Trelis/gawiki huggingface dataset:
Córas comhordanáide geografaí. 'Séard is córas comhordanáide geografaí ann ná córas comhordanáideach a chuireann ar chumas gach suíomh ar an Domhan a shonrú le sraith uimhreacha. Is minic a roghnaíotar na comhordanáidí i dtreo is go seasann uimhir amháin i gcomhair suímh cheartingearaigh agus dhá nó trí uimhir i gcomhair suímh chothrománaigh. Is iad na comhordanáidí is coitianta a roghnaítear ná domhanleithead, domhanfhad agus airde éileapsóideach.
Is é domhanleithead pointe ar dhromchla an Domhain ná a dhíláithriú uilleach, ó thuaidh nó ó dheas, ón méanchiorcal (ag domhanleithead 0°). Tá na Moil ag domhanleithead 90°. Is ciorcail chomhthreomhara iad na línte domhanleithid, atá comhthreomhar leis an meánchiorcal. De bhrí nach sféar foirfe an Domhan, ní hionann fad céime gar don mheánchiorcal (110.6 km), gar do 45° (111.1 km), ná gar do Mhol (111.7 km). Chomh maith leis an meanchiorcal, is suntasach na línte seo domhanleitheid freisin: Trópaic an Phortáin (23.5° ó thuaidh), Trópaic an Ghabhair (23.5° ó dheas), an Ciorcal Artach (66.5° ó thuaidh), agus an Ciorcal Antartach (66.5° ó dheas). Is línte domhanfhaid na ciorcail mhóra ag rith ó thuaidh is ó dheas agus trí na Moil. Tomhaistear an domhanleithead mar dhíláithriú uilleach ó fhadlíne Greenwich a ghlactar mar dhomhanfhad 0°, agus is féidir luachanna 0-180°, siar nó aniar, a bheith aige. Gar don mheánchiorcal (1° domhanleithid) bíonn fad 113.5 km ag 1° domhanfhaid, 49 km gar do 45° domhanleithid, agus 0 km gar do Mhol ag 90° domhanleithid.
Sylvester Stallone. Is aisteoir Meiriceánach é Sylvester Stallone a rugadh ar an 6 Iúil 1946.
Cíobhaí. Is éan é an cíobhaí atá le fáil sa Nua-Shéalainn, agus baint aige leis na "Apterygidae". Níl cumas eitilte aige. 
Tugtar aitheantas do chúig speiceas agus iad go léir i mbaol. Is é an dífhoraoisiú is mó a rinne díobháil dóibh, ach tá cuid mhaith dá ngnáthóg le fáil i limistéir chaomhnaithe anois. Tá siad i gcontúirt fós de bharr theacht na gcreachadóirí mamacha. 
Spéicis.
Tá cúig speiceas aitheanta ann (agus ceithre fhospéiceas ag ceann acu), agus speiceas eile nár tugadh cuntas foirmiúil fós air. 
Déanann an dá thuismitheoir na huibheacha a ghoradh. Níl an t-éan seo le fáil anois ach i limistéar beag ar chósta thiar an Oileáin Theas. Is léir ón DNA is sine, áfach, go raibh sé spréite níos forleithne fadó, agus nach raibh aon chíobhaí eile le fáil i ndeisceart an Oileáin Thuaidh.
Falaróp. Is éan é an falaróp. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Maria von Jever. Bhí Maria von Jever ina leasrí ar Jever, baile stairiúil i dtuaisceart na Gearmáine. Rugadh Maria ar an 5 Meán Fómhair, 1500. Ba é Edo Wiemken, rialtóir Jever, a hathair, agus ba í dara bean chéile Edo, Heilwig von Oldenburg, a máthair. Cailleadh Heilwig nuair nach raibh ach bliain amháin slánaithe ag Maria. Cailleadh Edo Wiemken agus a oidhre, Christoph, deartháir Maria, sa bhliain 1511 agus mar sin ceapadh Maria mar leasrí. Fuair sí bás sa bhliain 1575.
Bruce Lee. Ba aisteoir Meiriceánach é Bruce Lee (nó Lee Jun-fan) a rugadh ar an 27 Samhain 1940 agus a fuair bás ar 20 Iúil 1973.
James Woods. Is aisteoir Meiriceánach é James Howard Woods (a rugadh ar an 18 Aibreán 1947).
