Trelis/gawiki huggingface dataset:
Ríthe na Mumhan. Bhí Ríthe na Mumhan i réim ó bhunús Ríocht na Mumhan le linn na hIarannaoise go dtí an ard-mheánaois. De réir seanchas na nGael, inste mar shampla i Leabhar Gabhála na hÉireann, ba é Bodhb Dearg na dTuath Dé Danann an rí is luaite. Thug na Dáirine (aitheanta fosta mar an Chorca Laidhe agus Uí Eidirsceoil sa lá atá inniu ann) roinnt luathríthe, Cú Raoi san áireamh. De réir "Cath Maige Mucrama", thit na hÉarainn i léig sa 2a haois AD agus tháinig na Deirgtine, sinsir na nEoghanacht, i gceannas. Le linn an ama seo, ba chuid den Leath Mhogha é an cheantar úd, agus an chuid eile den tír, an Leath Choinn, go formhór faoi cheannas na gConnachta.
Nuair a cailleadh Osraí san oirthear, ceapadh Caiseal mar phríomhchathair na Mumhan ag na hEoghanachta. Bhí an chlann seo i gceannas kindred ruled gan aon bhriseadh go dtí an 10ú haois. Cé go raibh muintir Uí Néill i gceannas mar the Ard-Ríthe na hÉireann le linn an ama seo, sár-iomaitheoirí ab ea beirt Eoghanacht ar a laghad, Cathal mac Finguine agus Feilimí mac Criomhthainn.
Ba iad clanna Eoghanacht Chaisil (Uí Shúilleabháin agus Mic Cárthaigh mar ionadaithe), Eoghanacht Ghleanndamhnach (Uí Chaoimh) agus Eoghanacht Áine (Uí Chiarmhaic) na géaga is mó le rá sa treibh úd. Scaoileadh a leis a ngreim cumhachta ámh nuair a tháinig Brian Bóramha den Dál gCais chun cinn, a thóg clann Uí Bhriain isteach mar ríthe na Mumhan. Ag an am gcéanna, Munster had to contend with the Normannaigh. 
Sa deireadh, tháinig an ríocht chun críche nuair a scaradh í (críochdheighilt na Mumhan) and bunaíodh ríochtaí na Tuamhan, Deasumhan agus Urumhan. Tháinig an chéad dá cheann chun críche in am trátha sa 16ú haois, le bunú Ríocht na hÉireann, nuair a ceapadh na hiar-ríthe ina dTiarnaí na hÉireann. Bhí roinnt iarrachtaí chun cumhacht Ghaelach sa Mhumhain a athbhunú, amhail is ag Finghin Mac Cárthaigh agus Domhnall Cam Ó Súilleabháin Bhéara, ach theip orthu.
Ríthe stairiúla Caisil, na hIarmhumhan agus na Mumhan.
Ní raibh i ndáiríre fíor-ríthe na Mumhan ann go dtí an 7ú haois, nuair a briseadh an Chorca Laidhe as cumhacht, am éigin tar éis dóibh a ngreim ar an Osraí a chailleadh. Dá bharr, ní féidir a rá ach gur ríthe Caisil, na hIarmhumhan nó na nEoghanacht iad an chéad chúig rí is fiche ainmnithe thíos. Ba é Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh an t-aon eisceacht amháin, an chéad Eoghanacht ar leath a thionchar laistigh den Mhumhain, ach bhí an Iarmhumha fós ina mórcomhrac in éadan Caisil le linn a réimse, agus níl ar eolas ach beagán faoina chomharbaí roimh Chathal mac Finguine.
Le linn an ama seo fosta, bhí clanna neamhspleácha "Uí Fiodhghinte" agus Uí Liatháin faoi mhaise. Is dócha go ndearnadh iarracht san 8ú haois a gcuid bunúis a athrú chun iad a thabhairt isteach leis na hEoghanachta. D'éirigh leo comhghuaillíocht a dhéanamh leis na hUíbh Fiodhghinte, rud a bhí chun tairbhe na nEoghanacht, ach fágadh Uí Liatháin ar leaththaobh, rud nach fios an fáth.
