Trelis/gawiki huggingface dataset:
Déisi Muman. Dream de chuid na nDéis ba ea Déise Mumhan (Sean-Ghaeilge Déisi Muman) nó Déise Deiscirt. Bhí a ndóthain chumhachta acu chun a bhfo-féin a chruthú, suite i bPort Láirge i ríocht na Mumhan, ó am éigin luath. Tá inscríbhinní Oghaim ann sa cheantar a théann siar b'fhéidir go dtí an cúigiú haois, ar a bhfuil scríofa orthu as Gaeilge Chianach ainmneacha uathúla dá ríthe.
Eoghanachta.
Tá roinnt fianaise ann in inscríbhinní Oghaim gur tháinig na hEoghanachta agus a ngéillsinigh, na Déise Mumhan, go hÉirinn as an nGaill ach le sách déanaí. Is eol go fosta raibh sinsir na nEoghanacht, aitheanta mar na Deirgtine, gníomhach sa Bhreatain Rómhánach. Mar fhianaise, cuirtear ainm a bpríomhchathair Caiseal i láthair, spreagtha a mheastar as "castella" Rómhánacha a chonaic siad ar ruathair.
Is dóigh go raibh stádas ar leith ag na Déise Mumhan sa ríocht muid deireanaí faoi cheannas na nEoghanacht. Thug Eoin Mac Néill faigh ndeara go bhfuil roinnt ainmneacha na Eoghanacht le feiceáil ar chlocha oghaim i ndúiche na nDéis i bPort Láirge, ina measc, Nia Segamain (NETASEGAMONAS), as Dia na nGallach, Segomo. De réir Mhic Néill, ní féidir Déise Phort Láirge agus na hEoghanachta ag Caiseal a scaradh óna chéile.
Uí Liatháin agus Laigin.
Comharsana taobh thiar desna Déise Mumhan ba ea clann Uí Liatháin. Bhíodh ruathair á dhéanamh acu ar an mBreatain Bheag agus ar Chorn na Breataine Cornwall, agus lonnaigh siad ann. Is iad na lonnaitheoirí as deisceart Éireann a bhfuil an t-eolas is mó againn fúthu, a bhuí le tagairtí i bhfoinsí idir Gaelacha agus Briotanacha, cé nach bhfuiltear in ann láithreach na Déise Mumhan a dheimhniú. Feictear Uí Liatháin i Sanas Cormaic agus in "Historia Brittonum" () araon; cé nach ndéantar trácht ar na Déise ach an oiread sna foinsí úd. 
Pléann go mion Mac Néill eachtraí Uí Liatháin, ag cur ginealach idir Breatnach agus Gaelach i gcomparáid, ó thaobh rítheaghlach níos deireanaí Brycheiniog de. Molann sé gurbh fho-lonnuithe na nDéis a bheadh ann é sular chuir mic Cunedda an ruaig ar Uí Liatháin.
Feictear freisin na Laigin agus iad gníomhach sa cheantar, i dtuaisceart na Breataine Bige ach go háirithe.
"Tairired na nDéssi".
Tugtar sa bhréagstair "Tairired na nDéssi" ginealach ríoga ficseanúil ag Teamhraigh dosna Déise, chun a mbunúis bhochta a cheilt. 
Insítear gur cuireadh an ruaig ar Dál Fiachrach Suighe as Teamhraigh ag a ngaol, Cormac mac Airt, agus go ndeachaigh siad gan dídean ag fánaíocht. Tar éis imirce ó dheas agus go leor cathanna, lonnaigh cuid dóibh i ndeireadh na dála sa Mumhain. Chuaigh cuid eile acu, faoi cheannas Eochadha Allmara mhic Airt Choirb, thar lear chuig an mBreatain Bheag, áit a bhunaigh a mhuintir, a deirtear, ríocht Dyfed, iar-chríocha Demetarum.
Déisi Tuaiscirt. Dream de chuid na nDéis ba ea Déise Tuaiscirt (Meán-Ghaeilge Déisi Tuaiscirt), lonnaithe i dtuaisceart na Mumhan. Dál Chais ba ea phríomhchlann na treibhe, agus Uí Bhriain a rítheaghlach, a d'éirigh as bunúis bhochta ina cheannairí ríocht Tuamhan sa 10ú haois.
