Trelis/gawiki huggingface dataset:
Barn (aonad tomhais). Barn a thugtar ar aonad achair a úsáidtear san fhisic núicléach. Is ionann barn amháin agus 10-28 m2, nó 100 fm2 (100 feimtiméadar cearnacha). Is ionann é, a bheag nó a mhór, agus achar trasghearrtha an núicléis úráiniam.
Críochdheighilt na hIndia. Tharla Críochdheighilt na hIndia ar an 14/15 Lúnasa 1947, nuair a deighleadh fo-chríoch na hIndia ina dhá thír nua, 'Tiarnas Phacastáin' agus 'Tiarnas India'. Bhí an tír faoi riar na Breataine go dtí sin, ach tháinig deireadh leis an Réimeas Briotanach go gasta sa bhliain 1947, agus an tír ag titim as a chéile. Tugadh Stádas Tiarnais do na tíortha nua.
Níor éirigh go maith leis an chríochdheighilt; tharla sléacht as éadan. Maraíodh b'fhéidir 1-2 milliún faoi chrann smola an fhoréigin eitnigh, agus 'glanadh eitneach' ar an dá thaobh.
Tharla trasimirce ollmhór, imirce éigeantais; bhí 15 milliún easáitithe as a gcuid tithe, b'fhéidir, an imirce is mó riamh i stair an domhain.
Imeachtaí.
De réir a chéile, le linn na 1920idí - 1940idí, mheall coincheap na Pacastáine — stát ar leith le haghaidh na Moslamach san Áise Theas — an Conradh Moslamach, páirtí pobalach a bhí ann. Chuaigh an t-intleachtóir, Sir Muhammad Iqbal agus a chuid smaointí i bhfeidhm go mór air.
Sna 1940idí, bhí Muhammad Ali Jinnah ina cheannaire ar Chonradh na Moslamach. Ghríosaigh óráidí Jinnah an teannas ciníoch, de réir a chéile. Is cosúil go raibh tromlach millteanach na Moslamach i bhfabhar na Críochdheighilte i 1947, ach ní raibh sé mar sin tamall de bhlianta roimh 1947. 
Thug Gandhi le tuiscint go raibh sé glan i gcoinne aon phlean a dheighlfeadh an India ina dhá thír ar leith. Ach tá staraithe den tuairim inniu go raibh sé mí-ionraic.
Bhí an chuma air gur léirigh torthaí na dtoghchán don Tionól Bunreachta sa bhliain 1946 go raibh an ceart ag Jinnah ina sheasamh, ós rud é gur bhuaigh Conradh na Moslamach gach suíochán a coinníodh do thoghthóirí Moslamacha. Ghéaraigh Jinnah ar an éileamh a bhí á dhéanamh aige, ionas gur éiligh sé stát lán-neamhspleách lán-cheannasach, scoite ón India.
Nuair a shocraigh rialtas na Breataine go dtarraingeodh sé siar go tapa ón India i 1947, bhí Jinnah agus an Conradh in ann a gcuid éileamh a dhaingniú, i mí Lúnasa na bliana sin. Bhí Moslamaigh ina gcónaí san India le fada an lá, in éineacht le Hiondúigh agus le Suícigh. Ach bhí an fanaiceacht chreidimh ann i gcónaí ag an am céanna. Bhí an teannas ag cur thar maoil i 1947. Tharla sléacht as éadan; maraíodh b'fhéidir milliún faoi chrann smola an fhoréigin eitnigh. 
Iarmhairtí.
Tá an nimh san fheoil ag an India agus an Phacastáin dá chéile ó 1947. Tharla armrás ar feadh na mblianta agus iomadú na ndiúracán balaistíoch.
Tháinig críochdheighilt na hIndia salach ar an aisling a bhí ag Mahatma Gandhi don tír.
Ceiliúrtar Lá na "Saoirse" sa Phacastáin inniu ar an 14 Lúnasa gach bliain.
