Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cath Tampere. I gCogadh Cathartha na Fionlainne, mhair Cath Tampere ón 16 Márta go dtí an 6 Aibreán 1918. De thoradh an chatha, shealbhaigh na Gardaí Bána an áit ba mhó tionsclaíochta sa tír ó na Gardaí Dearga. Ullmhúcháin don chath faoi Tampere ab ea an briseadh tríd an bhfronta a rinne na Bána i Länkipohja i gceantar Längelmäki taobh thoir thuaidh den chathair, chomh maith leis na cathanna lastuaidh agus taobh thiar thuaidh de Tampere ar feadh na líne a rith trí Vilppula, Kuru, Kyröskoski agus Suodenniemi. Nuair a bhuaigh na Bána na cathanna i Lempäälä ar an 24 Márta agus i Siuro ar an 26 Márta, bhí Tampere imdhruidte ag na Bána.
Bhí cath Tampere ar an gcath ba mhó a cuireadh i gCríoch Lochlann riamh, agus 16,000 saighdiúir páirteach ann ar an taobh Bán, 14,000 ar an taobh Dearg. Faoin am seo, bhí na Dearga ag éirí cleachta ar an gcogadh, agus iad dáigh dána dásachtach ag cosaint na cathrach. Níor thaise do na Bána ach an oiread, nó chuir siad rogha a dtrúpaí sa chath. Ar Dhéardaoin Mandála na Fola, an 28 Márta, bhí na Dearga ábalta fanacht ar foscadh agus aimsiú ceart a fháil, agus d'éirigh leo an-éirleach a dhéanamh ar na Bána. Maraíodh leathchéad fear de na hóglaigh a fuair oiliúint sa Ghearmáin, agus chaill aonaid áirithe san Arm Bán níos mó ná fear as gach beirt.
An t-ionsaí a shocraigh an scéal sa deireadh, cuireadh tús leis le lámhach láidir airtléire a bhí dírithe ar lár na cathrach, ar an 3 Aibreán 1918. Bhí trúpaí an dá thaobh ag cur troda faoi gach teach, mar is dual do chathanna cathrach. San am seo, freisin, ní raibh mórán eachtrannach páirteach sa chathair, nó bhí an chuid ba mhó de na Rúisigh glanta as an tír, agus ní raibh teacht na nGearmánach ach ar na bacáin.
Maraíodh 700-900 duine de na Gardaí Bána. Chaill na Gardaí Dearga 1,000-1,500 duine, ina measc Hugo Salmela, duine de na hoifigigh ab fhearr dá raibh acu. Cimíodh 11,000-12,000 Garda Dearg. Fuair 71 sibhialtach bás, an chuid ba mhó acu faoi chith na n-urchar as na gunnaí móra airtléire. Chuaigh cuid mhór de na sibhialtaigh ar lorg foscaidh sna teampaill, ar nós Ard-Eaglais Tampere agus in Eaglais Alastair ("Aleksanterinkirkko"). Chuaigh ceantair áirithe den chathair, go háirithe Tammela agus Kyttälä, de dhroim an tsaoil go hiomlán.
I ndiaidh chath Tampere, thréig na Dearga iarthar na tíre. Bhí cathanna móra á gcur in oirthear na Fionlainne i gcónaí, go háirithe timpeall Viipuri. Ghabh na Bána an chathair sin ar an 29 Aibreán. Bhí 18,500 saighdiúir Bán agus 7,000 duine de na Gardaí Dearga páirteach sa chath seo. Fuair leathchéad fear de na Bána bás sa chath seo, agus dealraíonn sé gur bhásaigh deichniúr nó dáréag ar an taobh Dearg in aghaidh gach Garda Bán acu siúd. Cimíodh na mílte Dearga freisin, agus tháinig na Bána i seilbh an-chreiche: trí chéad gunna mór airtléire, dhá chéad inneallghunna, traein armúrtha, agus cuid mhór bia agus lón cogaidh.
