Trelis/gawiki huggingface dataset:
Eibhear. Is carraig dhoigheartha gharbhghráinneach (“fanairíteach”) ionsáiteach í eibhear atá comhdhéanta den chuid is mó de ghrianchloch, iathchloch alcaileach, agus plagaclás. Foirmíonn sé as magma a bhfuil cion ard silice agus ocsaídí miotail alcaile ann a fhuaraíonn go mall agus a éiríonn crua faoi thalamh. Tá sé coitianta i screamh ilchríochach an Domhain, áit a bhfaightear é in ionsánna doigheartha, chomh beag le dingeáin atá cúpla ceintiméadar trasna, agus chomh mór le batailítí thar na céadta ciliméadar cearnach. Mar shampla, tugtar “batailít na Gaillimhe” ar an gceantar i gConamara Theas a chuimsíonn Iorras Aithneach, Ceantar na nOileán, agus Cois Fharraige.
Is sampla tipiciúil de na "carraigeacha eibhreacha" é eibhear, carraigeacha atá comhdhéanta den chuid is mó de ghrianchloch gharbhghráinneach agus d'iathchloch, i gcomhréireanna éagsúla. Rangaítear na carraigeacha seo de réir na gcéatadáin choibhneasta grianchloch, iathchloch alcaileach, agus plagaclás. Aithnítear an t-eibhear féin as an méid grianchloiche agus iathchloiche alcailí atá ann. Faightear míocaí nó mianraí amfabóil i bhformhór na gcarraigeacha eibhir freisin, cé nach bhfuil aon mianraí dorcha i gcuid díobh (ar a dtugtar leoiceibhear).
De ghnáth, ní bhíonn aon struchtúr inmheánach laistigh d'eibhear, agus bíonn sé an-chrua agus dobhriste. Mar gheall ar na hairíonna seo, úsáidtear eibhear mar chloch tógála go forleathan sa lá atá inniu ann, agus anuas trí ré na staire freisin.
An Sliabh Mór. Is sliabh i dtuaisceart Oileán Acla é an Sliabh Mór (671 m). Is é an sliabh is airde ar an oileán é. Tá baile tréigthe agus tuama ársa ar an bhfána theas. Bhí coilíneacht Phrotastúnach i nDumha Goirt, ar an taobh thoir den sliabh, i rith an 19ú haois. Is ag bun an tsléibhe a bhí teach saoire ag Heinrich Böll.
Gairbhéal. Clochanna scaoilte idir 2-75 milliméadar is ea an gairbhéal. Úsáidtear gairbhéal go minic ar bhóthar ciúin.
Néifinn. Sliabh in oirthear Chontae Mhaigh Eo is ea Néifinn (806 m), gar do Chrois Mhaoilíona. Is í an dara sliabh is airde i gCúige Chonnacht.
Itamar Ben-Avi. B'é Itamar Ben-Avi (31 Iúil, 1882 go 8 Aibreán, 1943) - céad mhac Eliezer Ben Yehúda. B'é Itamar Ben-Avi an chéad chainteoir dúchais Eabhraise le beagnach 2,000 bliain, de réir gach cosúlachta. Ainm eile a thugtar air ná Ben-Zion Ben-Yehúda. Rugadh é i gCathair na Sean-Iarúsailéime. Deborá a bhí ar a mháthair. Is ionann Itamar agus ainm an chrainn pailme, siombail an tSiónachais. Thosaigh sé ag baint feidhm as an leagan seo dá ainm i ndiaidh bhás a mháthar. Is ainm é a theastaigh uaithi a thabhairt air nuair a rugadh é ach ní raibh glacadh ag daoine timpeall uirthi leis mar ainm ag an am. Bhain sé feidhm as an ainm seo agus é i mbun chúrsaí liteartha go príomha. Níor labhair a thuismitheoirí ach Eabhrais leis ó lá go lá, rud fíor-neamhchoitianta san am sin, uathuil i ndairire. De réir sheanchas an teaghlaigh, níor labhair Itamar aon fhocal in aon teanga go dtí go raibh sé in aois a 4 bliana. Tá scéal ann gur chan a mháthair amhrán Rúisise leis tráth trí thimpiste nó trí dhearmad b'fhéidir agus nuair ba léir dá athair céard a tharla gur phléasc sé le fearg. Bhí tionchar mór ag an eachtra seo ar Itamar agus thosaigh sé ag caint ó shin amach.