Obsaidian. Obsaidian a thugtar ar ghloine nádúrtha bholcánach a chruthófar má fhuaraíonn brúchtadh laibhe as an mbolcán chomh luath is nach bhfoirmítear criostail. Sórt bruthcharraige atá ann mar sin. Dé-ocsaíd sileacain a bhíonn ann don chuid is mó (tuairim is 70 %). Ní mianra i gciall cheart an fhocail é an t-obsaidian, toisc gur gloine atá ann, is é sin, ábhar dímhorfach nach bhfuil struchtúr criostalda aige. 
D'úsáidtí obsaidian mar amhábhar do sceana is do reanna saighde ón aimsir réamhstairiúil ar aghaidh. Ar na saolta seo féin déantar sceana géara agus ionstraimí gearrtha eile as obsaidian. Thairis sin is féidir seodra a dhéanamh as.
Bunús agus airíonna.
"in genere vitri et obsiana numerantur ad similitudinem lapidis, quem in aethiopia invenit obsius.." (Gaeilge; "go ginearálta déantar iad a áireamh i bhfoirm gloine agus obsaidian, a fuair Obsius san Aetóip" )&lt;/ref&gt;Plinias Mór, Naturalis Historia. &lt;/ref&gt;
Trífhluairíd chlóirín. Is comhdhúil idirhalaigine í trífhluairíd chlóirín leis an bhfoirmle ClF 3 . Comhdhlúthaíonn an gás gan dath, nimhiúil, creimneach agus an-imoibríoch seo go leacht buí bán-uaine, an fhoirm ina ndíoltar é go minic (faoi bhrú ag teocht an tseomra). Is díol spéise an chomhdhúil go príomha mar chomhpháirt i mbreoslaí roicéad, in oibríochtaí glantacháin gan plasma agus eitseála sa tionscal leathsheoltóra, i bpróiseáil breosla in imoibreoir núicléach, agus in oibríochtaí tionsclaíocha eile.
Cath an Chorrshléibhe (1599). Tharla Cath an Chorrshléibhe (Battle of Curlew Pass) ar 15 Lúnasa 1599 sa Chorrshliabh, gar do Mhainistir na Búille (ar theorainn Ros Comáin / Sligeach). Bhí Cogadh na Naoi mBliana ar siúl ag an am; d'éirigh na clanna deireanacha de chuid na nGael amach in éadan na Sasanach. Bhí Aodh Rua Ó Domhnaill ag cosaint teorainn thiar na nUladh in aghaidh ruathair Robert Devereux ('Earl of Essex'). 
Rinne arm, faoi stiúir Aodha Rua Uí Dhomhnaill, luíochán ar fhórsaí Sasanacha, faoi stiúir Conyers Clifford, nuair a bhí fórsaí na Corónach ag máirseáil trí mham sa Chorrshliabh. Bhí an lá leis na Gaeil. 
Dhícheannadh Clifford agus cuireadh corp an ridire i Mhainistir na Tríonóide suite i lár an oileáin Loch Cé i ndiaidh Cath an Chorrshléibhe.
An suíomh inniu.
Baile fearainn sléibhtiúil atá sa Chorrshliabh inniu agus áirítear suíomh catha, bóthar seanda agus leacht cuimhneacháin i measc séadchomharthaí an bhaile fearainn.
Strictly Come Dancing (sraith 19). Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an naoú sraith déag ar 18 Meán Fómhair, 2021, agus chríochnaigh sé ar 18 Nollaig 2021.
Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood, Motsi Mabuse agus Anton du Beke na breithiúna don sraith seo.
Duanaire Finn. Cnuasach 69 dánta agus laoithe as an bhFiannaíocht is ea Duanaire Finn. Is le Fionn mac Cumhaill féin a luaitear na dánta, a cumadh i ndáiríre idir na 12ú agus 17ú haoiseanna. Thiomsaigh Aodh Ó Dochartaigh, file agus gaiscíoch, an saothair dá bhliain 1627, coimisiúnaithe ag Somhairle Mac Domhnaill. Caomhnaítear an lámhscríbhinn inniu sa Choláiste Éireannach i Löwen sa Bheilg.
Insítear sna laoithe eachtraí na bhFiann, idir eachtraí seilge agus cogaidh. I bhfoirm na ndánta, bíonn ball desna Fianna ag insint scéil do lucht éisteachta sa todhchaí.
Eachtra an Mhadra Mhaoil. Scéal de chuid Scéalaíocht rí Artúir is ea Eachtra an Mhadra Mhaoil. Faightear freisin "Eachtra Mhacaoimh an Iolair" sa scéalaíocht úd.
Stair an téacs.
Scríobhadh an lámhscríbhinn ag scríobhaithe éagsúla le linn na 18ú haoise. Le fianaise na teangan, ámh, is féidir a rá go dtéann an scéal siar go dtí an 15ú/16ú haois. 
Tá tionchar le feiceáil ann de nós Artúir na hÍsiltír, mar shampla an focal "Balbhuaidh" le haghaidh "Gawain", atá níos gaire do "Walewijn" as Ísiltírise ná "Gawaine" as Fraincis, agus an fhocail "ridire" ('Ritter'). Thosaigh teagmháil mhíleata agus síochánach idir Éirinn agus Flóndras sa bhliain 1167, nuair a tháinig Gallóglaigh Normannacha agus de chuid Fhlóndras go hÉirinn.
In ainneoin suíomh eachtrannach an scéil, is léir gur cuid de shean-nós miotaseolaíocht na hÉireann é an scéal seo. Ní hionann is seanscéalta Artúraíochta, feictear draíocht agus geasa ann. Ní fhágtar san Eachtra ach lua don rí faoin teideal 'Rí an Domhain'.
Ábhar.
Tháinig Ridire an Lóchrainn, draoi, chuig ritheach Artúir, an "Halla Dearg", agus thosaigh sé ansin i mbun agallamh doirseoira, de réir an sean-nóis (féach "Pa ŵr yw’r porthor?", Cá bhfuil an doirseoir?“). D'iarr sé ansin ar na ridirí eile an chun comhraic, rud a ghlac Balbhuaidh (Gawain) ar an dtoirt. Ar tóir a chéile comhraic, bhuail Balbhuaidh le Máirín agus eireaball agus cluasa giortaithe aige, a chuaigh leis sa tseilg. Is é an madra úd go deimhin "Alastrann Iongantach" (iontach), rí rí na hIndia, a bhí curtha faoi draíocht agus cithréim fágtha air ag a leasdeartháir. Agus cá a bhí ann dá leasdeartháir ach Ridire an Lóchrainn, agus iad ar a thóir.
Cosúil le "hImmram", vvv an seilg ó oileán go hoileán, agus der Ritter der Laterne a bhuí lena chumais draíochta, rachadh an Ridire i bhfolach faoi bhrat ceo ("féth fíada"). Thaistil siad chomh fada is an Éigipt agus an India, ach i ndeireadh na dála, cuireadh iachall ar an draoi Alastrann a athrú ar ais chuig a riocht álainn féin.
Eachtra Mhacaoimh an Iolair. Scéal de chuid Scéalaíocht rí Artúir is ea Eachtra Mhacaoimh an Iolair. Faightear freisin Eachtra an Mhadra Mhaoil sa scéalaíocht úd.
Stair an téacs.
Scríobhadh an lámhscríbhinn ag scríobhaithe éagsúla le linn na 18ú haoise. Le fianaise na teangan, ámh, is féidir a rá go dtéann an scéal siar go dtí an 15ú/16ú haois. 
Tá tionchar le feiceáil ann de nós Artúir na hÍsiltír, mar shampla an fhocail "ridire" ('Ritter'). Thosaigh teagmháil mhíleata agus síochánach idir Éirinn agus Flóndras sa bhliain 1167, nuair a tháinig Gallóglaigh Normannacha agus de chuid Fhlóndras go hÉirinn.
In ainneoin suíomh eachtrannach an scéil, is léir gur cuid de shean-nós miotaseolaíocht na hÉireann é an scéal seo. Ní hionann is seanscéalta Artúraíochta, feictear draíocht agus geasa ann. Ní fhágtar san Eachtra ach lua don rí faoin teideal 'Rí an Domhain'.
Ábhar.
