Trelis/gawiki huggingface dataset:
An Lucsambuirgis. Is í an Lucsambuirgis an teanga is mó a labhraítear i Lucsamburg, agus í ó dhúchas ag trí chéad míle duine. Go bunúsach, níl ann ach canúint Meán-Ghearmáinise, agus í an-ghaolmhar leis na canúintí Meán-Ghearmáinise eile, cosúil le caint na ndaoine in Köln, mar shampla. 
Níl an Lucsambuirgis ina teanga oifigiúil sa tír ach ón mbliain 1984 i leith. Tá litriú ar leith aici ón mbliain 1946 anuas, ach rinneadh leasuithe air sa bhliain 1999. Baintear úsáid ócáidfhreastalach aisti sna scoileanna le rudaí deacra a mhíniú sa chaint, ach is iad an Ghearmáinis agus an Fhraincis na teangacha scríofa a chleachtar. Bíonn an Lucsambuirgis le cloisteáil ar an raidió agus ar an teilifís go minic, ach ní bhaintear mórán úsáide aisti sna clómheáin, cosúil leis na nuachtáin agus na leabhair. Is í an Fhraincis teanga an dlí agus na reachtaíochta i Lucsamburg, agus ní thagann leabhar na reacht i gcló in aon teanga eile, cé go bpléann parlaimint Lucsamburg na dlíthe nua trí mheán na Lucsambuirgise. Ní teanga oifigiúil í an Lucsambuirgis san Aontas Eorpach ach an oiread, agus ní chuirtear aistriúchán oifigiúil Lucsambuirgise den reachtaíocht Eorpach ar fáil do na saoránaigh - glactar leis mar phrionsabal go bhfuil an Fhraincis ag cách.
Tá saol poiblí Lucsamburg dírithe ar dhaoine a bhfuil an trí theanga acu idir Lucsambuirgis, Ghearmáinis agus Fhraincis. Is í an Fhraincis teanga na bhfógraí poiblí, ach is í an Ghearmáinis is mó a úsáidtear sna nuachtáin. Má thagraíonn nuachtán d'fhocail a labhair polaiteoir, státseirbhíseach nó boc mór éigin eile as Lucsambuirgis nó Fraincis, is sa teanga sin a thabharfar na focail, agus má thráchtar ar an reachtaíocht, ní thabharfar an tagairt ach as Fraincis. Deirtear go bhfuil tríbhéascna ("triglossia") i bhfeidhm sa tír.
Cé gur canúint de chuid na Gearmáinise í an Lucsambuirgis, tá sí á forbairt ina teanga chaighdeánaithe ar leith, agus is é dearcadh mhuintir Lucsamburg gur siombail lárnach dá bhféiniúlacht náisiúnta í. Go háirithe le linn an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí Lucsamburg forghafa ag na Naitsithe, theastaigh ó mhuintir na tíre tabhairt le fios nach raibh siad ina nGearmánaigh, más ionann a bheith i do Ghearmánach agus a bheith i do Naitsí.
Ba é Michel Rodange (1827-1876) a chuir tús le litríocht na Lucsambuirgise, agus is dócha gurb é Josy Braun (1938-2012) an scríbhneoir comhaimseartha is tábhachtaí. Sa bhliain 1997, d'fhoilsigh Braun an chéad úrscéal bleachtaireachta sa teanga.
Darach Ó Scolaí. Scríbhneoir, drámadóir, ealaíontóir agus foilsitheoir é Darach Ó Scolaí. 
Bhuaigh "An Cléireach", úrscéal leis atá suite sa chéad leath den 17ú haois, Duais an Oireachtais 2007. D'fhoilsigh Leabhar Breac an leabhar i 2007. Foilsíodh an dara húrscéal leis, "Na Comharthaí", in 2014.
