Trelis/gawiki huggingface dataset:
Stanley Prusiner. Bithcheimicí a rugadh i nDes Moines, Iowa, ar 28 Bealtaine 1942 is ea Stanley Benjamin Prusiner. Ina thaighde ar ghníomhaithe galar, d'fhionn sé an prión agus léirigh cuid de na galair a bhfuil prióin mar chúis leo. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1997 as an saothar seo. D'fhoilsigh sé Prion Biology and Diseases (Bitheolaíocht is Galair na bPrión, 1999).
Puchán. Aon bhall de dhá grúpa péisteanna seadánacha leata is ea puchán. Is ionann na pucháin agus fine na Trematoda. Is iad an dá chineál na pucháin dhéghéiniteacha (de ghnáth seadáin ar veirteabraigh iad is iad fásta, le timthriall casta beatha a mbíonn dhá óstach éagsúla i gceist), agus na púcháin aonghéineacha (de ghnáth seadáin sheachtracha ar éisc, le timthriall beatha le hóstach amháin).
Ani Lorak. Is amhránaí Úcráinis í Ani Lorak (rugadh í sa bhliain 1978). Tháinig sí sa dara háit sa comórtas na hEoraifíse sa bhliain 2008 leis an amhrán "Shady Lady".
Puchán ae. Is éard is puchán ae ann ná péist leata sheadánach, cosúil le duilleog, le súiteoir béil ar a tosach coirceogach a dhéanann an t-uafás damáiste do bheithígh is caoirigh. A thimthriall beatha casta, le seilide mar óstach idirmheánach ina dtarlaíonn atáirgeadh neamhghnéasach. Is veirteabrach an t-óstach deireanach, go minic caora. Táirgeann sé na mílte uibheacha i nducht domlais an óstaigh. Scaoiltear na huibheacha amach le fuílleach an óstaigh agus tagann larbhaí astu. Tollann na larbhaí sin cos bhog seilide uisce, an dara hóstach, agus méadaíonn ansin. Scaoiltear na larbhaí as an seilide agus tálann siad craiceann láidir timpeall orthu féin (is cist an struchtúr seo, agus is fadtéarmach é). Itheann caoirigh is beithígh féar ar a mbíonn cisteanna, agus déanann na cisteanna a mbealach ón stéig bheag chuig an ae, as sin go dtí ducht an domlais. Cailleann feirmeoirí na tíre seo suas le €25 milliún in aghaidh na bliana de thoradh imeachtaí an tseadáin. Maraíonn sé an chaora nó cuireann isteach air sa chaoi go mbíonn drochshláinte is olann ar chaighdeán íseal aige. Cailleann beithígh meáchan, déantar damáiste don ae iontu, agus laghdaíonn a dtorthúlacht dá bharr. Íslítear táirgeadh an bhainne is caighdeán na feola chomh maith.
Puchán fola. Péist leata sheadánach a fhaightear mar phéist fhásta sa bhfuil i mamaigh áirithe, daoine san áireamh. Cuireann sé tús le sisteasóimiáis, galar coitianta i réigiúin thrópaiceacha. Timthriall casta beatha aige, le seilide fionnuisce mar óstach idirmheánach, agus tarlaíonn atáirgeadh neamhghnéasach sa phas san óstach sin. Fuasclaíonn an seilide na larbhaí (na cearcáirigh) i bhfionnuisce, agus ionfhabhtaíonn siad an t-óstach deireanach trína chraiceann a pholladh.
Púdal. Pór Francach madra a saothraíodh le haghaidh seilge ar dtús. 3 mhéid: caighdeánach (níos airde ná 38 cm), miondealbhach, agus beag bídeach (níos lú ná 28 cm). An ceann caol le cluasa ar crochadh. An t-eireaball sciota, an fionnadh tiubh, go minic bearrtha mar mhaisiúchán.
Púdar bácála. Meascán de dhécharbónáit sóidiam, aigéad tartarach is tartráit photaisiam, a úsáidtear i mbácáil. Cuirtear le plúr is uisce é chun an taos a dhéanamh. Nuair a théitear an taos fuasclaítear dé-ocsaíd charbóin, rud a chuireann an taos ag éirí.