Bhí aighneas i measc mhac rí "Shorcha" agus oidhreacht ar a bhun. Phós an mac is sine, ar a glaodh Ridire na Seilge, le banríon na Scitiach agus tháinig i gcoróin. Mharaigh a dheartháir, Ridire an "Ghaisirdh", é agus chuir sé a bhean torrach i ngéibhinn ina chloigtheach. Thug sí mac ar an saol ann, ach ghabh iolar é a leag é ar Charraig na mBuanna ("Carrthad na mBuaidh") ar Mhaigh na nIontas ("Máigh na nIongnadh") os comhair chúirt rí Artúir. Tógadh macaomh an iolair ag an rí agus bhain sé barr dá chairde uile as a bheart is as a ghaois.
Chuaigh an macaomh ar tóraíocht a bhunúis, mar ba ghá do ridirí san Artúraíocht. I bhfad uaidh, chonaic sé bean, a cairde leagtha a chodladh le ceol fheadóg airgid, á fuadach ag ridire éigin. Chuaigh sé ar tóir Ridire an Cheoil úd, ina churach draíochta ar nós "Immram".
Bhuail sé le triúr fathach agus cailín gafa acu, agus chloígh sé iad. Scaoil sé an cailín agus rinne cleamhnas léi. Le cabhair ó ridire dílis, d'aimsigh sé cloigtheach Ridire an Cheoil. Léim sé de mhórphreab isteach sa túr, scaoil sé bean a bhí gafa ann agus thug leis í chuig Artúr, a phós í.
Ar a tóraíocht arís, shroich sé an Scitia, áit a bhí a mháthair tar éis éalaithe. Bhí an tír seo faoi cheannas mharfóir a athar, ridire an "Ghaisirdh". Chloígh agus maraíodh macaomh an iolar é, agus tháinig i gcoróin i ríocht "Sorcha".
Sanasaíocht.
Is dócha go bhfuil nasc anseo leis an Scitia mar bhaile dúchais de mháthair an mhacaoimh, agus an sanasaíocht "Scitia/Scotia". I "Leabhar Gabhála na hÉireann", feictear ginealaigh Sciatach le haghaidh nanGael (féach Fénius Farsaid, Agnomain).
Midnight's Children (scannán). Scannán de chuid Deepa Mehta is ea Midnight's Children (2012).
Tá an scannán bunaithe ar úrscéal Salman Rushdie é seo a chuimsíonn 60 bliain de stair shuaite na hIndia agus na Pacastáine ó dheireadh an dara cogadh domhanda go dtí 2000. Scéal faoi chlann shaibhir Mhoslamach agus a lucht aitheantais atá ann. 
Tugtar léargas dúinn ar fhéiniúlachtaí casta an dá thír a cruthaíodh nuair a deighleadh fo-chríoch na hIndia i 1947. Sníonn Rushdie saol príobháideach agus poiblí na gcarachtar le chéile tríd an nasc mistéireach a chruthaíonn sé idir na páistí ar fad a saolaíodh ar uair an mheán oíche ar an lá a tarraingíodh an teorainn. 
Tá an greann, an tragóid agus an scigdhráma fite fuaite sa scéal seo agus is iad a thugann tuiscint níos fearr do na carachtair ar an tír ina maireann siad.
Aigéad clórúil. Comhdhúil neamhorgánach is ea an t-aigéad clórúil leis an bhfoirmle HClO 2. Is aigéad lag é. Tá staid ocsaídiúcháin +3 ag an gclóirín san aigéad seo. Tá an tsubstaint íon éagobhsaí, ag díchomhréiriú chuig an aigéid hipeaclórúil (Cl staid ocsaídiúcháin +1) agus an t-aigéad clórach (Cl staid ocsaídiúcháin +5):
Cé gur deacair an t-aigéad a fháil i substaint íon, tá an bun comhchuingeach, clóirít, a dhíorthaítear ón aigéad seo cobhsaí. Sampla amháin de shalann den ainian seo is ea clóirít sóidiam a bhfuil aithne mhaith air. Uaireanta úsáidtear é seo agus salainn ghaolmhara i dtáirgeadh dé-ocsaíd chlóirín.
Ullmhúchán.
Is féidir HClO 2 a ullmhú trí bhairiam nó clóirít luaidhe agus aigéad sulfarach caol a himoibriú le chéile.
Fotha Catha Cnucha. Scéal de chuid na Fiannaíochta is ea Fotha Catha Cnucha. Insítear sa scéal an fáth ar maraíodh Cumhall (athair Fhionn) ag Goll mac Morna. 
