Trelis/gawiki huggingface dataset:
Oíche na Gaoithe Móire. Rinneadh dochar mór ar fud na hÉireann agus i gcodanna den Bhreatain, le linn “Oíche na Gaoithe Móire” ar an 6/7 Eanáir 1839. Thosaigh an spéirling timpeall meán lae ar 6 Eanáir i gContae Mhaigh Eo. 
Fuair idir 250 agus 300 duine bás sa stoirm b'fhéidir, an chuid is mó díobh ar mhuir amach ó chósta thiar na hÉireann. Bhí na mílte duine gan díon gan dídean mar thoradh ar Oíche na Gaoithe Móire.
Meitéareolaíocht.
Ní raibh stáisiún aimsire in Éirinn go dtí 1860. Ach braitheadh meánluais ghaoithe sa bhliain 1839 b'fhéidir os cionn (180km/h).
Cé go bhfuil fianaise ann a thabharfadh le fios go bhfuil stoirmeacha ag tarlú níos minice, d’fhéadfaí a mheas nach dtarlaíonn siad ach uair amháin gach cúpla céad bliain ?
Ní minic a tharlaíonn stoirmeacha chomh dian sin in Éirinn. 
Maidir le stoirmeacha an gheimhridh 2013/2014, eisceacht a bhí sa stoirm a bhí ann ar an 12 Feabhra i2014. Braitheadh meánluais ghaoithe os cionn fórsa stoirme (90km/h) go forleathan i gcontaetha chósta an iardheiscirt agus an iarthair ó Chorcaigh go Maigh Eo. Bhí séideáin os cionn 110km/h le brath go forleathan ar fud dheisceart na tíre agus rinneadh taifead ar an séideán ba mhó de 160km/h in Aerfort na Sionna. 
Rinneadh dochar millteanach de bharr stoirmeacha eile le linn mhí Feabhra 1903 freisin. Ba iad na himeachtaí comparáideacha ba dheireanaí ná na stoirmeacha ar an 26 Nollaig 1998 agus ar an 24 Nollaig 1997.
Abhainn Airgid. Is abhainn suite i gContae Uíbh Fhailí í Abhainn Airgid.
An Chamchuairt. Is abhainn suite i gContae Uíbh Fhailí é an Chamchuairt.
Portach Chlóirthigh. Is portach suite gar do Chlóirtheach i gContae Uíbh Fhailí é Portach Chlóirthigh.
An Ráithín Mór. Is portach suite i gContae Uíbh Fhailí é an Ráithín Mór.
Slí Uíbh Fhailí. Is cosán fadraoin i gContae Uíbh Fhailí í Slí Uíbh Fhailí. Tá sí 37km (23 míle) ar fad, ag tosú i mBaile Mhic Ádaim agus ag críochnú i Liath Mancháin, ar bhóthar an R436 idir Clóirtheach agus an Fhéar Bán. De ghnáth, is féidir an cosán iomlán a shiúl in dhá lá. Shainigh Oifig na gCosán Náisiúnta (faoi scáth Spórt Éireann) Slí Uíbh Fhailí mar Chosán Slímharcáilte Náisiúnta. Is iad Comhairle Contae Uíbh Fhailí, Bord na Móna, agus Comhlacht Comhtháite Forbartha Uíbh Fhailí a dhéanann bainistiú ar an gcosán. Is nasc í idir Slí Shliabh Bladhma agus Slí na Canálach Móire.
Sliabh Bladhma. Sléibhte i gContae Uíbh Fhailí is ea Sliabh Bladhma (527 m).
Caisleán Bhiorra. Is caisleán suite i gContae Uíbh Fhailí é Caisleán Bhiorra, cáil air don teileascóp réalteolaíoch atá suite ar thailte an chaisleáin.
Caisleán Chionn Eitigh. Is caisleán suite i gContae Uíbh Fhailí é Caisleán Chionn Eitigh.
Caisleán Léim Uí Bhánáin. Is caisleán suite i gContae Uíbh Fhailí é Caisleán Léim Uí Bhánáin.