Léiríodh dhá dhráma stáitse leis an údar, "Coinneáil Orainn" (An Taibhdhearc 2005) agus "An Braon Aníos" (Salamandar 2006, 2007). Scannánaíodh dhá ghearrdhráma eile leis, "Cosa Nite" (Rosg 1998) agus "An Leabhar" (Rosg 2000). Bhuaigh "Coinneáil Orainn" Duais Bhaitéir Uí Mhaicín agus an BBC NI Stewart Parker Award 2006. Tá scripteanna "Coinneáil Orainn" agus "An Braon Aníos" ar fáil ó Leabhar Breac, agus foilsíodh leagan próis de "Cosa Nite" (Rosg 2000).
Tá leabhair do léitheoirí óga scríofa freisin aige. Sa tsraith "Scéalta Staire" (Leabhar Breac) scríobh sé "Gráinne Mhaol Ní Mháille", "Tadhg Dall Ó hUiginn", "Mánas Ó Dónaill" agus "Seán Ó Néill," agus d'fhoilsigh sé aistriúchán ar "Treasure Island" le Robert Louis Stevenson, "Oileán an Órchiste" (Leabhar Breac, 2014). Bhain an leabhar Súil an Daill leis, Duais an Oireachtais 2019 agus foilsíodh é ag deireadh 2021 ag Leabhar Breac.
Bhunaigh Darach Ó Scolaí an comhlacht foilsitheoireachta Leabhar Breac i 1995 in éineacht lena dheartháir, an clóghrafadóir, Caomhán Ó Scolaí. Is iad Leabhar Breac a d'fhoilsigh na húrscéalta le Liam Mac Cóil, "An Dochtúir Áthas" (1995), "An Claíomh Solais" (2000), agus "Fontenoy" (2006), agus an t-úrscéal is deireanaí le Seán Mac Mathúna, "Hula Hul".
Is é a bhunaigh an chomhdháil ealaíne Ealaín ar Oileán in Inis Oírr i 2004 i gcomhar le Val Ballance, agus is é atá á stiúradh ó shin.
Seán Mac Mathúna. Gearrscéalaí, úrscéalaí agus drámadóir as Trá Lí i gContae Chiarraí é Seán Mac Mathúna. Bhain sé cáil nach beag amach lena chnuasach gearrscéalta "Ding agus Scéalta Eile" (An Comhlacht Oideachais, 1983). Ó shin foilsíodh leabhair leis i nGaeilge agus i mBéarla, agus léiríodh dráma leis, "Gadaí Géar na Geamhoíche" in Amharclann na Mainistreach. Bhuaigh an dara cnuasach gearrscéalta leis, "Banana" (Cois Life), Gradam Uí Shúilleabháin in 1999. Foilsíodh an t-úrscéal "Hula Hul" leis (Leabhar Breac) in 2007.
Leabhar Breac (foilsitheoir). Comhlacht foilsitheoireachta Éireannach is ea Leabhar Breac. Bhunaigh Darach Ó Scolaí agus Caomhán Ó Scolaí an comhlacht sa bhliain 1994. 
Ba é an t-úrscéal "An Dochtúir Áthas" le Liam Mac Cóil an chéad leabhar a d'fhoilsigh siad, agus ó shin tá leabhair uile Liam Mhic Cóil foilsithe acu mar aon le mórchuid leabhar eile. 
Ón mbliain 2001 is é Darach Ó Scolaí atá i mbun stiúrtha an chomhlachta atá lonnaithe i gClochar na Locha in Indreabhán i nGaeltacht Chois Fharraige. 
Ar na leabhair eile a foilsíodh le Leabhar Breac, tá
Seán Mac Mathúna (idirdhealán). Is ainm athbhríoch é Seán Mac Mathúna. Is féidir leis baint le:
Ceantar Féinrialaitheach Neinéitseach Iamáil. Is ceantar féinrialaitheach é Ceantar Féinrialaitheach na Neinéitseach Iamáil. Bunaíodh an ceantar seo le rialtas dúchais a chinntiú do na Neinéitsigh sa bhliain 1930. Sa bhliain 2002, bhí cónaí ar 298,359 Rúiseach, 66,080 Úcráineach, 27,734 Tatarach agus 26,435 Neinéitseach sa cheantar.
