Trelis/gawiki huggingface dataset:
Nuala O'Faolain. Iriseoir, léiritheoir teilifíse, léirmheastóir leabhar, múinteoir agus údar Éireannach as Baile Átha Cliath ba ea Nuala O'Faolain nó Nuala Ó Faoláin (1 Márta 1940 – 9 Bealtaine 2008). Bhain sí clú idirnáisiúnta amach le leabhar cuimhní cinn ("Are You Somebody?"), lena húrscéal ("My Dream of You") agus le leabhar beathaisnéise ("The Story of Chicago May"). Bailíodh iad go léir ar liosta leabhar sárdhíola an nuachtáin "The New York Times".
Lán d'aer an tsaoil, d'úsáid sí caint a bhainfeadh siar as a lán. Bhí deis a labhartha aici agus ealaíonta le focail. Is iomaí caint a tharraing a shaol príobháideach, agus scannail ag baint léi,
Tháinig ailse uirthi. Rinne sí agallaimh cháiliúil ar 12 Aibreán 2008 ar an "Marian Finucane Show" agus í i ngar don bhás ("I don't want more time. As soon as I heard I was going to die, the goodness went from life").
Billy Connolly. Is aisteoir, fuirseoir agus ceoltóir é William "Billy" Connolly, a rugadh ar 24 Samhain 1942 in Anderston, Glaschú, in Albain. Tá aithne air chomh maith mar "The Big Yin" (an Fear Mór): tá Connolly sé throigh (nó 1.83 méadar) ar airde. 
Thosaigh sé ag obair sna seascaidí mar tháthaire (déantóir coirí i gceart), ach d'éirigh sé as agus thosaigh sé ag seinm ceoil tíre. Ba bhall é den bhanna Humblebumbs le Gerry Rafferty, agus sa bhliain 1974 fuair sé conradh ceoil le Polydor. 
Sna seachtóidí chuaigh sé le fuirseoireacht, ceird a chleachtann sé fós. Ina theannta seo, déanann sé roinnt aisteoireachta, agus tá sé le feiceáil sna scannáin "Open Season", Lemony Snicket's "A Series of Unfortunate Events", "Pocahontas", "The Last Samurai" agus "Man Who Sued God".
Sa bhliain 1997 bhuaigh Connolly Gradam BAFTA, rud a rinne sé arís sna blianta 1998 agus 1999. Sa bhliain 1997 bhuaigh sé duais eile i gcomhair an scannáin "Mrs. Brown". 
Bhí sé pósta tráth le hIris Pressagh, agus tá sé pósta anois leis an síceolaí agus iar-aisteoir Pamela Stephenson. Tá cúigear páistí aige (triúr le Stephenson agus beirt le Pressagh). Is iad na trádmharcanna atá aige ná a fhéasóg agus a bhainseó. Maíonn Connolly gurb seisean an t-aon aisteoir amháin a fuair bás i scannán de chuid na Muppets. 
I Mí na Nollag sa bhliain 2003 bronnadh CBE air.
Al-Ándalus. Al Andalus (Araibis: الأندلس) - San 8ú haois bhí chuid mhaith de Leithinis na hIbéire (711-718) cloíte ag na Múraigh ón Afraic Thuaidh. Bhí na gabháil seo mar chuid den forleathnú Impireacht Moslamach Umayyad. Bhí cheantair ó thuaidh a d'fhan neamhspleách, go ginearálta bhí siad sa réigiún Asturias, Navarra agus An Aragóin.
D'aithin riail Ioslai, Chríostaí agus Giúdaigh mar "daoine an leabhar", agus bhí cead acu a chleachtadh, ach bhí pionóis áirithe de bharr stádas. Bhí méid na daoine a thiontaigh reiligiún ag dul i méid. 
Bhí easaontú i gcomhphobail na Moslamaigh sa tír. Ba muintir na Berber ón Aifric Thuaidh formhór an airm Moslamach agus bhí coimhlint idir iad féin agus na Arabaigh sa Meán Oirthir. Tar éis tamaill bhí daonra Múrach suite i cheantair áirithe, mar shampla Ghleann abhainn, cósta Valencia, agus réigiún sléibhtiúil Granada.
Bhí Córdoba, mar phríomhchathair an cailifeacht, agus ba í an chathair is mó, is saibhris, agus is sofaisticiúil in iarthair Eorpach Meánaoiseach. Bhí caidreamh iontach idir scoláire muslamach agus Giúdach leis an Eoraip de bharr an ghabháil seo, ach faoi am an 11ú haois scair an cailifeacht i ríocht beaga, agus bhí na stáit Críostaíodh in ann talamh a ghabháil dó féin agus a gcui chumhacht a daingnigh. Tháinig Moslamaigh eile, na Almoravigh agus na Almohadaigh, a rinne athaontú ar an ríocht Moslamach ach ní raibh siad in ann stop a chur le cumhacht agus láidreacht na stáit chríostaíodh.
Reconquista (Athghabháil na hIbéire). Bhí an Athghabháil (Spáinnis: "Reconquista") mar tréimhse a mhair 750 bhliain i stair na hIbéire. Sa tréimhse seo d'fhás na ríochtaí Críostaí agus diaidh ar ndiaidh thóg siad talamh ó Stáit na Moslamach.
Lig na ceannairí Spáinneacha orthu go raibh siad ag troid ar son na Críostaíochta ar an leithinis, ionas go bhfaighidís tacaíocht ón bPápa sa Róimh agus tíortha Críostaí eile. I ndáiríre ní raibh sé chomh simplí sin, uaireanta troideadh siad i gcoinne a chéile, uaireanta troideadh Moslamaigh le ríthe Críostaí, rinne siad conarthaí, bhris siad na conarthaí siúd agus phós siad a chéile. Bhí grúpaí eile a athródh taobh ag brath ar an airgead a gheobhaidís.
Thosaigh an athghabháil ag tús an 8ú haois, agus go hoifigiúil thosaigh an athghabháil sa bhliain 722 ag Cath Covadonga.
Chríochnaigh an athghabháil sa Phortaingéil sa bhliain 1249 le gabháil an Algarve faoi réim Afonso III.
Tháinig an fíor athghabháil chun deiridh ar an 2 Eanáir 1492 le gabháil Granada, faoi réim Rí Ferdinand II na hAragóine agus banríon Éilis I na Caistíle, na Ríthe Caitliceacha (los Reyes Católicos).
Siar ón Bhanna. Is téarma coitianta é Siar ón Bhanna (Béarla: "West of the Bann") a chuireann síos ar réigiún iarthar Thuaisceart Éireann, ar an taobh siar den Bhanna (abhainn a ritheann tríd an chúige aneas ó thuaidh). Is téarma é atá in úsáid ag lucht polaitíochta an Tuaiscirt chun tagairt a dhéanamh do áiteanna ina bhfuil formhór an phobail ina gCaitlicigh nó ina náisiúnaigh. 
Go stairiúil is í an chuid soir ón abhainn é an talamh talmhaíochta is fearr in Ulaidh (agus is dócha in Éirinn), agus is ansin a chónaíonn an chuid is mó de dhaoine Phrotastúnacha agus aontachtóirí sa tír go dtí an lá atá inniu ann.
Deir polaiteoirí náisiúnacha i dtólamh gur é an réigiún seo, atá "siar ón Bhanna", an leath is boichte de Thuaisceart Éireann, mar gheall ar easpa infheistíochta le fada. Ní mar oirthear an chúige atá sé - áit a bhfuil naisc iontacha gasta aige leis An Bhreatain Mhór. Ní hé amháin go mbíonn m.sh. Cathair Dhoire scoite amach ón chuid eile den Ríocht Aontaithe, ach go bhfuil sé sroichte ón chuid eile d'Éirinn (Contae Dhún na nGall go fiú) ó thaobh an gheilleagair de.
Robert Downey, Jr.. Aisteoir, ceoltóir agus léiritheoir Meiriceánach is é Robert Downey, Jr., a rugadh ar an 4 Aibreán, 1965. Bhain sé cáil amach i Hollywood mar gheall ar an bpáirt a bhí aige i scannáin amhail "Chaplin", "Short Cuts", "Good Night, and Good Luck", agus "Iron Man".