Proinsias Mac an Bheatha. Scríbhneoir Gaeilge ab ea Proinsias Mac an Bheatha (1910–1990). Ní raibh an Ghaeilge ó dhúchas aige ach thug sé faoi í a fhoghlaim is bhain úsáid as leagan Gaeilge a ainm. Rugadh é sna Sé Chontae is tógadh ann é go dtí go raibh sé ina dhéagóir. Bhí lámh aige i mbunú an nuachtáin Ghaeilge "Inniu" i 1943, agus é ina dhuine de bhunaitheoirí Ghlúin na Buaidhe freisin, i ndeireadh na bliana 1942. Bhí baint aige le bunú Fhoilseacháin Náisiúnta Teoranta sa bhliain 1947. Is iad beathaisnéis Shéamuis Uí Chonghaile "Tart na Córa" (1962), an díolaim aistí "Seosamh Mac Grianna agus cúrsaí eile" (1970) agus an t-úrscéal stairiúil "Cnoc na hUamha" na leabhair is tábhachtaí a tháinig óna pheann. Scríobh sé leabhair dírbheathaisnéise freisin, "Téid focal le Gaoth" (1967) agus "Téann Buille le Cnámh" (1983), chomh maith le "I dTreo na Gréine" (1988), leabhar aistí dírbheathaisnéiseacha ina dtugann sé cur síos ar stair na hirise Inniu agus ar an dóigh ar tháinig deireadh léi. Is é is ábhar don leabhar staire "Dóchas Aduaidh" ná bunú na nÉireannach Aontaithe. Rinne sé taighde ar dhuine de laochra an Éirí Amach sa bhliain 1798, Jemmy Hope, agus tháinig an leabhar "Jemmy Hope - an Chéad Sóisialaí Éireannach" i gcló sa bhliain 1985. Bhí an-mheas aige ar scríbhneoirí Thír Chonaill mar Shéamus Ó Grianna, agus ar feadh tamaill, bhí sé mór lena dheartháir Seosamh Mac Grianna. Bhí sé ag iarraidh aithris a dhéanamh ar stíl scríbhneoireachta na beirte sin ina chuid saothar féin.
Tá cartlann de chuid Mhic an Bheatha le fáil do scoláirí "bona fide" i Leabharlann Shéamuis Uí Argadáin, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Málaga (cúige). Tá Cúige Mhálaga suite ar an gcósta, i ndeisceart na Spáinne, sa chomhphobal féinrialaithe Andalucía. Tá teorainn aici leis na cúigí Cádiz, Sevilla, Córdoba agus Granada chomh maith agus an Mheánmhuir.
Tá achar 7,308 km² aici, le daonra de 1,641,098 (2012). Tá cónaí ar 2/5 de na daoine seo sa phríomhchathair Málaga.
Tá clú agus cáil uirthi i dtionscal na tuarasóireachta, de bharr na tránna iontacha ar an gcósta, go háirithe an Costa del Sol. Chomh maith leis sin tá rudaí eile súimiúla le feiceáil sa chúige sléibhtiúil ar nós fothracha El Chorro nó an Torcal in Antequera.
Tá an magnum opus a scríobh an cumadóir Cúbach Ernesto Lecuona, "Malagueña", ainmnithe i ndiaidh ceol na ngiofóg ón réigiún seo.
Tá 100 contae sa chúige seo. Is iad na Marbella, Vélez-Málaga, Antequera agus Ronda cathracha tábhachtacha eile.
Málaga (cathair). Is chathair port í Málaga i gcomhphobal féinrialaitheach na hAndalúise, i ndeisceart na Spáinne, ar an gCosta del Sol den Mheánmhuir. Tá 568,507 daoine ina gcónaí ann ach le daonra na mbruachbhailte san aird tá breis agus 1 mhilliún ina gcónaí ann, an cúigiú achar uirbeach sa Spáinn. Tá Málaga timpeallaithe ag sléibhte, le dhá abhainn tábhachtacha ag sruthú tríd an áit. Is é an chathair mhóir is deisceartaí san Eoraip agus í suite 100 ciliméadar soir ó Caolas Ghiobráltar agus 130 cm ó Tuaisceart na hAfraice.
