Trelis/gawiki huggingface dataset:
Mícheál D. Ó hUigínn. Is é Mícheál Dónall Ó hUigínn (18 Aibreán 1941 i Luimneach a rugadh é) naoú hUachtarán na hÉireann ón mbliain 2011. Socheolaí, file, údar, craoltóir agus polaiteoir atá ann, a bhí ina Theachta Dála de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sular toghadh mar Uachtarán é.
Oideachas.
Rugadh Ó hUigínn ar 18 Aibreán 1941 i gCathair Luimnigh agus tógadh ar fheirm a aintín é gar do Chora Chaitlín i gContae an Chláir. B'oibrí monarchan agus cléireach é sular éirigh leis ardoideachas a bhaint amach, an chéad duine dá mhuintir a rinne amhlaidh. 
Rinne sé staidéar in Ollscoil na hÉireann i nGaillimh, in Ollscoil Mhanchain agus in Ollscoil Indiana.
Oidhreacht mar Aire Rialtais.
Bhí Ó hUigínn mar Aire Gaeltachta agus Cultúir sa chomhrialtas ó 1993 go 1997. Ar na mórghníomhartha a chuir sé i gcrích :
Chinn sé gan seasamh in Olltoghchán 2011, ach sheas sé sa toghchán Uachtaránachta sa bhliain chéanna agus toghadh ina Uachtarán é.
Gníomhaí ar son chearta an duine.
Bhí Michael D. Higgins i mbun feachtas ar feadh a shaoil ar son cearta daonna agus leis an tsíocháin agus an daonlathas a chur chun cinn in Éirinn agus in an-chuid áiteanna ar domhan, ó Nicearagua go dtí an tSile, an Chambóid, an Iaráic, an tSomáil. 
Sa bhliain 1992, ba é Michael D. Higgins an chéad duine ar bhronn an Biúró Síochána Idirnáisiúnta i Heilsincí Duais Síochána Sheáin Mhic Ghiolla Bhríde air, mar chomhartha aitheantais ar a shaothar ar son na síochána agus an cheartais in an-chuid áiteanna ar domhan..
Filíocht agus scríbhneoireacht.
Anuas ar dhánta a bheith foilsithe i dtréimhseacháin éagsúla, tá ceithre chnuasach filíochta foilsithe aige
Tá dhá chnuasach aistí foilsithe aige 
Bhíodh sé ina cholúnaí reatha don iris mhóréilimh "Hot Press" le linn na tréimhse 1982-1992, nuair a chuir sé ceisteanna sóisialta na linne ar a súile do lucht léitheoireachta óg. Why is this so complicated omg
Uachtaránacht.
Céad téarma.
D'éirigh leis ainmniúchán Pháirtí an Lucht Oibre a fháil seasamh don uachtaránacht sa bhliain 2011 in áit Fergus Finlay. Ar 29 Deireadh Fómhair 2011, bhuaigh Ó hUigínn an toghchán nuair a fógraíodh an toradh i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.
Insealbhaíodh Michael D. Higgins ina Uachtarán ar Éirinn ar 11 Samhain 2011 , an naoú duine san oifig sin.
Dara téarma.
Bheartaigh Ó hUigínn chun seasamh don Uachtaránacht don dara huair. Ba fhéidir leis é féin a ainmniú mar uachtarán reatha. Tháinig sé sa chéad áit sa toghchán le 822,566 vótaí agus 55.8% de na vótaí céad rogha.
Saol pearsanta.
Tá Michael D. Higgins pósta le Sabina Higgins, agus tá ceathrar clainne acu. Ba bhall bunaidh í Sabina Higgins den Focus Theatre agus an Stanislavsky Studio i mBaile Átha Cliath.
Chaith sé seal ina uachtarán ar an gcumann sacair Gaillimh Aontaithe agus bhíodh sé le feiceáil go minic sna seastáin agus iad i mbun imeartha ar fud na tíre.
Cainteoir líofa Gaeilge agus Béarla atá ann, agus cuid mhaith Spáinnise aige chomh maith.