Tús a shaoil.
Rugadh Downey i gCathair Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac don stiúrthóir Robert Downey, Sr. agus an aisteoir Elsie Downey. Tá deirfiúr níos sine aige, Allyson Downey, atá ina haisteoir freisin. Rugadh a athair mar Robert Elias, ach d'athraigh sé a ainm nuair a bhí sé óg mar ba mhaith leis téigh isteach san airm.
Thosaigh Downey a slí bheatha mar aisteoir nuair a bhí sé cúig bliana d'aois sa scannáin a athar "Pound". Dhá bhliain tar éis sin, bhí páirt aige sa "Greaser's Palace". Mar gheall ar phost a athar, bhog an teaghlach go minic nuair a bhí Downey óg. Bhí sé ina chónaí i gConnecticut, Nua-Eabhrac, California agus Londain. Nuair a fhuair a thuismitheoirí colscaradh sa bhliain 1978, chuig sé go dtí California lena athair, agus a dheirfiúir ina cónaí lena máthair i Nua-Eabhrac ach, sa bhliain 1982, d'éirigh Downey as Santa Monica High School agus d'fhill sé ar Nua-Eabhrac chun obair mar aisteoir. Mar déagóir, d'fhreastail sé ar an Stagedoor Manor Performing Arts Training Center i Nua-Eabhrac.
Slí bheatha.
An tús.
Chuir Downey tús lena slí bheatha ghairmiúil sa bhliain 1985 nuair a ghlac sé páirt ar an gclár teilifíse "Saturday Night Live", ach chaill sé an post an bhliain ina dhiaidh sin. Áfach, tharraing 1985 páirteanna eile mar Jimmy Parker, le toabh James Spader, sa "Tuff Turf" agus an bulaí Ian sa "Weird Science". Mar gheall ar na scannáin seo, agus a phríomhpháirt sa "The Pick-Up Artist" le Molly Ringwald, tá sé uaireante curtha san áireamh mar bhall den Brat Pack, grúpa aisteoirí a bhain cáil amach sa scannáin áirithe sna 80idí.
Sa bhliain 1987, láithrigh Downey sa "Less Than Zero" le James Spader mar andúileach drugaí. Bhí a léiriú molta go mór, ach bhí éifeacht eile ag an scannán ar Downey. Dúirt sé go raibh a charachtar mar áibhéil dó féin agus, mar gheall ar seo, d'éirigh sé ina "áibhéil an carachtair" freisin. Ach tar éis "Less Than Zero", faigh sé páirteanna sa scannáin níos mó mar "Air America" agus "Soapdish".
Ceol.
Chan Robert Downey, Jr. amhráin a bhí páirteach i gcuid den a scannáin agus, sa bhliain 2004, scaoil sé an albam "The Futurist". Tá deich rian ann, ocht scríofa le Downey agus dhá amhrán chlúdaigh. Ceann de na rianta ná "Broken", a sheinn i rith admhálacha a scannáin "Kiss Kiss, Bang Bang".
Shane Horgan. Anailísí le RTE Sport agus iarimreoir rugbaí is ea Shane Horgan (rugadh é i mBaile an Bheileogaigh, Contae na Mí, ar an 18 Iúil, 1978). D'imir sé le Cúige Laighean agus foireann na hÉireann.
Saol.
D'imir sé rugbaí le Boyne RFC agus peil Ghaelach le foireann mionúr Chontae na Mí. Nuair a bhí sé óg, d'fhreastail sé ar Scoil Naomh Mháire i nDroichead Átha. Nuair a bhí sé críochnaithe sa scoil, chuaigh sé go dtí Club Lansdowne sa bhliain 1997 agus sa bhliain 1998 d'imir sé a chéad chluiche i gcomhair Chúige Laighean. 
