Trelis/gawiki huggingface dataset:
Loingseach mac Aonghasa. Ard-Rí na hÉireann ba ea Loingseach mac Aonghasa (Sean-Ghaeilge Loingsech mac Óengusso) (bás 703). Ba bhall é Loingseach de Cineál Chonaill d'Uí Néill an Tuaiscirt. Bhí seanathair Loingsigh, Domhnall mac Aodha (bás 642), ina Ard-Rí, cé nach raibh a athair.
Luath-imeachtaí.
Ní fhaightear sna hanála trácht ar a thrácht i gcoróin Chineál Chonaill. Tá taifead iontu ar bhás a uncail Ailill Flann Easa (bás 666) le linn blianta an phlá.
Feictear Loingseach sna hannála don bhliain 672, nuair a chloígh sé "Dúngal mac Máele Tuil" de Chineál Bógaine, géag de Chineál Chonaill lonnaithe in iardheisceart Dhún na nGall. Ní deir Annála Uladh gur bhuaiteoir é Loingseach, ach deir "Annála Tiarnaigh" amhlaidh. Déanann "Annála na gCeithre Máistrí", trácht ar Loingseach mar thaoiseach Chineál Chonaill, agus an t-imeacht seo á thuairisc acu.
Ard-Rí.
Tar éis mharú an iar-rí, Fíonsneachta Fleách sa bhliain 695, de réir Annála Uladh, bhí Loingseach agus "Congalach mac Conaing Cuirre" (bás 696) de Shíol Aodha Sláine in iomaíocht a chéile le haghaidh na hArd-Ríogachta. Bunaithe is dócha ar croinic chomhaimseartha scríofa ar Oileán Í, deir na hanála is gur thuaidh réimeas Loingsigh tar éis bhás Chongalaigh. Insítear i nAnnála Tiarnaigh ámh, gur thosaigh réimeas Loingsigh sa bhliain 695, roimh bhás Chongalaigh. Mar fíor, bhí sé i réim ón mbliain 695 go 703.
Le linn réimeas Loingsigh, tháinig Adhamhnán, ball de Chineál Chonaill, go hÉirinn chun an soiscéal a scaipeadh. Feictear Loingseach mar an chéad phearsa thuata a shínigh Cáin Adhamhnáin, aontaithe ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697. Thug Loingseach lán dá thacaíocht don dlí seo.
Bhí daoine agus eallach araon cráite le plánna agus gorta i gcaitheamh a réimis. Deir Seathrún Céitinn gur lean an gorta ar aghaidh le trí bliana.
Bás agus sleachta.
Chuir a gceili comhraic, Cineál Chonaill, i gContae Dhoire isteach, stopadh ar leathadh Chineál Eoghain. Dá bharr, ní raibh aon dul as acusan ach ionsú ó dheas i gConnacht isteach. Ag iarraidh fosta a ard-ríogacht a vvv, rinne Loingseach ábhairín sa bhliain 703. Maraíodh Loingseach an bhliain úd ag Cath Chorann (in Contae Shligigh), agus sean-rí "Cellach mac Rogallaig" na gConnacht (bás 705) ina gceannas. Déanann "Croinic na hÉireann" trácht ar mar Ard-Rí ina thásc. Deirtear freisin gur maraíodh triúr mac Loingsigh (Artghal, Connachtach agus Flann Gerg), agus do leor eile, ina theannta.
Tá rann ann leis an sean-rí, Ceallach states:
Bhí Loingseach pósta le Muireann ní Cheallaigh mhic Chualann (bás 748), a hathair ina rí na Laighean. Rinneadh Ard-Rí ina an trátha dá mac, Flaithbheartach (bás 765). Bhí mac eile acu, Fearghal, i gceannas arm Uí Néill an Tuaiscirt nuair a bhuaigh siad in éadan na gConnacht sa bhliain 707, mar dhíoltas ar mharú a athair.
Tháinig Conghal Ceannmhaghair (bás 710) i gcomharbacht ar Ard-Rí.
Conghal Ceannmhaghair. Ard-Rí na hÉireann ba ea Conghal Ceannmhaghair (Sean-Ghaeilge Congal Cennmagair) (bás 710). Ba bhall é Conghal de Cineál Chonaill d'Uí Néill an Tuaiscirt. Bhí seanathair Chonghail, Domhnall mac Aodha (bás 642), ina Ard-Rí, cé nach raibh a athair, "Fergus Fanát".
