Trelis/gawiki huggingface dataset:
DART. Is córas traenach áitiúil do cheantar Bhaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Mearlíne Átha Cliath, ar a dtugtar DART de ghnáth (ón mBéarla Dublin Area Rapid Transit). 
Eagraíocht.
Ritheann an DART ó Bhré i dtuaisceart Chontae Chill Mhantáin go Binn Éadair agus Mullach Íde i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath. Stiúrann Iarnród Éireann atá mar chuid den eagras Córas Iompair Éireann, an DART. Is é an t-aon córas traenach leictreach sa tír. 
Is furasta gan táille a íoc sa chuid is mó de stáisiúin Dart i mBaile Átha Cliath agus turas traenach a dhéanamh saor in aisce. Easpa maoirseachta i stáisiúin bheaga Dart is cúis leis an rogha a bheith ag paisinéirí an táille a íoc nó gan a híoc. Coinnítear bacainní leictreonacha oscailte ar na saolta seo le haghaidh daoine a bhfuil pasanna saorthaistil acu, go háirithe daoine faoi mhíchumas.
Stair.
Osclaíodh an DART ar an 23 Iúil 1984 mar chomharba ar chóras traenach díosail a bhí as dáta le fada. 
Rinne infheistíocht ann faoi Phlean Forbartha Náisiúnta (PFN), na hÉireann, 2002-2011. Ceannaíodh carráistí nua, agus tógadh stáisiúin agus ardáin nua.
Stáisiúin.
Liosta stáisiúin DART.
Ó thuaidh ó Ghabhal Bhinn Éadair
Bré. Baile i gContae Chill Mhantáin is ea Bré (nó "Brí Chulainn"). Tá sé in aice leis an teorainn le Baile Átha Cliath. Is baile í i dtuaisceart Contae Chill Mhantáin. Is ceantar urbach gnóthach í agus is baile cois trá í in a bhfuil 33,492 duine ina gcónaí ann, is í an ceathrú baile is mó in Éireann (seachas na cúig chathair.) Tá sé suite timpeall 20km (12míl) de dheisceart Baile Átha Cliath ar an gcósta iarthar.
'Sé suíomh de chuid thionscal an baile seo, áit chónaithe do an-cuid daoine a dhéanann comaitéireacht do Baile Átha Cliath sa charr nó ar Iarnród/DART agus is é baile mharagaidh don réigiún timpeall air agus fós mheallann sé turasóirí, an chuid is mó ó Bhaile Átha Cliath ag an deireadh seachtaine.
Tá an baile suite idir an imeall Baile Átha Cliath/Cill Mhantáin, le cuid de na bhruachbailte atá suite i gContae Baile Átha Cliath. Tá an t-aon ionad scannánaíochta tiomnaithe in Éirinn, 'Ardmore Studios', suite i mBré, áit ina ndearnadh scannáin ar nós "Excalibur", "Braveheart", agus "Breakfast On Pluto".
Teangacha.
Bhí 10,998 daoine ábalta Gaeilge a labhairt. Labhair 431(1.4%) gach lá taobh amuigh den chóras oideachas. Labhair 4,041 teanga eile seachas Gaeilge nó Béarla sa bhaile. Bhí Polainnis an teanga iasachta is comónta le 866 cainteoirí.
Spórt.
Tá cumann sacair ag an mbaile - mar atá Cumann Peile Fánaithe Bhré. Tá an club mar chuid de Chumann Peile na hÉireann agus tá a gcluichí baile á n-imirt acu i bPáirc Charlisle. Sa Phríomhroinn atá siad i mbun imeartha.
Tá cumann CLG lonnaithe sa bhaile chomh maith - Eiméid Bhré, agus páirc bhaile acu ar Sheanascaill Chonaithe. 
Iompar.
Bóthar.
Tá an bhaile suite ar an M11 ag acomhal 5, 6, agus 7.
Iarnród.
D'oscail Stáisiún Uí Dhálaigh Bhré sa bhliain 1854, agus anois, tá sé an ceann scríbe don chuid is mó ar an Mearlíne Átha Cliatha (DART) ó Binn Éadair nó Mullach Íde. Oibríonn séirbhísí ó Na Clocha Liatha freisin.
