Trelis/gawiki huggingface dataset:
An tArtach. Réigiún sa leathsféar thuaidh is ea an tArtach. Níl aon sainmhíniú ann a bhfuil glacadh leis go hiomlán, ach de ghnáth 'sé sin an réigiún ó thuaidh ón gcrannteorainn, nó an réigiún ó ón gCiorcal Artach. 
Tá an réigiún Artach scaipthe trí thíortha éagsúla san Áise, san Eoraip, agus i Meiriceá Thuaidh. Seo iad na tíortha ina bhfuil cuid den chiorcal suite iontu: Ceanada, Na Stáit Aontaithe (Alasca), An Rúis, An tSualainn, An Iorua, An Fhionlainn, An Íoslainn, agus an Ghraonlainn.
Le linn cuid den geimhreadh, ní fheictear ach dorchadas sa Chiorcal Artach ar feadh an lae, agus sa samhradh, ní fheictear ach solas na gréine.
Is réigiún an-fhuar agus an-sneachtúil é an Ciorcal Artach ar ndóigh, inarbh fhéidir a bheith níos lú ná -60°C sa gheimhreadh.
Athrú aeráide.
Tá an tArtach faoi bhrú faoi láthair mar gheall ar an t-athrú aeráide; tá gnáthóga na hainmhithe a bhfuil cónaí orthu sa Chiorcal á chailleadh acu.
Artadachtail. Mamach crúbach, le dhá nó 4 mhéar coise (bíonn an chéad cheann as láthair i gcónaí, an dara is an 5ú ceann beag nó as láthair). Iompraíonn sé a mheáchan ar an 3ú is an 4ú méar a fhoirmíonn an chrúb scoilte.
Artaire. Is éard is artaire ann ná fuileadán sa cholainn a iompraíonn an fhuil ón gcroí go dtí fíocháin na colainne. Tá artairí móra, artairí meánacha is artairí beaga (artairíní) ann. Rialaítear an soláthar fola le matáin mhíne (faoi rialú simpiteach) i mballaí na n-artairí a athraíonn trastomhas na n-artairí. 
Le haois éiríonn ballaí na n-artairí níos righne, agus na hartairí féin stoptha, a bheag nó a mhór, le deascadh saille, cólaistéaróil is eile ionas go gcailltear an rialú is nach soláthraítear dóthain fola (nó ocsaigine) d'orgáin na colainne.
Artairiscléaróis. Téarma cuimsitheach ar chruachan na n-artairí is ramhrú ballaí na n-artairí, de thoradh ar roinnt próiseas paiteolaíoch, is ea artairiscléaróis. 
Is é an próiseas is tábhachtaí ná cruthú aitéaróma, deascadh saille, colaistéaróil is ábhair eile, ar dhromchlaí inmheánacha na n-artairí.
Artairíteas víreasach capall. Ionfhabhtú forleathan víreasach capall a chuireann isteach ar na hartairí go príomha agus a shainítear le fiabhras, breith anabaí, casacht, sileadh sróine, toinnteas dian, agus at na gcos is íochtar an bhoilg. Is neamhghnách an galar é, ach tarchuirtear é trí bhealaí riospráideacha is véinéireacha.
Asáilia. Ainm coitianta ar roinnt speiceas ródaidéandrain. Ní grúpa tacsanomaíochta iad; aicmítear iad i bhfoghéinis éagsúla laistigh den ghéineas "Rhododendron". Tá speicis dhuillsilteacha agus síorghlasa ann.
Asaltú. Sa mhíochaine, díláithriú cnáimhe óna halt ag cnámh eile de bharr fórsa uirthi. Stróictear is déantar damáiste do bhallnaisc taobh istigh is timpeall ar an alt (an capsúl) a cheanglaíonn cnámha cóngaracha le chéile. Cuireann sé seo tús le pian, at is míchuma san alt. Is féidir an chuid is mó de na hasaltuithe a chur ar ais de láimh.