Mainistir Darú. Is mainistir suite i gContae Uíbh Fhailí í Mainistir Darú.
Seanfhear Chruacháin. Is corp portaigh, as an Iarannaois, aimsithe i gContae Uíbh Fhailí é Seanfhear Chruacháin.
Anglait. Suas le 28 clann iasc fadaithe a mhaireann ar an ngrinneall, cuid acu i bhfionnuisce is cuid eile sa bhfarraige. An ceann leata, an craiceann mín, sprochaillí fada in aice an bhéil. Go minic spadánta, oíchí. Is éisc tábhachtacha cuid mhaith díobh chun bia is cuid mhaith eile do mhargadh na n-uisceadán.
Ångström. Is éard is angstram ann ná aonad faid a úsáidtear sa chriostalghrafaíocht agus i mbrainsí bainteacha fisice (Sualainnis: "Ångström"). Is í an tsiombail Å a sheasann dó, agus is ionann 1 Å agus 10 m - is féidir a rá freisin gurb ionann aon nanaiméadar (nm) amháin agus deich n-angstram. Ní cuid de chóras idirnáisiúnta na n-aonad (SI) é an t-angstram. Fuair an t-aonad a ainm ón bhfisiceoir Sualannach Anders Ångström.
Scríobhtar an tsiombail Å i gcónaí leis an comhartha idirdhealaitheach, mar atá an litir san aibítir Shualainnise. Is minic a scríobhtar ainm an aonaid i nGaeilge agus i mBéarla gan na comharthaí diaicritice, ach tá siad ann sna sainmhínithe oifigiúla.
Anders Jonas Ångström. Fisicí a rugadh i Lögdö na Sualainne ab ea Anders Jonas Ångström (13 Lúnasa 1814 – 21 Meitheamh 1874). Rinne sé taighde ar theas, mhaighnéadas, is go príomha speictreascópacht. Ainmnítear an t-aonad faid, an t-angstram, as.
Anlann. Leacht bhlaistithe is ea anlann, a chuirtear ar fáil ar bhia nó lena thaobh. Is féidir leis a bheith te nó fuar, milis nó leasaithe. Déantar anlanna fuara ó mheascán (cosúil le vinéigreit) nó eibleacht (cosúil le maonáis) nó purée (cosúil le haon anlann torthaí). Maidir le hanlanna teo, is féidir stoc anraithe, bainne nó uisce a úsáid mar bhunleacht agus é a ramhrú le him leáite, plúr, buíocháin uibheacha is uachtar, ábhar ramhraithe stáirse (cosúil le gránphlúr nó ararút), im (mar a dhéantar i hollandaise) nó purée glasraí.
Anóid. I gcill leictrealaithe nó feadán gásdíluchtúcháin, an leictreoid dhearfach a dtagann na leictreoin amach as an gcill nó an feadán tríthi. I mbataire, is í an leictreoid a bhfágann na leictreoin an bataire tríthi í. Is ainian an t-ian diúltach a eascnaíonn i dtreo na leictreoide dearfaí i leictrealú.
Anóidiú. Próiseas cosanta miotail is ea an anóidiú a chuirtear i bhfeidhm ar alúmanam nó maignéisiam, de ghnáth. Déantar anóid san umar leictrealaithe den réad atá le clúdú, agus táirgeann an leictrealú ciseal tanaí dlúth ocsaíde cosanta. Is féidir an ciseal seo a ruaimniú, agus mar sin déantar é seo mar mhaisiúchán freisin.
Anóime. Riocht pearsanta ina dtugann duine aonair a chúl do luachanna is gnáthnoirm iompair le teann éadóchais, ionas nach féidir leis é féin a ionannú leis an tsochaí. Is féidir go dtarlóidh a leithéid do ghrúpa daoine a fhéadfaidh a bheith an-leathan. Thug an socheolaí Francach Émile Durkheim (1858-1917) an coincheap isteach i 1897, agus thairg gur cúis shuntasach le féinmharú í.