Nicolaus Copernicus. Ileolaí de chuid na hAthbheochana ab ea Nicolaus Copernicus (Gaeilge:"Nioclás Copairnic"; Polainnis:"Mikołaj Kopernik"; Gearmáinis: "Nikolaus Kopernikus"; 19 Feabhra 1473 – 24 Bealtaine 1543), a bhí gníomhach mar mhatamaiticeoir, réalteolaí, agus canóin Chaitliceach, a chuir samhail den chruinne le chéile a chuir an Ghrian seachas an Domhan ina lár.
Saolaíodh é in Torún na Polainne.
Deirtear gur chuir a leabhar "De revolutionibus orbium coelestium" ("I dtaobh Imrothlú na Sféar Neimhe" 1543) tús leis an réalteolaíocht nua-aimseartha. Luaitear an leabhar seo agus "Principia" Newton mar bhunús na réabhlóide eolaíochta.
"Is faoina ainm Laidinithe, Nicolaus Copernicus, is fearr atá aithne againn ar an réalteolaí Polannach úd ar na saolta seo agus is minic go dtagraítear do shloinne Copernicus d’fhonn athrú ollmhór ar bith a chur in iúl leis an nath ‘réabhlóid Choparnaiceach’."
Níor éirigh le Copairnic a theoiricí a fhoilsiú go raibh sé aosta go leor, de bhrí go raibh eagla air roimh na húdaráis eaglasta sa Róimh.
Teoiricí.
Ba é an chéad eolaí é a d'fhógair an córas héilealárnach, teoiric a deir go dtéann an domhan agus pláinéid eile an ghrianchóras timpeall na gréine. Is é a chruthaigh go rothlaíonn an domhan agus go dtimpeallaíonn an domhan is na pláinéid eile sa ghrianchóras an ghrian féin. Luaitear an córas héilealámach seo mar chóras Copemicus. Roimhe sin, creideadh gurbh é an domhan lár na cruinne agus go raibh gach rinn eile ag dul ina thimpeall.
Neil Kinnock. Polaiteoir Briotanach is ea Neil Gordon Kinnock, Barún Bedwellty (28 Márta 1942 a rugadh é), a bhí ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre as Ríocht Aontaithe idir 1983 agus 1992. Deirtear go raibh sé freagrach as maireadh agus as athbheochan an pháirtí le linn an tréimhse ina bhí an lámh in uachtar ag an bPáirtí Coimeádach. Níor éirigh leis an bpáirtí a stiúradh ar ais chuig rialtais. Tar éis do Pháirtí an Lucht Oibre toghchán 1992 a chailliúint, d'éirigh sé as mar cheannaire an pháirtí.
Níos déanaí, bhí sé ina choimisinéir leis An tAontas Eorpach idir 1995 agus 2004, agus sa lá atá inniu ann tá sé ina chathaoirleach ar an gComhairle Bhriotanach agus uachtarán Ollscoil Caerdydd.
Clement Attlee. Príomh-aire na Ríochta Aontaithe ab ea Clement Richard Attlee, an chéad Iarla Atlee (3 Eanáir 1883 - 8 Deireadh Fómhair 1967), idir 1945 agus 1951, agus ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre idir 1935 agus 1955. Bhí sé i gceannas ar an gcéad rialtas a bhí ag an bpáirtí ina raibh tromlach acu, tar éis bua as cuimse ganfhiosaíochta a bheith acu sa toghchán iarchogaidh sa bhliain 1945 ar Winston Churchill agus na Coimeádaigh.
Tá rialtas Attlee glactha mar cheann de na rialtais is rathúla agus is réabhlóidí sa 20ú haois sa Bhreatain. Ghlac siad isteach an Stát Sochair iarchogaidh agus bunaíodh an tSeirbhís Sláinte Náisiúnta (NHS). Thug rialtas an Lucht Oibre neamhspleáchas don Ind freisin i 1947.
Tá a lán staraithe den bharúil freisin gur phríomh-aire an-rathúil Atlee, a bhí in ann smacht maith a choimeád ar a chaibinéad. Vótáladh é mar an phríomh-aire is fearr san 20ú haois ag ollaimh sa bhliain 2004 .