Asamat. Treo réada, tomhaiste i gcéimeanna deiseal tímpeall na léaslíne ón bpointe thuaidh go dtí an pointe ar an léaslíne go hingearach faoin réad. Baintear feidhm as an tomhas seo sa réalteolaíocht, an loingseoireacht, an ghunnadóireacht, agus cásanna eile a bhfuil gá le heolas ar an treo-uillinn chomh maith leis an airde.
Asamtóit. Sa mhatamaitic, líne (líne dhíreach de ghnáth) a ndruideann cuar ina leith. Is féidir é seo a léiriú le graf ina ndruideann an cuar y = 1/x i leith na líne y = 0 nuair a éiríonn x mór: is asamtóit an líne y = 0 sa chás seo.
Asarlaíocht. Creideamh i gcumhachtaí nó eolaíochtaí osnádúrtha, cosúil le draíocht, astralaíocht, ailceimic, diasúnacht, is spioradachas, le cumhacht an duine a mhéadú is é a chosaint ar dhrochfhórsaí, nó leis an todhchaí a réamhinsint. Bhí an t-am ann a bhíodh na heolaíochtaí nádúrtha leathbhainteach le hasarlaíocht, agus na heolaithe faoi amhras de bharr a rúndachta.
Asbheirt. Sa loighic, is éard is asbheirt ann ná aon chonclúid a infeirítear go bailí riachtanach ó na réamhleaganacha, is cuma an fíor na réamhleaganacha nó nach fíor. Mar shampla, is bailí an argóint: Is slánuimhreacha A agus B, agus mar sin is slánuimhir B, ach ní bailí an argóint Is slánuimhir A "nó" B, agus mar sin is slánuimhir B.
Ascaill stua. Spás triantánach i mballa foirgnimh, sonraithe ag cuaire áirse, líne ingearach suas ó thaobh na háirse, is líne chothrománach trí bhuaic na háirse. In ailtireacht an 20ú céad tugtar an téarma céanna ar an bpainéal inlíonta faoi bhun fuinneoige, go minic as ábhar atá difriúil ó ábhar eile an bhalla.
Bordaíol. Is paróiste suite i gContae Laoise é Bordaíol.
An Bhuiríos, Contae Laoise. Is paróiste suite i gContae Laoise é an Bhuiríos.
Caisleán Uí Chonchúir. Sliabh i gContae Laoise is ea Caisleán Chonchúir (407 m).
Achadh Bhó (paróiste sibhialta). Paróiste sibhialta i gContae Laoise is ea Achadh Bhó. Tá cuid den pharóiste i mbarúntacht Chlár Maí Locha agus cuid eile i mbarúntacht Chlann Donncha .
Paróiste Eaglais na hÉireann.
Amhail paróistí sibhialta eile in Éirinn, díorthaíodh paróiste sibhialta Achadh Bhó as, agus síneann sé thar an gceantar céanna le paróiste eaglasta a bhí ann cheana de chuid Eaglais na hÉireann. Mar gheall ar atheagrú na heaglaise, áfach, níl an paróiste eaglasta ann a thuilleadh, agus é cuimsithe isteach i bparóiste Ráth Domhnaigh i nDeoise Chaisil agus Osraí.
Ba bhiocáire de pharóiste Eaglais na hÉireann é an staraí, seandálaí agus topagrafaí, Edward Ledwich ; ceapadh é sa bhliain 1772 agus caithfidh sé gur éirigh sé as sa bhliain 1797 mar ceapadh a chomharba sa bhliain sin.
Séipéal luath-Éireannach.
I luath-eaglais na hÉireann, bhí paróiste ina aonad eaglasta críche bunaithe ar an aonad críche Gaelach ar a dtugtar túath nó ar lonnaíochtaí luath-Chríostaí agus manachúla. I gcás Achadh Bhó, is cosúil go bhfuil an paróiste bunaithe ar aireacht na mainistreach uath-meánaoisí Achadh Bhó
Bailte Fearainn.
Is iad na bailte fearainn atá sa pharóiste ná:
Droim na Ceapaí Airde. Sliabh i gContae Laoise is ea Droim na Ceapaí Airde (483 m).
