Trelis/gawiki huggingface dataset:
Crith talún Tohoku agus súnámaí, 2011. Tharla crith talún ollmhór amuigh ó chósta chontaetha Fukushima, Miyagi, agus Iwate na Seapáine - cuid den réigiún Tohoku - ar an 11 Márta 2011 a chuir súnámaí i dtreo an cheantair, tubaiste a mharaigh b'fhéidir 22,000, a rinne scrios ar an áit, agus a chúisigh teip agus pléascadh sa stáisiún núicléach i Fukushima.
Imeachtaí.
Tharla an crith talún is mó riamh sa ,tSeapáin, 9.0–9.1 (Mw), ar an 11 Márta i Tōhoku (東北地方太平洋沖地震, Tōhoku-chihō Taiheiyō Oki Jishin). Bhí sé faoi ghrinneall an aigéin timpeall 25km amach ón gcósta. Bháigh an súnámaí limistéar leathan tíre, cathracha, bailte agus feirmeacha. Bhí go leor fágtha gan dídean. Bhí na milliúin eile gan chumhacht aibhléise ná uisce. 
Ní dóigh go ndearna an crith talún sin ró-dhochar do na himoibreoirí i Fukushima, ach milleadh an-chuid de chórais rialaithe na n-imoibreoirí nuair a bhuail súnámaí an stáisiún cumhachta núicléach.
Iarmhairtí fadtéarmacha.
Sa bhliain 2016, le boradh a chur faoin turasóireacht sa cheantar, d’íoc rialtais áitiúla ó Tohoku táille le Niantic le Pokémon cumhachtach darb ainm Lapras a chur ar fáil sa réigiún.
Leanann Rialtas na Seapáine orthu ag coinneáil limistéir leithlisithe gar do shuíomh Stáisiún Núicléach Fukushima Daiichi (in 2024). Is féidir pionós a ghearradh ar dhaoine a théann isteach sna limistéir seo go mídhleathach.
Manchán Magan. Scríbhneoir Éireannach, taistealaí, údar agus déantóir clár teilifíse is ea Manchán Magan. Is garmhac do Sheila Humphreys é, agus sin-garnia Mícheál Seosamh Ó Rathaille.
At Swim-Two-Birds. Scríobh Brian Ó Nualláin (nó Flann O'Brien nó Myles na gCopaleen) an t-úrscéal grinn "At Swim Two Birds," sna 1930idí, a áirítear anois mar mhórshaothar litríochta agus ceann de na húrscéalta Éireannacha is fearr riamh.
Stair.
Foilsíodh a chéad úrscéal, "At Swim-Two-Birds" ar 13 Márta 1939, go díreach roimh an Dara Cogadh Domhanda, agus díoladh de 240 cóip de sa chéad bhliain. Athfhoilsíodh an leabhar sna Stáit Aontaithe in 1950/1951, gan rath chomh maith. Ach de réir a chéile bhíothas á aithint mar shaothar tábhachtach litríochta. cé go raibh meas mór air ag údair mar Graham Greene agus James Joyce, b’fhéidir a rá go ndearna lucht litríochta na hÉireann faillí ann ar feadh i bhfad. 
Tugadh cló nua amach in 1960 agus cuireadh fáilte chomh mór sin roimhe gur misníodh Brian chun an t-úrscéal gairid "The Hard Life" (1961) a scríobh. 
Cúlra.
Tá "At Swim-Two-Birds" bunaithe ar charachtair agus ar phearsana a tháinig as saothair fhicseanúla eile agus as finscéalta miotasúla, agus is é an míniú a thug an scríbhneoir air seo ná go raibh an iomarca carachtair fhicseanúla ann cheana féin. 
Chuir James George O’Keeffe (1865–1937) an leabhar Buile Shuibhne in eagar do Cumann na Scríbheann nGaedhilge / Irish Texts Society a d’fhoilsigh an saothar sa bhliain 1913, a foilsíodh arís sa bhliain 1931. Bhain Flann O’Brien an-úsáid as a ndearna O’Keeffe ina úrscéal. Is aistriúchán Béarla é an teideal den an logainm "Snámh dá éan" le fáil sa scéal.