Anóimia. Míchumas cliniciúil teanga ina mbíonn deacracht ar leith ag duine cuimhneamh ar ainmneacha rudaí. Faightear go minic é mar shiomptóm afáise. De ghnáth baineann an míchumas le hainmfhocail, ach féadfaidh sé cur isteach ar ranna eile cainte.
Anord. Réimse taighde atá cuibheasach nua ina ndéantar staidéar ar chórais neamhlíneacha. Baineann anord le fisic, ceimic, bitheolaíocht, matamaitic is innealtóireacht, agus le córais ina dtarlaíonn iompar guardalach neamhinréamhinste nó randamach. De ghnáth déanann eolaithe iarracht iompar córais a chur síos i bhfoirm gaoil línigh idir athróg neamhspleách is athróg spleách. Ní bhíonn sa ghaol líneach seo ach garmheastachán ar an bhfíorghaol, ach is leor sin go mion minic. De réir mar a éiríonn an córas níos casta, áfach, éiríonn an gaol an-neamhlíneach, agus ansin ní hionann iompar an chórais ó am go chéile, cosúil le lánsruth an uisce as sconna. Eiseamláir eile den anord is ea cúrsaí domhanda aeráide. Nuair a bhíonn anord i réim i gcóras, ní bhíonn a iompar mar an gcéanna ó am go chéile agus ní féidir an t-iompar sin a réamhinsint, le gnáthchothromóidí líneacha ar a laghad. Is é atá mar aidhm ag na taighdeoirí éagsúla ná iompar córas casta ar leith a iniúchadh is a láimhseáil ina iliomad fo-chodanna le cabhair ríomhairí, chun an t-iompar a réamhinsint. Thosaigh an staidéar nua-aoiseach ar anord le saothar an mheitéareolaí Mheiriceánaigh Edward Lorenz (1917-2008) ar chomhiompar is imshruthú san atmaisféar.
Antaigin. Is éard is antaigin ann ná aon ábhar coimhthíoch, cosúil le víreas nó baictéar, nuair a théann sé isteach sa cholainn, a spreagann córas imdhíonachta na colainne chun antasubstaintí a chruthú. De ghnáth, treánn antaiginí an cholainn agus iad greamaithe le baictéir nó pailiní. Chun í féin a chosaint a dhéanann an cholainn na hantasubstaintí.
Antairíneam. Planda gearrshaolach ilbhliantúil, rud beag tomach, a fhásann 80 cm ar airde, dúchasach don Eoraip is ea antairíneam. Na duilleoga íochtaracha urchomhaireach, is na duilleoga uachtaracha ailtéarnach. Na bláthanna go láidir siogamorfach, an feadán le dhá liopa, an ceann íochtarach trímhaothánach, le starr (an carball) a dhúnann an feadán is a dhéanann ardán tuirlingthe do na bumbóga. Is í an bhumbóg an t-aon fheithid atá trom láidir a dhóthain chun na liopaí a oscailt is fáil isteach chun teacht ar an neachtar istigh ann. Sa phlanda fiáin bíonn na bláthanna scothdhearg/corcra, ach bíonn raon dathanna ar na plandaí saothraithe. Fástar é mar mhaisiúchán bliantúil.
Antaiseipteán. Ábhar a mharaíonn miocrorgánaigh (frídíní) nó a chuireann bac ar a bhfás. Bhí úsáid ceimiceán ar leith chun srian a chur ar bhracadh gortuithe is scaipeadh galar, agus coirp mharbha a chaomhnú (balsamú), go forleathan ar feadh na gcéadta bliain sara raibh aon eolas nó tuiscint ar mhiocrorgánaigh. Thug Lister cleachtadh na máinliachta antaiseiptí isteach le húsáid feanóil i 1865. Is iad na antaiseipteáin is coitianta na halcóil, na feanóil, salainn na miotal trom, agus comhdhúile a fhuasclaíonn clóirín is iaidín.