Biorearrach. Is éan é an biorearrach. Is baill d'fhine na Anatidae iad. Tugtar biorearrach tuaisceartach nó lacha stiúrach air freisin
Antonie van Leeuwenhoek. Ba cheardaí agus eolai Ísiltíreach é Antonie Philips van Leeuwenhoek (24 Deireadh Fómhair 1632 - 26 Lúnasa 1723) ó Dhelft, An Ísiltír. Tugtar "Athair na Micribhitheolaíochta" air, nó an chéad mhicribhitheolaí agus mhicreascópaí.
Rinne van Leeuwenhoek lionsaí cumasacha is micreascóip shimplí. Leis na huirlisí seo, chonaic sé prótasóin ar bhaictéir is speirmeatasóin den chéad uair ar domhan. Rinne sé cur síos iomlán den chéad uair ar chealla dearga na fola (na heirítricítí).
Saothar.
Rinne van Leeuwenhoek micreascóip shimplí. Leis na huirlisí seo, chonaic sé prótasóin is speirmeatasóin den chéad uair ar domhan (snáithíní matáin, baictéir, agus speirm). Rinne van Leeuwenhoek cur síos iomlán den chéad uair ar chealla dearga na fola (na heirítricítí agus imshruthú na fola i ribeadáin (fuileadáin beaga)).Tá aithne air as a chuid oibre ar an mhicreascóp agus le haghaidh a chuid ranníocaíochtaí i leith na micribhitheolaíochta a bhunú. 
Ag baint úsáide as a mhicreascóp lámhdhéanta, ba é an chéad duine a rinne cur síos ar mhiocrorgánaigh aoncheallacha, ar dtús mar 'animalcules', dá ngairtear 'miocrorgánaigh' anois.
Ní raibh Van Leeuwenhoek ina údar ar aon leabhair riamh, ach scríobh sé go leor litreacha.
Riabhóg. Is éan í an riabhóg. Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
Dusty Springfield. Ba amhránaí agus ceoltóir de phór na hÉireann í Mary Isabel Catherine Bernadette O'Brien nó Dusty Springfield. Rugadh í i Hampstead Thiar, Londain ar an 16 Aibreán, 1939 agus fuair sí bás (ailse chíche) ar 2 Márta 1999.
Sheamus. Is iomrascálaí Éireannach é Stíofán Ó Fearailhaile nó “Sheamus”. Rugadh é i gCluain Saileach, Baile Átha Cliath ar an 28 Eanáir, 1978.
Feadóg (éan). Éan beag nó meánach a fhaightear ar fud an Domhain is ea an fheadóg. Bíonn an t-eireaball gearr, na cosa fada agus an gob díreach, ar comhfhad leis an gceann. Áitríonn sí cladach, talamh féarach nó fásach. Itheann sí inveirteabraigh. Gluaiseann sí timpeall i rití gearra arís is arís eile agus sos eatarthu. Cuimsíonn sí na pilibíní agus na hamadáin mhóinteacha. Tá timpeall 63 speiceas ann.
Grianchloch. Cineál mianra is ea an ghrianchloch de chuid an ghrúpa 'na sileacáití', atá sa fhoghrúpa 'na teictisileacáití'. Tá sí comhdhéanta de dé-ocsaíd sileacain (Laidin:silex), leis an bhfoirmle SiO2, maille le rianta de Alúmanam, Litiam, Bórón, Iarann, Maignéisiam, Cailciam, Tíotáiniam, Rubaidiam, Sóidiam agus Hiodrocsaíd.Is í an ghrianchloch an dara mianra is flúirseach i screamh an Domhain, tar éis na hiathchloiche (Béarla: "Feldspar").
Aythya ferina. Is speiceas éan é Aythya ferina; is é póiseard nó lacha mhásach an t-ainm coitianta ar an éan seo i nGaeilge, cé go n-úsáidtear na hainmneacha seo ar speicis eile freisin. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Riese Pio X. Is bardas é Riese Pio X (nó go simplí Riese) suite in oirthuaisceart na hIodáile, lonnaithe i gcúige Treviso i réigiún Veneto. Glaodh Pio X le ómós a thaispeáint do Giuseppe Sarto, nó níos déanaí an Pápa Pius X. Sa bhliain 2007 bhí thart ar 10,660 daoine ina gcónaí ann.