Clanna:
Siadaí na bhfíochán fuilghinte agus liomfóideach. Is éard is siadaí na bhfíochán fuilghinte agus liomfóideach nó siadaí na n-urchóidí fuilghinte agus liomfóideacha ann ná siadaí a chuireann isteach ar fhuil, smior, limfe, agus ar an chóras limfeach. Toisc go bhfuil dlúthbhaint ag na fíocháin seo go léir tríd an gcóras imshruthaithe agus leis an gcóras imdhíonachta, is minic a théann galar a théann i bhfeidhm ar cheann amháin i bhfeidhm ar na cinn eile freisin, ionas go bhféadfadh miailiomadú agus limfiomadú (agus dá réir sin na leoicéime agus na liomfómaí) a bheith ina bhfadhbanna dlúthghaolmhara agus forluiteacha. 
Cé go bhfuil siad neamhchoitianta i siadaí soladacha, is cúis choitianta leis na galair seo trasghluaiseachtaí crómasómacha. Is gnách go mbíonn cur chuige difriúil mar thoradh air seo i ndiagnóisiú agus i gcóireáil na n-urchóidí haemaiteolaíocha. 
Is urchóidí haemaiteolaíocha iad neoplasmaí haemaiteolaíocha ("ailse"), agus is gnách go mbíonn speisialtóirí sa haemaiteolaíocht agus / nó oinceolaíocht i mbun a gcuid cóireála. I roinnt ionad bíonn "haemaiteolaíocht / oinceolaíocht" ann mar fhospeisialtacht aonair den leigheas inmheánach agus i gcásanna eile meastar gur rannáin ar leithligh iad (tá oinceolaithe máinliachta agus radaíochta ann freisin). Níl gach neamhord haemaiteolaíoch urchóideach ("ailseach"); féadfaidh haemaiteolaí na riochtaí fola eile seo a bhainistiú freisin. 
D’fhéadfadh go dtiocfadh na hurchóidí haemaiteolaíocha ó cheachtar den dá mhórcheall-línte fola : miailóideach agus liomfóideach. Is gnách go dtáirgeann an cheall-líne mhiailóideach granalaicítí, eiritricítí, trombaicítí, macrafagaigh, agus maisticítí ; táirgeann an líne cealla liomfóideach B, T, NK agus cealla plasma. Tagann liomfómaí, leoicéime limficíteach, agus mialóma ón líne liomfóideach, cé go bhfuil bunús mialómach ag géarleoicéime mhiailigineach agus leoicéime mhiailigineach ainsealach, agus ag na siondróim mhiailiomadaíocha.
Cogadh Chomharbas na Spáinne. Tharla Cogadh Chomharbas na Spáinne, 1701–1714, nuair a d’éag Séarlas II ar 1 Samhain 1700, a bhí ina rí ar an Spáinn.
Chuir "Síocháin Utrecht" deireadh le Cogadh Chomharbas na Spáinne.
Ailse bhonncheallach. Is cineál ailse chraicinn, go coitianta ag teacht ar an aghaidh, í ailse bhonncheallach.
Cheers. Clár teilifíse Meiriceánach is ea Cheers (30 Meán Fómhair, 1982 – 20 Bealtaine, 1993).
Frasier. Clár teilifíse Meiriceánach is ea Frasier (16 Meán Fómhair, 1993 – 13 Bealtaine, 2004).
Everybody Loves Raymond. Clár teilifíse Meiriceánach is ea Everybody Loves Raymond (13 Meán Fómhair, 1996 – 16 Bealtaine, 2005).
Blackadder. Clár teilifíse Briotanach is ea Blackadder (15 Meitheamh 1983 – 2 Samhain 1989).
Errol Spence Jr.. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Errol Spence Jr., a rugadh ar 3 Márta, 1990 san tOileán Fada.
Yuriy Nuzhnenko. Dornálaí Úcránach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Yuriy Nuzhnenko, a rugadh ar 2 Meitheamh 1976 i gCív.
Joshua Clottey. Dornálaí Gánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Joshua Clottey, a rugadh ar 6 Deireadh Fómhair, 1977 in Accra.
