Trelis/gawiki huggingface dataset:
Ceirmeacht. Táirgí a fhaightear ó bhácáil cré, a dhéanann ábhair chrua láidre neamhsheoltacha bhriosca theasdíonacha. Bíonn úsáidí teicniúla ag na hábhair seo (mar shampla, scríobaigh, uirlisí gearrtha, líneálacha teasfhulangacha) agus úsáidí maisiúcháin. Tá plaisteacht na cré áisiúil ar dtús, mar is féidir cruthanna de gach saghas a dhéanamh aisti trí mhúnlú, teilgean, guairneáil nó comhbhrú. Úsáidtear an-chuid saghsanna cré, ó chré gharbh le haghaidh brící go dtí cré mhín bhán le haghaidh poircealláin. Is féidir ceirmeachtaí a bhácáil i gcéimeanna. Mar shampla, chun glónrú a tháirgeadh, cuirtear brat cré nó ábhair ghloiniúil ar an earra agus bácáiltear athuair é chun an cheirmeacht a dhéanamh neamhthréscaoilteach (i ndéanamh píobán) nó dathanna maisithe a chur uirthi.
Ceirtleán. Carraig gharbh bholcánach is ea ceirtleán, meascán de bhlúirí den iliomad méid is cruth. Bíonn sé fosaithe de ghnáth mar chuid de chón an bholcáin, díorthaithe ó na carraigeacha ar thaisteal an magma tríothu ar a bhealach tríd an maintlín don dromchla.
Ceirtlis. Deoch alcólach a dhéantar trí choipeadh úll, go traidisiúnta sa Normainn Fraince, iardheisceart Shasana, agus Éirinn. Tugtar "leann úll" uirthi freisin. Bíonn 3-9% alcóil inti. De ghnáth carbónáitear ceirtlis nua-aoiseach go saorga. Déantar deoch den saghas céanna as piorraí is torthaí eile freisin.
Céislín. Cnuasaigh d'fhíocháin liomfóideacha a tharlaíonn ag bealaí isteach do chonair na riospráide is conair an díleá. Tá 4 chrios ar an dá thaobh den cholainn ar féidir go bhfásfaidh na cnuasaigh seo iontu. Bíonn na céislíní carballacha (a luaitear go coiteann mar na céislíní) taobh le bealach isteach fharaing an bhéil; na céislíní teangacha faoin eipitéiliam ar an gcuid cúil den teanga (gar d'fharaing an bhéil); na céislíní feadánacha i bhfaraing na sróine, gar d'oscailt fheadán na haireachteála; na céislíní faraingeacha gar do bhun na blaoisce os cionn an fheadán aireachtála agus taobh thiar de chuas na sróine (tugtar "na hadanóidí" orthu seo de ghnáth). Cruthaíonn an 4 phéire céislíní fáinne cosanta fíochán arbh í a phríomhfheidhm ná cosc a chur ar ionfhabhtuithe ar eite dul isteach sa cholainn.
Céislínteas. Athlasadh géar nó ainsealach na gcéislíní, de bharr ionfhabhtuithe le streipteacocas de ghnáth. Bíonn cóiréail le frithbheataigh rathúil ina choinne. Is annamh a bhaintear na céislíní amach anois, ach nuair a tharlaíonn ionfhabhtú an-trom nó ionfhabhtú arís is arís eile.
Céitidid. Is feithid mhór, cosúil le dreoilín teaspaigh, ina bhfuil cumarsáid trí fhuaim forbartha go mór í céitidid. Tá feadán claíomhchruthach ubh-bheirthe aici go háirithe. Tugtar "dreoilín teaspaigh fadadharcach" uirthi freisin. Itheann sí plandaí den chuid is mó.
Benvenuto Cellini. Gabha óir, dealbhóir, greanadóir is údar a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Benvenuto Cellini (3 Samhain 1500 – 13 Feabhra 1571). Cáil air as a dhírbheathaisnéis "Vita" (Beatha, 1558-1562), sáiltéar óir a rinne sé do Phroinsias I na Fraince, agus a dhealbh cré-umha Peirséas.