Teacht chun cinn.
Is amhlaidh go bhfuil cosúlacht ann idir teacht chun cinn Déise Tuaiscirt, agus a bpríomhchlann Dál Chais ach go háirithe, in ionad na nEoghanacht agus teacht chun cinn na nEoghanacht féin in ionad na nDáirine na céadta bliain roimhe sin. D'fhéadfadh é gur spreag an smaoineamh seo éilimh Dhál Chais.
De réir smaoineamh a luaitear go minic le John V. Kelleher, is éard atá i gceist anseo ná seift polaitiúil de mhuintir Uí Néill, rítheaghlach is ceannasaí na hÉireann. Molann sé gur chruthaigh siad ríocht Tuamhan sa 10ú haois chun cumhacht na nEoghanacht, scoilte cheana, a lagú níos mó. Más fíor, chuaigh an plean in abar, óir gur tháinig chun cinn céilí comhraic láidre a bhagair ar Theamhraigh chomh maith le Caiseal. Thugadh na Déise Mumhan (Deiscirt) áfach a dtacaíocht fós leis na hEoghanachta le linn a gcuid staire.
An Chláir.
Níl aon fhianaise le fáil sna taifid conas nó cathain a lonnaigh na Déise Tuaiscirt i gContae an Chláir. Deirtear go minic go bhfuil nasc ann le "hionghabháil" an cheantair as na Connachta isteach sa Mhumhain tar éis meath chumhacht Uí Fhiachrach Aidhne i ndeisceart na gConnacht. Molann Byrne go dtéann seo siar go bua rí Chaisil, Faílbe Flann mac Áedo Duib, in éadan rí mór le rá na gConnacht, Guaire Aidhne mac Colmáin, i gCath Charn Fhearadaigh sa bhliain 627.
"Cogad Gáedel re Gallaib".
Bréagstair mór le rá faoi theacht i gceannas Dál Chais is ea "Cogad Gáedel re Gallaib" den dóú haois déag.
Géineolaíocht.
Molann taighde le déanaí go bhfuil síniú géiniteach uathúil ag Dál Chais, ar a nglaoitear Cineál Éireannach III. De chuid haplaghrúpa R1b (Y-ADN), tá an fochlád R1b1b2a1a1b4h, sainithe ag an marcóir R-L226/S168.
Hibridiú fithiseach. Sa cheimic, is éard is hibridiú fithiseach (nó hibridiú) ann ná coincheap maidir le fithiseáin adamhacha a mheascadh, chun fithiseáin hibrideacha nua a chruthú (le fuinneamh, cruthanna, srl., seachas na fithiseáin adamhacha comhpháirteacha) atá oiriúnach chun leictreoin a phéireáil, agus naisc cheimiceacha a chruthú de réir teoiric an fhiúsnaisc. Mar shampla, in adamh carbóin ina mbíonn ceithre nasc shingil, comhcheanglaíonn an fiús-sceall (fithiseán s) le trí fhiús-sceall (fithiseáin p) chun ceithre mheascán coibhéiseach sp3 a chruthú, leagtha amach i socrú teitrihéidreach timpeall an charbóin chun nascadh le ceithre adamh éagsúil a chruthú. Tá fithiseáin hibrideacha úsáideach chun geoiméadracht mhóilíneach agus airíonna an nasctha adamhaigh a mhíniú, agus bíonn siad leagtha amach go siméadrach sa spás. De ghnáth cruthaítear fithiseáin hibrideacha trí fhithiseáin adamhacha d'fhuinneamh inchomparáide a mheascadh.
Stair agus úsáidí.
D’fhorbair an ceimiceoir Linus Pauling an teoiric hibridithe den chéad uair i 1931 chun struchtúr móilíní simplí mar meatán (CH4) a mhíniú ag úsáid fithiseán adamhach.
Delbna. Fine Ghaelach ba ea na 
Dealbhna' (Sean-Ghaeilge Delbna), gaolta a maíodh le Dál Chais trí Dhealbhna mac Cais. Ar dtús dream mór amháin, d'imigh siad óna chéile ina ngéaga sna Connachta, i ríocht na Mí agus sa Mhumhain.
