Trelis/gawiki huggingface dataset:
Finghin mac Aodha Dhuibh. Rí na Mumhan den Eoghanacht Chaisil ba ea Finghin mac Aodha Dhuibh (Sean-Ghaeilge Fíngen mac Áedo Duib), a fuair bás sa bhliain 618. Fionnó an iar-rí, Féilimí mac Aonghasa ba ea é. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Amhalaidh mac Éanna sa bhliain 601.
Níltear ar aon ghuth sna hannála maidir lena réimse agus réim Aodha Bheannáin mhic Criomhthainn (bás 618) den Eoghanacht Locha Léin. Tugtar an teideal Rí na Mumhan dóibh beirt i nAnnála Tiarnaigh, ach deirtear gur tháinig Finghin i gcoróin i ndiaidh "Amhalghaí" sa bhliain 601. I nAnnála Inis Faithlinn, ní raibh ach ag Aodh an teideal úd.
Bhí réimse rathúil ag Finghin:
De réir an seanscéal "Mór Mumhan agus Anbhás Chuana mhic Ailchine", bhí sé pósta ar dtús le bean na nDéise ach níos déanaí phós sé Mór Mumhan (bás 636), iníon Aodha Bheannáin. Dúradh gurbh í an bhean is áille in Éirinn í Mór Muman. Phós sise in am trátha comharba Fhinghin, Cathal mac Aodha (bás 627).
Bhí mealladh na mban i bhFighin, mar is léir sa sliocht a leanas ón Saltair Caisil:
Bhí beirt mhac aige le Mór, mar a bhí Seachnassach agus Maonach (Rí Mhumhan, bás 661). Sliochtach i bhfad ba ea Feilimí mac Criomhthainn (bás 847).
Cineál Finghin (Cenél Fíngin) a glaodh ar a mhuintir díreach, agus deirtear go bhfuil ina mheasc clann Uí Shúilleabháin agus a bhfo-chlann Mhic Giolla Chuda.
Eochaidh mac Aonghasa. Rí na Mumhan de rítheaghlach na nEoghanacht ba ea Eochaid mac Óengusa (bás 522). Aonghas mac Nadh Fraoigh (bás 489), an chéad rí Críostaí na Mumhan, ba ea a athair.
Ní léir í sna hannála croineolaíocht ríthe na Mumhan den 6ú haois. De réir "Sioncronachtaí Laud" (cuid de Laud 610), tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a athair, agus comhaimseartha leis an Ard-Rí, Lughaidh mac Laoghaire, agus dá bharr, thosódh a réim roimh an mbliain 507. Sa "Leabhar Laighneach" ámh, tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Feidhlimí mac Aonghasa.
Bhí beirt mhac aige, tugtha ar an saol ar an oíche chéanna: Criomhthann Sreamh, sinsear Eoghanacht Ghleanndamhnach (as Gleannúir, Contae Chorcaí), agus Criomhthann eile le bean darbh ainm Dearcon (den "Arada Cliach", b'fhéidir), sinsear Eoghanacht Oirthir Cliach (baile Thiobraid Árann). D'fhéadfadh é gur chum gineolaithe iad beirt. Tháinig Criomhthann Sreamh i gcomharbacht air.
Crimthann Srem mac Echado. Rí na Mumhan de rítheaghlach na nEoganacht ba ea Criomhthann nó Criofann Sreamh mac Eochadha (Sean-Ghaeilge Crimthann Srem mac Echado, nó "Crimthann Feimin") (bás c. 542). Eochaidh mac Aonghasa (bás 522) ba ea a athair, agus Aonghas mac Nadh Fraoigh (bás 489), an chéad rí Críostaí na Mumhan, ba ea a sheanathair.
De réir "Annála Tiarnaigh", tháinig sé i gcomharbacht ar a athair mar rí na Mumhan sa bhliain 522. De réir "Sioncronachtaí Laud", bhí sé i réim le fiche bliain, agus más fíor, fuair sé bás sa bhliain which 542. Is doiléir é taifead ríthe na Mumhan den 6ú haois, agus b'fhéidir é gur scríobhadh na sioncronachtaí úd chun a theaghlach a thacú. Níl sé ann i liostaí na ríthe dar leis an scéal "Seanchas Fála Caisil", cé go bhfuil sé ann sa Leabhar Laighneach.
Sinsear na hEoghanachta Gleanndamhnaigh ba ea é. Bhí cúigear mac aige, ina measc Cairbre Crom mac Criomhthainn (bás 577), rí Mumhan. Deirtear sna ginealaigh go raibh 'leathchúpla' dearthár aige, mac mná darbh ainm Dearcan. Criomhthann ab ainm dá dheartháir freisin, agus sinsear an Eoghanacht Oirthir Cliach ba ea é. B'fhéidir gurbh é siúd Criomhthann mac Dearcáin, luaite i sliocht maidir le sionad Muimhneach sa 6ú haois.
Saltair Chaisil. Lámhscríbhinn Ghaelach ba ea "Saltair Chaisil" atá anois caillte, ach is léir go raibh an-tionchar aici ar sheanchas stairiúil na hÉireann.
Ní saltair a bhí i gceist go cruinn. Is amhlaidh go bhfuarthas ann ginealaigh, liostaí ríthe, sioncronachtaí agus ábhair naomhsheanchais maidir leis an Mumhain, i measc eile. Is féidir ar a laghad cuid dá hábhair a athchruthú a bhuí le luanna agus cuir síos níos deireanaí. Is léir trína luanna úd go raibh ardmheas ag scoláirí uirthi, go háirithe a cuid ginealach.. D'fhéadfadh é go bhfuil roinnt téacs fós ann, caomhnaithe i lámhscríbhinní atá ar marthain. 
De réir scoláireacht idir an meánaois agus an lá inniu, meastar go minic gurbh é Cormac mac Cuileannáin (bás 908), easpag agus Rí na Mumhan, a thiomsaigh an saothar. Creidtear fosta ámh, gur scríobhadh í faoi Bhrian Bóramha (bás 1014), rí na Mumhan agus Ard-Rí uaillmhianach na hÉireann, chun a éilimh ríoga a chosaint.
Ba é leabharlann Iarlaí Cill Dara áit aitheanta dheiridh ina raibh an lámhscríbhinn, as ar imigh sí am éigin sna 1630í nó 1640í. Scriosadh agus scaipeadh an leabharlann féin sa bhliain 1642.
Peintiméadar dachtalach. Is cineál meadarachta san fhilíocht é peintiméadar dachtalach. Athdhéantar an dachtal, atá déanta as siolla faoi strus (nó fada) agus dhá shiolla gan strus (nó gearr) cúig huaire chun líne pheinteaméadair a chruthú. 
Sa litríocht chlasaiceach, is gnách go mbíonn sé le fáil sa dara líne den leathrann eiligiach clasaiceach Laidineach nó Gréagach, i ndiaidh heicsiméadair dhachtalaigh. 
Tá dhá leath sa mheadaracht, iad araon múnlaithe timpeall na líne heicseamair dhachtalaigh suas go dtí an príomh-chaesúr. Is é sin, tá dhá dhachtal aige (ar féidir spoindéanna a chur ina n-ionad), agus longum (siolla trom) ina dhiaidh sin, agus dhá dhachtal ina dhiaidh sin (a chaithfidh fanacht ina ndachtail), agus longum ina dhiaidh sin. Mar sin is gnách gurb í seo a leanas an líne (tabhair faoi deara gur — siolla fada, gur ∪ siolla gearr agus gur ∪ ∪ ceann amháin fada nó dhá cheann ghearr): 
Mar a tharlaíonn i ngach foirmeacha véarsaíochta clasaiceacha, tugtar an feiniméan brevis in longo faoi deara, mar sin is féidir leis an siolla deireanach a bheith gearr nó fada. Chomh maith leis sin, tá déiréis ar an líne, áit a gcaithfidh teorainn focal a bheith ann, tar éis an chéad leathlíne, atá marcáilte anseo le || 
Téarma beagán aisteach é "Peintiméadar" don mheadaracht seo, mar is cosúil go bhfuil sé chuid ann, ach is í an chúis atá leis ná go bhfuil dhá throigh go leith ag an dá leath den líne, briste anseo ag an ||. Is ionann dhá go leith móide dhá go leith agus cúig cinn. Tugtar hemiepes (leath-epos) (An tSean-Ghreigis:ἔπος , '"epos' ; véarsa, líne, focal") an dá leathlíne, mar go bhfuil siad cosúil le leath líne de heicsiméadar dathalach eipiciúil. 
Tá an peintiméadar suntasach mar gheall ar a cháilíocht an-struchtúrtha: ní cheadaítear aon ionadaíochta ach amháin sa chéad dá throigh.
Nadine Dorries. Polaiteoir de chuid Páirtí Choimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea Nadine Vanessa Dorries (née Bargery). Rugadh í i Liverpool, Merseyside ar an 21 Bealtaine 1957.
Harvey Weinstein. Is léiritheoir scannán Meiriceánach é Harvey Weinstein a rugadh ar an 19 Márta, 1952, agus boc mór i saol na scannán in Hollywood ar feadh 40 bliain.. 
Léirigh sé scannáin mór le rá amhail "Pulp Fiction", "The English Patient" agus "Shakespeare in Love", 
Mí-iompar gnéis.
Idir 2017 agus 2022, chúisigh breis is 90 bean Weinstein as mí-iompar gnéis.
Ar 24 Feabhra 2023 i gcúirt i Nua-Eabhrac, ciontaíodh Weinstein in éigniú den tríú grád agus gníomh coiriúil gnéis den chéad ghrád, ach fuarthas neamhchiontach é sna cúiseanna ba thromchúisí ar fad a cuireadh ina leith – ionsaí gnéis creiche agus éigniú den chéad ghrád.
Ba é cás Weinstein an cás ba mhó a spreag an feachtas #MeToo sa bhliain 2017, inar inis mná don saol mór faoi fhir chumhachtacha a líomhain siad a bhain mí-úsáid astu.
Bill Cosby. Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach Afracach é William Henry Cosby, Jr. a rugadh ar an 12 Iúil, 1937.
Annála Tiarnaigh. Croinic nó leabhar oiris is ea Annála Tiarnaigh (giorrúchán AT), is dócha tosaithe i gCluain Mhic Nóis i nÉirinn. Scríobhadh iad as Laidin, agus Sean- agus Meán-Ghaeilge.
Is é Rawlinson B 502, saothar den 12ú haois, foinse go leor iontráil réamhstairiúil. Is í tábhacht na hannála ámh ná na tréimhsí 489-766, 973–1003 agus 1018–1178. Caomhnaítear trí bhlúirín i lámhscríbhinn den 14ú haois, Rawlinson B 488. Tá na hiontráil dosna blianta 766 go 973 caillte, ach ceaptar go bhfuil achoimre dóibh le fáil sa "Chronicon Scottorum" (CT). Cé gur lochtach é an saothar úd don tréimhse idir 718 agus 804, tá go leor dá ábhair fréamhaithe ón mbunshaothar teoiriciúil "Croinic na hÉireann", agus dá bharr tá eolas againn céard a bhí ann. 
Tá na hannála ainmnithe as "Tigernach Ua Braín", abb Chluain Mhic Nóis, ach ní hionann sin agus gurbh eisean an t-údar. Deir nóta ámh i Rawlinson B 488 don bhliain 1088, bliain a bháis, gur scríobh Tiarnach an téacs go dtí an t-am sin.
Soitsí. Cathair de chuid na Rúise is ea Soitsí, nó Sochi (Сочи). Tá an chathair suite in iardheisceart na tíre i gCríoch Krasnodar. Tá 443,644 duine ina gcónaí i Soitsí (daonáireamh 2019).
Galar riospráide. Is éard is galair riospráide, nó galair scamhóg ann ná riochtaí paiteolaíocha a théann i bhfeidhm ar na horgáin agus na fíocháin a fhágann go bhfuil sé deacair malartú gáis a dhéanamh in ainmhithe aer-análaithe. Cuimsíonn siad riochtaí an chonair riospráide lena n-áirítear an traicé, na broncais, na broincíní, na hilbheolais, na pleoraí scamhógacha, na cuasáin phleoracha, agus néaróga agus matáin na riospráide. 
Bíonn réimse leathan den ghalar seo ann, ó ghalair éadroma agus féin-theorannacha, amhail an slaghdán coitianta, go galair atá bagrach don bheatha mar niúmóine baictéarach, eambólacht scamhóige, géarasma agus ailse scamhóg. 
Tugtar scamhógeolaíocht ar staidéar ar ghalar riospráide. Tugtar scamhógeolaí, lia comhairleach riospráide nó lia cliabhraigh ar dhochtúir a dhéanann speisialtóireacht ar ghalar riospráide. 
Is féidir galair riospráide a aicmiú ar go leor bealaí éagsúla, lena n-áirítear an t-orgán nó an fíochán atá i gceist, de réir chineál agus patrún na gcomharthaí agus na hairíonna a ghabhann leo, nó de réir chúis an ghalair.
Cab Calloway. Amhránaí ab ea Cabell "Cab" Calloway III ar rugadh ar an 25 Nollaig, 1907 agus fuair bás ar an 18 Samhain, 1994, Rochester, Nua-Eabhrac, na Stáit Aontaithe).
Malartú gáis. Próiseas fisiceach trína mbogann gáis go neamhghníomhach trí idirleathadh thar dhromchla is ea malartú gáis. Mar shampla, d’fhéadfadh gurb é an dromchla seo ina chomhéadan idir aeir agus uisce dobharlaigh, ina dhromchla boilgeoige gáis i leacht, ina scannán gáis-tréscaoilteachta, ina scannán bitheolaíoch a fhoirmíonn an teorainn idir orgánach agus a thimpeallacht eachtarcheallach. 
Bíonn gásanna á dtomhailt agus á dtáirgeadh i gcónaí ag imoibriúcháin ceallacha agus meitibileacha i bhformhór na rudaí beo, agus mar sin teastaíonn córas éifeachtach chun gás a mhalartú ar deireadh thiar thall, an taobh istigh den chill / na cealla agus an timpeallacht sheachtrach. istigh na cille / na gcealla agus an timpeallacht sheachtrach. 
Bíonn cóimheas ard idir dromchla-go-toirt ag orgánaigh bheaga, go háirithe aoncheallach, mar shampla baictéir agus prótasóin. Sna créatúir seo is gnách gurb é t-aonad malartaithe gáis ná an cillscannán. Tá roinnt orgánaigh bheaga ilcheallacha, mar leithphéisteanna, in ann malartú gáis leordhóthanach a dhéanamh ar fud an chraicinn nó an chúitinigh atá timpeall ar a gcorp. Mar sin féin, i bhformhór na n-orgánach níos mó, a bhfuil cóimheasa beaga dromchla-go-toirt acu, soláthraíonn struchtúir speisialaithe le dromchlaí corntha cosúil le geolbhaigh, , ailbheolais scamhógacha agus méisifill spúinseach an limistéar mór atá riachtanach le haghaidh malartú éifeachtach gáis. Uaireanta féadtar na dromchlaí corntha seo a inmheánú i gcorp an orgánaigh. Is amhlaidh an cás leis na hailbheolais, atá mar dhromchla istigh de chuid na scamhóga mamaach, an mhéisifill spúinseach, atá le fáil taobh istigh de dhuilleoga plandaí de chineálacha áirithe, nó geolbhaigh na moileasc sin atá siad acu, atá le fáil sa sa chuas maintlín. 
Sna horgánaigh aeróbacha, bíonn malartú gáis an-tábhachtach maidir le riospráid, a bhaineann le ráta ionsúite ocsaigin (O2) agus scaoileadh dé-ocsaíd charbóin (CO2). Os a choinne sin, sna horgáin fhótaisintéiseachain ocsaigineacha mar fhormhór na bplandaí talún, is é innsú dé-ocsaíd charbóin agus scaoileadh ocsaigine agus gal uisce na príomhphróisis malairte gáis a tharlaíonn i rith an lae. Tá próisis mhalartaithe gáis eile tábhachtach in orgánaigh nach bhfuil chomh haithnidiúil: e.g. Déantar dé-ocsaíd charbóin, meatán agus hidrigin a mhalartú ar fud chillchealla na mbaictéar meatánaigineach Archaea. 
I bhfosú nítrigine ag baictéir dé-asatrófach agus dínítriú ag baictéir heitreatrófacha (mar shampla "Paracoccus denitrificans" agus Pseudomonadaceae éagsúla), déantar gás nítrigine a mhalartú leis an gcomhshaol, á thógáil ag an gcéad cheann agus á scaoileadh isteach ag an dara ceann, 
cé go mbíonn tiúbphéisteanna ollmhóra ("Riftia pachyptila") ag brath ar bhaictéir chun ocsaídiú a dhéanamh ar shuilfíd hidrigine a bhaintear as a dtimpeallacht domhainfharraige, ag úsáid ocsaigine tuaslagtha san uisce mar ghlacadóir leictreon.
Scaradh sóisialta. Is éard is scaradh sóisialta ann ná tacar de ghníomhartha rialaithe ionfhabhtaithe neamh-chógaisíochta a bhfuil sé d’aidhm acu leathadh galar tógálach a stopadh nó a mhoilliú. Is é cuspóir an scartha shóisialta ná an dóchúlacht teagmhála idir daoine a bhfuil ionfhabhtú orthu a laghdú, agus daoine eile nach bhfuil ionfhabhtaithe, d’fhonn tarchur galair, galracht agus básmhaireacht a íoslaghdú. 
Is éifeachtaí an scaradh sóisialta nuair is féidir an t-ionfhabhtú a tharchur trí ionfhabhtaithe bhraoinínigh (casacht nó sraothartach); theagmhála fisiciúla dírí, lena n-áirítear teagmháil ghnéasach; teagmháil fhisiciúil indíreach (m.sh. trí dhul i dteagmháil le dromchla éillithe cosúil le fomite); nó tarchur aeriompartha (más féidir leis an miocrorgánach maireachtáil san aer ar feadh tréimhsí fada). 
D’fhéadfadh sé nach mbeadh an scaradh sóisialta chomh héifeachtach i gcásanna ina dtarchuirtear an t-ionfhabhtú go príomha trí uisce nó bia éillithe nó ag veicteoirí mar mhuiscítí nó fheithidí eile, agus níos chomh minic céanna ó dhuine go duine. 
I measc na míbhuntáistí a bhaineann leis an scaradh sóisialta tá uaigneas, táirgiúlacht laghdaithe, agus cailliúint sochar eile a bhaineann le hidirghníomhaíocht an duine . 
Sa seachtú haois RC a haimsítear ceann de na tagairtí is luaithe don scaradh sóisialta i Leabhar Leviticus, 13:46: ""Agus an lobhar leis a bhfuil an phlá ... fanfaidh sé ina aonar; in áit chónaithe [lasmuigh] den champa. " 
Go stairiúil, bunaíodh coilíneachtaí lobhar agus lazarettos mar bhealach chun leathadh lobhra agus galair thógálacha eile a chosc trí scartha shóisialta, go dtí go dtuigfí an tarchur agus gur cumadh cóireálacha éifeachtacha. 
Samplaí.
I measc roinnt samplaí den scaradh sóisialtaa úsáidtear chun leathadh tinnis thógálacha a rialú tá:
Tobar Naomh Áine. Tobar naofa i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath is ea Tobar Naomh Áine. Tá sé suite ar imeall Pháirc Naomh Áine in Ráth Eanaigh.
Eachtra Pheadair Schlemihl-an fear a dhíol a scáil. Is úrscéal gearr de chuid Adelebert von Chamisso é Eachtra Pheadair Schlemihl-an fear a dhíol a scáil, a scríobhadh i nGearmánis sa bhliain 1814. Aistríodh go Gaeilge é ag Piaras Béaslaí i dtús agus athfhoilsíodh é sa bhliain 2020 faoi eagrathóireacht Gabriel Rosenstock.
An scéal.
Díolann Schlemihl a scáth don diabhal ar son mála a athlíonann le airgead chuile uair a úsáidtear é. Ach níl meas dá laghad ag duine ar bith air nuair a fhágtar gan scáth é. Scaireann a ghrá gheal uaidh de bharr an easnamh seo. Bheadh an diabhal sásta an scáth a athbhronnadh air dá dtabhradh sé a anam ar lámh dó. Ní mó ná sásta atá Schemihl leis an margadh sin agus chaitheann sé uaidh an mála draíochta. Ansin taistealaíonn sé an domhan mór i mbuataisí draíochta agus é ag baint taithneamh as an fhiadúlra. Réitíonn sé leis an chine daonna nuair a fhaigheann sé cúram in ospidéal agus é tinn. Ag deireadh thiar thall bíonn sé sona sásta ag baint suaimhneas as an nádúr gan scáth ar bith.
Páirc Chorcaí.  Páirc phoiblí is ea Páirc Chorcaí atá suite i gCluain Dolcáin in iardheisceart Bhaile Átha Cliath, taobh leis an mbóthar N7. Sníonn Abhainn na Camóige tríthí agus tá locháin iascaireachta agus páirc carbhán le fáil ann chomh maith.
Stair.
"Diméin Chorcaí" a thugtaí uirthi i dtús báire, eastát de 120 heicteár ina raibh teach mainéir mór ann darbh ainm Teach Chorcaí ("Corkagh House"). Tógadh an teach mar cheann beag feirme timpeall na bliana 1650. D'fhás sé de réir a chéile go dtí gur daingean cheart a bhí ann, le díog uisce agus gáirdín mór gálanta ina thimpeall. Bhí muileann púdar gunna suite ann chomh maith.
Cheannaigh Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath an pháirc chun í a oscailt mar pháirc phoiblí thiar sa bhliain 1983.
An Chamóg. Tá an Chamóg ar cheann de na haibhneacha is mó i mBaile Átha Cliath. Tá sí ar cheann de na ceithre chraobh-abhainn na Life a chuir go mór le fás agus forbairt i luathstair na cathrach.
Cúrsa.
Éiríonn an Chamóg in Móin Seiscinn, soir ó dheas ó Theach Sagard in iardheisceart Bhaile Átha Cliath. Sníonn sí trí ghleann siar ó dheas ó Tamhlacht agus ar aghaidh trí an Caisleán Nua, Coill an Rí agus faoin bóthar N7. Ó shin, ritheann an abhainn ar aghaidh i dtreo Chluain Dolcáin, áit ina mheascann sí le locháin iascaireachta i gcroílár 
Pháirc Chorcaí.
Leanann an Chamóg ar aghaidh taobh le sráidbhaile Chluain Dolcáin agus ansin soir go buaileann sí leis an Chanáil Mhór in Inse Chór. Ritheann sí ó shin taobh thiar de Phríosún Chill Mhaighneann, sula buaileann sí leis an Life taobh le Stáisiún Heuston, beagán suas an abhainn ó Droichead Seán Heuston.
Scannán bitheolaíoch. Is éard is scannán bitheolaíoch nó seicin bhitheolaíoch ann ná scannán imfhálaithe nó dealaithe agus feidhmeoidh sé mar bhacann leath-thréscaoilteach i nithe beo. Tá scannáin bhitheolaíocha, i bhfoirm scannáin cillíníeocarótacha, comhdhéanta de déchiseal lipidí le próitéiní leabaithe, próitéiní lárnacha agus forimeallacha a úsáidtear i gcumarsáid agus in iompar ceimiceáin agus iain. Soláthraíonn an chuid is mó den lipid i gcillscannáin, maitrís sreabhach do phróitéiní Tá próitéiní oiriúnaithe don thimpeallacht sreabhánachta ard an scannáin de déchiseal lipidí lena bhlaosc lipidí fáinní, comhdhéanta de mhóilíní lipid atá ceangailte go docht le dromchla de phróitéiní scannáin imeasctha, Tá na cillscannáin, difriúil ó na fíocháin leithlisithe a fhoirmítear le sraitheanna cealla, mar scannáin mhúcasacha, scannáin bhunaidh, agus scannáin shéiriúla. 
== Comhdhéanamh 
Neamhshiméadracht.
Tá dhá shraith sa dhéchiseal lipidídé - duillín seachtrach agus duillín inmheánach. Déantar comhpháirteanna na ndéchiseal a dháileadh go míchothrom idir an dá dhromchla chun neamhshiméadracht a chruthú idir na dromchlaí seachtracha agus inmheánacha. Tá an eagraíocht neamhshiméadrach seo tábhachtach maidir le feidhmeanna cille cosúil le comharthaíocht cille. Léiríonn neamhshiméadracht an scannáin bhitheolaíoch feidhmeanna éagsúla dhá duillín an scannáin. Mar a fheictear sa tsamhail sreabhachscannáin den dhéchiseal fosfailipíde, tá an duillín seachtrach agus duillín inmheánach den scannán neamhshiméadrach ina gcomhdhéanamh. Luíonn próitéiní agus lipidí áirithe ar dhromchla amháin den scannán agus ní ar an dromchla eile.
• Tá aghaidheanna eiseaplasmacha agus cíteasalacha an scannáin plasmaigh agus na scannán inmheánach. 
• Coinnítear an treoshuíomh seo le linn gáinneála an scannáin,- léirítear próitéiní, lipidí, gliceachomhchuingigh atá ag féachaint ar lúman an líontáin ionphlasmaigh agus an choimpléisc Gholgi ar thaobh eachtarcheallach an scannáin plasmaigh. 
I gcealla eocarótach, déantar fosfailipidí nua a mhonarú ag einsímí atá ceangailte le cuid de scannán an líontáin ionphlasmaigh atá os comhair an chíteasoil. Cuireann na heinsímí seo, a úsáideann saoraigéid sailleaicha mar shubstráití, gach fosfailipidí nua-dhéanta i dtaisce sa leath criósalach den dhéchiseal. Le go bhféadfaidh an scannán ina iomláine fás go cothrom, caithfear leath de na móilíní fosfailipíde nua a aistriú go dtí an aonchiseal os a chomhair. Tá an t-aistriú seo catalaithe ag einsímí ar a dtugtar flippáisí orthu. Sa scannán plasmach, aistríonn na flippáisí sainfhosfailipidí ar leith go roghnach, ionas go mbíonn cineálacha éagsúla tiubhaithe i ngach aonchiseal.
Arne Garborg. Prós-scríbhneoir agus údar aistí ón Iorua ab ea Arne Garborg, agus é ar thús cadhnaíochta ag úsáid an leagan "Nynorsk" den teanga Ioruaise. Rugadh ar an 25 Eanáir 1851 in Jæren i gcúige Rogaland é, agus fuair sé bás ar an 14 Eanáir 1924 in Asker i gcúige Akershus (inniu, i gcúige Viken). Is é an saothar is tábhachtaí dá tháinig óna pheann ná an t-úrscéal "Bondestudentar" ("Mic Léinn ón Tuath"). Bhunaigh sé roinnt irisí lena chuid smaointí faoi thábhacht na teanga "Nynorsk" a chraobhscaoileadh agus leis an teanga féin a chur chun cinn. Thairis sin d'oibrigh seisean agus an teangeolaí Rasmus Flo amach a leagan féin de cheartlitriú an "Nynorsk", "Midlandsnormalen" nó "Caighdeán Lár na Tíre". Sa chaighdeán sin a chuaigh na leaganacha deifnideacha de shaothar Garborg i gcló.
Ainmníodh é do Dhuais Nobel sa Litríocht sé huaire.
Athfhriotail.
"Deirtear gur féidir leat gach rud a bheith agat le hairgead, ach ní féidir leat. Is féidir leat bia a cheannach, ach ní goile; leigheas ach ní sláinte; eolas ach ní eagna; gealra, ach ní áilleacht; spraoi, ach ní lúcháir; lucht aitheantais, ach ní cairde; seirbhísigh, ach ní dílseacht; fóillíocht, ach ní síocháin. Is féidir leat crotal gach rud a bheith agat ar airgead, ach ní an eithne. "
Rasmus Flo. Múinteoir, filíolaí, eagarthóir irise agus aistritheoir ón Iorua ab ea Rasmus Flo (29 Meán Fómhair 1851-30 Samhain 1905). Bhí sé go mór chun tosaigh maidir le húsáid na teanga Nynorsk. 
Beathaisnéis.
Rugadh Rasmus Flo i Stryn gar do theorainn thuaidh Sogn og Fjordane, an Iorua. Ba mhac feirmeora é ó shráidbhaile beag Flo, i gceantar traidisiúnta Nordfjord. Ag 20 bliana d’aois, d’fhág sé a theach chun dul go Stord i Hordaland. Ba mhúinteoir ionaid é agus é ag staidéar na healaíona liobrálacha sa bhliain 1873 agus ar fhealsúnacht sa bhliain 1881. Ó 1878 go 1885 bhí sé ina mhúinteoir i mbaile Kongsvinger. Níos déanaí bhí sé ina intéirneach ag an scoil iarchéime i Tromsø agus ansin chaith sé dhá bhliain eile ag múineadh i scoileanna cathartha Valdres. 
Scríobh Flo go minic in irisleabhair agus in irisí éagsúla, go príomha maidir le saincheisteanna teanga, chomh maith le saincheisteanna sóisialta gaolmhara. Sa bhliain 1899, cuireadh san áireamh é sa chéad choiste oifigiúil ortagrafaíochta don nath cainte náisiúnta, a dhírigh ar litriú na Nua-Ioruaise ("Nynorsk"). Ba é an chéad eagarthóir é ar an iris "Syn og Segn". D’fhóin sé freisin mar stiúrthóir ar "Det Norske Samlaget" ó 1894-1903.
Stryn. Is bardas i gcontae Vestland é Stryn, san Iorua. Tá sé suite sa cheantar traidisiúnta Nordfjord. Is é an sráidbhaile Stryn lárionad riaracháin an bhardais. Tá an bardas suite sa chuid is faide isteach de Nordfjorden. I measc cuid de na príomhshráidbhailte i Stryn tá Loen, Innvik, Utvik, Randabygda, Olden, agus Flo.
Ángel Espada. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Ángel Espada, a rugadh ar 2 Feabhra, 1948 i bPórtó Ríce.
Pipino Cuevas. Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea José Isidro "Pipino" Cuevas González , a rugadh ar 27 Nollaig, 1957 i Santo Tomás de los Plátanos, Meicsiceo.