Púdar gunna. An t-ábhar pléascach is seanda dá bhfuil ann is ea an púdar gunna. Meascán sulfair, gualaigh agus sailpítir (nítear nó níotráit photaisiam) atá ann. 
Tá raon airíonna ag meascáin éagsúla púdar gunna, ag brath ar a bhfoirmliú is a ngránúchán. 
Tá an púdar gunna luachmhar fós mar phrímeálaí nó aidhnín is i bpiriteicnic. 
Stair.
Fionnadh sa tSín sa 9ú céad é, agus bhí gunnaí ag na Sínigh faoi 900, roicéid is gránáidí faoi 1042, canónacha faoi 1259. 
Baineadh úsáid as san Eoraip i 1325. 
An príomhphléascán míleata go dtí déanach sa 19ú céad.
Púdar tuartha. Meascán garbh d'fhochlóirít chailciam, Ca(ClO)2, agus clóiríd chailciam, CaCl2, a dhéantar trí chlóirín a imoibriú le hiodrocsaíd chailciam: 2 Ca(OH)2 + 2 Cl2 → Ca(ClO)2 + CaCl2 + 2 H2O. Úsáidtear mar thuarthóir is antaiseipteán é.
Púdarmhiotalóireacht. Cruthanna miotalacha a dhéanamh trí phúdar an mhiotail a chomhbhrú isteach sa bhfoirm chríochnaithe nó gar di. Baineadh feidhm aisti ar dtús chun filiméid tungstain a dhéanamh i gcomhair bolgán leictreach, agus anois chun uirlisí gearrtha cairbíd tungstain is imthacaí féinbhealaithe a dhéanamh. Is féidir é a dhéanamh le hiarann, stán, nicil, copar, alúmanam is tíotáiniam. Ar dtús déantar na púdair le páirteagail rialta de thoisí ar leith trí adamhú (trí sprae den mhiotal leáite a fhuarú go tapa) nó deascadh rialaithe ceimiceach. Ansin comhbhrúitear an púdar isteach i múnla roimh é a theaschóireáil (sintéarú). Is amhlaidh a tharlaíonn táthú idir na páirteagail ag na pointí tadhaill ar fud an struchtúir. I mbealach eile, cothaítear an púdar ó chrannóg isteach sa bhearna idir dhá rollóir chun stiall a dhéanamh. Is costéifeachtúil an modh deantúsaíochta é, agus tugann sé póiriúlacht sa struchtúr más inmhianaithe é sin.
Augustus Welby Northmore Pugin. Ailtire a rugadh i Londain ab ea Augustus Welby Northmore Pugin (1812-1852). Dhear sé cuid mhaith de na maisiúcháin is den dealbhóireacht do Thithe na Parlaiminte i Westminster a tosaíodh i 1840, agus chuir go mór le hathbheochan na hailtireachta Gotaí i Sasana.
Comhdháil Pugwash. Sraith comhdhálacha ag eolaithe a bhí buartha faoi bhagairt na n-arm núicléach. Tionóladh an chéad ceann i bPugwash in Albain Nua Cheanada i 1957, go mór faoi anáil Bertrand Russell. Ag comhdháil 1963 thug na Stáit Aontaithe eolas don Aontas Sóivéadach ar na córais sábháilteachta d'airm núicléacha, mar chéim ar aghaidh chun srianadh a chur ar na hairm sin. Joseph Rotblat a bhí ina uachtarán ar na comhdhálacha thar bhlianta fada.
Púilí Ungárach. Madra meánach a saothraíodh san Ungáir le haghaidh seilge is mar mhadra caorach is ea an púilí Ungárach. Na cluasa ar crochadh, an t-eireaball lúbtha os cionn an droma. An fionnadh tiubh fada, ag clúdach na súl is na gcluas, go minic chomh fada leis an talamh is in aimhréidh ina cordaí cosúil le rópaí.
Puimcín.  