De réir na seanscéalta is luaite, tá an Dealbhna ainmnithe as "Delbáeth", mac nó "Áengus" nó "Ogma", dia na dTuath Dé Danann a tháinig i gcomharbacht ar an "Dagda" nó "Eochaid Ollathair" mar Ardrí na hÉireann, agus a deirtear le haghaidh cúiseanna éagsúla gurb ionann é agus Tuireann. Insítear i scéal níos deireanaí gur de shliocht "Suman" mhic "Lugh Delbáeth" mhic Cais, sinsear eapainmneach Dhál Chais, iad an Dealbhna.
Hans Litten. Dlíodóir Gearmánach, agus céile comhraic na Naitsithe sna 1930idí, ab ea Hans Achim Litten (19 Meitheamh 1903 – 5 Feabhra 1938). Chuir Litten an dlí ar Adolf Hitler ach d'fhág a theanntás colg ar an Fuhrer agus d'íoc Litten go daor as.
Saol.
Rugadh Hans Litten sa bhliain 1903 in Halle. Bhí a athair, Friedrich Litten, ina Ollamh le Dlí Rómhánach agus Dlí Sibhialta in Ollscoil Königsberg. D'iompaigh sé ar an Liútarachas ón nGiúdachas agus phós sé Liútarach. 
Chuir Litten in aghaidh dhearcadh na heite deise náisiúnaíche a bhí a athair agus bhí bá aige lena oidhreacht Ghiúdach. Ag an am céanna, ghéill sé don bhrú a chuir a athair air staidéar a dhéanamh ar an dlí agus d'aimsigh sé an-spéis ann a luaithe a d'aithin sé a ngnéithe polaitiúla faoi mar a bhíodh cúrsaí i bPoblacht Weimar. 
Gairm.
Dhiúltaigh Litten do na deiseanna a tugadh dó poist bhrabúsacha a fháil, trí lucht aitheantais a athar agus mar gheall ar na torthaí scrúdaithe den scoth a bhí aige. In ionad é sin a dhéanamh, bheartaigh sé ionadaíocht a dhéanamh, den chuid is mó, d'oibrithe nuair a bhí siad agus na póilíní (nó údaráis phoiblí eile) in árach a chéile. Bhí baint aige, ar an iomlán, leis an bPáirtí Cumannach agus é ag dlíodóireacht, ach ní raibh sé ar aon intinn leis an bPáirtí maidir le go leor saincheisteanna.
I gceann de na cásanna is cáiliúla ina raibh Litten ina abhcóide, rinne sé croscheistiú go mion ar Adolf Hitler sa bhliain 1931 faoi ghríosú ón bPáirtí Naitsíoch chun gníomhartha foréigin (agus a mbeartú) in aghaidh daoine a bhí ag cur ina n-éadan go polaitiúil. 
Chuir dánacht Litten an-olc ar Hitler. Bhí an oiread aiféaltais ar Hitler de bharr an eispéiris seo, agus an oiread míchompoird air, gur fhorbair sé gráin phearsanta dhosháraithe do Litten, a bhí i measc na gcéad daoine gabhadh tar éis do Naitsithe teacht i réim, ós rud é gur tugadh faoi choimeád é oíche dhóiteán an Reichstag (28 Feabhra 1933). 
Bás.
Rangaíodh Litten mar Ghiúdach, dar leis na Naitsithe agus chaith sé an chuid eile dá shaol i sraith sluachampaí géibhinn. Ceistíodh agus céasadh agus buaileadh go mion is go minic é, ar feadh cúig bliana agus gan aon mhisneach go scaoilfí é. 
D'éag Litten i nDachau ar 5 Feabhra 1938.  D'éirigh leis an iarracht deireanach ar fhéinmharú a rinne sé (tar éis dó iarracht eile, ar a laghad, a dhéanamh roimhe sin le linn dó bheith i ngéibheann.).
Cáil.
Go mór mór tar éis don Ghearmáin a bheith athaontaithe, aithníodh Litten mar dhuine ar thús cadhnaíochta na ndlíodóirí a bhain úsáid as a gcuid scileanna gairmiúla chun iarracht a dhéanamh ar chur in aghaidh dul chun cinn na Naitsithe agus an saghas gluaiseachta a bhí iontu a nochtadh.