Úrscéal.
San úrscéal, téann carachtair an scéil chun cearmansaíochta ar an scríbhneoir, agus iad ag déanamh a bheag den chineál saol a cheap an scríbhneoir dóibh. Faightear Fionn mac Cumhaill i míreanna a dhéanann scigaithris ar nós na miotas Gaelach.
Sna meáin.
Bhí plean ag an aisteoir Brendan Gleeson scannán a dhéanamh. Bhí Gleeson i mbun léirithe agus Gabriel Byrne, Colin Farrell agus Cillian Murphy le feiceáil sa leagan scannánaíochta seo.
Rickey Thompson. Is aisteoir Meiriceánach é Rickey Thompson (rugadh 6 Feabhra 1996). Tháinig sé chun suntais mar gheall ar na físeáin grinn a phostálann sé ar Instagram, agus Vine roimhe seo.
Tá Thompson go hoscailte aerach.
Michelle Yeoh. Is aisteoir í Michelle Yeoh Choo Kheng ón Mhalaeisia (a rugadh mar Yeoh Choo Kheng; (); 6 Lúnasa 1962). Luaite mar Michelle Khan ina luathscannáin i Hong Cong, agus bhain sí clú agus cáil amach sna 1990idí tar éis di a bheith páirteach i sraith scannán aicsin de chuid Hong Cong, mar shampla "Yes, Madam" (1985), "Magnificent Warriors" (1987), "Police Story 3: Supercop" (1992), "The Heroic Trio" (1993), agus "Holy Weapon" (1993).
Bhog sí go dtí na Stáit Aontaithe ina dhiaidh sin, áit ar bhain sí aitheantas as a cuid ról sa scannán James Bond "Tomorrow Never Dies" (1997) agus sa scannán ealaíon comhraic le Ang Lee "Crouching Tiger, Hidden Dragon" (2000). Ghnóthaigh an dara ról ainmniúchán BAFTA ""Best Actress in a Leading Role"." Tar éis athbheochana gairme le ról ilbhliantúil athfhillteach ar "Star Trek: Discovery" (2017–2020), fuair sí moladh ar fud an domhain as a taibhiú mar Evelyn Wang sa scannán 2022 "Everything Everywhere All at Once", agus bhuaigh sí Duais an Acadaimh don Aisteoir is Fearr, Gradam Golden Globe agus Gradam an Screen Actors Guild as "Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role." Bhí sí ar an gcéad Áiseach a bhuaigh an Oscar don Aisteoir is Fearr, an chéad Malaeisiach a bhuaigh Gradam Acadaimh in aon chatagóir, agus an dara bean de chine daite a bhuaigh an Aisteoir is Fearr, Halle Berry i 2002.
Antonella Sorace. Tá Antonella Sorace ina Ollamh le Teangeolaíocht Fhorbartha in Ollscoil Dhún Éideann. Tá sí ina Comhalta den "British Academy", ina Comhalta den "Royal Society of Edinburgh" agus ina Comhalta den Royal Society of Arts. Le linn a gairme bhí ceapacháin taighde agus ollúnachtaí ar cuairt aici ag go leor institiúidí, lena n-áirítear Ollscoil Utrecht, Ollscoil Trondheim, Ollscoil Tromsø, Institiúid Max Planck um Shíceolaíocht, Ollscoil Johns Hopkins, Ollscoil Stáit Michigan, Ollscoil Hamburg, agus Ollscoil Siena. Díríonn a cuid taighde ar roinnt ceisteanna idirghaolmhara a thugann le chéile an teangeolaíocht, an tsíceolaíocht thurgnamhach agus an eolaíocht chognaíoch, agus cuimsíonn a gnóthachtálacha taighde agus foilseacháin fo-réimsí éagsúla fiosrúcháin eolaíochta. Is príomhshaineolaí í ar an dátheangachas ar feadh an tsaoil agus tá cáil ar leith uirthi as a cuid staidéir ar chainteoirí fásta dara teanga sárchumasacha ("cumas cainteora dúchais nó geall leis"); as a cuid taighde ar na hathruithe ("creimeadh teanga") a tharlaíonn i dteanga dhúchais na sárchainteoirí dara teanga; as an imscrúdú a rinne sí ar