Senchán Torpéist. File agus Ollamh Éireann ba ea Seanchán Torphéist (Meán-Ghaeilge Senchán Torpéist) (c. 560–617 AD). Tháinig sé i gcomharbacht ar Dhallán Forgaill mar Ard-fhile Chonnacht sa bhliain c. 640. Feictear i liosta le fáil i Leabhar Bhaile an Mhóta gurbh fhile ríoga é. Is príomhphearsa é sa scéal den 12ú haois, "Tromdámh Guaire.
Muintir.
Cuairfheartach de chlann Araidh ar an teorainn idir Tiobraid Árann agus Luimneach) ba ea a athair. Dar le Seanchán féin, ámh, agus é ag scríobh in "Concangab Már" c. 630, is é seo a leanas a Ginealach:
Deidiu ní Thréan mhic Dubhthaigh mhic Lughair ba ea máthair Sheancháin. Iar-ollamh agus rí fhile Laoghaire mhic Néill ba ea Dubhthach. Is iad a leanas daoine eile de chlann Deidiu:
Ní foláir nó gur rugadh Seanchán timpeall na bliana 560 ionas go raibh an t-am aige bheith oilte chun bheith ceaptha ina Ard-Ollamh. Ina theannta sin, in Tromdjámh Guaire, luaitear é mar "sean-Seanchán" sa bhliain c. 640. Dar le Seathrún Céitinn in Foras Feasa ar Éirinn go ndearnadh Ard ollamh na gConnacht de "Sheanchán mac Cuairfheartaigh" ag Sionad Droim Cheat sa bhliain c. 593.
Tugtar míniú ar a leasainm sa sanas, Cóir Anmann:
Bríd ("Brigid Brathbrú") ba ea bean chéile Sheancháin. Bhí nasc acu darbh ainm "Muircc" agus iníon Méabh "Neidigh".
Saothair.
Caomhnaítear chuid de shaothair of Sheancháin sna lámhscríbhinní:
Guaire agus "Táin Bó Cúailnge".
Dar le Tromdámh Guaire (nó "Imtheacht na Tromdhaimhe") thug Seanchán cuairt arrí na gConnacht, Guaire Aidne mac Colmáin, i dteannta le céad file is caoga eile agus cead dalta is caoga. Cuireadh brú ar fháilte Ghuaire dá bharr.
Chun é a náiriú go dté sé, d'iarr Guaire air an Táin Bó Cúailnge a aithris, á rá "eircit bur n-ollaim &amp; bur filedi &amp; bhur lucht canta ciuil d'iaraid na Tana.
Chuir seo olc ar Sheanchán, agus d'imigh Seanchán leis, ag rá:
&lt;poem style="margin-left:2em"&gt;
"Triallum uait, a Guairi glain,
"facmait agat beanachtain;
"bliagain &amp; raithe is mí
"atam acut, a airdri.
Triallaimid uait, a Ghuaire ghlain
Fágaimid agat beannachtaí;
Bliain, ráithe is mí
Atáid leat, a ard-rí...
&lt;/poem&gt;
Ach gheall sé:
&lt;poem style="margin-left:2em"&gt;
... "ticfam arís, ge triallam.
&lt;/poem&gt;
Mar thoradh na heachtra seo, bhailigh Seanchán gach file na hÉireann le chéile, chun go bhfeice cé acu a raibh an Táin go léir ar eolas aige. Tharla sé áfach go raibh cuid den scéal ag cách ach ní an rud go léir ag éinne acu. Rinne Seanchán, a mhac "Murgen" agus a chol seisear "Eimena", cinneadh mar sin an Táin úd a thabhairt ar ais go hÉirinn.
Le linn an turais, chuaigh "Murgen" amú i gceo draíochta. Bhuail sé ann le sprid Fhearghais mhic Róigh ag a uaigh. D'aithris Fearghas an Táin iomlán le "Murgen", a tháinig slán ar ais chun an scéal a chaomhnú.
Scéalta eile.
Feictear Seanchán agus a bhean chéile sa seanscéal "Scéla Cano meic Gartnáin" and in Sanas Cormaic, ina thugann sé cuairt ar Oileán Mhanann. Sa dán Meán-Ghaeilge (c. 1100), "Aimirgein Glúngel tuir tend", luaite le "Gilla in Choimded Úa Cormaic" as Tulach Léis, déantar trácht ar Sheanchán mar a leanas: " Seanchán Toirpéist ba rind ráid". Feictear é freisin sa scéal "Mac telene do feraib Muman".
Feictear Seancháin agus a bhuíon fánach filí i scéalta chomh fada ó chéile is an Alba agus an Alba Nua band of poets occur in traditional, ina luaitear iad mar "Cliar" nó "Cleith" Sheancháin. Tá scéal na mór le rá ann darb ainm Bríd Mhór na gCapall, atá bunaithe ar Tromdhámh Guaire.
Luaite le Shakespeare.
Deir William Shakespeare go raibh ar a gcumas ag filí Éireannacha "[to] rhym[e] rats to death". Is amhlaidh go bhfuil an ráiteas seo bunaithe ar eachtra nuair a fuair Seanchán francaigh agus iad tar éis a chuid dinnéir a ithe, agus a dúirt sé:
D'éag siad ar an dtoirt.