Tá séirbhísí eile ó Calafort Ros Láir go dtí BÁC Stáisiún Uí Chonghaile nó Stáisiún Mhic Ghiolla Bhríde Driochead Átha, nó go dtí Stáisiún Mhaigh Nuad.
Tá na séirbhísí go léir á oibríú ag Iarnród Éireann.
Traein. Is modh iompair í traein a úsáideann inneall agus carráistí ag rith ar ráillí.
Breosla.
Tiomáintear inneall traenach le hola díosal nó le haibhléis de ghnáth, ach tá traenacha á dtógáil sa Ghearmáin, sa tSín agus sa tSeapáin a ghluaiseann ar fholún adhmainteach. Ní bhíonn rotha ag na traenacha seo agus ní ar bhóthar iarann a bhogann siad ach ar ráille clúdaithe le hadhmaintí.
Stáisiúin.
Taistealaíonn traenacha ar iarnród ó stad go stad agus iompraíonn siad daoine agus earraí. Stadann na traenacha ag stad na dtraenach chun gur féidir le taistealaithe, dul isteach iontu agus tuirlingt astu. Is i mbailte móra agus i gcathracha a bhíonn na stáisiúin cinn aistir. I stáisiún traenach bíonn Seomra na gClócaí, Seomra Feithimh, Leithris, Seomra na mBeart agus Oifig na dTicéad. Bíonn oifigí eolais iontu chomh maith go minic, maraon le taisceadáin le cásanna agus málaí a stóráil, agus bialanna agus siopaí i stáisiúin mhóra. Is minic a bhíonn líon mór ardán i stáisiún mhóra.
Bíonn droichead ó ardán go chéile os cionn na ráillí, nó bíonn slí faoin talamh anonn is anall idir na hardáin, i dtreo nach baol go leagfaí an lucht taistil ag na traenacha. Bíonn ardaitheoirí ar na droichid seo freisin chun ligint do dhaoine i gcathaoireacha rotha trasnú gan deacracht.
Stair.
Bhíodh na céad innill thraenach ag rith ar ghal. Bhíodh tine ar lasadh san inneall a théadh an t-uisce leis an ngal a chruthú. Ní úsáidtear gal mórán níos mó seachas le haghaidh turais speisialta do thurasóirí agus iad siúd a chuireann spéis ar leith i dtraenacha.
Mullach Íde.  Baile i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath i bPoblacht na hÉireann é Mullach Íde. Tá an baile mar chuid de Chomhairle Contae Fhine Gall agus tá sé suite sé chiliméadar déag ó thuaidh ó Bhaile Átha Cliath, idir Sord Cholmcille, Cionn Sáile agus Domhnach Bat. Dar le daoináireamh 2016, bhí 16,550 duine ina gcónaí sa mbaile.
Córas Iompair Éireann. Comhlacht iompair phoiblí do Phoblacht na hÉireann is ea Córas Iompair Éireann (C.I.É.). 
Is é an comhlacht seo atá i gceannas go hoifigiúil ar Iarnród Éireann, Bus Éireann, Bus Átha Cliath, DART, CIÉ Tours, agus roinnt mionchomhlachtaí eile.
Rac malartach. Gné den rac-cheol atá i gceist leis an rac malartach, nó an ceol malartach. Thosaigh an téarma seo ag éirí níos coitianta le linn na n-ochtóidí agus na nóchaidí, chun cur síos a dhéanamh ar rac-bhannaí a bhí taobh amuigh den phríomhshruth ag an am. Go bunúsach, ba bhannaí iad a bhí tugtha don phunc-rac agus iad á bhfoilsiú faoi lipéid bheaga neamhspleácha, bannaí nach raibh furasta a aicmiú in aon earnáil eile. Deirtear gur tharla pléasc mhór an rac-cheoil mhalartaigh i ndeireadh na n-ochtóidí agus i dtús na nóchaidí, nuair a bhris na bannaí seo isteach sa chuilithe go tobann. 
Is téarma an-leathan é rac malartach, agus níl aon sainmhíniú dearfa le fáil. Dá réir sin, cuirtear gach banna sainearnála sa chatagóir seo, cé go mbíonn siad sách difriúil eatarthu féin freisin.
