Trelis/gawiki huggingface dataset:
Deichtine. Sa Rúraíocht, ba í Deichtine nó Deichtire
deirfiúr Chonchúir mhic Neasa agus máthair Chú Chulainn. Sualdamh mac Róigh ba ea a fear céile, ach b'fhéidir gurbh é fíorathair Chú Chulainn ná Lugh na dTuath Dé Danann.
Leagan 1.
Sa leagan seo, is carbadóir Chonchúir í. 
Nuair a tháinig ealta éan anuas ar Eamhain Mhacha tráth agus d'ith an féar, shocraigh fir na nUladh iad a sheilg. Le titim na hoíche, agus é ag cur sneachta, d'aimsigh siad teach chun foscadh, Chuir fear óg agus a bhean chéile, agus í dtinneas clainne, fáilte romhaibh le bia agus deoch. Thug sise mac wife an saol, mar an gcéanna le láir lasmuigh a thug dhá shearrach. Ag éirí arís ar mhaidin, d'aithnigh na hUlaidh Brú na Bóinne an áit. Bhí an teach agus na tuistí imithe, ach d'fhanadh an leanbh agus na searraigh siar. Thóg Deichtine took buachaill mar mhac altrama, ach, a bhaile arís ag Eamhaim, ach bhuaileadh tinn é d'éag sé.
Níos faide anonn, agus Deichtine ag ól dí, léim péist bheag isteach ina béal. Thit a chodladh uirthi, agus thaispeáin Lugh é féin di chun a insint léi go raibh a theachsa é an oíche úd, agus go raibh sí ag iompar a pháiste. Bhí na hUlaidh ag labhairt i gcogar gur mhac Chonchúir a bhí ann, ach mar sin féin, gheall seisean Deichtine le Sualdamh mac Róich. Ar oíche a bainise, agus náire uirthi bheith torrach ar son fir eile, bhasc sí an leanbh ina broinn agus rinneadh maighdean di arís. Ansin chuaigh sí a chodladh lena fear céile, d'éirigh sí torrach, agus thug sí mac ar an saol, Cú Chulainn.
Leagan 2.
I leagan eile, d'imigh Deichtine gan tásc ó Eamhain Mhacha, agus ba í an bhean chéile a bhí i dtinneas clainne, agus a thug Cú Chullainn ar an saol.
Teaghlach Dheichtine.
Ba í Maga nic Aengus Óg máthair Deichtine, agus ba é Cathbhadh Draoi a hathair. Is í Finchoem í deirfiúr.
Eochaidh Sálbhuí. Rí Uladh ab ea Eochaidh Sálbhuí (Sean-Ghaeilge Eochaid Sálbuide) roimh aois na Rúraíochta. Ba í Neasa a iníon. 
Fuair sé bás ag Cath Leitreach Rua, ag troid ar son Ard-Rí na hÉireann, Fachtna Fáthach, in aghaidh Eochaidh Feidhil. Tháinig Fearghas Mac Róigh ina dhiaidh mar rí Uladh.
Stephen Reid (ealaíontóir).  
Maisitheoir agus péintéir Albanach ab ea Stephen Reid (1873–1948). Suíomhanna agus éadaigh Sheoirseacha na téamaí ba choitianta ina chuid saothar.
Beathaisnéis.
Rugadh Reid in Obar Dheathain. Oileadh é in Gray's School of Art agus in Acadamh Ríoga na hAlban. Toghadh é mar bhall den Royal Society of British Artists in aois a 33 bliana. Chuir Edwin Austin Abbey anáil ar luathshaothar Reid.
Aige seo síos cuid de na leabhair a mhaisigh Reid:
Bhí a chuid maisiúchán le feiceáil in irisí freisin, "The Strand Magazine" agus "The Connoisseur" san áireamh.
Acadamh Ríoga na hAlban. Príomheagraíocht na healaíne in Albain is ea Acadamh Ríoga na hAlban (Béarla: "Royal Scottish Academy" nó "RSA"). Tá sé mar aidhm aige ealaín chomhaimseartha a chur chun cinn in Albain. Bunaíodh an t-acadamh sa bhliain 1819. Tá sé suite i nDún Éideann.