Dál Fiachrach Suighe. Déan Gaelach i luathstair na hÉireann ba ea Dál Fiachra Shuí (Sean-Ghaeilge Dál Fiachrach Suighe nó Suidhe), a mhaígh gurbh é a sinsear Fiachra Suí, mac is óige le Feilimí Reachtmhar. Conn Céadchathach, an tArdrí seanscéalach, ba ea a dheartháir is sine. Sinsear Dhéise Mumhan agus Dhéise Tuaiscirt (aitheanta níos deireanaí as a príomhchlann, Dál gCais) is ea an Dál.
Sé ghlúin tar éis Fhiachra, cuireadh an ruaig ar ceathrar mac Airt Choirb as Teamhraigh, scéal atá inste "Tairired na nDéssi". Lonnaigh buíon amháin faoi cheannas "Eochada Allmhuire" in Dyfed c. 270, agus buíon eile i ndeireadh na dála sa Mhumhain i measc Dhéise Deiscirt. Moltar go bhfuil naisc idir na heachtraí seo agus ruathair foghlaithe Gaelacha ar chósta thiar na Breataine Rómhánaí sna 4ú agus 5ú haoiseanna, chomh maith le bunú ríochtaí Gaelacha in Dyfed, Brecon agus Corn na Breataine timpeall na bliana 400.
Gofraid mac Fergusa. Sinsear Chlann Somhairle agus Chlann Domhnaill den 9ú haois a mhaítear ba ea Gofraidh mac Fearghasa (Meán-Ghaeilge Gofraid mac Fergusa). Feictear é i nAnnála na gCeithre Máistrí agus ginealaigh éagsúla. Dá mba fhíor iad, Fearghas mac Eirc ("Fergus mac Eirc"), de shliocht Cholla Uais, ba ea a athair. Maítear fosta gur rí na rí na nOiriall é, a thug tacaíocht do Chináed mac Ailpín sa bhliain 835, agus a fuair bás sé bliana déag níos deireanaí, ina rí ar ríocht na nOileán. 
Is dochreidte é an ginealach seo faoi "Ghofraid" ó thaobh croineolaíochta de. Níl fianaise dá laghad maidir leis in aon fhoinse chomhaimseartha eile. Le fírinne, is bréagach é, curtha isteach sna hannála an éigin roimh lár na 17ú haoise.
Mar thógán ginealaigh, is amhlaidh go seasann Gofraid mac Fergusa may represent d'éileamh Chlann Somhairle ar ríogacht na nOileán, trí ghaol máthairlíneach ó Ghofraid Crobán, sinsear eapainmneach Uí Chrobhán. Bhíodh na clanna úd in iomaíocht le chéile le haghaidh cheannais ar na nOileán le linn na dóú- agus tríú haoiseanna déag. Is léir as léamh filíochta mollta na linne úd cé chomh tábhachtach ba ea an t-ainm 'Gofraid' mar sinsear.
Ní fios conas ar forbraíodh an Gofraid úd go Gofraid mac Fergusa mhic Eirc. Is amhlaidh gur cumadh sinsearacht "Gofraid", agus a naisc le Cináed mac Ailpín, chun Clann Domhnaill a nascadh le stair is luaite ríocht na hAlban.
Menachem Elon. Dlíodóir agus polaiteoir Iosraelach ab ea Menachem Elon (Eabhrais: מנחם אלון‎) (1 Samhain 1923 – 6 Feabhra 2013). Pearsa an-tábhachtach sa ghluaiseacht Mishpat Ivri ab ea Menachem Elon, gluaiseacht a bhíonn ag iarraidh dlí Stát Iosrael a athrú ó bhonn chun cloí leis an Halakha (an dlí Giúdach traidisiúnta).
Saol.
Céimí de chuid Scoil Dlí agus Eacnamaíochta Tel Aviv (Ollscoil Tel Aviv faoi láthair) agus de chuid Ollscoil Eabhrach Iarúsailéim ab ea Elon. 