Scála teochta Celsius. Ainmnithe as Anders Celsius. Ar an scála seo tá luach 0 °C ag reophointe an uisce (an teocht ag a reonn uisce is a leánn oighear), luach 100 °C ag fiuchphointe an uisce (an teocht ag a bhfiuchann uisce), agus 100 céim chothrom idir an dá phointe sin. Eachtarshuítear an scála sa dá threo, síos is suas, i gcéimeanna comhionanna teochta.
Ceo leictreonach. Tugann na hinnealtóirí leictreonacha ceo leictreonach ar an iliomad tonn nó astaíocht leictreamaighnéadach atá ag forleathadh tríd an aer mar chuid de theileachumarsáid na haoise seo. Cuireann an-chuid trealaimh — ríomhairí, scipéid chláraithe, teileafóin sho-iompartha, ionstraimí leictreonacha de gach sort — leis na tonnta, d'aon ghnó nó trí thaisme. Cuireann an truailliú nua comhshaoil seo isteach ar fheidhmiú éifeachtach an-chuid den trealamh céanna, agus uaireanta cuireann sé isteach go tubaisteach ar líonraí ríomhairí is córais teileachumarsáide. Ní mór trealamh a chosaint ar an gceo leictreonach seo, rud a dhéantar le cás Faraday, bosca seoltach talmhaithe timpeall ar an ionstraim. Laghdaíonn an bosca seo méid na hastaíochta leictreamaighnéadaí a éalaíonn ón ngléas féin amach don cheo, agus an méid cur isteach leictreonach a fhulaingíonn sé ón gceo freisin.
Ceol aireagail. Ceol le haghaidh beirt seinnteoirí nó níos mó, le seinm i seomra seachas halla ceoil, agus seinnteoir amháin do gach páirt. Thosaigh sé san Iodáil mar "musica da camera" timpeall 1600, ceol aon ghléas amháin. Go dtí timpeall 1750 sonáidí tríréid (dhá veidhlín is continuo) a bhíodh i gceist den chuid is mó. Ó shin i leith is é an téadcheathairéad an príomhghrúpa don cheol seo, ach is féidir le aon ghaothuirlis, téaduirlis nó gléas méarchláir páirt a ghlacadh ann.
Ceol dhá thon déag. Ceol atá bunaithe ar an dá nóta déag den scála leath-thonach, in ord atá leagtha amach roimh ré.
Ceol Iáva. Tá ceol is damhsa an-tábhachtach i gcultúr Iáva. Tá an ceol foirne ardcheannasach, agus is é an gamalan a sheinntear le cnaguirlisí an saghas ceoil is tábhachtaí. Tá gnéithe den cheol seo ina mbíonn dhá fhoireann gléasanna, gach ceann lena chóras tiúnta féin (slendro is pelog). Tá an ceol an-chasta ó thaobh struchtúir is rithime. Ó bhéal a cuireadh ar aghaidh é, gur scríobhadh síos é ag deireadh an 19ú céad nuair a cumadh nodaireacht gharbh chuige.
Ceol leictreonach. Ceol ina ngintear na fuaimeanna le gléasanna leictreonacha (le sintéiseoir mar shampla) is ea ceol leictreonach. Déantar próiseáil orthu le téipthaifeadáin nó ríomhairí go minic, is seinntear iad le callairí.
Modhanna.
Sa stiúideo leictreonach, cuireann an cumadóir patrún fuaime le chéile agus déanann sé iad a thaifeadadh ar théip. Is féidir an ceol a athrú ar go leor bealaí nuair atá sé taifeadta - is féidir na patrúin a sheinm droim ar ais nó ag luasanna éagsúla.