Cuireadh an t-acadamh ar bun faoin ainm Royal Institution for the Encouragement of the Fine Arts in Scotland. Sa bhliain 1826 athainmníodh é mar an Scottish Academy, agus athraíodh an t-ainm sin go Royal Scottish Academy ar bhronnadh cairt ríoga air sa bhliain 1838. Maoiniú príobháideach a bhí aige ón tús.
Súaltam mac Róich. Sa Rúraíocht, ba é Sualdamh mac Róich (Sean-Ghaeilge Súaltam mac Róich) athair saolta Chú Chulainn. Ba í Deichtine, deifiúr Chonchúir mhic Neasa, a bhean chéile, agus Fergus mac Róich a dheartháir.
Tuismíocht Chú Chulainn.
Is doiléir é tuismíocht Chú Chulainn, nó Séadanda mar a ainmníodh é ag a bhreith. 
I leagan amháin, bhí Deichtine ina máthair altrama do mhac Lú, ach d'éirigh an leanbh tinn agus d'éag sé. D'éirigh sí torrach ansin le Lú, a dúirt léi an t-ainm Séadanda a thabhairt don leanbh. Bhí sí geallta le pósadh do Sualdamh, ámh, agus chur sí deireadh leis an toircheas. Phós sí Sualdamh and rug sí leanbh leis, agus Séadanda an t-ainm a thug sí dó. 
I leagan eile, d'imigh Deichtine gan tásc gan tuairisc ó Eamhain Mhacha. Threoraigh ealta draíochta éan na hUaisle Uladh go tigh éigin, áit a chuir Lú fáilte romhaibh. D'inis sé dóibh go raibh a bhean chéile ar tí leanbh a shaolú. Fuair na hUlaidh amach gurbh í Deichtine an bhean agus Séadanda a mac. Tógadh é le Sualdamh agus Deichtine ina mbaile ar Mhachaire Mhuirtheimhne i gContae Lú.
Táin Bó Cúailnge.
Agus Cú Chulainn 17 mbliana d'aois, thosaigh banríon Chonnacht Méabh ionsaí ar Ulaidh, an "Táin Bó Cúailnge".
Bhí Cú Chulainn and Sualdamh ag faire na teorann ag Crosa Caoil i gContae na Mí. Agus Cú Chulainn ag déanamh a dhíchil moill a chur ar ionsaí an airm, chuaigh Sualdam chun Conchúr a fhógairt. De bharr fáthanna gan mhíniú, bhain sé míonna ar leith chun teacht in Emhain Mhacha. Réab sé isteach agus scairt sé go raibh fir á marú, mná á bhfuadach agus bólacht á gcreachadh, agus gurbh ar Ailill mac Máta, Rí Chonnacht, an chúis. Tugadh neamhaird dó, áfach, toisc gur theip ar chomhghnás a leanúínt - níor ceadaíodh d'éinne labhairt roimh an rí, agus níor ceadaíodh don rí labhairt roimh a thrúir draoithe - agus bhí Conchúr agus a dhraoithe d'aon guth go gcuire chun báis é. Rith Sualdamh amach, ach thit sé i gcoinne fhleasc faobhraithe a scéithe, agus dícheannaigh sé é féin. Iompraíodh an cheann ar a sciath isteach, ag scairteadh fós a scéal. I ndeireadh na dála, spreagadh Conchúr chun gnímh agus chruinnigh sé a arm chun catha.
Fachtna Fáthach. De réir finscéil, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Fachtna Fáthach mac Cais mac Rudhraighe. Tháinig sé i réim agus an t-iarardrí, Dui Dallta Dedad, cloíte aige, ag cath Ard Brestine. De réir roinnt scéalta, ba é leannán Neasa, iníon Eochaidh Sálbhuí, rí na nUladh, agus athair a mic, Conchúr mac Neasa, rí Uladh na Rúraíochta.
Tar éis 16 nó 25 bliana a réime, agus é ar chuairt go hUladh, d'ionsaigh Eochaidh Feidhil, rí Chonnacht, in éadan Teamhrach. Le tacaíocht na nUlaidh, chuir Fachtna cath air ag Leitir Ruadh, Corann, Connacht. I rith na catha, tháinig Eochaidh timpeall ar Fhachtna, bhain a cheann de agus and rinneadh ardrí de."
