Trelis/gawiki huggingface dataset:
Guma peirc. Ábhar liathdhubh é guma peirc, cosúil le rubar ach nach leaisteach é, a fhaightear ó laitéis chineál ar leith crainn thrópaicigh, palaquinium. Úsáideadh go forleathan é i dtátháin fiacla, mar inslitheoir leictreach, agus i liathróidí gailf.
Gunna frithaerárthaí. Gunna a scaoileann sliogán ar ardluas ag uillinn ard chun áerárthach a leagan. Faoi dheireadh an dara cogadh domhanda, bhí diúracáin á gcur ina n-ionad. Faoi seo, bíonn ról lárnach ag diúracáin stiúrtha le radar chun cosaint a thabhairt i gcoinne aerárthaí, héileacaptar is diúracán naimhdeach ag leibhéil ísle gar don áit chosanta.
Gunna géine. Gaireas chun sféir mhicreascópacha óir atá clúdaithe le DNA—na piléir — a theilgean isteach i núicléis na gceall de chuid orgánaigh. Taobh istigh de núicléis na gceall, feidhmíonn an DNA nua seo chun na cealla a riaradh ar bhealach nua. I bprionsabal, is féidir na piléir a dhíriú ar chealla ar leith, agus mar sin beidh an gléas seo áisiúil chun galair ghéiniteacha a chóireáil, b'fhéidir. Beidh sé ar chumas dochtúirí othair le galair cosúil le galar Parkinson, SEIF, fiú ailse a chóireáil mar seo amach anseo. Uirlis san innealtóireacht ghéiniteach.
Gunna gráin. Arm le cró beag a scaoileann cartús a bhíonn lán de phiollairí luaidhe nó cruach (grán) a spréann san eitilt chun an damáiste a dhéanann siad a leathnú amach. Úsáideann feirmeoirí is lucht spóirt é. Feidhmeanna míleata ag an ngunna gráin aonbhairille pumpála iolroise i gcomhair cosanta sa neasraon.
Gunnamhiotal. Is foirm cré-umha é an gunnamhiotal a bhí an-fhabhrach tráth chun gunnaí a dhéanamh. Sa ghunnamhiotal nua-aoiseach, bíonn timpeall 88% copair, 10% stain, agus beagán since. Tá airíonna maithe frithchreimneacha aige faoi na cúinsí a fhaightear i gcomhlaí agus gairis gaile eile a bhíonn i ngunnaí.
Gunnán. Piostal aonbhairille le craos rothlaithe agus cuasáin i gcomhair 6 chartús, a chuireann cartús nua sa líne scaoilte go huathoibríoch tar éis gach scaoilte. Rinne Samuel Colt an chéad sampla praiticiúil i 1835, ag baint feidhm as gníomhú chocáil an chasúr scaoilte chun sorcóirbhairille na gcraoschuasán a rothlú céim ar aghaidh.
Gurd. Tugtar gurd ar chuid mhaith ball d'fhine na Cucurbitaceae, go háirithe sna géinis "Cucurbita" agus "Lagenaria" ach uaireanta i ngéinis eile chomh maith. Bíonn na torthaí crua is an craiceann adhmadach, ar chruthanna is dathanna éagsúla. Is féithleoga reatha nó dreaptha le teannóga iad uile, le duilleoga maothánacha bosacha, bláthanna tonnadóirchruthacha, agus torthaí cruinne, piorra-chruthacha nó buidéalchruthacha. Ina measc tá guird mhaisithe le bláthanna buí, atá dúchasach do Mheiriceá, agus an buidéalghurd nó calbás.
Gúta. Neamhord a tharlaíonn de bharr tiúchan ardaithe aigéid úraigh sa bhfuil is ea an gúta, a dheasctar sna hailt is fíocháin bhoga. Mar thoradh, tarlaíonn ruaigeanna athfhillteacha airtrítis, ag cur isteach ar ordóg na coise go háirithe, le carnadh aigéid úraigh sna méara, maotháin na gcluas, agus na duáin. 
Ní fios go beacht cad is bunús leis, ach ciapann sé fir mhurtallacha thar aon daoine eile.
Guth. Sa duine, tagann anáil ó na scamhóga, agus baineann an anáil seo athshondas as na téada gutha chun fuaim a dhéanamh. Is féidir an teannas sna téada a athrú ó am go chéile, agus athraíonn sé sin minicíocht na fuaime a ghintear. 
Feidhmíonn an píobán garbh, an teanga, an béal, is an tsrón mar a bheadh feadáin athshondacha iontu chun an bhunfhuaim a athrú ar shlite éagsúla agus fuaim dheireanach iomlán an ghlóir a thabhairt amach. 
Modhnaítear déine an ghlóir trí mhéid na hanála ó na scamhóga a mhodhnú. Trí stiúradh na dtéad is na teanga sa bhéal, déantar na minicíochtaí sa ghuth a chinntiú.
Guthlorg. Samhlú infheicthe d'airíonna guth duine, anailís speictreagrafach de ghnáth. Saothraíodh sna 1960idí é, ar chosúlacht le méarlorg agus an smaoineamh go mbeadh sé uathúil do dhuine. Baineadh feidhm as i gcúiseanna dlí sna Stáit Aontaithe, ach níor cruthaíodh a uathúlacht go cuimsitheach ar chor ar bith. Tá forbairtí ar siúl an t-am ar fad, le cabhair ríomhairí is mionmhicreafón feabhsaithe go háirithe, agus tá muinín lucht dlí as ag fás.
Habhatsar. Is éard is habhatsar ann ná píosa airtléire lena dteilgtear sliogán ar rian ag uillinn ard, ar luas íseal béil de réir cineáil, chun go dtitfidh sé ar an targaid mar urchar díreach anuas uirthi.
Robert Abbott Hadfield. Miotalóir Sasanach ab ea Robert Abbott Hadfield (28 Samhain 1858 - 30 Meán Fómhair 1940). D'fhionn sé cruach mangainéise agus cuid mhaith cóimhiotal eile. I measc a scríbhinní tá "Faraday and his Metallurgical Researches" (Faraday agus a Thaighde Miotalóireachta, 1931).
Haemaglóibin. Is éard is haemaglóibin ann ná próitéin ina bhfuil an haem-mhóilín, ina bhfuil adamh iarainn lárnach, a iompraíonn ocsaigin sa bhfuil. Tá dhá roinn sa bhfuil agus an toirt chéanna iontu: na cealla bána is dearga (na heiritricítí), agus an fuilphlasma. 
Sna heiritricítí atá an haemaglóibin lonnaithe. I dtimthriall amháin d'imshruthú na fola, agus an fhuil ag rith trí na ribeadáin fola sna scamhóga, idirleathann an ocsaigin isteach inti ó na hailbheolais, agus tagann dath dearg ar an bhfuil athnuaite seo. 
Sa timthriall eile den imshruthú, nuair a ritheann an fhuil trí na ribeadáin fola i bhfíocháin eile na colainne, idirleathann an ocsaigin amach as an bhfuil is idirleathann dé-ocsaíd charbóin isteach inti, agus tagann dath gorm dorcha uirthi. 
Tá galair ghéiniteacha ann a chuireann isteach ar fheidhmiú na haemaglóibine. Buaileann ainéime chorráncheallach daoine gorma amháin. Is amhlaidh a bhíonn cuid de na móilíní haemaglóibine máchaileach ó bhreith, ionas go n-athchumann na heiritricítí ina gcorráin. 
Calcann na cealla athchumtha seo fuileadáin bheaga, rud a choimeádann ocsaigin ó fhíocháin, á milleadh. Mar thoradh, is annamh a mhaireann an t-ainniseoir thar 20 bliain d'aois. 
Tá galar géiniteach eile cosúil léi a bhuaileann daoine ó imeall na Meánmhara, ainéime Cooley. Sa ghalar seo, bíonn cuid den haemaglóibin máchaileach ar shlí go dtiteann na heiritricítí as a chéile, agus milleann sé seo fíocháin, ceal ocsaigine.
Haemaiteiméis. Urlacan fola, rud a léiríonn cur fola san éasafagas, an goile nó an chonair uachtarach ghastraistéigeach, is ea haemaiteiméis. 