Antaithéachtach. Drugaí a mhoillíonn nó a chuireann bac ar phróiseas normálta théachtadh na fola, cosúil le heipirin is uarfairin. Úsáidtear iad mar chóireáil is coiscthigh ar ghalair a dhéanann téachtáin fola a chuirfeadh bac ar shreabhadh i bhfuileadáin. Úsáidtear uarfairin mar nimh francach a mharaíonn an francach trí chur fola inmheánach, ach tá francaigh ag éirí frithsheasmhach dó de réir a chéile.
Antalóp. Is ainm coitianta ar mhamaigh chrúbacha éagsúla a fhaightear san Afraic den chuid is mó é antalóp. Ní grúpa tacsanomaíochta é na hantalóip; cuimsíonn sé thart ar 90 speiceas i 30 géineas laistigh den fhine "Bovidae". Rangaítear iad mar ghasailí, antalóip cheithre-adharcacha, antalóip bhísadharcacha, abhacantalóip, antalóip innilte, biorbheannaigh, dícir, is antalóip gabhair.
Barrow-in-Furness. Is baile mór agus calafoirt é Barrow-in-Furness, atá suite i gCumbria i Sasana. Tá 70,000 ina gcónaí sa bhaile.
Antalóp ríoga. Abhacantalóp oíchí atá dúchasach d'iarthar na hAfraice. An t-antalóp is lú atá ar eolas, a ghuaillí 25 cm ar airde. Scothdhearg/donn. Bíonn adharca gearra ar an bhfireannach, gan aon adharca ar an mbaineannach.
Antasubstaint mhonaclónach. Antasubstaint íon a tháirgtear i dtoirt trí mheáin shaorga inniu. Baintear feidhm as a leithéid i gcóireáil galar ar leith (mar shampla, ailsí ar leith) agus taighde eolaíoch. Táirgtear í trí ainmhí a imdhíonú le hantaigin ar leith. Cruthaíonn limficítí an ainmhí antasubstaintí i gcoinne na hantaigine sin, agus táthaítear iad le cealla mialóma (siada B-limficíte) chun cealla hibrideacha a tháirgeadh. Iolraíonn na cealla seo go tapa agus táirgeann méid mór antashubstainte.
Antasubstaintí. Próitéiní a chruthaítear sa cholainn is ea antasubstaintí. Táltar sa bhfuil iad mar fhreagairt ar phróitéin choimhthíoch (antaigin) chun í a chealú nó imdhíonadh a sholáthar ina coinne. Glacann siad príomhpháirt sa chóras imdhíonach i gcosaint na colainne i gcoinne an-chuid miocrorgánach (baictéir, víris, seadáin) a chuireann tús le galair. Bíonn siad i láthair sa chodán gámaghlóbailine de shéiream na fola, agus tugtar "imdhíonaglóbailiní" orthu freisin. Is iad B-limficítí a chruthaíonn antasubstaintí, le cabhair ó T-limficítí cuiditheora is sochtóra. An chéad uair a nochtar an cholainn don antaigin, tarlaíonn an fhreagairt imdhíonach le hantasubstaintí a chruthú a dhíríonn ar an antaigin sin a scrios. Taistealaíonn na hantasubstaintí le himshruthú na fola den chuid is mó, agus mar a bheadh diúracáin dhírithe iontu, seachnaíonn siad cealla sláintiúla, ach déanann ar an antaigin, baictéir nó víris chun dul in iomaíocht leo is iad a chur ar ceal. Is féidir leis an gcóras imdhíonach níos mó ná milliún antasubstaint éagsúil a chruthú. Má tharlaíonn nochtadh eile don antaigin chéanna ina dhiaidh sin, tarlaíonn freagairt níos tapa cuimsithí ná an chéad cheann: bíonn an cholainn ullmhaithe is faoi imdhíonacht. An-chuid taighde déanta ar antasubstaintí monaclónacha, a dhéantar taobh amuigh den cholainn, mar shampla in ullmhuithe de chealla ar leith nó ainmhithe beaga, a instealltar san imshruthú ansin. Tá taighde ar siúl freisin ag dearadh na móilíní gabhlógacha seo le ríomhairí agus á dtógáil ar bhealach a dtugtar innealtóireacht mhóilíneach air.