Tá Seachtain na Cásca agus Fhéile Málaga ("Feria de Málaga") ar fhéilte tábhachtacha na cathrach.
Granada (cúige). Tá Granada mar chúige i ndeisceart na Spáinne in Andalucía. Tá teorainn aici leis na cúigí Albacete, Murcia, Almería, Jaén, Córdoba, Málaga, agus an Mheánmhuir. Tá Granada mar an phríomhchathair.
Tá achar 12,635 km², le daonra 918,072 (tá cónaí ar 30% den daonra seo sa príomhchathair), tá 168 contaetha aici.
Tá an sliabh is airde i Leithinis na hIbéire, Mulhacén (3,481 méadar ar airde), suite i Granada.
Roinneann Granada an Páirc Náisiúnta Sierra Nevada (suite sa sliabhraon Sierra Nevada) leis an gcúige Almería.
Faigheann an réigiún turasóirí de bharr ailtireacht na Múraigh agus an Páláis, Alhambra. Sa gheimhreadh is féidir sciáil a dhéanamh san áit, is í an ait sciáil is faide ó dheas san Eoraip.
Cúigí na Spáinne. Is iad cúigí na Spáinne na caoga réigiún ina bhfuil an tír roinnte, tar éis di a bheith roinnte ar dtús ina gComhphobail Fhéinrialaitheacha agus roimh di a bheith roinnte ina gcontaetha.
Níl na cúigí chomh tábhachtach a thuilleadh toisc go bhfuil cuid mhaith de dualgaisí riaracháin a bhíodh orthu bainte agus curtha ar na comhphobail féinrialaitheacha anois. Úsáidtear iad fós i gcomhthéacs dúichí toghchán, seoltaí poist, uimhreacha gutháin áitiúla, agus le haghaidh tagartha tír eolaíocha.
De ghnáth ainmnítear na cúigí i ndiaidh príomhbhailte an cheantair. Is iad Araba/Álava, Asturias, Bizkaia/Vizcaya, Cantabria, Gipuzkoa/Gipúzcoa, Illes Balears/Islas Baleares, La Rioja agus Nafarroa/Navarra na heisceachtaí. Níl ach dhá chathair a bhfuil mar phríomhchathair ar Chomhphobal nach bhfuil mar phríomhchathair ar an gcúige: Mérida in Extremadura agus Santiago de Compostela san Ghailís.
Níl ach cúige amháin ag an seacht gComhphobal seo a leanas: Asturias, Na hOileáin Bailéaracha, Cantabria, La Rioja, Maidrid, Murcia agus Navarra.
Cruachán. Sliabh in iarthar Oileán Acla gar do chósta thiar na hÉireann é Cruachán. Is é Cruachán an sliabh is faide siar san oileán. Is iad aillte Chruacháin na haillte is airde in Éirinn, agus iad ar na tríú haillte mara is airde san Eoraip freisin. Tá siad 668m ar airde.
Robert Lloyd Praeger. Ba eolaí agus staraí Éireannach é Robert Lloyd Praeger (25 Lúnasa 1865 - 5 Bealtaine 1953). D'obair sé i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann ó 1893 go 1923. B'eisean an chéad duine a roghnaíodh mar uachtarán na Taisce agus an Cumann Sléibhteoireachta na hÉireann freisin. Fuair sé bás i mBaile Átha Cliath.
Errol Flynn. B'aisteoir Meiriceánach é Errol Leslie Thomson Flynn (20 Meitheamh 1909 - 14 Deireadh Fómhair 1959).
Poses. Is é Poses an dara halbam de chuid Rufus Wainwright, a seoladh i 2001 le DreamWorks Records
Scríobhtar an t-amhrán "One Man Guy" le hathair Rufus, Loudon Wainright III.
Is amhrán de chuid Paul McCartney agus John Lennon é "Across the Universe" a thaifead Rufus le haghaidh an scannáin "I am Sam".