Féithleog reatha nó dreaptha atá dúchasach do Mheiriceá is ea puimcín. Is saothróga de speicis i bhfine na Cucurbitaceae iad: de "Cucurbita pepo" de ghnáth, ach tugtar "puimcín" ar shaothróga "Cucurbita maxima" (a bhíonn an-toirt iontu go minic) agus squaiseanna eile chomh maith. Na duilleoga maothánach bosach; na bláthanna fireanna is baineanna timpeall 12.5 cm ar trastomhas, tonnadóirchruthach; na torthaí de ghnáth cruinn, go minic an-mhór an-trom; an craiceann is an bia flannbhuí, rud beag snáithíneach, mórthimpeall ar an iliomad síolta. Saothraítear mar ghlasra é.
Úsáidtear go minic é chun laindéir Oíche Shamhna nó "Seán na Gealaí" a dhéanamh, trí choinneal a chur sa lár folmhaithe agus aghaidh a shnoí sa chraiceann chun solas na coinnle a ligean amach. Thosaigh an nós seo le tornapaí agus is féidir é a dhéanamh le hanainn freisin. Cuirtear aghaidheanna orthu le péint fosta.
Púiríní. Grúpa buin orgánach, arb iad na cinn is tábhachtaí adainín is guainín, codanna de shlabhraí núicléitídeacha DNA is RNA.
Puirsleán. Grúpa plandaí. Ceann acu an puirsleán coiteann, fiaile an-fhorleathan i réigiúin theo, a shaothraítear mar phlanda pota bliantúil, le duilleoga boga is bláthanna buí le 4-6 pheiteal. Tá an puirsleán bándearg dúchasach d'iarthar Mheiriceá Thuaidh, planda bliantúil nó ilbhliantúil le duilleoga ar ghais fhada is bláthanna bána nó bándearga, cúigpheitealacha.
Puití. Stroighin a dhéantar as púdar mín cailce nó luaidhe bhán, measctha le hola rois. Úsáidtear é chun adhmad a líonadh is gloine a dhaingniú i bhfráma. Cruann sé go mall nuair a nochtar don aer é. Is púdar mín ocsaíd stáin é púdar seodora (puití seodora) a úsáidtear chun snas a chur ar ghloine is eibhear.
Edward Mills Purcell. Fisicí a rugadh i dTaylorville, Illinois ab ea Edward Mills Purcell (1912-1997). Shaothraigh sé modhanna anailíse bunaithe ar athshondas maighnéadach núicléach, uirlis fhíorthábhachtach sa cheimic anois. An chéad duine a bhraith an radaíocht mhicreathonnach idir-réaltach a réamhinis van de Hulst. Roinn sé Duais Nobel na Fisice le Felix Bloch i 1952 as a shaothar ar thomhais le hathshondas maighnéadach núicléach.
Purgóid. Buarannach, ábhar a úsáidtear chun díothú dramhaíle as an gcolainn a spreagadh. Feidhmíonn sí tríd an stéig a ghriogadh chun tuilleadh gníomhaíochta matánaí, an toirt sa chonair bhia a mhéadú, nó an chonair a bhealú. Is féidir go gcuirfidh a leithéid isteach ar ghnáthfheidhmiú na stéige nó ionsú bianna riachtanacha, fiú go dtarraingeoidh sé scoilt na haipindice. Úsáidtear ola ricne is défheinilmheatán don ghnó seo.
Puteascann. Iasc le colainn chaol is ceann leathan, eití fada droma is timpireacha, agus eití uchtacha dea-fhorbartha. Flúirseach i bhfarraigí cladaigh na hEorpa. Suas le 50 cm ar fhad, foirmithe go hiomlán nuair a shaolaítear é. Tugtar an t-ainm seo ar an mbreac beadaí freisin.