John Gormley. Polaiteoir Éireannach de chuid an Chomhaontais Ghlais é Seán Ó Gormlaigh (a rugadh ar an 4ú lá Lúnasa 1959 i mBaile Átha Cliath). Oileadh é i gColáiste Naomh Mainchín i Luimneach, Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus in Ollscoil Freiburg sa Ghearmáin.
Chuaigh sé san iomaíocht in olltoghchán don chéad uair i 1989. Toghadh é chuig Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath i 1991 agus bhí sé mar Ard-Mhéara Bhaile Átha Cliath ó 1994-1995. Toghadh é chun na Dála i Meitheamh 1997.
Toghadh é ina cheannaire (mar chomharba ar Trevor Sargent) ar an 17 Iúil 2007. Bhí sé mar Chathaoirleach an pháirtí ó 2001, ach bhí air éirí as an gcúram sin de réir bhunreacht an pháirtí, nuair a rinneadh aire rialtais de i 2007.
Bhí sé mar údar ar "The Green Guide for Ireland" (Cló Wolfhound 1990). Tá sé pósta, agus iníon agus mac amháin aige.
John Arne Riise. Is imreoir sacair é John Arne Riise (r. 24 Meán Fómhair 1980). Imríonn sé faoi láthair le Fulham. D'imir sé le Alesund, AS Monaco agus Liverpool F.C. roimhe sin.
Biorra. Is baile é Biorra (Béarla: "Birr") i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn. Tá sé suite idir Tulach Mhór agus Ros Cré. Bhí "Parsonstown" an t-ainm atá air fadó tar éis an chlann Parsons. Bhí siad tiarna talúna áitiúil. Tá an baile paróiste isteach an Deoise Chill Dalua. Tá sráideanna leathan sa bhaile agus foirgneamh galánta.
Iompar.
D'oscail an stáisiún traenach i mBiorra ar an 8 Márta 1858 ach bhí sé dúnta sa bhliain 1963.
Tá an baile ar an N52 agus N62 bhóithre tánaisteach náisiúnta. Tá stad bus Bus Éireann i lár an baile agus imíonn an bus Baile Átha Luain go Luimneach tríd gach lá.
Spórt.
Tá foireann iománaíocht rathúil, Birr GAA, i mBiorra. Bhuaigh siad an "Craobh Iomána na hÉireann" ceithre ammanna.
Bogna Korjenkowa. Is láithreoir raidió agus teilifíse Sorbach í Bogna Korjenkowa (r. 1965) ("Bogna Koreng" as Gearmáinis).
Rugadh sa bhliain 1965 í i bparóiste Radibor na Gearmáine, atá suite 10km ó thuaidh ó chathair Bautzen i Saorstát Sachsen. Rinne sí staidéar ar an Léann Gearmánach san ollscoil. Ceapadh mar láithreoir an chláir úd as Soirbis "Wuhladko" ar an stáisiún poiblí Mitteledeutschen Rundfunk (MDR) agus tá sí fostaithe mar bhainisteoir stiúideo ag an gcraoltóir chomh maith. Tá cónaí anois uirthi lena clann i bparóiste Panschwits-Kuckau, ceartlár an chultúir Shorbaigh, 12km ó chathair Kamenz. 
Árdán tábhachtach i gcultúr na Sorbach é "Wuhladko" ar a phlétear cúrsaí reatha, béaloideas, stair, nósanna agus cúrsaí eile a bhaineann leis an mionlach eitneach Slavach sin agus bhuaigh an clár an tríú duais i bhFéile Idirnáisiúnta Raidió agus Telefíse Teangacha na Mionlach i gcathair Uzgorod na hÚcráine sa bhliain 2005.
Spideog bhroinndearg. Is éan beag pasaireach í an spideog bhroinndearg ("Erithacus rubecula") a aimsítear go forleathan san Eoraip agus i dtuaisceart na hAfraice . Aithnítear an spideog go héasca ón mbrollach dearg a bhíonn aici. Tá glór binn aici agus feictear go minic í i ngairdíní tuaithe agus cathrach, go háirithe nuair a bhíonn tochailt ar siúl.
Tá sí le fáil fud fad na hEorpa, soir go dtí iarthar na Sibéire agus ó dheas go dtí an Afraic Thuaidh; bíonn sé suiteach sa chuid is mó dá raon ach amháin an taobh ó thuaidh.