Achar ama.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
Eochaidh Feidhil. De réir na seanscéalta, ba ardrí na hÉireann é Eochaidh Feidhil nó Feidhleach (Sean-Ghaeilge Eochaid Feidlech) mac Fionn. Tá clú air mar athair Mhéabha, banríon finscéalach Chonnacht.
Teacht i réim.
De réir "Leabhar Gabhála na hÉireann", tháinig sé i réim agus an t-iarardrí, Fachtna Fáthach, cloíte aige sa Chath Leitreach Rua, ag Corran, Contae Shligigh an lae seo. Fad is a bhí Fachtna ar chuairt go hUlaidh, thóg Eochaidh (rí Chonnacht ag an am) arm, chuir sé ríthe na gcuigí chun báis agus choinnigh sé gialla ó Theamhair. Nuair a chuala Fachtna an scéal ag Eamhain Mhacha, thóg seisean arm fir na hUladh agus chuaigh sé i gcath. Chloígh Eochaidh é áfach, agus bhain a cheann de. Maraíodh Eochaid Sálbuide, rí Uladh, sa chath chéanna. Chuaigh Fergus mac Róich ar tosach cúlú arm na nUladh, agus chuaigh Eochaidh go Teamhair lena harmsa.
Clann.
De réir lámhcríbhinní Meán-Ghaeilge éagsúla, bhí clann mór ag Eochaidh. Ba í Cloithfinn a bhean chéile, agus bhí séisiúr iníonacha acu (Derbriu, Eile, Mugain, Eithne, Clothru agus Méabh), agus ceathrar mac (na trí Findemna Bres, Nár agus Lotha, agus Conall Anglondach). 
Ba leannán Aengus na dTuath Dé Danann í Derbriu. Rinne a máthair chéile, Garbdalb, seisear fear ina muca, agus a gcoir ná cnónna a garráin a ithe. Chosnaigh Derbriu iad ar feadh bliana go dtí gur mharaigh Méabh iad. 
Nuair a ceapadh Conchúr mac Neasa ina rí Uladh, thug Eochaidh ceathrear dá iníonacha - Mugain, Eithne, Clothru and Meabh - dó in marriage, in compensation for the death of his supposed father, Fachtna Fáthach. 
Le himeacht aimsire, thréig Méabh Conchúr, agus chuir Eochaidh i réim í mar bhanríon Chonnacht. 
Tréimshe ina dhiaidh sin, ghair Eochaidh tionóil ag Teamhair, agus bhí Conchúr and Méabh beirt ann. Ar an maidin dár gcionn, lean Conchúr Méabh síos go dtí abhainn na Bóinne, agus d'éignigh sé ann í. Chuaigh Eochaidh i gcath i gcoinne Conchúir, ach cloíodh é.
Rinne na trí "findemna" iarracht a n-athair a dhíbirt ag Cath Dhroim Cria. Bhí imní ar a ndeirfiúr Clothru go mbásfaí iad gan sliocht, de bharr sin, mheall sí an triúr acu, agus gineadh ardrí na todhchaí, Lugaid Riab nDerg. Sa chath go deimhin maraíodh iad. Agus a gcinn scoite feicthe aige, d'forógraigh Conchúr nár thaga mac i ndiaidh a athair san Ard Ríogacht na hÉireann.
Achar ama.
Bhí Eochaidh i réim ar feadh dhá bhliain déag. D'éag sé le hadhairt ag Teamhair, agus tháinig a dheartháir Eochaidh Aireamh i gcoróin ina dhiaidh. 
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
Peter Casey. Is fear gnó Éireannach é Peter Casey (rugadh é ar an 9 Deireadh Fómhair 1957) a bhí mar mholtóir ar chlár RTÉ Dragons' Den. Is as Doire é.
Sheas Casey don Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018. Fuair sé ainmniúcháin ag na comhairlí: Ciarraí, An Clár, Cathair agus Contae Luimnigh agus Tiobraid Árann. Tháinig sé sa dara háit sa toghchán le 342,727 vótaí agus 23.3% de na vótaí céad rogha.
Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige. Páirtí polaitíochta glas agus den eite chlé is ea Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige (Breatnais: "Plaid Werdd Cymru a Lloegr"; Béarla: "Green Party of England and Wales"). Tá sé ceanncheathraithe i Londain, agus ó Dheireadh Fómhair 2021, is iad Carla Denyer agus Adrian Ramsay comhcheannairí an pháirtí. Tá feisire parlaiminte amháin, an t-iar-cheannaire Caroline Lucas, ag an bpáirtí i dTeach na dTeachtaí; ionadaí amháin i dTeach na dTiarnaí; agus triúr ionadaí ar Thionól Londan. I Mí Iúil 2021, bhí 437 comhairleoir áitúla acu i Sasana agus comhairleoir áitiúil amháin acu sa Bhreatain Bheag, gan comhairlí paróiste a chur san áireamh.
Aontaíonn idé-eolaíocht an pháirtí an timpeallachtachas le polasaithe eacnamaíochta den eite chlé, agus iad ar son go gcuirfí seirbhísí poiblí ar fáil a mhaoineofaí go maith agus a bheadh faoi smacht áitiúil, agus go gcuirfí cánacha níos airde i bhfeidhm ar dhaoine saibhre le híoc as seo. Tacaíonn an páirtí leis an ionadaíocht chionmhar, agus tá amharc 'fórasach' aige ar na polasaithe sóisialta ar nós na saoirsí sibhialta, cearta na n-ainmhithe, cearta LADTA+, agus athchóiriú polasaithe ar na drugaí.
Bunaíodh Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige sa bhliain 1990 in éineacht le Páirtí Glas na hAlban agus an Comhaontas Glas i dTuaisceart Éireann trí 'Pháirtí Glas na Ríochta Aontaithe', an eagraíocht a bhí i láthair roimhe sin, a bhriseadh suas.
Ar cheist bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach, chuaigh an páirtí isteach in Olltoghchán 2015 ag moladh go mbeadh reifreann ar an mballraíocht; reifreann ina ndearna siad feachtas ar son fanacht san Aontas. D'éirigh leis an fheachtas ar son imeachta, áfach, agus i rith an phróisis Bhreatimeachta i ndiaidh an reifrinn, thacaigh an páirtí le 'Vóta don Phobal' ("People's Vote") ar an margadh Breatimeachta, ina ndéanfaidís feachtas ar son fanacht san Aontas arís dá dtarlódh sé.
Pobalbhreitheanna.
Ó tharla Olltogchán na Ríochta Aontaithe 2019, is idir 1% agus 11% d'fhreagarthóirí sa Bhreatain Mhór ar fad a deir i bpobalbhreitheanna go vótálfaidís ar son an Pháirtí Ghlais (Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige nó Páirtí Glas na hAlban) dá mbeadh olltoghchán an lá amárach.
Scáthach. Sa Rúraíocht, ba bhanlaoch agus teagascóir na n-ealaíon comhraic í
Scáthach. Bhí Cú Chulainn ceann dá daltaí. Deirtear go raibh an Alba a háit dúchais, go háirithe Oileán Scáthaí, agus cónaí uirthi ann i nDún Scáith. Tugadh "An Scáth" mar leasainm uirthi. De réir athleagan amháin, ba í Aoife a deirfiúr agus céile comhraic, iad beirt na hiníonacha Árd-Greimne, as "Lethra" (sa Bhriotáin).
Sna scéalta.
Feictear Scáthach go háirithe agus í ag teagasc Chú Chulainn Óg sa scéal "Tochmharc Eimhire", seanscéal ón ré roimh an móreipic "Táin Bó Cúailnge". Maireann an scéal in dhá athleagan: leagan gearr scríofa go formhór as Sean-Ghaeilge, agus leagan leathnaithe as Meán-Ghaeilge. 
Sa dá athleagan, tá de dhualgas ar Chú Chulainn líon tascanna a dhéanamh, sula measfar gur fiú dó a ghrá geal Eimhear, iníon thaoisigh Fhorgall Monach, a phósadh. Cuirtear é go "Alpae" (Alba is léir anseo) i dteannta le Lóegaire, Conchúr agus (sa leagan níos deireanaí, freisin) Conall Cernach. Faigheann sé oiliúint mhíleata ón ngaiscíoch Domhnall, a chuireann é in am trátha chuig Scáthach le haghaidh tuilleadh oiliúna.