An tSicilis. Teanga Rómánsach í an tSicilis a labhraítear sa tSicil. Tá an chanúint sin le cloisteáil ar fud na Sicile agus na n-oileán beag ina timpeall. Thairis sin, labhraítear canúintí gaolmhara i gcodanna de réigiúin Puglia agus Calabria ar an mórthír. Ar ndóigh, is féidir teacht trasna ar imirceánaigh ón tSicil i dtíortha móra an Bhéarla, na Stáit Aontaithe ach go háirithe, a bhfuil an teanga go líofa acu i gcónaí.
Fuair an tSicilis cuid mhaith focal ar iasacht ón nGréigis, ón Araibis, ón tSean-Fhraincis. Is deacair a rá, áfach, cathain a thosaigh sí á forbairt. Níl na teangeolaithe cinnte, ar mhair aon leagan den Laidin thruaillithe á labhairt nuair a bhí na hArabaigh i seilbh an oileáin, nó ar cuireadh an chéad síol leis an tSicilis i ndiaidh bhlianta an Arabachais. Tá sé sábháilte a rá nach bhfuil an tSicilis leath chomh sean leis an tSairdínis, ach mar sin féin, maireann cúpla focal sa teanga a bhfuil an-seanchuma orthu. Más fíor nár tháinig an Laidin thruaillithe, as ar fáisceadh an tSicilis, - más fíor nár tháinig sí go dtí an tSicil ach i ndiaidh imeacht na nArabach, b'as Cúige Campania ba mhó a tháinig sí, agus blas na gcríoch sin uirthi. 
Ní úsáidtear mórán Sicilise i litríocht inniu, ach amháin ar mhaithe leis an gcanúnachas. Ina dhiaidh sin féin, tá traidisiún liteartha ag an gcanúint a théann siar a fhad leis an dara nó an tríú haois déag. Sna blianta sin, bhí scoil filíochta ag cumadh dánta agus laoithe Sicilise san oileán in aithris ar fhilíocht na dtrúbadóirí i nDeisceart na Fraince.
Bhí an-tionchar ag an tSicilis ar an Máltais. Araibis ab ea an Mháltais ar dtús, ach ghlac sí leis na mílte iasachtaí ón tSicilis, i gcruth is nach bhfuil ann inniu ach focail Sicilise agus iad fáiscthe isteach i bhfráma na gramadaí Araibise. Fiú na focail a fuair an Mháltais ón Iodáilis chaighdeánaithe, is dual don Mháltach iad a fhuaimniú mar a d'fhuaimneodh an Sicileach iad, agus a chuma sin ar an litriú Máltaise. Mar shampla, "teatru" is ea an focal Máltaise ar an "amharclann", agus ní "teatro". 
Níltear cinnte, an bhfuil mórán todhchaí i ndán don tSicilis, áfach. De réir mar atá an scoil ag cur na hIodáilise caighdeánaithe i mbéal na ndaoine óga, tá an tSicilis ag imeacht. Is dócha gurb é Mafia an chosaint is fearr atá ag an teanga, íorónta go leor. Nó is léir go bhfuil sé ag teacht isteach úsáideach ag na coirpeoirí teanga rúnda a bheith acu nach bhfuil intuigthe ag na péas.
Sna meáin.
Tá roinnt mhaith den chaint i gcuid a dó den tríológ The Godfather i Sicilianu. Chaith Robert De Niro agus roinnt de na haisteoirí eile roinnt míonna sa tSicil ag foghlaim na canúna sular cuireadh tús leis an scannánú.
An tSairdínis. Labhraítear Sairdínis sa tSairdín. Is í an Iodáilis teanga oifigiúil na Sairdíne cosúil leis an gcuid eile den Iodáil, ach úsáideann muintir dhúchasach an oileáin canúintí atá níos gaire don tseanLaidin féin ná don Iodáilis. Mar sin, is féidir a rá go bhfuil a leithéid de theanga ann agus an tSairdínis, nó "Sardu". 