Ceol na Seapáine. Nuair a bhí an tSeapáin scoite amach ón gcuid eile den Domhan sa 12ú-19ú céad, le linn an réimis fheodaigh ansin, d'fhorbair saghsanna traidisiúnta ceoil go mall. Is iad na príomhshaghsanna ná cantaireachtaí tionlactha do dheasghnátha reiligiúnda Búdacha is Siontócha; ceol traidisiúnta na cúirte, seinnte ag foirne gléasanna téide, gaoithe is cnagtha; agus ceol do dhrámaíocht Nó is Chabúicí. Bhí stór saibhir ceoil do ghléasanna ar leith, an cócó, an seamaisein is an seacúhaisí (fliúit bambú). Ó athréimniú na Méisí (1868) coimeádtar an ceol traidisiúnta mar cheol músaeim, agus popcheol is ceol clasaiceach an iarthair is coitianta anois.
Ceol na Síne. Ceol an-ársa le gléasanna sainiúla éagsúla. Mar shampla, is seanghléasanna an cin, ar saghas siotáir é, is fliúit bambú an dísí, agus is liút piorra-chruthach an píopa. Go dtí 1911 ba thraidisiún béil den chuid is mó ceol na Síne, bíodh is go raibh córais nodaireachta ann leis na céadta bliain. Bhíodh ceol sa chúirt is ceoldrámaí sna hamharclanna ar feadh i bhfad, agus bhí ceoldráma Bhéising lárnach i gceol is cultúr na tíre ón 17ú céad.
Ceolaire giolcaí. Ceolaire ón Seandomhan atá dúchasach don Eoraip, iardheisceart na hÁise is an Afraic is ea an ceolaire giolcaí. Áitríonn sé sraitheanna giolcach is páirceanna. Itheann sé feithidí, caora is éisc shliogánacha.
Ceolaire sailí. Éan beag a thagann ón Afraic Theas go hÉirinn don samhradh gairid is ea an ceolaire sailí ("Phylloscopus trochilus"). Cónaíonn sé gar don talamh i bhfálta nó driseoga. Déanann sé a nead ar an talamh. Itheann sé feithidí. An-chosúil leis an tiuf-teaf, ach go bhfuil ceol iontach le scála leathan nótaí aige.
Ceolann. Spás leathchiorclach os comhair an ardáin san amharclann mar a seinneann an cheolfhoireann.
Ceoldráma aireagail. Ceoldráma le foireann bheag, ceolfhoireann bheag go háirithe. D'oirfeadh an téarma seo do chuid mhaith ceoldrámaí is intermezzi ón 18ú céad, ach is le saothair ón 20ú céad is mó a luaitear é: mar shampla, "The Turn of the Screw" le Benjamin Britten (Casadh an Scriú, 1954).
Ceoldráma grinn. Ceoldráma éadrom greannmhar, go príomha na cineálacha cosúil le ceoldrámaí Gilbert is Sullivan ina malartaíonn amhráin is ceol le comhrá labhartha. Is é an ceolsiamsa a choibhéis nua-aoiseach.
Ceoleolaíocht. Is éard is ceoleolaíocht ann ná staidéar eolaíoch is scolártha ar cheol, gléasanna ceoil is laochra ceoil, ag cuimsiú bunábhair a fháil ar ais is a mheasúnú, staidéar ar chomhthéacs stairiúil ceoil, anailís saothar ar leith is stóir ceoil, agus an-chuid disciplíní eile. Thosaigh an cheoleolaíocht nua-aoiseach le foclóirí — mar shampla, "Musikalisches Lexikon" J G Walther (Foclóir Ceoil, 1732) agus Dictionnaire J-J Rousseau (Foclóir, 1768) — leabhair ar stair an cheoil, agus sainirisí. Sa 19ú céad bhailigh scoláirí Gearmánacha eagráin de shaothar cumadóirí suntasacha (Handel, Bach, Palestrina is eile). Inniu tagann an-chuid staidéar san áireamh: palaegrafaíocht, anailís páipéir is comharthaí uisce i bpáipéar, ceolnodaireachtaí, gléasanna ceoil, léiriú, cumadóireacht is cumadóirí, ceoltóirí, fuaimeolaíocht, leictreonaic, aireachtáil dhaonna, bainistiú is a lán eile.