De ghnáth, is de bharr othrais nó ailse ar líneáil na conaire a tharlaíonn haemaiteiméis. Féadfaidh sí a bheith ina thrúig bháis.
Haemaiteolaíocht. Eolaíocht atá dírithe ar chruthú is feidhmiú na gceall a imshruthaíonn sa bhfuil, agus a bhíonn sa smior is na nóid limfeacha, is ea haemaiteolaíocht. 
Tagann fuilghrúpaí, mínormáltachtaí na gceall, agus na galair a bhaineann leo san áireamh freisin.
Haemaitís. Casacht fola nó seile fuilsmeartha is ea haemaitís. Is comhartha de ghnáth í seo ar ghalar bunúsach scamhóige, eitinn scamhóige, ailse nó niúmóine, ach tarlaíonn sí freisin le heambólacht scamhógach agus galair áirithe croí.
Haemaitít. Ocsaíd mhianrach iarainn, Fe2O3, is ea haemaitít, an mianach iarainn is coitianta. 
Faightear go minic ina chnapáin dhúdhonna í. Úsáidtear í ina púdar mar ábhar datha, ócar dearg.
Haemangóma. Siad caoin sna fíocháin fheadánacha, an t-ae is an craiceann, go príomha, is ea hemangioma. 
Uaireanta mar phaistí dearga ar an gcraiceann ag an naíonán nuabheirthe de bharr rófhás ribeadán sa bhroinn. 
Uaireanta, atann na ribeadáin chun cuas lán d'fhuil a chruthú agus é ardaithe ón gcraiceann. Go minic réitíonn sé go spontáineach, ach is féidir a chóireáil le léasar más gá.
Haema-scagdhealú. Modh saorga is ea haema-scagdhealú, chun fuíollábhair (cosúil le húiré is farasbarr salann) a bhaint as an bhfuil agus cealla na fola is na próitéiní a fhágáil inti. De ghnáth déanann na duáin an obair seo, agus mar sin is próiseas é a úsáidtear i gcás duine le duáin loite nó aicídeacha. 
Ar dtús, meaisíní móra casta a bhíodh i gceist nach raibh le fáil ach san ospidéal faoi threoir dochtúra. 
Ach tá siad i bhfad níos lú anois, ionas gur féidir iad a shuiteáil i mbaile othair. 
Is é an próiseas haema-scagdhealaithe ná fuil a tharraingt go leanúnach ó fhéith an othair, a chaidéalú trí scannán de cheallafán ar leith, agus ansin a chur ar ais i bhféith an othair. 
Idirleathann na móilíní beaga fuílligh trí phóireanna micreascópacha an cheallafáin sa mheaisín, agus fanann móilíní móra is cealla na fola ar an gcéad taobh. Ar an mbealach seo, dealaítear na fuíollábhair ón bhfuil. 
Ní mór an próiseas a rith ar feadh 3-4 uair, suas go dtí 3 bhabhta gach seachtain, chun othar a choimeád slán. Uaireanta, cuireann an próiseas seo tús le hanaemacht, agus is gá í seo a chóireáil le heiritreapóitin.
Haemastáis. Cosc spontáineach ar rith fola ó fhuileadán gortaithe is ea haemastáis, ina mbíonn sraith céimeanna comhghaolmhara. 
Crapann an fuileadán, rud a laghdaíonn an sreabhadh is an chailliúint fola. Foirmíonn dallán de phláitíní chun an poll i mballa an fhuileadáin a shéalú agus crapadh an fhuileadáin a fhuascailt, rud a laghdaíonn an sreabhadh fola a thuilleadh fós is a thosaíonn téachtadh na fola. 
Téachtann an fhuil agus an phróitéin intuaslagtha sa phlasma, fibrinigin, athraithe chuig an bpróitéin dhothuaslagtha fibrin ag sraith imoibrithe einsímeacha. Gabhann an mogall iarmharach na cealla fola chun téachtán a chumadh, rud a neartaíonn an dallán pláitíní. 
Má bhíonn éalang ar aon cheann de na próisis chasta seo, féadfaidh mí-ord rith fola a bheith ag duine, cosúil le haemifile.
Haematúire. Cur fola sa bhfual is ea haematúire. Má bhíonn sí géar bíonn an fhual dearg, ach muna mbíonn is féidir é a bhrath le tástáil cheimiceach ar an bhfual nó scrúdú micreascópach. 
Is comhartha í ar ghalar áit éigin sa chonair fuail (na duáin san áireamh), ionfhabhtú, nó clocha fuail.
Hagia Sofia. Hagia Sofia nó Baisleac San Sophia, sársaothar na hailtireachta Biosántaí a tógadh i 532-7 in Iostanbúl (Cathair Chonstaintín ag an am). D'údaraigh an tImpire Iúistinian I an togra, agus dhear Aintéimias Thrailléas is Iseadór Mhiléatas an bhaisleac ollmhór chruinneachánach, maisithe go flúirseach. Nuair a ghabh na Turcaigh Otamánacha an chathair i 1453 rinne siad mosc di. Ó 1935 is músaem í. Sa bhliain 2020, athraíodh é ina mhosc.
Otto Hahn. Ceimicí is fisicí a rugadh i bhFrankfurt na Gearmáine ab ea Otto Hahn (8 Márta 1879 - 28 Iúil 1968). Le Lise Meitner (1878-1968) d'fhionn sé an dúil radaighníomhach prótaictiniam (Pa) i 1917. Scoilt sé adamh úráiniam le neodróin i 1938 chun bairiam radaighníomhach a chruthú. Thairg Meitner agus a nia Otto Frisch (1904-1979) gur trí eamhnú núicléach in imoibriú slabhrúil a tharla sé seo. Bhí agus tá an feiniméan seo bunúsach don fhuinneamh núicléach agus an buama adamhach. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1944 as a shaothar. Creideann cuid mhaith daoine gurbh éagóir é nár roinn Lise Meitner an duais leis.
Samuel Hahnemann. Dochtúir a rugadh i Meißen na Gearmáine ab ea Christian Friedrich Samuel Hahnemann (10 Aibreán 1755 – 2 Iúil 1843). Bunaitheoir na hómaepaite, cé nár glacadh leis go fairsing lena linn.
Hailít. Foirm mhianrach de chlóiríd sóidiam, NaCl. Tugtar "clochshalann" uirthi freisin.
Richard Hakluyt. Geografaí a rugadh i Hertfordshire Shasana ab ea Richard Hakluyt (c 1552 – 23 Samhain 1616). Scríobh sé mar gheall ar thaiscéaladh is loingseoireacht, agus d'fhoilsigh leabhar cáiliúil, "Principal Navigations, Voyages and Discoveries of the English Nation" (Aistir Loinge is Fionnachtana Móra na Sasanach, 1589)
John Scott Haldane. Fiseolaí a saolaíodh i nDún Éideann ab ea John Scott Haldane (3 Bealtaine 1860 -15 Márta 1936). Cáil air as a thaighde ar an riospráid, gásmhéadracht sa bhfuil, sláinteolaíocht thionsclaíoch, agus sláinte is sábháilteacht i mianaigh. Cáil ar a mhac John Burdon Sanderson Haldane (1892-1964) as matamaitic a chur i bhfeidhm sa bhitheolaíocht, agus an eolaíocht a léiriú don ghnáthdhuine.
George Ellery Hale. Réalteolaí a saolaíodh i Chicago ab ea George Ellery Hale (29 Meitheamh 1868 - 21 Feabhra 1938). Bhraith sé réimsí maighnéadacha i ngrianspotaí den chéad uair. Chuir sé tús le tógáil chuid de na teileascóip is mó ar Domhan, ina measc an teileascóp 5 m (ar trastomhas) ar Shliabh Palomar.