Tá an teanga roinnte ina dhá príomhchanúint, mar atá, an Logudóiris agus an Champadáinis, agus iad chomh difriúil le chéile is go bhfuil sé beagnach dodhéanta aon teanga liteartha amháin a chaighdeánú don bheirt acu. Leis an scéal a dhéanamh níos casta fós, labhraítear dhá chanúint eile sa tSairdín nach ndearcann lucht a labhartha orthu mar Shairdínis, is é sin, an tSasáiris agus an Ghalúiris. Le fírinne, is fearr a rá gur canúintí Corsaicise iad seo, más fíor nach canúintí Iodáilise iad. Thairis sin, is í an Chatalóinis teanga Chathair Alghero.
Pachacuti. Ba rí Inceach é Pachacuti, nó "An Talamhchroitheadóir". Níor thosaigh Impireacht na nInceach ag leathadh ach le linn Pachacuti. Bhí sé ar an naoú Sapa Inca a rialaigh ríocht Cuzco, agus tháinig sé i dtreis sa bhliain 1438. 
Saighdiúir den chéad scoth a bhí ann, de réir scéalaíocht na nInceach, agus tháinig a éirim chun solais ina fhear óg dó. Deirtear go raibh na "Chankas" ag ionsaí Cuzco, agus idir athair agus dheartháir Pachacuti ag teitheadh lena n-anam. (Ba iad na "Chankas" an treibh is mó a bhí ag déanamh scime do na hIncigh ag an am, agus cónaí orthu i réigiún Apurimac.) Ba é Pachacuti a spreag arm na nInceach chun a ndúiche féin a chosaint, agus faoi dheireadh fuair siad an ceann is fearr ar an namhaid. Chuaigh Pachacuti i dtáin na laochra, agus deireadh na scéalaithe ina dhiaidh sin gur éirigh na clocha féin amach le troid a chur ar na "Chankas".
Le cuidiú a mhic, Tupac Yupanqui, d'éirigh le Pachacuti impireacht a dhéanamh den chathairstát. Sa bhliain 1471, nuair a fuair sé bás, bhí Peiriú agus an Bholaiv (de réir theorainneacha an lae inniu) sealbhaithe aige do na hIncigh, chomh maith le cuid den tSile, d'Eacuadór, agus de thuaisceart na hAirgintíne. 
Bhí ciall aige do chúrsaí riaracháin freisin, nó ba eisean a dhealaigh an Impireacht ina ceithre chúige. Chuir sé gobharnóir nó "apo" os cionn gach cúige, agus miontaoisigh, "t'oqrikoq" os cionn na gceantar agus iad dílis don "apo". Mar sin féin, d'fhéach sé chuige nach mbeadh smacht ag an "apo" ar na sagairt áitiúla ná ar na saighdiúirí a bheadh ar garastún sa chúige. Nuair a tháinig na Spáinnigh chun na hImpireachta bhí timpeall 15 "t'oqrikoq" faoi gach "apo", ach is dócha nach raibh an oiread sin acu ann agus Pachakuti á gcur ar bun.
Creidtear freisin gurbh é Pachacuti a bhunaigh na "mitimaes", agus iad cosúil le plandálacha Gallda in Éirinn - coilínithe a chuirtí ina gcónaí i gceantair fhorghafa le go bhfoghlaimeodh muintir na háite teanga agus nósanna na nInceach.
D'ainneoin a raibh d'eolas ag Pachacuti ar chúrsaí riaracháin, ní dhearna sé rialacha a bheartú le comharbas an "Sapa Inca" a shocrú. Is mór a bhí an Impireacht thíos leis, nó mura mbeadh clann mhac an "Sapa Inca" umhal do cheann aitheanta, ba bhaolach go mbeadh sé ina chogadh eatarthu leis an scéal a réiteach.
Cailleadh Pachacuti sa bhliain 1471. Ba é a mhac, an ginearál éirimiúil Tupac Inca Yupanqui, a fuair céim "Sapa Inca" ina dhiaidh.
Aman. Tír shamhailteach sa Mheán-Domhan is ea Aman.