Nad Froích mac Cuirc. Rí na Mumhan den 5ú haois ba ea Nadh Fraoigh mac Coirc (Sean-Ghaeilge Nad Froích mac Cuirc). Sinsear díreach ba ea é de thrí ghéag de chiorcal laistigh na nEoghanacht, as ar tháinig beagnach gach rí na Mumhan ón 5ú go dtí an 10ú haois.
Beatha.
Mac ba ea Nadh den rí leathstairiúil, Conall Corc mac Lughaidh, bunaitheoir Caisil, agus Aoibhinn iníon Aonghasa Bhoilg, rí Corca Laidhe (Uí Eidirsceoil). 
Insítear san Leabhar Muimhneach an fáth gurbh é Nadh Fraoigh a tháinig i gcomharbacht ar a athair. Bhí fís ag Aoibhinn an chéad oíche a luigh sí leis an rí: : 
Bhí fís Eile aici:
De réir an Leabhair Mhuimhnigh, bhí beirt bhan chéile agus ceathrar iníonacha aige: : 
Ní fhaightear sna hanála eolas ar bith maidir lena réimse, ach amháin go n-insítear sa Sioncronachtaí Laud go raibh sé i gcoróin le dhá bhliain is fiche. Tháinig a mhac Aonghas i gcomharbacht air timpeall na bliana 453.
Bebe Neuwirth. Is aisteoir Meiriceánach í Beatrice "Bebe" Neuwirth a rugadh ar an 31 Nollaig, 1958 i Newark, New Jersey.
David Hyde Pierce. Is aisteoir Meiriceánach é David Hyde Pierce a rugadh ar an 3 Aibreán, 1959.
Isaac Herzog Óg. Uachtarán ar Stát Iosrael is ea Isaac Herzog Óg (a rugadh ar 22 Meán Fómhair 1960 i dTel Aviv).
Is mac le iar-Uachtarán Stát Iosrael é, an Ginearál Chaim Herzog (1918-1997), a rugadh i mBéal Feirste. Is garmhac leis an iar-Príomhraibí Iosrael é, Isaac Herzog (1888-1959), a bhí ina raibí i mBéal Feirste agus Baile Átha Cliath; tugadh an "Sinn Féin Rabbi" air sna 1910idí-1920idí.
Is iar-Aire agus iar-Chathaoirleach ar Pháirtí an Lucht Oibre é. Bhí sé ina chomhalta den Knesset idir 2003 agus 2018.
I mí an Mheithimh 2018 toghadh é mar Chathaoirleach ar Ghníomhaireacht Ghiúdach Iosrael, agus mar uachtarán ar Iosrael sa bhliain 2021.
Saol.
Muintir.
Is garmhac leis an Raibí Yitzhak HaLevi (Isaac) Herzog (1888-1959) agus mac leis an nGinearál Chaim Herzog (1918-97) é. An séú hUachtarán ar Stát Iosrael (1983-93) ab ea Chaim Herzog, a rugadh i mBéal Feirste agus a tógadh i mBaile Átha Cliath é.
Bhí Isaac Herzog Mór ina Ard-Raibí na hÉireann idir 1921 agus 1936. Duine a bhí go láidir i bhfabhar an phoblachtachais Éireannaigh agus a raibh Gaeilge líofa aige, thugtaí "Raibí Shinn Féin" air ar feadh tamaill áirithe agus bhí Cearbhall Ó Dálaigh ina chara ag Chaim Herzog i laethanta a óige. Bhí Isaac Herzog Mór ina Ard-Raibí Aisceanásaíoch ar an bPalaistín ó 1936 go 1948 agus ina Ard-Raibí ar Iosrael ina dhiaidh sin go dtí go bhfuair sé bás.
Tús a shaoil.
Sa bhliain 1960 i dTel Aviv a rugadh Isaac Herzog Óg. Chaith sé cuid dá óige i Nua-Eabhrac, tráth a bhí a athair ina Ambasadóir chun na Náisiún Aontaithe (1975-78). Fuair sé céim sa dlí ó Ollscoil Tel Aviv agus chuaigh sé isteach sa ghnólacht dlí Herzog, Fox &amp; Neeman (i measc na ngnólachtaí dlí is mó le rá in Iosrael, a chomhbhunaigh a athair sa bhliain 1972).
