Trelis/gawiki huggingface dataset:
Fraoch mac Fionnchadha. Rí na Laighean ba ea Fraoch mac Fionnchadha (Meán-Ghaeilge Fráech mac Finchada) (died 495). Ba é de mhuintir Uí Garrchon, príomhchlann an rítheaghlaigh, an "Dál Messin Corb". Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Fionnchadh mac Garrchon (bás 485). Bhí sé i réim idir 485 agus 495.
Insítear sna hannála gur chloígh Coirpre mac Néill na "Laigin" i gCath Thaillte sa bhliain 494. Tharla seo is dóigh i rith choncas Bhreá agus ghabháil Thailte ag muintir Uí Néill. Sa bhliain 495, cloíodh agus maraíodh Fraoch ag Eochu mac Cairbre i rith dhara Cath Ghránaird, i "dTethba".
Uí Chinnsealaigh. Rítheaghlach na Laigean ba ea Uí Chinnsealaigh (Meán-Ghaeilge Uí Ceinnselaig), a rianaigh a sinsearacht ó Éanna Cinnsealach, ar chomhaois a dúradh le Níall Noígíallach. Dúradh fosta gur gharmhac Bhreasail Bhéalaigh é Éanda, agus i dteannta sin col ceathrar le Dúnlaing mac Éanna Niadha, sinsear eapainmneach Uí Dhúnlainge.
Faightear Uí Chinnsealaigh ar dtús sa cheantar thart timpeall Ráth Bhile, Contae Cheatharlach, agus uiscí uachtair na Sláine, ach le himeacht aimsire, brúdh ó dheas iad. Níos déanaí, faightear iad lonnaithe i bhFearna, suíomh mhainistir Naomh "Máedóc" (bás 626 nó 632).
I dtosach, roinntí ríogacht na Laigean idir Uí Chinnsealaigh agus Uí Dhúnlainge, ach le himeacht ama, tháinig Uí Dhúnlainge ina n-aonar i gceannas. Tar éis bhás Aodha mac Colgan (738), ní bheadh rí Uí Chinnsealaigh i réim go dtí Diarmaid mac Maol na mBó, trí chéad bliain níos deireanaí (féach Ríthe Uí Chinnsealaigh).
Bhí géag amháin den chlann, de shliocht Mhurchadha mhic Dhiarmada mhic Mhaoil na mBó, a ghlac an sloinne "mac Murchada". Ón géag seo bhí Domhnall Caomhánach, bunaitheoir na gCaomhánach. Bhí géag eile ann, síolraithe ó Dhomhnall Ramhar mac Maoil na mBó, a thóg an sloinne "Ó Domhnaill". Bhíodh an dá ghéag seo gcónaí san iomaíocht le chéile le haghaidh ríogacht Uí Chinnsealaigh.
I measc ríthe agus pearsana Uí Chinnsealaigh agus muinteracha gaolmhara tá a leanas:
Uí Bairrche. Muintir Ghaelach ba ea Uí Bhairrche (níos sine Uí Bairrche) a bhíodh tailte acu timpeall Cheatharlaigh i ndeisceart na "Laigean" ársa. Fothairt ba ea dream eile as deisceart Laighean gaolmhar le hUí Bhairrche.
Bhí an ceantar úd faoi cheannas Uí Chinnsealaigh san 8ú haois. Agus iad ag síneadh, scaradh Uí Bhairrche. Choinnigh ar dream amháin i ngleann na Bearú, ach cuireadh an ruaig ar dream eile i dtreo chósta Loch Garman.
Tá ainm an dreama caomhnaithe i mbarúntacht Uí Bhairrche.
Stair.
Más fíor iad na ginealaigh mheánaoiseacha (mar shampla Rawlinson B 502, ff. 121-2) tá Uí Bairrche síolraithe ó Dháire Barrach mac Cathrach Mhóir, agus mar thoradh is de shliocht na "Laigean" iad. Chreid T. F. O'Rahilly, ámh, gur de shliocht na nÉarann agus a sinsir, Dáire ("*Dārios"), iad ar dtús, agus ionadaí stairiúla na mBrigantes, lonnaithe i gContae Loch Garman sa "Geografaíocht" le Tolamaes.
I measc mainistreacha na Laighean faoi cheannas Uí Bairrche, bhí Cill Uasaille, Sléibhte, Cill Uisean, Banbha Mór, Cill Molapóg agus Teach Moshagard.
Uí Dhúnlainge. Rítheaghlach na Laigin ba ea Uí Dhúnlainge (níos sine Uí Dúnlainge) a rianaigh a sinsearacht go Dúnlaing mac Énda Niada. Dúradh é gur chol ceathrair é d'Éanna Cinnsealach, sinsear eapainmneach Uí Chinnsealaigh.
I ndiaidh bhás Aodha mhic Colgan I gCath Átha Seanaigh (738), bhí Uí Dhúnlainge ina Ríthe na Laighean gan fhreasúra. Roinneadh an rítheaghlach ansin ina thrí chlann, a rinne uainíocht ar an ríogacht idir na bliana 738-1042. Is neamhghnách é an socrú seo i luathstair na hÉireann, ach rinne na "hUlaid" amhlaidh. 
Tar éis bhás an rí dhearanaigh de mhuintir Uí Dhúnlainge, Murchad mac Dúnlainge sa bhliain 1042, d'fhill an ríogacht ar Uíbh Chinnsealaigh bunaithe san oirdheisceart.
Uí Mháil. Ríshliocht na Laighean ba ea Uí Mháil (níos sine Uí Máil). Síolraithe ó Mháine Mál, deartháir an ard-rí seanscéalaigh, Cathair Mór, ba ea iad.
Bhí muintir Uí Mháil i gceannas i Laighin sa 7ú haois, sular chuir Uí Dúnlainge an ruaig orthu. Chúlaigh siad soir ó mhaigh na Life san 8ú haois, agus lonnaigh siad feadh bhunchnoc thiar de Shléibhte Chill Mhantáin. Is amhlaidh go raibh Gleann Ó Máil, a raibh ainmnithe astu, croílár a gcuid cumhachta.
D'fhéadfadh é go bhfuil brí "uasal" le Mál. I dteannta le seo, bhí acu roinnt rudaí a raibh thábhacht shiombalach ag baint leo ó thaobh ríogacht na Laigean. Molann seo uile gur cheannairí dlisteanacha na Laigean iad, ar a laghad dá dtuairim féin.
Seo a leanas ríthe Laighean de chuid Ui Mháil:
Fiach (airgeadas). Suim atá dlite ar dhuine amháin do dhuine eile (nó comhlacht, gnó srl) is ea fiach.
Comhaontú iasachta ar dliteanas é don ghnólacht is ea fiachas.
George Benson. Amhránaí Meiriceánach Afracach is ea George Washington Benson a rugadh ar 22 Márta, 1943 i Pittsburgh, Pennsylvania..
Ceolaire bánlíoch. Is éan é an ceolaire bánlíoch. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
Ceolaire Upcher. Is éan é an ceolaire Upcher. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
An Cheathrú Gharbh. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cheathrú Gharbh air:
An Cheathrú Mhór (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cheathrú Mhór air:
Vera Lynn. Amhránaí ab ea Dame Vera Margaret Lynn a rugadh Vera Welch ar an 20 Márta 1917 in East Ham, Essex agus a fuair bás ar an 18 Meitheamh 2020.
Ceolaire ictireach. Is éan é an ceolaire ictireach. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
Ceolaire Sindeach. Is éan é an ceolaire Sindeach. Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad.
Sléacht Loch an Oileáin. Tharla sléacht seicteach in O'Toole's, teach tábhairne i Loch an Oileáin ar 18 Meitheamh 1994 le linn na dTrioblóidí. Maraíodh seisear Caitliceach, a bhí ag breathnú ar fhoireann sacair na hÉireann in aghaidh na hIodáile, i gCorn Sacair an Domhain 1994. Ionsaí seicteach ab ea é a bhí furasta a dhéanamh in áit iargúlta ina raibh scata bailithe.
Imeachtaí.
Síníodh Dearbhú Shráid Downing ar 15 Nollaig 1993.
Ach bhí feachtas seicteach ag dul ar aghaidh in éadan Chaitlicigh an tuaiscirt ag an am. Agus ar an 16 Meitheamh 1994, go gairid roimh sos cogaidh an IRA ar 31 Lúnasa 1994, lámhach Arm Náisiúnta Fuascailte na hÉireann (an tINLA) triúr ball d'Óglaigh Uladh i mBóthar na Seanchille. B'é an díoltas a d'agair na Dílseoirí ná gur bhuail siad isteach i dteach tábhairne i Loch an Oileáin i gContae an Dúin le cith urchar a scaoileadh ina thimpeall. Maraíodh seisear sibhialtach. 
Cor in aghaidh an chaim, feallmharaíodh Joe Bratty (ceannaire UFF) agus daoine eile le linn an tsamhraidh.
Bhí an próiseas síochána ag an am sin i gcontúirt dá bharr; d'fhéadfadh próiseas na síochána titim as a chéile go furasta ag an bpointe sin. Ach d'fhógair an IRA sos cogaidh ar 31 Lúnasa 1994.
Fiosrúchán.
Níor ciontaíodh éinne as an ionsaí. Níos measa, tá líomhaintí ann maidir le claonpháirteachas le paraimíleataigh
D'fhoilsigh an tOmbudsman (Fear an Phobail) i dTuaisceart Éireann tuarascáil in 2016, a chinn go raibh easnaimh thubaisteacha ar an bhfiosrú agus go raibh claonpháirteachas idir an RUC agus an UVF. Cheil an Brainse Speisialta faisnéis ar aonaid eile sna póilíní, agus bhí an fiosrú siléigeach, mí-éifeachtach agus ar nós cuma liom. Mar shampla, scriosadh gluaisteán na bhfear gunna in ionad é a chaomhnú mar fhianaise.
Dar le tuairisc.ie, tá sé deacair éirim a bhaint as iompar an PSNI fiú ó shin.
Amhrán Mhuínse. Amhrán sean-nóis is ea Amhrán Mhuínse, ó pheann Ghaillimheach darb ainm Máire Ní Chlochartaigh. Bean ar leaba an bháis atá i gceist san amhrán, agus í ag súil le sochraid bhreá chroíúil ina baile dúchais Muínis (i ngar do Charna). 
Focail.
"'S dhá mbeinn trí léig i bhfarraige"
"Nó i sléibhte i bhfad ó thír,"
"'S gan aon neach beo i mo ghaobhar ann"
"Ach raithneach glas is fraoch,"
"An sneachta dhá shéideadh anuas orm"
"'S an ghaoth dhá fhuadach dhíom,"
"'S mé a bheith ag comhrá le mo Taimín Bán"
"'S níorbh fhada liom an oíche."
"'S a Mhuire dhílis, céard a dhéanfas mé,"
"Tá an geimhreadh seo 'tíocht fuar,"
"'S a Mhuire dhílis, céard a dhéanfas"
"An teach seo is a bhfuil ann?"
"Nach óg, a stór, a d'imigh tú,"
"Le linn na huaire breá,"
"Le linn don chuach bheith ag seinm ceoil,"
"'S gach duilliúr glas ag fás."
"'S má bhíonn mo chlann sa mbaile a'am"
"An oíche a bhfaighidh mé bás,"
"Ó tórróidh siad go groíúil mé"
"Trí oíche is trí lá;"
"Beidh píopaí deasa cailce a'am"
"'S na ceaigeannaí is iad lán,"
"'S beidh triúr ban óg ó shléibhte ann"
"Le mé a chaoineadh os cionn cláir."
"Is gearraí amach mo chónra dhom"
"As fíorscoth geal na gclár,"
"'S má tá Seán Ó hEidhin i Muínis"
"Bíodh sé déanta ón a láimh;"
"Bíodh mo chaipín is mo ribín inti istigh,"
"'S iad go ridheas ar mo cheann,"
"'S tabharfadh Paidín Mór go Muínis mé"
"Nó is garbh a bhéas an lá."
"Gabháil siar thar Inse Gaine dhom"
"Bíodh an bhratach insa gcrann,"
"'S ná cuir' i Leitir Caladh mé"
"Mar ní ann atá mo dhream;"
"Ach tugaí siar go Muínis mé,"
"'N áit a gcaoinfear mé go hard,"
"Beidh soilse ar na dúmhchannaí"
"'S ní bheidh uaigneas orm ann."
Lár Uladh (Toghcheantar Tionóil). Is toghcheantar é Lár Uladh de Thionól Thuaisceart Éireann. Úsáideadh den chéad uair amháin é i dtoghchán do Thuaisceart Éireann sa bhliain 1973, a toghadh Tionól Thuaisceart Éireann ag an am sin. De ghnáth roinneann sé teorainneacha le dáilcheantar Pharlaimint Lár Uladh na RA. Mar sin féin, bhí teorainneacha an dá thoghcheantar beagán difriúil ó 1983 go 1986 (toisc nch raibh teorainneacha an Tionóil fós de réir na n-athruithe a bhí i bhfeidhm sna teorainneacha Parlaiminte) agus ó 1996 go 1997, nuair a toghadh baill d’ Fhóram Thuaisceart Éireann ó na toghcheantair Pharlaiminteacha nua-tharraingthe ach bhí an 51ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe, a toghadh i 1992 faoi theorainneacha na dtoghcheantar 1983-95, fós i seisiún.
Ansin toghadh comhaltaí ón dtoghcheantar chuig an Coinbhinsiún ar an mBunreacht, an Tionól 1982, an Fóram 1996 agus ansin chuig an Tionól reatha ó 1998
Is é Lár Uladh an t-aon toghcheantar i dTuaisceart Éireann a chuir an líon céanna comhaltaí Tionóil ó na páirtithe céanna i ngach toghchán roimhe an toghchán sa bhliain 2017 - 3 Shinn Féin (SF), 1 An Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO), 1 An Páirtí Aontachtach Uladh (PAU) agus 1 An Páirtí Aontachtach Daonlathach PAD
Le haghaidh tuilleadh sonraí ar stair agus teorainneacha an toghcheantair, féach Lár Uladh (toghcheantar Pharlaimint na RA) .
Baill.
" * ón 5 Bealtaine 2022 amach"
Ian Holm. B'aisteoir Sasanach é Sir Ian Holm Cuthbert a rugadh ar an 12 Meán Fómhair 1931 i nGoodmayes, Essex agus a fuair bás ar an 19 Meitheamh 2020.
Fóram Thuaisceart Éireann. Fóram a bunaíodh sa bhliain 1996, mar chuid de phróiseas idirbheartaíochta a ba chúis le Comhaontú Aoine an Chéasta i 1998, ab ea Fóram Thuaisceart Éireann um Idirphlé Polaitiúil. 
Toghadh an fóram, agus toghadh cúigear ball do gach toghcheantar Parlaiminte Westminster do Thuaisceart Éireann, faoin chóras ionadaíocht chionmhar D’Hondt, bunaithe ar liosta na bpáirtithe. Bhí “breisiú” de dhá shuíochán ann freisin do na deich bpáirtí a bhain an chuid is mó de na vótaí amach; chinntigh sé seo go raibh ionadaíocht ag dhá pháirtí dílseacha a raibh baint acu le grúpaí paraimíleata. 
Is féidir liosta ball a fháil amach . 
Torthaí.
Ba iad torthaí an toghcháin: 
Liostaigh iarrthóirí.
Toghadh iarrthóirí breisithe ó liostaí a chuir gach páirtí ar fáil. Bhuaigh na hiarrthóirí is airde nár bhuaigh toghchán trí dháilcheantar cheana féin na suíocháin breisithe. Bhuaigh na hiarrthóirí is airde sa phost nár bhuaigh toghchán trí thoghcheantar cheana féin na suíocháin breisithe. 
Sa tábla thíos, taispeántar na hiarrthóirí breise a toghadh tríd an liosta réigiúnach i gcló trom, agus taispeántar iarrthóirí a toghadh i dtoghcheantair i "gcló iodálach". Níor toghadh iarrthóirí i ngnáthchló.
Ceolaire scothghlas. Is éan é an ceolaire scothghlas. Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad.
Ceolaire mion. Is éan é an ceolaire mion ("Sylvia nana"). Is baill d'fhine na Sylviidae iad.
Pápa Iúil III. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Iúil III.
John Bingham, Tiarna Lucan. Piara Sasanach i dTeach na dTiarnaí ab ea Richard John Bingham (a rugadh ar 18 Nollaig 1934, a d'imigh as radharc ar 8 Samhain 1974). Is fearr aithne air mar Thiarna Lucan, 
Théaltaigh Bingham leis, is cosúil, tar éis dhúnmharú a bhuime, Sandra Rivett, agus ionsaí fíochmhar ar a bhean chéile ag 46 Sráid Belgrave, Londain ar 7 Samhain 1974.
Reáchtáladh triail le giúiré cúpla mí níos déanaí, Fuarthas Bingham, in absentia, ciontach ar an 19 Meitheamh 1975. Ach níl a fhios againn céard a tharla go díreach agus tá go leor seafóide scríofa faoi ag an am céanna.
Eisíodh deimhniú báis ar 3 Feabhra 2016.
Juneteenth. Is féile i Stáit Aontaithe Mheiriceá é Juneteenth nó “Lá na Fuascailte” agus cealú na sclábhaíochta ar an 19 Meitheamh 1865 i dTexas.
Lean Delaware  agus Kentucky i Nollaig 1865 nuair a achtaíodh an Trí Leasú Déag ar an mBunreacht.
Spiderman. Carachtar de chuid Marvel Comics is ea Spiderman.
Sesame Street. Clár teilifíse do leanaí de chuid Sesame Workshop a thosaigh i 1969 is ea Sesame Street. Craoladh an clár sna Stáit Aontaithe don chéad uair ar 10 Samhain 1969. 
As Gaeilge.
Thosaigh TG4 ag craoladh "'Tar ag Spraoi Sesame"" ("Spraoi Liomsa Sesame" ar dtús, nó "Play with me Sesame" i mBéarla) ar 3 Samhain 2007. Bhí athghuthú Gaeilge déanta ar 78 eipeasóid.
Thomas &amp; Friends. Clár teilifíse do leanaí a thosaigh i 1984 is ea Thomas &amp; Friends.
Ceolaire barrach. Is éan é an ceolaire barrach. Is baill d'fhine na Sylviidae iad.
Xiang Zhongfa. Bhí Xiang Zhongfa ar cheann de na ceannairí sinsearacha luatha i bPáirtí Cumannach na Síne (PCS). (Sínis shimplithe:向忠发 Sínis thraidisiúnta: 向忠發 ; pinyin: Xiàng Zhōngfǎ 1879 – Meitheamh 24, 1931 ) . 
Luathshaol.
Rugadh Xiang i 1879 do theaghlach bocht a bhí ina gcónaí i Hanchuan, Hubei. D'éirigh sé as an mbunscoil chun bogadh lena thuismitheoirí go teach a shinsear i Hubei. Nuair a bhí sé 14 bliana d’aois, rinneadh printíseach de i monarcha airm i gcontae Hanyang, i Wuhan. 
Nuair a dhún an mhonarcha, fuair Xiang obair mar sheirbhíseach i Jiangxi. Trí bliana ina dhiaidh sin, mhol a fhostóir dó obair do chuideachta lín i Wuhan. Fuair sé ardú céime go 'dara máta' agus ceithre mhí ina dhiaidh sin rinneadh 'príomh-mháta' de tar éis dhá bhliain. 
Tar éis roinnt blianta, d’aistrigh Xiang go long de chuid na cuideachta líneála mór Han Zhiping. Toghadh é mar cheannaire ceardchumann saothair mar gheall ar a litearthacht agus a ghníomhaíocht i ngluaiseachtaí oibrithe. I 1921, rinneadh Xiang mar Leas-Chathaoirleach ar aontas saothair Han Zhiping agus chuaigh sé isteach i bPáirtí Cumannach na Síne. 
Mar a tháinig sé i gcumhacht.
Le linn na Sluaíochta Tuaisceartaí, ghlac arm 
Pháirtí Náisiúnach na Síne (an Kuomintang nó KMT) seilbh ar chodanna áirithe de Hubei agus mháirseáil siad i dtreo Wuhan. D'eagraigh Xiang agus Xu Baihao oibrithe le haghaidh stailceanna i gcoinne na dtaoiseach cogaí áitiúil agus bhunaigh siad Aontas Saothair Chúige Hubei, ag cabhrú go mór leis an arm KMT. Tar éis do cheanncheathrú Pháirtí Chumannaigh na Síne a bhogadh go Wuhan, toghadh Xiang ina bhall de Lárchoiste an Pháirtí Chumannaigh as a obair mhór ar son na cúise. Bhí Xiang ansin i measc na ngníomhaithe oibrithe ba shuntasaí, in éineacht le Su Zhaozheng, Wang Hebo agus Deng Pei .
Ceolaire tiubhghobach. Is éan é an ceolaire tiubhghobach. Is baill d'fhine na Sylviidae iad.
Ceolaire Ménétries. Is éan í an ceolaire Ménétries ("Sylvia mystacea"). Is baill d'fhine na Sylviidae iad.
Neda Agha-Soltan. Bean Iaránach ab ea Neda Agha-Soltan (‎ – "Nedâ Âghâ-Soltân") 23 Eanáir 1983 – 20 Meitheamh 2009) a maraíodh le linn agóidí i dTehran ar 20 Meitheamh 2009. 
Taispeánadh an dúnmharú ar Twitter ... rinneadh mearscaipeadh ar an bhfíseán fiú, agus rinneadh samhailchomhartha di. Bhain an lucht agóide úsáid as na meáin sóisialta mar uirlis agóide don chéad uair riamh, chun an teachtaireacht a scaipeadh. 
Cúlra.
Toghadh Mahmoud Ahmadinejad ina Uachtarán ar Iaráin i mí Meithimh 2009. Ach mhaígh páirtithe an fhreasúra go raibh caimiléireacht i gceist sa phróiseas vótála.
Tharla caismirtí, agóidí agus círéibeacha i dTehran ag an am céanna. Shocraigh na fórsaí slándála an lámh láidir a úsáid ar na hagóideoirí.
Sylviidae. Is fine d’éin phasaireacha iad na Sylviidae a chuimsíonn 
70 speiceas atá roinnte ina 20 genera: Le haghaidh tuilleadh sonraí, féach Liosta de na speicis Sylviidae
Tacsanomaíocht agus córasaíochtaí.
Ba é an zó-eolaí Sasanach William Elford Leach a chum an t-ainm eolaíoch Sylviidae i leabhar treorach ar ábhar Músaem na Breataine a foilsíodh in 1820. Roimhe seo, bhí an fhine mar chuid de chluichreán ar a dtugtar ceolairí an tSean-Domhain agus ba tacsón dramhpháipéir le níos mó ná 400 speiceas éan i mbreis agus 70 genera. Mar thoradh ar dhul chun cinn maidir le haicmiú, le cabhair go háirithe ó sonraí móilíneacha, roinneadh roinnt finte nua as an ngrúpa seo. Tá fianaise ann anois go bhfuil baint níos dlúithe ag na Sylvia “ceolairí” seo le Timaliidae an tseandomhain agus dá bhrí sin is fearr a thugtar tagairt do na héin seo mar Sylviidae.
Liosta de na géinis.
curtha go triaileach anseo
Pápa Marcellus II. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Marcellus II (6 Bealtaine 1501 - 6 Bealtaine 1555).
Willie Thorne. Iar-imreoir snúcair gairmiúil ab ea William Joseph Thorne , a rugadh ar an 4 Márta 1954 i Leicester, Sasana agus a fuair bás ar an 17 Meitheamh 2020.
Caislín aille. Is éan í an caislín aille ("Monticola saxatilis").
Ríthe Uí Chinnsealaigh. Géag na "Laigean" ba ea Uí Chinnsealaigh (Meán-Ghaeilge Uí Cheinnselaig) a bhí i gceannas i ndeisceart an chúige. Leath-neamhspleách a bhí siad ar a dtiarnaí sa tuaisceart, agus sholáthraigh siad Ríthe na Laighean ó am go ham.
Seo a leanas páirt-liosta de ríthe Uí Chinnsealaigh, tiomsaithe ón Leabhar Laighneach agus Annála Uladh.
Deutsche Mark. Airgeadra sa Ghearmáin ba ea an Deutsche Mark (nó Deutschmark ,nó D-Mark agus DM i nGearmáinis), i gcúrsaíocht ó 1948 go dtí 1999/2002, nuair a seoladh an euro mar 'aonad cuntais' na hEorpa. 
Stair.
I Meitheamh 1948, bhunaigh na comhghuaillithe airgeadra nua in Iarthar na Gearmáine darbh ainm an Deutschmark. Bhí sé seo riachtanach le borradh eacnamaíochta a spreagadh. 
Níor iarradh tuairim Stailín faoi seo. Chonaic seisean seo mar an chéad chéim in athstruchtúrú na Gearmáine agus mar bhagairt arís ar an Rúis.
Malairt.
Bhí an Reichsmark agus Rentenmark ann roimhe sin, agus bhí na rátaí malairte i 1948 casta go leor (bhí na coigilteoirí míshásta). Bhí Ludwig Erhard i mbun cúrsaí airgeadais ag an am (Seansailéir ar an nGearmáin níos déanaí) agus tugadh isteach an DM ar an 20 Meitheamh 1948.
Díochlaonadh na Laidine. San teangeolaíocht, is éard is díochlaonadh na Laidine ann ná an t-athrú ar fhoirm an fhocail go ginearálta, chun a fheidhm shintéiseach san abairt a chur in iúl, trí infhilleadh éigin. 
Mar sin, díochlaontar ainmfhocail, forainmneacha, agus aidiachtaí (réimnítear na briathra), agus tugtar díochlaonadh ar phatrún ar leith ann, atá uimhrithe agus grúpáilte de réir an fhoircinn agus na hinsce gramadúla. Leanann gach ainmfhocal ceann de na cúig díochlaonadh, ach tá eisceachtaí ag roinnt ainmfhocal neamhrialta. 
Tá dhá chineál aidiacht ann: iad siúd cosúil le bonas, boná, bonum ‘maith’ a úsáideann foircinn den chéad dhíochlaonadh don bhaininscneach, agus an dara díochlaonadh don fhirinscneach agus don neodrach. Baineann aidiachtaí eile cosúil le celer, celeris, celere leis an tríú díochlaonadh. Níl aon aidiachtaí sa cheathrú nó chúigiú díochlaonadh ann. 
Tá dhá chineál ag forainm ann freisin, na forainmneacha pearsanta mar ego ‘mé, mise’ agus 'tú, tusa' , a bhfuil a díochlaonadh neamhrialta féin acu, agus na forainmneacha tríú pearsa ar nós hic ‘seo’ agus ille 'siúd' gur féidir iad a úsáid go ginearálta mar fhorainmneacha nó mar aidiachtaí. Díochlaontar iad siúd ar bhealach cosúil leis an chéad agus an dara díochlaonadh i gcomhair na n-ainmfhocal, ach tá difríochtaí ann; mar shampla críochnaíonn an ginideach uatha in "-īus" nó "-ius" in ionad "-ī" nó "-ae" . 
Tá a gcuid díochlaontaí féin ag na bunuimhreacha freisin, ūnus 'a haon', duo 'a dó', agus trēs 'a trí' (foirceann "'ūnus'" san ginideach uatha is ea "-īus", atá cosúil le forainm), agus tá freisin aidiachtaí uimhriúla ar nós bīnī 'péire, dhá cheann', a dhíochlaontar cosúil le gnáth-aidiachtaí. 
Na tuisil ghramadaí.
Is éard atá i ndíochlaonadh iomlán an ainmfhocail Laidine ná suas le seacht dtuiseal: an t-ainmneach,an gairmeach, an cuspóireach, an ginideach, an tabharthach, an t-ochslaíoch agus an t-áitreabhach. Mar sin féin, tá an t-áitreabhach teoranta do bheagán ainmfhocal: ainmneacha cathracha, oileáin bheaga agus cúpla focal eile go ginearálta. 
Is minic a ghiorraítear ainmneacha na gtuiseal go dtí an chéad trí litir. 
Ord na dtuiseal.
Chuir an gramadóir Aelius Donatus (4ú haois AD), ar úsáideadh a chuid oibre mar chaighdeán i rith na Meánaoise, na tuisil san ord seo: 
Bhí an t-ord seo bunaithe ar an ord a d’úsáid gramadóirí Gréagacha níos luaithe ná sin, le cois an ochslaígh, nach bhfuil ann sa Ghréigis curtha leis. Aistríodh ainmneacha na gdtuiseal den chuid is mó ó théarmaí Gréigise, mar shampla ón nGréigis .
Bunreacht na Stát Aontaithe. Is é atá i mBunreacht na Stát Aontaithe ná dlí bunúsach an náisiúin.
Stair.
Tháingi deireadh leis an Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá sa bhliain 1783. Bhí an rialtas feidearálach thar a bheith lag ag an am. Ach sa bhliain 1783, eagraíodh coinbhinsiún bunreachtúil.  an Coinbhinsiún ar an mBunreacht. Bhí sé ar intinn ag na teachtaí rialtas náisiúnta láidir a chruthú.
Ar an 17 Meán Fómhair 1787, glacadh le Bunreacht na Stát Aontaithe  
Ar an 21 Meitheamh 1788, dhaingnigh New Hampshire an bunreacht nua, ionas go dtiocfadh sé i bhfeidhm. Mar sin, bhí Bunreacht na Stát Aontaithe daingnithe ag naoi stát. Bhí sé sin a ndóthain chun rialtas nua, rialtas feidearálach níos láidre, a chruthú.
Chuaigh an chéad Seanad, céad Teach na n-Ionadaithe, agus an chéad Uachtarán, George Washington, i mbun dualgas sa bhliain 1789.
Dearbhaíodh Nua-Eabhrac mar phríomhchathair fheidearálach ar feadh bliain amháin. Ina dhiaidh sin, bhog an rialtas go dtí Philadelphia.
I 1791, daingníodh Bille na gCeart, is é sin, deich leasú a cuireadh leis an mBunreacht. Thug na leasuithe sin roinnt chosaint dhlíthiúil do na daoine – mar shampla, ní raibh cead ag an rialtas feidearálach srianta a chur ar shaoirse phearsanta na ndaoine. Bhí clásal sa Bhunreacht ag cosaint na sclábhaíochta suas go dtí 1808. Ach bhí dearcaigh faoi sclábhaíocht ag athrú, áfach. Mar sin, dhíothaigh na Stáit Thuaidh an sclábhaíocht idir 1780 agus 1804. Ach fós mhair na stáit sa deisceart mar chosantóirí na “hinstitiúide aisteach” seo. I 1800, bhog an rialtas feidearálach go dtí an chathair nua, Washington, D.C.
Athchóiriú.
D'fhoilsigh iarbhreitheamh sinsearach de chuid Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe, John Paul Stevens, leabhar, "Six Amendments: How and Why We Should Change the Constitution," sa bhliain 2014.
Tionchar.
Tá sé ráite gur eiseamláir é Bunreacht na Stát Aontaithe agus is eiseamláir í an tír den daonlathas dá bharr. Deirtí gurbh é 'an Bunreacht ba nuálaí' sa 18ú haois, leis na gnéithe bunaidh ː
Is eiseamláir é fós den chleachtas is fearr agus de dea-rialachas. Mar sin tá tionchar as cuimse ag an Bunreacht timpeall an domhain.
Naisc Sheachtracha.
Agus é ag scríobh le haghaidh an tionscadail Starting Points, mhachnaigh An tOllamh Sanford Levinson sa Scoil Dlí Ollscoil Texas, ar roinnt réamhghlacana bunúsacha a bhí ag na daoine a chruthaigh Bunreacht na Stát Aontaithe agus ar an gcaoi a mbíonn na réamhghlacana céanna ag go leor daoine a bheartaíonn é a athchóiriú agus cé acu an ionann iad agus an cineál rialtais atá de dhíth ar an tír, anois agus sa todhchaí, nó nach ionann.
Marc Dutroux. Éigneoir agus dúnmharfóir Beilgeach ab ea Marc Dutroux (a rugadh ar 6 Samhain 1956) sna 1980idí agus na 1990idí. 
Ciontaíodh é i dtús sa bhliain 1989. Ach scaoileadh amach ar parúl é ar 6 Aibreán 1992, saor chun dul ag éigniú arís. 
Ar an 22 Meitheamh 2004,  gearradh príosúnacht saoil sa Bheilg ar an mbithiúnach as cailíní óga a fhuadach, a éigniú agus a dhúnmharú.
Tharraing an cás go leor conspóide.