Ascaltóir. Feiste leictreonach chun sruth díreach (SD) a athrú ina shruth ailtéarnach (SA) le pé minicíocht is mian. Sa chiorcad inti bíonn aischothú, agus is féidir comhbhaill a athrú chun an mhinicíocht a shocrú nó a thiúnadh.
Slí na Bearú. Is raon fad-achair suite i gContae Laoise é Slí na Bearú.
Ascaras. Gné de chruinnphéist sheadánach a fhaightear in óstaigh veirteabraigh, muca is daoine go háirithe. De ghnáth bíonn roinnt i láthair sa stéig bheag, agus na gnéis scartha ó chéile. An baineannach suas le 250 mm ar fhad. Na huibheacha frithsheasmhach, go minic tarchurtha in aoileach.
Sléibhte, Contae Laoise. Is paróiste suite i gContae Laoise é Sléibhte.
Tigh na Coille. Is caisleán suite i gContae Laoise é Tigh na Coille.
Coláiste Muire Cnoc Beag. Is meánscoil suite i gContae Laoise é Coláiste Muire Cnoc Beag (Béarla: "St. Mary's Knockbeg College"). Bunaíodh an scoil sa bhliain 1793. Tá an scoil ar na meánscoileanna is sine in Éirinn. Scoil chónaithe a bhí ann go dtí 2011. Níl ach mic léinn lae ann inniu. Freastalaíonn breis is 350 buachaill ar an scoil. Cáil ar an gcoláiste as a chlár spórt.
Comhairle Contae Laoise. Is comhairle i gContae Laoise í Comhairle Contae Laoise.
Mainistir Achadh Bhó. Ba mhainistir suite i gContae Laoise í Mainistir Achadh Bhó.
Príosún Phort Laoise. Is príosún suite i gContae Laoise é Príosún Phort Laoise.
Pobalscoil Maighean Rátha. Is meánscoil suite i gContae Laoise é Pobalscoil Maighean Rátha.
Asfalt. Iarmhar biotúmanach leathsholadach galú peitriliam, a chruthaítear trí ghalú mall sa nádúr nó driogadh sa tionscal. Dubh nó donn, agus is féidir go mbeidh sé slaodach nó soladach, ag brath ar a chomhdhéanamh is a theocht. Úsáidtear de ghnáth é measctha le hábhar mianrach soladach le aghaidh ábhar dín, déanamh bóthar agus eile. I gcuid de na deascáin nádúrtha bíonn toilleadh maith mianra nádúrtha, mar a fhaightear in Oileán na Tríonóide. Tugtar "biotúman" air freisin.
Asóruaimí. Is rang tábhachtach ruaimí a rinne Peter Griess (1829-1888) den chéad uair in 1861 iad na hasóruaimí. Rugadh sa Ghearmáin é, agus bhí ag obair mar cheimicí grúdlainne i mBurton-on-Trent Shasana ag an am. Bíonn struchtúr móilíneach le dhá adamh nítrigine nasctha le chéile mar seo: -N=N- i ngach ceann acu.
Asp. Nathair nimhiúil Afracach a dtugtar "an cobra Éigipteach" uirthi freisin. Deirtear gur chuir Cléópátra lámh ina bás féin trí iachall a chur ar asp greim a bhreith uirthi.
Aigéad 2-aicéitiolocsaibeansóch. Is é an t-aigéad 2-aicéitiolocsaibeansóch, ar a dtugtar an trádainm aspairín, an tsubstaint ghníomhach i go leor cógas a bhfuil airíonna anailgéiseacha, friteochtaithe agus frith-athlastacha acu.
Tá an t-aspairín éifeachtach mar chóireáil ar chuid mhaith cineálacha mionphéine (tinneas cinn, míostrú, néarailge), athlasadh (mar shampla, i ngalar réamatóideach) agus fiabhras. 
Stair.
Baineadh feidhm as coirt na sailí is plandaí áirithe eile leis na céadta bliain mar leigheas ar fhiabhras creathach. Is é an comhábhar gníomhach sa choirt seo ná sailicin, réamhtheachtaire ceimiceach aspairín. 