In Aman a bhí cónaí ar na "Valar", is é sin, ar na "miondéithe" nó na hardaingil a bhí cosúil le déithe na miotaseolaíochtaí Gréagacha, Rómhánacha agus Gearmánacha. Ós rud é gur Caitliceach cráifeach ab ea Tolkien, ba leasc leis ollchruinne mhiotasúil a chruthú nach mbeadh aon Dia amháin os a cionn, agus mar sin, chuir sé Eru Ilúvatar ag rialú Arda. Ón taobh eile de, bhí dúil aige riamh sna miotaseolaíochtaí réamh-Chríostaí agus ina gcuid déithe freisin, agus chruthaigh sé na "Valar". B'as Aman ó dhúchas do na síóga, na h"Eldar", chomh maith.
Númenor. Oileán samhailteach sa Mheán-domhan is ea Númenor. Bhí an t-oileán úd "Númenór" suite san Fharraige Mhór - nó sna Farraigí Dealaitheacha, "The Sundering Seas" - idir Aman agus an Meán-Domhan. Bhronn na "Valar" ar na Daoine é, ó tháinig na Daoine chun fortachta do na hEilbh le linn Chogadh na Seod, cogadh a chuir na hEilbh ar Morgotħ, an "Vala" a d'iompaigh ina "dhiabhal". Mar sin, thug muintir Númenór "Yôzâyan", nó Tír an Bhronntanais, ar Númenór ina dteanga féin, an teanga "Adûnaic". Bhí teangacha na nEalbh, an teanga "Sindarin" agus an teanga "Quenya", á labhairt is á staidéar go forleathan i Númenór.
Bhí déanamh na réalta ar Oileán Númenór, agus é roinnte ina shé réigiún: an cúig leithinis (Andustar, Hyarnustar, Hyarrostar, Orrostar agus Forostar) agus an séú réigiún i lár an oileáin (Mittalmar). I lár Mittalmar a bhí sliabh Meneltarma, agus ar mhullach an tsléibhe, thagadh slua mór de mhuintir an oileáin le chéile trí huaire in aghaidh na bliana, le h"Erukyermë" (teacht an Earraigh), "Erulaitalë" (lár an tsamhraidh) agus "Eruhantalë" (altú an fhómhair) a cheiliúradh agus buíochas is urraim a thabhairt d'Eru Ilúvatar. B'é Armenelos príomhchathair Númenór, agus bhí an cuan úd Rómenna in oirthear an oileáin suite taobh istigh de chríocha Mittalmar, idir an dá leithinis úd Orrostar agus Hyarrostar. 
D'iompaigh muintir Númenór ina seoltóirí agus ina mairnéalaigh mhóra, go háirithe faoi cheannas Vëantur, a bhí ina cheannasaí ar chabhlach an rí (tá cur síos air seo le léamh sa scéal "Aldarion and Erendis", sa leabhar "Unfinished Tales"). Bhí sé de gheasa orthu, áfach, gan seoladh chomh fada siar leis an Ríocht Bheannaithe. I rith an ama, thosaigh an cosc seo ag cur isteach orthu, ó shíl siad go mbeadh neamhbhásmhaireacht agus saol síoraí suthain ar fáil sna Tailte Neamhbhásmhara. Sa deireadh, d'éirigh siad as Eru Ilúvatar a urramú agus teangacha na nEalbh a labhairt. Ansin, ghléas an rí Ar-Pharazôn fórsa sluaíochta de longa leis an Ríocht Bheannaithe a ionsaí agus an neamhbhásmhaireacht a bhaint amach do na Daoine le lámh láidir. Nuair a chuaigh an fórsa sluaíochta i dtír thiar in Aman, áfach, tháinig feirg ar Eru Ilúvatar, agus bhain sé an Bronntanas de na Daoine: chuir sé Númenór i dtóin phoill leis an gcuid is mó de mhuintir an oileáin. 
Ar dtús, diosca mín leibhéalta ab ea Imbar. Nuair a chuaigh muintir Númenór in anuabhar air, áfach, chuir Eru Ilúvatar athrú cuma ar an domhan: bhain sé an Ríocht Bheannaithe de dhromchla an Domhain, agus rinne sé liathróid de: anois, má chuaigh longa na ndaoine ar lorg Aman, níor tháinig siad sa deireadh ach ar an áit ar imigh siad.