Ceolnodaireacht. Bealach nua-aoiseach chun ceol a scríobh amach ar 5 chliath (cliathnodaireacht). Is forbairt í ar an gcóras meánaoiseach i gcomhair caomhnú is craobhscaoileadh aonfhoirmeach na cantaireachta eaglasta. Suas go dtí an 13ú céad léirítí airde nóta ach níor léirítí a fhad. Nuair a tháinig an ilfónacht chun cinn sa Mheánaois dhéanach, bhí gá le nodaireacht a d'fhéadfadh fad a chur in iúl. Tá bealaí eile ann chun ceol a scríobh, ina measc bealaí nodaireachta táibléadaithe ina sainítear an gléas, an cipín méire agus gach rud eile atá le húsáid (mar a dhéantar le ceol giotáir inniu, mar shampla).
Cephalopoda. Rang moileasc muirí feoiliteacha, ina bhfuil oiriúnú sainiúil don cheann-chos ina fáinne adharcán, le súiteoirí nó crúcaí, a shnámhann trí scairdeanna uisce a stealltar amach ó thonnadóir. An béal le gob cumasach, de ghnáth; na súile forbartha go maith de ghnáth freisin. Cuimsíonn an rang seo an t-ochtapas, an scuid, an cudal, an nátalas, agus grúpaí móra atá imithe in éag is iontaisithe: na hamóinítí, na beilimnítí is eile.
Ceratopsia. Dineasáir adharcacha. Rufa ollmhór cnámhach ag síneadh thar an muineál ó bharr na blaoisce. Adharca meánacha gar don tsrón, agus díseanna adharc taobh thiar de na súile. Tháinig siad chun cinn sa tréimhse Chailceach uachtarach.
Pavel Alexeyevich Čerenkov. Fisicí a rugadh i Novaya Chigla na Rúise ab ea Pavel Alexeyevich Čerenkov (28 Iúil 1904 - 6 Eanáir 1990). 
Sa bhliain 1934 chuir sé síos ar sholas gorm a astaíodh as uisce is ábhair thrédhearcacha eile nuair a thaistil cáithníní fo-adamhacha tríothu ar luas níos mó ná luas forleata an tsolais sa mheán sin. 
I 1937, le Ilya Frank is Igor Tamm, rinne sé taighde ar an iarmhairt seo chun a meicníocht a mhíniú. Roinn an triúr Duais Nobel san Fhisic sa bhliain 1958 as.
Radaíocht Čerenkov. Radaíocht leictreamaighnéadach a tháirgeann cáithníní luchtaithe fo-adamhacha nuair a thaistealaíonn siad trí ábhar trédhearcach ar luas níos mó ná luas forleata an tsolais san ábhar sin. D'fhionn Pavel Čerenkov an iarmhairt. Braitheann tonnfhad na radaíochta ar mhais is luas na gcáithníní. Thaispeáin Čerenkov, Frank is Tamm gur saghas tonn turrainge a tharlaíonn sa mheán faoi na cúinsí seo. Baintear feidhm as an iarmhairt chun luasanna cáithníní i dturgnaimh ar fhisic na gcáithníní a thomhas.
Ernst Boris Chain. Bithcheimicí a rugadh i mBeirlín ab ea Ernst Boris Chain (1906-1979). 
Rinne sé taighde ar inslin is nimheanna nathracha, agus tháinig ar pheinicillin timpeall an ama chéanna le Howard Florey is Alexander Fleming. 
Roinn an triúr acu Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1945 as seo.
Sluaíocht an Challenger. An chéad sluaíocht mhór aigéaneolaíochta, a chuir an coirbhéad gaile "Challenger" i gcrích idir 1872 agus 1876. Chuaigh an t-aistear timpeall an Domhain agus rinne tomhais is staidéar eile ar an Aigéan Atlantach, an tAigéan Indiach is an tAigéan Ciúin. Aistear timpeall 128,000 km a bhí ann. Bhunaigh sí eolaíocht nua-aoiseach na haigéaneolaíochta, ag fionnadh is ag taifeadadh 4,417 speiceas, ina measc 715 speiceas muirí nach raibh ar eolas roimhe sin. Chruthaigh sí go raibh beatha ag gach doimhneacht sa bhfarraige.