Q-fhiabhras. Ionfhabhtú a gcuireann miocrorgánach ar leith tús leis. Tá an miocrorgánach seo forleathan sa nádúr, ag inmhíolú caorach is eallaigh go háirithe. Tolgann daoine faoin tuath é trí thadhall díreach le hainmhithe ionfhabhtaithe nó ionanálú deannaigh in áitreabh truaillithe. Bíonn an galar cosúil le fliú, ach is féidir go dtarlóidh aimhréidh, niúmóine nó ionchairdíteas (ionfhabhtú líneáil an chroí is comhlaí an chroí). Is féidir é a chóireáil leis an bhfrithbheathach teitriciglín.
Quark XPress. Is pacáiste foilsitheoireacht deisce a ligeann don úsáideoir téacs is grafaic a ionramháil é Quark XPress.
Rabhán. "Baineann an t-alt seo leis an speiceas Armeria maritima. Má tá spéis agat i bplandaí eile sa ghéineas céanna a dtugtar “rabhán” orthu freisin, féach Armeria."
Planda ilbhliantúil, go tiubh tomach, adhmadach ag a bhun, dúchasach don Eoraip is ea rabhán ("Armeria maritima"). Tugtar rabhán mara, caoróg mhara, agus an nóinín cladaigh air freisin. Na duilleoga cosúil le féar scothghorm/glas, na bláthanna bándearg cumhra, i gcinn leathsféarúla ar ghais fhada. Faightear gar don chósta den chuid is mó é, uaireanta istigh faoin tír.
Rabhchán raidió. Ionad fosaithe raidió a chraolann comhartha atá códaithe ar bhealach atá sainiúil don ionad sin. Cabhraíonn sé seo le píolótaí eitleán is captaein long loingseoireacht chruinn a dhéanamh, go háirithe nuair a bhíonn an aimsir go dona. Nuair a bhíonn dhá rabhchán nó níos mó ann, is féidir le hionstraim treo-aimsitheora ar bord ionad an tsoithigh a dhéanamh amach go cruinn leanúnach. Á dhíláithriú ag an gcóras suite domhanda (GPS) anois.
Rad. Seanaonad (is siombail) don dáileog ionsúite radaighníomhaíochta. Is ionann é agus 0.01 J kg nó 0.01 Gy (grae, aonad an SI).
Radachur radaíghníomhach. Ábhair radaighníomhacha a tháirgtear ag pléascthaí núicléacha os cionn talún (mar shampla, i dtástálacha arm, nó mar thoradh ar an timpiste i stáisiún núicléach cumhachta Shearnóbail i 1986, nó an timpiste núicléach i bhFukushima i 2011). Iompraítear na hábhair seo chun siúil ó ionad a sceite ag na gaotha, agus de réir a chéile titeann siad go talamh mar phúdar tirim nó tuaslagtha sa bháisteach. Truaillíonn siad an talamh suas leis na mílte ciliméadar i gcéin. Sa radachur iarmharach ar an timpiste i Searnóbail bhí Cs-34, Cs-37, I-131, Pu-239 is Sr-90.
Radagrafaíocht. Táirgeadh íomhá fhótaghrafach (le fírinne, scáthíomhá) struchtúir a dtéann X-ghathanna, gáma-ghathanna nó leictreoin tríothu. Ionsúitear na radaíochtaí seo go difreálach sna hábhair is na codanna éagsúla sa struchtúr, agus táirgeann dlúis nochta dhifriúla ar an eibleacht fhótagrafach. Rinne Röntgen an chéad radagraf i 1895, agus faoi seo tá an teicníocht forbartha is in úsáid go forleathan sa mhíochaine is i gcomhair tástála neamh-mhilltí sa tionscal.
Radagram (troscán). Feiste atá in ann craolta raidió a ghlacadh is taifid gramafóin a athsheinm. Tugadh isteach sna 1930idí é nuair a d'éirigh glacadóirí raidió is infhaighteacht leictreachais coiteann, ag baint feidhm as an aimplitheoir is an callaire céanna don dá ghnó. Réamhtheachtaire an aonad ceoil.
Radaibhitheolaíocht. Staidéar ar iarmhairtí ábhar radaighníomhach ar orgánaigh bheo, le húsáid rianairí radaighníomhacha chun próisis mheitibileacha is feidhmithe eile a dhéanamh amach.