Anois imríonn sé sa chúl-líne i gcomhair Chúige Laighean agus Éireann. Go dtí an lá inniu, tá 52 cluiche imeartha aige i gcomhair Chúige Laighean sa Chorn Heineken, agus sna cluichí seo ghnóthaigh sé 18 úd agus preabchic amháin, 93 pointe san iomlán. Ón mbliain 1996 go dtí 1998, d'imir sé ar fhoireann Éireann Óige agus ansin ón mbliain 1998 go dtí 2000 bhí sé ar fhoireann faoi fiche a haon na hÉireann. Sa bhliain 2000, d'imir sé a chéad chluiche le phríomhfhoireann na hÉireann, agus tá sé ag imirt leo fós. Leis an bhfoireann seo, tá 100 pointe aimsithe aige as 59 chluiche. Sa bhliain 2005 bhí sé páirteach i dturas na British Lions go dtí an Nua-Shéalainn, agus d'imir sé trí chluiche leo.
D'éirigh sé as an imirt ar 12 Márta 2012 mar gheall ar fadhbanna a bhain le hobráid ar a ghlúin.
Jim Carrey. Rugadh James Eugene "Jim" Carrey ar an 17 Eanáir 1962 i Newmarket, Ontario, Ceanada. Is fuirseoir, aisteoir, agus fear ghrinn é. Bhain sé cáil amach i Hollywood mar gheall ar an bpáirt a bhí aige i scannáin amhail "Ace Ventura", "The Mask", "Dumb and Dumber", "The Cable Guy", "Liar Liar", "How the Grinch Stole Christmas", "The Truman Show", agus "Eternal Sunshine of the Spotless Mind".
Saol.
I Newmarket, Ontario a tháinig Carrey ar an saol sa bhliain 17 Eanáir 1962, agus bhí suim mhór aige san aisteoireacht ó aois óg. Ina óige, d'fhreastail sé ar an Blessed Trinity Holy School i North York ar feadh dhá bhliain, agus ina dhiaidh sin an Albershot High School nuair a bhí sé ina chónaí i mBurlington. Sa bhliain 1980, bhog sé go Los Angeles agus chuaigh sé i mbun oibre mar fhuirseoir ag an gclub cáiliúil "The Comedy Store".
Sa bhliain 1983, bhuaigh Carry mion-pháirt sa scannán "Rubberface", agus páirt eile sa scannán "Copper Mountain" níos déanaí sa bhliain chéanna. Bliain níos déanaí, fuair sé a chéad phríomhpháirt sa scannán "Ace Ventura: Pet Detective".
I measc na scannáin is mó atá déanta aige ná "The Mask", "Dumb And Dumber" agus "Bruce Almighty". Tá dhá ghradam Golden Globe buaite aige. 
Tá cónaí air i Burlington anois.
Anthony Horowitz. Scríbhneoir Sasanach is ea Anthony Horowitz (a rugadh ar an 5 Aibreán 1956 i Londain Shasana).
Saol.
Rugadh Horowitz i Stanmore, Middlesex, i Sasana, i dteaghlach Giúdach. Ba i gcomharsanacht Ghiúdach a chónaigh siad. D'oibrigh a athair don phríomh-mhinistéir Harold Wilson. Bhí saol ard-mheánaicmeach acu go bhfuair a athair bás. Bhí bancbhriseadh á thuar orthu faoin am sin, áfach, agus a gcuid acmhainní curtha i bhfolach ag an athair gan a chur in iúl dona theaghlach cá háit. Níor thángthas ar an airgead ó shin.
Scríobhann sé leabhair do pháistí agus d'ógánaigh (50 díobh go nuige seo) chomh maith le scripteanna don teilifís. Ar an saothar sin tá "Power of Five", script do "Midsummer Murders (1997)", agus an tsraith "Alex Rider". Is é atá sa tsraith seo ná úrscéalta agus gearrscéalta faoi dhéagóir a dhéananns spiaireacht. Rinne MGM scannán de cheann de na húrscéalta seo, "Stormbreaker", sa bhliain 2006.
Phós sé a bhean chéile sa bhliain 1988 in Hong Cong. Tá sé ina chónaí lena bhean i Londain Thuaidh faoi láthair. Tá beirt pháistí acu.