shealbhú dátheangach sa luath-óige agus go déanach san óige, agus ar éifeachtaí an dátheangachais i réimsí neamhtheangeolaíocha. Tá cáil idirnáisiúnta uirthi freisin as an méid a chuireann sí le tíopeolaíocht teanga, go háirithe as a cuid taighde ar athraitheacht shrianta ag an gcomhéadan idir an léacsacan agus an chomhréir, atá á fhiosrú aici i go leor teangacha, agus as a cuid staidéir ar ghrádú i dteanga nádúrtha. Ina theannta sin, chuir sí go mór le modhanna turgnamhacha sa teangeolaíocht trí cheannródaíocht a dhéanamh maidir le húsáid Meastachán Méadaíochta mar theicníc chun breithiúnais inghlacthachta teanga a tharraingt. Tá sí tiomanta d'eolas a scaipeadh faoi thorthaí taighde ar an dátheangachas lasmuigh den saol acadúil. Is í an stiúrthóir bunaidh ar an eagraíocht neamhbhrabúis "Bilingualism Matters", a bhfuil gréasán leathan craobhacha idirnáisiúnta aici ar fud an domhain, agus bronnadh RSE Beltane Prizes for Public Engagement uirthi.
Ianómámaigh. Treibh bhundúchasach, agus pobal 35,000 duine, a bhfuil cónaí orthu i bhforaois na hAmasóine, is ea na hIanómámaigh (nó Yanomami)
Tá lucht na nIanómámach ina gcónaí ar an tearmann bundúchasach is mó sa Bhrasaíl, i stát Roraima ar theorainn Veiniséala.
Stair.
Aimsíodh ór ar thearmann na treibhe sna 1970idí agus ó shin i leith tá ionradh á dhéanamh de réir a chéile ar a gcuid tailte ag "garimpeiros", mianadóirí mídhleathacha, agus ag a gcuid teaghlach siúd. 
Idir 2018 agus 2022, agus lagú déanta ag rialtas iaruachtarán na Brasaíle, Jair Bolsonaro, ar dhlíthe timpeallachta agus ar chosaint na bpobal bundúchasach sa tír, tháinig méadú as cuimse ar líon na mianadóirí mídhleathacha ar thailte na Yanomami – agus ar líon na hIanómámaigh a bhí ag fáil bháis den ocras, ó ghalair agus ó fhaillí thromchúiseacha na n-údarás.
Na leabhair Ghaeilge is faide. Seo liosta de na leabhair Ghaeilge is mó focal nó leathanach.
D'fhoilsigh Coiscéim an leabhar Gaeilge is mó riamh - Logainmneacha Mhaigh Eo - leis an Dr. Fiachra Mac Gabhann (nach maireann) 3,500 logainm le 7,500 leathanach. Tá 2.5 milliún focal ann thar 13 imleabhar.
Mainie Jellett. Ba ealaíontóir Éireannach í Mainie Jellett (29 Aibreán 1897 – 16 Feabhra 1944).
Guo Wengui. Is billiúnaí agus fear gnó Síneach ionnarbthach é Guo Wengui () a rugadh an 10 Bealtaine, 1970 nó an 5 Deireadh Fómhair, 1968), ar a dtugtar freisin Guo Haoyun (郭浩云), Miles Guo, agus Miles Kwok. Bhí sé ina ghníomhaí polaitíochta agus rialaíonn sé "Beijing Zenith Holdings" (trí seachvótaí Li Lin agus Jiang Yuehua), agus sócmhainní eile. Ag buaic a ghairmréime, bhí sé ar an 73ú duine is saibhre sa tSín. Cúisíodh Guo as éilliú agus míghníomhartha eile ag údaráis na Síne agus theith sé go dtí na Stáit Aontaithe go déanach i 2014, tar éis a fhoghlaim go mbeadh sé gafa faoi líomhaintí breabaireachta, fuadach, sciúrtha airgid, calaoisí agus éignithe. Maíonn Guo go bhfuil na cúisimh spreagtha ó thaobh na polaitíochta de, agus go bhfuil sé mar thoradh ar fheachtas díoltais pholaitiúil a rinne rialtas na Síne ina choinne. Is comhghleacaí de Steve Bannon é Guo agus ball de ionad saoire Mar-a-Lago iar-Uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump i Florida.é.