Shintéisigh an ceimicí Gearmánach Felix Hoffman (1868-1946), ag obair sa chomhlacht cógaisíochta Bayer, aspairín den chéad uair, ar 10 Lúnasa 1897 i Leverkusen. Ansin comhdaigh bainisteoir Hoffman, an cógaseolaí Gearmánach Heinrich Dreser (1860-1924), an phaitinn ar 6 Márta 1899, agus tugadh "Aspirin" air den chéad uair. 
Iarmhairtí leighis.
Tarlaíonn na hiarmhairtí leighis mar gheall ar a cumas sintéisiú prostaglaindiní (ceimiceáin atá gníomhach go bitheolaíoch, a fhaightear ar fud na colainne) a chosc. Fo-iarmhairt a fhéadfaidh a bheith ar ionghabháil iomarcach aspairín is ea cur fola gastrach. 
Cuireann an t-aspairín bac ar théachtadh na fola, agus ceapadh sna 2000idí go gcabhróidh sí le tarlú trombóise corónaí is ceirbrí a laghdú. Ach is gá aire a thabhairt. 
Ról san ailse.
Ceapadh go raibh ról ag an aspairín i gcosc na hailse colaireictí dóibh siúd a ghlacann dáileog 75mg sa lá, ach is cosúil, leis, nach gcuireann sé le fad saoil an dreama sin a bhfuil ailse cholareicteach orthu cheana féin tar éis don diagnóis tarlú.
Aspergillus. Is éard is Aspergillus ann ná gné fungais a atáirgeann go neamhghnéasach de ghnáth, a mhilleann bia is a chuireann tús le galair i ndaoine.
Aspidistra. Planda ilbhliantúil síorghlas is ea an aspidistra. Is ball den fhine Asparagaceae é i bhfofhine na Nolinoideae. Tá sé dúchasach d'oirthear na hÁise. Na duilleoga, le gais fhada, ubhchruthach leathrúil, a mhaireann cuid mhaith blianta. Na bláthanna clogchruthach le clúdach ar chruth scáth báistí, corcra neamhlonrach. Fásann sé gar don talamh, agus pailníonn seilidí é. Fulaingíonn sé scáth is triomach go maith, agus an-choitianta mar phlanda pota.
Astaíocht leictreamaighnéadach. Bíonn réimsí leictreacha is maighnéadacha forleathan i saol an lae inniu. Gach uair a ritheann sruth leictreach i ngléas ar bith (línte tarchuir, trasfhoirmeoirí, scáileán teilifíse nó aon ghléas teaghlaigh leictreach), de bhrí gur sruthanna ailtéarnacha (SA) ar mhinicíocht 50 Hz a bhíonn in úsáid sa teaghlach (60 Hz sna Stáit Aontaithe), réimsí den mhinicíocht seo a bhíonn sa timpeallacht den chuid is mó. Bíonn minicíochtaí níos mó, is i bhfad níos mó, á tharchur ag mótair leictreacha (suas go dtí na mílte heirts, kHz) agus ag stáisiúin raidió is teilifíse (na céadta kHz, is fiú na milliúin heirts, MHz). Sa chomhthéacs seo, tugtar minicíocht fhíoríseal ar 50 Hz. Iompraíonn na réimsí athraitheacha seo fuinneamh leictreamaighnéadach i bhfoirm toinne, agus tugtar déine na toinne ar an oiread fuinnimh in aghaidh an tsoicind a fhorleathann trí mhéadar cearnach san aer. Laghdaíonn déine na dtonnta seo i gcomhréir leis an bhfad amach ó na sreanga sruthiompartha ar a laghad. Taistealaíonn na tonnta leictreamaighnéadacha ísealmhinicíochta go héasca trí fhíocháin na colainne, agus is féidir leo sruthanna leictreacha a spreagadh sna fíocháin. Ag minicíocht chomh híseal le 50 Hz is na déiní a fhaightear gar do chonduchtóirí ardteannais, ní fiú an téamh a tharlaíonn sna fíocháin a áireamh, agus is imoibriú ar a dtugtar leictreaspreagadh is mó a tharlaíonn. Ach is lú déine na réimse maighnéadaí agus na réimse leictrí sna fíocháin de bharr an nochta seo ná na déiní logánta sa cholainn de bharr bithleictreachas na hinchinne nó an chroí féin. Níl aon eolas, mar sin, ar aon imoibriú tairseachúil a fhéadfaidh tús a chur le drochthoradh sna fíocháin. Mar sin féin tá imní fhorleathan ann, fiú i measc eolaithe is teicneolaithe, go dtarlaíonn a leithéid de dhrochthorthaí — ailse, míchumthaí breithe is eile — de bharr nochtadh fadtréimhseach do na réimsí leictreamaighnéadacha 50/60 Hz, agus tá na húdaráis ag monatóiriú an scéil is ag déanamh taighde air an t-am ar fad.