Thomas Antisell. Ceimicí, geolaí is lia a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea Thomas Antisell (16 Eanáir 1817 – 14 Meitheamh 1893). Comhoibrí le Robert Kane agus príomhcheimicí i Músaem Tionsclaíochta na hÉireann. I 1845 d'fhoilsigh sé téacsleabhar ar cheimic na talmhaíochta, in Éirinn go háirithe, agus i 1846 d'fhoilsigh "Irish Geology" (Geolaíocht na hÉireann). 
Ball de na hÉireannaigh Óga, agus theith sé go Nua-Eabhrac i 1848 mar gheall ar an ngéarleanúint ar an ngluaiseacht. 
Chleacht sé an mhíochaine is an cheimic ansin go dtí 1854 nuair a fuair post mar gheolaí i bhfeachtas suirbhéireachta don iarnród in Arizona is California ag trasnú sléibhte an Sierra Nevada. 
Chaith sé blianta ina dhiaidh sin mar phríomhcheimicí in oifig na bpaitinní, agus le linn Chogadh Cathartha Mheiriceá bhí ina mháinlia sinsearach i gcór míochaine arm an Aontais. 
I ndiaidh an chogaidh cheangail sé leis an Roinn Talmhaíochta mar cheimicí. 1871-1877, ina chomhairleoir do choimisiún ón Roinn Talmhaíochta chun na Seapáine chun cabhrú leis an tír sin fadhbanna talmhaíochta a réiteach. D'fhill sé ar oifig na bpaitinní gur éirigh as i 1891.
Antraicéin. C14H10, comhdhúil aramatach gan dath, le leáphointe 216 °C, a aonraítear ó tharra guail. Carcainigin is ea é. Úsáidtear a fhluairiseacht ghorm in áiritheoirí drithlíochta chun béite-cháithníní a bhrath. Ocsaídítear í go dtí antracuineon, bunábhar na líocha alasairín.
Antraicít. Cineál crua lonrach guail ina bhfuil níos mó ná 90% carbóin. An cháilíocht is airde guail, agus dónn sí le lasair an-te gan aon deatach, beagnach.
Antrapóideach. Grúpa príomhach a chuimsíonn moncaithe is ápaí. Na haghaidheanna leata de ghnáth, na cluasa beag, na méara láimhe is coise le hingne nach ladhracha iad. Maireann siad i ngrúpaí sóisialta casta. Tugtar "ápaí antrapóideacha" orthu freisin.
Anua. Ball tearc de chlann na n-eallach a fhaightear ar oileán na Ceilibéise san Indinéis is ea an t-anua nó sapiutan. Timpeall 80 cm ar airde, le hadharca díreacha dírithe ar gcúl. 150–300 kg (330–660 punta) de mheáchan. Áitríonn sé na foraoisí. Fionnadh tiubh dorcha ar an ainmhí óg. Dhá speiceas as na cúig cinn sa ghéineas "Bubalus": an t-anua ísealchríche ("Bubalus depressicornis"), is an t-anua sléibhe ("Bubalus quarlesi").
Anúrach. Ord débheathach a chuimsíonn na froig is na buafa, a bhfuil thar 3,500 speiceas ar eolas. Gan aon eireaball ar na hainmhithe fásta. Gluaiseann sé trí na géaga fada deiridh a shá ar gcúl. Tugtar torbán ar an ainmhí óg.
Jean-Baptiste Bourguignon d'Anville. Geografaí is cairteoir a rugadh i bPáras ab ea Jean-Baptiste Bourguignon d'Anville (11 Iúil 1697 – 28 Eanáir 1782). D'fheabhsaigh sé caighdeán na cairteoireachta go mór. Bhunaigh sé a chuid léarscáileanna ar thaighde chruinn agus d'fhág sé áiteanna bán orthu mura raibh eolas ann fúthu. Má bhí faisnéis faoi áit amhrasach, chuireadh sé é sin in iúl ar an léarscáil féin.
Aoileach. Ábhar orgánach a úsáidtear mar leasú talún. De ghnáth is fearadh stoc, measctha le cochán nó easair eile, a úsáidtear i gcomhair áit istigh d'ainmhithe. Nuair a choimeádtar ainmhithe istigh gan mórán cocháin, i gcóras dian, táirgtear sciodar, meascán d'fhearadh is uisce. Faightear aoileach eile ó fheamainn is ceilp a bhaintear ón bhfarraige nó an cladach. Tá aoiligh eile ann a fhaightear ón tionscal éisc, próiseáil múnlach baile is eile.
Aoire Gearmánach. Pór madraí móra é an t-aoire Gearmánach a saothraíodh sa Ghearmáin (tugtar "alsáiseach" air freisin) déanach sa 19ú céad trí chrosphórú spitsí le madraí caorach. An fionnadh tiubh. An soc is na cluasa fada biorach. Éasca le traenáil. An-choitianta ag póilíní is airm ar fud an Domhain.
Baile an Chaisleáin, Contae Laoise. Is baile suite i gContae Laoise é Baile an Chaisleáin.
Ráithín Chuileannáin. Is baile fearainn suite i gContae Laoise é Ráithín Chuileannáin (Béarla: "Raheen").
An Spinc. Is baile suite i gContae Laoise é an Spinc.
Teach na Bearú. Is ceantar suite i gContae Laoise é Teach na Bearú.
An Eala, Contae Laoise. Is baile suite i gContae Laoise í an Eala.
Bráthair. Ceann de na siorcanna aingil is mó is ea an bráthair. "Squatina squatina" a ainm eolaíochta. An-choitianta in oirthuaisceart an Atlantaigh is an Mheánmhuir. Suas le 1.8 m ar fhad. Cruth na colainne idirmheánach idir na liamháin is na roic. An ceann leata, an béal chun tosaigh, oscailtí na ngeolbhach go cliathánach, na heití uchtacha an-leathan, an t-eireaball caol. Tugtar "anglait" air freisin.
Lota. Iasc fadaithe le colainn chaol atá forleathan i locha is aibhneacha thuaisceart na hEoráise is Mheiriceá Thuaidh is ea an lota ("Lota lota"; Béarla: "burbot"). Tugtar an breac beadaí air freisin. An t-aon iasc fionnuisce de chlann an troisc. Suas le 1 m ar fhad. Barbal amháin faoin mbéal. Déantar iascaireacht thrádálach air sa Rúis. Tugtar "an puteascann" air freisin.
Cairbíd sileacain. SiC, comhdhúil a tháirgtear trí mheascán de charbón is sileacan a leá. Tugtar "carbaram" uirthi freisin. Bíonn foirmeacha éagsúla criostalta aici, a bhfuil leáphointe ard acu uile, gach ceann acu an-chrua. Baintear feidhm aisti mar scríobach.
Aois na Cruinne. Sa chosmeolaíocht fhisiciúil, tugtar aois na cruinne ar an tréimhse ama ón Ollphléasc go dtí an lá inniu. An réalteolaí cáiliúil Meiriceánach Edwin Hubble a fuair amach i 1923 go raibh réaltraí taobh amuigh dár réaltra féin, Bealach na Bó Finne, agus go raibh siad ag leathnú amach uainn an t-am ar fad. As seo chuir sé tús leis an tuiscint gur thosaigh an Chruinne le pléasc ollmhór, ar thug an réalteolaí Sasanach Fred Hoyle an Ollphléasc air, a tharla timpeall 20,000 milliún bliain ó shin. Cuid bhunúsach den tuiscint seo is ea an ráta ag a bhfuil an Chruinne ag forbairt, ráta tairiseach ar a dtugtar "tairiseach Hubble". Níl an tuiscint nó an teoiric seo iomlán. Mar shampla, meastar nach bhfuil ach 1% den mhais ba chóir a bheith sa Chruinne aimsithe fós, agus gur féidir go bhfuil an 99% eile dofheicthe in abhacréaltaí dearga is dúphoill. Aisteach go leor, tá torthaí ar thomhais a rinne spásteileascóp Hubble ag teacht salach ar chuid den teoiric seo. Mar shampla, tá réaltra amháin, M100 i mbraisle réaltraí na Maighdine, i bhfad níos gaire dúinn ná mar a cheaptaí, agus is mó ar fad tairiseach Hubble de réir na dtomhas nua seo. Níor aimsigh an spásteileascóp mórán abhacréaltaí dearga in aon chor. Mar sin, is mó an mhistéir faoin easpa maise, agus d'fhéadfadh aois na Cruinne a bheith i bhfad níos lú ná mar a cheaptaí, chomh beag le 8,000 milliún bliain. Mar thoradh air seo tá na cosmeolaithe trína chéile agus teoiric na hOllphléisce á ceistiú, á ceartú is á beachtú acu an t-am ar fad.