Batman. Carachtar ficseanúil é Batman ("Fear na nIaltóg" as Gaeilge) a chonacthas an chéad uair sna greannáin "Detective Comics" i mí na Bealtaine 1939. B'iad Bob Kane agus Bill Finger a chéadcheap an sárlaoch seo, ach is nós gan ach Kane a lua, ós rud é gurbh eisean a tharraing é. 
An pearsa.
Is é an fíorainm atá air ná Bruce Wayne. Gróintín saibhir é a bhfuil cónaí air i Mainéar Wayne, i gCathair Gotham, cathair shamhailteach agus í múnlaithe ar chathair Nua-Eabhrac ó thaobh na staire de, cé go bhfuil an t-atmaisféar níos duairce i nGotham. 
Cuidíonn a chara is a leathbhádóir, Robin, leis, chomh maith lena ghiolla Alfred Pennyworth. Is é cúlra an scéil gur mharaigh coirpeach tuismitheoirí Bruce Wayne os comhair a shúl nuair a bhí sé ina bhuachaill óg, agus gur chinn sé ansin a shaol a thiomnú don troid in aghaidh na gcoirpeach.
Níl cumhachtaí neamhshaolta ag Batman mar a bhíonn ag an gcuid is mó de laochra osdaonna na gcoimicí Meiriceánacha, cosúil le Superman. Mar sin féin, fear an-láidir, an-chliste, an-aclaí atá ann. Caitheann sé púicín dubh a chuirfeadh Zorro i gcuimhne duit, chomh maith le culaith dhubh agus liath (an "Batsuit") agus crios uirlisí. Tá gluaisteán speisialta aige chomh maith, an "Batmobile", agus é á coinneáil i bhfolach sa "Batcave", seomra rúnda faoi Mhainéar Wayne.
Tá cuid mhaith naimhde ag Batman, agus iad níos cumhachtaí ná a chéile. Ina measc tá Joker, Catwoman, Penguin, Two-Face, Riddler, Scarecrow, Mister Freeze, Poison Ivy, Ra's Al Ghul, agus Bane. 
Ar an scáileán.
Is iomaí scannán agus sraith teilifíse a rinneadh faoi Batman.
Rory Best. Imreoir rugbaí Éireannaigh is ea Rory Best. Rugadh é i bPas an Phointe, i gContae Ard Mhacha, ar an 15 Lúnasa, 1982. Imríonn sé ar son Cúige Uladh agus ar son foireann na hÉireann.
Beanna Boirche. Is sliabhraon iad na Beanna Boirche atá suite i mBarúntacht Mhúrn in iardheisceart Chontae an Dúin i dTuaisceart Éireann .
Peter Stringer. Is iar–imreoir rugbaí é Peter Stringer (rugadh 13 Nollaig 1977) a d'imir d'fhoireann rugbaí na Mumhan agus d'fhoireann rugbai na hÉireann. Tá cónaí air i gCorcaigh. Ba i gcoinne na hAlban a d'imir sé a chéad chluiche don fhoireann náisiúnta. Níl sé ró-ard—seasann sé ag 5'7". I gcluiche a d'imir sé i gcoinne na Breataine Bige, fuair sé an scór deireanach a bhain an cluiche. Bhuaigh sé Corn na hEorpa le Cúige Mumhan sna blianta 2006 agus 2008.
Beidh sé ag glacadh páirt sa tríú sraith "Dancing with the Stars" sa bhliain 2019.
Clíona Ní Chiosáin. Is í Clíona Ní Chiosáin réalta an chláir "Aifric", clár teilifíse atá dírithe ar dhaoine óga a chraoltar ar an stáisiún lán-Ghaeilge TG4. Taobh amuigh den aisteoireacht, cuireann sí seó raidió seachtainiúil le hainm "Speig Neanta" i láthair ar Raidió na Life, craoltóir lán-Ghaeilge i mBaile Átha Cliath.
As Leamhcán i gContae Átha Cliath di, is é Aifric an chéad phost aisteoireachta a ghlac sí riamh. Is Gaeilgeoirí iad a thuismitheoirí - a hathair Éamon Ó Ciosáin atá ina léachtóir le Fraincis in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad agus a máthair Anne Gallagher atá ina stiúrthóir ar an teanglann san áit chéanna. As Árainn Mhór, Contae Dhún na nGall di ó dhúchas. Tá deirfiúr amháin níos óige aici, Bebhinn.