Cú Uladh - Peadar Toner Mac Fhionnlaoich. Scríbhneoir Gaeilge ab ea Cú Uladh, nó Peadar Toner Mac Fhionnlaoich. Rugadh é ar an 5 Deireadh Fómhair 1857 in Alt an Iarainn, Gleann tSúilí, Co. Dhún na nGall agus cailleadh ar an 1 Iúil 1942 é. Nuair a bhí sé seacht mbliana déag d’aistrigh sé go Baile Átha Cliath. D'fhreastail sé ar an Ard-Scoil i nGlas Naíon ar feadh bliana, agus ina dhiaidh sin chaith sé dhá bhliain ag foghlaim léinn i gColáiste na Carraige Duibhe. Phós sé Sibéal Ní Uadhaigh (Elizabeth Woods) sa bhliain 1895 agus bhí dáréag clainne acu. Chuaigh an chuid is mó dá chlann mhac ar Scoil Éanna, a bhí á rith ag Pádraig Mac Piarais. 
Fuair sé post mar Oifigeach Chustaim agus Máil sa státseirbhís agus chaith sé naoi mbliana déag i Sasana leis an bpost sin. Ó bhí an post sin aige, chaithfeadh Cú Uladh féin agus a chlann aistriú ó áit go háit go minic. Bhí sé lonnaithe tamall i nDún na nGall, i mBéal Feirste, in Yorkshire, sa Bhreatain Bheag, i nGlaschú, i gCúil an tSúdaire agus i mBaile Átha Cliath. Bhí sé ina fhile, ina scríbhneoir, ina sheanchaí, ina dhrámadóir, ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus ina Sheanadóir, tamaill éagsúla dá shaol.
Bhí baint an-mhór ag Cú Uladh le Conradh na Gaeilge riamh. Sa bhliain 1895 bhí an chéad chruinniú ag Craobh Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste i dteach Chú Uladh, 32 Bóthar Beersbridge. Bhí Cú Uladh ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge sna blianta 1922 go 1925 agus arís sna tríochaidí. Bhí sé ar an gCoiste Gnó ar feadh breis is daichead bliain agus bhí an-bhaint aige leis an gConradh i rith na mblianta sin.
Sa bhliain 1938 rinne Éamon de Valera, a bhí ina Thaoiseach san am, Seanadóir de, agus bhí sé ina Sheanadóir go lá a bháis ar an chéad lá de Mhí Iúil 1942. Ní labhraíodh sé ach Gaeilge sa Seanad nuair ab fhearr leis an gcuid is mó de na seanadóirí eile cloí leis an mBéarla.
Scríobh sé díolaim ghearrscéalta i gcanúint Uladh faoin teideal "Ciall na Seanráite", agus sna blianta 1935-36, d'fhoilsigh sé sraith aistí ar An tÉireannach faoi Éirí Amach na Cásca. Tháinig na haistí i gcló faoi chlúdach leabhair sa bhliain 1992, faoin teideal "Bliain na hAiséirí". Chomh maith leis an saothar thíos, scríobh Cú Uladh na céadta aistí, roinnt mhaith scéalta agus dánta freisin a d'fhoilsigh sé i nuachtáin agus irisí; An Claidheamh Soluis, Sinn Féin, Fáinne an Lae, Iris an Fháinne, The Nation, The Irish Nation, Tír, Irish Opinion, agus An Phoblacht ina measc.
Minneapolis, Minnesota. Is í Minneapolis an chathair is mó sa stát Meiriceánach Minnesota agus an príomhbhaile Contae Hennepin. Tá an chathair suite ar bhruach Abhainn Mississippi, agus tá 24 loch beag sa chathair freisin. Tá Saint Paul tadhlach leis. Le chéile, tugtar, an t-ainm na Cathracha Cúplacha ar na cathracha seo.
An Phaipeamaintis. Teanga is ea an Phaipeamaintis ("papiamentu" nó "papiamento") a labhraítear in Oileán Aruba, Oileán Bonaire agus Oileán Curacao i Muir Chairib. Fásteanga atá ann agus í bunaithe ar an bPortaingéilis, mar a mheastar. Inniu, áfach, tá foclóir na teanga níos cosúla leis an Spáinnis. Thairis sin, tá go leor focal ann a tháinig isteach ón Ollainnis, ón mBéarla agus ó theangacha bundúchasacha Mhuir Chairib. Tá stádas oifigiúil ag an bPaipeamaintis in Aruba agus Curacao, agus aitheantas áirithe á thabhairt di i mBonaire, Sint-Eustatius, agus Saba.