Rufus Wainwright (albam). Is é Rufus Wainwright an chéad albam de chuid Rufus Wainwright, amhránaí-scríbhneoir ceoil Ceanadach-Mheiriceánach. Seoladh é i 1998 le DreamWorks Records.
Yoshiyuki Tomino. Thosaigh gairm bheatha Yoshiyuki Tomino (富野 由悠季) sa bhliain 1963 ag scríobh scéalta agus scripteanna don chlár teilifíse "Tetsuwan Atomu" (“Astro boy”). In Aibreán 1979, thosaigh "Mobile suit Gundam" ag rith ar an teilifís. Bhuaigh sé stiúrthóir is fearr ag Aonach Idirnaisiúnta Beochana Thóiceo in 2006 as an scannán "Mobile suit Zeta Gundam: Heirs to the Stars". Bhuaigh dhá chlár teilifíse dá chuid an Gradam Beochana Animage: "Mobile Suit Gundam" i 1979-1980 agus "Space Runaway Ideon" sa bhliain 1980. Anois is arís, scríobh Tomino na hamhráin do chláracha teilifíse agus chuidigh sé le scríbhneoirí amhráin eile, mar shampla Neil Sedaka.
Gairm bheatha.
"Maraigh ar fad iad" leasainm atá ag a lán de lucht leanúna Yoshiyuki, cé nach maraítear an oiread sin carachtar sna scéalta a scríobhann sé; faigheann cuid dá laochra bás ag sábháilt an Domhain (cé go bhfuair gach duine bás in "Space runaway Ideon").
Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington. Bhí Arthur Wellesley, an chéad diúc Wellington (1 Bealtaine 1769 - 14 Meán Fómhair 1852) ar dhuine de na saighdiúirí agus státairí ba thábhachtaí sa mBreatain i rith na naoú haoise déag.
Gníomhaíocht mhíleata.
Chaith sé tamall ina aide-de-camp do dhá Lord Lieutenant in Éirinn.
Throid Wellesley san Ísiltír agus san India, i gCath Seringapatam sa gCeathrú Cogadh Anglo-Mysore. Déanadh gobharnóir ar Seringapatam agus ar Mysore de ina dhiaidh sin.
Tharraing Wellesley cáil air féin mar ghinearál i leithinis na Spáinne agus na Poirtingéile i rith chogaidh Napoleon.
Tugadh grád "marascal machaire" (field marshall) dhó tar éis buanna in aghaidh na Fraince ag Cath Vitoria in 1813. 
Tar éis dhíbirt Napoleon in 1814, chaith sé tréimhse ina ambasadóir chun na Fraince. Déanadh Diúc de. Bhí sé i gceannas ar an arm a bhuail Napoleon ag Cath Waterloo sa bhliain 1815, ceann de na comhraic is iomráití, agus is tábhachtaí, i stair na hEorpa. B'fhearr aithne ar an Mharascal Machaire Arthur Wellesley mar The Duke of Wellington in dhiaidh sin.
Príomh-aire.
Nuair a bhí sé fós óg, toghadh é ina fheisire i bParlaimint na hÉireann. 
Chaith Wellesley dhá thréimhse ina phríomh-aire leis na Tóraithe, ar dtús idir 1828-30 agus arís in 1834. 
Ba ea Wellesley a bhí ina phríomh-aire njuair a ritheadh an tAcht Faoisimh do Chaitlicigh (Fuascailt na gCaitliceach) sa bhliain 1829. 
Bhí Wellesley ina phríomh-cheannasaí ar arm na Breataine go dtí gur cailleadh é in 1852.
Pearsanta.
In Éirinn a rugadh é, ag 24 Sráid Mhuirfean Uachtarach i mBaile Átha Cliath, i dTeach Morrington ag an am agus an t-óstán Merrion inniu. De phór uasal ba ea é, de shliocht lucht na cinsealachta Protastúnaí. 
B'Éireannach é Wellington féin ach ní raibh sé iomlán ar a shuaimhneas lena fhéiniúlacht. “Because a man is born in a stable, that does not make him a horse”, ráiteas a leagtar air. 
