Trelis/gawiki huggingface dataset:
Gloine dhaite. Píosaí gloine ar dhathanna éagsúla a shuitear i gcabhail luaidhe chun íomhá phictiúrtha a dhéanamh. Tugadh isteach ón ealaín Bhiosántach í i gcomhair fuinneog i bhfoirgnimh Eorpacha sa 12ú céad, agus tháinig faoi bhláth in eaglaisí Iar-Rómhánúla is Gotacha go háirithe. D'fhan sí an-choitianta ar feadh na Meánaoise, agus athbheodh í sa 19ú céad ag ealaíontóirí cosúil le Burne-Jones, Matisse is Roualt, níos déanaí i Meiriceá ag Louis Comfort Tiffany (1848-1933) is in Éirinn ag Harry Clarke (1889-1931). Sa Mheánaois dhaití an ghloine trí ocsaídí miotal a chumascadh léi le linn a déanta, nó gloine dhaite a chur anuas i sraith le gloine neamhdhaite (fleascadh). Ón 16ú céad, d'éirigh an teicníocht ina ndéantaí cruan a phéinteáil ar an ngloine le linn a déanta an-choitianta.
Gloine ED. Gloine optúil ar leith le spré an-íseal solais, de thoradh fluairít a bheith inti. I ngnáthghloine optúil, spréitear solas bán i ndathanna uile an speictrim. I bhfeidhm fhótagrafach, muna ndeartar an lionsa chun na dathanna (tonnfhaid) éagsúla — mar shampla, an dearg is an gorm — a fhócasú ar chomhfhócas (ceartú crómatach), beidh an íomhá dhaite geamhach. Is féidir lionsaí neamhchrómacha a dhéanamh le gloine ED, a bhfeidhmiú a fheabhsú is a méid a laghdú i gcomhair grianghrafadóireachta.
Gloine mhiotalach. Miotal i staid dhímhorfach (na hadaimh i struchtúr neamhchriostalta, gan eagar rialta, cosúil le struchtúr inmheánach gloine), a táirgeadh den chéad uair i 1960 ag an ábhareolaí Meiriceánach William Klement (1937-). Bíonn struchtúr inmheánach criostalta ag miotail de ghnáth, ach is féidir a mhalartú don struchtúr dímhorfach tríd an miotal leáite a fhuarú go tapa, nó an miotal soladach a fhoroinnt ina phúdar mín. Úsáidtear gloiní miotalacha i gcroíleacáin trasfhoirmeoirí agus déanamh comhpháirteanna fíorláidre, cosúil le giaranna (trí mhodhanna púdarmhiotalóireachta mar shintéarú).
Gloine uisce. Tugtar gloine uisce ar thuaslagán uisciúil tiubhaithe sileacáit sóidiam, Na2SiO3, a théachtann ina chiseal crua tréshoilseach. Úsáidtear í mar uiscedhíontóir, agus ábhar caomhnaithe d'uibheacha is bianna eile.
Gloiní ceoil. Gléas ceoil ina bhfuil soithigh gloine de thoirteanna is airdí éagsúla a bhuailtear nó a chuimlítear chun fuaimeanna ceolmhara a dhéanamh, cosúil le clog. Saghsanna éagsúla coitianta san 18ú céad, agus chum cumadóirí (Mozart ina measc) ceol dóibh.
Gloiniú triarach. Is éard is gloiniú triarach ann ná trí chiseal gloine i bhfuinneog, scartha óna chéile le cisil aeir chun insliú teirmeach agus fuaime a sholáthar. Mar a dhéantar le gloiniú dúbailte, bíonn na spáis séalaithe go buan de ghnáth. Is fearr go suntasach é ó thaobh inslithe.
Glóir na maidine. Planda bliantúil is ea glóir na maidine a fhásann 3 m ar airde, agus atá dúchasach do Mheiriceá trópaiceach. Tá breis is 1,000 speiceas di ann i roinnt géineas den fhine Convolvulaceae. Dreapann sí le gais fhéithleannacha. Na duilleoga ubhchruthach nó croíchruthach. Na bláthanna suas le 12.5 cm ar leithead, tonnadóirchruthach, gorm le scornach bhuí, uaireanta corcra nó dearg. Gaolmhar leis an bpráta Spáinneach agus an t-ialus. An-choitianta mar mhaisiúchán.