Níl sé soiléir conas a tháinig an Phaipeamaintis ar an bhfód. Tá teoiricí éagsúla ann: go bunúsach, is í an cheist is mó ná, cé acu a d'fhorbair sí sna hAintillí Ollannacha an chéad uair, nó taobh amuigh díobh - san Afraic mar shampla. Sa séú agus sa seachtú haois déag tháinig an chuid ba mhó de na sclábhaithe Afracacha go dtí na hAintillí ó na cuanta Portaingéalacha cosúil le Cabo Verde, agus labhraítear fásteangacha Portaingéilise sna háiteanna sin inniu nach bhfuil ródhifriúil leis an bPaipeamaintis.
Thomas Edison. Ceapadóir agus fear gnó ab ea Thomas Alva Edison (11 Feabhra 1847 – 18 Deireadh Fómhair 1931), a rugadh i Ohio, Stáit Aontaithe Mheiriceá. 
D'fhionn sé an fónagraf (1877), an glacadóir don teileagraf, córas chun 4 theachtaireacht a tharchur go comhuaineach, tarchuradóir carbóin teileafóin, an chéad lampa gealbhruthach (1879), agus córas iomlán dáilte leictreachais. 
D'fhorbair sé an chéad fhearas lárnach chun cumhacht leictreach a ghiniúint is a tharchur go forleathan. D'fhorbair sé batairí, agus fiú an chéad iarnród leictreach (Hoboken NJ, 1930). 
Bhí níos mó ná 1,300 paitinn ag Edison.
Oidhreacht.
Bhí tionchar mór ag Edison ar an eolaíocht i rith an 19ú agus 20ú haois.
Deartháireacha Wright. Ceapadóirí agus ceannródaithe eitlíochta ab ea na Deartháireacha Wright (Orville Wright agus Wilbur Wright). Cheap siad an t-eitleán. 
Luathshaol.
Deartháireacha Meiriceánacha a saolaíodh i nDayton, Ohio is Millville, Indiana faoi seach. Mhúscail léirithe d'fhaoileoirí a suim san eitilt sna 1890idí. 
Gnó.
Thógadar aerárthaigh ina siopa deisiúcháin rothar i nDayton ar dtús. Chuireadar feabhas ar fhaoileoirí, agus faoi dheireadh chuir Orville inneall i gceann díobh. 
Tar éis an chéad fhaoileora, a chruthaigh George Cayley i 1853 agus a thaispeáin gur féidir árthach nearnhfhuinnmhithe is troime ná an t-aer a eitilt, chláraigh na Wright a n-inneall eitilte agus chuir siad paitinn air ar an 23 Márta 1903.
Dúirt Orville Wright gur rinne sé an chéad eitilt in eitleán fuinnmhithe i 1903. Creidtear go minic gurb iad na daoine a rinne an chéad eitilt faoi chumhacht innill riamh in Kitty Hawk, Carolina Thuaidh ar an 17 Nollaig, 1903. Ach ní raibh daoine ann chun é a chruthú. 
Tar éis an éacht seo, dhear na deartháireacha eitleáin fuinnmhithe eile sna blianta ina ndiaidh. Deimhníodh na heitiltí sa bhliain 1908 don chéad uair Ach fíordheimhníodh na heitiltí a rinne Alberto Santos-Dumont i 1906 i bPáras. Níor bhunaigh na deartháireacha Wright comhlacht déantúsaíochta aerárthach ach sa bhliain 1909.
Oidhreacht.
Mhúin na deartháireacha Wright an eitleoireacht do Chance Milton Vought, agus bhí sé mar phríomhinnealtóir i gcomhlacht Wright gur bhunaigh a chomhlacht féin, in éineacht le Birdseye Lewis, i 1917, mar atá Lewis &amp; Vought Corp.
Diana, Banphrionsa na Breataine Bige. Bean chéile Séarlas, Prionsa na Breataine Bige ab ea Diana, Banphrionsa na Breataine Bige (rugadh í leis an ainm Diana Spencer, 1 Iúil 1961 - 31 Lúnasa 1997). Monarc Briotanach a bhí inti, máthair na bprionsaí Harry agus William de chuid ríshleachta Windsor. 
Bhí an Tiarna Spencer athair Diana (a bhí ina chónaí i dTeach Althorp, baile dúchais mhuintir Spencer i Northampton). 