Tacsanomaíocht agus córasaíocht.
Rinne Carl von Linné cur síos ar an spideog sa bhliain 1758 sa 10ú heagrán dá "Systema Naturae" faoin ainmníocht dhéthéarmach "Motacilla rubecula". Is laghdach é an buafhocal speiceasach "rubecula" díorthaithe ó fhocal Laidineach "rubar" 'dearg'. Thug an nádúraí Francach Georges Cuvier an ghéineas "Erithacus" isteach sa bhliain 1800, ag tabhairt a ainm déthéarmach reatha "E. rubecula" don éan. Is as an tSean-Ghréigis an t-ainm ghéineas "Erithacus" agus tagraíonn sé d’éan anaithnid, a aithnítear anois mar spideog.
James Chadwick. Fisiceoir Sasanach ab ea Sir James Chadwick, CH (20 Deireadh Fómhair, 1891 – 24 Iúil 1974). B'eisean an duine a d'fhionn an neodróin, agus mar aitheantas bronnadh an duais Nobel air.
A shaol.
Rugadh i Cheshire, Sasana é sa bhliain 1891, mac le John Joseph Chadwick agus Anne Mary Knowles. D'fhreastail sé ar Choláiste Mhanchain, agus rinne sé staidéar in Ollscoil Mhanchain agus Ollscoil Cambridge. Sa bhliain 1913 chuaigh Chadwick chun chabhair a thabhairt do Hans Geiger ag an Ollscoil Teicniúil i Beirlín. Chomh maith le sin, rinne sé obair sé le hErnest Rutherford. Sa Ghearmáin, ag tosú an Chéad Chogadh Domhanda, cuireadh i bpríosún é ach rinne Geiger cinnte de gur ligeadh saor é.
I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé ar Cambridge, áit inár chabhraigh sé le hErnest Rutherford agus a staidéar ar ga fammaó rudaí raidigníomhach, rinne siad staidéar tábhachtach ar nuicléas an adamh.
Sa bhliain 1932 d'fhionn Chadwick an rud i nuicléas adamh a glaotar neodróin toisc nach bhfuil lucht leictreach aige. Dá bharr bhuaigh sé an bonn Hughes, agus níos déanaí (1935) an duais nobel do fisic.
fuair sé bás i Cambridge ar an 24 Iúil 1974.
Casnewydd. Is cathair agus contae sa Bhreatain Bheag é Casnewydd (nó "Newport" as Béarla). Is é Newport an tríú cathair is mó sa Bhreatain Bheag. Tá sé suite suite in oirdheisceart na tíre, tuairim is 20 km siar ó Chaerdydd, ar inbhear an Wysg. Bhí 149,100 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Calchas. Tá an téarma calchas bunaithe ar an ngiorrúchán Rúisise "колхоз" ("kolkhoz") a thagann as na focail "коллекти́вное хозя́йство" ("kollektivnoye khozyaystvo"), a chiallaíonn "eacnamaíocht chomhchoiteann". Mar sin, is feirm chomhsheilbhe é an calchas. 
Sa bhreis ar na calchais, bhí a leithéidí agus "savchais" ann, is é sin, "feirmeacha Sóivéadacha" nó feirmeacha de chuid an Stáit. Na hoibrithe a bhí ag obair ar na calchais, ní bhfaighidís de phá ach a gcuid féin de bharra na feirme. An chuid ba mhó de na barra, áfach, chaithfí iad a dhíol leis an stát ar phraghas réamhshocraithe. 
Go bunúsach, ní raibh mórán difríochta idir eacnamaíocht na gcalchas agus an seirfeachas feodach, agus bhí córas na bpasanna inmheánacha i bhfeidhm a choisc ar na calchasóirí aistriú ón tuath go dtí an chathair. Mar sin, fágadh na calchasóirí "ceangailte den talamh" cosúil leis na seirfigh i ré an fheodachais.