Astar.  
Ball de ghrúpa mór plandaí atá ilbhliantúil den chuid is mó, ó Mheiriceá, an Eoráise is an Afraic is ea astar. Na bláthchinn cosúil le nóiníní, i gcrobhaingí de ghnáth. Na bláthóga gathacha seachtracha gorm, corcra, bándearg nó bán. Ag bláthú sa bhfómhar nó déanach sa samhradh go minic. Cuid mhaith díobh an-choitianta mar mhaisiúcháin.
Astaróidigh Thraíocha. Is éard atá i gceist le hAstaróidigh Thraíocha 500 astaróideach ar a laghad a bhfuil fithisí acu cosúil le fithis Iúpatair, iad suite 60° os comhair an phláinéid sin is taobh thiar de, mar a bhfuil siad gafa go cobhsaí. Ainmníodh iad as laochra an Íliaid.
Astraláib. Ionstraim ársa ó timpeall 200 RC chun ionaid na Gréine is na réaltaí geala ag dáta is am ar bith a léiriú. Agus í oiriúnaithe le treoracha, bhaintí úsáid as freisin chun airde reanna neimhe os cionn bun na spéire a thomhas. Sa mhodh oibre deireanach seo, ba réamhteachtaire í ar an seiseamhán a tháinig in úsáid sa 15ú céad.
Astrálaipiotacas. Tugtar Astrálaipiotacas (nó Australopithecus i Laidin) ar phríomhaigh éagsúla atá imithe in éag, a bhí cosúil le daoine is a bhí ann díreach tar éis don ghéag dhaonna scoilteadh ó ghéag na n-ápaí san éabhlóid. Tagann an t-ainm ón Laidin agus ón nGréigis; "australis" (Laidin) "deisceartach" agus "πίθηκος/pithekos" (Gréigís) "ápa". Seans maith go raibh an t-ainmhí seo an-ghaolmhar le sinsear an duine. Ciallaíonn an téarma ‘ápa deisceartach’: fuarthas iontaisí den speiceas seo a chéaduair i ndeisceart is oirthear na hAfraice (san Aetóip, an Chéinia is an Tansáin). Timpeall 5.5-1 milliún bliain ó shin an dáta a bhí ag cuid acu, ach tháinig an chuid is mó a fuarthas ó timpeall 4-1.5 milliún bliain ó shin. Ainmhí le hinchinn bheag is aghaidh smuilceach ab ea é. Shiúil sé ina cholgsheasamh ar dhá chos ghearra. Bhí na géaga uachtaracha cumasach. Bhí sé urbholgach. Bhain sé feidhm as uirlisí, agus seans go raibh urlabhra aige. I 1977 d'fhionn beirt eolaí Meiriceánach, Tom Gray is Donald Johanson, iontaise homanaide san Aetóip a bhí 3-4 milliún bliain d'aois. Bhí dóthain cnámh ann chun 40% d'indibhid iomlán a dhéanamh, beagán níos mó ná meadar ar airde. Tugadh an t-ainm eolaíoch "Australopithecus afarensis" ar an eiseamláir seo den homainid cheart is luaithe, agus sa ghnáthchaint, tugtar "Lucy" uirthi. Mhair Astrálaipiotacas níos déanaí ná an Homo is luaithe, agus uaidh sin meastar nach sinsear díreach de chuid an duine é.
Astú réimse. Astú leictreon ó dhromchla miotail nuair a chuirtear réimse dian leictreach i bhfeidhm air. I micreascóip réimse-astaíoch, treoraítear na leictreoin a astaíonn rinn ghéar miotail ar scáileán chun íomhá an-fhormhéadaithe de struchtúr an mhiotail a dhéanamh.
Astú tánaisteach. Astú leictreon ó dhromchla ábhair mar thoradh ar a thuairgneáil le leictreoin. Bíonn speictream fuinnimh ag na leictreoin astaithe suas go dtí fuinneamh na leictreon ionsaitheach. Astaíonn miotail níos lú leictreon tánaisteach ná mar a dhéanann inslitheoirí. Baintear feidhm as an bhfeiniméan seo i bhfóta-iolraitheoirí.
Asúchán. Greamú ábhair ó phas amháin isteach i bpas eile is ea asúchán, de ghnáth trí imoibriú ceimiceach (ceimeasú) idir an t-ábhar asúite (an t-asúiteán) is dromchla an ábhair asúite (an t-asúiteoir). Uaireanta déantar aonchorp den asúiteán is struchtúr an asúiteora. Mar shampla, is féidir le pallaidiam na céadta oiread dá thoirt féin de hidrigin ghásach a asú.
Asúirít. Mianra gorm, carbónáit chopair, ar mianach tábhachtach copair é. Faightear mar chriostail aonchlaonasacha is maiseanna dímhorfacha é. Úsáidtear na criostail a fhaightear sa bhFrainc is iardheisceart na Stát Aontaithe chun ornáidí a dhéanamh.
Atáirgeadh. Próiseas chun sliocht a tháirgeadh, tréith bhunúsach an orgánaigh bheo. Sa bhfoirm is simplí, is próiseas neamhghnéasach é ina ndeighlíonn an t-orgánach ina dhá chuid nó níos mó trí scoilteadh, bachlú, táirgeadh spór, nó pórú plandúil. In atáirgeadh gnéasach, cruthaítear gaiméití ar leith (mar shampla, an speirm is an ubh) trí mhéóis, agus ansin trí chomhleá péire gaiméití le siogót a chruthú. I dtaighde déimeagrafaíochta luaitear an ráta atáirgthe, an ráta a tháirgeann an pobal baill nua trí bhreith.
Atáirgeadh fótaimeicniúil. Priontáil iolrach grianghrafanna le dúch ar pháipéar, de ghnáth ó phlátaí miotalacha nó plaisteacha ar a mbíonn an íomhá comhdhéanta as poncanna soladacha. Táirgtear grádú sa phictiúr trí athruithe i méid na bponcanna, is ní i ndlús an dúigh. Ullmhaítear na plátaí trí athghrianghrafú na cóipe leata trí scáileán le líniú atá cuí don phróiseas priontála is an táirge (26-34 líne sa cm i gcomhair nuachtáin, suas le 53-120 líne sa cm i gcomhair léaráidí ardchaighdeáin leabhair). Nuair is atáirgeadh daite a bhíonn i gceist, déantar plátaí scoite i gcomhair gach dúigh atá le húsáid: de ghnáth, buí, maigeanta, cian is dubh.
Atáirgeadh plandúil. Aon mhodh atáirgthe ag planda gan síolta gan spóir. I bhfungais agus algaí aoncheallacha, trí chilldeighilt shimplí a tharlaíonn sé. I bplandaí cosúil le caonach is aelus, táirgtear bachlóga inscartha a fhásann nuair a thagann siad chun a bheith sáite sa talamh. Maidir le plandaí bláfara, atáirgeann siad trí bholgáin bheaga inscartha, tiúbair, stólain nó reathairí. In an-chuid fiailí ilbhliantúla, is féidir le blúire de ghas nó fréamh a bhristear uathu fás ina phlanda nua. Atáirgeann cineálacha eile (sméara dubha, mar shampla) ar cheann de na modhanna seo mar ní tháirgeann siad síolta inmharthana riamh. Is clóin iad na plandaí a thagann chun cinn mar seo, agus bíonn a ngéanóim comhionann le géanóim na bplandaí tuismitheora. Baintear feidhm as an modh atáirgthe seo sa ghairneoireacht chun plandaí le hairíonna fabhracha, a d'fheadfaí a chailliúint i bpórú, a olltáirgeadh.