Sa bhliain 2008, ainmníodh Clíona sa chatagóir "Banaisteoir Is Fearr i bPríomhpháirt i gClár Teilifíse/Scannán".
Sa bhliain 2020, mhúin "múinteoir Clíona" ar Home School Hub.
Liosta sliabhraonta in Éirinn. Seo é liosta shliabhraonta na hÉireann. Tá siad liostáilte de réir cúigí agus ansin de réir contaetha. Tá sléibhte ar leith marcáilte i gcló "iodálach" tar éis ainm an tsliabhraoin.
Heydar Aliyev. Polaiteoir Asarbaiseánach agus deachtóir a bhí in Heydar Aliyev nó Heydər Əlirza oğlu Əliyev(10 Bealtaine 1923 - 12 Nollaig 2003). 
Luathshaol.
Is deacair cur síos ceart a thabhairt ar imeachtaí a shaoil, ach dealraíonn sé gurb i Naxçıvan a tháinig sé chun saoil. Bhain sé amach céim san oideachas i scoil traenála na múinteoirí i Naxçıvan, agus chaith sé seal ag staidéar ailtireachta. Ba nós leis a áitiú go ndeachaigh sé ag foghlaim staraíochta in Ollscoil Stáit Bakı, ach is é an tuairim atá ag lucht an tsaineolais go ndeachaigh sé go Leningrad le freastal ar scoil slándála an stáit ansin.
KGB.
Sa bhliain 1944, chuaigh Əliyev ag obair do Choimeasáracht Phobail Slándála an Stáit (NKGB) san Asarbaiseáin, is é sin, an eagraíocht chéanna ar ar baisteadh KGB - Coiste Slándála an Stáit - sa bhliain 1954. Rinne Əliyev an-dul chun cinn sa KGB, agus sa bhliain 1967, bhí sé ina Mhaor-Ghinearál agus ina cheannasaí ar an KGB san Asarbaiseáin.
Sa bhliain 1969, cheap Leonid Brezhnev é ina Ard-Rúnaí ar an bPáirtí Cumannach san Asarbaiseáin, ó bhí sé de chlú air go raibh sé ar dóigh ag cur troda ar an mbreabaireacht is ar an gcaimiléireacht. B'éigean dó féin, áfach, go leor caimiléireachta a dhéanamh le gnaoi Brezhnev a tharraingt air féin. Nuair a tháinig Mikhail Gorbachev i mbun na gcúrsaí san Aontas Sóivéadach, thug sé bata is bóthar d'Əliyev mar bhreabaire is mar chaimiléir.
Teacht i gcumhacht.
D'fhan Əliyev i Moscó go dtí an bhliain 1990, nuair a d'fhill sé ar Naxçıvan. Ansin dó, chuir sé é féin chun tosaigh mar náisiúnaí measartha, agus de réir a chéile, shealbhaigh sé an chumhacht sa chúige, beag beann ar Ayaz Mütəllibov a bhí ina Uachtarán ar an Asarbaiseáin san am. 
San am seo, bhí an cogadh idir an Airméin agus an Asarbaiseáin ag cur chun géaradais, agus i mBealtaine 1992, b'éigean do Mütəllibov éirí as agus an Uachtaránacht a fhágáil ag Əbülfəz Elçibəy a bhí i gceannas ar eagraíocht pholaitiúil an fhreasúra, Fronta Pobail na hAsarbaiseáine.
Ní raibh an tUachtarán nua ábalta Naxçıvan a athshealbhú ó Əliyev. Sa deireadh thiar, i Meitheamh 1993, d'éirigh na fórsaí armtha amach in aghaidh Elçibəy, agus b'éigean dósan an Uachtaránacht a fhágáil ag Əliyev. 
Deachtóireacht.
Chaith Əliyev an chuid eile dá shaol ag rialú na hAsarbaiseáine ar nós an deachtóra. Bhí sé in ann infheisteoirí a mhealladh ón gcoigríoch le hairgead a shuncáil in eacnamaíocht na tíre, go háirithe i dtionsclaíocht na hartola. San am céanna, áfach, d'fhás an bhreabaireacht as éadan, go dtí gur rangaíodh an Asarbaiseáin ar an tír ba mheasa éilliú ar fud an domhain.
Bás.
Thosaigh a shláinte ag teip ar Əliyev sa bhliain 1999, nuair b'éigean dó aghaidh a thabhairt ar na Stáit Aontaithe le dul faoi scian an mháinlia. Rinneadh máinliacht seach-chonaire air i gCleveland. Níor mhair sé ach cúpla bliain ina dhiaidh sin, ach bhí de sheal aige a mhac féin, İlham Əliyev, a cheapadh mar Uachtarán nua sula bhfuair sé bás.
Abhainn Mississippi. Abhainn i SAM í an Mississippi. Tá foinse na habhann i Loch Itasca i stát Minnesota. Sníonn sí trasna na tíre agus isteach san aigéan ag Murascaill Mheicsiceo. Tá an Mississippi ar an abhainn is faide sa tír (2,320 míle / 3,734 ciliméadair ar fad), ach amháin an Missouri (2,341 míle / 3,767 ciliméadair), craobh-abhainn lei.
Loch Itasca. Loch oighreach beag í Loch Itasca (timpeall 1.8 míle cearnach), atá suite in iarthuaisceart an stáit Mheiriceánaigh Minnesota. Foinse na habhainn Mississippi atá ann, an dara habhainn is faide sa tír.
Córdoba (An Spáinn). Cathair i gcomhphobal féinrialaitheach na hAndalúise i ndeisceart na Spáinne is ea Cordoba suite san Andalúis agus í mar phríomhchathair ar an gcúige Córdoba. Suite taobh ó thuaidh den Guadalquivir. Bhí 325,916 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2017. Bhunaigh Claudius Marcellus í in aimsir na Rómhánaigh agus thóg na Moslamaigh an chathair san 8ú haois. Bhí sí mar phríomhchathair Éimíríocht Ioslamach agus ansin Cailifeacht Córdoba agus mar sin an Spáinn Moslamach. I rith na téimhse seo bhí sé mar lárionad oideachais agus foghlaim, agus faoin 10ú haois bhí sé b'fhéidir an chathair is mó san Eoraip le 500,000 cloigne. Ath-thóg fórsaí na Críostaíochta í sa bhliain 1236, i rith an "Reconquista".
Is díol suntais í fós sa lá atá inniu ann ó thaobh ailtireacht Múrach mar shampla "an Mezquita", atá mar Suíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO ón mbliain 1984, agus é faoi láthair in úsáid mar Ardeaglis. Tá an stádas sin ó UNESCO anois ag tagairt do lár stairiúil na Cathrach. Is cathair measartha mór sa lá atá inniu ann í, agus chuireann foirgnimh ársa na cathrach, an am a chuaigh thart i gcuimhne dúinn go háirithe an "Alcázar" agus an droichead Rómhánach.
Ó thaobh an aimsir de bíonn an teocht is airde sa Spáinn agus san Eoraip ag Córdoba i rithe an tsamhraidh go minic ag 37 °C i mí Iúil agus mí Lúnasa. Bíonn an Gheimhreadh níos fuaire ná cathracha eile íseal na Spáinne toisc go bhfuil an chathair intíre. 
Tá an chathair suite ar bruach na habhainn Guadalquivir agus i ngleann na habhainn. Ó thuaidh tá Sliabhraon Sierra Morena a soláthraíonn mianraí tábhachtach; gual, luaidhe agus sinc. Is é an sliabhraon seo teorainn an chontae.
Córdoba (cúige). Is cúige é Córdoba i ndeisceart na Spáinne, lastuaidh den comhphobail féinrialaithe Andalucía. Tá fairsinge 13,769 km² ann agus daonra de 803,038 duine (2009). Tá 40% acu siúd ina gcónaí sa phríomhchathair Córdoba, agus tiús daonra 58/km2 ann. Tá 75 chontae le fáil sa chúige.
Crágchoimpléasc. Sa cheimic, tugtar crágchoimpléasc ar an gcineál coimpléasc a chruthófar má théann liogann ildéadach i dteagmháil le hadamh lárnach, ionas go mbeidh an t-adamh leabaithe istigh i "gcrág" na liogainne. Is é an t-aigéad eitiléindé-aimínteatraicéiteach (an tEDTA) an chomhdhúil chrágach is tábhachtaí. Mar is léir ón ainm, tá ceithre charbocsailghrúpa ann ar féidir leo dul i dteagmháil le hian miotail, cuir i gcás.
Carbocsailghrúpa. Is é is carbocsailghrúpa ann ná feidhmghrúpa ceimiceach a bhfuil adamh carbóin amháin, dhá adamh ocsaigine agus adamh hidrigine amháin ann. Is mar -COOH is minicí a scriobhtar i bhfoirmlí simplí struchtúrtha é. Is dual don fheidhmghrúpa seo prótalú a dhéanamh, is é sin, prótón a thabhairt uaidh agus imoibriú a dhéanamh le substaintí alcaileacha (bunata). Mar sin, is feidhmghrúpa aigéadach é an carbocsailghrúpa. Ar an gcarbocsailghrúpa a aithnítear an chuid is mó de na haigéid orgánacha, is é sin, na carbocsailaigéid. Carbocsailaigéid shimplí iad an t-aigéad formach HCOOH (aigéad na seangán), an t-aigéad aicéiteach CH3COOH (aigéad an fhínéagair), agus an t-aigéad bútaireach CH3CH2CH2COOH (aigéad an ime).
Liogann. Sa cheimic, tugtar liogann ar an adamh, ar an ian nó ar an móilín atá ceangailte d'ian miotail ar adamh lárnach é don choimpléasc le nasc ceimiceach. Go ginearálta, tugann an liogann leictreoin dá cuid ar iasacht don adamh lárnach, agus bíonn sé éagsúil, cé acu nasc comhfhiúsach nó nasc ianach atá i gceist. Mar sin, is minic is féidir a rá go bhfuil an liogann ag oibriú mar bhun de réir theoiric Lewis.
Cléópátra. Banríon ab ea Cléópátra VII "Philopator" (as Gréigis, Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ; 69 RCR. – 30 RCR). Rialaigh sí an tSean-Éigipt in aice lena hathair, agus ansin lena deartháireacha, agus sa deireadh ina haonar. 
Saol.
De réir nós na nÉigipteach, bhí Cléópátra pósta ar a deartháir. Bhí caidreamh collaíochta aici le hIúil Caesar nuair a thaisteal sé go dtí an Éigipt sa bhliain 48 RCR, áfach. Rugadh mac di le Caesar, ar ar bhaist sí an t-ainm Caesarion, agus bhí Caesar sásta an atharthacht a admháil. Mar sin féin, níor fhág sé aon oidhreacht ag Caesarion ina thiomna. 
Ní rithfeadh leis riamh Cléópátra a phósadh, ach an oiread, nó bheadh a chnaipe déanta mar pholaiteoir sa Róimh dá bpósfadh. Tar éis a bháis, bhí triúr páiste ag Cléópátra in éineacht le Marcas Antaine. Nuair a bhuaigh Octáivian orthu ag cath Actium, theith Cléópátra. 
Fuair Antaine bás faoina lámh féin agus deirtear gur sháigh sé é féin sa bholg lena chlaíomh gearr Rómhánach. 
Chuir Cléópátra lámh ina bás féin freisin. Níor mhínigh a lia a cúis báis ach de réir na tuairime choitianta, lig sí d'asp nó cobra í a priocadh. Is léir gur mharaigh Octáivian Caesarion, in aois ocht mbliana déag dó agus é ag teitheadh sa bhliain chéanna.
Seandálaíocht.
Níor thángthas ar thuama Chléópátra riamh.
Tunicata. Is fo-fhíleam iad na Tunicata (Urochordata san am atá caite) agus meastar iad mar chordaigh. Tugtar túiniceach ar bhall den fhofhíleam seo.