Ar nós a athar, bhí Isaac Óg ina pholaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre Iosrael. 
Polaitíocht.
Bhí Isaac Óg ina bhall den Knesset idir 2003 agus 2018 agus go leor uaireanta ina Aire sna blianta sinː 
Bhí Isaac Óg ina ina chathaoirleach ar Pháirtí an Lucht Oibre Iosrael ó 2013 go 2017, agus ina chomhchathaoirleach ar an Aontas Síónach ó 2014 go 2017. Bhí sé ina Cheannaire ar an bhFreasúra ó 2013 go 2018.
Sa bhliain 2018 a toghadh ina chathaoirleach ar an An nGníomhaireacht Ghiúdach d’Iosrael é agus dhírigh sé ar an mbearna idir an bpobal Giúdach agus Stát Iosrael a líonadh.
Uachtarán.
Ar 2 Meitheamh 2021, toghadh Herzog Óg ina Uachtarán ar Stát Iosrael, le dul in oifig ar an 9 Iúil 2021. 
Bhuail sé Miriam Peretz 87 go 26 i vóta an Knesset ar cé atá le bheith ina chéad Uachtarán eile. Sheas an bheirt acu mar iarrthóirí neamhspleácha.
Ríthe na Mí. I nÉirinn na meánaoise, de Chlann Cholmáin, géag Uí Néill, ba ea Ríthe na Mí. Bhí roinnt acu ina nArd-Ríthe na hÉireann. Tar éis briseadh na ríochta sa 12ú haois, cuireadh an ruaig ar a rítheaghlach, Uí Maoil Seachlainne, agus lonnaigh suas ar bhruach oirthir na Sionainne. Faightear uaisle na nGael agus an ainm úd acu chomh déanach is na 1690idí, cé gur chaill suas a gcuid cumhachta tamall fada roimhe sin. 
Bhí Ríocht na Mí féin ann ón luath-ré stairiúil ar a laghad. D'fhéadfadh é gur den "Dál Messin Corb" a tháinig na ríthe, agus a rítheaghlach 'sacu, Uí Garrchon, ina Ríthe na Laighean. Óna 400idí ar aghaidh ámh, cuireadh an ruaig orthu as a dtír dúchais i dtuaisceart na Laighean agus thar Sléibhte Chill Mhantáin ag Uí Néill.
Anne Meara. B'aisteoir agus fuirseoir Gael-Mheiriceánach í Anne Meara a rugadh ar an 20 Meán Fómhair 1929 i Brooklyn, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 23 Bealtaine 2015. D'oibrigh sí le Jerry Stiller, a fear céile, faoi ainm Stiller and Meara. Is é a mac an t-aisteoir Ben Stiller.
Brian Dennehy. B'aisteoir Gael-Mheiriceánach é Brian Manion Dennehy a rugadh ar an 9 Iúil, 1938 i mBridgeport, Connecticut agus a fuair bás ar an 15 Aibreán, 2020.
José Antonio Rivera. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea José Antonio Rivera, a rugadh ar 7 Aibreán, 1973 i bhPhiladelphia de shinsearacht Phortó Ríceach.
Ríocht na Mí. Ríocht in Éirinn ón 1d go 12ú haois AD ab ea Mí (Sean-Ghaeilge: Mide). Mar is léir óna hainm, "mí, meán", suite i lár na tíre a bhí sí.
Ag a fairsinge is mó, bhí inti Contae na Mí agus Contae na hIarmhí go léir, agus codanna de chontaetha Cabháin, Bhaile Átha Cliath, Chill Dara, Longfort, Lú agus Uíbh Fhailí.
Stair.
Deirtear de réir sean-nóis gur bunaíodh an Mhí sa chéad aois ag Túathal Techtmar. Luath-rítheaghlachv sa cheantar ab ea "Uí Enechglaiss". De réir fhianaise ar cloch oghaim duit raibh ó dheas den Bhaile Shláine, bhí siad i gceannas ann. I dteannta le hUí Fhailí agus Uí Bairrche, ball desna Laigin ab ea iad, ach b'fhéidir fosta go raibh gaol acu leis na "hIverni". I rith na luath-6ú haoise, cuireadh an ruaig orthu ag Uí Néill as a dtír dhúchais i gCill Dara agus thar Sléibhte Chill Mhantáin. Go déanach sa ré stairiúil, bhí Uí "Enechglaiss" suite san tInbhear Mór agus mórthimpeall air.
I nÉirinn ná meánaoise, de Chlann Cholmáin a bhí Ríthe na Mí, géag de chlann Uí Néill. Bhí roinnt acu ina nArd-Ríthe na hÉireann. 
I ndiaidh Ionradh na Normannach, bhronn Henry II Shasana, ina cáilíocht mar Thiarna na hÉireann, an ríocht ar Hugo de Lacy sa bhliain 1172, faoin teideal Tiarnas na Mí. Díbríodh Uí Mhaoil Sheachlainn siar agus lonnaigh siad ar bhruach oirthir na Sionainne.
Cúige agus deoise.
Meastar gur Cúigí na hÉireann ab ea an Mhí, i dteannta le Connachta, Laighin, Mumhain and Uladh. Tá teoranta an-chosúil leis an ríocht ag Deoise na Mí, bunaithe ag Sionad Ráth Bhreasail sa bhliain 1111.
Féach freisin.
Críocha an lae inniu:
Dál Birn. Ainm fine is ea Dál Birn, a thagraíonn do shliocht Loegaire Birn Buadach, sliocht oidhreachtúil Ríocht na nOsraí in Éirinn.
Stair.
Mhaígh ríthe agus tiarnaí dúchasacha Osraí gurbh de shliocht an rí den dara haois, Laoghaire Birn Buadach mac Aonghasa Osraithe, iad. Tá clanna dá shliocht fós ann sa lá atá inniu ann. Tháinig an buafhocal "Dál Birn" slán ad teacht ainmneacha sloinne go Éirinn, agus feictear é i bhfoinsí suas go dtí an dóú haois déag.
Ar feadh thréimhse dhá chéad bliain ón 5ú haois déanach ar aghaidh, bhí an Dál Birn curtha as coróin ag a mbráithre agus a gcomhghuaillithe, an Corca Laidhe. Insítear gur maraiodh roinnt ríthe na Corca Laidhe ag Osraí dúchasach siar tháinig an Dál Birn i gceannas ar ais. 
Bhí sliochtaigh an Dáil Bhirn fós i gceannas san Osraí i ndiaidh ionradh na Normannach ar Éirinn, agus Mhic Giolla Phádraig mar thiarnaí in Osraí Uachtarach.
Foinsí.
Faightear an t-ainm nó a mhacasamhail i roinnt foinsí Éireannacha na meánaoise, san áireamh:
Síol Dáil Bhirn.
Clanna.
I dteannta le ríthe dúchasacha Osraí, tá roinnt teaghlach eile sonraithe ón Dál Birn:
Laoghaire Birn Buach. Dara rí an Osraí tar éis bhás a athar, Óengus Osrithe, ab ea Laoghaire Birn Buach (Sean-Ghaeilge Lóegaire Birn Búadach), fl. 1d nó 2a haois AD.
Ainmnithe as Laoghaire a bhí an Dál Birn, a bhí i gceannas san Osraí go dtí ionradh na Normannach, agus a bhí fiú fós ina thiarnaí talún i nOsraí Uachtarach go dtí bás Bernard FitzPatrick, 2a Barún Bhaile an Caisleán sa bhliain 1937.
Géarchéim an Choinscríofa (Éire, 1918). Tharla Géarchéim an Choinscríofa in Éirinn sa bhliain 1918. I ndiaidh Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, chuaigh an náisiúnachas Éireannach chun géire, agus bagairt an choinscríofa ag dul i bhfeidhm ar an tír. Rinneadh radacú ar mheon na nÉireannach mar sin.
Chuir an Ghearmáin tús le hionsaí ollmhór ar an bhFronta Thiar ar 21 Márta 1918 ("Ionsaí an Earraigh"). Agus tuairiscí scanrúla os a gcomhair ón bhFrainc, mhol comhaireacht cogaidh na Breataine an coinscríobh a shíneadh go hÉirinn (bhí an coinscríobh i bhfeidhm sa Bhreatain ó 1916 ar aghaidh). Tharla cliseadh Chomhdháil na hÉireann in Aibreán 1918 ag an am céanna 
Na hImeachtaí.