Pósadh.
Ar an 29 Iúil 1981, phós Diana Spencer agus an Prionsa Séarlas in Ardeaglais Naomh Pól, Londain. "Deirtear faoi go raibh dearadh an ghúna pósta ar an rún faisin ba mhó riamh. Bhreathnaigh 700 milliún duine ar shearmanas an phósta féin ar an teilifís ar fud an domhain agus níl dabht ar bith ach gurbh í réalta faisin a linne í". 
Conspóidí.
Ar an 16 Meitheamh 1992, foilsíodh leabhar conspóideach Andrew Morton faoin mbanphrionsa Diana, an teaghlach ríoga agus a gcuid geáitsí. 
Rinneadh an BBC agallamh le Diana sa bhliain 1995, agallamh fealltach, tá a fhios againn anois. 
Ar an 20 Nollaig 1995, dúirt an bhanríon Éilis go gcaithfidh Diana &amp; Séarlas colscaradh a fháil. 
Bás agus oidhreacht.
Fuair Diana bás i bPáras, na Fraince i dtimpiste bóthair i 1997. Ar an 1 Meán Fómhair 1997, thug bleachtairí sa Fhrainc le fios go raibh tiománaí an chairr, ina raibh Banphrionsa Diana, ar meisce &amp; luas aige.
Ollscoil na Colóime Briotanaí. Is ollscoil phoiblí í Ollscoil na Colóime Briotanaí atá suite in aici le Vancouver, sa Cholóim Bhriotanach i gCeanada. Tá trí champas níos lú eile aici: "UBC Robson Square", campas ag Ospidéal Ginearálta Vancouver agus tairiscíonn UBC ranganna ag "Great Northern Way Campus".
Séamus de hÍde. Rugadh Séamus de hÍde / Ó Seitheacháin ar Oileán Meánach i gCuan Chorcaí i 1935. Fuair sé a bhunscoilíocht i gCarraig Tuathail agus a mheanscoilíocht sa Mhainistir Thuaidh. Cúrsaí samhradh sa coláistí Gaeilge i mBéal Átha an Ghaorthaigh agus Rinn Ó gCuanach a mhúscail a shuim sa Ghaeilge. Bhain sé B. Eol. Talmhaíochta amach i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, i 1958 agus M. Eol. Talamhaíochta ann i 1969-1970. 
Chaith sé seal ag obair mar mhúinteoir tuaitheolaíochta ar Oileán Árann (Inis Mór, 1958-1959), teagascóir Talmhaíochta i mBéal Átha na Muice (1959-1961), i bFíodhaird (1961-1962), Baile Thiobraid Árann (1962-1973), Leas-Príomhoifigeach Talamh, Co. Luimnigh (1975-2000). 
Chomhbhunathóir comharchumann táirgeoirí muice Gleann an Eatharlaigh (1965), Uachtarán ar Dáil na Mumhan (1967-1968), léachtóir le socheolaíocht, Coláiste na hOllscoile Chorcaí (1976-1977), Cathaoirleach ar Ballyhoura Development Ltd (1988-1999), Cathaoirleach/Stiúrthóir ar Dhaonscoil na Mumhan (1999-2006).
Scríobh sé “An Baile Gaelach” i 1969, paimfléad nár chuir Gaeilgeoirí ná muintir na Gaeltachta ná eagraíochtaí Gaeilge, suim dá laghad ann agus atá ag íoc go daor as an fhaillí sin i láthair na huaire.
Mícheál W. Ó Murchú. Saolaíodh agus tógadh Mícheál W. Ó Murchú i Ráth Chormaic, Co. Chorcaí, áit a bhfuair sé oideachas bunscoile. D’fhreastail ar Choláiste Cholmáin Naofa, Mainistir Fhear Maí agus ar ollscoileanna éagsúla in Éirinn. 
Mhúin sé sa Cheardscoil i Maigh Chromtha. Ina dhiaidh sin bhí sé ina léachtóir sa Roinn Oideachais, Coláiste Ollscoile Chorcaí, ina Stiúrthóir Náisiúnta ar Aontas – An Cumann Náisiúnta um Oideachas Aosach, agus ina Bhainisteoir Oideachais i mBord na Gaeilge. Bhain sé amach M.Litt. ar an oideachas comparáideach ó Choláiste na Tríonóide agus Ph.D. ar an oideachas aosach ó Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath. 