Bhí Cumhall ina shuiríoch of Muirne Muinchaoimh iníon Taidhg mhic Nuad, draoi, ach dhiúltaigh Tadhg dó. D'éalaigh Cumhall le Muirne, mar sin. Maslaithe, d'iarr Tadhg ar thiarna Chumaill, Conn Céadchathach. Thug Conn do Chumhall an rogha idir Muirne a thabhairt suas nó bheith díbeartha. Diúltaigh Cumhall Muirne a thabhairt suas, agus maraíodh é ag Goll mac Morna sa chath ag Cnucha a tharla dá bharr.
Crith talún Háítí (2021). Tharla crith talún i dTiburon, Háítí ar an 14 Lúnasa 2021, 7.2 ar scála Richter. Fuair níos mó ná 2,000 duine bás, agus b'fhéidir i bhfad níos mó. Bhí na mílte teach cónaithe agus foirgneamh scriosta ag an gcrith. Bhuail stoirm mhór thropaiceach an tír ar an 16/17 Lúnasa. 
Bhí an tír ina cíor thuathail amach is amach roimh an crith talún agus t-ainrialachas i réim timpeall na tíre. Feallmharaíodh an t-uachtarán Jovenel Moïse ina áras cónaithe sa phríomhchathair Port-au-Prince ar 7 Iúil 2021. Bhí an tír faoi sceimhle ag na geaingeanna. Bhí dronga d'ógánaigh ag guairdeall thart faoin gceantar Tiburon. Mar sin, bhí sé deacair idirghabhálacha faoi ainm na cabhrach daonnúla a chur i mbun.
Liosta de Bharúntachtaí. Seo a leanas liosta de bharúntachtaí na hÉireann. Fo-aonaid de chuid na gcontaetha ba ea iad, go formhór cadastrach ach le roinnt feidhmeanna riaracháin roimh an "Local Government (Ireland) Act 1898.
Liosta deiridh.
I ndeireadh na dála, tá 331 barúntacht sa liosta, le hachar ar an meán de 255 km2, mar sin, 10 nó 11 barúntacht an chontae. Feictear freisin an uimhir 273, má thugtar le chéile na leath-bharúntachtaí.
D'aon turas, bhíodh gach áit in Éirinn laistigh de bharúntacht amháin. Idir an dá linn, ámh, tá limistéar bardasach na gceithre cathracha agus stádas barúntachta acu sa bhliain 1898 tar éis leathadh sna barúntachtaí thart timpeall orthu. Roimh an mbliain 1898, laghdaíodh na barúntachtaí that timpeall Chathair Átha Cliath agus an chathair féin á leathadh. Ach faightear anois talamh atá laistigh idir na bhun-bharúntachtaí agus an chathair. Go suntasach, tá Barúntacht Bhaile Átha Cliath go iomlán anois laistigh de Bharúntacht Chathair Átha Cliath, ach fós ar leith.
Tugtar dátaí cruthuithe de ghnáth le cuimsí íochtair nó uachtair:
Iar-bharúntachtaí.
Tá ainmneacha na mbarúntachtaí díothaithe is déanaí caomhnaithe ina gcomharbaí. Mar shampla, roinneadh Mása Ríona ina Íochtarach agus Uachtarach, agus cumascadh "Cois Abha Móire" agus "Cois Bhríde" i gCois Abha Móire agus Cois Bhríde.
De réir "Municipal Corporations (Ireland) Act 1840", scaradh roinnt Líbeartaí óna "counties corporate", agus foráladh "Counties and Boroughs (Ireland) Act 1840" go ndéanfaí barúntachtaí astu go dtí go gcuirfeadh i mbarúntachtaí reatha iad. Tharla seo idir go tapaidh, go mall agus ar chur ar bith i dtrí chás: barúntachtaí Corcaigh, Gaillimh agus Droichead Átha i gContae Lú. Ar thaobh na Mí, taobh ó dheas den Bhóinn, cumascadh an talamh ann le Damhliag Íochtarach.