Peireastráice. San Aontas Sóivéadach sna 1980idí, chiallaigh peireastráice (, ) 'athstruchtúrú an gheilleagair Shóivéadaigh trí thabhairt isteach níos mó polasaithe ar an mhúnla iartharach.
Cúlra.
Bhí a fhios ag Míchail Gorbaitseov, ceannaire an Aontais Shóivéadaigh, sna 1980idí, go gcaithfeadh an APSS athrú ó bhun, idir chúrsaí polaitiúla agus chúrsaí eacnamaíocha, dá mb’áil leis fanacht beo. Spreag Gorbaitseov an pobal fosta, áfach, cáineadh cruthaitheach a dhéanamh ar an chóras chumannach .
B'é an focal peireastráice (agus "gleasnast") a tharraing Gorbachev chuige ag iarraidh a chuid leasuithe a shainmhíniú. Bhí na coincheapanna "seo" lárnach maidir le tuiscint a fháil ar an Rúis sna 1980idí. D'athraigh an saol san Aontas ag an am, agus baineadh srianta na cinsireachta de na meáin chumarsáide, ionas go bhfuair muintir an Aontais cead cainte.
Élisa Deroche.  
Ba í Élisa Deroche, Elise Raymonde Deroche, nó níos déanaí 'Baron' 'Delaroche nó de Laroche' (22 Lúnasa 1882 i bPáras – 18 Iúil 1919 sa Somme) an chéad bhean a fuair ceadúnas píolóta agus an chéad baneitleoir nó banphíolóta ar domhan le ceadúnas píolóta. 
Saol.
Aisteoir agus máthair.
Aisteoir agus áilleagán ba ea Deroche sna 1900idí, agus rinneadh pictiúir áilleagáin di. Bronnadh ainm stáitse.uirthi, 'de Laroche'. 
Phós sí Louis Léopold Thadome in bPáras, ar 4 Lúnasa 1900. Rugadh a hiníon sa bhliain 1901, Raymonde Marguerite Charlotte Thadome, a d'éag 25 Márta 1902. Rugadh a mhac an bhliain dár gcionn. 
Fuair Raymonde agus Louis colscaradh ar 28 Meitheamh 1909, nuair a thosaigh Rayonde ag eitilt. D'éag Louis in 1911.
Baneitleoir.
Bean spórtúil ab ea í agus thaitin gluaisrothair agus cartacha go mór léi. Bhí cáil uirthi leis mar aisteoir roimhe. Spreagadh í san eitlíocht nuair a chur sí aithne ar eitleoirí eile. Chuaigh turas na ndeartháireacha Wright sa bhliain 1908 i gcion go mór uirthi freisin.
Thosaigh sí ag foghlaim conas eitilt sa bhliain 1909 sa bhaile Chalons, 140 ciliméadar taobh amuigh de Pháras. Chabhraigh an píolóta Charles Voisin léi taithí a fháil ar conas eitleán a láimhseáil. De réir a chéile d’éirigh léi eitleán a phíolótú go neamhspleách, an chéad bhean ar domhan. 
Sa bhliain 1910, fuair sí ceadúnas píolóta #36 de chuid "Fédération Aéronautique Internationale",a n chéad bhean a fuair ceadúnas píolóta.
Sa bhliain chéanna, fuair sí roinnt cuirí go dtí taispeántais eitleáin timpeall an domhain. Chuaigh sí ar turas go dtí Caireo san Éigipt, Cathair Pheadair sa Rúis agus Búdaipeist na hUngáire. I gCathair Pheadair, thug an Sár Nioclás an teideal "Baron" uirthi, más fíor 
Bhí roinnt timpistí aici ach lean sí ar aghaidh i gcónaí. Sa bhliain 1913, bhuaigh sí an gradam Coupe Femina, duais do phíolótaí baineanna as gnóthú thar na bearta.
Tháinig deireadh lena cuid aistear nuair a thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda. Thóg sí post mar thiománaí ag iompar saighdiúirí. 
Nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh, thosaigh sí ag eitilt arís. Sa bhliain 1919 chuaigh sí thar na bearta ní b'fhaide arís ar airde 4800 méadar. Ní amháin go raibh sí ag eitilt, bhí cáil uirthi mar innealtóir éirimiúil ag tástáil eitleán mar theastaigh uaithi caighdeán ní b'fhearr a bheith ar an margadh.
Bás.
I mí Iúil 1919 i Le Crotoy (Somme) bhí sí amuigh ag tástáil, agus thuairteáil an t-eitleán agus bhuail sé an talamh. Fuair sí bás agus í 36 bliain d’aois, agus curtha i Père-Lachaise inniu lena mhac.
Tá dealbh di le feiceáil san aerfort Le Bourget i bPáras.
Alasdair Calum MacEoghainn. Polaiteoir agus aturnae Albanach ab ea An Ridire Alasdair Calum MacEoghainn (10 Eanáir 1875 – 29 Meitheamh 1941) a bhí ina cheannaire tionscnaimh ar an "Scottish National Party" ("SNP") ó 1934 go 1936 .
Luathshaol.
Rugadh Alasdair MacEoghainn ar 10 Eanáir 1875 i gCalcúta na hIndia, mac le Robert Sutherland Taylor MacEoghainn (1839-1900), abhcóide ó Dhornach a sheirbheáil san India mar Thaifeadadóir Rangún. Fuair MacEoghainn a chuid oideachais i "Clifton College" , Bristol agus in Ollscoil Dhún Éideann. Tar éis dó cáiliú mar aturnae i 1901, thosaigh sé ar a ghairm bheatha dhlíthiúil i Steòrnabhagh, sula ndeachaigh sé isteach i ngnólacht dlí Stewart Rule &amp; Co. in Inbhir Nis, áit a raibh sé ina chomhpháirtí sinsearach ina dhiaidh sin.
Gairm pholaitiúil.
Chuaigh MacEoghainn isteach sa Chomhairle Baile in Inbhir "Nis" i 1908, agus é ina bhall den Pháirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe), agus, cé gur éirigh sé as níos déanaí, cuireadh ina luí air filleadh i ndiaidh an Chogaidh Mhóir.Toghadh é ina phropaist i 1925 agus bhí an post sin aige go dtí 1931. Le linn a thréimhse in oifig, chuir an Propast MacEoghainn scéimeanna chun cinn chun sláinte agus tithíocht phoiblí Inbhir Nis a fheabhsú, agus bhí sé ina bhall de Chomataidh Foghlaim Siorrachd Inbhir Nis, agus mar Chathaoirleach ar Stiùirichean an Ospadail Rìoghail a Tuath. Bhí sé freisin ina chomhairleoir ar Shiorrachd Inbhir Nis, ag déanamh ionadaíochta ar Bheinn na Faoghla.
Bhí sé ina Cheannaire ar Chomunn Gàidhlig Inbhir Nis i 1930.
Sa bhliain, bhí MacEoghainn ar dhuine de bhunaitheoirí an Scottish Party, agus i bhfothoghchán Chill Mheàrnaig sa bhliain 1933 sheas sé mar chomhiarrthóir an "Scottish Party" agus an "National Party of Scotland", ag teacht sa cheathrú háit le 6,098 vóta.
Ceannaireacht Pháirtí Náisiúnta na hAlban (1934-1936).
Le cónascadh an "National Party of Scotland" agus an "Scottish Party" ar 7 Aibreán 1934 chun an Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba (PNA) (Béarla: "Scottish National Party" ("SNP") a bhunú, toghadh MacEòghainn ina chéad cheannaire ar an bpáirtí nua. Bhí feidhmíocht an pháirtí in olltoghchán 1935 díomách agus níor bhain ach Inbhir Nis agus MacEoghainn sna hOileáin Thiar torthaí measúla amach.
D’éirigh MacEoghainn as mar cheannaire ar an PNA i 1936, nuair a tháinig Andrew Dewar Gibb i gcomharbacht air. Fuair sé bás ina theach cónaithe ar an Eilean Dubh i 1941, in aois a 66 bliain. Bhí triúr mac agus beirt iníonacha ag MacEòghainn. Chuaigh a mhac Maolchoilm isteach i bPáirtí Cumannach na Breataine Móire agus rinneadh caomhantóir mór le rá de.
Onóracha.
Rinne an Rí Seoirse V ridire de in Onóracha Breithlá 1932 le haghaidh seirbhísí don rialtas áitiúil agus do shláinte an phobail in Albain. Tá MacEwen Drive in Inbhir Nis ainmnithe ina dhiaidh.
The Irish Citizen.  
Sna 1910idí in Éirinn, bhí nuachtán dá gcuid féin ag Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná. The Irish Citizen. 
Cuireadh an chéad eagrán den nuachtán  i gcló i mí na Bealtaine 1912. Bhí mana ag an nuachtán  a bhí le feiceáil ag barr an chéad leathanaigh: ‘Cearta na Saoránachta d’Fhir agus do Mhná Araon; Dualgais na Saoránachta ar Fhir agus ar Mhná Araon.’   Is iad Francis Sheehy-Skeffington (fear céile Hanna Sheehy-Skeffington) agus James Cousins (fear céile Margaret Cousins) a rinne eagarthóireacht ar an nuachtán.
TG4 Foghlaim. Acmhainn nua oideachais chlosamhairc is ea TG4 Foghlaim atá curtha in oiriúint do riachtanais scoláirí na hArdteistiméireachta in Éirinn, ach is féidir le foghlaimeoirí ag leibhéal ar bith leas a bhaint as an t-ábhar seo chun a gcuid scileanna Gaeilge a fhorbairt.
Tá TG4 i gcomhar le hOllscoil na Gaillimhe tar éis suíomh nua físe a chur ar fáil ar www.tg4.ie/ga/foghlaim/ do dhaltaí iar-bhunscoile atá ag ullmhú do Bhéaltriail Ghaeilge na hArdteistiméireachta.
Lena chois sin, beidh léiriú físe ar fáil ar TG4 Foghlaim ar bhrí liteartha agus ar bhrí mheafarach na ndánta atá ar an Siollabas, mar aon le próifíl iomlán ar na filí agus cur síos ar chúlra na ndánta. Is comhpháirtíocht idir TG4 agus Ollscoil na Gaillimhe an togra seo agus táthar ag súil go rachaidh sé chun tairbhe do dhaltaí agus do mhúinteoirí araon.
Deir Leascheannasaí TG4, Pádhraic Ó Ciardha, go bhfuil an togra seo curtha le chéile mar thoradh ar iarratais go leor atá déanta ag múinteoirí (agus a gcuid daltaí) ar an gcainéal le beagán blianta: “"Is cóir agus is deas linn togra oideachasúil mar seo a sheoladh mar chruthúnas breise ar an leas poiblí a dhéanann TG4 ag cur na Gaeilge chun cinn ar fud na cruinne".”
Leagann Príomhfheidhmeannach Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Dónall Ó Braonáin, béim ar thábhacht an togra: “"Is iontach go bhfuil taighde ceannródaíoch ar an sealbhú teanga á roinnt ar mhúinteoirí agus mic léinn ardteistiméireachta a bhuíochas d’acmhainní foghlama den chéad scoth".”
Tamworth, Ontario.  Is pobal beag é Tamworth i mbailecheantar Stone Mills i Lennox and Addington County (Contae Lennox agus Addington), Ontario, Ceanada. Tá Tamworth suite lastuaidh de Napanee, agus soir ó thuaidh ó Bhelleville, in aice le "Beaver Lake" (Loch na mBéabhar). Sníonn am loch seo isteach i (Amhainn na mBreadán) a shreabhann trí Tamworth agus ba é an t-uisce sreafa seo a bhí freagrach as mórán de thráchtáil iarmhuilte Tamworth.
Stair.
I dtosach báire, sa bhliain 1826, thóg Calvin Wheeler roinnt muilte anseo sna 1840idí agus tugadh Wheeler's Mills air ar dtús. Sa bhliain 1848, osclaíodh oifig an phoist faoin ainm reatha, a ainmníodh as Tamworth, Staffordshire. Bhí meas ag Wheeler ar Sir , Feisire Parlaiminte Tamworth.
Bhí an ceantar socraithe ag go leor inimirceach Éireannach agus faoi 1865ba é 500 daonra an cheantair. Sa bhliain 1884 bhí trí thraein ag imeacht go Napanee gach lá ag an "Tamworth and Quebec Railway". Nuair a bhí an clúdach foraoise bainte ní raibh an ithir a bhí fágtha den chaighdeán ab fhearr, ach lean feirmeoirí orthu agus chuimsigh an limistéar go leor monarchana cáise. D’fhéadfadh feirmeoirí cur lena n-ioncam trí chrainn a ghearradh sa gheimhreadh le dul ag snámh síos Abhainn Napanee go muilte sa deisceart.
Is meascán d'fheirmeacha, tithe agus teachíní ar Loch na mBéabhar é Tamworth inniu, agus áirítear leis seirbhísí amhail; séipéil, réimse haca, niteoir carranna, bialanna, siopa crua - earraí, siopa grósaera, cógaslann, siopa eischeadúnais, leabharlann agus go leor eile.
An Ghaeltacht.
Lena chois sin, tá an chéad cheantar ina labhraítear Gaeilge na hÉireann, nó Gaeltacht, taobh amuigh d'Éirinn in Tamworth. I measc na bpleananna don láithreán tá cábáin le cóiríocht a thabhairt do bhreis is 100 duine, seomraí ranga, agus músaem.
Spóirt.
Bhí foireann amaitéarach Sinsearach A ag Tamworth ó 2003 go 2005. D'imir "The Braves" i Sraith Haca Sinsearach Oirthear Ontario . D'fheidhmigh foireann Shraith II Sóisearach "A", ar a dtugtar "The Tamworth Cyclones", ó 2007 go 2009 i Sraith Haca Shóisearach A Mhórcheantar Metro .
Bella ciao. Is amhrán Iodálach de chuid na ndaoine ón 19ú haois dhéanach é "Bella ciao", a chan na hoibrithe séasúrach, nó na "mondine", i dtosach báire mar agóid i gcoinne na ndálaí oibre crua sna goirt ríse i dThuaisceart na hIodáile
Glactar leis go forleathan gur athraíodh agus gur glacadh leis an t-amhrán seo mar rosc catha na Gluaiseachta Frithbheartaíochta Iodálaigh, ag na páirtiseáin a throid i gcoinne an Naitsíochais agus an Fhaisisteachais i gcoinne fhórsaí forghabhála na Gearmáine, a bhí i gcomhghuaillíocht leis an "Repubblica Sociale Italiana" (Poblacht Shóisialta na hIodáile) idir 1943 agus 1945 le linn Chogadh Cathartha na hIodáile. Áitíonn roinnt staraithe, áfach, nach bhfuil mórán fianaise ann, nó nach bhfuil fianaise ar bith, gur chan na páirtiseáin Iodálacha an t-amhrán i ndáiríre.
Tá leaganacha de "Bella ciao" fós á chanadh ar fud an domhain mar iomann saoirse agus frithbheartaíochta.
Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha. Eagraíocht idir-rialtasach agus an eagraíocht dhomhanda a scrúdaíonn airm cheimiceacha is ea an Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha nó ETAC. Déanann ETAC "monatóireacht" ar chur i bhfeidhm an Choinbhinsiún maidir le hAirm Cheimiceacha, a shíníodh i ar 29 Aibreán 1997. Tá sé mar aidhm ag an conradh seo airm cheimiceacha a chosc.
In Eire, déanann an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála ionadaíocht thar ceann na hÉireann.
Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar ETAC sa bhliain 2013.
Imeachtaí.
Bhí ETAC i láthair sa tSiria.
Tháinig na saineolaithe ETAC ar airm cheimiceacha chun na Breataine in 2018 chun fiosrúchán a dhéanamh ar Nimhiú Sergei agus Yulia Skripal.
Rafael Cadenas. Is file, scríbhneoir aistí agus ollamh ollscoile Veiniséalach é Rafael Cadenas (rugadh 8 Aibreán 1930 i mBarquisimeto, Lara).
D’fhoilsigh Cadenas a chéad leabhar filíochta, "Cantos iniciales", sa bhliain 1946. Tar éis coup míleata le Marcos Pérez Jiménez, chuaigh sé ar deoraíocht in Oileán na Tríonóide ó 1952 go 1956 . Léiríodh an taithí a fuarthas ansin ina chuid leabhar "Una Isla" agus "Los cuadernos del destierro" i 1958 agus 1960.
Sna blianta ina dhiaidh sin, chomh maith le himleabhair filíochta, foilsíodh roinnt aistí ar an litríocht. Sa bhliain 1985 bronnadh an "Premio Nacional de Literatura de Venezuela" air. I 1992 fuair sé an "Premio Pérez Bonalde". Sa bhliain 2007 ghlac sé páirt sa 4ú Féile Filíochta Mheiriceá Laidinigh i Vín. Sa bhliain 2009, fuair sé Gradam Juan Rulfo Mheicsiceo. In 2015, fuair sé Gradam García Lorca. Ina dhiaidh sin, sa bhliain 2018, fuair sé an "Premio Reina Sofía de Poesía Iberoamericana" agus an "Premio Miguel de Cervantes" in 2022
Cumannach ab ea Cadenas ina óige. Ar feadh na mblianta, áfach, bhí sé i bhfad ón idé-eolaíocht seo. Sa bhliaqin 2020, dúirt sé leis an nuachtán "El País", "el problema de toda ideología es que ya está hecha, lo cual traba el pensar libremente"." (I nGaeilge:" "is í an fhadhb le haon idé-eolaíocht go bhfuil sí déanta cheana féin, rud a fhágann go bhfuil sé deacair smaoineamh faoi shaoirse.")" Staon rialtas Nicolás Maduro ó comhghairdeas a dhéanamh le Cadenas nuair a bhuaigh sé duais Cervantes. Dúirt Cadenas ag an am: “"Ní fhaighim comhghairdis agus níl mé ag súil leo. Ní aontaím leis an réimeas, ach ní ghlacaim páirt sa pholaitíocht ach an oiread"".
Faoin mBlaoisc Bheag Sin. Sa leabhar Faoin mBlaoisc Bheag Sin le Louis de Paor déantar mionanailís ar scéalta Mháirtín Uí Chadhain, ar an gceangal idir a theicníocht scéalaíochta agus an stiúir aigneolaíochta atá ar an bprós nua-aimseartha i gcoitinne. Léirítear bua Uí Chadhain maidir lena bhfuil ar siúl laistigh agus lasmuigh de cheantar na bhfocal in aigne an duine a fhoilsiú i bhfoirm scéalaíochta. Leantar an mórathrú a tháinig ar a stíl de réir mar a bhí a léargas ar aigne an duine ag fairsingiú ó réadúlacht bhorb na luathscéalta tuaithe go dtí an t-aor nimhneach ar chás an duine stoite i saol gan bhrí sna scéalta cathrach. Ag deireadh na hanailíse féachtar le saothar Uí Chadhain a shuíomh ina chomhthéacs comhaimseartha agus breithiúnas dá réir a thabhairt ar a chuid scéalta.
Tagairt is ea teideal an leabhair do ráiteas de chuid an Chadhnaigh ón bpaimfléad Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca.
Éamonn Mac Thomáis. Údar, craoltóir, staraí, poblachtánach Éireannach, gníomhaí ar son na Gaeilge, agus léachtóir ab ea Éamonn Mac Thomáis (13 Eanáir 1927 – 16 Lúnasa 2002).
Cailleadh é i 2002 agus tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon i mBaile Átha Cliath, in aice le Proinsias Ó Riain.