Go háirithe, thacaigh an Eaglais Chaitliceach go díograiseach leis an ngluaiseacht frithbheartaíochta. Dé Domhnaigh an 21 Aibreán shínigh beagnach dhá mhilliún duine an gealltanais frithchoinscríofa taobh amuigh de gheataí eaglaisí. Léirigh sé seo go raibh pobal na hÉireann ag dul i gcoinne an chogaidh ag an am sin. 
Cé gurb é Páirtí Parlaiminteach na hÉireann is mó a chur i gcoinne an Bhille i Westminster, ba é Sinn Féin a rinne an cáineadh ba ghlóraí faoin bhfeachtas i gcoinne an choinscríofa agus chuaigh siad i bhfeidhm ar go leor de mhuintir na tíre.
Cos ar bolg an stáit.
Chuaigh lucht na gluaiseachta náisiúnta le chéile chun cur in aghaidh an choinscríofa. Ach nuair a thosaigh siad ag déanamh agóide, ní raibh cúl ar an Rialtas ach iad a chaitheamh i bpríosún. Mar shamplaː
Iarmhairtí.
Ba chor cinniúnach í Géarchéim na Coinscríofa i Stair na hÉireann agus dóibh uile a bhí bainteach léi an am sin.
Mayotte. "Départment" thar lear agus réigiún de chuid na Fraince is ea Mayotte (, IPA: |majɔt|; Shimaore: "Maore") nó Départment de Mayotte go hoifigiúil. Cuimsíonn sé Grande-Terre (nó Maore), an t-oileán is mó, agus Petite-Terre (nó Pamanzi), oileán níos lú, chomh maith le roinnt oileán beag thart timpeall ar an dá phríomhoileán. Is cuid d'oileánra Chamóra é Mayotte, agus é suite i dtuaisceart Chanáil Mhósaimbíc san Aigéan Indiach.
Tá 279,471 duine ina gcónaí in Mayotte de réir meastacháin oifigiúil i mí Eanáir, 2020. Is é Mamoudzou ar Grande-Terre an chathair is mó agus suíomh an rialtais.
Breasal mac Ailealla. Luath rí Uí Liatháin ab ea Breasal mac Ailealla Thassaigh (Meán-Ghaeilge Bressal mac Ailello Thassaig), a d'fhéadfadh fosta a bheith ina Rí na Mumhan.. Banríon Laoghaire mhic Néill, Ard-Rí na hÉireann, ab ea a dheirfiúr, Angias.
Sinsear mhuintir Uí Thassaigh, clann thábhachtach Uí Liatháin, ab ea a athair.
Angias. Bean chéile Laoghaire mac Néill, Ard-Rí na hÉireann, ab ea Angias nó Angas, iníon Ailealla Tassaigh mhic of "Eochada" Liathán. Máthair Lughaí mhic Laoghaire, Ard-Rí féin i n-am, ab ea í.
Breasal mac Ailealla, a d'fhéadfadh bheith ina Rí na Mumhan, ab ea a deartháir. Bhí a muintir, Uí Liatháin, i gceannas i ndeisceart na tíre, agus gníomhach Bhreatain fosta.
Feictear Angias in the "Vita tripartita Sancti Patricii", ina impíonn sí Naomh Pádraig go n-éirí a mac fós sa bhroinn ina Ard-Rí High King of Ireland.
Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh. Rí na Mumhan den Eoghanacht Chaisil ba ea Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh (Meán-Ghaeilge Faílbe Flann mac Áedo Duib) (bás 639). Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Chathal mac Aodha Flainn Chathrach den Eoghanacht Ghleanndamhnach sa bhliain 628. Deartháir óg an iar-rí, Finghin mac Aodha Dhuibh (bás 618) ba ea é.
Beatha.