Champlevé. ‘Réimse ardaithe’, teicníocht cruanta ar mhiotal ina ndéantar an íomhá a ghreanadh as dromchla an mhiotail ar dtús. Ansin líontar an íomhá seo le taois gloiní de dhathanna éagsúla roimh an iomlán a fhaghairt i bhfoirnéis. Bhí sé an-choitianta sa Mheánaois, agus táirgeadh é ar scála beagnach tionsclaíoch i Limoges na Fraince.
Jean François Champollion. Fear léinn ón bhFrainc ab ea Jean François Champollion a chur tús leis an léann Éigipteach agus leis an taighde ar na hiairiglifí, is é sin, córas scríbhneoireachta na sean-Éigiptise. Rugadh i bhFigeac i ndeisceart na Fraince é ar an 29 Nollaig 1790 agus fuair sé bás i bPáras ar an 4 Márta 1832. 
Saol.
Chuir Champollion spéis mhór sna teangacha ó laethanta a chéad óige, agus ní raibh sé ach sé bliana déag d'aois nuair a d'fhoilsigh sé an chéad saothar léinn. D'fhoghlaim sé teangacha an Oirthir cosúil leis an bPeirsis, an Araibis nó an Choptais, seanteanga na gCríostaithe san Éigipt. 
Thuig sé gurbh í an Choptais an eochair don tSean-Éigiptis, agus rud eile fós d'aithin sé go raibh córas na n-iairiglifí ar nós an réabais, is é sin d'fhéadfá pictiúr an tí a úsáid le focal a bhreacadh síos a d'fhuaimneofá cosúil leis an bhfocal a chiallaigh "teach", mar shampla.
Roimh lá Champollion shíleadh an lucht léinn go raibh úsáid na n-iairiglifí bunaithe ar rúndiamhra an tseanchreidimh Éigiptigh agus nach raibh mórán bainte acu leis an teanga labhartha. Thaispeáin Champollion nach mar sin a bhí, agus go bhféadfá eolas saibhir ar ghnáthshaol na nÉigipteach a bhaint as na scríbhinní iairiglifeacha. Mar sin chuir sé bun le tuiscint nua chuimsitheach ar stair na tíre. 
Fear fíochmhar ab ea Champollion i gcúrsaí polaitíochta, agus luiteamas láidir aige le Napoléon. Nuair a thosaigh athbhunú an mhonarcachais i ndiaidh do Napoléon a chumhacht a chailleadh, áfach, d'éirigh sé dainséarach tuairimí polaitiúla den chineál sin a nochtadh is a admháil, rud a chiallaigh gur chuir an pholaitíocht chomhaimseartha go mór isteach ar obair léannta Champollion. 
Sa bhliain 1829 thug Champollion cuairt ar an Éigipt, ach má thug, chuaigh an turas seo chun dochair dá shláinte, agus ní raibh sé ach bliain thar an dá fhichid d'aois nuair a fuair sé bás le stróc.
Bhí cineál coimhlint ar siúl idir Champollion agus an scoláire Sasanach Thomas Young, agus an bheirt fhear ag iarraidh na hiairiglifí a mhíniú san am chéanna. 
Oidhreacht.
I ndiaidh bhás Champollion cuireadh ina leith nár thuig sé urraim cheart do Young ina chuid scríbhinní féin agus gur tharraing sé ar shaothar Young gan an úsáid sin a admháil. Is é tuairim choitianta na scoláirí inniu, áfach, cé go raibh Young ábalta bang oibre a dhéanamh, ná nach raibh sé leath chomh ábalta le Champollion, agus go raibh a chuid taighde bacach botúnach i gcomparáid. Mar sin glactar leis i gcónaí gurbh é Champollion fíor-athair an léinn Éigiptigh.