D'fhéadfadh é gurbh í leath-bharúntacht "Varbo", a fheictear idir Triúcha an Aicme agus Corca Dhuibhne ar léarscáil den Suirbhé na Deasmhumhan don bhliain 1598, ná tríocha céad Uí Fhearba, agus ann caisleán agus críocha Lios Troim agus an Bhaile Nua.
An Leabhar Muimhneach. Lámhscríbhinn ginealaigh is ea An Leabhar Muimhneach.
Caomhnaítear An Leabhar Muimhneach i roinnt lámhscríbhinní de chuid na 18ú haoise, agus an ceann is fearr le Richard Tipper as Áth Cliath, 1716-1717, bunaithe ar shaothair tiomsaithe ag Domhnall Ó Duinnín agus Tadhg mac Dáire Mheic Bhruaideadha go luath sa 17ú haois. Rinne Eugene O'Keeffe aistriúchán sa bhliain 1703, agus rinne Tadhg Ó Donnchadha eagrán scoláireachta iomlán sa bhliain 1940.
Levy Mwanawasa (Uachtarán ar an tSaimbia). An tríú Uachtarán ar an tSaimbia ba ea Levy Mwanawasa (3 Meán Fómhair 1948 – 19 Lúnasa 2008). Bhí an t-éilliú i réim fud fad an chórais sa tSaimbia ag an am, agus ba mhian le Mwanawasa an chaimiléireacht a ruaigeadh.
Bhí Mwanawasa ar na chéad cheannairí Afracacha a cháin réimeas Mugabe sa tSiombáib.
Saol.
Céimí de chuid Ollscoil na Saimbia, bhí Mwanawasa ag dlíodóireacht ceithre bliana sular thosaigh sé a chomhlacht féin, Mwanawasa &amp; Company, sa bhliain 1978.
Bhí Mwanawasa ina Aturnae Ginearálta ar feadh seal gairid, ó 1985 go 1986. Ansin d'fhill sé ar chleachtadh príobháideach, rud lenar lean sé ar aghaidh go dtí tús na bliana 1992.
Sa bhliain 1989 d'éirigh le Mwanawasa mar dhlíodóir an chosantóra i gcás An Leifteanant-Ghinearáil Christon Tembo, ar cuireadh ina leith go ndearna sé iarracht ar rialtas An Uachtaráin Kenneth Kaunda a chur as cumhacht. Mar sin, bhain Mwanawasa clú agus cáil amach i measc lucht an fhreasúra. 
Sa bhliain 1990 a toghadh Mwanawasa ina fheisire thar ceann na Gluaiseachta ar son an Daonlathais Ilpháirtí. 
An bhliain dár gcionn, bhí Mwanawasa i dtimpiste bhóthair agus thosaigh sé ag mungailt a chuid cainte (tugadh 'cabáiste' air níos déanaí).
Sa bhliain 1991 chomh maith, cheap an tUachtarán nua Frederick Chiluba (MMD) Mwanawasa ina Leas-Uachtarán é, post a bhí aige go dtí 1994. Tar éis teip air ainmniúchán uachtaránachta an MMD a bhaint amach, in éadan Chiluba, sa bhliain 1996, d'éirigh Mwanawasa as an bpolaitíocht go ceann cúig bliana.
Uachtarán
Ní raibh Chiluba i dteideal bheith ina Uachtarán ar feadh tríú téarma.
Roghnaigh Chiluba Mwanawasa mar iarrthóir an MMD i dtoghchán 2001. 
Fuair Mwanawasa bua ar éigean tar éis toghchán conspóideach. Caitheadh scáil air mar gheall ar líomhaintí neamhrialtachtaí a bheadh ag tabhairt buntáiste don pháirtí ceannais. 
Mar sin féin, chuir Mwanawasa iontas ar go leor daoine trí iarraidh ar roinnt ceannairí de chuid an fhreasúra a bheith ina n-airí rialtais (duine san áireamh sin a cúisíodh toisc gur thug sé "cabáiste" ar Mwanawasa, ag déanamh tagairt do dhrochthaisme a bhain dó sa bhliain 1991).
Thosaigh Mwanawasa feachtas frith-éillithe, feachtas a bhí dírithe ar an iar-Uachtarán Chiluba go hairithe. Iontas na n-iontas, cuireadh a sheanchara, Chiluba, ar a thriail maidir le caimiléireacht. 