Cath Poltava. Throid fórsaí na Rúise agus na Sualainne in aghaidh a chéile i gCath Poltava ar an 27 Meitheamh 1709 san Úcráin. Bhuaigh Peadar Mór na Rúise ar Karl XII sa chath seo. I ndiaidh an chatha, thit Impireacht na Sualainne as a chéile.
Sárimreoirí na Bliana 2007. Is liosta é seo de na himreoirí a fuair ainmniúcháin agus a roghnaíodh mar Shárimreoirí na Bliana don bhliain 2007.
Ainmniúcháin.
Fógraíodh na hainmniúcháin don bhliain 2007 ar an 27 Meán Fómhair, 2007.
Iománaíocht.
Cúl báirí: Damien Mac Éinrí (Loch Garman), Brian Mac Muirí (Luimneach), Dónal Óg Ó Cíosóg (Corcaigh) 
Lán-tacaithe: Mícheál Caomhánach (Cill Chainnigh), Nollaig Ó hÍcí (Cill Chainnigh, Seán Tirial (Cill Chainnigh), Seámus Ó hÍcí (Luimneach), Stiofán Ó Luasaigh (Luimneach), Damien Roghaill (Luimneach), Déaglán Ó Fainín (Tiobraid Árann), Aodhán Ó Cearnaigh (Port Láirge), Ceiteach Rosaitear (Loch Garman) 
Leath-tacaithe: Tomás Breathnach (Cill Chainnigh), Antóin de Brún (Port Láirge), Cainneach Mac Craith (Port Láirge), Marcas Ó Foghlú (Luimneach), Brian Ó Gadhra (Luimneach), Éamann Ó Corcáin (Tiobraid Árann), Conor Ó Mathúna (Tiobraid Árann), Seán Óg Ó hAilpín (Corcaigh), Seán Ó Laoi (Gaillimh)
Lár na páirce: Mícheál Breathnach (Port Láirge), Séamas Mac Giolla Phádraig (Cill Chainnigh), Derek Ó Loinn (Cill Chainnigh), Tomás Ó Cionnaith (Corcaigh), Gearóid Ó Conchúir (Corcaigh), Dónal Ó Grádaigh (Luimneach)
Leath-tosaithe: Oilibhéar Ó Moráin (Luimneach), Mícheál Mac Gearailt (Luimneach), Eoin Ó Lorcáin (Cill Chainnigh), Máirtín Mac Cumascaigh (Cill Chainnigh), Stiofáin Ó Maolanfaidh (Port Láirge), Dónal Ó Sheancháin (Port Láirge), Ailéin Ó Céirín (Gaillimh), Beircheart Ó Conchúir (Corcaigh), Séamas de Siún (Laois)
Lán-tosaithe: Aindriú Ó Seachnasaigh (Luimneach), Liam Ó Duibhir (Cill Chainnigh), Éamann Ó Braonáin (Cill Chainnigh), Anraí Ó Sibhleáin (Cill Chainnigh), Eoin Mac Craith (An Clár), Séamus de Priondragás (Port Láirge), Seán Ó Maoláin (Port Láirge), Niall Ó Rónáin (Corcaigh), Ciarán Ó Murchú (Corcaigh)
Gramadach na Fionlainnise. Tá gramadach na Fionlainnise bunaithe ar an táthú. Is é sin, is gnách iarmhíreanna éagsúla a úsáid in áit na bhfocal scoite.
Is féidir an prionsabal seo a ghléiniú le cúpla sampla:
Anailís ar an sampla: 
Tá saibhreas ar leith ag baint leis an mbriathar, a bhfuil an dúrud foirmeacha infinideacha aige:
agus leis an ainmfhocal, agus an oiread tuiseal atá aige:
Cé go bhfuil sé deacair ag an bhfoghlaimeoir na míreanna seo uile a úsáid, is gá cuimhne a choinneáil air gur imir na teangacha Ind-Eorpacha, go háirithe na teangacha Gearmáinice ina timpeallacht an-tionchar ar úsáid na Fionlainnise, agus, ainneoin shaibhreas na bhfoirmeacha, níl sé dodhéanta cuid mhór de ghramadach na Fionlainnise a mhíniú i dtéarmaí na gramadaí traidisiúnta atá bunaithe ar ghramadach na Laidine.
Gebhard Leberecht von Blücher. Marascal machaire Prúiseach ab ea Gebhard Leberecht von Blücher (16 Nollaig 1742 – 12 Meán Fómhair 1819. Rugadh é i Rostock i dtuaisceart na Gearmáine. Bhí sé i gceannas ar airm na Prúise le linn Chogaí Napóilean. Fuair sé bás in Krieblowitz, in Schlesien.
Mikael Agricola. Easpag Fionlannach ab ea Mikael Agricola (t.1510 – 9 Aibreán 1557). Bhí baint láidir aige leis an an Reifirméisean Protastúnach sa tSualainn agus san Fhionlainn. Ba é Mícheál Agricola a chruthaigh an chéad cheartlitriú don Fhionlainnis, cé go raibh focail Fhionlainnise curtha ar pár roimhe sin i lámhscríbhinní Laidine san Fhionlainn, logainmneacha ach go háirithe. 
Bhunaigh Agricola an litriú sin ar an tSualainnis, ar an nGearmáinis, agus ar an Laidin. Ina dhiaidh sin, áfach, is iomaí craiceann a chuir an Fhionlainnis scríofa di go fóill.
Hemminki Maskulainen.  Cé gurbh é Iacób Finno a scríobh an chéad leabhar d'iomainn eaglasta as Fionlainnis, is mó a choinnítear cuimhne ar Hemmingius Henrici (1550–1619) (nó "Hemminki Hollo" - is minic a thugtar "Maskun Hemminki" nó "Hemminki Maskulainen" air freisin, is é sin, Hemminki ó Masku, ó b'as Masku in iardheisceart na Fionlainne dó) mar fhile eaglasta. 
I dtús na seachtú haoise déag, d'fhoilsigh sé an bailiúchán d'iomainn "Yxi Wähä Suomenkielinen Wirsi-kirja" ("Leabhar beag amháin d'amhráin eaglasta Fionlainnise"). Cantar cuid mhaith de na hamhráin i dteampaill na Fionlainne inniu féin.
Ericus Erici Sorolainen. Easpag Fionlannach ab ea Ericus Erici Sorolainen (1546 - 1625). Bhí baint aige leis an bpolaitíocht agus le litríocht na Fionlainnise. Easpag ab ea é ó 1583 ar aghaidh. Sna 1620idí, chuir sé in eagar díolaim seanmóireachta. Scríobh sé caiticiosma Fionlainnise freisin. Maidir le Paavali Juusten, b'as Laidin ba mhó a bhí sé ag scríobh, ach scríobh seisean caiticiosma sa teanga dhúchais freisin.
Juhana Cajanus.  Scríbhneoir Fionlannach ab ea Juhana Cajanus (27 Nollaig 1655 – 27 Meitheamh 1681). Scríobh sé an t-iomann mór faoi ghiorra an tsaoil "Yxi Hengellinen Weisu" ("Amhrán Spioradálta Amháin"), a aithnítear freisin mar "Katoovaisuudesta" ("Faoi Neamhbhuaine an tSaoil") nó ar na chéad fhocail, "Etkös ole ihmisparka aivan arka" ("Nach bhfuil tú scanraithe amach, a dhuine bhoicht"):
Mattias Salamnius.  Ba scríbhneoir Fionlannach é Mattias Salamnius (1650-1691). Sa bhliain 1690, chríochnaigh sé a dhán fada eipiciúil faoi bheatha Íosa Críost, "Ilo-laulu Jesuxesta" ("An tAmhrán Suairc faoi Íosa"):
Daniel Juslenius. Scríbhneoir Fionlannach ab ea Daniel Juslenius (10 Meitheamh 1676 – 17 Iúil 1752). Ba é Juslenius a bhreac síos an chéad fhoclóir Fionlainnise, "Suomalaisen sana-lugun coetus". Tháinig an foclóir amach sa bhliain 1745. San am sin, ní raibh ach litríocht reiligiúnda á saothrú as Fionlainnis. 
Saol.
Bhí Juslenius an-díograiseach faoin teanga, ach is dócha go ndeachaigh sé thar fóir ó am go ham. Mar shampla, sa bhliain 1700, scríobh sé "Aboa vetus et nova", tráchtas Laidine faoi chultúr na Fionlainne, agus is é an rud a d'áitigh sé sa saothar seo ná gurbh as an bhFionlainn do na Gréagaigh agus do na Rómhánaigh ar dtús! 
Ba é Juslenius a scríobh "Vindiciae Fennorum ("Suomalaisten puolustus")" freisin, sa bhliain 1703.
Dong Hoi. Is cathair í Dong Hoi (nó "Đồng Hới") i Vítneam. Príomhchathair Chúige Quang Binh is ea í. Tá breis is 100,000 duine ina gcónaí sa chathair.
An Mheán-Ghaeilge. Ba í an Mheán-Ghaeilge ("Gaoidhealg" as Mheán-Ghaeilge) príomhtheanga na hÉireann, hAlban agus Mhanann ón 10ú haois go dtí an 12ú haois.
De réir a chéile, tháinig meath ar thraidisiún scríofa na Sean-Ghaeilge, agus an Mheán-Ghaeilge ag teacht ina háit. Teanga cineál measctha is ea an Mheán-Ghaeilge, nó is deacair aon chaighdeán nó norm ceart a leagan amach di. Tá idir chaint na ndaoine agus ghramadach chasta na Sean-Ghaeilge ag dul trí chéile sa Mheán-Ghaeilge, agus thairis sin, is féidir forcheartú a fheiceáil ansin - is é sin, iarrachtaí teipthe ar chloí le caighdeán na Sean-Ghaeilge nach bhfuil ceart de réir an chaighdeáin sin "ná" de réir chaint na ndaoine.
Tabhair faoi deara go dtugann téacsleabhair áirithe "Meán-Ghaeilge" ar an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach freisin. Ní botún é seo go díreach, ach cleachtas a d'imigh as úsáid idir an dá linn.
Helen Hunt. Is ban-aisteoir agus stiúrthóir í Helen Hunt (a rugadh ar an 15 Meitheamh, 1963), a bhfuil clú uirthi mar gheall ar an tsraith theilifíse "Mad About You", agus scannáin Hollywood.
Julia Roberts. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Julia Roberts (a rugadh ar an 28 Deireadh Fómhair, 1967), a tháinig cáil uirthi i dtús na 1990idí le scannáin grinn rómánsúil ar nós "Pretty Woman" (1990).
Deirtear gur bhfiú $140 milliúin í agus dúirt an irisleabhar "People", gurbh í Roberts ceann de na daoine is dathúla ar an domhan.
Cameron Diaz. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Cameron Diaz (a rugadh ar an 30 Lúnasa, 1972), tá clú uirthi mar gheall ar a cuid rólanna i scannáin grinn is mó, ar nós "There's Something About Mary" agus "My Best Friends Wedding". Is í an ban-aisteoir is rathúla i Hollywood ó thaobh tuarastal de. Saothraíonn sí thart ar 25$ milliúin do gach scannán a dhéanann sí.
Faye Dunaway. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Faye Dunaway (a rugadh ar an 14 Eanáir, 1941), a bhí i scannáin mór le rá sna 1960idí agus sna 1970idí, mar shampla "Bonnie and Clyde", "Chinatown" agus "Network".
Halle Berry. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Halle Berry (a rugadh ar an 14 Lúnasa 1966), a tháinig chun cinn go mór i Hollywood nuair a bhain sí Gradam an Acadamh don phríomhpháirt a bhí aici sa scannán "Monster's Ball" i 2001.
Shirley MacLaine. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Shirley MacLaine (a rugadh ar an 24 Aibreán, 1934), a bhfuil ní amháin meas leitheadach uirthi i Hollywood ar son a gcuid aisteoireachta, ach ar son a cuid scríbhneoireachta, gníomhachas, damhsa agus creideamh spioradálta. Tá sí ina dheirfiúr ag an aisteoir Warren Beatty.
Shania Twain. Is ceoltóir ceol tuaithe agus pop Ceanadach í Shania Twain (a rugadh ar an 28 Lúnasa, 1965), a bhfuil aird an domhan tarraingthe uirthi ó d'eisí sí an t-albam fíor-rathúil "Come On Over" sa bhliain 1997.