Bhí de chead ag na calchasóirí seilbh bheag talún a bheith acu chomh maith le cúpla beithíoch. Bhí fuath na ndaol ag muintir na tuaithe ar na calchais, ach ar a laghad, cheadaigh an tseilbh phríobháideach dóibh tuilleadh barr a shaothrú a d'fhéadfaidís a dhíol ar phraghas an mhargaidh, agus ba mhinic a thagadh an chuid ba mhó dá dteacht isteach as an tseilbh seo.
Ingmar Bergman. Stiúrthóir scannán agus drámaí ba ea Ernst Ingmar Bergman (14 Iúil 1918 - 30 Iúil 2007). Rugadh in Uppsala na Sualainne é. Áirítear Bergman ar rogha stiúrthóirí na scannánaíochta domhanda.
Ramsay MacDonald. Bhí Ramsay MacDonald (a rugadh ar an 12 Deireadh Fómhair 1866 agus a fuair bás ar an 9 Samhain 1937) ar an chéad Phríomh-Aire a tháinig ó Pháirtí an Lucht Oibre. Bhí sé ina Phríomh-Aire sa bhliain 1924, ach níor éirigh leis an post sin a choinneáil go dtí deireadh na bliana céanna. Bhí sé ina Phríomh-Aire arís sna blianta 1929-1935. Chuir sé le chéile an Rialtas Náisiúnta in éineacht leis na Coimeádaigh sa bhliain 1931 le linn an Spealta Mhóir agus mar chúis bhí sé curtha amach as Páirtí an Lucht Oibre. Lean sé ar aghaidh mar phríomh-aire leis na Coimeádaigh, áfach, go dtí 1935.
An Aragóinis. Is teanga í an Aragóinis a labhraítear san Aragóin. Tá Spáinnis ag cách san Aragóin féin, ach thairis sin, chloisfeá an Aragóinis fós i ngleannta áirithe sna Piréiní i dtuaisceart na hAragóine. Is teanga Rómánsach í, is é sin, is teanga de bhunadh na Laidine í. 
Ainm na Teanga.
Is é an t-ainm is minice a thugtar ar an teanga seo ná Aragóinis, ach ó bhí canúint ghaolmhar á labhairt i gcúige Navarra fadó, is gnách leis na teangeolaithe uaireanta Navarrais-Aragóinis a thabhairt uirthi. Iad síúd a bhfuil canúint Aragóinise éigin ó dhúchas acu bíonn a n-ainmneacha féin acu ar na canúintí, ar nós "cheso" nó "belsetán". ("Belsetán" an chanúint a labhraítear timpeall ar Bielsa, in oirthear na gcríoch ina bhfuil Aragóinis le cloisteáil.
UTV. Is stáisiún teilifíse é UTV atá mar chuid de ITV. Craoladh an chéad chlár ar an 31 Deireadh Fómhair 1959.
Teaghlach. Is é is brí le teaghlach ná lánúin - is é sin, na tuismitheoirí - agus a gclann - is é sin, na páistí. 
Is ionann clann an duine agus an chéad ghlúin dá shliocht, is é sin, na páistí (na mic agus na hiníonacha) a saolaíodh dó. 
Gaeilge.
Sa Ghaeilge, úsáidtear an focal clann le tagairt don sliocht ("offspring" i mBéarla) atá ag an lánúin le chéile, cé go bhfuil sé de nós ag foghlaimeoirí na teanga an focal Béarla "family" a aistriú mar "clann". Níl an nós seo ag teacht le dul ceart na Gaeilge. 
Faoi thionchar an Bhéarla, úsáidtear an focal "clann" go minic le tagairt don teaghlach, ach ba chóir an úsáid seo a sheachaint.
Mar sin féin, ós rud é go bhfuil coincheap an teaghlaigh féin tar éis an-chraiceann a chur de i rith na fichiú haoise, is deacair focal maith Gaeilge a aimsiú nach mbeadh cuimhne éigin greamaithe di ón seanaimsir, nuair a bhí na hiníonacha agus na mic fhásta go minic ina gcónaí faoi aon díon lena dtuismitheoirí, nó na seandaoine lena gclann féin. 
Focal Ultach é "teaghlach", agus d'fheicfeá é ag scríbhneoirí cosúil le Séamus Ó Grianna.