Mar oifigeach, bhí sé in Éirinn go minic chun saighdiúirí a earcú. Measadh gur Éireannaigh iad 30% dá shaighdiúirí Wellington in Waterloo. Agus mar gur tharla na himeachtaí seo i bhfad roimh an athrú mór teanga a bhain leis an nGorta Mór, is cinnte go raibh Gaeilge le clos. Fear ilteangach ba ea Wellesley, agus scileanna maithe cumarsáide aige. Mar sin, is cosúil go raibh an cúpla focal aige, ar a laghad.
Dóighiúil, láidir agus rachmasach,  bhí na mná  sa tóir ar Wellesley, agus ar an Duke níos déanaí. Agus  fear mór ban a bhí i Wellesley chomh maith.
Phós Wellesley Kitty Pakenham san Eaglais Naomh George, i mBÁC ar 10 Aibreán 1806. Bhí beirt chlainne orthu ach d'éirigh sé scartha óna bhean agus leannáin luí go leor aige ar feadh a shaoil.
Chromalveolata. Is Eocarót é an foghrúpa Chromalveolata, a chéad mhol Thomas Cavalier-Smith mar mhionleasú dá ríocht Chromista, beartaithe ar dtús aige sa bhliain 1981.
Tá Chromalveolata ghlactha faoi láthair mar cheann de na seisear craobhacha is mó d'Eocarót. Is féidir breathnú air mar "ríocht", cé nach nach bhfuil rangú foirmiúil tacsanomaíochta tugtha dó.
Tá an foghrúpa gaolta sa líne shliochtach le bhicont, a ghlacann páirt in in-siombóis tánaisteach le alga dearg, agus cuimsíonn sé na ceithre mór-ghrúpaí seo a leanas:
Cé gur chaill grúpaí éagsúla, m.sh. na cealla fabhránacha agus 
na coinligh uisce a gcumas fótaisintéisiú, is orgánaigh uatrófacha an chuid is mó díobh. Úsáideann gach chromalveolata 
clóraifill a agus c, agus go leor díobh líocha choimhdeacha.
Déchont. Is cill eocarótach dé-lascaideach é an Déchont. 
Einsímí.
Déanann an déchont dhá ghéin a chomhtháthú in aonad amháin: códaíonn dhá géin, sinteáis thímidiláite agus dí-ocsaídeáis dhéhidreafóláite, próitéin dhé-fheidhmeach (Cavalier-Smith, 2006).
Aistríonn an t-aonchont (Cill (bitheolaíocht) eocarótach aon-lascaideach) géinte faoi seach.
Gaolta.
Rinneadh taighde a thabharfadh le fios gur ón aonchont a d'eascair na hAipisteachoint (ainmhí, fungais agus a leithéidí). agus aiméibí, agus gur ón déchont a d'eascair Archaeplastida (plándaí agus a ngaolta), Excavata, Rhizaria, agus Chromalveolata. Thug an t-eolaí Cavalier-Smith le tuiscint gur déchoint iad na Apusozoa agus nach incertae sedis iad. 
Ní léir go fóill cén gaol atá ag na déchoint le chéile. Deir Cavalier-Smith go mbaineann Excavata agus Rhizaria leis na Cabozoa agus Archaeplastida agus Chromalveolata le Corticata, ach cuireann staidéar amháin eile ar a laghad in iúl go mbaineann Rhizaria agus Chromalveolata le haon chraobh amháin.
Thomas Cavalier-Smith. B'ollamh le Bitheolaíocht Éabhlóideach é Thomas (Tom) Cavalier-Smith FRS, FRSC, NERC (21 Deireadh Fómhair 1942 - 19 Márta 2021), ins an Roinn Zó-eolaíochta, Ollscoil Oxford. Bhí a lán scríofa aige faoi chatagórú na bprótaisteach nó Protista.
Magairlí an Deamhain. Sliabh beag in oirthuaisceart Chonamara is ea Magairlí an Deamhain nó Binn Gharbh, (645 m), ar an gcladach thoir den Chaoláire Rua. Tá sé suite ar imeall Shléibhte Mhám Toirc gar do Shlí an Iarthair. "Devilsmother" a deirtear i mBéarla.