Críoch Krasnoyarsk. Is críoch nó "krai" sa Rúis í Críoch Krasnoyarsk. Is í Krasnoyarsk príomhchathair an réigiúin. Bunaíodh an chríoch seo sa bhliain 1934. Tá sí suite i lár na Sibéire, agus í ag sroicheadh ó shliabhraon Sayan (theas) go leithinis Taymyr (thuaidh). Ritheann an abhainn úd Yenisei agus a cuid craobh-aibhneacha (an Kan, an Angara, an Podkamennaya Tunguska agus Nizhnyaya Tunguska) tríd an gcríoch. Tá aeráid na críche ilchríochach, is é sin, bíonn sé fuar feannta sa gheimhreadh, ach éiríonn sé te bruite sa samhradh.
Is í Krasnoyarsk an chathair is mó sa chríoch. Cathracha tábhachtacha eile iad Norilsk, Achinsk, Lesosibirsk, Minusinsk, Nazarovo, Zelenogorsk, agus Zheleznogorsk.
Poblacht Choimí. Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea Coimí.
Cúige Féinrialaitheach na nGiúdach. Is é Cúige Féinrialaitheach na nGiúdach an t-aon cúige féinrialaitheach amháin sa Rúis. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1930.
Microsoft Access. Is córas bainistíochta bunachar sonraí (CBBS) é Microsoft Access. Is cuid den fhoireann bhogearraí Microsoft Office é. Bainistíonn sé bunachair shonraí choibhneasta. 
Úsáidí.
Tá sé deartha i gcomhair bunachair shonraí shimplí agus líon beag daoine. Ní bheadh na feidhmeanna céanna aige agus a bheadh ag táirgí ar nós Oracle, SQL Server nó MySQL. Úsáideann sé SQL mar an teanga sainmhínithe sonraí agus an teanga ionramhála sonraí, cé gur féidir an chuid is mó de na hoibríochtaí a bhaint amach trí chomhéadan grafach.
Oibríochtaí.
Is iad na príomhoibríochtaí ar féidir a bhaint amach le Access ná:
Mícheál Ó Cléirigh. Staraí agus príomhúdar "Annála na gCeithre Máistrí" ab ea Mícheál Ó Cléirigh (t. 1590 – 1643). Scríobh sé na hAnnála in éineacht le "Lughaidh Ó Cléirigh", Fearghas Ó Maolchonaire agus Lughaidh Ó Duibhgeannáin. Duine den teaghlach clúiteach staraithe ó Chill Bhairdne i dTír Chonaill. Tadhg an t-ainm a baistíodh air, agus tugadh Tadhg an tSléibhe go coitianta air, nó gur thóg sé an t-ainm Mícheál nuair a chuaigh sé sna Bráithre Proinsiasacha i gColáiste Naomh Antaine i Lobháin. 
Faoi stiúir an ghairdiain, Aodh Buí Mac an Bhaird (1580-1635), cuireadh go hÉirinn ag bailiú seanchais ó lámhscríbhinní é, agus le cúnamh óna chomhleacaithe, Cú Choigcríche Ó Cléirigh, Fearfeasa Ó Maolchonaire, Lughaidh Ó Duibhgeannáin, chuir sé i dtoll a chéile "An Reim Rioghroidhe" i 1630, "An Leabhar Gabhála" i 1631, agus an t-ollsaothar ar a tugadh "Annála na gCeithre Máistrí" (1636). D’oibrigh sé freisin ar an naomhsheanchas agus ar fhoclóir a foilsíodh i 1643. Cailleadh i Lobháin é c.1643
Déantar léiriú ficseanúil ar Mhícheál Ó Cléirigh i Lobháin san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí.
Fontenoy. Tá mórán ciall leis an focail Fontenoy:
Billy Joel. Is amhránaí, pianódóir, scríbhneoir, cumadóir agus ceoltóir Meiriceánach é William Joseph Martin "Billy" Joel (9 Bealtaine 1949 a rugadh é). D’eisigh sé a chéad amhrán mór-ráchairte, "Piano Man", sa bhliain 1973. Is é an séú ceoltóir is mó díol sna Stáit Aontaithe é, dar leis an RIAA. Bhí amhráin rathúla ag Joel san 1970idí, 1980idí agus na 1990idí. Tá sé Ghradam Grammy buaite aige agus díoladh breis is 150 milliún dá chuid go dtí seo. D’éirigh sé as rac-cheol a thaifeadadh sa bhliain 1993 ach lean sé air ag dul ar camchuairt. Bhí an cheolchoirm dheireanach dá chuid in Éirinn i bPáirc an Chrócaigh ar 29 Iúil 2006. 