Gradaim agus ainmniúcháin.
Tá 187 gradam buaite ag Twain.
Elton John. Is amhránaí, pianódóir agus cumadóir Sasanach é Sir Elton Hercules John (a rugadh ar an 25 Márta, 1947), a bhfuil rath agus ómós domhanda bainte amach aige le níos mó ná 450 milliúin ceirnín díolta aige. Tá 30 albam seolta aige lena chomhoibrí cumadóireachta - an liriceoir Bernie Taupin - ón bhliain 1967 i leith.
Saolaíodh Elton John i bPinner, baile beag den lucht oibre in iarthuaisceart na príomhchathrach. Bhí dúil mhór aige sa cheol ón chliabhán agus d'fhoglaim sé a cheird ar phianó an tí. Agus an bhliain 1962 ann, chuaigh sé isteach ina chéad banna - grúpa rithim agus na gormacha darbh ainm Bluesology. Sa bhliain 1967, bhuail lena dhlúthchara agus comhchumadóir fad téarmach Bernie Taupin tar éis mír sa nuachtán ag lorg cumadóiri. Réitigh an bheirt lena chéile ón tús agus chaitheadar dhá bhliain ag cumadh amhrán d'amhránaithe amhail Lulu. Le linn na tréimhse céanna, bhí se thar a bheith gníomhach mar phianódóir ar ceirníní móra na seascaidí (The Hollies agus araile).
Scaoil John a chéad albam mar cheoltóir aonair (Empty Sky) sa bhliain 1969, agus b'é an rian "Your Song" óna dara halbam (Elton John) a shroich barr na gcairteacha sa bhliain ina dhiaidh. Chuaigh John i gcion ar ghlúin éagsúla nua sna 1990idí mar thoradh ar fhuaimrian an cartúin de chuid Disney The Lion King agus na ceoldrámaí Aida agus Billy Elliot the Musical. Tá iliomad duaiseanna buaite aige thar na blianta - Grammy, Tony agus Disney Legend.
Fear aerach pósta atá ann. Phós sé David Furnish sa bhliain 2005 agus tá beirt chlainne uchtaithe acu. Taobh amuigh den cheol, is fear mór peile é le fada an lae, agus na blianta caite aige ina chathaoirleach ar a chumann áitiúil Watford FC. Bronnadh uachtarántacht oinigh air sa bhliain 2005.
Keira Knightley. Is ban-aisteoir Sasanach í Keira Knightley (26 Márta 1985 a rugadh í).
Geoffrey Rush. Is aisteoir Astrálach é Geoffrey Roy Rush (6 Iúil 1951 a rugadh é).
Finding Nemo. Scannán de chuid Disney is ea Finding Nemo (2003). Ba é Andrew Stanton an scríbhneoir agus ba iad Stanton agus Lee Unkrich na stiúrthóirí. Rinne Pixar Animation Studios agus Walt Disney Pictures é. Ghlac Albert Brooks, Ellen DeGeneres, Alexander Gould, Willem Dafoe, Brad Garrett, Joe Ranft, Allison Janney, Austin Pendleton, Stephen Root, Geoffrey Rush, Nicolas Bird, Erica Beck, LuLu Ebeling, agus Barry Humphries páirt ann.
Baineann an scéal le hiasc (gairéadach) darb ainm Marlin. Athair ró-chosantach é agus nuair a fhuadaítear a mhac, Nemo, téann sé sa tóir air, chomh fada le cuan Sydney san Astráil. Téann iasc eile leis, tang gorm darb ainm Dory. Agus é ar lorg a mhic, fhoghlaimíonn Marlin conas dul i riosca agus conas a ghlacadh le neamhspleáchas agus ábaltacht Nemo. 
Is é "Finding Nemo" an scannán is mó díol mar DVD agus breis is 40 milliún cóip de ceannaithe ag daoine. Thuill an scannán níos mó airgid ná aon scannán G4 eile go dtí gur tháinig amach Pixar le "Toy Story 3".