Aicmiú eolaíoch. Is éard is aicmiú bitheolaíoch, nó aicmiú eolaíoch sa bhitheolaíocht ann, ná modh eolaíoch chun orgánaigh a rangú i ngrúpaí, mar shampla géineas nó speiceas, de réir na gcosúlachtaí struchtúrtha agus feidhme a bhíonn eatarthu. Tugtar “tacsóin” (uatha: tacsón) ar ghrúpaí mar seo agus an tacsanomaíocht a thugtar ar an chineál bitheolaíochta a phléann le haicmiú ar orgánaigh sa nádúr.
Sa lá atá inniu ann, tá aicmiú na n-orgánach fréamhaithe in obair an luibheolaí Sulannach Carolus Linnaeus, a rangaigh speicis de réir comhthréithe fisiciúla. Tá athbhreithniú déanta ó shin, ar na grúpálacha seo chun a gcomhsheasmhacht a fheabhsú, ionas go mbeadh siad i gcomhréir le prionsabal Darwin, sé sin le rá 'gur shíolraigh na speicis go léir ó shinsearacha coiteann éigin'. Le teacht isteach an mhodha chladistice, ag deireadh an 20ú haois, thosaigh an tacsanomaíocht fhíliginiteach ag éirí coitianta i roinnt réimsí de chuid na bitheolaíochta, ina ngrúpáiltear orgánaigh de réir a n-gaolmhaireacht amháin, bunaithe ar thátal éabhlóideach, gan aird a thabhairt ar chosúlacht mhoirfeolaíochta. Thiomáin an fhíligéineolaíocht mhóilíneach, a úsáideann seichimh NAD mar shonraí, go leor leasuithe le déanaí, agus is dócha go leanfaidh sin ar aghaidh. Baineann an t-aicmiú bitheolaíoch le heolaíochta na córasaíochta bitheolaíocha.
Sainmhíniú.
Shainmhínigh Ernst Mayr 'Aicmiú' mar "Eagrú na n-aonán i sraith ordlathach de ranganna neadaithe, ina a chuirtear le chéile ranganna den chineál céanna, nó a bhaineann le leibhéal amháin ordlathach, go cuimsitheach i ranganna níos cuimsithí, ar an chéad leibhéal eile atá níos airde." Shainmhínítear 'rang' mar "bailiúchán d'aonán den chineál céanna". (Tabhair faoi deara go n-úsaidtear an focal "rang" go measartha ar leithligh i gcomhair cheann de na leibhéil san ordlathas bitheolaíochta.)
Tá an t-aicmiú Bitheolaíochta bunaithe ar an chosúlacht a bhíonn idir orgánaigh a shíolraigh ón shinsearach is gaire. Dá réir sin, is iad na hairíonna nó tréithe tábhachtacha le haicmiú sa bhitheolaíoch ná iad siúd atá 'homalógach', ie, a bhfuarthas ó shinsearach coiteann. Ní mór iad seo a dheighilt ó tréithe analógacha.
Tá an cumas na heitilte ag na héin agus na hialtóga araon ach ní bhaintear úsáid as an chosúlacht seo chun iad a aicmiú i dtacsón (a "rang"), toisc nach bhfuil sé mar oidhreacht acu ó shinsearach coiteann. In ainneoin na difríochtaí eile go léir eatarthu, is é an bhfíric go mbeathaíonn ialtóga agus míolta móra araon a n-óg ar bhainne, cheann de na gnéithe a úsáidtear chun aicmiú an bheirt acu mar mamaigh, ós treith é a bhfuarathas trí oidhreacht ó shinsearach coiteann.
Go dtí le déanaí, bhí cúig phríomhrangú in úsáid (na Cúig Ríocht):
Sa lá atá inniu ann, áfach, bíonn formhór na n-eolaithe den tuairim go bhfuil an rangú seo míchruinn agus as dáta.
Baineann Aicmiú Bitheolaíoch leis an eolaíocht córasaíocht bhitheolaíoch.