Bhí postanna teagaisc sa dara institiúid ag Elon ó 1955 ar aghaidh agus bhí sé ina Ollamh leis an Dlí Giúdach ansin ó 1972. Ina theannta sin, thugadh sé comhairle d'oifig an Ard Aighne idir 1959 agus 1966 faoin gcomhréir idir dlíthe a bhí molta agus an Halakha.
Ceapadh ar Chúirt Uachtarach Iosrael Elon sa bhliain 1977 agus bhí sé sa phost sin go dtí 1993, agus é ina Leas-Uachtarán uirthi ar feadh na cúig bliana deiridh. Chuaigh sé isteach sa saol acadúil arís tar éis dó éirí as an gcúirt agus ba é an bunaitheoir agus an chéad stiúrthóir ar Choláiste Sha'arei Mishpat (Ionad Acadúil Eolaíocht an Dlí faoi láthair).
Agus Elon ina bhreitheamh, rinne sé iarracht tionchar an Halakha a leathnú níos faide ná na cúirteanna raibíneacha a dhéileálann le pósadh agus colscaradh na nGiúdach in Iosrael, ionas go mbeadh tionchar aige ar réimse níos mó den dlí sibhialta. Go pointe áirithe dá bharr sin, ba mhinic nach raibh sé ar aon fhocal leis an mBreitheamh Aharon Barak, a bhí ar an gCúirt Uachtarach ó 1978 go 2006 agus ina Uachtarán uirthi ó 1995 go 2006.
I bpíosa a scríobh sé sa bhliain 1998, bhreathnaigh An tOllamh Elon ar an gcaoi a n-idirghníomhaíonn an ghné dhaonlathach agus an ghné Ghiúdach de Stát Iosrael (cásanna ina dtugtar tús áite don dara gné ar an gcéad cheann san áireamh) i gcomhthéacs an dlí leighis.
Polaitíocht.
Iarrthóir ar son Likud agus a chuid comhghuaillithe d'uachtaránacht Iosrael sa bhliain 1983 ab ea Elon; is ar éigean a chaill sé an toghchán sin i gcoinne Chaim Herzog, dlíodóir Iosraelach ba mhó le rá eile, a rugadh in Éirinn.
Glaoch na hÉireann. Is amhrán é Glaoch na hÉireann ("Ireland's Call" sa Bhéarla) a úsáidtear mar aAmhrán náisiúnta ag roinnt iomaitheoirí spóirt in Éirinn, ar dtús agus go háirithe Cumann Rugbaí na hÉireann (CRÉ). Ba é an CRÉ a choimisiúnaigh é do Chorn an Domhain 1995, toisc gur aontachtaithe Uladh as Tuaisceart Éireann iad líon beag de bhaill an CRÉ a thabharfadh aird ar úsáid Amhrán na bhFiann mar rud míchuí. 
Glaoch na hÉireann
Leagan Béarla.
Ireland's Call
Ceannaire rialtais. Is é ceannaire rialtais an t-oifigeach is airde nó an dara oifigeach is airde sa bhrainse feidhmiúcháin de stát ceannasach, stát cónaidhme, nó coilíneacht fhéinrialaithe, réigiún uathrialach, nó rialtas eile a bhíonn i gceannas go minic ar chomh-aireacht, grúpa airí nó rúnaithe a stiúrann ranna feidhmiúcháin.
Sanfourche. Is ainm teaghlaigh é Sanfourche go háirithe ag:
Corparáid Éireannach um Réiteach Banc. Ciste réitigh banc ("drochbhanc" uaireanta) ba ea an Chorparáid Éireannach um Réiteach Banc (CÉRB nó Irish Bank Resolution Corporation IBRC).
Cuireadh an CÉRB ar bun sa bhliain 2011 nuair a cumascadh an Banc Angla-Éireannach (náisiúnaithe faoin am sin) agus Cumann Foirgníochta Forleitheadach na hÉireann.
Na hoibríochtaí.
Ar an 7 Feabhra 2013, achtaíodh an tAcht fá Chorparáid na hÉireann um Réiteach Bainc, 2013, chun socrú ar leith a dhéanamh maidir le CÉRB a fhoirceannadh.
Tar éis leachtú na CÉRB, cuireadh na nótaí gealltanais ón CÉRB ar ceal. 