Radaicheimic. Táirgeadh is úsáid na raidiseatóp chun staidéar a dhéanamh ar chomhdhúile ceimiceacha is a n-imoibrithe. Mar shampla, is féidir comhdhúile a shintéisiú le hadaimh radaighníomhacha comhshnaidhmthe ag ionaid ar leith, agus ansin nuair a ghlacann na comhdhúile seo páirt in imoibriú ceimiceach is féidir torthaí an imoibrithe a thástáil, féachaint cá ndeachaigh na hadaimh radaighníomhacha.
Rada-imdhíonmheasúnú. Bealach chun méid is éifeacht antasubstaintí a mheas i sreabhán sa cholainn. Déantar ábhar a lipéadú le radaiseatóp, agus instealltar méid ar leith de sa sreabhán atá le tástáil (mar shampla, sa bhfuil), áit a meascann sé is a ngreamaíonn na hantasubstaintí leis. Tomhaistear radaighníomhaíocht sampla bhig den sreabhán ansin, agus uaidh sin is féidir méid iomlán na hantashubstainte a ríomh.
Radaiméadracht. Is éard is radaiméadracht ann ná tomhas fuinnimh leictreamaighnéadaigh radaithe, radaíocht infridhearg go háirithe. Is í an chumhacht radanta (Φ, in aonaid W) an chumhacht iomlán a astaíonn an fhoinse. Is í an déine radanta an chumhacht radanta in aghaidh aonad na huillinne soladaí (I, i W sr-1), agus is áisiúil an t-airí seo i gcás foinsí nach radaíonn go haonfhoirmeach i ngach treo. Is é an radantas an déine radanta in aonad fairsinge (L, i W sr-1 m-2). Is é an t-ionradas an chumhacht iomlán in aghaidh an aonad fairsinge (E, i W m-2). Tomhaistear na paraiméadair radaiméadracha le radaiméadair.
Radaíocht chúlra mhicreathonnach. Tháinig Arno Penzias agus Robert Wilson ar an radaíocht chúlra mhicreathonnach de thaisme ar an 20 Aibreán 1965, agus iad ag obair ar aeróga teileachumarsáide, ag iarraidh siosarnach fothraim a aimsiú.
Eolaíocht.
Is fianaise bhreise den ollphléasc í an radaíocht chúlra mhicreathonnach chosmach (RCMC nó CMBR i mBéarla). Is í an ollphléasc an t-aon samhail a mhíníonn RCMC faoi láthair.
Thomhais an tsatailít COBE an radaíocht seo níos iomláine, agus thaispeáin gur radaíocht dúchoirp í le teocht 2.73 K, gurbh iarmhar iontaisithe na hollphléisce í, agus go raibh mionathruithe sa teocht mar thoradh ar dhifríochtaí i ndlús na luath-chruinne a chuir tús, ar a seal, leis na réaltraí.
Má thaispeánann brathadóirí satailíte gurb ionann an fuinneamh sa radaíocht sin agus an boilsciú i mionsamhail Stephen Hawking, b’fhéidir go dtabharfadh sin bun lena theoiric. Ach admhaítear go bhfuil na tonnta úd ina gcuid de theoiricí eile freisin agus go bhfuil obair le déanamh fós orthu. Déarfadh Hawking féin go bhfuil gá le tuiscint níos cruinne ar an imtharraingt chandamach. 
Stair.
Ó aimsir Hubble sna 1920idí, bhí a fhios go raibh na réaltraí ag cúlú uainn is ó chéile. Mar sin, ó iarmhairt Doppler, bheadh tonnfhaid na radaíochta a d'astaigh siad is iad níos óige laghdaithe, b'fhéidir síos don raon micreathonnach.
Micreathonnta sa raon aistrithe seo a bhraith Penzias is Wilson. Chruthaigh siad sa bhliain 1965 gur fíorchomhartha a bhí á ghlacadh acu, ag teacht ar domhan ón spás amuigh. 
Bronnadh an Duais Nobel ar Arno Penzias agus Robert Wilson i 1978.