Subramanayan Chandrasekhar. Réaltfhisicí Indiach-Mheiriceánach a rugadh i Lahore na Pacastáine (san India ag an am) ab ea Subramanayan Chandrasekhar (19 Deireadh Fómhair 1910 – 21 Lúnasa 1995). D'oibrigh sé i Meiriceá ar éabhlóid na réaltaí. Bhunaigh sé teorainn Chandrasekhar, an mhais uasmhéideach is féidir a bheith ag réalta fhuar chobhsaí ionas nach n-inphléascfaidh sí ina dúpholl (1.4 uair mhais na Gréine). Thaispeáin sé go teoiriciúil nárbh fhéidir le réalta de mhais timpeall 1.5 uair mhais na Gréine nó níos mó seasamh i gcoinne a himtharraingthe féin, go n-inphléascfadh sí ina dúpholl nuair a bheadh a breosla núicléach ídithe. Roinn sé Duais Nobel na Fisice le William Alfred Fowler i 1983.
Jean Martin Charcot. Paiteolaí Francach a rugadh i bPáras ab ea Jean-Martin Charcot (29 Samhain 1825 – 16 Lúnasa 1893). Rinne sé taighde ar ghalair néareolaíocha ainsealacha. Duine de bhunaitheoirí na néareolaíochta. Rinne sé staidéar eolaíoch ar hiopnóis. In ómós dó, tugtar "alt Charcot" ar an mbealach a meathann ailt i gcineálacha áirithe galar néareolaíoch.
Edwin Chargaff. Bithcheimicí a rugadh i Chernovtsy na hÚcráine (Czernowitz na hOstaire is na hUngáire ag an am) ab ea Edwin Chargaff (11 Lúnasa 1905 – 20 Meitheamh 2002). Gearmánis a bhí aige ó dhúchas. Chuir sé faoi sna Stáit Aontaithe nuair a tháinig na Naitsithe chun cumhachta i lár na hEorpa. Rinne sé taighde bunúsach ar chóimheas na mbun atá i láthair sa DNA, agus leag síos na rialacha a threoraíonn é (rialacha Chargaff). Ba bhunshraith an-tábhachtach í seo i réiteach struchtúr dé-héilicse DNA i 1953.
Yves Chauvin. Ceimicí Francach is ea Yves Chauvin (10 Deireadh Fómhair 1930–27 Eanáir 2015). Roinn sé Duais Nobel na Ceimice i 2005 le Robert Grubbs is Richard Schrock as a shaothar sna 1970idí ar an modh meititéise i gcomhair na sintéise orgánaí.
Michel Eugène Chevreul.  
Ceimicí a saolaíodh in Angers na Fraince ab ea Michel Eugène Chevreul (31 Lúnasa 1786 - 9 Aibreán 1889). Rinne sé taighde suntasach ar shaill ainmhíoch, déanamh gallúnaí is coinneal, céaracha agus ruaimeanna nádúrtha.
Scoil Chicago. San ailtireacht, grúpa ailtirí a dhear foirgnimh oifige i Chicago go déanach sa 19ú céad a bhí mar cheannródaithe d'ilstóraigh an 20ú céad. 
Bhain siad feidhm as creatlach cruach, cumhdaithe le máisiúnachas is fairsinge mhór fuinneog, go minic go dtí airde mhór. 
Sampla suntasach is ea an Stocmhalartán a dhear Sullivan is Adler.
Thomas Chippendale. Dearthóir is déantóir troscán a rugadh gar d'Otley Shasana ab ea Thomas Chippendale (16 Meitheamh 1718 – Samhain 1779). Ardcháil air as a leabhar "The Gentleman and Cabinet-Maker's Director" (Treoir an Fhir Uasail is an Chaibinéadaire, 1754) a thug raon cuimsitheach dearaí i gcomhair troscán i stíleanna Rocócó, "chinoiserie" is na hAthbheochana Gotaí. Fuair sé bás den eitinn in Hoxton, i Sasana.