Rangaítear rudaí beo i dtrí Ríocht sa tacsanomaíocht nua-aimseartha mar seo a leanas;
Archaea (i gcéaduair mar Archaebacteria) -- Baictéir (i gcéaduair mar Eubacteria) -- Eukaryota.
Monera. Tá an Ríocht Monera comhdhéanta de bhaictéir agus orgáinigh eile, an mórchuid díobh ina orgáinigh bídeacha, aoncheallacha lena n-ábhar ghéiniteach scaoilte sa chill.
Ní mar sin atá plandaí, ainmhithe agus eocaróit eile 
(núicléas fíor), is i núicléas na cille a mbíonn na crómasóim agus na géinte.
Tráth bhí an tuiscint ann go raibh Monera ina aon de chúig ríocht na bitheolaíochta, ach tá an tuiscint ann anois go bhfuil dhá ríocht i gceist: na heobaictéir agus na aircéabhaictéir.
Bhí cill phrócarótach ag tromlach na n-orgánach sa Ríocht Monera (sé sin gan núicléas) Mar gheall ar seo,ar uairibh glaoití Prócarót nó Prócaróit ar an Ríocht seo.
Comórtas na Sé Náisiún. Is comórtas rugbaí é Comórtas na Sé Náisiún. Imríonn Éire, Sasana, an Bhreatain Bheag, Albain, an Fhrainc, agus an Iodáil sa chomórtas gach bliain. Bunaíodh é sa bhliain 1883, cuireadh an Fhrainc leis i 1910, agus cuireadh an Iodáil leis in 2000.
Christopher McCandless. Taiscéalaí agus siúlóir Meiriceánach ba ea Christopher Johnson McCandless, nó "Alexander Supertramp" mar a thugadh sé air féin (12 Feabhra 1968 – 18 Lúnasa 1992). 
Tar éis dó céim a bhaint amach sa bhliain 1990, d'fhág McCandless a mhuintir agus a bhaile dúchais i Virginia agus chuaigh sé ar seachrán ar fud na tíre, go dtí gur shroich sé Alasca. 
Ar a thuras deireanach níor thug sé leis ach beagán bia agus trealaimh. Fuair sé bás cúig mhí ina dhiaidh sin in aice le Páirc Náisiúnta Denali, i seanbhus a bhí mar áit chónaithe aige. 
Bhí an ghairm chun an fhiántais róláidir dó. Thug sé bás le hocras dó féin, b’fhéidir. 
Tionchar.
Téann scéal McCandless i bhfeidhm go cumhachtach fós ar shamhlaíocht phobal an lae inniu.
Sa bhliain 1996, scríobh Jon Krakauer "Into the Wild", leabhar a bhí bunaithe ar shaol McCandless. 
Uaidh sin a d'eascair scannán a raibh an teideal céanna air sa bhliain 2007. Sean Penn a stiúir é agus ghlac Emile Hirsh an phríomhpháirt.
Clais Mhór. Is sráidbhaile í Clais Mhór ("Clashmore" i mBéarla) atá lonnaithe in Iarthar Chontae Phort Láirge, Éire. Suite ar an R671, tá an Chlais Mhór tuairim is cúig mhíle déag ó Dhún Garbhán agus ocht míle ó Eochaill i gContae Chorcaí.
Spóirt.
Tá stair fhada ag muintir peile agus iománaíochta na Claise Móire a théann siar go bunú an CLG. Imríonn an Chlais Mhór lena gcomharsan, Cionn tSáile Beag agus bhí rath ag an dá fhoireann roimh agus i ndiaidh a dteacht le chéile. Bunaíodh club peile i gCionn tSáile Beag sa bhliain 1885, bliain tar éis a cuireadh tús leis an gCumann Lúthchleas Gael. Laistigh de sé bliana, bhí Craobh Peile Phort Láirge buaite acu faoi dhó, sa bhliain 1886 agus arís i 1891. In iomlán, tá naoi gcraobh buaite ag foireann na Claise Móire/ Cionn tSáile Beag: 1886, 1891, 1903, 1904, 1905, 1906, 1907, 1920, 1925. I mbliana, tá an club ag imirt ar leibhéal sinsir arís sa pheil agus ar leibhéal idirmheánach san iománaíocht. Tá ocht tuilsoilse ag an bpáirc imeartha, a bhuí le deontas ón gCrannchur Náisiúnta. 