Radaíocht chúlrach nádúrtha. An dáileog radaíochta ianaithe a fhaightear an t-am ar fad ó ábhair radaighníomhacha taobh istigh den cholainn, sa bhia, an t-aer, is struchtúir sa chomhshaol. Tagann cuid di ina gathanna cosmacha ón spás freisin. Dosheachanta den chuid is mó.
Radaíocht dúchoirp. An radaíocht leictreamaighnéadach a astaíonn dúchorp, bíonn dáileadh minicíochta (is tonnfhad) inti a bhraitheann ar theocht an dúchoirp amháin. Más é 500 K teocht an dromchla, níl ach radaíocht infridhearg idir na tonnfhaid 1,500 nm is 100,000 nm i gceist, agus í dofheicthe. Ag teocht 1,000 K, astaíonn dromchla an dúchoirp beagáinín dá radaíocht ag na tonnfhaid dhearga sa raon infheicthe, agus bíonn breo dearg ar an rud. Ag teocht níos airde fós, tarlaíonn radaíocht ar feadh an raoin infheicthe, agus deirtear go bhfuil an rud bánbhruithneach. Go bunúsach, éiríonn an astaíocht radaíochta seo ó ghluaiseachtaí na leictreon i ndromchla te. Nuair a théitear an t-ábhar ardaítear fuinneamh gach leictreoin go dtí leibhéal ceadaithe os cionn an bhunleibhéil. Nuair a chailleann leictreon an chéim is lú fuinnimh, astaítear an fuinneamh seo i bhfoirm candaim radaíochta a dtugtar "fótóin" orthu. Thaispeáin Josef Stefan i 1879 is Ludwig Boltzmann i 1889 gur féidir an fuinneamh iomlán astaithe ag dromchla te, E, a scríobh mar fheidhm na dearbhtheochta T: E = σ T, agus is é σ tairiseach Stefan-Boltzmann. Ag éirí as a staidéar ar radaíocht dúchoirp, thairg Max Planck i 1900 gur cainníocht chandamach í an solas. Tá an piriméadar optúil bunaithe ar an radaíocht dúchoirp. Is í an fhoinse solais is tábhachtaí dúinne ar Domhan ná an Ghrian, arb é 5750 K meánteocht a dromchla. Bíonn a lán tonnfhad i radaíocht dúchoirp na Gréine, idir radaíocht infridhearg dhofheicthe, sholas infheicthe, agus radaíocht ultraivialait dhofheicthe.
Radaíocht imtharraingteach. Tonnta imtharraingteacha an-laga a tháirgtear nuair a shuaitear nó a luasghéaraítear réad maisiúil. Réamhinsítear an feiniméan ó theoiric na coibhneasachta ginearálta, ach níor braitheadh go lánchinnte fós é.
Radaíocht sincreatróin. X-radaíocht a astaíonn na cáithníní luchtaithe is iad á luasghéarú timpeall an tsincreatróin. Díreach cosúil le luchtanna leictreacha a astaíonn radaíocht leictreamaighnéadach is iad á luasghéarú, astaíonn na cáithníní luchtaithe atá ag taisteal i gciorcal radaíocht. Ar dtús, ba mhíbhuntáiste do luasairí an t-astú seo, mar bhí an radaíocht baolach do dhaoine sa chomharsanacht muna raibh cosaint ar an meaisín. Ach de bhrí gur féidir léis gheala chaola chomhlínithe X-radaíochta le bandaleithid éagsúla a fháil ach an luasghéarú a rialú, is fíoráisiúil an X-radaíocht seo i gcomhair taighde ar ábhar soladach is córais bhitheolaíocha trí dhíraonadh, micreascópacht is speictreascópacht X-ghathach.