Ansin cuireadh ocht mbanna nua Státchiste le ráta comhlúthach ina n-ionad, agus rátaí an íseal ar fad. Mar sin, cuireadh bannaí Rialtais fadtéarmacha in ionad na nótaí gealltanais a soláthraíodh don CÉRB (a bhí faoi úinéireacht stáit chomh maith), 
Eisíodh suim iomlán ollmhór, €25.03 billiún, do Bhanc Ceannais na hÉireann BCÉ ar an 8 Feabhra 2013, agus aibíochtaí idir 25 bliain agus 40 bliain ag gabháil leis na bannaí.
Gearradh siar ar chostais.
Cheadaigh an Banc Ceannais Eorpach na hoibríochtaí seo. Rinne Frankfurt lamháltas ollmhór i ndáiríre. Maoiniú airgeadaíoch i gceist, ach bhí BCE sásta neamhaird a dhéanamh de. 
Mar sin shábháil an cáiníocóir in Éirinn b'fhéidir dhá billiún euro sna blianta ina dhiaidh leachtú na CÉRB (fiú sa bhliain 2021, tá roinnt ceisteanna nár réitíodh go fóill fós, ach tá an gearradh siar ar chostais na n-iasachtaithe sa siúl).
Mícheál Ó hÓgáin (ropaire). Saighdiúir agus ropaire (nó treallchogaí) ba ea Mícheál “an Chapaill” Ó hÓgáin (Galloping Hogan) sa dara chuid den 17ú haois. Rugadh é i bparóiste Dhún Bleisce i mbarúntacht Phobal Bhriain i gContae Luimnigh. Seans go raibh sé ina shuí go te ann sular éirigh sé amach.
Bhí sé ina threoraí ag Pádraig Sáirséal agus ag 500 saighdiúir Seacabaíteach nuair a shéid siad gléasra léigir Liam Oráiste san aer i mBaile an Fhaoitigh in 1690. Dúirt duine a bhí ann gurbh é an tÓgánach féin a las an t-aidhnín. 
Lean an cogadh go dtí go ndearnadh Conradh Luimnigh i Mí Dheireadh Fómhair 1691, ach lean an tÓgánach air ag troid ar feadh sé mhí. D’fhág sé Éire i ndeireadh an Earraigh in 1692 nuair a d’imigh an chuid deiridh de na Géanna Fiáine.
Chuir sé síos sa Fhrainc, áit a ndearnadh ginearál de. Ba den uasaicme an chuid ba mhó d’oifigigh na Fraince ag an am, agus bheadh air a chruthú gur bhain sé le huaisle na hÉireann. 
B’éigean dó an Fhrainc a fhágáil in 1706 agus oifigeach eile maraithe aige i gcomhrac aonair, agus bhain sé an Phortaingéil amach, áit ar lean sé air ina shaighdiúir. I ndeireadh a réime bhí céim ard aige. I Mí Bhealtaine 1712 bhí sé páirteach sa bhua mór a fuair Arm na Portaingéile ar na Spáinnigh i gcath Campo Maior. Fuair sé bás sa Phortaingéil agus tá a shliocht ann fós.
Logainmneacha Mhaigh Eo. Foilsíodh Logainmneacha Mhaigh Eo, an saothar is mó dár foilsíodh riamh sa Ghaeilge, sa bhliain 2014.
J. L. Austin. Fealsamh Sasanach ab ea J. L. Austin nó John Langshaw Austin (26 Márta 1911 – 8 Feabhra 1960). Bhí tionchar ar leith aige ar H. L. A. Hart.
Saol.
I gcúrsaí fealsúnachta is fearr aithne ar Austin mar an duine a chruthaigh teoiric na ngníomhartha cainte ("speech act" agus "Ordinary language philosophy"). Bhí tionchar ar leith aige ar H.L.A. Hart, duine dá chomghleacaithe in Ollscoil Áth na nDamh agus na smaointe á bhforbairt aige a chuir sé in iúl i The Concept of Law, a foilsíodh den chéad uair an bhliain i ndiaidh bhás Austin.
Trom ar an tobac, tháinig ailse scamhóg ar J. L. Austin agus d'éag sé ar 8 Feabhra 1960, in aois 58 bliain dó.
France Prešeren. File náisiúnta na Slóivéine is ea France Prešeren (2/3 Nollaig 1800 – 8 Feabhra 1849).
