Goídel Glas. De réir miotaseolaíocht Ghaelach agus Albach na meánaoise, ba chruthaitheoir na dteangacha gaelacha, agus sinsear eapainmneach na nGael é Gael Glas (Sean-Ghaeilge Goídel Glas). Téann an seanós siar go dtí an 11ú haois agus "Leabhar Gabhála na hÉireann" ("LGÉ"). Tá leagan Albanach ann le John of Fordun (bás. 1384).
"Leabhar Gabhála na hÉireann".
Is cur síos miotasach é an scéal san "LGÉ" ar bhunús na nGael, agus iad sliocht de thaoiseach Scitiach Fénius Farsaid, ar cheann den bheirt thaoiseach is seachtó a thóg an Túr Bháibil. Ba mhac Niul mac "Fénius" agus Scota (iníon Faró na hÉigipte) é Goídel Glas. Creidtear gur chum sé na Teangacha Ceilteacha) ón dá teanga is seachtó a tháinig ann tar éis an mearbhall teangacha. D'fhulaing a mhuintir, na Gaeil, sraith cora casta ar nós is soiléir Tuatha Dé (Iosraeilítigh) an tSean-Tiomna. Bhí siad faoi rath san Éigipt i rith ré Mhaois ach d'imigh leo le linn an Eacsadas. Chuaigh siad ar fánaíocht ar fud an domhain ar feadh 440 bliain sular lonnaigh siad san Íbéir. Bhunaigh "Breogán" de mhuintir Goídil cathair ann darbh ainm "Brigantia", agus thóg sé túr óna bhfuair a mhac "Íth" óna bharr spléachadh ar Éirinn. D'fhéadfadh gurb ionann "Brigantia" agus Bragança sa Phortaingéil, nó b'fhéidir A Coruña i nGalicia (darbh ainm "Brigantium" ag an am sin), agus gurb ionann Túr Bhreogháin agus Túr Earcail, a thóg na Rómhánaigh ag A Coruña.
Tá staróg ann san "LGE" a insíonn conas a leigheasadh Goídel Glas mac "Niul" ar greim nathrach nimhe, nuair a ghuigh Maois go díograiseach agus leag a mhaide ar chneá an stócaigh . Faightear i sroichte idirshuite níos luaite faoi Ghoídel: "glas a lámha agus a chulaith". Chuireann leagan Mhichíl Uí Chléirigh den "LGÉ" leis an scéal gur fhág greim na nathrach fáinne ghlas ar an ngarsún, agus dá bharr a leasainm Goídel Glas (an dath). Deir Céitinn é seo chomh maith, ag lua a rann sanasach, cé go dtugann sé réamhrá maidir le díorthú eile den leasainm, sa bhrí "faoi ghlas".
John of Fordun.
Tá leagan Albanach ann den eachtra Ghoídil Ghlais agus Scota, caomhnaithe ag John of Fordun. Is amhlaidh nach bhfuil an leagan seo bunaithe ar an gcuntas san "LGÉ". Déanann Fordun teacht ar go leor foinsí, ag iarraidh iad go léir a thiomsú i n-aon stair amháin.
Sa leagan seo, is mac é Gaythelos, mar a ghlaoitear ar Ghoídel Glas, de "rí éigin de thíortha na Gréige, 'sé sin, darb ainm Neolus, nó Heolaus", a díbríodh go dtí An Éigipt. Chuaigh sé mar ghiolla i gcúirt an Fharó, agus phós iníon an Fharó, Scota. Insítear conas a díbríodh Gaythelos ón Éigipt — de bharr éirí amach i ndiaidh bás an Fharó agus a airm sa Mhuir Rua; ar tóir Mhaois; ar eagla Plánna na hÉigipte; nó, tar éis ionraithe Aetópaigh — ach i ndeireadh na dála, cuireadh Gaythelos agus Scota ar deoraíocht i dteannta le huaisle Tréigeadh agus Éigipteach, agus lonnaigh siad san Ibéir tar éis tréimhse fada ag fámaireacht, sa cheantar iarthuaisceart darbh ainm Brigancia (cathair A Coruña, aitheanta ag na Rómhánaigh mar "Brigantium").
Dúradh gur bhunaitheoir na cathrach Porto é Gaythelos. De réir roinnt sean scríbhneoirí, tháinig sé i dtír sa chuan "Portus Gaythelos" mar a thug sé air, agus a thug a ainm don tír iomlán, Portaingéil.