Steven Chu. Fisicí a rugadh ar 28 Feabhra 1948 i St. Louis, Missouri, is ea Steven Chu. Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1997 le William Phillips is Claude Cohen-Tannoudji as a dtaighde ar gháis ag teochtaí an-ísle le bealaí a shaothrú chun adaimh a fhuarú is a sháinniú le léas léasair. Bhí sé ina stiúrthóir ar Saotharlann Náisiúnta Lawrence Berkeley go rinnead Rúnaí Fuinnimh de i rialtas an Uachtaráin Obama a bhí ann sna blianta 2009–2013. Tá sé ina ollamh ag Ollscoil California (Berkeley) agus Ollscoil Stanford.
Cianacóbalaimín. Ainm ceimiceach vitimín B12. Bíonn ról ag an vitimín seo i gcilldeighilt agus déanamh na truaille a bhíonn timpeall ar néarchealla. Faightear ó bhianna ainmhí é den chuid is mó, agus is annamh a tharlaíonn uireasa de ach i gcás fíorveigeán nach n-itheann aon bhia ainmhí. Is féidir go dtarlóidh uireasa thánaisteach má bhíonn uireasa den fhachtóir intreach ann, ábhar sa phutóg a chabhraíonn le hionsú vitimín B12. Daoine a bhfuil leibhéal íseal den fhachtóir intreach acu nó nach bhfuil sé i láthair iontu in aon chor, faigheann siad ainéime mharfach.
Cianaigin. n-C-C-N, gás gan dath, inlasta nimhiúil, le boladh searbh almóinne. Fiuchphointe -21 °C. Is ionann a gaol leis an ian ciainíde CN is gaol clóirín Cl2 leis an ian clóiríde Cl.
Cianmhothú. Bealach éigin chun tréithe réada a thomhas gan teagmháil a dhéanamh leis is ea cianmhothú. Luaitear é i gcás íomhánna an Domhain a thógtar le satailítí nó ó eitleán a bhíonn in ann feiniméin éagsúla a mhapáil. Samplaí is ea Meteosat a íomhánn an clúdach scamall, agus Landsat a íomhánn patrúin úsáid na talún.
Ciaróg ambróise. Ciaróg bheag dhorcha a thochlaíonn isteach in adhmad. Colainn shorcóireach ag an gciaróg fhásta le hadharca gearra cleitheacha. Itheann na larbhaí feolmhara gan chosa na fungais a líneálann na tolláin san adhmad.
Ciaróg choirte leamháin. Ciaróg bheag dhonn le cumhdaigh phollta sciathán is ea an chiaróg choirte leamháin. Tochlaíonn an chiaróg fhásta seomra uibheacha ingearach, cosúil le poll mianaigh, faoi choirt an chrann leamháin. Tochlaíonn na larbhaí amach ón bpoll seo, go cothrománach ar dtús. Iompraíonn sí an fungas is cúis le galar Dúitseach leamhán.
Ciaróg choirte. Ciaróg bheag dhorcha a dtochlaíonn na tuismitheoirí a seomra uibheacha faoi choirt an chrainn. Tochlaíonn na larbhaí méithe gan chosa tolláin amach as an seomra tar éis gortha. Iompraíonn gnéithe ar leith galair fhungasacha crann.
Ciaróg Colorado. Ciaróg bheag duilleog is ea ciaróg Colorado. An droim buí le 10 bhfadstríoc dhubh ar cháis na sciathán. Beireann na baineannaigh uibheacha ar phlandaí prátaí. Na larbhaí ramhar scothdhearg/buí le spotaí dubha ar na taobhanna. Pupaíonn sí sa talamh. Déanann sí an-damáiste do bharra prátaí.
Ciaróg chruithneachta. Ciaróg fholláin, agus soc sainiúil ar thosach a cinn. Cáis na sciathán crua dealbhaithe. Na hadharcáin cleithchruthach le hailt uillinne. Cuimsíonn sí an chlann lotnaidí suntasacha barr, an chruimh chadáis ina measc.