Focail eile Gaeilge ar theaghlach is ea iad 
Tá glacadh áirithe leis an bhfocal Béarla "family" sa ghnáthchaint, go háirithe i nGaeilge na Mumhan. 
Maidir leis an bhfocal muintir, is féidir é a úsáid sa chiall "teaghlach" freisin: is iad "mo mhuintir" na daoine a bhfuil baint éigin ar leith agam leo, agus ina lán coimhthéacsanna, is é is brí leis ná "mo theaghlach".
Gourde. An gourde (cód ISO 4217 HTG) a thugtar ar an airgeadra a úsáidtear i Háítí. Tá 100 centimes i ngourde amháin.
Bunaíodh an céad gourde in 1813. B'é an livre an airgeadra a raibh i Háítí roimh é sin.
An Bhoisnia-Heirseagaivéin. Is poblacht chónasctha í an Bhoisnia-Heirseagaivéin, arb iar-Phoblacht de chuid na hIúgslaive í sna Balcáin. Tá an tír seo suite in oirdheisceart na hEorpa in aice leis an gCróit sa tuaisceart agus san iarthar, An tSeirbia san oirthear, agus le Montainéagró sa deisceart. Níl ach sé chiliméadar fichead de chósta ag an tír seo, timpeall chathair Neum.
Heinrich Himmler. Bhí Heinrich Luitpold Himmler, a saolaíodh ar an 7 Deireadh Fómhair 1900 i München agus a chuir lámh ina bhás féin ar an 23 Bealtaine 1945 in Lüneburg, ina pholaiteoir Gearmánach i mblianta an Naitsíochais. Bhí sé i gceannas ar an SS, agus mar sin, bhí freagracht throm air as an gcuid ba mheasa de choireanna na Naitsithe, go háirithe an tUileloscadh. 
Bhí Himmler an-tugtha do smaointí áiféiseacha, cosúil leis an talmhaíocht "nádúrtha" nó an staraíocht bréige faoi bhlianta glóire na dTeotanach. Cara mór ainmhithe a bhí ann chomh maith, agus é den bharúil gur rud gránna cruálach í an tsealgaireacht. San am céanna, bhí sé in ann sluamharú na mílte duine a ordú gan cor a chur de. 
Go gairid roimh dheireadh an chogaidh, d'fhéach sé le síocháin a shocrú leis na Sasanaigh, agus é ag tairiscint cúpla deich míle Giúdach a shaoradh mar chuid den chomha. Níor éirigh leis na hiarrachtaí seo. 
Bhí Chaim Herzog (a d'fhás suas i mBaile Átha Cliath) ann nuair a chimigh na Sasanaigh Himmler agus scríobh sé cuntas suntasach faoi, Sa deireadh, thug Himmler lámh ina bhás féin le ciainíd potaisiam, sula raibh de sheans ceistiú maith a chur air.
Dietrich Bonhoeffer. Diagaire Protastúnach de chuid na Gearmáine ab ea Dietrich Bonhoeffer. Saolaíodh i mBreslau ar an 4 Feabhra 1906 é, agus fuair sé bás i gcampa géibhinn Flossenbürg ar an 9 Aibreán 1945. 
Luathshaol.
Bhain sé amach dintiúirí an dochtúra le diagacht nuair nach raibh ach ceithre bliana fichead d'aois slánaithe aige. Chaith sé seal sna Stáit Aontaithe agus sa Spáinn, sula bhfuair sé oifig eaglasta. 
Na Naitsithe.
Nuair a tháinig na Naitsithe i gcumhacht sa Ghearmáin, bhí sé ón tús go tréan in aghaidh an , agus é ag cur go misniúil i gcoinne iarrachtaí na Naitsithe a n-idé-eolaíocht féin a chur i bhfeidhm ar eaglais Phrotastúnach na Gearmáine. Sa bhliain 1938, chuaigh sé leis an gcomhcheilg in aghaidh Hitler. Bhí sé ina eagraí mór i saol na heaglaise agus é i gceannas ar sheimineár rúnda diagachta i mblianta an Naitsíochais. 
Sa bhliain 1940, choisc na Naitsithe air óráidí poiblí a thabhairt, agus go gairid ina dhiaidh sin, choisc siad air freisin scríbhneoireacht a dhéanamh. Ar an 5 Márta 1943, rinneadh príosúnach de.