Sa bhliain 629, throid Failbhe Cath Carn Fhearaígh (Contae Luimnigh) in éadan Ghuaire Aidhne mhic Cholmáin (bás 663) de chlann Uí Fiachrach Aidhne na gConnacht. Bhí Guaire i gceannas ag barr thionchar Uí Fhiachrach i ndeisceart na Connacht, agus rinne sé iarrachtaí críocha sa Tuadhmhumhain caillte acu. Bhuaigh Failbhe an cath agus cuireadh an ruaig ar Ghuaire. Maraíodh a chomhghuaillí Conall mac Maoil Dhuibh de chlann Uí Maine agus go leor tiarnaí na gConnacht. Molann Byrne gurbh as an gcath seo amach a thosaigh leathadh na nDéise i gContae an Chláir isteach.
Cath Átha Goan, troidte sa bhliain 636 ar mhaigh thiar na Life a bhí an t-imeachtaí tábhachtach eile a thalra i rith a réimse. Thug sé a thacaíocht d"'Fhaolán mac Colmáin" (bás 666) de chlann Uí Dúnlainge in éadan Chriomhthainn mhic Aodha de chlann Uí Mháil, rí na Laighean. Chuir Failbhe agus Faolán iad féin i bpáirt le Conall Guthbhinn mac Suibhne (bás 637) na na Mí. Bhuaigh siad agus maraíodh Criomhthann. De réir leabhráin Muimhneaigh, d'íoc Failbhe cáin na Laigean do mhuintir Uí Néill, ach diúltaíonn Byrne dó seo mar bholscaireacht Mhuimhneach, chun Leath Mhogha a mhaíomh.
Clann agus shliocht.
Bhíodh aithne ar shliocht Fhailbhe mar Clann Failbhe den ghéag Chaisil. Níos deireanaí, thugtaí Mhic Cárthaigh orthu, i gceannas sa Deasmhumhain, chomh maith leis na barúntachtaí Cairbrigh, Tiarna Mhúscraí agus Dúiche Ealla.
Rí na Mumhan fosta ba ea a mhac "Colgú mac Faílbe Flaind" (bás 678).
Foinsí.
Luaitear Failbhe Flann i leabhair éagsúla den sraith scéalta "Sister Fidelma Mysteries" le Peter Tremayne (Peter Berresford Ellis), mar athair an bhleachtaire eapainmnigh.
Apeirogon. Úrscéal de chuid Colum McCann, foilsithe sa bhliain 2020 is ea Apeirogon.
An scéal.
Ficsean polaitiúil atá sa scéal seo, lonnaithe sa mhéanoirthear i bPalaistín/Iosrael. Tá an scéal bunaithe ar beirt fhir, Palastíneach agus Iosraelach.Eascráionn nasc láidir eatarthu de bharr bás a dhá hiníonacha, páiste amháin lámhaithe ag saighdiúir iosraelsach san Bhruach Thiar agus an chailín eile mairithe ag pléasc féinmharfach.
Tar éis seacht mbliana mar chéimigh agus bás a iníon chaitheann Bassam, an Palastíneach bliain i Sasana ag déanamh staidéar ar an uileloscadh agus in ainneoin chuile rud bíonn tuiscint aige do chás na hIosraelaithe. Ar an taobh eile, tá comhbhá ag Rami, an Iosraelach, do chás na bPalaistíneach. Bíonn tionchar mór ag a bhean chéile agus a athar cleamhnais ar tuairimí Rami. Taistlíonn an bheirt an domhan mór ag cur a scéalta i láthair. Is ar an gcaidrimh seo ata an scéal bunaithe ach dar ndóigh tá scéal samhlaíoch, cruthaitheach agus fairsing tógtha ar na mbunchlocanna seo. Dár le cuid de na léirmheastóirí dfhéadfadh an scéal cruthaitheach seo tionchar a bheith aige ar todhchaí an Mheánoirthir.
Ríthe na hIarmhumhan. Seo a leanas ríthe na hIarmhumhan:
Michele Piccirillo. Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Michele Piccirillo, a rugadh ar 29 Eanáir 1970 i Modugno, an Iodáil.
Buster Merryfield. B'aisteoir Sasanach é Harry "Buster" Merryfield a rugadh ar an 27 Samhain 1920 i mBattersea, Londain agus a fuair bás ar an 23 Meitheamh 1999.
Roger Lloyd-Pack. B'aisteoir Sasanach é Roger Lloyd-Pack a rugadh in Islington, Londain ar an 8 Feabhra 1944 agus a fuair bás ar an 15 Eanáir 2014.