Atall. Struchtúr beagnach ciorclach de sceireacha coiréil a fhálaíonn murlach. Tarlaíonn ataill in uiscí teo soiléire trópaiceacha aigéanacha mar ar féidir le coiréil is algaí coiréalacha fás go maith. Thairg Darwin gur céim dheireanach i gcruthú sceireacha iad. Sa chéad chéim cruthaítear sceir imeallach gar don tír gan aon mhurlach nó le murlach beag idir sin is an tír. Sa dara céim cruthaítear sceir baic amach ón gcósta le murlach idir sin is an tír. Is atall an 3ú céim, an chéim is aibí, gan aon tír a bheith i láthair. Thairg Darwin freisin go leanann na sceireacha ag fás suas i dtreo dromchla an aigéin de réir mar a thugann oileáin bholcánacha faoin aigéan. Rinneadh druileáil ar ataill éagsúla agus fuarthas go seasann siad ar bhoinn bholcánacha, rud a thug tacaíocht láidir do thairiscint Darwin.
Athair Virginia. Dhá shaghas dreapairí duillsilteacha, cosúil le teannóga, a iompraíonn meatháin, bláthanna bídeacha glasa, is duilliúr glédhearg sa bhfómhar is ea athair Virginia. Saothraítear an dá cheann ar fud an Domhain mar phlandaí maisiúcháin. An ceann atá dúchasach d'oirthuaisceart Mheiriceá, tá duilleoga bosacha le 5 dhuilleoigín biorach aige. An dara ceann atá dúchasach don tSín is an tSeapáin, duilleoga trímhaothánacha atá aige.
Athbheochan chardascamhógach. An bealach a ndéanann foireann leighis éigeandála duine a d'fhulaing taom croí a athbheochan. Agus an duine ina luí ar a dhroim, cuirtear fórsa tréimhsiúil (timpeall 70 uair in aghaidh an nóiméid) i bhfeidhm ar a chliabhrach (suathaireacht sheachtrach chairdiach) chun an fhuil a thiomáint don chroí is an inchinn san am nach bhfuil riospráid ná bualadh croí nádúrtha i bhfeidhm. Déanann ball den fhoireann ionanálú tréimhsiúil isteach béal an othair freisin. Nuair a chuirtear i gcrích taobh istigh de 4 nóiméad tar éis an taom croí í, maireann níos mó ná 25% d'íobartaigh. Más tar éis 4 nóiméad a dhéantar an iarracht athbheochana, faigheann os cionn 90% bás. 
Ní mór leanúint leis an athbheochan go mbuaileann an croí uaidh féin nó go mbíonn dífhibrilitheoir ar fáil chun an croí a thosú ag bualadh le turraing leictreach tríd an gcliabhrach.
Athbheochan Ghotach. Gluaiseacht chun an ailtireacht Ghotach a athbheochan go déanach sa 18ú céad is sa 19ú céad sa Bhreatain, Éire, an Fhrainc, an Ghearmáin is Meiriceá Thuaidh. Bhain sí le scríbhinní John Ruskin is Pugin agus na cuimhní a dhúisigh siad ar chúinsí sóisialta is spioradálta na Meánaoise. Measadh go raibh an stíl sin oiriúnach go príomha d'eaglaisí — cosúil le St Denys-de-l'Estrée (1864-1867) de chuid an ailtire Viollet-le-Duc, agus Ardeaglais Phádraig i gCathair Nua-Eabhrac—ach cuireadh i bhfeidhm í i raon leathan foirgneamh: stáisiúin traenach, óstáin, hallaí baile, foirgnimh cuimhneacháin is tithe parlaiminte i Londain, Búdaipeist is Ottawa.
Athbhreith. Is éard is Athbhreith ann ná foirm síciteiripe atá bunaithe ar an gcoincheap gur féidir go gcuirfidh eachtraí coscracha le linn breithe le smaointe is dearcaí diúltacha níos déanaí i saol an duine, agus go gceartófar na dearcaí seo trí chúlú don bhreith is maireachtáil trí na heachtraí sin arís. In athbhreith uisce, cuirtear duine faoin uisce i bhfolcadán. In athbhreith grúpa, fálaíonn grúpa daoine duine go daingean mar a bheadh i mbroinn, agus brúnn siad adhartáin air.
Athchogantaigh. Fo-ord de na mamaigh, a dtugtar "cogantóirí círe" orthu freisin. Is artadachtailí iad: is é sin, tá ré-uimhir méar coise acu. Bíonn níos mó ná seomra amháin sa ghoile chun cabhrú le díleá ábhair ghairbh phlandúil. Bíonn 3 sheomra i ngoile an chamail, agus 4 sheomra ag ba, caoirigh, gabhair, fianna is sioráif. Is iad na 4 sheomra seo ná an cogansach, an mioneangach, an sailtairiam, agus an fíorghoile. Is amhlaidh a shlogann an t-ainmhí cuid mhaith bia go tapa, ansin téann go dtí áit éigin sábháilte is frithshruthaíonn bolgaim (an chíor), cognaíonn iad go beacht agus slogann arís iad i seomra eile.
Gortú athstraidhneála. Is éard atá i gceist le gortú athstraidhneála (nó, níos simplí, athghortú ) ná raon gortuithe d'fhíocháin bhoga de bharr gluaiseachta a dhéantar arís is arís eile, drochstaidiúire, nó struis iomarcaigh ar bhall den cholainn. Cuimsíonn sé teannánaíteas, siondróm an tolláin charpaigh a bhaineann leis an ordóg is an lámh, agus gortuithe áirithe spóirt cosúil le huillinn leadóige. Féadfaidh cuid díobh tarlú ag ionad oibre, le linn clóscríofa nó úsáid uirlisí, agus sa chás seo is féidir é a sheachaint le timpeallacht oiriúnach oibre, cosúil le suíocháin chuí is gan tasc a athdhéanamh rófhada gach lá.
Athnormalú. Próiseas matamaiticiúil a úsáidtear i dteoiricí réimsí candamacha chun torthaí éigríochta in áirimh a sheachaint trí na cainníochtaí bunúsacha, cosúil le mais is lucht, a athshainmhíníu. Meastar gur réamhriachtanas teoirice áisiúla an gá le hathnormalú, rud a léirítear i leictridinimic chandamach, mar shampla.
Athraitheas. Sa mhatamaitic, tomhas ar an leathadh ón meán i dtacar scór. Mas é mx meán na scór x1, x2,… xn, faightear an t-athraitheas Sx leis an gcothromóid Sx = (1/n) Σ (xi-mx) agus an suimiú seo ó n = 1 go dtí n = i. Tugtar "an diall caighdeánach" ar S, fréamh chearnach an athraithis. Nuair a bhíonn díseanna athróg (xi, yi) i gceist, is tomhas an comhathraitheas Sxy ar an ngaol idir an dá athróg, agus Sxy = (1/n) Σ (xi-mx) (yi-my) is an suimiú seo ó n = 1 go dtí n = i.
Ceatharlach, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Cheatharlach é Ceatharlach.
Fotharta, Contae Cheatharlach. Is barúntacht suite i gContae Cheatharlach é Fotharta.
Ráth Bhile, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Cheatharlach é Ráth Bhile.
Tigh Moling Íochtarach. Is barúntacht suite i gContae Cheatharlach é Tigh Moling Íochtarach.
Tigh Moling Uachtarach. Is barúntacht suite i gContae Cheatharlach é Tigh Moling Uachtarach.
Uí Dhróna Thoir. Is barúntacht suite i gContae Cheatharlach iad Uí Dhróna Thoir.
Uí Dhróna Thiar. Is barúntacht suite i gContae Cheatharlach iad Uí Dhróna Thiar.