Comhcheilg agus bás.
Ghlac Bonhoeffer páirt ghníomhach i gcomhcheilg Stauffenberg ar 20 Iúil 1944 in aghaidh Hitler, cé go raibh sé ina chime cheana féin nuair a cuireadh iarracht mharaithe an deachtóra i gcrích.
Crochadh Bonhoeffer ar 9 Aibreán 1945 i gcampa géibhinn Flossenbürg, in éineacht le Karl Sack agus agus an lucht comhcheilge eile.
An Ghraonlainn. Tír fhéinrialaitheach taobh istigh de Ríocht na Danmhairge í an Ghraonlainn (Danmhairgis: "Grønland" nó an "Tír Ghlas"; is é is brí leis an ainm Graonlainnise "Kalaallit Nunaat" ná Tír na nGraonlannach). Tá an Ghraonlainn suite taobh thoir d'oileánra Cheanada, agus d'fhéadfá a rá gur cuid de Mheiriceá Thuaidh í ar chúiseanna tíreolaíochta agus geolaíochta. As na tailte arb iad tuaisceart Cheanada iad inniu a tháinig na Graonlannaigh féin, na céadta bliain ó shin. Tá baint pholaitiúil ag an nGraonlainn leis an Eoraip - leis na tíortha Lochlannacha, an Danmhairg ach go háirithe - le míle bliain anuas, áfach. Is í an Ghraonlainn an t-oileán is mó sa domhan nach ilchríoch é, agus is í an tír is teirce daonra fosta.
Tháinig na hIonúitigh go dtí an Ghraonlainn timpeall ar chúig mhíle bliain ó shin. I dtús an dara mílaois i ndiaidh bhreith Chríost a shocraigh na chéad Lochlannaigh síos ar chóstaí an oileáin, ach ní raibh siad in ann a n-áitreabh a bhuanú san oileán. Tháinig grúpa nua Ionúiteach go dtí an Ghraonlainn sa 13ú haois, agus thréig sliocht na Lochlannach a n-áitreabh sa 15ú haois. I dtús na hochtú haoise déag, áfach, tháinig na Lochlannaigh ar ais go dtí an t-oileán, agus d'fhógair na Danmhargaigh gur leosan an Ghraonlainn.
Sa bhliain 1814, fuair an Ghraonlainn stádas coilíneachta. I mBunreacht na Danmhairge sa bhliain 1953 a leagadh amach an stádas atá ag an nGraonlainn inniu, is é sin, is ceann de na tíortha í ar comhpháirteanna iad de Chomhlathas na Ríochta, nó "Rigsfællesskabet". Tá stádas cosúil ag Oileáin Fharó freisin. Sa bhliain 1979, bhronn an Danmhairg rialtas dúchais ar an nGraonlainn.
Is iad an Ghraonlainnis agus an Danmhairgis araon na teangacha oifigiúla. Le fírinne trí theanga Eiscimeacha a labhraítear sa Ghraonlainn - an leagan oifigiúil den Ghraonlainnis, an Ghraonlainnis Thoir, "tunumiit oraasiat" nó "tunumiisut", agus an chanúint a bhaineann leis an gceantar timpeall ar Qaanaaq in iarthuaisceart an oileáin. Is í an chanúint oifigiúil atá ag formhór mór na nGraonlannach, agus níl ach míle nó cúpla míle cainteoir ag aon cheann den dá chanúint eile, ach san am chéanna, tá siad chomh difriúil leis an leagan oifigiúil is gur féidir a rá nach canúintí iad ach teangacha scartha. Maidir leis an Danmhairgis, tá sí ag 12 % de mhuintir an oileáin ó dhúchas. Ábhar riachtanach staidéir é an Béarla sna scoileanna, agus é go líofa ag go leor sa Ghraonlainn.
Bailte móra.
Baile mór atá i gceist sa Ghraonlainn má sháraíonn daonra an áitribh leathmhíle duine. Is í príomhchathair na Graonlainne, Nuuk (Danmhairgis: Godthåb), an ceann is mó acu, agus níl ach 15,500 duine ina gcónaí ansin féin.