Cóiméad Hale-Bopp. An cóiméad ba mhó ghile le 400 bliain, agus a núicléas 40 km ar trastomhas. Ní fhacthas an cóiméad seo ó 2,600 bliain RC, timpeall an ama a bhí na pirimidí á dtógáil san Éigipt. Ach ó Mhárta-Aibreán 1997 bhí sé soiléir geal sa spéir ó thuaidh. Bhí sé ag a íosfhad ón Domhan, 200 milliún km, ar 22 Márta. Ainmníodh é as beirt Mheiriceánach, Alan Hale is Thomas Bopp, a d'fhionn é i 1995. Ina dhiaidh sin ionannaíodh é le híomhá a thóg teileascóp Schmidt i Siding Springs na hAstráile i 1993. Ní fhillfidh sé don chuid seo den Ghrianchóras go ceann 2,400 bliain eile.
Iarmhairt Hall. Sraonadh iompróirí luchta i seoltóir nuair a fheidhmíonn réimse seachtrach maighnéadach orthu. Má bhíonn an réimse maighnéadach ingearach le treo na n-iompróirí, sraontar iad sa 3ú treo, atá ingearach leis an réimse maighnéadach agus treo na n-iompróirí luchta. Gintear difríocht poitéinsil ina voltaí sa 3ú treo seo. Is féidir an iarmhairt a úsáid chun lucht is polaraíocht na n-iompróirí luchta i seoltóirí is leathsheoltóirí a dhéanamh amach. Baintear feidhm aisti sa ghnáth-theilifíseán chun an léas leictreon a shraonadh agus an íomhá a scanadh ar an scáileán. D'fhionn Edwin Hall (1855-1938), fisicí ó na Stáit Aontaithe, an feiniméan i 1879.
Iarmhairt chandamach Hall. Céimeanna rialta sa tseoltacht in iarmhairt Hall ag teochtaí ísle faoi réimsí diana maighnéadacha i gcás leictreon atá faoi iallach gluaiseacht i bplána, mar a tharlaíonn i réigiún an chomhchumair i bhfeistí leathsheoltacha sileacan ocsaíde miotail. Bhraith Klaus von Klitzing is daoine eile den chéad uair í i 1980. Tarlaíonn sí de bharr gluaiseacht chandamach fhithiseach na leictreon sa réimse maighnéadach. Bíonn luachanna ag an tseoltacht ar iolraithe slánuimhreacha (e/h) iad (is é e lucht an leictreoin, agus h tairiseach Planck). I 1982 d'fhionn Horst Störmer is Daniel Tsui iarmhairt chodánach Hall, inar féidir go mbeidh luachanna codánacha áirithe iolruithe (e/h) sa tseoltacht. Mhínigh Robert Laughlin gur tharla sé seo de bharr saghas nua cuasacháithnín, cumtha as leictreoin is guairneáin mhicreascópacha mhaighnéadacha. Déanann na cuasacháithníní seo leacht candamach, agus feictear iarmhairtí comhchosúla i héiliam leachtach agus forsheoltóirí. Roinn Störmer, Tsui is Laughlin Duais Nobel na Fisice i 1998 as seo.
John Hall. Fisicí a rugadh i nDenver, Colorado is ea John Hall (a rugadh ar 21 Lúnasa 1934). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 2005 le Theodor Wolfgang Hänsch is Roy Jay Glauber as a thaighde ar spectreascópacht mhionchruinn, bunaithe ar léasair is teicníocht na círe optúla.
Albrecht von Haller. Bitheolaí, anatamaí, luibheolaí is fiseolaí a rugadh i mBeirn na hEilvéise ab ea Albrecht von Haller (16 Deireadh Fómhair 1708 – 12 Nollaig 1777). Rinne sé an-chuid turgnamh bitheolaíoch, agus d'fhoilsigh "Elementa Physiologiae Corporis Humani" (Uraiceacht Fhiseolaíocht na Colainne Daonna, 1757) in 8 n-imleabhar. Céim shuntasach ar aghaidh ab ea an leabhar seo i dtuiscint fheidhmiú na colainne daonna agus forbairt na néareolaíochta nua-aoisí.
Cóiméad Halley. Cóiméad clúiteach a thagann gar don Domhan gach 77 bliain nó mar sin, an uair dheireanach i 1985-1986. 