Óige.
Rugadh é sa Bronx i Nua-Eabhrac agus tógadh é i Hicksville, Nua-Eabhrac. Is duine de bhunadh Giúdach é agus tháinig a athair go Meiriceá ar dtús agus é ag teitheadh ó na Naitsithe sa Ghearmáin. Bhí suim mhór ag Billy sa cheol agus é óg, go háirithe sa cheol clasaiceach Eorpach. Thosaigh sé ar sheinm an phianó a fhoghlaim agus é an-óg. Rinneadh tromaíocht air go minic agus é ar scoil mar gheall ar an tsuim a bhí aige sa cheol, agus gan suim dá laghad aige sa spórt. Bhí sé ina dhornálaí ar feadh tamaill, scil a d’fhoghlaim sé chun é féin a chosaint. Ach d’éirigh sé as an spórt tar éis gur briseadh a shrón i dtroid amháin. D’fhág sé an mheánscoil gan cháilíocht agus chrom sé ar ghairm cheoil a bhaint amach dó féin. 
Gairm Cheoil.
Chinn Billy ar bheith ina cheoltóir tar éis dó The Beatles a fheiceáil ar The Ed Sullivan Show sa bhliain 1964. Ba iad ‘The Echoes’ an chéad bhanna a mbíodh sé ag seinm leo. D’athraigh an banna a n-ainm dhá uair go dtí The Emeralds and ansin go dtí The Lost Souls. D’fhág sé an banna sin ansin le dul ag seinm leis an mbanna, The Hassles, arbh as Long Island iad. D’eisigh an banna sin dhá albam; The Hassles (1967) agus Hour of the Wolf (1968) chomh maith le ceithre shingil ó na halbaim sin. Theip go tubaisteach ar an hiarrachtaí ó thaobh díolachán de agus tháinig deireadh leis an mbanna sa bhliain 1969. Tar éis dó seo tarlú, chruthaigh Joel dísreach le drumadóir The Hassles, John Small, darbh ainm Attila. D’eisigh siad an t-aon albam amháin sa bhliain 1970 agus scoir ansin. 
Is gnách go mbíonn úinéireacht an taifeadta luaite leis an gcomhlacht ceirníní. Ach tá Billy Joel ar na ceoltóirí a bhfuil an n-ainm féin mar úinéir cóipchirt ar na ceirníní uaidh féin.
Tionchar ar a chuid ceoil.
Chuaigh go leor cineálacha ceoil i bhfeidhm ar Billy Joel agus é i mbun cumadóireachta. Ar dtús ba é an ceol clasaiceach a d’imir tionchar air. Ach ba iad na ceoltóirí is mó a chuaigh i bhfeidhm air ná Ray Charles agus The Beatles, go háirithe Paul McCartney. Is é ‘Ray’ an dara ainm ag iníon Joel, Alexa Ray Joel, in onóir Ray Charles.
Saol pearsanta.
Phós Billy Joel trí huaire i ndiaidh a chéile. Bhí sé pósta lena bhainisteoir gnó, Elizabeth Webber (Elizabeth Small) ó 1973 go 1982, le Christie Brinkley ó 1985 go 1994 agus rugadh iníon amháin dóibh, mar atá, Alexa Ray Joel. Phós sé a bhean chéile reatha, Kate Lee, ar 2 Deireadh Fómhair 2004.
Tá fadhbanna alcóil ag Joel le fada an lá agus tá tréimhsí caite aige in ionaid athinmheacháin tríd na blianta.
An Eoráise. Is ar an aon mhórchríoch amháin atá an Eoraip agus an Áise. Uaireanta tugtar an Eoráise ar an mórchríoch sin.
Tá achar 53,990,000 km² (nó 10.6%) de dhromchla an domhain aici. Tá daonra 4.6 billiún aici, níos mó ná 69% de dhaonra iomlán an domhain.
Fontenoy (úrscéal). Is é Fontenoy an tríú húrscéal atá foilsithe ag an scríbhneoir Éireannach Liam Mac Cóil. Foilsíodh sa bhliain 2005 é, agus bhuaigh an leabhar Gradam Uí Shúilleabháin 2006. D'fhoilsigh Leabhar Breac é. Is é ISBN an leabhair ná 0-8983322-5-7.
An scéal.
Tuairisc fhicseanúil atá san úrscéal atá bunaithe ar leathanaigh chlóbhuailte i gcló Gaelach a fuarthas i seanbhosca cartlainne in Chartres na Fraince. Cuntas atá sna leathanaigh sin a scríobh príomhphearsa an scéil, an Captaen Seán Ó Raghallaigh, ar Chath Fontenoy, "Tuairisig nó Tuarasgbháil ar an gCath clúmhail ris a ráidhtear Fontenoy fearadh i bhFlóndras sna Tír Íochtair san mbliadhain d'Aois ár dTighearna 1745". San úrscéal, trí eachtrú an chatha agus trí na ceisteanna a ardaítear faoi scríobh na staire, ríomhtar turas pearsanta an scríbhneora óig.
Léirmheasanna.
Ina léirmheas ar an úrscéal san Irish Times (12 Samhain 2005) mhol Alan Titley an t-úrscéalaí go háirithe as a chúram, a chruinneas, agus a shoiléire. Sa "Limerick Leader", dúirt Tadhg Dubh Ó Cróinín, "Ceann des na húrscéalta is fearr agus is cumhachtaí dá bhfuil léite agamsa le fada. Cuimhnigí ar Luimneach! Ceannaigí Fontenoy!"
An Cléireach. Úrscéal leis an scríbhneoir agus drámadóir Éireannach Darach Ó Scolaí is ea An Cléireach. Bhuaigh an t-úrscéal Duais an Oireachtais i 2007, agus Gradam Uí Shúilleabháin i 2008.. D'fhoilsigh Leabhar Breac an leabhar i 2007.
Saighdiúir agus cléireach atá in earráid lena choirnéal faoi ardú céime is ea fear inste an scéil. I dtuaisceart na Mumhan sa bhliain 1650, agus fuíleach arm an rí ag cúlú ó fhórsaí na parlaiminte, castar buíon filí agus scríobhaithe ar a chéile agus, beag beann ar an namhaid atá sna sála orthu, caitheann siad oíche ag seanchas cois tine. Sna scéalta a insíonn Cearbhall Óg Ó Dálaigh, Toirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair agus an Fear Flatha Ó Gnímh, tagann plota eile chun cinn san úrscéal, fear óg a leagtar mar chúram air leabhar beannaithe, atá i seilbh a mhuintire le trí chéad bliain, a thabhairt slán ó ionradh Shasana ar an tír i 1601. Tugann an cúram oidhreachtúil seo as Éirinn go dtí an Ísiltír Spáinneach é, as sin go dtí an Bhóihéim, áit a nglacann sé páirt i gCath an tSléibhe Bháin mar mhuscaedóir i gcomplacht an chaptaein Somhairle Mac Domhnaill, agus as sin go Coláiste Naomh Antaine sa Lobháin i gcuideachta an Bhráthair Micheál Ó Cléirigh, an Bhráthair Eoghan Rua Mac an Bhaird, agus an athar Brian Mac Giolla Coinnigh, agus ar ais go hÉirinn i lár Chogadh na Comhdhála agus Chogadh Chromail. Cé go dtagann an t-aighneas idir an cléireach agus an coirnéal chun cinn roimh dheireadh na hoíche seanchais sin in Éirinn, is sa bhliain 1667 a thugtar snátha an scéil le chéile agus fear inste an scéil ar deoraíocht in Ostend na hÍsiltíre.