Aol. Ocsaíd nó hiodrocsaíd chailciam den chuid is mó is ea aol, a tháirgtear trí aolchloch a théamh go dtí teocht os cionn 800 °C agus mar sin dé-ocsaíd charbóin a dhíbirt aisti. 
Uaireanta, bíonn maignéisiam in ionad cuid den chailciam. 
Nuair a thriomaítear an t-earra, tugtar "aol beo" air. Nuair a chuirtear uisce leis tiontaítear an ocsaíd go dtí an hiodrocsaíd, agus deirtear gur aol teilgthe é ansin. Go dtí gur fhorbair stroighin Portland, ba é aol an príomhábhar a úsáideadh saoirseachta. Murab ionann agus stroighin Portland, aibíonn sé trí carbónú. Baineadh úsáid as aol chun na críche seo leis na mílte bliain. Tá an sampla is luaithe in éirinn le feiceáil in eaglaisí luatha na hÉireann 
[[Íomhá: 
Tagairtí.
[[Catagóir:Ceimic orgánach]]
[[Catagóir:Mianreolaíocht]]
[[Catagóir:Saoirseacht]]
Aolchoinneal. Struchtúr carraige a fhaightear ar an urlár i bpluais. Cruthaítear ag an am céanna le haolchuisne í. Sa chás seo, deascadh mianraí ar an urlár a tharlaíonn.
Aolchuisne. Struchtúr carraige a chrochann ón tsíleáil i bpluais. Cruthaítear é ó shileadh uisce thar na mílte bliain, rud a dheascann mianraí ar an tsíleáil an t-am ar fad.
Aonad leithlise. Ionad a dheartar chun othair an-ionfhabhtaitheacha a choinneáil ann, amach ó dhaoine eile, nó chun daoine atá an-chlaonta chun ionfhabhtuithe a choinneáil amach ó dhaoine ab fhéidir a ghalrú. Bíonn smacht daingean ar dhul isteach is amach as an aonad chun cosc a chur ar iompar ábhar truaillithe. Bíonn ar na daoine a théann isteach nó amach gúnaí steirilithe cosanta a chaitheamh. Rialaítear sreabhadh an aeir isteach is amach chun cosc a chur ar thruailliú le miocrorgánaigh ar eite.
Aonad maise adamhaí. Aonad maise, leis an tsiombail u. Sainmhínítear é mar 1/12 mhais adamh carbóin-12. Is ionann 1 u is 1.66 × 10 kg. Uaireanta tugtar "an daltún" ar an aonad seo. Úsáidtear é chun maiseanna adamhacha coibhneasta adamh a lua.
