soc domhain is cluasa crochta, an fionnadh gearr mílítheach donn le baill dhorcha.
George Dance. Ailtire a rugadh i Londain ab ea George Dance (1695 - 8 Feabhra 1768). Dhear sé Teach an Ardmhéara (1737) agus foirgnimh eile sa chathair sin. Ailtire a bhí ina mhac George Óg Dance (1741-1828) a bhí gafa leis an Nua-Chlasaiceachas agus a dhear Príosún Newgate (1770-1783).
Daol. Ciaróg mhór dhorcha a fhaightear i siléir is cróite beithíoch. Na fireannaigh suas le 6 mm ar fhad, de ghnáth le starrtha ar a gceann cosúil le hadharca ach iad cumtha as na mandabail. Na larbhaí méith sorcóireach, ina gcónaí in adhmad lofa. Gluaiseann na daoil fhásta go ciotach agus itheann fásra lofa.
Raymond Arthur Dart. Anatamaí agus pailé-antraipeolaí a rugadh i mBrisbane na hAstráile ab ea Raymond Arthur Dart (4 Feabhra 1893 – 22 Samhain 1988). Sa bhliain 1924 agus i ndiaidh dó post ag Ollscoil an Witwatersrand san Afraic Theas a ghlacadh, fuair sé dhá bhosca lán de chnámha, bhlaoscanna agus eile ó úinéir cairéal aolchloiche in Taung, i gCúige an Iarthuaiscirt na tíre úd. D'aithin sé iontaise "Australopithecus africanus", ar glacadh léi mar fhianaise le teoiric Darwin gurbh í an Afraic cliabhán an chine dhaonna. Blaosc duine óig a bhí ann agus baisteadh "Páiste Taung" air. Fuair Dart bás in aois a 95 bliana in Johannesburg.
Dath. Baineann an dath a airíonn an tsúil leis an meascán de thonnfhaid solais a thagann isteach sa tsúil. Is féidir aon dath a chumadh as meascán éigin de na 3 phríomhdhath: gorm, glas is dearg. 
Tagann dathanna chun cinn ar dhá shlí: nuair a tharchuireann foinse éigin solas infheicthe, agus nuair a shoilsítear réad éigin a bhfuil lí air. De ghnáth bíonn raon tonnfhad sa solas a thagann ó fhoinse ar bith. Spreagann na tonnfhaid sin na néarchinn chuí sa reitine, suimíonn an inchinn na comharthaí néarógacha, agus airítear an meascán mar dhath amháin. Tugtar meascán dathanna trí shuimiú ar an tslí seo. 
Chun an suimiú a chur i gcrích go coitianta, roghnaítear 3 dhath —gorm, glas is dearg — agus tugtar "dathanna príomhúla" orthu. Aon dath eile, is dath tánaisteach é agus is féidir é a chruthú le meascadh éigin de na dathanna príomhúla. Is áisiúil tríantán suimithe na ndathanna chun toradh na meascán éagsúil a réamhinsint. I meascán ar bith mar seo, ní mór an méid de gach dath a stiúradh chun toradh cruinn a aimsiú. 
Mar sin, nuair a shuimítear 50% de dhearg agus 50% de ghlas, tagann dath buí as. Nuair a mheasctar an sáithiú céanna de ghorm agus glas, dath cian a thagann as. Nuair a shuimítear gorm agus dearg, is maigeanta a thagann as. Nuair a mheasctar an sáithiú céanna de dhearg, glas is gorm, dath bán a bhíonn mar thoradh air. Is léir ón tríantán gurb ionann an meascán seo is gorm le buí, nó glas le maigeanta nó dearg le cian. 
Aon dá dhath a shuimítear le chéile chun an dath bán a chruthú, tugtar "dathanna comhlántacha" orthu. Nuair a bhíonn lí ar dhromchla is a thiteann solas air, ionsúnn an lí raon éigin tonnfhad agus frithchaitheann sí na tonnfhaid eile. Is iad na tonnfhaid fhrithchaite a bhraitheann na súile. Dealaíonn an lí dathanna áirithe ón mbunsolas, agus ní fheiceann na súile ach na dathanna a bhíonn fágtha. 
Is ar an mbealach céanna a fheidhmíonn scagaire datha: dealaíonn sé dathanna áirithe agus fagann dathanna eile chun iad a thaispeáint do na súile. Más bán an solas a théann isteach i scagaire do dhath príomhúil amháin, dealaíonn an scagaire an dath comhlántach agus fágann an dath príomhúil ar leith sa léas solais. Má chuirtear dhá scagaire i ndiaidh a chéile sa léas solais bháin, ní fhágtar sa léas ina dhiaidh ach an dath a bhíonn comhlántach le dhá dhath na scagairí. Má mheasctar dhá phéint, ceann dearg is ceann gorm, dealaítear níos mó dathanna ón mbán ná mar a dhéanann ceachtar acu ina aonar. Is é an dath a fheictear ná dath corcra. Léirítear an feidhmiú seo le tríantán dealaithe na ndathanna. Nuair a mheasctar lí dhearg agus lí bhuí, is dath flannbhuí an toradh. Nuair a mheasctar gorm agus buí, dath glas a thagann as, agus nuair a mheasctar dearg, buí is gorm, faightear dubh. Tugtar "meascán dealaithe na ndathanna" ar an bpróiseas seo.
Dathamharc. Cumas difríochtaí i dtonnfhaid dathanna a shroicheann an reitine a bhrath. Tá líocha solasíogaire sna cóin (fótaghabhdóirí reitineacha) agus gach ceann díobh íogair do thonnfhaid ar leith. Tarchuireann na cóin eolas códaithe ar feadh néarón áirithe reitineach is na néaróige optaí don inchinn lena phróiseáil is a aireachtáil mar dhathanna. 
I ndaoine, cuimsíonn na cóin líocha atá íogair do sholas dearg, solas glas, is solas gorm. Má bhíonn ceann ar bith de na líocha seo as láthair, bíonn dathdhaille ar an duine. Cuireann deargdhaille (prótanóipe) isteach ar chumas duine dearg is glas a idirdhealú, gormdhaille (deotranóipe) ar chumas idirdhealaithe idir gorm is buí, agus glasdhaille (tríotanóipe) ar chumas an chuid ghlas de speictream a aireachtáil. Is tréith ghnéasnasctha í dathdhaille, a tharlaíonn 20 oiread níos mó i measc na bhfear ná i measc na mban. Ní fhaigheann bean an éalang muna mbíonn dathdhaille ag a beirt tuismitheoirí.
Dathanna comhlántacha. Má shuimítear dhá sholas le tonnfhaid dhifriúla (agus mar sin, dathanna difriúla) agus má fhaightear solas ar dhath bán mar thoradh, deirtear gur dathanna cómhlántacha iad. 
Mar shampla, is comhlántach dearg is cian, glas is maigeanta, agus gorm is buí.
Dathanna príomhúla. Maidir le solas, sa bhfisic is sa bhfiseolaíocht tá 3 dhath — gorm, glas is dearg — a roghnaítear mar dhathanna príomhúla, bunaithe ar airíonna aireachtála na néarcheann sa reitine. Is féidir aon dath eile, dath tánaisteach, a chruthú le meascadh éigin díobh. 
Tugtar "an sáithiú" ar an gcodán de sholas de gach dath príomhúil atá san iomláine. Maidir le hábhair datha sa phéintéireacht, glactar mar dhathanna príomhúla cian, maigeanta is buí. Go teoiriciúil is féidir ábhar d'aon dath eile a chumadh trí mheascadh na ndathanna seo, ach uaireanta braitheann sé ar cheimic na n-ábhar seo (má imoibríonn siad, is féidir go mbeidh dath eile ar fad ar an táirge).
Duaithníocht. Patrún dathanna ar ainmhí a chabhraíonn len é a chosaint. I ndathú duaithne (nó duaithníocht), meascann an patrún leis an timpeallacht. I ndathú suaiteach, moillítear aithint ainmhí mar tarraingítear aird an fhoghlaí ar airí nó dhó den phatrún. 
Bíonn dathú rabhaidh feiceálach, agus léiríonn airíonna do-ite nimhiúla nó díobhálacha an ainmhí don fhoghlaí len é a éaradh.
Dátphluma. Cuid mhaith cineálacha éabhainn, a shaothraítear ar son na gcaor bog (na dátphlumaí) atá inite ach an-cheangailteach go mbíonn siad iomlán aibí. Bíonn na dátphlumaí Síneacha is Seapánacha 7.5 cm ar leithead, cruinn, buí go flannbhuí, dúchasach d'oirthear na hÁise. Bíonn an dátphluma Meiriceánach 3.5 cm ar leithead, flannbhuí, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh. Bíonn an dátphluma coiteann 1.5 cm ar leithead, buí nó gormdubh, dúchasach don Áise.