Téann Cú Chulainn agus a chomrádaí Ferdia go Dún Scáith. Múineann Scáthach gaiscí arm dóibh, agus tugann a Ga Bolga dó Chú Chulainn. Imíonn seisean i mbradaíl le hiníon Scáthaí, Uathach, ach trí thimpiste briseann a méara. Screadann sí agus glaonn a leannán Cochar Croibhe isteach. In ainneoin agóidí Uathaigh, tugann sé cuireadh chun comhraic do Chú Chulainn, ach cloíonn Cú Chulainn go héasca é. Chun chúiteamh a dhéanamh, glacann Cú Chulainn le cúramaí Chochair, agus éiríonn sé ina leannán Uathaigh. Sa deireadh, geallann Scáthach a hiníon dó, gan an "bride price".
Tá céile comhraic ag Scáthach, bangaisce darb ainm Aoife. Nuair a bhagraíonn sí críocha Scáthaí, cloíonn Cú Chulainn í. Agus í ar fhaobhar a chlaímh, socraíonn Cú Chulainn a beo a ligint léi, ach go luíonn sí leis agus mac a bheireann do. Fágann sé Aoife agus í ag iompar a mhic, Connla.
I gcultúr na ndaoine.
Is carachtar í Scáthach in "", an 6ú séasúr den tsaincheadúnas teilifíse "American Horror Story". Lady Gaga, amhránaí, a rinne a páirt. Tá sí ann mar phearsa chomh maith sa tsraith leabhar "The Secrets of the Immortal Nicholas Flamel" leis an scríbhneoir Éireannach Michael Scott.
Aoife. Sa Rúraíocht, ba í Aoife (Sean-Ghaeilge Aífe) deirfiúr agus céile comhraic Scáthaí, agus leannán Chú Chulainn. Feictear í sna seanscéalta "Tochmharc Eimhire" agus "Anbhás Aonmhic Aoife". 
Sa scéal "Tochmharc Eimhire", bhí sí ina cónaí i dtír darbh ainm "Alpi", a thuigtear gur Alba í, agus i mbun chogaidh ar an mbanlaoch, Scáthach.
Sa scéal "Anbhás Aonmhic Aoife", ámh, bhí sí ina cónaí i Letha sa Bhriotáin, agus ba deirfiúr Scáthach í, chomh maith lena céile comhraic – deirfiúracha Árd-Greimne Lethra ab ea iad beirt.
Sna scéalta.
Sa scéal Tochmharc Eimhire, tá laoch na nUladh, Cú Chulainn, is training in arms under Scáthach, when a battle breaks out against Aoife. Agus imní uirthi roimh a shábháilteacht, tugann Scáthach deoch shuain do Chú Chulainn, ach dúisíonn sé tar éis uair amháin, in ionad na fiche ceathair gur ghnách. Téann sé i mbun chomraic.
Cuireann Aoife dúshlán ar Scáthach go comhrac aonair, agus troideanna Cú Chulainn ar son Scáthaí mar a laoch. Roimh an gcomhrac, fiafraíonn sé de Scáthach cé hiad na rudaí is ansa le hAoife. Tugann Scáthach chun eolais gurb iad sin a carbad agus a capaill. I mbun comhraic, briseann Aoife claíomh Chú Chulainn ina smidiríní, ach glaonn sé amach go bhfuil a carbad agus capaill tar éis titim thar aill. A haire bainte, cloíonn sé í, agus beireann ar ais í thar a ghualainn. Ar faobhar an chlaímh, impíonn sí go ndéana trócaire uirthi. Socraíonn sé gan í a mharú, faoi dhá choinníoll: go n-éirí sí as an gcogaíocht le Scáthach, agus go mbeire sí mac dó.
Sula theann Cú Chulainn ar ais go hÉirinn, agus Aoife torrach, tugann sé fáinne óir di a thabhairt don leabh. Guíonn sé uirthi, agus an buachaill seacht mbliana d'aois, go dtaga sé á lorg go hÉirinn, ach gan é féin a aithint. 