Glomarúlaineafraíteas. Athlasadh na nglomarúlach sa duán, na braislí beaga ribeadán is feadán atá freagrach as bunscagadh na fola. Tarlaíonn an t-athlasadh de bharr ionsaí na colainne ag antaiginí coimhthíocha, ionas go gcruthaíonn an cholainn coimpléisc antaiginí/ antasubstaintí mar fhreagairt imdhíonach. Uaireanta, bíonn galar inaitheanta ionfhabhtaithe ag othar roimh an riocht. Is amhlaidh a ghabhtar na coimpléisc seo sna ribeadáin sna glomarúlaigh, agus cuireann siad tús leis an bpróiseas athlasta. Mar thoradh ar an damáiste a dhéanann sé seo, ligtear do phróitéiní is cealla na fola éalú isteach sa bhfual, lagtar eisfhearadh salann is uisce, agus leanann éidéime is hipirtheannas é seo. Uaireanta, réitíonn an riocht go spontáineach, ach má leanann sé is féidir go ndéanfar damáiste buan is go gclisfidh an duán.
Glónrú. I bpéintéireacht ola, an ciseal trédhearcach péinte (measctha le vearnais, uaireanta) a leagtar ar an bhfobhrat tirim péinte. I gcré-earraí, is cóta tanaí gloiniúil é a chomhleáitear le dromchla pota trí bhácáil.
Péirse ghealsúileach. Iasc mór abhann is locha, gaolta leis an sandar, is ea péirse ghealsúileach ("Sander vitreus"). Faightear í in oirthear Mheiriceá Thuaidh. Suas le 90 cm ar fhad. Itheann sí éisc bheaga is crústaigh den chuid is mó. Iasc maith le n-ithe agus chun spóirt.
Glotas. An chuid chaol den laraing ag leibhéal théad an ghutha, a bhaineann le táirgeadh an ghlóir níos dírí ná aon chuid eile den bhéal nó an scornach.
Glóthach ríoga. Ábhar an-chothaitheach a tháirgeann faireoga seileacha na mbeacha meala chun an mháthair áil, is na larbhaí a bheidh ina máithreacha, a chothú. Timpeall 20 aimíonaigéad is vitimíní éagsúla inti, vitimín B is C ar a laghad, agus rianairí potaisiam, cróimiam, mangainéise, is nicile. Níl aon rud nimhiúil inti, ach níor thángthas ar aon chomhábhar inti a fhéadfaidh dea-iarmhairtí ar leith a imirt ar riochtaí cosúil le hairtríteas réamatóideach nó tuirse ainsealach, mar a mholann na táirgeoirí. Úsáidtear í i gcosmaidí chun an craiceann a athnuachan, ach arís ní fios cén comhábhar inti a fhéadfaidh é sin a dhéanamh.
Gluaiseacht (ceol). Sa cheol, tugtar gluaiseacht ar chuid ghlanscartha de shaothar mór cosúil le coinséartó nó siansa. Is féidir go mbeidh sí bainteach leis an gcuid roimpi nó ina diaidh, go minic i gcontrárthacht ó thaobh gléis nó luais nó an dá rud.
Gluaiseacht aisiompaithe. Sa réalteolaíocht, gluaiseacht pláinéid ina fhithis anoir, ní hionann is gnáthghluaiseacht na bpláinéad aniar sa Ghrianchóras. Úsáidtear an téarma den chuid is mó nuair a thagann gluaiseacht an Domhain ina fhithis agus gluaiseacht pláinéid eile le chéile chun gluaiseacht choibhneasta, gluaiseacht aisiompaithe, a dhéanamh. Bíonn cuma ar an bpláinéad go bhfuil sí ag gluaiseacht sa treo mícheart. Feictear go minic í i gcás Marsa.
Gluaiseacht na nEalaíon agus na Ceardaíochta. Gluaiseacht Shasanach, den chuid is mó, san ailtireacht, an ealaín agus na healaíona feidhmitheacha sa dara cuid den 19ú céad. Mhol sí úsáid lámhcheirdeanna agus maisiú simplí mar mhalairt ar thionsclaíocht is eicléicteachas sna healaíona. Bunaithe ar obair William Morris, agus is sampla maith den stíl an Teach Dearg dá chuid (1859, deartha ag Philip Webb). Bhí scríbhinní Pugin is John Ruskin tábhachtach sa ghluaiseacht. Ba í a haidhm ghinearálta ná cuma na hailtireachta is na healaíne agus a modhanna táirgthe a athrú ó bhun. Bhí tionchar fadtréimhseach ag an ngluaiseacht ar ailtireacht sa Bhreatain, an Ghearmáin is na Stáit Aontaithe, agus toradh suntasach uirthi ab ea gluaiseacht pleanála na gcathracha gairdíneacha.
Gluaiseacht nastach. Freagairt neamhthreo-aimsitheach planda do spreagadh seachtrach éigin, cosúil le hoscailt nó dúnadh na mbláthanna, nó cliseadh duilleoigíní i bplanda íogair. Tarlaíonn sí trí fhás difreálach nó aistriú rialaithe uisce idir cealla ar leith.
Gluaisne armónach shimplí. Is é is gluaisne armónach shimplí ann ná gluaisne thréimhsiúil réada ina mbíonn an fórsa athchuir díreach i gcomhréir leis an díláithriú ón bpointe fosaithe i gcónaí, mar a tharlaíonn i luascadán faoi luascthaí beaga. Is féidir í a shlonnadh mar fheidhm shíneasach nó chomhshíneasach, agus mar sin bíonn sé éasca go leor í a láimhseáil go matamaiticiúil.
Gluaisne thréimhsiúil. Aon ghluaisne ascalach a athdhéantar arís is arís eile a bhíonn sainithe ag tréimhse ama, T, an tréimhse i gcomhair timthrialla iomláin. Ní gá gur féidir an ghluaisne a shlonnadh i bhfeidhm shíneasach amháin. 
Cuimsíonn sí gluaisne armónach shimplí, ach is féidir go mbeidh sí i bhfad níos casta. Is féidir an ghluaisne chasta seo a anailísiú ina sraith de ghluaisní armónacha simplí le raon minicíochtaí. 
Samplaí de ghluaisní tréimhsiúla is ea luascadh luascadáin, meáchan ag preabadh ar lingeán, tonnghluaisne, timthriall na dtaoidí, timthriall an lae, agus a lán eile.
Carr leictreach. Gluaisteán a dearadh chun a bheith tiomáinte le mótar leictreach is ea carr leictreach nó gluaisteán leictreach. 
Is féidir le gnáthfheithicil leictreach idir 100 ciliméadar agus 400 ciliméadar a thaisteal i ndiaidh í a luchtú. Bíonn 80% de na turais a dhéantar i ngluaisteán in Éirinn 20 ciliméadar nó níos giorra.
Tá seirbhísí athluchtaithe á gcur ar fáil go forleathan i dtíortha éagsúla, ionas go bhfuil níos mó gluaisteán leictreach á gcur ar an margadh. 
Stair.
Tá feithiclí leictreacha in úsáid le fada, agus coitianta go leor sna 1890idí. Tháinig siad ar ais sna 1950idí chun bainne a sheachadadh, agus mar chairteacha gailf is a leithéid, feithiclí a raibh feidhmiú an-teoranta ag baint leo. 
Ó na 2010idí ar aghaidh, d'éiriegh an gluaisteán leictreach iomaíoch leis an ngluaisteán peitril Bhí feabhais déanta ar na batairí, éifeacht an mhótair, agus córais eile an ghluaisteáin.
Glúcacortacóidí. Hormóin stéaróideacha a shintéisítear sa choirtéis aidréineach i veirteabraigh agus a tháltar amach aisti. Ról tábhachtach acu i meitibileacht carbaihiodráití agus cosaint na colainne i gcoinne struis. Sa duine, cuimsíonn siad cortasól (hidreacortasón), cortacaistéarón, agus cortasón. Baintear úsáid astu i dteiripí athsholáthar hormón (mar shampla, i gcás galar Addison, ina dtarlaíonn uireasa glúcacortacóidí) agus chun cosc a chur ar neamhoird athlasta is ailléirgeacha.
Glúcagón. Hormón is ea glúcagón. Polaipeiptíd atá ann, a fhaightear i veirteabraigh agus a shintéisítear sa phaincréas, sna hA-chealla in insíní Langerhans. Táltar é mar fhreagairt ar thiúchan íseal glúcóis sa bhfuil. Is í a phríomhghníomhaíocht tiúchan an ghlúcóis sa bhfuil a mhéadú trí athrú na glicigine san ae go dtí glúcós a chur chun cinn. Spreagann sé tál insline is sómatastaitine sa phaincréas agus hormón fáis.
Christoph Gluck. Cumadóir ceoil a rugadh in Erasbach na Baváire ab ea Christoph Willibald [Ritter] von Gluck (2 Iúil 1714 – 15 Samhain 1787). I bPáras sna 1770idí déanacha, thug sé stíl ceoldrámaíochta isteach, stíl Fhrancach, éagsúil ó stíl choitianta na hIodáile a luaití le Niccolo Piccinni (1728–1800). B'éacht a cheoldráma rathúil "Iphigénie en Tauride" (Ifigéine sa Táirid, 1779).
Glúcós. Comhdhúil cheimiceach le foirmle C6H12O6 is ea glúcós, a dtugtar "deastrós" nó "deaslós" air freisin. An siúcra sécharbón is coitianta, agus príomhtháirge na fótaisintéise i bplandaí. Is polaiméirí comhdhlúthúcháin iad stáirse is ceallalós an ghlúcóis araon. Cuimsíonn maltós, lachtós is siúcrós iarmhar glúcóis amháin, ar a laghad, agus is féidir glúcós a fháil uathu trí hidrealú aigéadach nó einsímeach.
Glúine ríomhairí. De réir mar a d'fhorbair is a d'fheabhsaigh an teicneolaíocht sna ríomhairí digiteacha thar am, roinntear an stair i nglúine. Sanntar meaisíní luatha na 1940idí-1950idí, tógtha le feadáin fholúsacha theirmianacha, don chéad ghlúin. Sa dara glúin, cuireadh trasraitheoirí scoite in ionad na bhfeadán. Sa 4ú glúin, tháinig ciorcaid iomlánaithe in ionad na dtrasraitheoirí scoite. Sa 4ú glúin, tógadh na ríomhairí le ciorcaid iomlánaithe ar ollscála (VLSI). Anois, i ríomhairí den 5ú glúin, tá airíonna cosúil le hintleacht shaorga acu ionas gur féidir, mar shampla, cumarsáid a dhéanamh leo i dteanga nádúrtha.
Glúineach. Tugtar glúineach ar 130 speiceas sa ghéineas "Polygonum" atá gaolta leis an nglúineach bheag, i réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh den chuid is mó. Cuid acu uisciúil. Na gais ceartingearach, na nóid cumhdaithe le truaillí páipéaracha. Na duilleoga lansa-chruthach go dtí leathfhada. Na bláthanna beaga bán, bándearg nó dearg, ar spící foirceanta.
Glúineach bheag. Fiaile leathach bhliantúil atá an-fhairsing is ea an ghlúineach bheag ("Polygonum aviculare"). Gach glúin ar an ngas clúdaithe le truaill airgeadach. Na duilleoga beag éilipseach, le bláthanna beaga bándearga nó bána sna hascaillí. Tugtar féar altach agus féar glúiníneach air freisin.
Glútamáit aonsóidiam. Oibreán blaistithe a úsáidtear chun blas feola a fheabhsú ("MSG" i mBéarla), a chuirtear le han-chuid bianna próiseáilte a bhfuil feoil nó úsc feola iontu. Bhíodh scanradh ann go gcuirfí an iomarca MSG sa chothú, mar shampla i mbéilí ó phroinntithe Síneacha. Ach asúitear í i bhfoirm aigéid ghlútamaigh sa cholainn, an t-aimíonaigéad nádúrtha is flúirsí san imshruthú fola, agus b'fhíordheacair a thiúchan sa bhfuil a mhéadú le béile nó dhó. Glactar leis gurbh iarmhairt shíceasómatach é ‘siondróm an phroinntí Shínigh’. Mar sin féin, ní cheadaítear do dhéantúsóirí MSG é a chur i mbianna i gcomhair naíonán is leanaí.
Glútan. An phríomhphróitéin i gcruithneacht, a fho-roinntear in dhá phróitéin, gliaidin is glútainin. Nuair a mheasctar na próitéiní seo le huisce is a fhuintear an meascán, ailíníonn na próitéiní seo comhthreomhar le chéile, rud a thugann an t-airí leaisteach don taos. Ligeann bolgáin dé-ocsaíd charbóin, a tháirgeann coipeadh giosta, don taos éirí de bhrí go sáinníonn an glútan na bolgáin gáis. Ní bhíonn aon ghlútan in arbhar Indiach, eorna ná coirce, agus ní féidir iad a úsáid chun arán a dhéanamh. Úsáidtear iad seo chun táirgí leata gránacha a dhéanamh, brioscaí is toirtílí mar shampla. I ndaoine áirithe, bíonn an stéig bheag mínormálta íogair do ghliaidin, agus is galar céiliach an riocht seo.
Gnáthóg. Limistéar ar leith a áitríonn daoine, ainmhí nó speiceas ainmhithe allta. 
Ceiliúrtar Lá Domhanda Gnáthóg na Náisiún Aontaithe ar an 2 Deireadh Fómhair, 
Ainmhithe.
Póraíonn agus faigheann sé bia oiriúnach is dídean inti.
Gnéaschrómasóm. Crómasóm, difriúil sa bhfireannach is sa bhaineannach, atá freagrach as gnéas na hindibhide a chinneadh. An gnéas a iompraíonn dís homalógach gnéaschrómasóm (XX), is homagaiméiteach é. An gnéas le dís gnéaschrómasóm difriúil (XY) nó neamhphéireáilte (X), is ilghaiméiteach é. Iompraíonn gach gaiméit den ghnéas homagaiméiteach X-chrómasóm amháin. Iompraíonn leath na ngaiméití den ghnéas ilghaiméiteach X-chrómasóm, agus an leath eile Y-chrómasóm, nó ní iompraíonn gnéaschrómasóm ar bith. Sa duine, is baineann an gnéas homagaiméiteach agus fireann an gnéas ilghaiméiteach.
Gnéashormóin. Hormóin stéaróideacha a tháirgtear is a tháltar ag na gónaid den chuid is mó is na faireoga aidréineacha, riachtanach i gcomhair forbartha gnéasaí agus rialú an fheidhm atáirgthe. Sa duine, is iad na príomhghnéashormóin ná aindriginí áirithe (téististéarón is déhidritéististéarón) a fhaightear go flúirseach sa bhfireannach, agus prógaistiginí (prógaistéarón) is éastraiginí áirithe (éistridé-ól, éastrón is éastréól) a fhaightear go flúirseach sa bhaineannach. Is dócha go ngníomhaíonn siad ar an inchinn chun oibriú ar iompar gnéasach is eile.
Gníomhaíocht díláithrithe. Sa bhitheolaíocht, cur i bhfeidhm patrún áirithe iompair i gcomhthéacs mínormálta, ionas nach féidir leis an ainmhí spreagadh a fhreagairt le hinstinn. Mar shampla, i gcás éin i ndála bagracha, bíonn dhá chlaonadh chomhuaineacha aige, ionsaí nó teitheadh, ach is féidir go bpiocfaidh sé a chleití mar ghníomhaíocht díláithrithe.
Gníomhaíocht optúil. Cumas atá ag ábhair ar leith plána polaraithe solais a rothlú nuair a fhorleathann solas polaraithe tríothu. Braitheann an oiread rothlaithe ar thiús an ábhair a bhforleathann an solas tríd. Is ábhair ghníomhacha iad siúcra, grianchloch is tuirpintín. Ábhair a rothlaíonn an plána go deiseal (agus tú ag féachaint ar feadh an léis i dtreo na foinse), deirtear gur deasrothlach iad. Ábhair a rothlaíonn an plána go tuathal, is tuathrothlach iad.
Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh Adamhaigh. Gníomhaireacht a chuireann forbairt is taighde ar fheidhmeanna síochánta an fhuinnimh núicléach chun cinn, agus a stiúrann córas dídine is rialúchán ar mhí-úsáid ábhar núicléach i gcomhair aidhmeanna míleata. Bunaíodh i 1957 í, agus tá a príomhoifig i Vín. Faoi 2011 bhí 151 ballstát inti. Bhuaigh sí Duais Nobel na Síochána, lena stiúrthóir ginearálta Mohamed ElBaredei, i 2005.
Gníomhaireacht Spáis na hEorpa. Gníomhaireacht chomhoibrithe spáis ("ESA" i mBéarla) ina bhfuil 22 tír Eorpach (an Bheilg, an Danmhairg, an Eastóin, an Eilvéis, an Fhionlainn, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Ghréig, an Iodáil, an Iorua, an Ísiltír, an Ostair, an Pholainn, an Phortaingéil, an Ríocht Aontaithe, an Rómáin, an Spáinn, an tSeic, an tSualainn, an Ungáir, Éire, Lucsamburg) atá dírithe ar thaighde, teicneolaíocht agus feidhmeanna síochánta spáis. 
Déantar bainistíocht ar gach a bhaineann le spásárthaigh i nDarmstadt na Gearmáine, agus déantar na lainseálacha le roicéid Ariane ó Kourou i nGuáin na Fraince. Tá lárionad ESA i bPáras. 
Comhoibríonn sí le tíortha eile ó am go chéile, Ceanada mar shampla. 
Stair.
Bunaíodh ESA trí dhá eagraíocht a chumascadh i 1975, Eagraíocht Taighde Spáis na hEorpa (ESRO) is Eagraíocht Forbartha Lainseálaí na hEorpa (ELDO), 
Éachtaí.
le spásárthach é Rosetta de chuid ESA, Lainseáladh é ar an 2 Márta 2004.
Ar an 12 Samhain 2014, d'éirigh le heolaithe ESA an tuirlingeoir Philae a chur ar an gcóiméad 67P/ Churyumov-Gerasimenko. D’éirigh leo an Philae a threorú go dtí an cóiméad. Chuir Philae ansin eolas ar ais ón gcóiméad. Bhí Rosetta 400 milliún+ ciliméadar i bhfad agus tá 67P 4 x 4 ciliméadar. Níor bheag an t-éacht é.
Ba é seo an chéad uair a tharla rud mar seo riamh. Bhí an ESA i gceannas ar an togra. Ba í Susan McKenna-Lawlor, ionadaí na hÉireann, ar an mBord Stiúrtha ESA, nuair a cuireadh Philae síos ar an réalta "eireaball".
D’éirigh leis an tuirlingeoir "Philae" (taiscéalaí spáis) ón spásárthach Rosetta de chuid ESA (an Ghníomhaireacht Spáis na hEorpa) tuirlingt ar réalta eireabaill, an cóiméad "67P'. Dochreidte, Rosetta 400 milliún+ km i bhfad &amp; 67P 4 x 4km !
Gníomhaireacht Spáis na Rúise. Bunaithe ag rialtas na Rúise i 1992 chun clár tráchtálach spáis na tíre a riaradh, ag baint leas as áiseanna an iar-Aontais Shóivéadaigh. Sa Rúis atá an chuid is mó díobh seo, ach tá cuid díobh taobh amuigh di agus ar fáil ar bhonn tráchtálach (mar shampla, an cosmadrón lainseála in mBaikonur sa Chasacstáin, agus Cumann Taighde is Forbartha Yuzhnoye chun feithiclí lainseála a dhéanamh san Úcráin). Bhíodh an clár spáis Sóivéadach ceannasach ar feadh i bhfad tar éis lainseáil Sputnik i 1957. Feidhmíonn an ghníomhaireacht ar bhealach atá cosúil le NASA. 3 ionad lainseála aici, Baikonur, Plesetsk, agus Kaputstin Yar, a lainseáil suas le 100 spásárthach in aghaidh na bliana le blianta anois. Tá áis chun na misin a rialú lonnaithe i gKaliningrad gar do Mhoscó. I measc a scéimeanna tábhachtacha reatha, tá an misean réalteolaíochta ardfhuinnimh (i gcomhar leis an bhFrainc), agus an Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta (ISS, le scata comhoibrithe).
Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Stáit Aontaithe). Eagraíocht reachtúil le raon dualgas a bhaineann le cosaint an chomhshaoil is ea an Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil sna Stáit Aontaithe ("United States Environmental Protection Agency / EPA" i mBéarla). 
Cuimsíonn na dualgais seo ceadúnais maidir le hoibreacha éagsúla a thabhairt, dlíthe is rialacha ábhartha a chur i bhfeidhm, acmhainní is dramhaíl a bhainistiú, an comhshaol is athruithe aeráide a mhonatóiriú, an comhshaol a mheasúnú, cúram ar leith a thabhairt d'acmhainní uisce, treoracha is comhairle a chur ar fáil don phobal is comhlachtaí.
Poitéinseal gníomhaithe. Comhartha gairid leictreach a tharchuirtear ar feadh snáithín néarógaigh nó mhatánaigh tar éis spreagtha. Ag ionad an ghníomhphoitéinsil, éiríonn an taobh istigh de scannán an tsnáithín dearfach go neamhbhuan i leith an taoibh amuigh. Tarlaíonn sé seo de bharr athrú neamhbhuan i dtréscaoilteacht an scannáin do na hiain sóidiam is potaisiam, chun go ritheann iain sóidiam isteach is iain photaisiam amach tríd. Bunús na cumarsáide san inchinn agus ar fud na colainne.
Gníomhróir. Gaireas meicniúil nó leictreach chun meaisín eile a chur sa siúl. Go minic, tugtar "seirbheamótar" air. Go coitianta, an gaireas chun comhlaí na gcoscán a fheidhmiú go huathoibríoch i ngluaisteán nó traein.
Gob céarach. Éan ceoil de chlann na ngealóg. Dúchasach don Afraic, an Araib, deisceart na hÁise, is an Astráil, agus tógtha isteach i dtíortha eile. A ghnáthóga i dtalamh oscailte coille agus scrobarnach coille. Itheann sé síolta is feithidí. Uaireanta, úsáidtear an t-ainm seo don chlann go léir.
Eurylaimidae. Fine d’éin phasaireacha iad na Eurylaimidae atá comhdhéanta de dhá ghéineas déag agus fiche speiceas.
Cur síos.
Is éin chrannacha iad de mhéid beag go meánach (11.5-28.5 cm), le ceann ollmhór agus gob mór comhréidh ionas go bhfuil cuma thriantánach air nuair a bhreathnaítear air agus tú díreach lastuas de. Clúdaíonn an mandabal uachtarach atá beagán cuartha, an mandible íochtarach go hiomlán cuartha. Bogann siad go mall de ghnáth, agus bíonn cluimhreach dhaite gheal ar go leor acu..
Gnáthóga agus dáileadh.
Clúdaíonn limistéar dáilte na hEurylaimidae an crios Afratrópaiceach agus an crios Ind-Mhalaech. Bíonn cónaí orthu i machairí agus foraoisí sléibhe ach, freisin coillte oscailte agus ceantair saothraithe go háitiúil agus timpeallachtaí oscailte eile.
Sanasaíocht.
Tagann an t-ainm Eurylaimidae ón ghéineas "Eurylaimus" atá comhdhéanta de na focail Ghréagacha ""Eury", leathan agus "Laimos"", scornach, mar gheall ar a cheann mór agus ar an bhfíric go bhfuil an cúigiú veirteabra ceirbheacsach sa bhreis aige. 
Struchtúr neide.
Tógann na héin neadacha galánta, ar crochadh de ghnáth ó chraobh os cionn sruth uisce. Cuimsíonn an tógáil phiorrachruthach taobh-bhealach isteach agus tá bíonn sí déanta as ábhair éagsúla: duilleoga, lanna féir, mionfhréamhacha ... In a lán cásanna, bíonn an taobh amuigh clúdaithe le stiallacha caonach a chrochtar faoin nead uaireanta, gan amhras chun duaithníocht a dhéanamh uirthi agus í a chosaint ó na creachadóirí a mbíonn sna na dufairí.
De ghnáth bíonn 2 nó 3 ubh sa nead
Tacsanomaíocht agus córasaíochtí.
Cuimsíonn an fhine naoi speiceas agus cuirtear cúig cinn díobh ina ngenera monatipicúla féin:
Robert Hutchings Goddard. Fisicí is ceannródaí i bhforbairt roicéad, a rugadh i Worcester, Massachusetts ab ea Robert Hutchings Goddard (5 Deireadh Fómhair 1882 - 10 Lúnasa 1945). Shaothraigh sé teoiric na roicéad, agus thóg an chéad roicéad rathúil leachtbhreosla i 1926.
Cruthú Gödel. Chruthaigh an matamaiticeoir Meiriceánach Kurt Gödel (1906-1978) i 1931 go mbíonn tairiscintí i gcónaí taobh istigh de bhrainse ar bith matamataice nach féidir a chruthú ná a bhréagnú le bunrialacha an bhrainse sin. Thaispeáin sé gur gá dul taobh amuigh den bhrainse ina leithéid de chás agus rialacha nua a leagan amach. Meastar uaidh sin nach féidir ríomhaire a dhéanamh chomh hintleachtach le daoine, de bhrí go mbionn an ríomhaire teoranta d'oiread ar leith rialacha a leagann an dearthóir amach dó, ach gur féidir le daoine coincheapanna is fírinní gan choinne a fháil amach i gcónaí.
Maria Goeppert-Mayer. Fisicí a rugadh i gKatowice na Polainne ab ea Maria Goeppert-Mayer (28 Meitheamh 1906 - 20 Feabhra 1972). I 1948 d'fhionn sí uimhreacha draíochta na gcáithníní fonúicléacha, agus ó 1950 leag amach teoiric iomlán na sceall i struchtúr an núicléis. Roinn sí Duais Nobel na Fisice i 1963 le Hans Jensen is Eugene Wigner.
Gófar póca. Is creimire, cosúil le madra crainn é an gófar póca nó an gófar, atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh is Láir. Is baill de fhine na Geomyidae iad, timpeall is 35 speiceas sa iomlán. An ceann mór le gialla láidre cosúil le francach. Na leicne infhillte ina b‘pócaí’, líneáilte le fionnadh. Tochlaíonn sé poill lena chlárfhiacla. Áitríonn sé talamh oscailte.
Goirme na spéire. Bíonn na dathanna uile sa raon infheicthe de radaíocht na Gréine. Forleathann na tonnfhaid fhada (dearg, buí, glas) gan bhac trí na gáis is na páirteagail san atmaisféar isteach chugainn. Ach bíonn na tonnfhaid ghearra (gorm) inchurtha le toisí na bpáirteagal san aer, ionas go scaipeann na páirteagail seo an dath gorm go háirithe sa ghrianradaíocht. Eiseamláir de scaipeadh Rayleigh é seo. I ndáiríre, frithchaitheann na páirteagail na tonnfhaid ghorma arís is arís eile, agus i rith an lae bíonn cuid den fhuinneamh gorm seo ag teacht anuas chugainn ón spéir an t-am ar fad. Mar sin, bíonn an spéir gorm.