Radaíocht ultraivialait. Radaíocht leictreamaighnéadach le tonnfhaid níos lú ná na tonnfhaid infheicthe, is é sin 200-400 nm. I 1801 d'fhionn an fisicí Gearmánach Johann Ritter (1776-1810) an radaíocht seo. Dofheicthe do radharc na súl, agus cuireann tús le fluairiseacht in ábhair áirithe. Gintear í le trasdul leictreon in adaimh, mar a tharlaíonn i lampaí díluchtúcháin mearcair. Is fochuid de radaíocht na Gréine í. Os cionn an atmaisféir tá an raon iomlán tonnfhad ultraivialait inti, ach asúnn an t-atmaisféar na tonnfhaid ghearra, agus is iad na tonnfhaid fhada 300-400 nm sa raon ultraivialait a shroicheann dromchla an Domhain. Roinneann na húdaráis idirnáisiúnta a bhíonn i mbun cosanta i gcoinne drochiarmhairtí radaíochta an raon ultraivialait i 3 fhobhanda — UVC (200-280 nm), UVB (280-315 nm), agus UVA (315-400 nm)—bunaithe ar iarmhairtí difriúla na raon seo ar fhíocháin ainmhithe is plandaí. Is í an radaíocht ultraivialait i solas na Gréine a thugann dath na Gréine ar chraiceann. Ach is eol le fada gur carcanaigin, cúis ailse chraicinn, na tonnfhaid is giorra de go háirithe a shroicheann dromchla an Domhain. Is measa an iarmhairt seo i gcás daoine gealchraicneacha, na Ceiltigh mar shampla, ná cuid mhaith daoine eile. Méadaíonn an dóchúlacht go mbuailfidh ailse chraicinn duine geal de réir mar a mhéadaíonn an fad ama a chaitheann sí/sé amuigh nochtaithe do sholas na Gréine. Cuireann an solas ultraivialait isteach ar na géinte i gcealla an chraicinn. Cuid de na cealla athraithe seo, maireann siad agus fásann go neamhrialta mar shiad ailse. Cuid eile, deisíonn siad iad féin agus leanann ar aghaidh mar is gnách. Ach cuid eile nach féidir leo iad féin a dheisiú, faigheann siad bás, rud a fhágann spás is deis do na cealla athraithe fás níos tapa fós. Meastar gur mar seo a tharlaíonn an fás fíorthapa i gcás meileanóma urchóidigh, an ailse chraicinn is marfaí ar fad. Mar sin, is tábhachtach craiceann geal a chosaint ar rónochtadh do sholas na Gréine. Déanann an ciseal ózóin UVB is UVC a scagadh amach, rud a chosnaíonn daoine, ainmhithe is plandaí ón mbaol seo, agus dá bharr seo is cúis imní an poll sa chiseal ózóin atá ag tarlú le blianta.
Tonnta imtharraingteacha. Réamhinsítear ó theoiric na coibhneasachta ginearálta, má tharlaíonn athruithe i mais ollmhór (mar shampla, má shleabhcann réalta ina dúpholl) go dtáirgfidh sé sin mionluascthaí sa spás-am a fhorleathfaidh amach go gathach ón bhfoinse ar luas forleata an tsolais. Déanfaidh na tonnta seo díchumthaí in aon réad ollmhór a dtéann siad tríd. 
I 1974 d'fhionn Russell Hulse (1950-) agus Joseph Taylor (1941-) pulsár a bhí ag timpeallú compánach-réalta dofheicthe, ach an tréimhse fithisithe ag laghdú mar a réamhinsíodh do chóras a bheadh ag cailliúint fuinnimh trí radú tonn imtharraingteach. 
Bronnadh Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1993 orthu as. 
Níor éirigh le brathadóirí tonn imtharraingteach ar Domhan na tonnta seo a bhrath fós.
Radairéalteolaíocht. Iniúchadh na Cruinne trí astaíochtaí raidió ó na reanna neimhe a bhrath. Síneann an raon minicíochtaí ó timpeall 10 MHz suas go dtí 300 GHz, agus úsáidtear éagsúlacht aeróg chuige, miasanna aonaracha is líonraí réadlann arb ionann iad is raidióthrasnamhéadair idirilchríochacha. Is iad na foinsí raidió is suntasaí sa chosmas ná an Ghrian, Iúpatar, an gás idir-réaltach, pulsáir, iarmhair ollnóvaí, radairéaltraí, cuasáir, agus radaíocht chúlrach chosmach na Cruinne féin.
