Trelis/gawiki huggingface dataset:
Trombóis. Cruthú téachtán fola taobh istigh d'fhuileadán de bharr bac codánach nó iomlán. An chéad chéim a tharlaíonn is ea cruthú na próitéine fibrin ón réamhtheachtaire intuaslagtha fibrinigin, Déanann an fibrin mogall ina mbíonn cealla dearga fola is pláitíní gafa, agus déanann sé sin dallán a chuireann stop le rith na fola. Gníomhachtaítear an t-athrú ó fhibrinigin go fibrin trí shraith einsimí, 13 fachtóirí téachta is ian cailciam, a thiomáineann na himoibrithe easa ar aghaidh. Tosaíonn an próiseas casta seo le tadhall na fola le hionad damáiste don fhuileadán nó fíochán, nó le paiste artairiscléaróise. Is féidir le trombóis tarlú taobh istigh d'aon artaire nó féith sa cholainn. Tarlaíonn stróc de bharr trombóise sna hartairí ceirbreacha is ionfharchtadh miócairdiach de bharr trombóise in artairí corónacha sa chroí. Má tharlaíonn trombóis i bhféith, is féidir go mbrisfidh sí saor agus eambólas a dhéanamh.
Trombóis dhomhainfhéitheach. Téachtán fola i bhféitheacha doimhne na gcos is ea trombóis dhomhainfhéitheach. Ní bhíonn sí marfach inti féin, ach má ghluaiseann an trombóis suas chuig an gcroí, féadfaidh sí cuid d'artaire corónach a chosc agus taom marfach croí a thosú. Féadfaidh sí dul isteach in artaire inchinne chun tús a chur le stróc. 
Féadfaidh sí dul isteach in artaire sna scamhóga chun a n-éifeacht a laghdú agus tús a chur le taom croí. 
Meastar go n-éascaíonn eitiltí fada ar eitleán an téachtadh is bun leis. Ní haon chabhair go mbíonn paisinéir fáiscthe róghar don suíochán os a chomhair amach is na cosa gan bogadh ar feadh i bhfad, go mór mór má thiteann sé ina chodladh. 
Bíonn an t-aer sa chábán tirim, rud a bhaineann uisce, mar allas is gal san anáil, as an gcolainn, a thiubhaíonn an fhuil, agus a éascaíonn an téachtadh fola freisin. Go minic ní bhíonn an gnáthchodán ocsaigine san aer céanna, agus ní maith é sin ach an oiread. 
Déanann ól alcóil an scéal níos measa fós. Is fearr má bhogann an paisinéir a chosa ó am go chéile, nó má shiúlann sé mórthimpeall an chábáin anois is arís. Cabhraíonn dáileog bheag aspairín sa ghnó cosanta seo, agus uisce úr a ól.
An Teochrios. Reigiún aeráideach mórthimpeall an mheánchiorcail is ea An Treochris (malairt leagan:"Na Trópaicí"). Síneann an réigiún ó Thrópaic an Phortáin (23.5° ó thuaidh) go Trópaic an Ghabhair (23.5° ó dheas). Ag grianstad an tsamhraidh bíonn an Ghrian díreach os cionn na trópaice thuaidh, ag dul isteach faoi chomhartha stoidiacach an Phortáin. Mar an gcéanna maidir leis an trópaic theas ag grianstad an tsamhraidh ó dheas (is an gheimhridh ó thuaidh). Go ginearálta bíonn an teocht ard sa chrios seo, thar 20 °C ar an meán. Sna trópaicí taise, bíonn báisteach bhliantúil níos mó ná 2,000 mm, sa mhí is tirime chomh beag le 50 mm. Foraoisí báistí an fásra is coitinne iontu. Sna trópaicí fliucha/tirime bíonn níos mó séasúrachais ann, báisteach mheánach níos mó ná 1,000 mm sa bhliain agus thar 50 mm sa mhí ar feadh 5 mhí ar a laghad. Is é an sabhána an gnáthfhásra sna réigiúin seo.
Trópaisféar. An ciseal is ísle d'atmaisféar an Domhain, ón dromchla suas go dtí airde 8-16 km. Sa trópaisféar laghdaíonn an teocht de réir mar a mhéadaíonn an airde, síos go dtí timpeall -72 °C ar an meán idir shamhradh is gheimhreadh. Sa trópaisféar a mhairimíd agus a tharlaíonn an aimsir: báisteach, sneachta, gaotha, scairdsruthanna, stoirmeacha. Tarlaíonn meascadh ceartingearach go gasta ann agus sruthlú tapa den aer is truailliú san aer ann. De bharr an mheasctha is na haimsire seo, de ghnáth is féidir leis an trópaisféar aon truaillithe a ghlanadh amach taobh istigh de sheachtain nó mar sin.
Trópastad. An teorainn idir an trópaisféar is an strataisféar, an dá chiseal is lú d'atmaisféar an Domhain. Tarlaíonn an trópastad ag an airde a dtosaíonn an teocht, a bhí ag laghdú de réir na hairde ar dtús, ag fanacht tairiseach agus ansin ag méadú leis an airde. Is é an ciseal ózóin os a chionn is bun go príomha leis an inbhéartú teochta sa trópastad.
Trosc Murray. Iasc mór uisce úir a fhaightear in aibhneacha is locha na hAstráile. Suas le 1.8 m ar fhad, an cholainn téagartha le ceann mór is gialla láidre, dúghlas breactha le gorm. Iasc maith spóirt.
Truailliú. Cur isteach ábhar dochrach, go díreach nó go hindíreach, sa chomhshaol is ea truailliú. Braitheann déine an truaillithe ar nádúr is méid an truailleáin, agus an láthair ina dtarlaíonn sé. 
Éiríonn leasuithe talún ina dtruailleáin nuair a úsáidtear farasbarr díobh agus a bhíonn siad tiubhaithe i rith uisce isteach i srutháin, ionas go maraítear éisc ann. 
Bíonn saghsanna éagsúla truaillithe ann, ina measc, 
agus a lán eile.
Truailliú ola. Go mór mór, an dochar don fharraige is an cósta de bharr doirteadh ollmhór as tancaeir ola. 
Bíonn na drochthorthaí ar eachtraí mar seo an-fhadtéarmach de bhrí go dtruaillíonn siad an slabhra bia chomh hiomlán sin.
Trumpa sliogáin. Seilide mór muirí a fhaightear i bhfarraigí éadoimhne thart ar sceireacha coiréil. Bíonn an sliogán banríona flúirseach i Muir Chairib: bailítear é mar bhia, agus díoltar an bhlaosc mar dheismireán.
Daniel Chee Tsui. Fisicí a rugadh i Henan na Síne is ea Daniel Chee Tsui, a rugadh ar 28 Feabhra 1939. Bhronn Ollscoil Chicago dochtúireacht air sa bhliain 1967. Tá sé ag obair ag Bell Labs in Princeton, New Jersey ón mbliain 1968 i leith. Le Robert Laughlin is Horst Störmer, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1998 as a shaothar chun iarmhairt chodánach Hall a fhionnadh sa bhliain 1982.
Tua-iasc. Iasc beag, comhdhlúite go láidir, le colainn dhomhain cosúil le tua. Dhá chineál ann: an tua-iasc domhainuisce (fine Sternoptychidae), agus an tua-iasc fionnuisce eitilte (fine Gasteropelecidae) ó Mheiriceá Láir is Theas ar féidir leis fíoreitilt a dhéanamh le bualadh a n-eití móra brollaigh.
Tuairimíocht. Sa mhatamaitic, is éard is tuairimíocht ann ná toradh a chreidtear a bheith fíor ach nach bhfuil cruthú aimsithe fós air agus a thairgtear mar dhúshlán fiúntach. De ghnáth bíonn cuid mhaith fianaise ar fáil gur féidir go bhfuil sé fíor, agus uaireanta bíonn sé fíor i gcuid mhaith cásanna ar leith. Uaireanta baineann so-chreidteacht mhaith intreach leis an gcoincheap. Uaireanta eile, aidhmeanna clár uaillmhianach taighde a bhíonn i gceist, a dtuigtear go mb'fhéidir go mbeadh mionathruithe suntasacha de dhíth chun an toradh ceart fíor a aimsiú. Ba thuairimíocht cháiliúil teoirim dheireanach Fermat, a cruthaíodh sna 1990aidí, ach is tuairimíocht cháiliúil eile hipitéis Riemann, nár aimsíodh cruthú fós uirthi.
Tuama seomrach. Séadchomhartha meigiliotach ón réamhstair san Eoraip agus áiteanna eile atá i dtuama seomrach (tuama pasáiste) agus é tógtha de ghnáth le carraigeacha díreacha (ortastait) is clocha dín, faoi mhullach ithreach, le huaimh choirbéalta os cionn an tseomra adhlactha. Tugtar "dolmain" air freisin. Thosaigh na tógálacha sa ré neoiliteach, ach rinneadh adhlacthaí iontu thar na glúinte. Tá samplaí mórthaibhseacha i Sí an Bhrú, agus Maes Howe ar Inse Orc na hAlban.
Tuaradh. Baint an datha amach ó theicstílí, páipéar nó ábhair eile. Rinneadh go traidisiúnta ar theicstílí é trí nochtadh do sholas na Gréine go dtí an 18ú céad. Tar éis fionnadh an chlóirín ag Carl Scheele (1742-1786) i 1774 agus cumas tuartha an chlóirín ag Berthollet i 1785, rinneadh tuaradh le ceimiceáin den chuid is mó. Baineadh feidhm as méid ollmhór púdar tuartha thar na blianta gur cuireadh clóirín íon saor is fochlóirít sóidiam ina ionad sna 1920idí. Tá tuarthóirí optúla ann freisin: ní bhaineann siad seo an dath chun siúil, ach is amhlaidh a chuireann siad astaíocht fhluaraiseach le bundath na teicstíle.
Tuarthóir. Glantóir a úsáidtear nuair nach féidir smál a thuaslagadh. Feidhmíonn sé ar na móilíní a chinneann dath an smáil, baineann iad chun an smál a fhágáil gan dath, ach ar an éadach fós.
Tuaslagán. Pas aonfhoirmeach, leachtach de ghnáth, ina bhfuil níos mó ná comhábhar amháin. Nuair a bhíonn barraíocht de chomhábhar amháin i láthair, tugtar "an tuaslagóir" air sin. Tugtar "tuaslagáití" ar na mionchomhábhair. Is tuaslagáin sholadacha cuid mhaith cóimhiotal ina mbíonn adaimh miotal éagsúil scaipthe go randamach ar fud struchtúr an bhunmhiotail.
Tuaslagóir. An phríomhchuid de thuaslagán is ea tuaslagóir. Go minic luaitear uisce mar thuaslagóir uilíoch, ach luaitear an téarma céanna maidir le hábhair orgánacha sho-ghalaithe, cosúil le haicéatón is aicéatáit eitile, a úsáidtear i bpéinteanna is greamacháin.
Mí-úsáid tuaslagóirí.
Is nós é mí-úsáid tuaslagóirí a bhíonn ag ógánaigh go hiondúil nuair a dhéanann siad múiche agus gal ó tuaslagóirí a análú. Samplaí de tuaslagóirí is ea díbholaíoch, caolaitheoirí péinte agus breosla lastóirí. Tá níos lú caill air anois ná mar a bhíodh de bharr dlíthe níos geire díolacháin agus de bharr go bhfuil sé níos éasca teacht ar dhrugaí eile anois.
Tuaslagthacht. Sa cheimic, is éard is tuaslagthacht ann ná an oiread d'ábhar amháin (an tuaslagáit) is féidir a thuaslagadh in ábhar eile (an tuaslagóir). Tomhaistear é mar an mais uasmhéideach nó an oiread mól den tuaslagáit a thuaslagann in aonad toirte den tuaslagóir.
Tuiltreach. Ábhar atá fosaithe ag abhainn ach neamhtháite. Bíonn raon méide inti, ó chré trí ghlár is gaineamh go dtí gairbhéal. De ghnáth bíonn sí sraithrannaithe ina cisil de gach méid, agus páirteagail an ábhair cruinn sféarúil.
Comhairle Baile Ghlaschu. Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Baile Ghlaschu.
Tuin chainte. Is éard is tuin chainte ann ná séis urlabhra a chruthaítear trí phatrúin shainiúla airde in abairtí. Bíonn feidhmeanna éagsúla aici, le struchtúir gramadaí a bhéimniú (ag ardú i gceisteanna, mar shampla, ag ísliú i ráitis), seasamh an chainteora a chur in iúl (mar shampla, a ghanfhiosaíocht, a chomhbhrón, a íoróin), agus a chanúint a bhéimniú.
Tuinnín buí. Speiceas tuinnín atá forleathan in uiscí dromchlacha na farraige trópaicí is measartha te is ea an tuinnín buí ("Thunnus albacares"). Suas le 2 m ar fhad, stráice órga ar feadh taobh na colainne, na heití droma is an eite thimpireach buí. Itheann sé éisc dhromchlacha, ina measc éisc eitilte is preabairí chomh maith le scuideanna is crústaigh. Iascaireacht an-trom á déanamh air.
Tuirbín. Go bunúsach, roth cothromaithe le líon maith lann ar thrasghearradh eiteoige, suite go gathach ar a fhleasc. Nuair a ritheann sreabhán go haiseach thar na lanna sin, cuireann sé sin an roth ag rothlú ar a sheafta. Is féidir an rothlú seo a úsáid chun obair fhóinteach sheachtrach a dhéanamh. Nuair is galuisce an sreabhán, tugtar "tuirbín gaile" ar an inneall. Le huisce mar shreabhán, is tuirbín uisce é. In eitleán turbascairde, suitear an gástuirbín ionas go bhfaightear sá chun tosaigh ó dhíbirt na sceithghás ar gcúl. In eitleán turbailiáin, tiomáineann na sceithgháis tuirbín le comhsheafta le lián, rud a fheabhsaíonn a éifeacht ag luasanna ísle thar éifeacht na scairde amháin.
Tuirmiric. Is éard atá i gceist le tuirmiric ná planda ilbhliantúil atá dúchasach d'oirdheisceart an India. Tá gaol aige le sinséar is ararút oirthear na hIndia. Fásann an gas 1 m ar airde. Na bláthanna le liopaí buí, iompartha go tiubh ar spíce le brachtanna bána is bándearga. Saothraítear í i gcomhair a riosóm méith cumhra, a mheiltear chun boladh is dath ar leith a thabhairt do phúdar curaí. Táirgtear dath buí uaithi freisin.
Tuirpintín. Tom nó crann beag duillsilteach a fhásann 10 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara is iardheisceart na hÁise. Na duilleoga leathrúil cleiteach le 3-9 duilleoigín, na bláthanna bídeach i gcleití ascallacha, na torthaí coiréalach/dearg. Tálann sé ábhar roisíneach leathleachtach a shileann as sú-adhmad cónaiféar, meascán d'ola tuirpintín is roisín. Úsáidtear mar thuaslagóir is gníomhaí triomaithe i bpéinteanna is vearnaisí é. Agus é an-íon, úsáidtear sa mhíochaine é.
Túis. Crann nó tom síorghlas a fhásann suas le 6 m ar airde, dúchasach don tSomáil. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha, brúite le chéile i dtreo cinn na gcraobhóg, na bláthanna bán le 5 pheiteal. Faightear roisín cumhra ó ghearrthacha sa choirt. Tugtar an t-ainm céanna ar mheascán gumaí is spíosraí a thugann boladh cumhra is í ag dó. Úsáidtear go forleathan iad araon i ndeasghnátha reiligiúnda.
Túlairéime. Galar a tharlaíonn de bharr baictéir ar leith a ionfhabhtaíonn géim, atá in ann maireachtáil ar feadh seachtainí in ithir is uisce, an-ionfhabhtaíoch. Galraíonn sé daoine, sealgairí is gaisteoirí den chuid is mó, trí thadhall díreach leis an gcraiceann, greameanna sceartán a ionmhíolaíonn ainmhithe fiáine, nó feoil nó uisce ionfhabhtaithe a ionghabháil. Is iad na siomptóim ná tuirse, fiabhras, nóid limfeacha ata, niúmóine, othrais ar an gcraiceann, agus gastaireintríteas. Is féidir go leathfaidh an t-ionfhabhtú ar fud na colainne, agus gan chóireáil bíonn sé marfach i 10% de na cásanna. Cuid mhaith taighde á dhéanamh air de bhrí gur féidir é a úsáid i gcogaíocht bhitheolaíoch.
Jethro Tull (talmhaí). Talmhaí a saolaíodh i mBasildon Shasana ab ea Jethro Tull (1674 – 21 Feabhra 1741). Thug sé isteach cuid mhaith modhanna nua feirmeoireachta. 
Mar shampla, cheap sé síoladóir i 1701 chun síolta a chur i línte sa ghort. 
Cheap sé gléas an-simplí sna 1730idí a chuidigh go mór leis an churaíocht. Bhí druilire síl Tull ábalta an síol a chur ina línte. Mar sin bhí sé furasta na lustain idir na sraitheanna a bhaint le grafán. D'fhás an barr níos fearr mar thoradh. Chlúdaigh druilire síl Tull an síol i bhfad níos fearr, rud a dfhág go mbíodh sé slán ó na héin agus ó na seilidí. Bhí dhá oiread cruithneachta agus coirce ar fáil san fhómhar gach bliain.
Tumadóir mór. Ciaróg mhór shnasta a fhaightear i ngnáthóga uisciúla mar larbhaí is ciaróga fásta is ea an tumadóir mór. An chiaróg fhásta suas le 38 mm ar fhad. Sáinníonn sé aer faoina chumhdaigh sciathán chun gur féidir leis análú faoin uisce. Na cosa deiridh cosúil le céaslaí. Creachadóir ar fheithidí, larbhaí, moilisc is éisc bheaga.
Tumadóireacht domhainfharraige. Is éard is tumadóireacht domhainfharraige ann ná dul síos go grinneall na farraige agus fanacht ann ar feadh tréimhsí réasúnta fada le haghaidh taiscéalta, tarrthála nó tógála. 
Cheap Augustus Siebe (1788-1882) an chulaith aerdhíonach tumadóireachta i 1837. I gcultacha nua-aoiseacha tumadóireachta, bíonn clogaid snáithínghloine le fuinneoga radhairc, agus bróga ualaithe le haghaidh cobhsaíochta. 
Análaíonn an tumadóir aer, nó meascán ocsaigine is héiliam, a chaidéalaítear síos dó ón mbád ar an dromchla. Le cultacha armúrtha tumadóireachta, is féidir le tumadóir a bheith ag obair ar a chompord chomh domhain le 700 m agus brú an aeir timpeall gnáthbhrú an atmaisféir. 
De ghnáth oibríonn tumadóirí i bpéirí, gach duine ag faire ar a chompánach. Tá teileachumarsáid idir an bheirt faoin uisce agus leis na daoine sa bhád fíorthábhachtach. Baintear feidhm as clog tumadóireachta i gcomhair oibre fadtéarmaí faoin uisce, cosúil le cothabháil bhunstruchtúr ardán rige ola.
Tumadóireacht scúba. Snámh faoin uisce le cabhair gaireas glanscartha riospráide faoin uisce (uathscamhóg). Oifigeach Francach cabhlaigh, Jacques Yves Cousteau, agus innealtóir, Emil Gagnan (1900-1979), a shaothraigh an chéad cheann i 1943. Bunaíodh Cónaidhm Dhomhanda na nGníomhaíochtaí Faoi Uisce i 1959.
Tundra. Crios fásra gan chrainn ó thuaidh i dtreo an Mhoil Thuaidh ó na foraoisí (an taiga) i Meiriceá Thuaidh, an Eoraip is an Áise. Den chuid is mó, bíonn sé foleagtha le buanreo, agus is é a bhíonn sa bhfásra ná caonaigh, crotail, ilbhliantóga luibheacha, toim chranda, is féir. Bíonn an séasúr fáis an-ghairid, ach te a dhóthain chun an sneachta a leá is ciseal gníomhach an bhuanreo a choscairt. Bíonn na logáin sheascannacha a tharlaíonn ansin ina ngnáthóga an-fhabhracha do phóraithe na muiscítí.
Tungstáit iarnúil. Mianrach d'iarann is mangainéis, (Fe, Mn)WO4. An príomh-mhianrach tungstain. Faightear mar chriostail thablacha nó cnaipí donna i bpeigmeataítí is féitheacha hidriteirmeacha í.
Teagmhas Tunguska. Pléascadh an-chumasach nádúrtha, a tharla go híseal san atmaisféar os cionn na Sibéire i ngleann Tunguska, ab ea an Teagmhas Tunguska, ar an 30 Meitheamh 1908.
Scrios.
Leagadh b’fhéidir 80 milliún crainn go talamh. Leacaigh an phléasc beagnach 3,000 ciliméadar cearnach den fhoraois, agus adhnadh dóiteáin thar achar níos mó fós, i réimse iargúlta den tSibéir. Meastar go raibh an pléascadh coibhéiseach le pléascadh buama núicléach dhá mheigeatonna, nó pléasc a bhí cothrom le maidhm 15 mhilliún tonna TNT. 
Ar ámharaí an tsaoil, ní raibh duine ar bith ina chónaí in Tunguska an uair sin sa bhliain 1908 (ach maraíodh triúr, b'fhéidir). 
Cúis.
Phléasc dreigít san aer is cosúil. Ní bhfuarthas aon rian de smionagar astaróidigh ann, rud a mhúsclódh an smaoineamh gur ábhair sho-ghalaithe a bhí ann.
Tuigtear anois gur imbhualadh dreigíte (nó núicléas cóiméid bhig nó astaróidigh) leis an atmaisféar a bhí ann.
Turbard. Leathóg Eorpach atá forleathan ar ghrinnill ghaineamhacha chladaí thoir thuaidh an Atlantaigh is ea an turbard. Suas le 1 m ar fhad, bándonn le paistí is spotaí dorcha. Itheann sé éisc bheaga den chuid is mó. An-mhaith mar iasc inite, agus gabhtar é le línte is i líonta.
Turbhior. Modh clóbhuailte inghearrtha (intaglio) ina n-inghearrtar an pláta miotail le brú díreach le bior cruach. Ba é Rembrandt an sármháistir, a chuingrigh greanadh turbheara le gnátheitseáil go minic.
Turcaid. Fosfáit hidriúil alúmanaim is copair a chumtar ar dhromchla carraige le cuid mhaith alúmanaim inti. Úsáidtear mar sheoid í. Ní minic i bhfoirm chriostalta í. A dath idir glas is gorm na spéire, ina maiseanna nó ina bhféitheacha, agus í teimhneach le breo céiriúil.
Túrmailín. Mianra coimpléascach bóraisileacáite a chuimsíonn sóidiam, cailciam, iarann, maignéisiam is miotail eile, a fhaightear i gcarraigeacha doigheartha is meiteamorfacha. Cruthaíonn sé criostail phriosmacha chrua dhlútha. Úsáidtear é i gcriostail phísileactreacha, mar ghníomhaí scríobach, agus mar sheoid.
Turraing. Téarma ginearálta ar staid shíceolaíoch imeagla nó cumha a tharlaíonn i ndiaidh taisme tobainne, tubaiste nó báis. Sa mhíochaine, is staid chliniciúil í ina mbíonn brú is imshruthú na fola róbheag chun an inchinn is na horgáin eile a choinneáil ag feidhmiú. Is féidir go dtarlóidh sí mar gheall ar chailliúint fola, caidéalú easnamhach na fola ag an gcroí, nó toilleadh na bhfuileadán a mhéadú go tobann chun gur féidir leo i bhfad níos mó fola a chuimsiú ná mar is gnách. Má tharlaíonn cur trom fola i ndiaidh tráma, is féidir go dtarlóidh turraing mar nach leor gnáthchrapadh na bhfuileadán chun an chailliúnt i dtoirt na fola a chúiteamh. Is féidir go dtarlóidh teip i gcoinneáil an bhrú fola is gá mar thoradh ar theip ghéar an chroí de bharr ionfharchtaidh mhiócairdiach. Uaireanta tarlaíonn leathadh mínormálta na bhfuileadán de bharr seipticéime, agus titeann brú na fola dá thoradh.
Turraing anaifiolachtach. Frithghníomh ailléirgeach, chomh láidir sin go bhféadfaidh duine bás a fháil uaidh is ea turraing anaifiolachtach. 
Corrábhar próitéine nó eile a itheann duine nó a fhaigheann sé trí instealladh, mar shampla, feidhmíonn sé mar antaigin. Bíonn antasubstaintí ar fud na colainne: imoibríonn an antaigin leo siúd, agus spreagann sé seo an frithghníomh. Anois is arís bíonn an frithghníomh seo an-láidir. 
Luaitear cnónna áirithe is anlann soighe, mar shampla, mar antaiginí a bhféadfaidh sé tarlú mar thoradh orthu. Ní tharlaíonn an frithghníomh céanna i ngach duine, nó ní tharlaíonn sé in aon chor in an-chuid daoine. De réir a chéile táthar ag lipéadú bianna a fhéadfaidh é seo a dhéanamh, chun rabhadh a thabhairt.
Turtar (ríomhaireacht). Sa ríomhaireacht, gaireas leictrimheicniúil línithe. Rialaíonn an ríomhaire a mhionghluaiseachtaí. De ghnáth bíonn an teanga chláraithe LOGO bainteach lena úsáid, i gcomhthéacs bunoideachais de ghnáth.
Turtar blaoscbhog. Fine de thurtair bhlaoscbhoga is ea na Trionychidae. Tá roinnt speiceas díobh ann, iad dúchasach d'oirthear na Stát Aontaithe, an Afraic is deisceart na hÁise. An bhlaosc bheag clúdaithe le craiceann leathrúil (gan phlátaí adharcacha), na polláirí ar cheann starrtha caol, 3 ionga ar gach cos. Áitríonn sé uisce úr (ach uaireanta inbhir).
Turtar boscach. Is tiripín ó Mheiriceá Thuaidh nach gcaitheann mórán ama san uisce é an turtar boscach. Tá sé speiceas de ann sa ghéineas "Terrapene". Itheann sé inveirteabraigh is torthaí. Tá insí ar fhoircinn an dromchla íochtaraigh, ionas gur féidir an dromchla seo a dhúnadh i gcoinne na blaoisce uachtaraí nuair a aistarraingítear na géaga is an ceann (chun bosca iata a dhéanamh). Tá sampla eile sa Mhalaeisia.
Turtar droimleathair. Turtar farraige atá scaipthe ar fud an Domhain sna farraigí teo is ea an turtar droimleathair. An turtar is mó, suas le 1.5 m ar fhad. 
Níl aon bhlaosc air, ach sa turtar fásta tá plátaí beaga cnámhacha leabaithe i gcraiceann leathrúil. 7 n-iomaire ar feadh an droma, na cosa tosaigh fada (os cionn 2.5 m ar fhad) gan ingne. 
Itheann sé smugairle róin.
Turtar fadmhuineálach. Turtar le muineál ar leataobh, dúchasach do Mheiriceá Theas is an Astraláise. An muineál an-fhada caol. Áitríonn sé uisce úr nó taobh leis. Feoiliteach de ghnáth.
Turtar frithghobach. Is turtar mara atá dúchasach do na haigéin thrópaiceacha é an turtar frithghobach.
An ceann caol le gob crúcach, an droim le himlíne shábhfhiaclach mar gheall ar phlátaí na blaoisce a bheith ag luí thar chiumhais a chéile. 
Táirgeann sé an bhlaosc toirtíse den chaighdeán is airde. 
I mbaol de bharr rósheilge.
Turtar glas. Is é an turtar glas ("Chelonia mydas") an t-aon turtar mara atá feoilséantach planditeach. Maireann sé ar fud an Domhain mar a bhfuil an fharraige te. 
An ceann caol, le gialla cosúil le sábha. Den chuid is mó, itheann sé féar mara is feamainn. Déantar anraith turtair as an gcineál seo. 
Tá sé i mbaol de bharr rósheilge.
Turtar sclamhach. Ainmhí atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh is Láir. An ceann mór, nach féidir a tharraingt ar ais sa bhlaosc. Na gialla láidir cam, an t-eireaball fada. Áitríonn sé uisce úr, agus itheann ainmhithe a mhaireann san uisce nó a théann ann. Tá dhá chineál ann: an turtar scleamhach, agus an turtar scleamhach ailigéadair.
Tuscánach. An ceann is simplí den 5 phríomhord ailtireachta clasaicí. Is dócha gur díorthaíodh é ó na teampaill Éatruscacha. An-chosúil leis an ord Dorach, bunanna, stoic is taibhléadain uile simplí.
Túsphointe an Reithe. An pointe nialais sa chóras neamhaí comhordanáidí, a shainmhínítear mar phointe trasnaithe an mheánchiorcail neamhaí is an éicliptigh, nó an cónocht earrachúil. Nuair a bhain an réalteolaí Gréagach Hipparchos feidhm as an gcoincheap in allód bhí an pointe seo i mbraisle an Reithe sa spéir thuaidh, ach le luainíocht na gcónocht idir sin is an lá inniu, tá sé i mbraisle na nIasc in aice láimhe anois.
John Tyndall. Fisicí a saolaíodh i Leithghlinn an Droichid, Contae Cheatharlach, ab ea John Tyndall (2 Lúnasa 1820 - 4 Nollaig 1893). Ball den tSeirbhís Ordanáis in Éirinn (1839) agus Sasana (1842), ina innealtóir iarnróid (1844-1847). Ceapadh ina Chomhalta den Chumann Ríoga é i 1852, ina ollamh san Institiúid Ríoga i 1853. Ba chomhghleacaí ansin le Michael Faraday é, agus tháinig sé i gcomharbacht air mar stiúrthóir (1867). Rinne sé taighde suntasach ar an iliomad ábhar tábhachtach, ina measc iompar criostal i réimse maighnéadach is faoi bhrú, radaíocht teasa, teocht is radaíocht na gréine, na himoibrithe idir solas na gréine agus na gáis san atmaisféar, agus scaipeadh solais le páirteagail san atmaisféar. Mhínigh sé cén fáth go bhfuil an spéir gorm, agus an iarmhairt cheaptha teasa (iarmhairt an teach gloine) san atmaisféar de thoradh an dé-ocsaíd charbóin ann. Thaispeáin sé go bhfuil páirteagail deannaigh is páirteagail bheo san aer, agus thug isteach iarmhairt Tyndall is scaipeadh Tyndall. Chabhraigh sé le bunú an iris cháiliúil eolaíochta "Nature" (An Dúlra) i 1869. Ceannródaí sa scríbhneoireacht eolaíochta do ghnáthdaoine. Scríobh sé beathaisnéis Faraday, "Faraday as a Discoverer" (Faraday mar Fhionnachtaí, 1868), "Glaciers of the Alps" (Oighearshruthanna na nAlp, 1860) agus "Fragments of Science for Unscientific People" (Blúirí Eolaíochta do Dhaoine gan Eolaíocht, 1871).