Ciaróg dhuille. Ciaróg théagartha, gealdaite go minic. Iteoirí dromchlacha ar dhuilleoga plandaí a bhformhór. Maidir leis an larbha, a bhíonn cosúil le cruimh, itheann sé ar dhuilleoga nó tochlaíonn isteach i mbachlóga is fréamhacha. I measc na saghsanna tá ciaróg Colorado.
Ciaróg fholaigh. Ciaróg mheánach nó mhór is ea an chiaróg fholaigh. Adhlacann na ciaróga fásta coirp ainmhithe beaga tríd an ithir fúthu a thochailt. Beireann sí uibheacha i dtolláin amach ón seomra adhlactha. Itheann na larbhaí splíonach de ghnáth.
Ciaróg Ghóiliat. Ciaróg an-mhór ghealdaite, suas le 15 cm ar fhad is ea ciaróg Ghóiliat. Na cinn fhásta gníomhach i rith an lae. Itheann sí torthaí is bláthanna den chuid is mó. Faightear na larbhaí i bplandaí lofa.
Ciaróg oíche. Is ciaróg bheag scothdhonn, 5-9 mm ar fhad, í an chiaróg oíche ("Xestobium rufovillosum"). Áitríonn sí crainn atá ag lobhadh, ach anois faightear níos minice in adhmad saoirseachta i dtithe í. Tochlaíonn na larbhaí, atá méith le cosa bídeacha, isteach san adhmad. Cnagann na ciaróga fásta ar an adhmad le linn an tréimhse cúplála (Aibreán-Bealtaine). Fágann na larbhaí poill mhóra san adhmad nuair a thagann siad amach as.
Ciaróg olla. Ciaróg bheag chruinn dhubh le marcanna i bhfiarláin timpeall a himill is ea an chiaróg olla. Tugtar "béir olla" ar na larbhaí, a bhíonn cumhdaithe le ribí fada is a itheann cairpéid olla, fionnadh is seithí. Bíonn na ciaróga aibí ar chrainn úll go minic, agus itheann pailin.
Ciaróg rúisceach. Ciaróg bheag a bhfuil meicníocht chosanta aige ina spréann na ciaróga fásta néalta gaile loiscní trí phléasca le meascán ceimiceán i bhfaireoga ag cúl na colainne. Is féidir leo spraeáil arís is arís eile le hachair ghearra idir na pléasca.
Míol críon (ciaróg). Is ciaróg bheag dhonn é an míol críon ("Anobium punctatum"). Tugtar réadán ar an larbha C-chruthach bán méith, le cosa bídeacha, a thochlaíonn isteach san adhmad de réir mar a itheann sé é. Tagann na ciaróga aibí amach ag fágáil poill an larbha ina ndiaidh.
Ciaróg uisce. Ciaróg dhorcha lonrach, suas le 4 cm ar fhad. Dreach airgeadach uirthi is í faoin uisce, de bharr an aeir a bhíonn sáinnithe faoi bhun na colainne is cás na sciathán. Itheann na larbhaí seilidí, ach na ciaróga fásta plandaí. Flúirseach sna trópaicí.
Cíb. An-chuid plandaí den chlann "cyperaceae". Dhá cheann atá an-tábhachtach forleathan. Tá an chéad cheann, "Carex", ar fud an Domhain ach an-choitianta i ngnáthóga fo-artacha, ailpíneacha is mongacha. Is cuid shainiúil den fhásra in áiteanna mar sin é. Ilbhliantúil riosómach le dosanna duilleog, cosúil le féar. An gas triantánach i dtrasghearradh, na bláthanna bídeach gan iombhláth. Na baineannaigh is na fireannaigh ar bhioranna difriúla, cosúil le féar. An toradh sainiúil ubhchruthach tríshleasach gobach. An dara ceann, "Cladium mariscus", cosúil le "Carex" ach le duilleoga le chéile is sámhchiumhais. Tá sé seo ceannasach in eanaigh is corcacha i réigiúin theo.