Leagann Tadhg Dubh Ó Cróinín sa Limerick Leader béim ar inchreidteacht agus dealraitheacht na scríbhneoireachta a mheallann an léitheoir isteach sa scéal agus a chuireann ina luí air go bhfuil sé i gcorplár na cuilithe pé áit a ngluaiseann an t-aicsean. Is ar an úrscéal mar fhicsean comhaimseartha a chuireann Philip Cummings béim in Lá Nua agus ar chleasaíocht an údair, agus in insint féin-chomhfhiosach an scéalaí san úrscéal ach go háirithe.
Somhairle Mac Domhnaill. Saighdiúir Gaelach sa 17ú haois ab ea Somhairle Mac Domhnaill (a rugadh i nGlinne Aontroma timpeall 1580 agus a d'éag i Lobháin sa Bheilg timpeall 1632). Mac le Séamas Mac Domhnaill Dhúin Lúiche agus le Máire Ní Néill (de shliocht Chloinne Aodha Buí, agus garmhac le Somhairle Buí Mac Domhnaill, taoiseach iomráiteach na nGlinne agus an Rúta.
Fear Comhcheilge.
Bhí sé páirteach le lucht comhcheilge i gCúige Uladh i 1615. Nuair a theip ar an éirí amach a bhí beartaithe acu,d'éalaigh sé go hAlbain mar a raibh sé páirteach in éirí amach Chlann Domhnaill, agus ar feadh cúpla mí d'éirigh leo na Caimbéalaigh a chur dá gcosa agus athseilbh a ghlacadh ar a gcuid seantailte in Íle, Diùra, Colbhasa agus i gCionn Tíre. Theith siad Albain nuair a tháinig Iarla Eara Gael go Ceann Tíre ar cheann airm ina n-aghaidh.
Sa bhliain 1616 ghabh sé long i Lathairne agus lean sé den troid in Inse Gall. Ghabh sé long Francach ansin, agus sheol sé go Dunkirk le buíon Albanach a bhí ag iarraidh liostáil in arm na Spáinne san Ísiltír.
Cé gur chuir an Fhrainc agus Sasana go láidir ina choinne, agus go mb'éigean do Shomhairle agus buíon dá chuid fear tearmann a lorg i mainistir i nDunkirk, rinne Ó Néill agus Ó Domhnaill idirghabháil ar a son agus scaoileadh saor iad.
Saighdiúir.
Bhain sé céim captaein amach in arm na Spáinne san Ísiltír, agus bhí complacht muscaed faoina cheannas i reisimint Verdugo a throid i gCath an tSléibhe Bháin sa Bhóihéim i 1620. Thuill sé moladh speisialta ón Impire Ferdinand II mar gheall ar a chalmacht sa chath sin.
D'fhill sé ar an Ísiltír i 1624 agus chaith sé tréimhse ar dualgas in Ostend, mar a raibh an sagart Proinsiasach Brian Mac Giolla Coinnigh ina shéiplíneach aige.
Blianta ina dhiaidh sin, bhí mac le Somhairle, Séamas mac Somhairle Mac Donmhnaill, ina leascheann feadhna ag a chol seisir, Alastair mac Colla Chiotaigh Mac Domhnaill, in Albain (1644-45), agus in Éirinn ina dhiaidh sin. 
Fear Leabhar.
Sa tréimhse a chaith sé in Ostend chuir sé bailiúchán laoithe, Duanaire Finn, agus bailiúchán filíochta á scríobh ag an scríobhaí agus saighdiúir Aodh Ó Dochartaigh. Tá tábhacht ar leith leis an mbailiúchán laoithe fiannaíochta atá i nDuanaire Finn, a scríobhadh i 1627, ó thaobh na litríochta de. 
D'fhoilsigh an Dr Eoin Mac Néill agus Gerard Murphy eagrán trí imleabhar den Duanaire 1908-1953.
Ceaptar go bhfuair Somhairle Mac Domhnaill bás i gColáiste Naomh Antaine sa Lobháin, agus gur ag an gColáiste a d'fhág sé a chuid leabhar, Duanaire Finn agus Leabhar Uí Chonchubhair Doinn ina measc.
Somhairle Mac Domhnaill sa Litríocht.
Tugtar léiriú ficseanúil ar an gcaptaen Somhairle Mac Domhnaill san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí, ina bhfuil cur síos ar Chath an tSléibhe Bháin agus ar laethanta deiridh an chaptaein i gColáiste Naomh Antaine i Lobháin.
Cath an tSléibhe Bháin. Cath tábhachtach ab ea Cath an tSléibhe Bháin (Seicis: "Bitva na Bílé hoře"; Gearmáinis: "Schlacht am Weißen Berg") a troideadh go luath le linn Chogadh na dTríocha Bliain.
Ar an 8 Samhain 1620, d'éirigh arm Boihéamach de 15,000 saighdiúir agus amhais faoi Christian von Anhalt 
amach in aghaidh 27,000 saighdiúir d’airm chomhcheangailte Ferdinand II, Impire Naofa Rómhánach faoi stiúir Charles-Bonaventure de Longueval, Cunta de Bucquoy agus Léig Ghearmánach na gCaitliceach. faoi Johan t'Serclaes Graaf van Tilly, ag Bílá Hora ("an tSliabh Bán") in aice le Prág. Tá an suíomh anois mar chuid de chathair Phrág.
Réamhrá.
D’éirigh go maith ar dtús le héirí amach na bProtastúnach sa Bhóihéim, agus d’éirigh leo an éirí amach a leathnú trí Fheardorcha V, Toghdóir na Pailitíne a thogha mar rí orthu féin. Ach d’iompaigh an taoide ina gcoinne nuair a chruinnigh Maximilian 1, Diúc na Báváire, fórsaí na Léige Caitlicí. Chuir sé siúd Tilly ar cheann airm go Prág. Lean Christian Anhalt é agus tháinig sé amach rompu ar bhóthar Phrág lena chuid fórsaí féin,
An Cath.
Chruinnigh an ceannaire Boihéamach, Christian Anhalt, a chuid saighdiúirí, agus ghlacadar seilbh ar an gcnoc ("Bílá Hora" sa tSeicish, "Weißer Berg" sa Ghearmáinis, nó an Sliabh Bán) ag dúnadh bhóthar Phrág ar Tilly. Bhí ionad maith cosanta acu, a eite dheas le caisleán seilge, sruthán lena eite chlé, agus sruthán is talamh riascach amach rompu.
I gcampa Tilly an oíche sular tugadh an cath, tháinig an tAthair Doiminic, sagart Caipisíneach, i láthair chomhairle na gceannairí le pictiúr d’Áradh na nAoirí a bhí loite ag na Protastúnaigh, rud a chur fearg ar na saighdiúirí caitliceacha. De réir tuairiscí áirithe ba é an sagart a ghríosaigh na ceannairí chun cath a thabhairt an mhaidin dár gcionn in ainneoin neart an namhad ina n-ionad inchosanta ar an gcnoc os cionn an bhóthair.
Le breacadh an lae, d’ordaigh Tilly a chuid fear san ionsaí, dhreapadar an cnoc agus, tar éis dhá uair an chloig dianthroda, bhris siad línte cosanta an namhad, agus ruaigeadh arm Annhalt.
I measc na saighdiúirí a fuair moladh speisialta ón Impire mar gheall ar a gcrógacht sa chath bhí an captaen Somhairle Mac Domhnaill a bhí i gceannas ar chomplacht muscaed i reisimint Verdugo.
Toradh an Chatha.
Agus arm na Boihéime briste, ghabh Tilly seilbh ar Phrág agus tháinig deireadh leis an éirí amach. D’éalaigh an rí Feardorcha agus a bhean Elizabeth (as sin a fuair sé an leasainm Rí an Gheimhridh). Cuireadh seachtar is fiche de na huaisle a bhí i gceannas an éirí amach chun báis i gCearnóg an tSeanbhaile i bPrág.
De réir a chéile cuireadh deireadh le saoirse chreidimh sa Bhoihéim agus theith na Protastúnaigh nó ruaigeadh iad as an tír. In iarracht na cúigí ceannairceacha san Ísiltír a thimpeallú ghabh arm na Spáinne an Phailitín. Ba ansin, agus na Protastúnaigh i riocht a mbuailte sa Ghearmáin, a tháinig an Danmhairg isteach sa chogadh. 
Cath an tSléibhe Bháin sa Litríocht.
Tá Cath an tSléibhe Bháin mar chúlra le cuid mhór de na himeachtaí san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí
Ó Néill. Ó Néill an teideal a thugtaí ar thaoiseach oidhreachtúil Thír Eoghain ón 13ú anuas go deireadh an 16ú haois. Fear de shloinne Uí Néill a bhíodh sa taoiseach, agus treabhchas de chuid Chineál Eoghain a bhí sna Niallaigh. Mhaígh an t-aos dána gur de shliocht ríthe agus ardríthe iad na Niallaigh chomh fada siar le teacht na nGael go hÉirinn. Roghnaítí an taoiseach as an dearbhfhine - gach fear de shliocht sheanathair an tseantaoisigh.
Ó Néill á ghairm.
Os comhair an phobail ag Leac na Rí i dTulaigh Óg a ghairtí Ó Niall, agus is iad na daoine a dhéanadh é Ó hÁgáin, taoiseach an treabhchais ba shinsearaí de lucht tí Uí Néill, agus Ó Catháin, an t-uirrí ba thábhachtaí aige. Is éard a bhí sa ghairm pósadh siombalach idir an Niallach agus flaitheas na Teamhrach.
Tiarnas Uí Néill.
Tír Eoghain a thugtaí ar thiarnas Uí Néill, agus is éard a bhí ann leath Thír Eoghain trí lár Chúige Uladh ó chósta Chiannacht Uí Chatháin aduaidh beagnach go teorainn na Mí. Ní raibh i dTír Eoghain ó cheart ach an chuid lárnach den tiarnas. B’ionann í agus Contaetha Thír Eoghain agus Ard Mhacha an lae inniu. I nDún Geanainn a bhí príomháras Uí Néill, agus sa cheantar a bhí mórthimpeall air, talamh méith a bhí ag síneadh le Loch nEathach agus leis an Abhainn Mhór, a bhí croílár a chumhachta. 
Ttimpeall lár an tiarnais a bhí príomhthailte Uí Néill féin, agus tailte an lucht tí, dream a raibh cearta oidhreachtúla acu ar an tiarnas. Orthu sin bhí muintir Ágáin, muintir Dhoibhlin, muintir Choinne agus muintir Dhonnaíle. Acusan a bhí cuid mhór den talamh idir Baile Uí Dhonnaíle agus bruach Loch nEathach. Bhí siad saor ó bhuannacht (ní raibh orthu cothabháil a chur ar fáil d’arm Uí Néill) ach bhí sé de dhualgas orthu cothabháil a dhéanamh ar Ó Néill agus a mhuintir. As an lucht tí is mó a tháinig maoir agus feidhmeannaigh Uí Néill agus bhí gradam acu dá bharr. 
Chomh maith leo sin bhí gnáth-thaoisigh Thír Eoghain: Ó Mealláin sa Mheallánacht, Mac Con Allaigh agus Ó Gormghaile i gCineál Maoin, Mac Cathmhaoil sa Chlosach, Mac Dónaill in Achadh na Cloiche, Mac Murchú i Muintir Bhirn, Mac Canna i Muintir Bhreasail srl.; agus ar theorainneacha Thír Eoghain bhí na hUirríthe, taoisigh a ghéill (go traidisiúnta) d’údarás Uí Néill ach a bhí neamhspleách air ar go leor bealaí: Ó Catháin i gCiannachta, Mac Mathúna in Oirghialla, Ó hAnluain san Oirthear. In amanna d’fhéadfaí Mag Uidhir i bhFear Manach agus Mac Aonghasa in Uíbh Eachach a áireamh orthu seo.
Taoisigh Cháiliúla.
Ar na Niallaigh ba mhó cáil bhí an taoiseach deireanach a gaireadh Ó Néill de i dTulaigh Óig, Aodh mac an Fhir Dhorcha nó Aodh Mór Ó Néill, Iarla Thír Eoghain: Seán Donnaighleach Ó Néill (t.1530-1567); Conn Bacach Ó Néill, Iarla Thír Eoghain.