John Challis. B'aisteoir Sasanach é John Spurley Challis a rugadh ar an 16 Lúnasa 1942. Fuair sé bás ar an 19 Meán Fómhair 2021.
Paul Barber. Is aisteoir Sasanach é Patrick Barber nó Paul Barber a rugadh ar an 18 Márta 1951 i dToxteth, Learpholl. Ba as Siarra Leon dá athair agus is de shinsearacht Éireannach é freisin. Chaill sé a bheirt thuismitheoirí faoin am a raibh seacht mbliana slánaithe aige. Chuir Barber tús lena shaol mar aisteoir le páirt sa seó ceoil úd "Hair" sna 1970idí. Aithnítear é inniu go mór mhór as na rólanna a rinne sé mar Denzil Tulser in "Only Fools and Horses" agus Horse in "The Full Monty".
Marcos Maidana. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Marcos René Maidana, a rugadh ar 17 Iúil 1983 i bProvincia de Santa Fe, an Airgintín.
Kermit Cintron. Dornálaí Pórtó Ríceach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Kermit Cintrón, a rugadh ar 7 Meán Fómhair, 1971 i gCarolina, Pórtó Ríce.
Dejan Zavec. Dornálaí Slóivéanach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Dejan Zavec, a rugadh ar 13 Márta 1976 i dTrdobojci, an Iúgslaiv.
Ríthe Urumhan. Seo a leanas Ríthe Urumhan:
Ríthe Thuamhan. Bhí Ríthe Thuamhan (Gaeilge Chlasaiceach Tuadhmhumhan) i réim ó bhunús na ríochta le linn na meánaoise go dtí an Nua-aois Luath. Oidhreacht Bhriain Bóramha agus Ard-Ríthe dá shliocht ab ea Tuamhain, nárbh fhéidir leo smacht a choimeád ar an Mumhain go léir, agus mar thoradh, b'éigean dóibh an ríocht a chríochdheighilt eatarthu agus a gcéilí comhraic na hEoghanachta sa Deasumhain.
Fuarathas Ríthe na Tuamhan as príomhchlann an Dáil Chais, mar atá an mhuintir Uí Bhriain. Leis na cianta, chur siad díobh dúshláin na Normannaigh, an chlann de Clare san áireamh, chomh maith le coimhlint intíre. Sa deireadh, shocraigh Murchadh Carrach Ó Briain a ríocht a Ghéilleadh agus Athbhronnadh le Ríocht na hÉireann sa bhliain 1543, agus ghlac sé na teidil Barún Inse Uí Chuinn agus Iarla Tuamhan. Is é Conor Myles John O'Brien an barún reatha.
Ríthe na Deasmhumhan. Seo a leanas liosta ríthe na Deasmhumhan. De shliocht Mhic Cárthaigh an chuid is mó dóibh.
Taoisigh Mhic Cárthaigh níos déanaí.
Mhaígh Terence Francis MacCarthy an teideal "Ceann na Fine" Mac Cárthaigh Mór. Ghlac Príomh Aralt na hÉireann leis an maíomh sa bhliain 1992. Sa bhliain 1999, ámh, tarraíódh an t-aitheantas, nuair a nochtadh gur cumadh fianaise ar son an mhaímh. 
I Meitheamh 2009, glacadh aitheantas le Liam Trant MacCarthy (a rugadh 27ú Nollaig 1957) as an Róidéis Theas ó "Garter Principal King of Arms" ag College of Arms i Londain mar sliochtach sinsearach and éilitheor don teideal Mac Cárthaigh Mór. Is é mac Cormac Trant Mhic Cárthaigh (1931-1999) mhic Liam Trant (solicitor) (1894-1967) mhic William Patrick Trant (1853-1901), mhic Daniel as Srugrena agus a mhná chéile Ellen iníon Patrick Trant as Contae Phort Láirge. Feictear an dá ghlúin is sine i nginealach foilsithe ag an iar-Ulster Office of Arms. Foilsíodh ginealach na clainne in "Burke's Irish Landed Gentry" faoin alt "MacCarthy of Srugrena Abbey, Co. Kerry".