Saol.
Bhí Prešeren ina dhlíodóir cúnta amháin ar feadh beagnach 20 bliain, mar measadh gur radacach polaitiúil agus saorsmaointeoir a bhí ann. https://gd.wikipedia.org/wiki/France_Pre%C5%A1eren
D'ainneoin gur mhian lena mháthair go ndéanfadh Prešeren Óg staidéar ar an sagartacht, thug sé faoi staidéar an dlí in Ollscoil Vín.
Bhain Prešeren céim sa dlí amach sa bhliain 1828. Bhí sé ag obair mar dhlíodóir cúnta ar feadh beagnach fiche bliain; dhiúltaigh na húdaráis Hapsburg d'iarratais líonmhara a rinne sé a chleachtadh féin a chur ar bun, toisc gur measadh gur radacach polaitiúil agus saorsmaointeoir a bhí ann. Fiú le linn na mblianta beaga ar tugadh cead dó cleachtadh go neamhspleách, ní raibh rath air—go pointe áirithe, deirtear, toisc go raibh sé ina ionadaí saor in aisce do chliaint bhochta go minic.
Bhí saol míshona ag Prešeren tríd is tríd. Chomh leis na mbac a a cuireadh ar a dhul chun cinn gairmiúil, ba alcólach déanta é, a raibh sé de nós aige a bheith i ngrá go míshásta agus mhair sé i ndiaidh an chuid is mó dá chairde (fuair duine acu bás ina bhaclainn aige, sa bhrí litriúil). 
Mar sin féin, ghnóthaigh a oidhreacht liteartha stádas an fhile náisiúnta sa tSlóivéin dó. 
Trom ar an ól, bhuail galar ae é agus d'éag Prešeren ar an 8 Feabhra 1849.
Tiomchar.
Tháinig focail an amhráin náisiúnta reatha óna dhán Zdravljica ('Sláinte'). Is lá saoire poiblí é an 8 Feabhra (Prešernov dan). In ómós do Prešeren a ainmníodh duaiseanna cultúrtha is airde de chuid an náisiúin.
Carla Del Ponte. Dlí-eolaií agus ionchúisitheoir poiblí ab ea Carla Del Ponte (a rugadh ar 8 Feabhra 1947), ar scor inniu. Bhí sí ina príomh-ionchúisitheoir ar an Eilvéis (1994-99), ina Príomh-Ionchúisitheoir ar na Binsí Coiriúla Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv (1999-2008) agus do Ruanda (1999-2003) agus ina ball den Choimisiún Fiosrúcháin Idirnáisiúnta Neamhspleách ar an Siria (2012-17).
Saol.
Rinne Del Ponte staidéar ar dhlí idirnáisiúnta i Universität Bern agus Université de Genève, áit ar fhorbair sí spéis sa dlí choiriúil agus sa choireolaíocht. Rinne sí staidéar chomh maith sa Ríocht Aontaithe agus bronnadh LLM uirthi i 1972.
Sa bhliain 1972 i Lugano a chuaigh Del Ponte leis an dlí. Bhunaigh sí a gnólacht féin trí bliana ina dhiaidh sin. 
Sa bhliain 1981 a rinneadh giúistís imscrúdaithe di. Rinneadh ionchúisitheoir poiblí di trí bliana dár gcionn. 
Dhírigh Del Ponte ar choireanna eacnamaíocha, gáinneáil idirnáisiúnta ar dhrugaí agus coireacht eagraithe a ionchúiseamh. Mar sin, chomhoibrigh sí le go dlúth le breithiúna de chuid na hIodáile, amhail Giovanni Falcone, a dúnmharaíodh ag an Mafia i sa bhliain 1992, seans a thóg sí féin san am sin. 
Sa bhliain 1994, ceapadh Del Ponte mar phríomh-ionchúisitheoir feidearálach ar an Eilvéis. Bhí sí sa phost sin ar feadh cúig bliana. 
In 1999, rinneadh Príomh-Ionchúisitheoir an Bhinse Choiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv (1999-2008) agus an Bhinse Choiriúil Idirnáisiúnta do Ruanda (1999-2003) di. 
Ina dhiaidh sin, bhí Del Ponte ina hambasadóir den Eilvéis chun na hAirgintíne go dtí go scoir sí sa bhliain 2011. 
Bhí Del Ponte ina ball den Choimisiún Fiosrúcháin Idirnáisiúnta Neamhspleách maidir le Poblacht Arabach na Siria, arna bhunú ag Comhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine, ó 2012 go 2017. D'éirigh sí as an gCoimisiún i mí Lúnasa 2017, chun agóid a dhéanamh i gcoinne na saoirse ó phionós, dar léi, a tugadh do dhaoine a d'fhéadfaí go raibh coireanna cogaidh déanta acu i rith Cogadh Sibhialta na Siria.
Cogadh cathartha na Libia 2011.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;timestamp&gt;2021-02-09T22:06:28Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;TGcoa&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Bhog TGcoa an leathanach Cogadh cathartha na Libia 2011 go Cogadh Cathartha na Libia (2011)&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh. Bean uasal agus file traidisiúnta ba ea Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh ("c." 1702-1795?). Is minic a thugtar “Máire Ní Duibh” uirthi.
Rugadh í i nGleann Fleisce i gContae Chiarraí timpeall 1702. Iníon le Domhnall Ó Donnchadha agus le hAilís Feiritéar ba ea í agus í de shliocht Uí Dhonnchadha an Ghleanna. Bhain a géag féin den mhuintir sin feidhm as an iarmhír Dubh. File ba ea uncail léi, Séafraidh Ó Donnchadha, agus é de nós aige fáilte a fhearadh ar fhilí agus eile i gCaisleán Chill Átha.
Timpeall 1718 phós sí Domhnall Mór Ó Conaill, agus deirtear gurb ise a rinne maoirseacht ar thogáil a dtí nua, Teach Dhoire Fhíonáin. Bhí dhá dhuine clainne ar fhichid acu agus tháinig ceathrar mac agus ochtar iníonacha slán. Thit an teach ar a mac Muiris an Chaipín. Ba í an file Eibhlín Dubh Ní Chonaill an iníon ba chlúití aici. Síltear go bhfuair sí bás timpeall 1795. 
Bean chaolchumtha chumasach fhionn ba ea í, súile donna aici agus féith na filíochta inti. Ba ghnách le huaisle Gaelacha na háite fós a gclann a chur á n-altramú ag feirmeoirí na dúiche, nós ar chloígh Máire Ní Duibh leis, agus leanfadh na deirfiúracha agus na deartháireacha altrama a clann go deo. Ba mhór an teaghlach a bhí aici, idir pháistí, shearbhóntaí agus chailíní aimsire, agus neart oibre le déanamh: arbhar le tabhairt isteach, arán le déanamh, líon agus olann le sníomh agus a lán eile.
An file.
Bhí Máire go maith chun caoineadh nó amhrán a chumadh. Chaoin sí Seán, an mac ba shine aici (agus ab ansa léi, b’fhéidir), go géar ar an sean-nós, agus chaoin sí a mac Donnchadh agus a chairde gaoil nuair a chuaigh siad thar lear chun dul le saighdiúireacht. Is í a bhí deas ar véarsaíocht níos éadroime a chumadh freisin, leithéid na línte seo as amhrán dá mná sníofa tuirne tar éis a lóin:
Tá línte eile ann a mhair i gcuimhne na ndaoine, línte a thugann léargas ar an gcaidreamh éasca idir bean uasal agus tionónta: 
Máire: 
An tionónta: 
Máire: 
An tionónta:
Tiarnas Dyfed. Ar cheann de mhion-ríochtaí na Breataine Bige, a tháinig chun cinn sa chuid haois le meath impireacht na Róimhe, ab ea Ríocht nó Tiarnas Dyfed (Breatnais "Teyrnas Dyfed"). Suite in iardheisceart na tíre, bunaithe ar iar chríocha na "nDemetae" (Breatnais "Dyfed"). Tar éis ionradh na Normannach (1067 - 1100), tógadh Dyfed in Sir Benfro ("Pembrokeshire" sa Bhéarla) isteach faoin mbliain 1138. Tógadh caisleán Normannach i bPenfro, faoi cheannas Marcher, Iarla Pembroke.