Tháinig Conghal i gcomharbacht ar a chol ceathrar Loingseach mac Aonghasa, a d'éag i mbun chatha sa bhliain 703. Bhí Conghal i gcoróin mar Ard-Rí ón mbliain from 703 go 710. 
Ráthóir ba é Conghal de Cháin Adhamhnáin, comhaontaithe ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697. Is é an dara ráthóir tuata ar an liosta tar éis Loingsigh, agus glaoitear rí Thír Chonaill dó, cé go bhféadfadh é gur cuireadh an teideal seo leis níos deireanaí.
Le réimis Loingsigh agus Conghail bhí buaicphointe Chineál Chonaill, i ndiaidh sin urraithe ag a ngaol comhraic, Chineál Eoghain. Is amhlaidh go ndearna an bheirt acu iarrachtaí tailte na gConnacht a ghabháil, le torthaí éagsúla. D'éag Loingseach dá bharr, cé gur bhain Conghal cáil amach nuair a chloígh sé fíor na gConnacht sa bhliain 707 agus maraíodh a rí, Indreachtach mac Dúnchadha. Ní raibh Conghal féin ann ach bhí Fearghal mac Loingsigh an ar an bhfód. 
An bhliain chéanna, chuaigh Conghal féin ar feachtas sna Laighin. Insítear i bhForas Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn gur dóigh sé cill Dara, ag tabhairt le tuiscint gurbh é sin cúis a bháis. 
D'éag Conghal féin go tobann sa bhliain 710. De réir ghluais i nAnnála Uladh, tharla sin de bharr taoma. Mhair roinnt mac ina dhiaidh, duine ar bith dóibh i ndáiríre iomráiteach, ina measc: Flann Gohan (bás 732) agus Conaing (died 733), maraithe i mbun chogaidh idir Cineál Chonaill agus Cineál Eoghain; agus Donnghal (bás 731). Tháinig tuaisceartach eile i gcomharbacht air mar Ard-Rí, Fearghal mac Maoil Dúin (bás 722) de Chineál Eoghain.
Fógartach mac Néill. Rí Bhreá agus Ard-Rí na hÉireann ba ea Fógartach mac Néill (bás 724), ar a glaodh air scaití Fógartach Ó Cearnaigh. Ba bhall é de chlann Uí Chearnaigh de Shíol Aodha Sláine d'Uí Néill an Deiscirt. Niall mac Cearnaigh Sotail (bás 701) ba ea a athair, agus Diarmait mac Áedo Sláine (bás 665), Ard-Rí, a shin-seanathair.
Rí Bhreá.
Is amhlaidh gurbh ionann Fógartach agus an té "Focortoch" a shínigh mar ráthóir "Cáin Adhamhnáin" ag Biorra sa bhliain 697. Feictear é sin chéad uair sna hannála Éireann agus é ag teitheadh ó láthair an chatha ag Claonadh sa bhliain 704, tar éis bua Ceallach Cualann (bás 715), rí na Laigean in éadan roinnt ríthe number Uí Néill an Deiscirt.
Sa bhliain 714, cuireadh Fógartach as a choróin mar rí Bhreá agus d'imigh sé ar deoraíocht chuig an mBreatain. Moladh é go ndearna an tArd-Rí, Fearghal mac Maoil Dúin (bás 722), é seo. Is níos dóichí é ámh gur thoradh é de coimhlint i measc Shíol Aodha Sláine, agus gur chuir a uncail Conall Grant (bás 718) an ruaig air, le cuidiú Mhurchadha na Mí (bás 715) de Chlann Cholmáin. Mharaigh Conall Murchadh an bhliain dár gcionn agus d'fhill Fógartach ar ais sa bhliain 716.
Bhí Fógartach ina chúis achrainn éigin sa bhliain 717 ag Aonach Tailtean, air a mharaigh "mac Ruba agus mac Dubh Sléibhe", ach tá easpa comhthéacs sna hannála chun an scéal a mhíniú. An bhliain dár gcionn, bhuaigh Conall ag Ceanannas in éadan chomhaontas ríthe Uí Néill an Deiscirt, ach mharaigh []Fearghal mac Maoil Dúin]] níos deireanaí sa bhliain úd.
Go luath sna 720idí, bhí tailte Fhógartaigh á n-ionsaí ag ríthe na Laigean agus Cathal mac Finghin, rí na Mumhan. Rinne Fearghal mac Maoil Dúin mar dhíoltas feachtais in éadan na Laigean, ach mharaigh fir na Laighean é ag Cath Alúine, ar an 11ú Nollaig 722. Mharaigh a dheartháir Aodh Laigean sa chath seo.
Ard-Rí.
Tháinig Fógartach i gcomharbacht ar Fhearghal mar Ard-Rí, ach ag Cath Cheann Deilgden, mharaigh a ghaol i bhfad amach uaidh agus a chomharba, "Cináed mac Írgalaig" d'Uí Chonaing as Breá Thuaidh. Ba shean-aighneas é seo; mharaigh athair "Cináeda" athair Fógartach sa bhliain 701. Ní luaitear é mar Ard-Rí ina thásc i nAnnála Uladh.
Sliochtaigh.
I measc a mhac (agus a gharmhac) tá a leanas:
Bhíodh a shliochtaigh (príomhshliocht Uí Chearnaigh lonnaithe ag Loch Gabhar) agus sliochtaigh a uncail Conall Grant (Síol Chonaill Graint lonnaithe ag Calatroim) in achrann a chéile i gcomhair cheannas Bhreá Theas.
Cináed mac Írgalaig. Rí Bhreá agus Ard-Rí na hÉireann ba ea Cainneach mac Iorghalaigh (Sean-Ghaeilge Cináed mac Írgalaig) (bás 728), ar a glaodh Cainneach Caoch ("Cináed Cáech") air.
Tosca.
Iorghalach mac Conaing (bás 702), iar-rí Bhreá, ba ea athair "Cináed", agus Muireann (bás 748) a mháthair. Ba bhall é d'Uí Chonaing as Cnóbha, de chuid Síol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt. 
De réir an tsean-nóis, rugadh "Cináed" agus é leathchaoch, tar éis dó Naomh Adomnán maidir a chuir ar shliochtaigh a athar, or gur mharaigh sé Niall mac Cearnaigh Sotal (bás 701), ball de mhuintir a chéile comhraic, Uí Chear lomnaigh de Bhreá Theas. Bhí Muireann trom ar "Chináed" ag an am, agus d'impigh sí ar an naomh géilleadh. Insítear i "nAnnála Easpacha na hÉireann" go ndúirt an naomh:
Réimeas.
Bhí "Cináed" i gcoróin i mBreá Thuaidh ón mbliain 718, b'fhéidir tar éis bhás Amhalaidh mac Congalaigh, agus i Breá iomlán ó 724 go 728. Bhain sé ríogacht Breá agus an ard-ríogacht amach, agus Fógartach mac Néill d'Uí Chearnaigh ag Cath Cheann Deilgean (Cill Dealga b'fhéidir).
Faightear imeachtaí dá réimeas i nAnnála Tiarnaigh, inar asserted a cheannas ar fud na tíre, imeachtaí nach tuairiscítear i mAnnála Uladh. Sa bhliain 725, ghabh sé na hUlaid, agus sa bhliain 726, chloígh sé na Laigin ag Cath Mhaíne.
Insítear i nAnnála Uladh gur aistríodh corp Naomh Adhamhnán go hÉirinn, agus gur cuireadh Cáin Adomnáin i bhfeidhm an athuair, sa bhliain 727.
Bás.
Sa bhliain 728, cloíodh agus maraíodh é le linn Chath Dhroim Corcainn (nó Druim Ciaráin, ní aithnítear an áit) ag Flaithbheartach mac Loingsigh de Chineál Chonaill, a chruthaigh féin mar Ard-Rí.
Molann an staraí T.M. Charles-Edwards gur tharla concas Chiannachta Bhreá le linn réimeas "Cináeda"; idir an Bóinn agus an Dealbhna ag Uí Chonaing, agus idir an Delvin agus an Life ag Uí Chearnaigh. Seachas Congalach Cnóbha sa 10ú haois, Ard-Rí deireanach na hÉireann den Síol Aodha Sláine ba ea é. Maraíodh a mhac, Domhnall (bás 749) ag Cath Ard Ciannachta.
Flaithbheartach mac Loingsigh. Ard-Rí na hÉireann ba ea Flaithbheartach mac Loingsigh (Sean-Ghaeilge Flaithbertach mac Loingsig (bás 765). Ba bhall é de Chineál Chonaill d'Uí Néill an Tuaiscirt. Loingsigh mac Aonghasa (bás 703), iarArd-Rí, ba ea a athair. Bhí ar i gcoróin ón mbliain 728 go 734.
Meastar go ndearnadh Ard-Rí de tar éis dó an iar-rí, Cainneach mac Iorghalaigh de Shíol Aodha Sláine, a chloígh ag Cath Dhroim Corcáin sa bhliain 728, áit a maraíodh Cainneach.
Le cuid mhór dá réimeas, bhí a chéile comhraic Aodh Allán de Chineál Eoghain go freasúra air Flaithbheartach's reign. Bhí sé mar chuspóir ag Aodh Magh Íotha ("Mag nÍtha"), i ngleann na Finne a théadh trí lár chríocha Chineál Chonaill, a ghabháil faoina cheannas. Sa bhliain 727, tharla Cath Dhroim Fornocht eatarthu. Sa bhliain 732, chloígh Aodh Flaithbheartach, agus maraíodh chol ceathar "Flann Gohan mac Congaile" sa chath úd. Tharla cath eile ar Mhaigh Íotha sa bhliain 733, inar maraíodh col ceathrar eile Fhlaithbheartaigh, "Conaing mac Congaile". Tharla cath eile fós ar an maigh sa bhliain 734.
De dheasca na maidhmeanna seo, d'iarr Flaithbheartach ar fhir an Dál Riada ach scriosadh a gcabhlach in inbhear na Banna sa bhliain 734. Deir Annála na gCeithre Máistrí níos lú iontaofa gur tháinig na hAlbanaigh chun cuidiú le Flaithbheartach a namhaid a sháinniú. Deir siad fosta gur throid na hUlaid agus Ciannachta Ghleann Geimhin ar son Aodha sa chath úd.
Tar éis an tsraith chatha seo, cuireadh Flaithbheartach as a choróin, nó d'éirigh sé as, agus chuaigh sé i mainistir Ard Mhacha isteach, ar a fuair sé bás sa bhliain 765.
Ard-Rí deireanach na hÉireann de Chineál Chonaill ba ea Flaithbertach, a mheastar de ghnáth, cé go maíonn mionlach d'fhoinsí gurbh Ard-Rí é Ruaidrí ua Canannáin (bás 950).
I measc mic Fhlaithbheartaigh bhí a leanas: Aodh Muindearg (bás 747) ar a glaodh Rí an Tuaiscirt air; agus Loingseach (bás 754) agus Murchadh (bás 767), ar a glaodh taoisigh Chineál Chonaill orthu. Phós a iníon, Dunlaith (bás 798) an Ard-Rí Niall Frossach (bás 778).
Fernand Braudel. Staraí Francach agus ceannaire ar Scoil Annales ab ea Fernand Braudel ( 24 Lúnasa 1902 - 27 Samhain 1985). Dhírigh a scoláireacht ar thrí phríomhthionscadal: "An Mheánmhuir" (1923-49, ansin 1949–66 ), "Sibhialtacht agus Caipitleachas" (1955–79), agus "Féiniúlacht na Fraince" (1970-85, neamhchríochnaithe). 
Eascraíonn a cháil i bpáirt óna chuid scríbhinní, ach níos mó fós ón rath a bhí air Scoil Annales a dhéanamh ina inneall taighde staire is tábhachtaí sa Fhrainc agus i gcuid mhaith den domhan tar éis 1950. 
Mar cheannaire ceannasach Scoil staireolaíochta Annales sna 1950idí agus na 1960idí, bhí tionchar ollmhór aige ar scríbhneoireacht na staire sa Fhrainc agus i dtíortha eile. 
Beathaisnéis.
Rugadh Braudel i Luméville-en-Ornois (ó 1943, cumaiscthe le Gondrecourt-le-Château agus mar chuid de), i département an Meuse, an Fhrainc. Thug a athair, a bhí ina mhatamaiticeoir nádúrtha, cúnamh dó ina chuid staidéir. 
Rinne Braudel staidéar ar roinnt mhaith Laidine agus beagán Gréigise freisin. Ag aois 7, bhog a theaghlach go Páras. Cuireadh oideachas ar Braudel ag an Lycée Voltaire agus sa Sorbonne, áit ar bronnadh "agrégé" sa stair air ag aois 20. Bhí sé ina mhac léinn ag Henri Hauser (1866-1946). 
Le linn dó a bheith ag múineadh in Ollscoil Algiers idir 1923 agus 1932, bhí sí faoi dhraíocht ag an Mheánmhuir agus scríobh sé roinnt páipéar ar láithreacht na Spáinne san Ailgéir sa 16ú haois. Le linn na tréimhse seo, chuir Braudel tús lena thráchtas dochtúireachta ar pholasaí eachtrach Rí Pilib II na Spáinne. Ó 1932 go 1935 bhí sé ag múineadh in sna "lycées" seo a leanas i bPáras (meánscoileanna nó ardscoileanna): Pasteur, Condorcet, agus Henri-IV. 
Tionchar.
Meastar go bhfuil Braudel ar cheann de na staraithe nua-aimseartha is mó de na staraithe a leag béim ar ról na bhfachtóirí mórscála socheacnamaíocha i ndéanamh agus i scríobh na staire 
Is féidir é a mheas freisin mar cheann de réamhtheachtaithe theoiric na gcóras domhanda. Ina chuid saothar léiríonn Braudel athrú réabhlóideach béime i gceird agus in anailís na staire ó dhaoine aonair nó imeachtaí go córais dhomhanda.
Aodh Allán. Rí Ailigh agus Ard-Rí na hÉireann ba ea Aodh mac Fearghail (Sean-Ghaeilge Áed mac Fergaile) (bás 743), ar a glaodh Aodh Allán ("Áed Allán") air. Fergal mac Máele Dúin, Ard-Rí, ba ea a athair. Ba bhall an rítheaghlach de Chineál Eoghain, géag d'Uí Néill an Tuaiscirt.
Teacht i réim.
Mharaigh a athair, Fearghal, sa bhliain 722 ag Cath Alúine, in éadan Murchadh mac Brain Uí Dhúnlainge. Bhí Flaithbheartach mac Loingsig de Chineál Chonaill ina rí Uí Néill an Tuaiscirt ag an am sin. Cloíodh Aodh Allán i mbinn chatha in aghaidh Flaithbheartaigh ag "Cath Mag nÍtha" sa bhliain 734. In ainneoin sin, d'éirigh nó cuireadh Flaithbheartach as a choróin go gairid ina dhiaidh sin, agus chuaigh sé sa joined the mhainistir ag Ard Mhacha isteach.
Chun freastal ar riachtanais bheith ina Ard-Rí, b'éigean don té bheith rathúil i mbun catha. Chuaigh Aodh in aghaidh na nUlad, a chéilí comhraic san a oirthear, faoi cheannas Aodha Róin den Dál Fiatach ag Fochaird. Chloígh Aodh Allán na hUlaid, agus mharaigh sé Aodh Róin agus ríking of Uí Eachach Chobha, agus bhain sé ceannas ar Chonaille Muirthemhne amach.
Cathal mac Finghin.
Sa bhliain 737, bhuail Aodh Allán le Cathal rí na nEoghanacht ag Tír Dhá Ghlas, is dócha ar thalamh neodrach don bheirt. Deir Byrne nach dócha é gur aithin Cathal údarás Aodha — ba bheag an tionchar a bhí ag Uí Néill sa deisceart — ach dá mbeadh Cathal ag súil le leas éigin ón gcruinniú, bheadh díomá air.
Is amhlaidh ámh go raibh cléirigh Ard Mhacha rí-shásta, óir go n-insítear i nAnnála Uladh, san iontráil i ndiaidh tuairisc an chruinniú, go raibh Cáin Phádraig i bhfeidhm in Éirinn. Is dócha dá bharr gur shocraigh siad áit speisialta i gcaitheamh na heaglaise, a cuid tailte agus tionóntaí, mar atá ordaithe sa Cháin.
Cath Átha Seanaigh.
Sa bhliain 738, throid Aodh Allán in éadan airm na Laigean i gCath Átha Seanaigh — Cath na Groans. Gortaíodh Aodh Allán agus maraíodh rí na Laigean, Aodh mac Colgan Uí Chinnsealaigh. Maraíodh fosta Bran Beag Uí Dhúnlainge, mac Mhurchadha mhic Bhrain Mut a chloígh athair Aodha Alláin sa bhliain 722. Déantar cuir síos fada sna hAnnála Éireann faoin gcath seo, mar shampla i nAnnála Uladh:
Is amhlaidh gur treascraíodh Uí Chinnsealaigh leis an maidhm seo, óir go raibh Uí Dhúnlainge i gceannas sa Laigin le trí chéad bhliain ina dhiaidh.
Bás agus comharba.
D'éag Aodh Allán sa bhliain 743, i mbun catha ag "Seredmag", clóite ag Domhnall na Mí de Clann Cholmáin. Faightear rann sna hannála a chum Aodh Allán mar dhea ar lá an chatha:
Tháinig Domhnall Mí i gcomharbacht ar Aodh Allán mar Ard-Rí. De réir Réine ríliostaí, tháinig Niall Frasach i gcomharbacht air mar Rí Ailigh, ach séanann foinsí eile. Ina thásc sa bhliain 764, tugadh an teideal 'rí an Tuaiscirt' ar Aodh Muindearg mac Flaithbheartaigh, rud a chuireann in iúl gur phríomhrí Uí Néill é, agus b'fhéidir ionadaí is Domhnaill ann. Rinneadh rí Ailigh de Mhaol Dúin mac Aodha Alláin (bás 788) in am trátha.
Niall Frasach. Rí Ailigh agus Ard-Rí na hÉireann den 8ú haois ba ea Niall mac Fearghail (Sean-Ghaeilge Niall mac Fergaile) (718–778). Fearghal mac Maoil Dúin (bás 722), Ard-Rí, ba ea a athair, agus Aodh Allán (bás 743), Ard-Rí, a dheartháir. Ba bhall de Chineál Eoghain, géag d'Uí Néill an Tuaiscirt, an rítheaghlach seo. Glaodh Niall Frasach ("Niall Frossach") air mar leasainm, óir a deirtear gur tharla ceathanna airgid, meala agus cruithneachta ag uair a bhreithe ag Fathain ar Inis Eoghain. 
Tar éis bhás a dearthár, rinneadh rí Ailigh de, agus bhí sé i gcoróin ann ón mbliain 743 go 770. Ceapadh an tArd-Rí nua, Domhnall Mí (bás 763) de the Chlann Cholmáin, céile comhraic Néill, Aodh Muindearg (bás 747) de Chineál Chonaill mar a ionadaí sa tuaiscirt. Sa bhliain 756, tharla coimhlint idir Niall agus Domhnall, a tháinig le buíon mhór na Laigean chomh fada is Maigh Mhuirtheimhne, i gContae Lú An lár inniu, ceantar a bhí le déanaí gafa faoina cheannas ag Aodh Allán deartháir Néill, sa bhliain 735.
Tháinig Niall i gcomharbacht ar Dhomjnall na Mí mar Ard-Rí sa bhliain 763. Meastar go suntasach go raibh síocháin i réim agus é i gcoróin. Cuireadh Cáin Naomh Pádraig i bhfeidhm arís sa bhliain 767. (Bhí Cáin Colm Cille curtha chun cinn ag Clann Cholmáin). Bhí Donnchadh Mí mac Domhnaill (bás 797) i mbun an t-ard-ríogacht a éileamh ón mbliain 770 ar aghaidh, agus é ar feachtas in éadan na Laigean. Sa bhliain 771, chuaigh Donnchadh ó thuaidh i gceannas slua mór sna blianta 771 agus 772. Meastar gur éirigh Niall as a choróin an éigin idir 772 agus 777, ach b'fhéidir chomh luath is 770". Fuair sé bás ar Oileán Í sa bhliain 778. 
Tháinig a nia Maol Dúin mac Aodha Alláin (bás 788) i gcomharbacht air mar rí Ailigh, agus Donnchadh na Mí de Chlann Cholmáin mar Ard-Rí.
Phós Niall Dunlaith (bás 798) de Chineál Chonaill, iníon an Ard-Rí, Flaithbheartach mac Loingsigh (bás 765). Rinneadh Ard-Rí dá mac Aodh Oirdní (bás 819).
Déanann an file Tuileagna Ó Maoil Chonaire tagairt dá bhreithiúnais i ndán dá chuid darb ainm "Labhram ar iongnaibh Éireann", a scríobh sé ocht gcéad bliain níos deireanaí.
Conchúr mac Donnchadha. Ard-Rí na hÉireann go freasúra ba ea Conchúr mac Donnchadha (Sean-Ghaeilge Conchobar mac Donnchada) idir 819 agus 833.
Donnchad Midi, Ard-Rí (733–797) ba ea athair Chonchúir, agus Fuirseach, bean uasal de Dhál nAraidi, a mháthair. Phós Conchobar "Land" iníon the former High-King Aodha Oirdní, iarArd-Rí. Bhí mac acu darb ainm "Atrí", a bhí ina chléireach ag Ard Mhacha, agus triúr mac eile Cathal, Eochócan agus "Cináed".
Feictear Conchúr don chéad uair mar phearsa stairiúil sa bhliain 802, nuair a roinn an tArd-Rí Aodh Oirdní mac Néill de Chineál Eoghain, deartháir céile (?; nó athair céile) Conchúir, tiarnas Chlann Cholmáin idir Conchúr agus Ailill. Cé gur dheartháireacha iad, mharaigh Conchúr Ailill an bhliain dár gcionn ag Ráth Chonaíolaigh, agus thóg dó féin amháin ann tiarnas go léir. Pas cúig bliana i ndiaidh sin, i gcomhaontas le rí na gConnacht, chuaigh Conchúr ar fheachtas Ard-Ríogachta. Chloígh sé a iarpatrún Aodha, ach níor aithníodh é Ard-Rí go dtí bás Aodha sa bhliain 819.
Tá mba Ard-Rí é, chuaigh col ceathrar Aodha, Murchadh mac Maoil Dúin, i ngleic leis, agus cinneadh déanta aige le muintir Chonchúir féin, Síol Aodha Sláine. Cuireadh an feall seo in iúl do Chonchúr, agus sa bhliain 822, bhain sé a dhíoltas amach "le hár thar a bheith uafásach"." Sa bhliain 823, rinne Conchúr comhaontas le Feilimí mac Criomhthainn, rí na Mumhan (820–847). Agus Conchúir ag iarraidh ámh an Mhumha agus a rí a chur faoina cheannas, d'éirigh Feilimí míshásta, agus as 827 ar aghaidh, bhí sé i bhfreasúra an ard-rí.
Ní fios conas a fuair Conchobar bás sa bhliain 833, ach bhí na Lochlannaigh i mbun creach arís ag an am. Adhlacadh é i Mainistir Chluain Ioraird.
Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha. Duine de mhóramhránaithe sean-nóis na hÉireann ab ea Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha, a rugadh Seosamh Mac Donncha (mí Lúnasa 1943 - 9 Meán Fómhair 2017). Saineolaí, ní hamháin ar an traidisiúin amhránaíochta ach ar gach gné d’oidhreacht, de sheanchas agus de stair a cheantair dhúchais Ghaeltachta.
Saol.
Ba as an Aird Thiar, cúpla míle siar ó shráidbhaile Charna féin, do Josie Sheáin Jeaic. Duine de cheathrar mac a bhí ag Máire Chathail (Ní Uaithnín) (1908–1985), a mháthair, agus Seán Jeaic Mac Donncha (1904–1986), a athair. Is óna athair Seán Jeaic a fuair sé a chuid amhrán i dtosach. Tháinig Alan Lomax chuige in 1951 le hamhráin a fháil uaidh agus is léir gur thuig sé go raibh cáilíocht speisialta ag baint le léiriú an dúchais san áit de bharr na teagmhála sin.
Iascaire ab ea Josie. Bádh a dheartháir, Johnny Sheáin Jeaic, ar Chuan na Gaillimhe sa bhliain 2009. Tháinig Josie slán as an tubaiste sin inar bádh a  dheartháir.
Amhránaíocht.
Bhuaigh Josie Sheáin Jeaic Corn Uí Riada, príomhghradam an tsean-nóis trí bhabhta – i 1971, 1978 agus 1982.
Thug Josie turais ar Albain mar chuid de Chuairt na bhFilí agus ar Shasana le Comhaltas Ceoltóirí Éireann. I 1976 bhí sé ar dhuine de bhuíon ceoltóirí Éireannacha a thug turas ar an Libia.
Ceapadh ina amhránaí cónaithe é in Ionad an Léinn Éireannaigh in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh in 2003-2004. Bhronn an Ollscoil chéanna máistreacht oinigh air sa bhliain 2012.
Bronnadh Gradam Shean-Nós Cois Life ar Josie Sheáin Jeaic ag ócáid i gClub na Múinteoirí ar an 1 Aibreán. Ach bhí an tinneas a thug a bhás ag treisiú taca an ama sin.
Eugenius Warming. Luibheolaí Danmhargach ab ea Johannes Eugenius Bülow Warming (3 Samhain 1841 - 2 Aibreán 1924), ar a dtugtar Eugen Warming, agus ar dhuine de phríomhbhunaitheoirí disciplín na héiceolaíochta 
Scríobh Warming an chéad téacsleabhar (1895) ar éiceolaíocht phlandaí, mhúin sé an chéad chúrsa ollscoile san éiceolaíocht agus thug sé brí agus ábhar don choincheap. “Más féidir duine amháin a ainmniú chun onóir a thabhairt dó mar bhunaitheoir na héiceolaíochta, ba cheart go mbeadh tosaíocht ag Warming”.
Líonmhaireacht (éiceolaíocht). San éiceolaíocht, is í an líonmhaireacht áitiúil an ionadaíocht choibhneasta atá ag speiceas in éiceachóras áirithe. 
De ghnáth, déantar é a thomhas mar líon na n-aonán a fhaightear in aghaidh an tsampla. Tagraítear don chóimheas líonmhaireachta de speiceas amháin le speiceas eile nó níos mó a chónaíonn in éiceachóras mar líonmhaireacht choibhneasta speicis. Tá an dá tháscaire ábhartha le haghaidh bithéagsúlachta a thomhas.
Aiféala. Brón faoi ghníomh a bheadh déanta ag an duine féin is ea aiféala, cé nach briseadh deonach dualgais a bheadh i gceist, b'fhéidir.
Tim Armstrong.  
Is scríbhneoir ficsin Meiriceánach agus scoláire é Tim Armstrong a chónaíonn ar an Eilean Sgiathanach in Albain.
Is as Seattle do Tim Armstrong ó thús. Tá sé ag cur faoi in Albain ó bhí bliain an dá mhíle ann. Is i measc cheoltóirí punc Dhún Éideann a d'fhoghlaim sé Gaeilge na hAlban i dtosach, agus é ina bhall den bhanna ceoil, Mill a h-Uile Rud. Bhí baint aige le roinnt bannaí ceoil punc in Brunswick, Maine go déanach sna hochtóidí; Officer Friendly ina measc. 
Tháinig Mill a h-Uile Rud le chéile sa bhliain 2003.
Sa bhliain 2005, bhog Armstrong go hAlbain le staidéar lánaimseartha a dhéanamh ar an tsochtheangeolaíocht. Thosaigh sé amach ina thaighdeoir bitheolaíochta, ach sa bhliain 2009, bronnadh PhD air sa tsochtheangeolaíocht, ó Ollscoil Obar Dheathain agus ó Shabhal Mòr Ostaig. 
Tá sé ina léachtóir sinsearach agus ina thaighdeoir i Sabhal Mòr Ostaig faoi láthair.
Foilsíodh go leor saothar dá chuid le blianta anuas, i nGaeilge na hAlban agus i mBéarla araon; ar an micribhitheolaíocht, ar an gceol, sa teoiric shóisialta agus sa phleanáil teanga chomh maith leis an bhficsean. Bhí baint aige freisin le bannaí ceoil eile, Nad Aislingean, agus Na Gathan.
Tá sé ag obair faoi láthair ar a dhara húrscéal, An Luingeas Dorcha air Fàire.
Maolcheann. Sna 1600idí i Sasana, tugadh an leasainm na Maolchinn, nó uatha Maolcheann, ar na Parlaimintigh mar bhí gruaig an-ghearr orthu.