Áiseanna.
Tá ceithre tigh tábhairne le fáil sa cheantar, "The Decies Bar", "The Rising Sun" agus 'The Old Still' sa tsráidbhaile féin agus "The Ole Mill", lonnaithe I mBaile an Phoill, cúpla nóiméad ón gClais Mhór. Chomh maith leis sin, tá trí siopa timpeall na háite. Athchóiríodh sean-shéipéal ag barr an tsráidbhaile agus anois tá ionad oidhreachta le fáil ina áit.
Rhizaria. Is grúpa prótaisteach ar mhórán speiceas ann é Rhizaria. Bíonn cruthanna éagsúla acu, ach is prótasóin aiméaboideacha iad don chuid is mó. Tá bréagphóidiamaí filiméadacha, líontánacha nó micrifhidín-tacaithe acu. Táirgeann a lán díobh sliogáin nó cnámharlaigh, is féidir na struchtúir seo a bheith coimpléasc go leor agus cuimsíonn na cinn seo 
tromlach mór na n-iontaisí prótasónacha. Bíonn miteacoindre ag beagnach iad uile maille le criostaí feadánacha.
Na Rosa. Is réigiún i gContae Dhún na nGall iad na Rosa ("The Rosses" i mBéarla). Áit ina bhfuil baile an Clocháin Liath agus na ceantracha Gaeltachta Rann na Feirste agus Anagaire.
Tá an réigiún suite idir paróiste Ghaoth Dobhair agus baile na nGleannta.
Fíleam. Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is fíleam ná aicme tacsanomaíoch faoin ríocht agus os cionn an ranga. Tagann an focal ón Sean-Ghréigis φυλαί (phylai), na grúpaí vótaíochta chlannlárnacha i gcatharstáit na Sean-Ghréige.
Aicme (bitheolaíocht). Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is Aicme ann ná aicme tacsanomaíoch idir Ord agus Fíleam. 
Mar shampla, úsáidtear an Rang Mammalia in aicmiú Rang iad nó Ainmhí úsáidte in aicmiú na gcon, atá san Fhíleam Chordata (ainmhithe le nótacordaí) agus an Órd Carnivora (mamaigh atá ina fheoiliteoirí)
Excavata. Is grúpa prótaisteach ar mhóran gcluichreán é Excavata. Coinníonn an catagóir fíliginiteach seo cineálacha éagsúla d'fhoirmeacha saorbheathacha agus siombóiseacha, san áireamh roinnt seadán atá tabhtach i ngalar daonna.
Robert Koch. Bhain Heinrich Hermann Robert Koch (11 Nollaig 1843 - 27 Bealtaine 1910) clú amach toisc a chuid taighde i ngort na ngalar teagmhálach, go háirithe aonaránú "Bacillus anthracis" 1877. Fuair sé an Duais Nobel (lia-eolaíocht) sa bhliain 1905.
Rugadh Robert Koch in Clausthal-Zellerfeld, sa Phrúis (nó "Niedersachsen na Gearmáine" an lá atá inniu ann) ar an 11 Nollaig 1843. Bhí athair Robert ag obair i dtionscal na mianadóireachta gual; ach bhí air dul chuig Ollscoil Göttingen, agus fuair sé dintiúirí an dochtúra nuair nach raibh sé ach 23 bliana d'aois. Thosaigh sé ag obair ansin in áiteanna difriúla fud fad na Gearmáine.
Kilimanjaro. Is é Kilimanjaró (nó Cilimeaindearó) an sliabh is airde san Afraic. Tá an sliabh 5895 méadar ar airde. Tá Kilamanjaro sa Tansáin, san Afraic Thoir. 
Is ceann scríbe turasóireachta é Kilimanjaro, agus tá 6 bhealach chuig an mullach: Lemosho, Machame, Marangu, Umbwe, Rongai agus Circuit an Tuaiscirt.
Geolaíocht.
Is bolcán suanach é ach níor phléasc sé le 360,000 bliain anuas.  Stratabholcán neamhghníomhach is ea Kilimanjaró.