Teilgeadh 5 spásárthach, dhá cheann ón Rúis, dhá cheann ón tSeapáin is ceann amháin ón ESA, chun é a iniúchadh go géar is cáithníní uaidh a thástáil. 
Fuarthas gur hidrigin, carbón, nítrigin is ocsaigin na príomhdhúile ann, cosúil le neacha orgánacha ar domhan. 
Tá sé curtha i gcás ag eolaithe áirithe go mb'fhéidir gur chuir imbhuailtí idir cóiméid mar seo agus an domhan go luath ina shaol tús leis an mbeatha ar domhan trí na dúile seo a thabhairt anseo.
Hallstatt. Baile beag i dtuaisceart na hOstaire. Fuarthas earraí i dtuamaí gar don bhaile ar glacadh leis go raibh siad sainiúil do chéad phas na hIarannaoise Eorpaí sa 9ú-5ú céad RC, tréimhse ar tugadh tréimhse Hallstatt uirthi. Láthair oidhreachta domhanda anois.
Hamaltóinian. An fuinneamh iomlán, H (giúil, J), i gcóras meicniúil. Ainmnithe as William Rowan Hamilton. Is ionann é agus suim an fhuinnimh chinéitigh (K) is an fhuinnimh phoitéinsiúil (V): H = K + V. Is féidir meicnic a chur i bhfoirmlí i dtéarmaí H ar bhealach atá comhlántach leis an leagan amach i dtéarmaí fheidhm Lagrange.
Hamstar. Creimire beag le heireaball gearr is cluasa móra. Stórálann sé bia i málaí taobh istigh dá leicne. Cónaíonn sé i bpoll. 
Déanann sé cumarsáid le fuaim ardmhinicíochta. Is peata coitianta gné amháin, an hamstar órga. 
Meastar gur de shliocht clainne amháin, máthair is a hál de 12 a tochlaíodh as a bpoll in Aleppo na Siria i 1930, gach hamstar órga baile ar Domhan anois.
Langley George Hancock. Tionsclóir mianadóireachta Astrálach a rugadh i bPerth ab ea Langley George Hancock (10 Meitheamh 1909 - 27 Márta 1992). Tar éis mianach iarainn a aimsiú i gcuid mhaith áiteanna, chuir sé tús le tionscal eastóscach na hAstráile. Chuaigh sé le polaitíocht níos déanaí.
Suíomh Hanford. Ionad i Washington na Stát Aontaithe ab ea Hanford, ina stóráladh ábhair núicléacha radaighníomhacha thar cheann an airm. Tá droch-cháil ar an suíomh Hanford, díchoimisiúnaithe inniu, de bharr an oiread sin sceite d'ábhair radaighníomhacha san aer is na huiscí taobh leis ar feadh 70 bliain, beagnach. 
Mar shampla, tá a fhios anois gur sceitheadh oiread is 2 × 10 beicireil (Bq) d'iaidín radaighníomhach san aer ann i 1944-1947. Ag cur san áireamh go méadaíonn a laghad is 2 × 10 Bq iaidín, ach é ionsúite sa cholainn, an dóchúlacht go bhfaighidh duine ailse tíoróidigh, is ollmhór an sceitheadh é seo. 
Meastar go bhfuair suas le 20% den 250,000 duine i stáit Washington, Idaho is Oregon, mórthimpeall ar Hanford dáileoga baolacha radaíochta ó thosaigh sé. Ní haon ábhar iontais é gur cúis chonspóide an t-ionad céanna.
Hanraí. Aonad féinionduchtais an SI, leis an tsiombail H. Ainmnithe as Joseph Henry. I gciorcad iata ina bhfuil an sruth ag athrú ag 1 aimpéar in aghaidh an tsoicind, má ghineann sé fórsa leictreaghluaisneach 1 vólta, is 1 H féinionduchtas an chiorcaid.
Arthur Harden. Ceimicí a rugadh i Manchain ab ea Arthur Harden (1865-1940). Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Hans Euler-Chelpin i 1929 as a shaothar ar choipeadh siúcra agus ceimic na n-einsímí coipthe.
Godfrey Harold Hardy. Matamaiticeoir a rugadh i gCranleigh Shasana ab ea Godfrey Harold Hardy (7 Feabhra 1877-1 Nollaig 1947). Rinne sé taighde bunúsach le John Littlewood (1885-1977) ar uimhirtheoiric anailíseach. Shaothraigh sé dlí Hardy-Weinberg ar ghéinitic pobail, le Wilhelm Weinberg (1862-1937) ach neamhspleách air. D'fhoilsigh sé leabhar ar a chur chuige fealsúnach, "A Mathematician's Apology" (Leithscéal Matamaiticeora, 1940). Ar na mic léinn ollscoile a rinne sé meantóireacht orthu bhí an matamaiticeoir Indiach Srinivasa Ramanujan.
Dlí Hardy-Weinberg. An prionsabal a rialaíonn minicíocht na n-ailléilí is na ngéinitíopaí i bpobal easphóraithe cobhsaí, a foirmlíodh i 1908 ag Godfrey Hardy is Wilhelm Weinberg. Má tá dhá ailléil ann, A agus a, le minicíochtaí p is q, p + q = 1. Uaidh sin, p + 2 p q + q = 1: is ionann p agus minicíocht an homaisiogóit AA, q agus minicíocht an homaisiogóít aa, 2 p q agus minicíocht an heitrisiogóit Aa. Is féidir an chothromóid a fhorbairt chun níos mó ná dhá ailléil a chlúdach ag lócas ar chrómasóm. Tarlaíonn dialltaí ón dlí seo i bpobail bheaga ionphóraithe. Baintear feidhm as go minic chun minicíochtaí heitrisiogót (2 p q) a ríomh maidir le neamhord cúlaitheach nuair is eol go cruinn minicíocht na homaisiogót a bhíonn buailte leis (q). Mar shampla, má tharlaíonn an fhiobróise chisteach do dhuine as 2,500 sa phobal (q = 0.0004), q = .02 agus 2 p q = 2 × 0.98 × 0.02 = 0.0392, nó is é duine as 25.5 sa phobal tarlú na hailléile i gcoitinne.
James Hargreaves. Ceapadóir a rugadh i mBlackburn Shasana, meastar, ab ea James Hargreaves (c 1720- 22 Aibreán 1778). D'fhionn sé an sinéidín (a d'ainmnigh sé as a iníon) timpeall 1764. Bhunaigh sé muileann sníomhacháin i Nottingham.
John Harrison. Ceapadóir is uaireolaí a rugadh i bhFoulby Shasana ab ea John Harrison (24 Márta 1693 - 24 Márta 1776). Faoi 1726 bhí clog tógtha aige le gaireas cúitimh chun earráidí de bharr athruithe san aeráid a cheartú. I 1713 chuir rialtas na Breataine duaiseanna ar fáil as bealaí chun an domhanfhad a dhéanamh amach go cruinn sa loingseoireacht, rud nach mbeadh indéanta gan cloig an-chruinne. Shaothraigh Harrison croiniméadar mara, rinneadh tástáil air ar aistear ó Shasana go hIamáice i 1761-1762, agus d'éirigh leis an domhanleithead a thomhas le míchruinneas níos lú ná 3.9 km. Tar éis tástálacha breise (1765-1773) bhuaigh sé an chéad duais.
Hartaibéist. Damh-antalóp atá gaolmhar leis an tóipí is ea an hartaibéist. Dath donn éadrom uirthi.
Leland Harrison Hartwell. Bitheolaí a rugadh i Los Angeles is ea Leland Harrison Hartwell (30 Deireadh Fómhair 1939). Le Paul Nurse is Timothy Hunt, bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfiseolaíocht/míochaine i 2001 as a raibh léirithe acu mar gheall ar phríomhrialaitheoirí thimthriall na cille.
Georges-Eugène Haussmann.  
Airgeadaí is pleanálai baile Francach ab ea Georges-Eugène Haussmann (27 Márta 1809-11 Eanáir 1891). Rugadh agus shiothlaigh sé i bPáras. Ceapadh ina mhaor ar an Seine é i 1853, agus rinne sé éacht chun cathair Pháras a fheabhsú, ag leathnú sráideanna, ag leagan amach búlbhard is páirceanna, ag tógáil droichead.
Radaíocht Hawking. Saghas radaíochta is ea Radaíocht Hawking, a réamhinis an t-eolaí Stephen Hawking i 1974 go n-astódh dúphoill go leanúnach. As na díseanna cáithníní a tháirgtear ag iarmhairtí candamacha gar do dhúpholl, asúnn an dúpholl ceann acu agus radaítear an ceann eile. 
De réir na teoirice, galaíonn dúpholl go mall ina fhótóin is ina cháithníní eile go múchtar é i rois gáma-ghathanna.
Franz Joseph Haydn. Cumadóir ceoil a rugadh i Rohrau na hOstaire ab ea Franz Joseph Haydn (31 Márta 1732 – 31 Bealtaine 1809). Thug sé isteach an ceathairéad téadach 4 ghluaiseacht, agus an siansa clasaiceach. I measc a shaothar tá 104 siansa, 50 coinséartó, 84 ceathairéad téadach, 24 saothar stáitse, 12 aifreann, agus cuid mhaith sonáidí méarchláir, ceol seomra, uirlise is gutha.
William Hayes. Eolaí is dochtúir a saolaíodh i mBaile Átha Cliath ab ea William Hayes (1913-1994). Gníomhréim fhada chuimsitheach aige san India, in Éirinn, an Bhreatain agus an Astráil. Sna 1950idí, freagrach as fionnadh ghéineolaíocht na mbaictéar, timpeall an ama chéanna a bhí Watson is Crick ag léiriú struchtúr déhéilisce an DNA den chéad uair. D'fhoilsigh sé leabhar cáiliúil ar a thaighde, "The Genetics of Bacteria and their Viruses" (Géinitic na mBaictéar is a Víreas, 1964), lámhleabhar ag mic léinn thar bhlianta fada. Leag sé bunchlocha tábhachtacha sa bhitheolaíocht mhóilíneach agus an innealtóireacht ghéiniteach.
Heacsán. C6H14, hidreacarbón alcáin le 6 adamh carbóin. 5 isiméir struchtúrtha ann. Maidir leis an gcomhdhúil slabhra dhírigh, n-heacsán, CH3CH2CH2CH2CH2CH3, is é 69 °C a fhiuchphointe.
Heaptán. C7H16, hidreacarbón alcáin le 7 n-adamh carbóin. 9 n-isiméir struchtúrtha ann, agus faightear an chuid is mó díobh sa chodán gásailíneach de pheitriliam. Bíonn ceann amháin acu, ar comhdhúil slabhra dhírigh é, n-heaptán, CH3CH2CH2CH2CH2CH2CH3, freagrach thar aon chomhdhúil eile as cnagadh in innill peitril.
Samuel Hearne. Taiscéalaí thuaisceart Cheanada, a rugadh i Londain ab ea Samuel Hearns (Mí Feabhra 1745 – Samhain 1792). Ball de Chomhlacht Bhá Hudson, agus an chéad Eorpach a thaistil thar tír le carr sleamhnáin is curach go dtí an tAigéan Artach.
Hearóin. Démhoirfín, díorthach moirfín a saothraíodh ar dtús i 1896. Ceapadh ag an am gur thámhshuanach neamhandúile é. A mhalairt ar fad ab fhíor, rud a fuarthas amach go luath. Úsáidtear é chun faoiseamh a thabhairt do dhaoine le han-phian i gcúram foirceanta. Ach tá cosc ar a úsáid i gcuid mhaith tíortha, na Stáit Aontaithe ina measc. Baintear mí-úsáid as go forleathan. 
Is druga an-andúileach é hearóin. Forbraíonn an corp acmhainn ar an druga tar éis é a úsáid go rialta, agus faightear amach go tapa go dteastaítear dáileoga níos airde nó níos minice chun na héifeachtaí inmhianaithe a fháil. 
De réir mar a mhéadaíonn acmhainn ar an druga, agus nuair a úsáideann duine méid níos mó hearóine, d’fhéadfadh go ndéanfadh sé faillí i gcodanna eile dá shaol, mar shampla a shláinte nó a phost.