Franz Kafka. Feidhmeannach árachais, dlíodóir agus scríbhneoir Gearmáinise ab ea Franz Kafka (3 Iúil 1883 - 3 Meitheamh 1924). Meastar go forleathan go bhfuil Kafka ar cheann de na daoine is mó tionchair i litríocht an 20ú haois.
Saol.
Tús a shaoil.
Rugadh Kafka i bPrág san Ostair-Ungáir ag an am, arb í príomhchathair na Seice inniu í, agus tógadh i dteaghlach meánaicmeach Giúdach é. 
Céimí de chuid Deutsche Karl-Ferdinands-Universität (Ollscoil Ghearmánach Karl-Ferdinand) i bPrág, d'aistrigh Kafka ón gceimic go dtí an dlí mar a phríomhábhar staidéir, ionas go mbeadh deis ní ba mhó aige staidéar a dhéanamh ar an nGearmáinis agus ar stair na healaíne agus toisc go raibh deiseanna gairme ní b'fhearr ag gabháil leis. 
Fuair Kafka dochtúireacht sa dlí sa bhliain 1906, tar éis dó staidéar a dhéanamh air ar feadh cúig bliana. Chaith sé bliain ina dhiaidh sin mar intéirneach gan phá sna cúirteanna, de réir a oibleagáide.
Obair.
Chaith Kafka an chuid eile dá shaol oibre in dhá chomhlacht árachais, 
An chuid is mó den am sin, dhéanadh Kafka fiosrúchán ar éilimh árachais maidir le timpistí agus measúnú árachais. De ghnáth chríochnaíodh Kafka a chuid oibre faoi 2in gach lá. Mar sin bhí go leor ama aige lena chuid scríbhneoireachta a dhéanamh.
Bás.
Sa bhliain 1918, cuireadh Kafka amach ar phinsean míchumais mar gheall ar an eitinn, siocair a bháis sé bliana ina dhiaidh sin. 
An eitinn ba thrúig bháis do Kafka. Bhásaigh sé i gKlosterneuburg in aice le Vín. De réir dealraimh, fuair Kafka bás go díreach leis an ocras ós rud é go raibh laraing athlasta aige de bharr na heitinne.
Saothar.
Níor foilsíodh an chuid ba mhó dár scríobh Kafka ach i ndiaidh a bháis (féach na lisotaí thíos). 
B'é a dhlúthchara agus seiceadóir liteartha, an scríbhneoir Max Brod (a bhí ina mhac léinn dlí leis), a choinnigh lámhscríbhinní Kafka i dtaisce. Thug Brod neamhaird ar threoir a thug Kafka ar leaba a bháis go ndófaí a chuid saothar neamhfhoilsithe. Chuir Brod os comhair an tsaoil mhóir iad, cé go raibh sé ordaithe ag Kafka féin dó na páipéir a chur trí thine. Is iomaí saothar as an gcuid is clúití dá chuid scríbhneoireachta—mar shampla 
Tá móitífeanna agus téamaí ón dlí go mór i gceist ina chuid saothar. Ar an mbealach sin, gan amhras, spreag oiliúint Kafka sa dlí agus a chuid oibre mar fheidhmeannach árachais a chuid saothar liteartha, go pointe áirithe, fiú mura raibh sé ar intinn ak Kafka scigaithris a dhéanamh ar cheachtar acu ar bhealach ar bith. 
Tionchar.
Chuaigh a chuid gearrscéalta agus úrscéalta go mór mór i bhfeidhm ar an litríocht ó na 1920idí ar aghaidh.
Is minic a dhéanann dlíodóirí agus breithiúna inniu tagairt reitriciúil do nóisean an 'Kafkachais' agus iad ag cáineadh léamha nó feidhmithe an dlí atá saoithíneach, míloighciúil nó luaineach, dar leo.
Na Bahámaí. Tír is ea na Bahámaí (nó "Comhlathas na mBahámaí", "Commonwealth of the Bahamas" as Béarla go hoifigiúil). Tá an t-oileánra suite san Aigéan Atlantach, ó thuaidh ó Mhuir Chairib agus ó Chúba, agus lastoir de na Stáit Aontaithe.