Radairéaltra. Is éard is radairéaltra ann ná réaltra ar foinse tonnta diana cosmacha raidió é. Níl ach ceann amháin díobh i ngach milliún réaltra. Bíonn núicléas gníomhach ann, dúpholl is dócha, a tháirgeann sreabh ollmhór leictreon is iad ag taisteal gar do luas forleata an tsolais. Nuair a theagmhaíonn siad seo le réimse maighnéadach, taistealaíonn siad ar feadh línte fórsa an réimse, ag astú radaíocht sincreatróin mar thonnta raidió. Tá cuid de na radairéaltraí an-mhór ar fad, an astaíocht raidió ag teacht ó réigiúin timpeall 300 cileaparsoic amach ó réaltra. Nuair a bhíothas ag déanamh staidéir ar ranna mar seo a thángthas ar chuasáir den chéad uair.
Radaiteileascóp. Is éard is radaiteileascóp ann ná córas aeróg íogair a ghlacann tonnta leictreamaighnéadacha a tarchuireadh ag réaltaí, réaltraí, is reanna spéire eile i bhfad amach uainn sa Chruinne. Glacann gnáth-theileascóp an raon tanaí tonnfhad leictreamaighnéadach ar a dtugtar "solas infheicthe", ach is amhlaidh a astaíonn reanna spéire raon i bhfad níos leithne tonnfhad, an-chuid de dofheicthe do-bhraite ag gnáth-theileascóp. Mar sin, is féidir i bhfad níos mó reanna spéire a iniúchadh le radaiteileascóip ná gnáth-theileascóip, agus is féidir tonnchomharthaí a fháil leo a astaíodh go luath tar éis na hOllphléisce.
Radar. Córas, bunaithe ar thonnta raidió, chun ionaid réada is struchtúr a dhéanamh amach. Bíonn aeróg rothlaithe ar bhád nó ag an aerfort a tharchuireann bíog aontreoch raidió nó micreatoinne. Nuair a imbhuaileann an tonn seo aon struchtúr, frithchaitear macalla bíge ar ais go dtí an aeróg. Airítear fad amach an struchtúir ón moill ama idir tarchur na bíge is glacadh an mhacalla. Déantar an t-áireamh céanna i ngach treo gathach amach ón aeróg, agus déantar is athdhéantar íomhá chiorclach ar scáileán luascóip nó teilifíseáin de réada is struchtúir mórthimpeall ar ionad na haeróige. Feidhmíonn an córas seo sa dorchadas, sa cheo is sa bháisteach, agus is iontach cabhrach é chun eitleáin is longa a dhíriú i ngach saghas aimsire. Úsáidtear córas frithchaithimh radair bunaithe ar iarmhairt Doppler chun luasanna réada a thomhas, ina measc gluaisteáin.
Radharc imrothlach. San ealaín, tugtar radharc imrothlach ar radharc tíre atá rómhór le feiceáil ina iomláine ag an am céanna ach ar féidir a oscailt de réir a chéile don fhéachadóir nó a léiriú mórthimpeall an tseomra, a fhéadfaidh a bheith ciorclach. Sa Háig tá radharc imrothlach de chathair Scheveningen le Hendrik Willem Mesdag (1831–1915) ar cheann de phríomhtharraingtí na cathrach do chuairteoirí.
Radharcmheastóireacht. Measúnú fheidhmiú na súl, go príomha maidir le hearráidí athraonta, agus soláthar lionsaí cuí ceartaithe, spéaclaí is lionsaí tadhaill. Déantar scrúdú ar leith ar an tsúil le hoftalmascóp chun raon leathan éalang a bhrath, ina measc neamhoird i raon an radhairc, sa lionsa, sa lionn uisciúil, is ar an reitine. Déantar measúnú ar an mbrú insúilí chun glácóma a bhrath. Déanann radharcmheastóir cáilithe cláraithe na measúnuithe seo.