Leantar an scéal ar aghaidh in "Anbhás Aonmhic Aoife". Tagann an buachaill, darb ainm Connla, go hÉirinn de réir threoracha Chú Chulainn, agus cuireann a laochas seanórtha imní ar na hUlaidh. Ach ní aithníonn Cú Chulainn é; téann siad i gcomhrac, agus maraíonn Cú Chulainn a aonmhac, a fháinne ródhéanach aitheanta aige.
Anbhás Aonmhic Aoife. Is scéal de chuid na Rúraíochta é Anbhás Aonmhic Aoife (Sean-Ghaeilge Aided Óenfhir Aífe). 
Seo scéal i ndiaidh "Tochmharc Eimhire". Agus Cú Chulainn i mbun traenála le Scáthach sna healaíona an chomhraic, bhí caidreamh aige lena deirfiúr Aoife, agus bhí mac acu darbh ainm Connla. 
Seacht mbliana ina dhiaidh sin, in ainneoin coisc a chuir Cú Chulainn ar a leithéid, tháinig Connla go hÉirinn ag lorg a hathar. Nuair a chonaic na hUlaidh a bhád cré-umha le rámha óir, chuir a chalmacht agus a chrógacht scéin sna hUlaidh. Theip ar Chonaire mac Eachach agus a mhealltachas é a áitiú imeacht, agus chloígh sé an laoch, Conall Cernach.
In ainneoin amhrais a mhná chéile Eimhire gurbh a mhac féin a bhí ann, throid Cú Chulainn ina choinne agus mharaigh sé é leis an nGáe Bulg. I ndeireadh na dála, d'aithin Cú Chulainn croí briste a mhac, Connla.
Tá téacs an scéil siar sa 9ú nó luath sa 10ú haois, agus tá sé le fáil sa Leabhar Buí Leacáin, é féin lámhscríbhinn ón 15ú haois. Is leagan Gaelach é do scéal idirdhaonnachta, léirithe mar shampla leis an scéal Peirseach maidir le Rostam and Sohrab. Chum W. B. Yeats a dhán "Cúchulain's Fight with the Sea" agus a dhráma "On Baile's Strand" agus iad spreagtha leis an scéal seo.
Córas comhordanáideach sféarúil. Sa mhatamaitic, is éard is "córas comhordanáideach sféarúil"' ann ná córas comhordanáideach le haghaidh spáis thríthoisigh, áit ina mbíonn suíomh na rinne sonraithe ag trí uimhir: achar gathach na rinne ó bhunphointe seasta, a uillinn pholacha tomhaiste ó threo fhorair sheasta, agus asamat de chuid a theilgin ortagánaigh, ar phlána tagartha a théann tríd an bunphointe agus atá ortagánach chuig an fhorair, tomhaiste ó threo seasta tagartha ar an phlána sin. Is féidir é a thuiscint mar an leagan tríthoiseach den chóras comhordanáideach pholach.
Apsaint. Réimse biotáillí de bhun na bplandaí apsainte is ea an apsaint, agus go ginearálta 45%-74% ADT (alcól de réir toirte) aici. Go traidisiúnta, bíonn dath glas aici go nádúrtha, ach is féidir léi freisin a bheith gan dath. Sa litríocht stairiúil, tugtar uirthi go minic "la fée verte" ('an tsíog ghlas', as Fraincis). Is as Cantún Neuchâtel, san Eilvéis, í an apsaint ar dtús, agus fuair sí éileamh mór sa Fhrainc ar feadh deiridh na 19ú, agus tosú na 20ú, haoise. Mar gheall go pointe áirithe ar an gceangal a braitheadh idir í agus an gcultúr boihéamach, chuir caoimhigh sóisialta an lae go mór ina héadan.
Fad. I dtomhas geoiméadrach , is éard is fad ann na an toise is sínte amach de réad. Sa Chóras Idirnáisiúnta na gCainníochtaí, fad is ea aon chainníocht le fad toise. I gcomhthéacsanna eile, fad is ea tomhas nó méid ruda ó thaobh amháin go dtí an taobh eile. Is féidir fad a idirdhealú ó airde, atá ina mhéid ingearach, agus leithead, an t-achar ó thaobh go taobh, ag tomhas fud fad an réada ar dronuillinn leis an fhad. Mar shampla, is féidir fad na sreinge a ghearradh níos giorra ná leithead na sreinge. Sa chuid is mó de na córais tomhais, is bunaonad é an t-aonad faide, agus díorthaítear aonaid eile as.
Slat tomhair aonthoisigh is ea fad, cé gur thomhas déthoiseach (- fad cearnaithe) is ea achar agus tríthoiseach atá toirt (fad ciúbaithe).
Leabhar na hUidhre. Is lámhscríbhinn phárpháipéir Ghaeilge ón 12ú haois í Leabhar na hUidhre (Sean-Ghaeilge Lebor na hUidre; nó "Leabhar na Bó Doinne", Béarla "Book of the Dun Cow"). Is í an lámhscríbhinn is sine as Gaeilge atá ar marthain, caomhnaithe anois in Acadamh Ríoga na hÉireann, 
RIA MS 23 E 25. Tá sí an-damáistithe: níl inti anois ach 67 leathanach agus go leor téacsanna atá neamhiomlán. Tugadh a leasainm di de dheasca seanscéil mí-aimsearthaigh go ndearnadh í as seithe bó doinne le Naomh Ciarán Chluain Mhic Nóis.
Stair.
Meastar go raibh triúr scríbhneoirí i mbun oibre ar an leabhar. D'aithin Richard Irvine Best thar a chéile iad de réir a lámhscríbhneoireachta, agus thug sé na litreacha A, M agus H dóibh. Creidtear gur chomhaoiseach iad A agus M. Thosaigh scríobhaí A an obair, ag scríobh na chéad leathanach de théacsanna ar leith, agus lean M ar aghaidh léi. D'aithin Best scríobhaí M le Máel Muire mac Céilechair meic Cuinn na mBocht, de réir fianaise dhá "probationes pennae" san imeall, agus an scríbhneoir ag cleachtadh a shíniú. Áit eile sa lámhscríbhinn i nóta níos déanaí, aithnítear Máel Muire mar an té "a scríobh agus a thiomsaigh an leabhar seo ó leabhair éagsúla". Tá a dhúnmharú ag Cluain Mhic Nóis i 1106 cláraithe in "Annála na gCeithre Máistrí", rud a thugann am agus áit is déanaí don chuid is mó den lámhscríbhinn. Tamall ina dhiaidh, chuir H (ainmnithe de bharr dhá sheanmóir (Homailí) dá chuid) téacsanna nua éagsúla leis an leabhar, uaireanta thar an mbunchóip (pailmseist), uaireanta ar leathanaigh nua. Bunaithe ar ortagrafaíocht agus ar fhocail iasachta Béarla, molann Gearóid Mac Eoin go raibh H ag scríobh ag druidim leis an 13ú haois.
Tar éis díscaoileadh na mainistreach, tháinig an lámhscríbhinn i seilbh chlann Uí Dhomhnaill as Contae Dhún na nGall. Bhí sí acusan go dtí 1359, nuair a chuireadh ar fhuascailt ise agus an "Leabhar Gearr" atá caillte, ar son baill na clainne a bhí ina bpríosúnaigh ag Cathal Óg Ó Conchobhair Sligigh (bás. 3ú Mí na Samhna 1362). Fuair Aodh Rua Ua Dónaill an lámhscríbhinn ar ais i 1470, agus d'fhan sí i nDún na nGall go dtí 1631 ar a laghad, nuair a cuireadh tiomsú "Annála na gCeithre Máistrí" i gcrích. Ní fios cá raibh sí as sin amach go dtí 1837, agus í mar chuid de bhailiúchán Messrs. Hodges &amp; Smith, Faiche an Choláiste, Baile Átha Cliath. Tá sí luaite le George Petrie ina aiste dar teideal "History and Antiquities of Tara Hill". Ceannaíodh bailiúchán Hodges &amp; Smith, 227 lámhscríbhinn san áireamh, ag an ARÉ i 1844.
Foilsíodh macasamhail liteagrafach na lámhscríbhinne leis an ARÉ i 1870. Foilsíodh leagan dioplómaitiúil i 1929 le Best agus Osborn Bergin, agus na trí lámh idirdhealaithe le cló-aghaidheanna éagsúla. Tá scanacháin dhigitigh le fáil ar an suíomh Irish Script Online.
Ábhair.
Téacsanna atá ann fós sna leathnaigh a mhaireann, agus a riocht caomhnaithe:
Buaicfhosfar. Coincheap is ea an téarma buaicfhosfar chun cur síos a dhéanamh ar an bhomaite a shroiseann an cine daonna an t-uasmhéid ráta táirgthe dhomhanda den mhianra fosfar, mar amhábhar tionsclaíoch agus tráchtála. Mar an gcéanna, baintear úsáidtear as an téarma aithnidiúil Buaic na hola. Ardaíodh an cheist i ndíospóireacht faoi cé acu an gearr uainn "buaicfhosfar"  nó nach raibh, thart ar 2010, ach den chuid is mó rinneadh beag is fiú den smaoineamh, tar éis gur mhéadaigh an SGSA agus eagraíochtaí eile meastacháin domhanda de na hacmhainní fosfair a bheidh ar fáil.
Acmhainn fhinideach (teoranta) is ea fosfar a mbíonn go forleathan i screamh an Domhain agus in orgánaigh bheo, ach réasúnta gann i gcruthanna tiubhaithe, nach bhfuil dáilte amach go cothrom ar fud an Domhain. An t-aon  modh táirgthe cost-éifeachtúil go dtí seo is ea mianadóireacht na fosfáite carraige, ach níl stoc  suntasach ann ach ag cúpla tír. Is iad na ceithre ar bharr an liosta ná, Maracó, an tSín, an Ailgéir agus an tSiria. Bíonn athrú suntasach ar mheastacháin an táirgthe amach anseo, ag brath ar shamhaltú agus ar bharúlacha ar  thoirteanna inbhainthe, ach tá sé dosheachanta go mbeidh táirgeadh na fosfáite carraige go mór faoi thionchar Mharacó sa todhchaí intuartha.
Leabhar Dhroim Sneachta. Is lámhscríbhinn caillte é Leabhar of Dhroim Sneachta (Sean-Ghaeilge Cín Dromma Snechtai nó Lebor Dromma Snechtai). Meastar gur scríobhadh é san 8ú haois.
Ainm.
Tá an focal Sean-Ghaeilge "cín", fréamhaithe ó "quinque" na Laidine. Leabhar beag a bhí i gceist, déanta as cúig leathanach párpháipéar folded.
Ainmníodh an lámhscríbhinn ón áit a bhunúis nó caomhnaithe, is é sin, Droim Sneachta, Contae Mhuineacháin), áit a bunaíodh mainistir sa 6ú haois.
Scoláireacht.
Bhí Seathrún Céitinn ar an eolas faoin leabhar, cé is léir nach raibh rochtain aige air, agus a leabhar féin "Foras Feasa ar Éirinn" á thiomsú aige. Chreid sé gur scríobhadh é roimh theacht Naoimh Phádraig. D'aimsigh an scoláire 19ú-aoise Eoghan Ó Comhraí nóta imill sa Leabhar Laighneach, pas doléite, a rá gurbh mhac Dauí, rí Chonnacht, a thiomsaigh an Cín. Tá Ó Comhraí ar thaobh Ernín mac Dhauí Galaigh, ach measann freisin gurbh mhac Dauí Teanga Umha, rí Chonnacht a fuair bás ag deireadh na 5ú haoise, atá i gceist.
Mhol Rudolf Thurneysen gur scríobhadh an leabhar go luath san 8ú haois. Deir scoláirí eile, ámh, gur scríobhadh sa 9ú nó 10ú haois é, ach tá easaontas ann.
Déantar tagairt don Chín ag a lán lámhscríbhinní luatha Gaeilge is tábhachtaí, ina measc Leabhar na hUidhre, an Leabhar Laighneach, Leabhar Bhaile an Mhóta, an Leabhar Mór Leacáin, agus MS Egerton 88. Gné sunatasach do théascanna a chreidtear go bhfuarthas ann ná a dteanga ársa, ina measc: