Trelis/gawiki huggingface dataset:
Méadar. Is aonad faid é méadar, aonad bunúsach den chóras méadrach i gCóras Idirnáisiúnta na nAonad (SI). Tá sé in úsáid ar fud an domhain i gcomhair cúiseanna ginearálta chomh maith le eolaíocht. 
Go stairiúil, an sainmhíniú a thug Acadamh Eolaíocht Francach ar an méadar ná an fad idir dhá phointe ar bharra phlatanam-iridiam (a rinneadh chun léiriú 1/10,000,000 den fad ón Meánchiorcal tríd Páras go dtí an Pol Thuaidh). 
Anois tá sainmhíniú aici, a thug Oifig Idirnáisiúnta de meáchan agus tomhais, agus is é sin an fad a thaistealaíonn solas i bhfolús i 1/299,792,458 de soicind. 
Meastachán simplí air, ná an fad ón urlár go dtí cromán, i gcomhair an meán fhear gan bhróga.
Is í an tsiombail atá uirthi ná m. Chun codáin deicheanna a dhéanamh, cuirtear réamhlitir SI roimpi cosúil leis an ciliméadar (1000 méadar) agus ceintiméadar (1/100 méadar).
Na Speiríní. Is sliabhraon i lár Chúige Uladh iad na Speiríní, nó Sliabh Speirín. Ritheann siad ó bhruach thiar Loch nEathach in oirthear Chontae Thír Eoghain siar go Contae Dhoire theas, agus is é ceann de na ceantair is airde in Éirinn é. 
Tá go leor eiscirí anseo. 
Téann an A6, idir Béal Feirste agus Doire, siar trí Bearna Ghleann Seáin sna sléibhte.
Stair.
Bhí Gaeltacht anseo thuas go dtí an 20ú haois. 
Cuireadh Coiste Forbartha Charn Tóchair ar bun ar an 8 Eanáir 1992, ag iarraidh dul i ngleic le deacrachtaí eacnamaíochta agus sóisialta a bhí sa cheantar ag an am.
Ospidéal Naomh Bríd. Ospidéal meabhairghalair ab ea Ospidéal Naomh Bríd a bhí suite díreach taobh amuigh de bhaile Bhéal Átha na Sluaighe, in aice leis an reilig áitiúil. Dúnadh sa bhliain 2013 é.
Liobrálachas. Ag labhairt go forleathan, is éard is Liobralachas ann ná idé-eolaíocht pholaitiúil agus radharc fealsúnach a chuireann béim ar chearta an duine aonair. Tá sé go mór mór bainteach le cearta daonna agus saoirse an duine aonarach chun labhairt amach agus smaointe a chur i láthair gan aon cineál bac a bheith ann.
Tá an Páirtí Liobrálach ar cheann de na páirtithe polaitiúla is sine sa Ríocht Aontaithe. Bhí sé an páirtí is mó i Westminster sna laethanta luatha.
Herman Hollerith. B'fhear gnó, staitisteoir agus innealtóir Meiriceánach de phór na Gearmáine é Herman Hollerith (29 Feabhra 1860 – 17 Samhain 1929). 
Próiseáil sonraí.
Dhear sé meaisín táblúcháin le haghaidh an daonáirimh 1890 sna Stáit Aontaithe (bhuaigh sé comórtas). Ar an 8 Eanáir 1889, rinne sé iarratas paitinn a chomhdú Shaothraigh sé teicníochtaí cártaí pollta le cabhrú leis an daonáireamh, agus chuir chun tosaigh coincheap na próiseála uathoibríche.
IBM.
B'é an comhlacht "Computing Tabulating Recording Corporation" (CTRC) - réamhtheachtaire an chomhlachta úd IBM - a thóg na meaisíní. Athainmníodh an CTRC mar IBM sa bhliain 1924. Ach níorbh fhéidir mórán dul chun cinn a dhéanamh gan forbairtí sa leietreonaic.
Bás.
Bhuail taom croí Hollerith in Washington D.C. ar an 17 Samhain 1929 (in aois 69 dó). Strus ba chúis leis. Thosaigh Cliseadh Wall Street ar an 24 Deireadh Fómhair 1929.
Kálmán Kalocsay. Scríbhneoir Esperanto agus máinlia Ungárach ab ea Kalmán Kalocsay (Kalocsay Kálmán [kɔlotʃay 'ka:lma:n] de réir ord ainmneacha traidisiúnta na hUngáire; 6 Deireadh Fómhair, 1891 - 27 Feabhra, 1976). Eagarthóir, file agus aistritheoir, a raibh breis is 30 teanga aige, a bhí ann freisin, agus bhí tionchar ollmhór aige ar éabhlóid litríocht Esperanto. De bhunús Gaeilge a ainm baiste, "Kolomano" as Esperanto, nó "Colmán" as Gaeilge.,
Agus é ina fhear óg, oileadh é ina dhochtúir. Níos déanaí rinneadh príomh-ghalareolaí de ag ospidéal mór i mBúdaipeist. 
Saothar.
Sa bhliain 1921 a foilsíodh a chéad bhailiúchán filíochta "Mondo kaj Koro" (domhan agus croí). Meastar go leathan gurb eisean a scríobh an bailiúchán soinéad anghrách "Sekretaj Sonetoj" (soinéid rúnda), a foilsíodh faoin ainm cleite « Peter Peneter ».
Eisean a bhí mar eagarthóir ar an iris litríochta Esperanto is ar an bhfoilsitheoir "Literatura Mondo" (domhan na litríochta) sna 1930-aí agus sna 1940-aí, a bhí mar lárionad ag an Budapeŝta Skolo, scoil Bhudapest.
I measc a shaothair ar an litríocht is ar an teangeolaíocht tá "Plena Gramatiko de Esperanto" (lánghraiméar Esperanto) agus an Parnasa Gvidlibro (treoir Pharnassus), saothair i gcomhar le Gaston Waringhien, chomh maith le "Lingvo Stilo Formo" (teanga, stíl, foirm) faoin stíl san fhilíocht. Bhí baint aige le Ciclipéid Esperanto in dhá imleabhar. 
Chuir a lán údar suim in Kalocsay, agus is í Ada CSISZÁR atá i bhfeidhil a shaothair neamhfhoilisthe anois.
Cúil an tSúdaire. Is baile i gContae Laoise é Cúil an tSúdaire (nó "Portarlington" as Béarla).
Sonic Youth. Is banna rac-cheoil ailtéarnach, trialach, Meiriceánach iad Sonic Youth a bunaíodh i gCathair Nua-Eabhrac sa bhliain 1981.
Stair.
Bhí baint ag Sonic Youth leis an ngluaiseacht ceoil agus ealaíne No Wave i gCathar Nua-Eabhrac, ach mhair siad níos faide ná an chuid is mó de na grúpaí No Wave eile. Mar chuid den chéad tonn de ghrúpaí iarphunc, lean Sonic Youth lena léamh ar éiteas an phunc-rac i rith an radhairc faoi thalamh neamhspleách (mar a léiríonn teideal a gclár faisnéise '1991: The Year Punk Broke') a bhí dírithe níos mó ar eitic DFÉ (déan féin é) an seánra seachas a fuaim faoi leith. 
Tá roinnt ratha príomhshrutha bainte amach acu, agus breathnaítear orthu mar cheann de na príomhbhannaí rac-cheoil ailtéarnach a linne
Bhí leithéidí siansaí giotáir Gleann Branca (a chas go leor den banna léi), prótaphunc trom The Stooges agus The Velvet Underground agus punc-fhilíocht Patti Smith mar inspioráid acu. Moladh Sonic Youth go minic as ‘’athchóirú ceard a d’fheadfadh giotár a dhéanamh’’ ag baint úsáid as réimse maith tiúnta giotáir neamhortadocsach, ag réiteach giotáir le rudaí cosúil le scriúirí chun timbre na huirlise a athrú.
D’eisigh baill den ghrúpa leabhair filíochta agus próis, léirigh siad scannáin, chuir siad taispeáintí amharcealaíona ar stáitse agus go leor eile. Tá neart ábhair ceoil taifeadta agus/nó gníomhaithe acu le healaíontóirí eile agus taobhthionscadail.
Liúibleána. Is í Liúibleána (Slóivéinis: Ljubljana) príomhchathair na Slóivéine, agus is í an chathair is mó sa tír chomh maith í. Tá Liúibleána suite i lár na tíre, idir na hAlpa agus an Mheánmhuir.
Páirtí Protastúnach Learpholl. Páirtí beag áitiúil i Learpholl i Sasana ab ea an Páirtí Protastúnach Learpholl. Bhunaigh roinnt baill den Ord Oráisteach an páirtí i 1903 chun stop a chur le sóisialachas agus inimirce Chaitlicigh Éireannach go Sasana. Bhuaigh siad a suíocháin deireanach i 1973. I 1974 thug an Páirtí Coimeádach cuireadh dóibh teacht isteach sa pháirtí sin, agus chuaigh siad isteach. Rinne an Páirtí Aontachtach Daonlathach iarracht cumann a bhunú sa chathair tar éis seo.
Fuaim. Séard is fuaim ann ná corraí fuinnimh mheicniúil trí damhna. Aithnítear fuaim trí thréithe a tonn. Is iad sin minicíocht, tonnfhad, peiriad, aimplitiúd, agus luas.
Airíonn daoine fuaim trí chreathanna san aer a airíonn an chluas. Tugtar éisteacht air seo. Comhathraíonn tonnta fuaime de réir brú fuaime (aimplitiúid), tomhasta i decibel (dB) agus minicíocht (nó airde) tomhasta i Hertz (Hz). 
Airíonn an chluas dhaonna normalta minicíochtaí idir thart ar 20Hz agus 20kHz (is ionann an nóta is airde ar an bpianó agus 4186Hz). Má mhaireann fuaim thar tréimhse ama (ar nós píosa ceoil nó píosa cainte), athraíonn a speictream minicíochta thar an tréimhse ama sin.
Bíonn fuaim ar bith seachas na cinn is bunúsaí (m.sh. nóta ó ghabhlóg cheoil mhaith) comhdhéanta de bhailiúchán tonnta ag minicíochtaí agus aimplitiúidí éagsúla. 
Tugtar torann ar fhuaim nach bhfuil ag teastáil. 
Tugtar fuaimeolaíocht ar staidéar eolaíochta a dhéantar ar fhuaim. 
Fuaim a Digitiú.
Is féidir fuaim a digitiú ó fhoinse ar bith (micreafón, raidió, ceirnín, uirlis cheoil, srl.). Is fuaim shamplaithe í fuaim digitithe. Gabhtar sampla d’fhuaim i bhfoirm digiteach (1anna agus 0anna) ag ráta in aghaidh an aonaid ama. Tugtar an ráta samplála ar cé chomh minic agus a ghabhtar na samplaí. Tugtar méid an sampla ar cé chomh mór is atá gach sampla (an líon sonraí).
Is iad na rátaí samplaithe is coitianta d'fhuaim ar an ríomhaire ná 44.1 kHz (caighdeán CD), 22.05 kHz agus 11.025 kHz. Is méideanna coitianta iad 8 ngiotán nó 16 giotán do mhéid an sampla.
Solas. Séard is solas ann ná radaíocht leictreamaighnéadach atá infheicthe don súil, nó an chuid den radaíocht sa speictream leictreamaighnéadach atá infheicthe ag súile daonna, is é sin na tonnfhaid idir 390 nm (vialait) is 780 nm (dearg). Is é an fótón an buncháithnín atá ag solas. Is iad an trí bhuntomhas atá ag solas ná:
Léiríonn solas tréithe tonnta agus cáithníní ag an am céanna mar gheall ar déacht toinne is cáithnín a bhíonn i gceist le damhna.
Cuimsíonn an raon en radaíocht na dathanna seo: vialait, gorm, glas, bui, flannbhuí, dearg, agus na dathanna éagsúla ag freagairt do thonnfhaid éagsúla.
Bíonn solas bán comhdhéanta as raon tonnfhad (raon dathanna), rud a chruthaítear trí léas solais bháin a leathadh trí phriosma. Is solas monacrómatach solas ar dhath amháin, agus is léasar an fhoinse solais is fearr chun solas gar do bheith monacrómatach a chruthú. 
Stair.
Is é 299,792,458 méadar in aghaidh an tsoicind luas solais i bhfolús.. James Clerk Maxwell an chéad duine a thaispeáin gur tonn leictreamaighnéadach é solas agus go bhforleathann sé ar luas tairiseach, 2.998 x 1 0- 8 rn S-l. 
De réir theoiric fhótaileictreach Einstein, is i bhfótóin a astaítear solas ó fhoinse ar bith. Bíodh is gur tonn é an solas, is minic gur féidir iompraíocht solais a réamhinsint amhail is dá mba shruth cáithníní ina ghathanna é, agus tugtar optaic gheoiméadrach ar an eolaíocht seo. Cinnte, is féidir na fótóin a shamhlú mar cháithníní. 
Nuair a láimhseáiltear solas mar thonn, optaic fhisiciúil a thugtar ar an réimse eolaíochta seo. Déanann foinsí saorga éagsúla solas, lampaí leictreacha go háirithe, bolgán gealbhruthach, feadán fluaraiseach, lampa díluchtúcháin, is lampa ionduchtúcháin.
Íomhá. Séard is íomhá (ón Laidin "imago") nó pictiúr ann ná samhail a chruthaítear de rud éigin san fhíordomhain ar nós ábhar fisiciúil nó duine.
Íomhá digiteach.
Ar ríomhaire, tá dhá phríomhchineál íomhá ríomhaireachta:
Picteilín. Is é picteilín an t-aonad is lú in íomhá digiteach. Tá dromchla scáileáin ríomhaire clúdaithe le grúpaí de thrí phonc bídeacha dearg, glas agus gorm atá déanta as fosfar. Is ionann grúpa amháin den trí phonc agus picteilín amháin. Lonraítear leictreoinléas ó chúl an mhonatóra go dromhchla an scáileáin le trí ghunna leictreoin. Braitheann dath an phicteilín a fheictear ar láidreacht an trí ghunna ar an dearg, glas agus an gorm.
Seasmhacht amhairc. Braitheann éifeacht gach uile caighdeán a chuireann pictiúir ag bogadh ar feiniméan ar a dtugtar seasmhacht amhairc (nó amanna "seasmhacht físe"; "persistence of vision", i mBéarla) – tréimhse moille i bhfreagairt na súile do radharcanna, rud a fhágann íomhánna breise ar an tsúil. Má léirítear seicheamh d’íomhánna socra ag ráta sách scioptha, thar teorainn ar a dtugtar an mhinicíocht chónasctha, airítear radharc leanúnach seachas na híomhánna aonaracha.
George Boole. Matamaiticeoir, loighceoir, agus fealsamh a saolaíodh i Lincoln Shasana is a d'oibrigh i gColáiste na Ríona i gCorcaigh ab ea George Boole (2 Samhain 1815 – 8 Nollaig 1864). 
B'eisean a chéadcheap ailgéabar Boole, is é sin, an cineál ailgéabar a úsáidtear le réasúnaíochtaí loighciúla a chur i bhfoirm mhatamaiticiúil. 
Is é ailgéabar Boole is bunús leis an ríomhaireacht nua-aimseartha go léir, agus ag caitheamh súil ar ais dúinn, is féidir linn a rá go raibh Boole ar dhuine acu siúd a bhunaigh an ríomheolaíocht mar bhrainse eolaíochta, cé nár tháinig an chéad ríomhaire ar an bhfód ach i bhfad i ndiaidh a lae. 
Thug Boole isteach teoiric na do-athraitheachta (1841), brainse nua sa mhatamaitic a bhí bunúsach i dteoiric coibhneasachta Einstein. 
Tá cáil ar Boole freisin as na leabhair 
Rinne Boole céimeanna chun cinn i dteoiric na seiteanna, uimhreacha dénártha is an dóchúlacht. 
Tugtar an leasainm "bunaitheoir na glanmhatamaitice" air.
Jim Morrison. B'amhránaí, cumadóir, scríbhneoir agus file Meiriceánach é James Douglas Morrison (8 Nollaig, 1943 - 3 Iúil, 1971). Bhain sé cáil amach sna 1960í ina phríomhamhránaí agus liriceoir sa bhanna rac-cheoil as Los Angeles, The Doors. Ceaptar inniu go bhfuil Morrison i measc na hamhránaithe is carasmataí riamh. 
Nuair a cailleadh Morrison i bPáras na Fraince sa bhliain 1971, ní raibh ach seacht mbliana is fiche bainte amach aige. Baineadh geit mór as a chuid tacaithe agus an saol mhór ag an am, agus rinneadh an-dhúrún dó as seo amach, rud a maireann fós.
An Búda. Is é an Búda an t-ainm a thugtar ar Gautama Siddartha, bunaitheoir an Bhúdachais, agus ciallaíonn sé ‘an té atá ina dhúiseacht’. Rugadh é thart faoin mbliain 550 RCR i dtuaisceart na hIndia agus ba rí é a athair. 
Deirtear go ndearnadh tairngreacht agus an Búda ina pháiste go rachadh sé sna manaigh nuair a bheadh fulaingt agus cruachás an domhain tugtha faoi deara aige agus go ndéanfadh sé cion tairbhe iontach tábhachtach ó thaobh na spioradáltachta de, rud nár thaitin lena athair ar chor ar bith. 
Thóg a athair gairdín mór dó agus chuir sé cosc ar aon radharc a bhainfeadh leis an bhfulaingt. Lá amháin, áfach, d’éalaigh an Búda, agus chonaic sé ceithre radharc: seanfhear, fear tinn, marbhán agus manach. I ndiaidh dó na rudaí seo a fheiceáil, chinn sé ar phálás an rí a fhágáil le bheith ina mhanach agus fáil amach faoin mbealach ab fhearr le cosc a chur ar an bhfulaingt. 
Chaith sé tamall ag staidéar leis na haiséitigh éagsúla chun ióga a fhoghlaim, ach ní raibh sé sásta leis an dul chun cinn a bhí á dhéanamh aige. D’imigh sé uathu agus shuigh sé síos faoi scáth crainn bodhi, agus mhóidigh sé fanacht ansin go mbeadh an eagnaíocht bainte amach aige. 
Deirtear, agus é ina shuí ansin, gur mhothaigh sé fulaingt iomlán an chine dhaonna agus gach neach eile, ach ag deireadh na tréimhse chuaigh sé isteach sa nirbheána, ó bhí an eagnaíocht bainte amach aige. 
Ar dtús bhí rún aige fanacht ansin gan focal a rá le haon duine eile, ach deirtear go raibh guth ón dia Brahma ag impí air an t-eolas sin a roghnú. Mar sin, chaith an Búda cúig bliana is dhá fhichead ag dul gach áit ag tabhairt cuidithe do dhaoine a bhí i gcruachás. 
Theagasc an Búda na ceithre fhírinne uaisle: 
Bhunaigh an Búda ord manach agus siúrach agus bhí lucht leanúna tuata aige fosta. 
I rith na n-aoiseanna a lean, bhí líon ollmhór daoine ag leanúint a theagaisc, mar is amhlaidh inniu, agus is cinnte gur duine de mhórghiniais spioradálta i stair an domhain é an Búda.
Ceiliúrtar Lá Vesak gach bliain, i mí na Bealtaine de ghnáth (athraíonn an dáta gach bliain mar úsáidtear féilire na gealaí leis an dáta a chinntiú).
The Doors. Ba bhanna rac-cheoil as Los Angeles iad The Doors. Ba é Jim Morrison an príomhamhránaí agus liriceoir an bhanna.
Breosla iontaiseach. Is é atá i gceist le breosla iontaiseach ná hidreacarbóin atá le fáil i ngual, ola, gás nádúrtha, nó aon bhreosla a dhéantar as plandaí agus ainmhithe mairbhe. Ba é an t-eolaí Rúiseach Mikhail Lomonosov a mhol an teoiric go raibh na hidreacarbóin seo le fáil ó na foinsí seo sa bhliain 1757.
Sa lá atá inniu ann, creidtear go forleathan go ndéanann na breoslaí iontaiseacha an dochar atá le feiceáil leis an iarmhairt cheaptha teasa agus téamh domhanda.
Hidreacarbón. Comhdhúil cheimiceach é hidreacarbón atá comhdhéanta de na dúile carbón (C) agus hidrigin (H). I ngach hidreacarbón, tá cnámh droma déanta as adaimh carbóin ar a dtugtar an cnámharlach charbón, agus adaimh hidrigin atá ceangailte leis. 
Maidir leis an téarmeolaíocht cheimiceach, glaoitear íon-hidreacarbóin ar hidreacarbóin aramataca nó airéiní, alcáin, ailcéiní, agus comhdhúile ailcínbhunaithe atá comhdhéanta go hiomlán as carbón nó hidrigin. Glaoitear eisíon-hidreacarbóin go hearraideach ar hidreacarbóin eile le comhdhúile-nasctha nó neamhíonachtí de sulfair nó de nitrigin.
Cineálacha hidreacarbón.
Mar a shainmhíníonn ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (nó an AIGCF) do cheimic orgánach, is iad na haicmithe le haghaidh hidreacarbón ná:
Imoibrithe ceimiceacha.
Is í an ghné is suntasaí a bhaineann le hidreacarbóin ná a neamhghníomhach, go háirithe do bhaill sáithithe. Seachas sin, is féidir trí phríomhchineál imoibrithe a aithint:
Comhdhúil indóite atá ann, agus is iad na comhábhair is mó i mbreoslaí iontaiseacha, mar shampla peitriliam, gual, agus gás nádúrtha. An t-aon hidreacarbón atá le fáil go flúirseach ná meatán.
Is féidir le hidreacarbóin a bheith ina ngáis (e.g. meatán agus própán), leachtanna (e.g. heacsán agus beinséin), céaracha nó solaid le leá íseal (e.g. céir pharaifín agus naftailéin) nó polaiméirí (e.g. poileitiléin, polapróipiléin agus polaistiréin).
Tagraíonn an téarma 'alafatach' do hidreacarbóin neamh-aramatacha. Uaireanta tugtar 'pairifíní' ar hidreacarbóin sháithithe alafatacha. Uaireanta tugtar 'olaifíní' ar hidreacarbóin alafatacha ina bhfuil nasc dúbailte idir adamh carbóin.
Úsáidí.
Úsáidtear hidreacarbóin den chuid is mó mar fhoinse breosla indóite. Is é meatán an phríomhchomhábhar de ghás nádúrtha.
Sony. Is ilchomhlacht ilnáisiúnta Seapánach é Sony Group Corporation, nó Sony mar is fearr aithne air, atá ceanncheathrú i Minato i dTóiceo. Bunaíodh an comhlacht sa bhliain 1946. Tá sé ar cheann de na comhlachtaí meán is mó ar domhan.
The Killers. Is banna ceoil iad The Killers as Las Vegas i Meiriceá. Is iad Brandon Flowers, Dave Keuning, Mark Stoermer, agus Ronnie Vannucci Jr. baill an ghrúpa. Tháinig an grúpa le chéile sa bhliain 2002 agus tá cúig albam eisithe acu: "Hot Fuss", "Sam's Town", "Day &amp; Age" (2008), agus "Battle Born" (2012). Tá a lán singlí rathúla acu, mar shampla, "Somebody Told Me"; "Mr. Brightside", "Smile Like You Mean It", agus "When You Were Young". Is rac-cheol a sheinneann an banna. Scair siad óna chéile ar feadh tamaill ach tá caint ar albam uathu luath go leor.
Xtra-vision. Ba é Xtra-vision an sreangshiopa is mó in Éirinn a díolainn agus ligeann físeán ar cíos. Tá 205 siopa Xtra-vision in Éirinn ach i 2006, dúirt Blockbuster, an comhlacht a ritheann na shreangshiopaí, go bhfuil siad ag iarraidh iad a dhíol.
Oideachas trí mheán na Breatnaise. Is éard atá in Oideachas trí mheán na Breatnaise ná an Bhreatnais (ar a dtugtar freisin an Chomraig) a úsáid mar phríomh-mhodh teagaisc.
Tá an dátheangachas tábhachtach ar feadh saoil na bpáistí sa Bhreatain Bheag. Bíonn roghanna agus deiseanna an pháiste ag brath ar chumas teanga an duine, cé acu an bhfuil sé/sí aonteangach, dátheangach nó ilteangach.
Rinne ábhar riachtanach den Bhreatnais ón bhliain 1990 ar aghaidh do gach dalta scoile sa Bhreatain Bheag ag Eochairchéim 1,2, agus a 3 (.i. go dtí aois 14). Sa bhliain 1999, bhí Eochair chéim 4 éigeantach freisin.
Sa lá atá inniu ann, bíonn ar gach dalta sna gnáthscoilleanna sa Bhreatain bheag an Bhreatnais a fhoghlaim (mar chéad nó mar dara theanga) ar feadh dhá bhliain déag, ó aois a 5 go dtí a 16.
Ní an soláthar sna scoileanna príomháideacha chomh fairsing céanna: bíonn ranganna sa Bhreatainis i gcuid díobh ach níl a leithéid agus scoileanna príobháideacha trí mheán na Breatnaise (cé go bhfuil ceann amháin i Londain Shasana).
Mary Shelley. B'úrscéalaí rómánsúil nó Gotach í Mary Wollstonecraft Shelley (30 Lúnasa, 1797 – 1 Feabhra, 1851), iníon leis an feimineach Mary Wollstonecraft agus an fealsamh William Godwin.
I measc na leabhair is cáiliúil a scríobh sí ná "Frankenstein". B'as Londain, Sasana í, agus bhí sí pósta leis an file rómánsúil Percy Bysshe Shelley.
Günter Verheugen. Is polaiteor Gearmánach é Günter Verheugen (28 Aibreán, 1944 a rugadh é). Rugadh in Bad Kreuznach, Tír na Réine agus an Phalaitíneacht é. Ba Choimisinéir Eorpach é don Fhiontar agus Tionscal sa gCoimisiún Barroso agus ceann de Leasuachtaráin an choimisiúin. Bhí sé ina Choimisinéir don Mhéadú i gCoimisiún Prodi.
Gerry Adams. Is polaiteoir Éireannach é Gerry Adams (). Saolaíodh é ar an séú lá de Mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain 1946 i mBaile Uí Mhurchú, Béal Feirste. Tá sé ina Theachta Dála don dáilcheantar An Lú (agus Oirthear na Mí.) Ba Uachtarán Shinn Féin é go dtí Feabhra 2018 nuair a d'éirigh sé as an ról agus toghadh Mary Lou McDonald ina hUachtarán ar an pháirtí.
Saol polaitiúil.
D’éirigh sé gníomhach i ngluaiseacht na gceart sibhialta sna 1960idí, agus bhí sé gníomhach i bhfeachtais in aghaidh an idirdhealaithe maidir le cúrsaí tithíochta.
Rinneadh é a imtheorannú in 1972. I Mí Iúil sa bhliain 1972 scaoileadh saor é chun bheith páirteach i gcainteanna rúnda i Londain. Tar éis a athghabhadh, rinne sé iarracht éalú ach cuireadh i bpríosún é. 
Ar an 21 Deireadh Fómhair 1982, toghadh Adams (agus Martin McGuinness) ar Chomhthionól Uladh. Baineadh geit as muintir na Bunaíochta.
Sa bhliain 1984 scaoileadh agus gortaíodh go dona é in ionsaí a rinne grúpa dílseacht a bhí ag obair i gclaonpháirteachas le forásaí faisnéise na Breataine.
Bhí Adams ina uachtarán ar Shinn Féin idir 1983-2018. Chomh maith leis sin, b'fheisire é i bParlaimint na Ríochta Aontaithe idir 1983-1992 agus arís idir 1997-2011. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é i dtuaisceart na hÉireann idir 1998-2010. Ba Theachta Dála é thar ceann Chontae an Lú idir 2011-2020. D'éirigh sé as a ról mar ionadaí tofa in 2020.
Vladimír Špidla. Is polaiteoir Seiceach é Vladimír Špidla (21 Aibreán, 1951 a rugadh é). Bhí sé ina Phríomh-Aire na Seice ó 2002 go dtí 2004, agus ba Choimisinéir Eorpach é don Fhosaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Comhdheiseanna i gCoimisiún Barroso ó 2004 go 2010. 
Rinne sé staidéar ar an stair in Ollscoil Shéarlais i bPrág.
Ján Figeľ. Is polaiteoir Slóvacach é Ján Figel' (20 Eanáir 1960 a rugadh é). Ba Choimisinéir Eorpach é don Oideachas, Oiliúint, Cultúr agus Ilteangachas i gCoimisiún Barroso ón bhliain 2004 go 2007.
CLG Fánaithe an Ghleanna (Corcaigh). Club cáiliúil iománaíochta ó chathair Chorcaí é Fánaithe an Ghleanna ("The Glenn Rovers"), ón Linn Dubh sa chathair. D'imir imireoirí ar nós Criostóir Uí Rinn (Christy Ring) agus Denis Coughlan (Donnacha Ó Cochlainn) leo.
Céad Phoblacht na Spáinne. Tháinig Céad Phoblacht na Spáinne i bhfeidhm nuair a d'éirigh Amadeo I as, mar Rí na Spáinne ar an 10 Feabhra, 1873. An lá dár gcionn, 11 Feabhra, d'fhógair poblachtánaigh agus daonlathaigh sa pharlaimint an Phoblacht. Mhair sé fiche-trí mí go dtí 29 Nollaig 1874 agus bhí cúigear uachtaráin aici: Estanislao Figueras, Pi i Margall, Nicolás Salmerón, Emilio Castelar agus Francisco Serrano.
Bhí na Poblachtánaigh ag súil le rialtas feidearálach ach bhí na radacaithe ag súil le poblacht aontaithe, agus chomh lua agus a raibh an poblacht fógraithe thosaigh an dá páirtí ag troid lena chéile; ar dtús báire chuireadh na radacaithe as cumhacht, agus chuaigh siad leis na daoine a bhí curtha amach de bharr an réabhlóid sa bhliain 1868 agus an Cogadh Carlach.
Chuir treascairt san airm, cúpla Éirí amach áitiúla, éagobhsaíocht i mBarcelona, teipeadh Éirí Amach frith-feidearálaigh, Cuman Fir oibre Idirnáisiúnta ag iarraidh réabhlóid, easpa dlisteanacht phoiliticiúl, agus troideann pearsanta i measc ceannairí an phoblacht, le meath an Poblacht.
Chuireadh deireadh leis an Phoblacht ar an 3 Eanáir, 1874, nuair a d'iafraigh an Chaptaen Ginearál de Maidrid, Manuel Pavía, ar gach páirtí, ach amháin na Carlaityhe agus Feidearálaigh, rialtas náisiúnta a bhúnú. Dhiúltaigh na Monartaigh agus poblachtánaigh, a d'fhág na aontachtaithe radacach agus na bunreachtaithe mar an t-aon grúpa a bhí sásta rialú; arís búnrialtas cúng. Bhúnaigh Ginearál Francisco Serrano rialtas nua agus bhí sé mar uachtaráin ar an poblacht cé nach raibh sé ach mar foirmiúlacht toisc go raibh an Cortes imithe.
Bhí an méid a bhí ag fórsaí na Carlaithe ag an pointe is mó sa bhliain 1874, do bheag nár chríochnaigh an cogadh go lua, briseadh airm tuaisceart na poblachtánaigh cúpla uaire ach lean an cogadh de bharr drochaimsire. Thug na Morcaigh a chuid tacaíocht do Alfonso, mar an Ban Rí Éilís, agus d'eagraigh Cánovas del Castillo iad.
Lean an tréimhse seo den Phoblacht go dtí gur thug an oifigeach Martínez Campos tacaíocht do Alfonso i Sagunto ar an 29 Nollaig 1874, agus dhiúltaigh an chuid eile den airm dul ina aghaidh. Thit an rialtas as a céile, agus chríochnaigh an Phoblacht. Athgairmíodh an Monarcacht Bourbon le fórógra Alfonso XII mar Rí.