Le blianta beaga is Oifigeach na Gaeilge é i gColáiste na Tríonóide agus Teagascóir Gaeilge i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
Foilsíodh cnuasach aistí dá chuid den teideal "Páirc na hImeartha" (Coiscéim) sa bhliain 2005.
Mícheál Ó Bréartúin. Rugadh Mícheál Ó Bréartúin i mBaile Átha Cliath i 1930, agus fuair sé bás sa bhliain 2011. Chuaigh sé ar scoil sa Mhódhscoil Láir agus i gColáiste Mhuire. Rinne sé cúrsa innealtóireachta i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus bhí ina reachtaire ar an gCumann Gaelach ann.
Bhí sé ar bhunaitheoirí agus ar eagarthóirí POBAL agus ina eagarthóir ar "Rogha an Phobail" (Coiscéim, 1989). Chaith sé daichead bliain ag obair le Bord Soláthair an Leictreachais, go príomha ag gabháil de phleanáil an chórais traiseolta, agus chaith sé breis agus fiche bliain i mbun obair chomhairleoireachta i níos mó ná tríocha tír. Sa leabhar "Gnótha Eachtracha" (Coiscéim, 2000), rinne sé cur síos ar ghnéithe de shaol agus de chultúr na dtíortha inar oibrigh sé. “"An leabhar taistil is fearr sa teanga."” (Coiscéim, Catalóg 1980-2004)
Seán Ó Riain. Is iar-mheánmhúinteoir agus scríbhneoir é Seán Ó Riain. Tá trí leabhar scríofa aige: "Roman Life and Literature" (School and College Services, 1970), "Seal le Síomón" (An Clóchomhar, 1984), "Solidarity with Travellers" (Roadside Books, 2000) agus tá mórán alt scríofa aige i nGaeilge is i mBéarla. 
Bhí Seán Ó Riain ina eagarthóir ar fhoilseacháin an ASTI, "The Secondary Teacher agus ASTIR", 1969-78. Bhuaigh sé dhá dhuais Oireachtais don iriseoireacht. Bhíodh alt rialta aige sa cholún "Beocheist" san Irish Times, 1997-2005. Le cúpla bliain anuas is colúnaí é le "Comhar".
Na sleachta sa leabhar seo is leagan scríofa iad de chainteanna a thug an t-údar ar na cláracha "Siosmaid" agus "Peann agus Pár" ar Raidió na Gaeltachta. Tá súil ag an údar go mbeidh na sleachta seo oiriúnach dóibh siúd atá ag lorg ábhar léitheoireachta atá suimiúil, simplí (go leor!) agus nua-aimseartha.
Tá sé pósta le Bríghdín agus tá triúr mac agus iníon amháin acu.
Is taidhleoir Éireannach agus teangeolaí an Dr Seán Ó Riain, a bhfuil 16 bliana caite aige in ambasáidí na hÉireann i Vín, Canberra, Vársá agus Beirlín. Rugadh i dTiobraid Árann é, is tá beirt iníon á dtógáil le Gaeilge aige is ag a bhean Eilvéiseach, Suzanne. Bhí sé dhá bhliain ag obair i mBuanionadaíocht na hÉireann chuig an Aontas Eorpach sa Bhruiséil, agus tá sé ag obair ar iasacht sa Choimisiún Eorpach ó Mheán Fómhair 2007. Eisean a d'ullmhaigh an leagan Gaeilge de shuíomh gréasáin Ambasáid na hÉireann i mBeirlín, ag www.dfa.ie.
Bhronn Coláiste na Tríonóide céim Ph.D air i ngeall ar a thráchtas "Pleanáil Teanga in Éirinn agus i Québec" sa bhliain 1985. Eisean údar na leabhar "Pleanáil Teanga in Éirinn 1919-1985", a d'fhoilsigh Carbad/Foras na Gaeilge sa bhliain 1994, agus "An Ghaeilge agus an tAontas Eorpach - Féiniúlacht agus Éagsúlacht Teanga", a d'fhoilsigh Clódhanna Tta. sa bhliain 2001 is a sheol an tAire Mary Hanafin. D'ullmhaigh sé leagan Gaeilge de leabhar Slóvacach "Esperanto tríd an Modh Díreach", a foilsíodh ag deireadh na bliana 2007. Sa bhliain 2009 scríobh sé leabhrán dátheangach "Liospóin Léirmhínithe/Lisbon Explained",a d'fhoilsigh Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh i mBaile Átha Cliath roimh an reifreann a ghlac leis an gConradh in Éirinn, Tá liosta de chuid dá chuid leabhar, maille le breis is 50 alt leis in 8 dteanga, le léamh ar a shuíomh gréasáin pearsanta, www.seanoriain.eu . Tá an-spéis aige in úsáid ghearr-chúrsaí Esperanto chun múineadh na dteangacha go ginearálta a fheabhsú agus a éascú springboard2languages.org , go háirithe múineadh na Gaeilge.