Bhí Mwanawasa ar na chéad cheannairí Afracacha a cháin réimeas Mugabe sa tSiombáib.
Atoghadh Mwanawasa do théarma cúig bliana eile mar Uachtarán sa bhliain 2006. Bhí Mwanawasa ag dul i ngleic leis an gcaimiléireacht go dtí lá a bháis.
Bás agus ómós.
Roinnt seachtainí i ndiaidh do Mwanawasa stróc a fháil, d'éag sé, agus cóir leighis á cur air i bPáras (ní raibh ach 59 air). 
Nuair a bhásaigh sé, is iomaí teachtaireacht ómóis a tháinig isteach ó réimse iomlán na bpolaitíochta, ag lua an tiomantais a bhí aige d'fhorlámhas an dlí, don troid i gcoinne na caimiléireachta agus don fhorbairt eacnamaíoch.
Coimre na nGinealach. Giorrú den mórshaothar Leabhar na nGinealach le Dubhaltach Mac Firbhisigh is ea Coimre na nGinealach. Scríobhadh é ag a theach i Leacán i dTír Fhíacrach Mhuaidhe, Contae Shligigh le linn an earraigh agus an tsamhraidh 1666.
Stair.
Cailleadh an bunleagan an éigin tar éis na bliana 1706, ach caomhnaítear é in dhá lámhscríbhinn neamhiomlána de chuid na 18ú haoise: ARÉ LS 25 N2, ag scríobhaí anaithnid; agus Maigh Nuad LS B 8, le Henry MacCarrick, ceannaí as baile Shligigh.
Feictear sa réamhrá fada le Mac Firbhisigh an ábhar, údar, am agus áit:
Ábhar.
Tá ann sa "Choimre" go garbh 30% den ábhar le fáil i Leabhar na nGinealach (LnG). Tógadh focal ar fhocal níos mó ná trian amháin den téacs (25,000 focal). Is giorrú nó coimre den LnG é trian eile de (21,000 focal). Is nua é an t-ábhar, cuid de uathúil, as foinsí éagsúla, go formhór anaithnid.
Cé go bhfuil éagsúlachtaí an eatarthu, tá an cumadh céanna acu dís, LnG agus an Coimre. Tá as láthair ámh: an Naoimhsheanchas; cóip de gobharnóirí, ionadaí agus leifteanaint na hÉireann le Holinshed; agus an chuid is mó desna dánta. B'fhéidir é go raibh sé ar intinn ag Mac Firbhisigh iad a chur an níos deireanaí.
Tá giorrú agus atheagrú déanta ar an alt "Seanchas Síl Ír". I measc a ábhar nua tá:
Nuálaíocht.
Rud nua a rinne Mac Firbhisigh sa "Choimre" ná an chaoi a leag sé go leor ginealaigh amach. Tosaíonn iad siúd is tábhachtaí le sinsear i gcein amach agus théann síos go dtí duine ar comhaimseartha le Dubhaltach féin.
I measc samplaí, tá Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, Martán Ó Conchobhair Sligigh, Brian Ó Ruairc (bás 1641) agus Mac Fhirbhisigh féin. D'fhéadfadh é go raibh sé ar intinn aige ná ginealaigh eile a athleagan, ach chuir méid na hoibre cúl air.
I measc saothar atá luaite sa Choimre, tá a leanas:
Ullmhú agus dul chun cinn.
Thosaigh Dubhaltach a chuid oibre ar an 2a Aibreán 1666. Is féidir a dhul chun cinn a thomhais le colafan ina bhfeictear an dáta Dé Sathairn, 5ú Bealtaine 1666, nuair a bhí 45% den "Choimre" scríofa aige. Molann seo go raibh ach tras-scríobh á dhéanamh aige ag an am seo, agus go mbeadh a chuid oibre déanta aige dá bhfuil fós ar marthain faoi Mheitheamh nó Iúil. Dar le Ó Muraile, níor chríochnaigh Dubhaltach an obair.
Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin. Saothar scríofa sna 1340í ag Ádhamh Ó Cianáin as leabhar a mhúinteoir Seán Mór Ó Dubhagáin, is ea Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin, caomhnaithe anois i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann, LNÉ G 2-3.
Caomhnaítear inti an ginealach Gaelach iar-Normannach is luaite atá ar marthain. Feictear fosta sa lámhscríbhinn an Banseanchas. 
Ait go leor do lámhscríbhinn de chuid na a meánaoise déanaí in Éirinn, feictear léaráidí ann, portráidí daonna ina measc. Creidtear gur ghluaiseacht athbheochana a bhí ann trí mheán ársaíochta.
Ádhamh Ó Cianáin. Staraí agus gineolaí Éireannach ba ea Ádhamh Ó Cianáin (bás 1373).
Clann léannta Uí Chianáin as Contae Fhear Manach ba ea a mhuintir. Gurbh Ádhamh a chuid oideachais faoi Sheán Mór Ó Dubhagáin. De réir cólófóin, scríobh Adhamh Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin as leabhar le hÓ Dubhagáin, agus deir ceann eile:
Insítear ina thásc gurbh é ina "saoí seanchadha" agus canónach Lios Gabhail, agus:
Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh.  Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh is ea teideal a thug Nollaig Ó Muraíle ar cnuasach ginealach, caomhnaithe anois mar an ceathrú cuid, agus an chuid is suntasaí, den lámhscríbhinn ARÉ LS 539 [D i 3].
Stair.
Ar fóilió 43r, tá colafan a deir:
Agus ag bun fhóilió 78v tá fo-nóta mar a leanas:
Le fianaise mar a leithéid, an bhliain 1642 ina measc, creideann Ó Muraíle gur scríobhadh an téacs ag scoil dlí Mhic Aodhagáin i mBaile Mhic Aogáin, Contae Thiobraid Árann, roimh dheireadh na bliana 1644.
Tá ann fosta rudaí sa bhreis agus ceartúcháin le Dubhaltach Mac Firbhisigh, go háirithe sna ginealaigh Uí Dhubhda. Is le Clann Uí Dhuibhgeannáin an saothar, áfach.
Leabhar Clainne Suibhne. Lámhscríbhinn Ghaeilge as Contae Dhún na nGall de chuid na 16ú haoise is ea Leabhar Chlainne Suibhne. Cé go bhfuil an chuid ábhair dhiaganta ann, tá díol spéise ann de bharr dréachta stairiúil faoi Chlann Suibhne. Caomhnaítear anois é in Acadamh Ríoga na hÉireann, MS 475.
Téacs.
Faightear trí mhír sa lámhscríbhinn.
Leabhar Cráifeachta.
Scríobhadh an t-alt seo ag "Ciothruadh Mag Fhionngoill" as Toraigh, Contae Dhún na nGall, sa bhliain 1513-14 do Mháire Ní Mháille, bean chéile Ruaidhrí Mhic Shuibhne Fhánada. Tá ábhar deabhóideach ann amhail is Soiscéal Nicodemus, beatha Mhuire Óighe agus Aimsiú na Fíorchroise ag Naomh Héilin. Tá a lán ábhair san alt seo atá mar a chéile leis an lámhscríbhinn "Liber Flavus Fergusiorum".
Bhí ábhar eile ann maidir le hurramú Dé Domhnaigh; ceithre leas déag an Aifrinn; coinníollacha faoistine; agus scéalta éagsúla a morálta agus roinnt comhairle spioradálta. Tá ann sa téacs fosta beathaí na naomh is cáiliúla, Naomh Pádraig agus Colm Cille; bán-naoimh amhail is Naomh Margaret agus Catherine; agus nótaí ar Purgadóir Phádraig i gContae Dhún na nGall.
Cé gur scríobhadh ag téasc as Gaeilge, tá an-tionchar ann de liteartha diaganta na hEorpach.
Stair Mhic Shuibhne Fhánada.
Scríobhadh an t-alt seo ag Tadhg Mac Fithil.
Dánta.
Sa tríú cuid, tá ann ceithre dhán is fiche tiomnaithe do thrí thaoiseach éagsúla den chlann, san áireamh marbhna ar Ruaidhrí Mac Suibhne (bás 1518) agus dánta in ómós Toirdhealbhaigh Mhic Shuibhne agus a dhearthár, Domhnall.