Aonad tomhais. Maidir leis an gcuid is mó de na cainníochtaí eolaíocha (mais, teocht, tiúchan, sruth leictreach is eile) tomhaistear is ionramháiltear iad in aonaid an SI, Córas Idirnáisiúnta na nAonad ("Système International d'Unités") a thug an Chomhdháil Ghinearálta um Mheáchan is Tomhais isteach i 1960. Tá 7 mbunaonad ann: an méadar (m), an cileagram (kg), an soicind (s), an t-aimpéar (A), an ceilvin (K), agus an mól (mol). Is féidir gach cainníocht ábhartha eile a chur i dtéarmaí na mbunaonad seo. Tarlaíonn teaglamaí áirithe go minic, tugtar ainmneacha orthu, agus is aonaid dhíorthaithe iad seo. Mar shampla is é an niútan aonad an fhórsa, agus sainmhínítear é mar seo: m kg s. Ó 1995 i leith glactar leis an raidian is an stearaidian mar aonaid dhíorthaithe. Tá an-chuid aonad eile ann agus, ar chúis stairiúil nó eile, tá sé áisiúil feidhm a bhaint astu: baintear feidhm as an gcalra chun toilleadh fuinnimh i mbianna a thomhas, agus an parsoic chun faid a thomhas sa réalteolaíocht. Tá córais eile aonad ann freisin: seanchóras FPS na Breataine (troigh, punt, soicind), córas CGS (ceintiméadar, gram, soicind), agus córas MKSA (méadar, cileagram, soicind, aimpéar), réamhullmhúchán do chóras an SI.
Aonaid nádúrtha. Córas aonad a úsáidtear i bhfisic na gcáithníní. Simplítear na cothromóidí trí ghlacadh le c = (h/(2π)) = 1, arb é "c" luas forleata an tsolais is "h" tairiseach Planck. Sa chóras seo, ní mór go bhfuil aonaid de (1/mais) ag fad is am.
Aonaid radaighníomhaíochta. Tomhaistear gníomhaíocht foinse radaighníomhaí i mbeicireil (Bq), an líon a dhíscaoiltear in aghaidh an tsoicind, in onóir d'Antoine Becquerel a d'fhionn an feiniméan seo i 1896. Bíonn luachanna difriúla fuinnimh ag na cáithníní is na radaíochtaí difriúla a astaítear. Nuair a théann an radaíocht seo isteach in ábhar eile, ábhar bitheolaíoch, mar shampla, ionsúnn an t-ábhar sin fuinneamh ón radaíocht. Luaitear an oiread fuinnimh a ionsúitear ón astaíocht radaighníomhach ag ábhar mar an dáileog ionsúite, a thomhaistear i ngraeanna (Gy). Ní hionann an t-idirghníomhú nó an dochar a dhéanann na hastaíochtaí uile, fiú más ionann an fuinneamh iomlán a ionsúnn an t-ábhar: mar shampla, bíonn alfa-cháithníní 20 oiread níos dochraí d'fhíocháin bhitheolaíocha ná béite-cháithníní. Cuirtear an ghné seo san áireamh le haonad na coibhéise dáileogaí, a dtugtar "an síveart" (Sv) air, arb ionann é is an dáileog ionsúite (Gy) iolraithe faoi éifeacht bhitheolaíoch choibhneasta (RBE, le luach 20 ag alfa-cháithníní, 10 ag neodróin, agus 1 ag béite-cháithníní, gáma-ghathanna is X-ghathanna) astaíochta ar leith. Luaitear teorainneacha radaíochta d'ionaid oibre is an comhshaol i sívirt.
Aonchló. San ealaín, cló aonuaire a dhéantar trí phéintéireacht ar leathán gloine nó miotail agus bileog páipéir a bhrú anuas ar an dromchla fliuch. I measc na n-ealaíontóirí a bhain feidhm as bhí Castiglioni sa 17ú céad, Blake sa 18ú céad, agus Degas sa 19ú céad (ina chás seisean, i gcomhar le meáin eile cosúil le pastail, go minic).
Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí. An t-údarás is mó a aithnítear maidir le téarmaíocht sa cheimic, an cheimic orgánach go háirithe is ea Aontas Idirnáisiúnta na Glancheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF nó sa Bhéarla "IUPAC"). Is í aidhm an chórais rialacháin a leagan amach le comhdhúile a ainmniú gan athbhrí ar fud an Domhain.
Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta. Is é An tAontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta ("IAU" i mBéarla) an eagraíocht atá freagrach as comhoibriú idirnáisiúnta is caighdeánú sa réalteolaíocht. Bunaíodh i 1919 é, agus tá a rúnaíocht i bPáras. I 2011 bhí 90 tír is os cionn 10,000 ball páirteach. Is é an t-údarás in ainmniú reanna neimhe is gnéithe a ndromchlaí.