Tá sé mar uachtarán ar EEU/Eǔropa Esperanto-Unio, Cumann Esperanto an Aontais Eorpaigh, brateagras na gcumann náisiúnta Esperanto i 27 de na 28 mBallstát. Bhí an chomhdháil dheiridh ag EEU san Óstán Ard-Oileáín i nGaillimh an 16-20 Iúil 2012, agus bhí 157 toscaire ó gach tír san Aontas Eorpach i láthair.
Frainciam. Is é an frainciam (Fr) dúil cheimiceach uimhir a 87. Miotal alcaileach atá ann, agus is féidir a bheith ina mhuinín go bhfuil sé cosúil leis na miotail alcaileacha eile (sóidiam, potaisiam, caeisiam, cuir i gcás) ó thaobh na saintréithe ceimiceacha de - is é sin, gur dual dó aon leictreon amháin a thabhairt uaidh agus é ag dul i gcomhdhúil, agus go rachaidh sé trí thine in imoibriúchán fíochmhar má théann sé i dteagmháil le huisce. Is beag eile is féidir a fháil amach faoi, nó le fírinne, níl ach iseatóip radaighníomhacha aige, agus an leathré atá acu tá sí chomh gairid is nach bhfuil sé indéanta cnapán mór frainciam a aonrú le taighde a dhéanamh air. Bheadh a leithéid de chnapán iontach dainséarach le láimhseáil fosta, nó bheadh sé te bruite le radaighníomhaíocht. Is é 223Fr an t-iseatóp is cobhsaí atá ag an bhfrainciam, agus níl sé féin róchobhsaí (leathré: 22 nóiméad).
Ba í Marguerite Perey ba thúisce a d'aithin an frainciam sa dúlra, sa bhliain 1939. Bíonn rianta an-bheaga den dúil seo i mianraí úráiniam agus tóiriam, nó is ceann de na lúba i meathshlabhra 235U é 223Fr. Bhí Perey ag obair d'Institiúid Curie i bPáras, an Fhrainc, agus fuair an dúil a hainm ón tír.
Ollscoil Harvard. Is ollscoil cháiliúil í Ollscoil Harvard atá suite i gCambridge, Massachusetts, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í ar an 8 Meán Fómhair, 1636. D'fhreastail 8 n-uachtarán na Stát Aontaithe ar Harvard agus chaith mórán ceannairí tíortha eile uirthi.
Inniu. Nuachtán ab ea Inniu, a bhunaigh baill de Ghlúin na Buaidhe i 1943. Bhí an t-iriseoir Tarlach Ó hUid ag obair don nuachtán go dtí gur cuireadh deireadh leis i 1984, agus é ina eagarthóir ó 1972.
Roald Amundsen. Ba thaiscéalaí Ioruach é Roald Engelbregt Gravning Amundsen (16 Iúil 1872 – 18? Meitheamh 1928). Bhí Amundsen agus a fhoireann Ioruach ar na chéad daoine a shroich an Pol Theas i 1912.
Leathré. Is é is leathré ann ná an t-am a thógann sé meath radaighníomhach a theacht ar adamh as gach beirt de núiclíd áirithe.
Tagann an meath ar an núiclíd go heaspónantúil. Taispeánann an tábla ar dheis an dóigh a dtéann an núiclíd i laghad i dtéarmaí leathré.
Nuair atá meath easpónantúil i gceist, is féidir a thaispeáint go bhfuil an leathré formula_1 ag cloí leis an gcoibhneas seo:
ina gciallaíonn
De réir an choibhnis seo leanas, tá baint ag an leathré leis an meán-saolré τ: