Trelis/gawiki huggingface dataset:
Smaragaid. Is geamchloch agus cineál beirile (Be3Al2(SiO3)6) í smaragaid, ar dhath glas mar gheall ar cróimiam, nó, uaireanta, vanaidiam inti. Tá cruas 7.5-8 ag beiril ar scála Mohs, agus meastar go bhfuil sé éasca smaragaidí a bhriseadh mar gheall ar ábhar iniata iontu. 
Sanasaíocht.
Tháinig an focal 'smaragaid' ón Laidin "smaragdus", a tháinig ón fhocal Gréigise "σμάραγδος (smáragdos)", a chiallaíonn “seoid ghlas” ó theanga Sheimíteach. 
Dath.
Sa tseoideolaíocht, roinntear an dath ina thrí chomhpháirt: lí, sáithiú agus ton. Is féidir le smaragaid beidh i lí ó buí-ghlas go gorm-ghlas, is é an glas príomhlí na smaragaidí, is iad buí agus gorm na líocha tánaisteacha a fhaightear i smaragaidí. Is iad na seoda a bhfuil cuma ghlas measartha dorcha orthu atá tomhaiste mar smaragaidí. Rangaítear seoda a bhfuil cuma ghealghlas orthu mar bheiril ghlas in ionad smaragaide. 
Tíortha ag táirgeadh smaragaidí.
Is é an Cholóim an tír a tháirgeann an chuid is mó de smaragaidí thar an domhain, le 50-95% ag teacht ón Cholóim. Is iad Muzo, Coscuez, and Chivor na príomháiteanna sa Cholóim a bhíonn ag mianadóireacht smaragaid.
Áiteanna eile a bhíonn ag mianadóireacht smaragaid ná an Bhrasaíl, an Rúis, an Afganastáin, an Phacastáin, Madagascar, an tSaimbia, agus an tSiombáib.
Sabhaircín. Is speiceas plandaí é sabhaircín ("Primula vulgaris").
Johann Kaspar Zeuss. Ba staraí Gearmánach agus bhunaitheoir fhocleolaíocht na dteangacha Ceilteacha é Johann Kaspar Zeuss (litrithe mar Zeuß i nGearmáinis) (22 Iúil 1806 – 10 Samhain 1856).
Beatha.
Rugadh Zeuss in Vogtendorf (ceantar de Kronach inniu), Uachtar Franconia (Gearmáinis: "Oberfranken") agus d’fhreastail sé ar scoil ag "gymnasium" Bhamberg. Bhí a thuismitheoirí ag dúil go rachadh sé le sagartóireacht, ach roghnaigh seisean saol an léinn, óir bhí luí ar leith aige le stair agus teangeolaíocht go háirithe. D’fhreastail sé ar Ollscoil Mhünchen agus tar éis dó a chuid léinn a chríochnú, mhúin sé ansin ag an n"gymnasium". D’fhoilsigh sé a leabhar "Die Herkunft der Baiern von den Markomannen" (dara heag., 1857) sa bhliain 1837. Bhronn Ollscoil Erlangen dochtúireacht oinigh air de thairbhe an tsaothair sin. Ba sa bhliain chéanna a chuaigh sé go Speyer le stair a mhúineadh ag an "lyzeum" ansin. D’fhan sé ansin go dtí an bhliain 1847, nuair a rinneadh ollamh le stair de in Ollscoil Mhünchen. Ach d’éirigh sé as an bpost seo de bharr a chuid drochshláinte agus aistríodh go dtí an "lyzeum" i mBamberg é. Tháinig an saothar ollmhór dá chuid "Grammatica Celtica" amach in 1853, leabhar a tharraing clú agus cáil air. Scríobh sé an leabhar i Laidin i gcruth is go bhfeilfeadh sé do lucht léitheoireachta idirnáisiúnta. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, thóg sé am scoir ionas go bhfaigheadh sé biseach, ach cailleadh é an bhliain ina dhiaidh sin in Kronach. Le hurraim dó, ainmníodh sráid, scairdeán agus meánscoil (darb ainm Kaspar-Zeuß-Gymnasium) in Kronach as. Chomh maith leis sin, baisteadh sráid i mBamberg agus i Speyer as.
Tionchar.
Bhí léann trom ar an scoláire seo – mar go raibh Zeuss in inmhe a chuid eolais mar gheall ar fhocleolaíocht a chur le heolas na staire agus na heitneolaíochta. De thoradh a chuid staidéar Gearmáinice, bhí sé eolach ar thábhacht na dteangacha Ceilteacha agus chuaigh sé i mbun oibre ar na teangacha seo nach raibh mórán airde tugtha orthu ag lucht an léinn go dtí sin. Thaistil sé sa bhaile agus i gcéin chun na foinsí a bhreathnú – go háirithe na foinsí a bhain leis an tSean-Ghaeilge – go dtí Karlsruhe, Würzburg, St. Gallen, Miolán, Londain agus Áth na nDamh. Thóg sé sleachta as na foinsí seo nó rinne sé cóipeanna díobh. Chuir sé na teangacha ársa agus na nuatheangacha san áireamh ina chuid taighde. Dhearbhaigh "Grammatica Celtica" gan aon agó go bhfuil na teangacha Ceilteacha mar chraobh d’fhine na dteangacha Ind-Eorpacha. Lena chois sin, leag an saothar seo bun láidir eolaíochta le focleolaíocht Cheilteach. Tar éis don údar bás a fháil, rinne Hermann Ebel atheagrán den leabhar le ceartúcháin (Beirlín, 1871). Scríobh Zeuss "Traditiones possessionesque Wirzenburgenses" (1842) agus "Die Freie Reichstadt Speyer vor ihrer Zerstörung" freisin.
Cuimhneachán a bhreithe agus a bháis sa bhliain 2006.
Díoladh stampaí in Éirinn mar chuimhneachán air sa bhliain 2006, dhá chéad bliain ónar saolaíodh é agus céad bliain go leith ónar cailleadh é. I Mí an Mheithimh sa bhliain chéanna, chuir cathair Kronach agus Ollscoil Bhamberg siompóisiam idirnáisiúnta ar bun
Conbhaiscne. Conbhaiscne a thugtar ar chineál planda.
Rí rua. Is éan beag coiteann é an rí rua ("Fringilla coelebs"). Is baill d'fhine na Fringillidae iad. Tá an rí rua dúchasach san Eoraip agus in iarthuaisceart na hAfraice. Maireann sé sa chuid is mó de na bólaí sin an bhliain ar fad, ach sa samhradh feictear é freisin sa Lochlainn agus isteach in iarthar na Sibéire.
Gabha dubh. Is éan é an gabha dubh. Is baill d'fhine na Cinclidae iad.
Créatúr. Is beothach é créatúr, go háirithe ainmhithe.
Shepherd's Bush. Is baile é Shepherd's Bush atá suite sa bhuirg London Borough of Hammersmith and Fulham, Londain thiar.
Steòrnabhagh. Is baile i gceantar Chomhairle nan Eilean Siar é Steòrnabhagh. De réir daonáireamh na hAlban 2011 bhí cónaí ar 5,714 duine i mbaile Steòrnabhagh, méadú 112 ó 5,602 duine sa bhliain 2001. Is an baile is mó sna hInnse Gall é Steòrnabhagh agus is calafort tábhachtach é.
Teangacha.
Sa bhliain 2011 dúirt 39.5% do dhaonra Steòrnabhagh go raibh Gaeilge na hAlban acu, laghdú ó 4.7% ó 44.2% don daonra sa bhliain 2001. Bhí Béarla na hAlban ag 7.7% den daonra sa bhliain 2011. Sa bhliain 2011 dúirt 24.8% de dhaonra Steòrnabhagh gur labhair siad teanga eile seachas an Béarla sa bhaile.
Capall mara. Is iasc beag oirirc forleathan é an capall mara, a fhaightear faoi cheilt i measc algaí is fás muirí eile de ghnáth. Armúr roinnte i dteascáin ar an gcolainn, agus eireaball caol inghreama, 4-30 cm ar fhad. An soc fadaithe ina cheann, cosúil le capall. Snámhann sé go hingearach san uisce le heití fíneálta scannánacha. Itheann sé orgánaigh bheaga phlanctóin. Forbraíonn an fireannach na huibheacha agus iompraíonn an t-ál.
Erzsébet Báthory. Bhí an Bhaniarla Eilís Báthory ("Báthory Erzsébet" san Ungáiris, "Alžbeta Bátoriová" san Slóvaicis, 7 Lúnasa 1560 – 21 Lúnasa 1614) ina bhaniarla asan teaghlach cáiliúil Báthory. Cé in amanna nua-aimseartha í tá an lipéad sraithmharfóir baineann is bisiúil i stair, ar fhianaise a coireanna líomhnaithe gann agus a chiontacht tá díospóireacht. Fós tá sí mar cuimhne an "Baniarla Fhuilteach" agus mar an "Bhantiarna Fhuilteach Čachtice", as an caisleán aice Trencsén (lae inniu Trenčín) sa Ríocht na hUngáire (lae inniu tSlóvaic), nuair a chaith sí an chuid is mó dá saol fásta. 
Tar éis a fear céile bás, bhí sí an chúisí agus ceithre comhoibritheoirí ar an chéasta agus marú na céadta cailíní agus mná óga, le haon bhfinné ag éileamh go maraítear siad níos mó ná 600 íospartaigh, cé go bhfuil an líon a bhí siad ciontach é 80. Eilís féin nach raibh thriail ná ciontaithe. I 1610, áfach, bhí séalaithe sí i sraith seomraí i gCaisleán an Csejte, nuair a d'fhan sí go dtí a bhás ceithre bliana níos déanaí. 
Níos déanaí scríbhinní gheall ar an gcás a thug le cuntais an finscéal an snámha i Baniarla na fola maighdean d'fhonn a choinneáil a hóige, agus ina dhiaidh sin freisin chun comparáidí le Vlad III an Tolladoir na Wallachia, ar an Iarla Dracula an finscéal bunaithe go páirteach, agus go hainmneacha nua-aimseartha an Bhaniarla Fola agus an Bhaniarla Dracula.
Scréachóg reilige. Is ulchabhán neamhchoitianta í an scréachóg reilige (; "Tyto alba") agus is ball d'ord na Strigiformes í. Cé gur ulchabhán neamhchoitianta í an scréachóg reiligein Éirinn, is í an speiceas ulchabhán is mó a dháiltear ar fud an domhan í, agus tá an scréachóg ar cheann de na speicis éan is forleithne. Ar cheann de dhá ghinealach na n-ulchabhán beo is ea í, an ceann eile is ea na hulchabháin tipiciúla (Strigidae). Faightear na hulchabháin beagnach i ngach áit ar domhan, ach amháin na réigiúin pholacha agus fhásacha, an Áise ó thuaidh ó na Himiléithe, an chuid is mó den Indinéis, agus roinnt oileáin san Aigéan Ciúin.
Taispeánann fianaise fhíliginiteach go bhfuil ar a laghad trí ghinealach mór de scréachóg reilige ann, ceann san Eoraip, iarthar na hÁise agus an Afraic, ceann in oirdheisceart na hÁise agus san Astraláise, agus ceann eile i Mheiriceá, agus roinnt tacsón eile atá an-éagsúil ar oileáin. Dá réir sin, roinn roinnt údarás an grúpa ina scréachóg reilige iartharach don ghrúpa san Eoraip, iarthar na hÁise agus an Afraic, an sa scréachóg reilige oirthearach don ghrúpa in oirdheisceart na hÁise agus san Astraláise, agus an scréachóg reilige Meiriceánach don ghrúpa i gCríocha Mheiriceá. Roinneann roinnt údarás tacsanomaíoch an grúpa a thuilleadh, ag aithint suas le cúig speiceas, agus is gá tuilleadh taighde a dhéanamh chun an seasamh a shoiléiriú. Tá éagsúlacht mhór idir méideanna agus dath thart ar 28 fospeiceas, ach tá an chuid is mó díobh idir ar fhad, le rainsí sciatháin ag dul ó . Tá an chluimhreach ar a ceann agus ar a chúl breacdhonn nó liath, tá na híochtair éagsúil ó bhán go donn agus uaireanta tá siad breac le baill dhorcha. Tá cruth croí ar an aghaidh go tipiciúil agus tá sé bán i bhformhór na bhfospeiceas. Ní ligeann an t-ulchabhán seo scréach, ach ligeann sé scread dhiamhair an-mhalltriallach amach
Tá an t-ulchabhán ina éan oíche thar an gcuid is mó dá raon, ach sa Bhreatain Mhór agus i roinnt oileáin san Aigéan Ciúin, bíonn an scréachóg ag seilg in aghaidh an lae freisin. Tá siad dulta in oiriúint ar ainmhithe a fhiach ar an talamh agus is éard atá sa bhia go léir ná mamaigh bheaga a aimsíonn siad le fuaim, lena n-éisteacht an-ghéar. Is gnách go bhfanann na hulchabháin ina bpéirí lena saol mura maraítear ceann den phéire, ach má chailleann éan a leathéan is féidir leathcheann nua a fhoirmiú.
Ceann cait. Is éan é an ceann cait ("Asio otus") . Ulchabhán atá ann, ball d'ord na Strigiformes.
Sféar. Is ábhar geoiméadrach le cruth maolaithe go hiomlán é sféar (ón nGréigis: σφαῖρα—sphaira, "cruinneog, liathróid").
Mór-rón. Mamach mara is ea an Mór-rón a dtugtar an rón le cluasa nó an rón mór air freisin. Cosúil leis an bhfíor-rón, ach cluasa beaga seachtracha air. Ar an talamh, iompaíonn sé a lapaí fada cúil chun tosaigh faoin gcolainn agus gluaiseann go tapa le barr na colainne ardaithe ón talamh. Snámhann sé leis na géaga tosaigh den chuid is mó. Caitheann sé i bhfad níos mó ama ar talamh ná an fíor-rón. Cuid acu, na róin fhionnaitheacha le fochóta tiubh fionnaidh, déantar seilg orthu ar bhonn trádálach.
Feá. Is crann í an fheá, an crann feá nó an fáibhile.
Learóg. Is saghas crainn í an learóg nó an crann learóige.
Frankenstein.  
Úrscéal de chuid an scríbhneora Mary Shelley is ea Frankenstein; or, The Modern Prometheus, nó Frankenstein mar is fearr aithne air. Foilsíodh an leabhar, ceann de chlasaicí móra na hEorpa, ar an 1 Eanáir 1818.
An Scéal.
Scéal uafáis atá ann, agus ceann de na chéad leabhair a chuirfí sa seánra ficsean eolaíochta. Tá an t-eolaí Eilvéiseach Victor Frankenstein ag iarraidh teacht ar rún na beatha. Is é Frankenstein ábhar an scéil, a thagann ar mhodh chun saol daonna a chruthú ina shaotharlann. 
Cruthaíonn sé duine nua atá i bhfad níos mó agus níos láidre ná an gnáthdhuine. Fathach mór gránna atá i bhfírnne. Is botún coitianta é "Frankenstein" a thabhairt ar chruthú an dochtúra.
Éiríonn an fathach uaigneach, ar dtus – agus ansin feargach. Agus cuireann an fathach sin scanradh chomh mór sin air go n-imíonn sé uaidh le faitíos. Agus téann sé sa tóir ar an bhfear a chruthaigh é.
Údar.
Thosaigh Mary Shelley ar an obair agus í ocht mbliana déag d'aois, agus foilsíodh an leabhar dhá bhliain ina dhiaidh sin tús na bliana 1818. Cé gur scríobh sí úrscéalta agus drámaí eile, maireann a cáil mar scríbhneoir ach go háirithe ar an úrscéal Frankenstein. 
B'as Londain, Sasana í, iníon leis an feimineach Mary Wollstonecraft agus an fealsamh William Godwin, agus bhí sí pósta leis an file rómánsúil Percy Shelley. 
Gaeilge.
D'fhoilsigh Leabhar Breac athinsint do pháistí ar an scéal. Is é Darach Ó Scolaí a chuir Gaeilge ar an eagrán giortaithe seo do pháistí.
Peata. Is ainmhí teaghlaigh coinnithe do comhluadar é peata.
Céadar (crann). Is éard is céadar ann ná crann buaircíneach síorghlas le soc toirtiúil is coróin leathan leata, dúchasach do shléibhte thuaisceart na hAfraice, na Himiléithe is oirthear na Meánmhara. Na spíonlaigh i dtois, uaireanta scothghorm. An t-adhmad cumhra olúil. Ní hionann é is an céadras cumarsáideach, a fhaightear ó chrainn bhuaircíneacha eile.
Saileach. Is crann í an tsaileach, ar a dtugtar freisin an tsail nó an tsaileog, sa ghéineas "Salix", le thart ar 400 speiceas de chrainn agus toir dhuillsilteacha, a aimsítear go príomha ar ithreacha taise i réigiúin fuara agus measartha an Leathsféir Thuaidh. Toir ísle nó reatha is ea roinnt saileach (go háirithe speicis Artacha agus alpacha); Mar shampla, is annamh a bhíonn an chamshaileog ("Salix herbacea") níos mó ná 6 cm ar airde, cé go scaipeann sí go forleathan ar fud na talún.
Paddy Keenan. Is ceoltóir é Paddy Keenan. Seinneann sé an phíb uilleann. Ball bunaitheoir ab ea é den ghrúpa ceoil The Bothy Band. Ag an am seo, tá Paddy Keenan ina chónaí i Meiriceá in éineacht lena bhean céile is a chlann.
A chéad óige.
Saolaíodh Keenan i mBaile Átha Troim i gContae na Mí sa bhliain 1950. Daoine den lucht siúil a bhí ina mhuintir. Ba phíobairí uilleann iad a athair agus a sheanathair. Ar feadh tamaill de bhlianta, bhí sé ina bhall de The Bothy Band.
Buntús an bhanna ceoil.
Ar a fhilleadh ar ais go Baile Átha Cliath, bhíodh Paddy ag seinm ceol go minic lena dheartháireacha i dtí tábhairne agus ceolainn éagsúla eile. Sa bhliain 1975, bhí Paddy ina bhall de ghrúpa ceoil traidisiúnta darb ainm Seachtar. Sna blianta ina dhiaidh sin, d'éirigh The Bothy Band as an ngrúpa seo.
Lastall den Scáthán agus a bhFuair Eilís Ann Roimpi. Úrscéal do pháistí de chuid an údair Sasanach Charles Lutwidge Dodgson faoin ainm cleite Lewis Carroll is ea Lastall den Scáthán agus a bhFuair Eilís Ann Roimpi (bunteideal "Through the Looking-Glass and What Alice Found There"). Foilsíodh sa bhliain 1871 é. 
Leanann an leabhar seo leabhar Carroll leabhar clúiteach, "Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas" (bunteideal "Alice's Adventures in Wonderland"). 
Leagan Gaeilge.
Scríobh Nicholas Williams aistriúchán eile a d'fhoilsigh Coiscéim agus Evertype a chéad eagrán in 2004; chuir Evertype an dara heagrán ar fáil in 2009 (ISBN 978-1-904808-29-9).
Peidisféar. Is éard is an Peidisféar ann ("Sean-Ghréigis πέδον [pedon] ithir, cré + σφαίρα [sfaíra] sféar") ná an tsraith Domhanda is forimeallaí atá comhdhéanta d'ithreach agus faoi réir phróiseas fhoirmiú ithreacha. Bíonn sé ann ag comhéadan an litisféir, an atmaisféir, an hidrisféir agus an bithsféir.
Bithsféar. Is é an bithsféar suim iomlán na n-éiceachórais. Tugtar freisin "crios na beatha Domhanda" air. Sa chiall is leithne den eolaíocht gheoifiseolaíoch, is é an bithsféar an t-éiceachóras domhanda a chomhtháthaíonn na beothaigh go léir agus a gcuid caidreamh, lena n-áirítear a n-idirghníomhaíocht le gnéithe den litisféar, hidrisféar, agus atmaisféar. Samhláitear gur fabhraigh an bithsféar trí phróiseas bithghinis nó bithphóiréise a tharla ar a laghad roinnt 3.5 billiún bliain ó shin.
Claudio Arrau. Ba phianódóir Sileach é Claudio Arrau León (Chillán, an tSile, 6 Feabhra, 1903 - Mürzzuschlag, an Ostair, 9 Meitheamh, 1991) a bhain cáil amach ar fud an domhain mar gheall ar a léirmhínithe domhain ar a repertoire ollmhór, a chuimsigh ceol Barócach go cumadóirí an fichiú haois. 
Meastar é ar cheann de na phianódóirí is mó sa 20ú haois. 
Mac léinn sárthréitheach ab ea Arrau a rinne staidéir faoin múinteoir cáiliúil Gearmánach Martin Krause, a dúirt faoin Sileach "Dieses Kind soll mein Meisterstück werden." (Gaeilge: "Tá sé i gceist ag an an leanbh seo a bheith i mo shárshaothar".)
Scannáin Iodálacha faoin Iarthar Fiáin. Glactar leis gur seánra ar leith i stair na scannánaíochta iad na scannáin Iodálacha faoin Iarthar Fiáin, seánra a tháinig ar an bhfód faoi lár na seascaidí. "Spaghetti Western" an téarma Béarla a chuaigh in úsáid ina lán teangacha eile chomh maith. Le bheith beacht barainneach, ní Iodálaigh amháin a bhí ag déanamh na scannán seo - ba mhinic a bhí comhlacht Spáinneach ag glacadh páirte san obair. As an Iodáil agus as an Spáinn a thagadh an fhoireann scannánaíochta, ach thagadh aisteoirí ó Hollywood freisin - aisteoirí nach raibh ag éirí leo a thuilleadh, nó aisteoirí nua a raibh taithí ag teastáil uathu. Ní rachadh na foirne go Meiriceá ar lorg radharcra - a mhalairt ar fad, bhainidís úsáid as timpeallachtaí i nDeisceart na hEorpa a bhí cosúil le Iar-Dheisceart na Stát Aontaithe, ar nós na hAndalúise sa Spáinn, na Sairdíne nó réigiún Abruzzo san Iodáil. Ó bhí aisteoirí breise ón Spáinn agus ón Iodáil ar fáil go saor, ba mhinic a roghnaítí téamaí a bhí oiriúnach do theanga is do chultúr na n-aisteoirí seo: réabhlóid Mheicsiceo, mar shampla, nó ionradh na mbligeard Meicsiceach thar teorainn.
Stíl na Scannánaíochta.
Ar dtús, bhí Iodáilis á labhairt ar na scannáin seo (cé gur ghnách na scannáin a athghuthú - a dhubáil - as Béarla le haghaidh an mhargaidh idirnáisiúnta). Ní chaití mórán airgid leo, agus bhí "íostachas" ag baint leis an obair scannánaíochta go léir, mar a bheifí ag iarraidh loinnir an laochais a bhaint de choincheap an Iarthair Fhiáin go léir. 
"Tierra Brutal".
Ba é "Tierra Brutal" - (Spáinnis: "An Tír Bhrúidiúil") - an chéad scannán den chineál seo a rinneadh, thiar sa bhliain 1961. Íorónta go leor ní raibh lámh ag Iodálach ar bith i ndéanamh an scannáin. Comhléiriú Sasanach-Spáinneach a bhí ann. Ba é an stiúrthóir Sasanach Michael Carreras a bhí i mbun na scannánaíochta, agus maidir leis na príomhpháirteanna, tháinig na haisteoirí fir as na Stáit Aontaithe (Richard Basehart agus Alex Nicol), agus ba amhránaithe tíre as an Spáinn an bheirt bhan (Paquita Rico agus María Granada).
Sergio Leone - máistir an tseánra.
Is é Sergio Leone an stiúrthóir is tábhachtaí a rinne scannáin faoin Iarthar Fiáin san Iodáil. Tá clú agus cáil ar an trí cinn a rinne sé sna blianta 1964-66: "A Fistful of Dollars" ("Dornán dollar"), "For a Few Dollars More" ("Ar son cúpla dollar eile"), agus "The Good, the Bad, and the Ugly" ("An Fear Maith, an Drochfhear, agus an Fear Míofar"). Tugtar "tríológ na ndollar" ar an tsraith seo go minic. Murab ionann agus na scannáin eile den chineál sin, bhí buiséad ard ag an gceann deireanach acu - chaith Leone breis is milliún dollar á dhéanamh. Ba é Clint Eastwood a rinne an phríomhpháirt sa trí scannán, agus ba é Ennio Morricone a chum an ceol.
Robert Schumann. Ba chumadóir Gearmánach é Robert Schumann (Zwickau, 8 Meitheamh, 1810 - Endenich, Bonn, 29 Iúil, 1856) sa Ré Rómánsúil agus ceann de na ceoltóirí is mó cáil sa chéad leath den naoú haois déag. Léirigh sé in a shaol agus agus ina a obair nádúr an rómánsachais, fillte i gcónaí i bpaisean, i ndráma agus, sa deireadh, i dtragóid.
Réabhlóid Mheicsiceo. Tugtar réabhlóid Mheicsiceo ar na cathanna a bhí á gcur ag faicsin éagsúla ar a chéile i Meicsiceo ón mbliain 1910 go lár na bhfichidí. Ar dtús, d'éirigh Francesco Madero amach in aghaidh Porfirio Díaz, a bhí ina dheachtóir ar an tír ón mbliain 1876 i leith. D'éirigh le Madero deireadh a chur leis an "bPoirfiriacht" ("Porfiriato"), mar a thugadh na Meicsicigh ar chumhacht Porfirio Díaz, nó d'fhág Porfirio slán ag an tír sa bhliain 1911 le deireadh a shaoil a chaitheamh i bPáras. 
Níor tháinig deireadh leis an réabhlóid, áfach. A mhalairt ar fad d'iompaigh an réabhlóid ina cogadh cathartha idir a lán dreamanna polaitiúla cosúil leis na sóisialaigh, na hainrialaithe, na liobrálaigh, na pobalóirí agus lucht cosanta na scológ. 
Bhí na dreamanna in ann bunreacht nua a dhréachtú don tír sa bhliain 1917, ach níorbh é sin deireadh na réabhlóide go fóill. Glactar leis go coitianta gur chuir an bhliain 1920 clabhsúr ar an réabhlóid, ach bhí ceannaircí beaga polaitiúla in áiteanna ina dhiaidh sin féin, go háirithe cogadh na gCristeros sna blianta 1926-1929.
De thoradh na réabhlóide, tháinig Páirtí na Réabhlóide Institiúidí ar an bhfód, páirtí a bunaíodh sa bhliain 1929 (san am sin, is é an t-ainm a thug an páirtí air féin ná Páirtí Náisiúnta na Réabhlóide; hathraíodh ainm an pháirtí sa bhliain 1946) agus a choinnigh an chumhacht go léir sa tír go dtí an chéad olltoghchán saor sa bhliain 2000.
Eoghan Ó Néill. Iriseoir, craoltóir agus tráchtaire as Béal Feirste is ea Eoghan Ó Néill a bhí ina eagarthóir ar Nuacht24, seirbhís a bhunaigh sé sa bhliain 2009. Is eagarthóir nuachta freisin é ar Raidió Fáilte i mBéal Feirste. Tá go leor taithí aige mar iareagarthóir ar Lá Nua agus mar iaririseoir le BBC Uladh. 
Gairm.
As ceantar Bhóthar na bhFál ó dhúchas Eoghan Ó Néill. 
Bhunaigh Eoghan Ó Néill agus a chara Gearóid Ó Cairealláin nuachtán seachtainiúil Gaeilge Preas an Phobail i 1981. 
Ó 1984 ar aghaidh, foilsíodh an nuachtán go laethúil faoin teideal Lá.
Bhunaigh siad stáisiún raidió Gaeilge Raidió Feirste an bhliain dar gcionn, stáisiún a bhí ag craoladh gan cheadúnas go dtí 2006, tráth a athbhaisteadh Raidió Fáilte air.
In 2008, bhunaigh Eoghan Ó Néill an nuachtán ar líne Nuacht24.com, seirbhís nuachta ar líne a bhí ceannródaíoch ag an am sin.
Chomh maith le neart ardán eile, is aoichainteoir rialta é an Niallach ar Nuacht RTÉ.
Duaiseanna.
Bronnadh gradam ar an Niallach mar Iriseoir na Bliana ag Gradam Cumarsáide an Oireachtais in 2009 agus 2011. 
Bronnadh Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais 2023 air "as téagar, substaint agus sárchaighdeán a shaothair sna meáin chumarsáide thar na blianta".
Anraí Joy Mac Reachtain. Ba dhéantúsóir cadáis agus thionsclóir, Phreispitéireach, Éireannach radacach, agus ball bunaidh, mar aon le Theobald Wolfe Tone, James Napper Tandy, agus Robert Emmet, Cumann na nÉireannach Aontaithe é Anraí Joy Mac Reachtain (Béarla: Henry Joy McCracken) (31 Lúnasa, 1767 - 17 Iúil, 1798) .
Rugadh agus tógadh Anraí i mBéal Feirste, deartháir an athchóiritheoir sóisialta, Máire Ann Nic Reachtain ab ea é. Ina luath-óige, léirigh sé suim sa pholaitíocht radacach, agus chuaigh sé isteach san eagraíocht Cumann na nÉireannach Aontaithe sa bhliain 1795, agus go tapa dírigh na húdaráis Rialtais air. Thaistil sé go rialta ar fud na tíre ag earcú ball nua don Chumann agus a leasa gnó úsáidte aige mar chlúdach. Gabhadh é i nDeireadh Fómhair na bliana 1796 agus cuireadh é i bPríosún Chill Mhaighneann i mBaile Átha Cliath.
Salm 23. San 23ú Salm (Uimhriú Gréagach: salm 22) sa Bhíobla Eabhraise / Sean-Tiomna, téacs naofa na Críostaíochta, déanann an scríbhneoir (Dáibhí) cur síos ar Dhia mar a Aoire. Mar an Aoire, cosnóidh Sé, soláthróidh Sé, agus treoróidh Sé sinn, dar leis an údar. Má tá daoine áirid i mbaol ó namhaid láidre, creideann críostaithe go gcosnóidh Dia iad; má táthar i mbaol gorta, cuirfidh Dia go leor bia ar fáil. Síleann críostaithe fosta go seolann agus treoraíonn Dia daoine chuig áit shábháilte, ina mbíonn an saol go flúirseach. Go minic cóiríodh an téacs, ar a bhfuil an-mheas ag Giúdaigh agus Críostaithe araon, le ceol.
Leagan Gaeilge na hÉireann "agus Gaeilge na hAlban i gcló Iodálach".
1
2 
3 
4 
5 
6