Cambra-Normannach. Is éard is Cambra-Normannach ann ná téarma a úsáidtear chun tagairt shainráite a dhéanamh do na ridirí Normannacha a lonnaigh i ndeisceart na Breataine Bige tar éis choncas na Normannach ar Shasana sa bhliain 1066. Tugann roinnt staraithe le fios go bhfuil an téarma níos fearr ná an téarma Angla-Normannach do na Normannaigh a rinne ionradh ar Éirinn tar éis 1170 — cuid mhaith acu ón Bhreatain Bheag i dtosach.
Is é an sampla is suntasaí ná Risteárd de Clare, a raibh tailte aige sa Bhreatain Bheag, dírithe ar Phembróc (Breatnais: "Penfro") agus a bhí i gceannas ar ionradh na Normannach ar Éirinn.
Chomh maith le tiarnaí Cambra-Normannacha den sórt sin, ba theaghlaigh dhúchasacha de chuid na Breataine Bige iad cuid de na teaghlaigh is mó le rá in Éirinn, lena n-áirítear Breatnach (Béarla: Walsh), Seoige (Béarla: Joyce) agus Ó Gríobhtha (Béarla: Griffith), a tháinig le hionradh na Normannach. Bhí sloinnte Breatnacha eile ar nós Taaffe a tháinig ag an am seo freisin thar a bheith tábhachtach i measc phobal na Páile.
Mar sin féin, is dócha gurb é Mac Gearailt (Béarla: FitzGerald), ar a dtugtar Gael-Normannach chomh maith, an sloinne is aithnidiúla.
Clare, Suffolk. Is baile beag é Clare ar bhruach thuaidh an Abhainn Stour i Suffolk, Sasana. Tá sé 22 km ó Bhury St. Edmunds agus 14 km ó Shudbury. Tagann a ainm b'fhéidir ón Laidin "clarus", mar go raibh uisce glan san tSruth Chilton a ritheann tríd an bhaile.
B'fhéidir gur imir suíomh an bhaile tionchar ar a fhorbairt sa chianaois, toisc go raibh sé suite ar an bhóthar ársa a shín ó Dhunwich, Anglia Thoir (Béarla: "East Anglia") go dtí lár na tíre. Tógadh ag éigin ina stair mór-dhíog dhúbailte "champa" ar an 
choimín íochtarach (Béarla: "Lower Common"). Tá an campa de bhunadh anaithnid, ach is dócha gurb í seo an an chéad áit chónaithe sa cheantar.
Pratancól. Is éan é an pratancól. Is ball d'fhine na Glareolidae é.
Alice Munro. Is scríbhneoir gearrscéalta Ceanadach í Alice Ann Munro. Leis an sloinne Laidlaw a rugadh í ar an 10ú lá Mí Iúil 1931. Bronnadh an Duais Idirnáisiunta Booker uirthi as iomlán shaothair a saoil, chomh maith le Gradam an Ghobharnóra Ghinearálta i gCeanada faoi thrí. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta uirthi sa bhliain 2013. Áirítear í go forleathan mar dhuine de na scríbhneoirí ficsin is tábhachtaí an lae atá inniu ann, cé nach mbíodh a hainm i mbéal na ndaoine chomh minic agus a bhíonn ainmneacha roinnt úrscéalaithe eile.
A hóige agus saol pearsanta.
Rugadh Munro i dteaghlach a rinne feirmeoireacht sionnach, minceanna agus éanlaithe i Wingham, Ontario. Ba iad Robert Eric Laidlaw agus Anne Clarke Laidlaw (née Chamney) a tuismitheoirí. Múinteoir scoile a bhí ina máthair. 
Chuaigh Alice Munro i gceann scríbhneoireachta agus ise fós ina déagóir. Foilsíodh an chéad scéal léi, “The Dimensions of a Shadow”, nuair a bhí sí ag déanamh léinn ag Ollscoil Western Ontario sa bhliain 1950. D’oibrigh sí insna blianta úd freisin mar fhreastalaí, mar chléireach leabharlainne, agus mar bhainteoir tobac. 
Sa bhliain 1951, d’éirigh sí as a cuid staidéar ag an ollscoil—Béarla an príomhábhar a bhí ansin aici—chun fear darbh ainm James Munro a phósadh. Chuir siad fúthu in Vancouver, sa Cholóim Bhriotanach. Rugadh triúr iníonacha dóibh sna blianta 1953, 1955, agus 1957, Sheila, Catherine, agus Jenny faoi seach; fuair Catherine bás go gearr i ndiaidh a breithe. 
Sa bhliain 1963, bhog siad go Victoria mar ar oscail siad siopa leabhar, Munro’s Books. Rugadh iníon eile dóibh, Andrea, sa bhliain 1966.
A cuid scríbhneoireachta.
Fuair an chéad bhailiúchán gearrscéalta aici, "Dance of the Happy Shades" (1968), an-fháilte agus bronnadh Gradam an Ghobharnóra Ghinearálta, an duais litríochta is airde i gCeanada, ar an leabhar.
Tá an fócas i ngearrscéalta Munro dírithe ar staid an duine daonna agus ar an gcaidreamh idir dhaoine sa saol laethúil. Ní hionann leis an gclú idirnáisiúnta atá uirthi, bíonn a cuid ficsin suite i gcuid sách teoranta den Domhan, mar atá iardheisceart chúige Ontario, i gContae Huron go háirithe. Iniúchann sí an saol go grinn in a cuid scríbhneoireachta agus é sin ar bhealach soléite. 
D'fhógair sí i mí Iúil na bliana 2013 go mbeadh sí ag éirí as an scríbhneoireacht.
Imelda Staunton. Is ban-aisteoir de phór na hÉireann í Imelda Mary Philomena Bernadette Staunton a rugadh ar an 9 Eanáir 1956.
Gearg. Ainm ginearálta a thugtar ar éin ó ar a laghad ceithre ghéineas éagsúla is ea Gearg. Éin bheaga le heireaball gearr, de chlann na bpiasún. Dúchasach don Domhan Úr is an Seandomhan.
Rálóg. Is éan í an rálóg. Is ball d'fhine na Rallidae é.
Trícheireatóp. Géineas dineasáir is ea Trícheireatóp nó Triceratops a mhair le linn na haoise Maastrichtí deireanaí den tréimhse Chrétach Dheireanach, thart ar 68 go 66 milliún bliain ó shin i Meiriceá Thuaidh. Bhí sé ar cheann de na dineasáir neamh-éanúla is deireanaí a bhfuil eolas air agus mhair sé go dtí an t-imeacht éagtha Cretaceous-Paleogene 66 milliún bliain ó shin. Ciallaíonn an t-ainm Triceratops, go litriúil 'aghaidh trí adharc'.
Tá Triceratops ar cheann de na dineasáir is so-aitheanta ar fad, agus frill mór cnámhach air, trí adharc ar an gcloigeann, agus corp mór ceithre chosa. Bhí sé ar cheann de na dineasáir ba mhó freisin, suas le 9 méadar ar fhad agus 12 tonna meáchain. Spreag feidhmeanna na frills agus trí adharc shainiúil aghaidhe ar a cheann díospóireachtaí iomadúla le fada an lá. Breathnaíodh orthu seo mar airm chosanta i gcoinne creachadóirí agus baineadh úsáid astu go príomha in aithint speiceas, suirghe agus taispeáint ceannasacht, cosúil le beanna agus adharca Fianna agus Srónbheannach an lae inniu.
Fiach dubh. Is éan é an fiach dubh ("Corvus corax"). Tugtar Dónall dubh air freisin.
Crosán. Is éan é an crosán ("Alca torda"), agus is é an t-aon speiceas amháin sa ghéineas úd "Alca". Ceann de speicis na fine úd "Alcidae" atá ann. Glactar leis gurb é an cineál éan is cóngaraí ó thaobh na géinitice de don fhalcóg mhór, speiceas a chuaigh in éag sa naoú haois déag agus nach raibh ábalta eitilt a dhéanamh. Murab ionann agus an t-éan gaolmhar seo tá an crosán in ann eitilt go maith. Speicis gaolmhara eile iad na forachain ("Uria"), is é sin an ghnáthfhoracha nó an t-éan aille ("Uria aalge") agus foracha Brünnich ("Uria lomvia")
Ba é an t-eolaí Sualannach Carolus Linnaeus (Carl von Linné) a bhaist an t-ainm Laidine ar an gcrosán, agus bhunaigh sé an dá fhocal "alca" agus "torda" ar an Lochlainnis (cf. "álki" na hÍoslainnise agus "törd" na Sualainnise canúnaí). Bhain sé an chéad úsáid as "Alca torda" sa deichiú heagrán dá mhórshaothar "Systema Naturae". 
Aithníonn eagraíocht na n-éaneolaithe Meiriceánacha dhá fhospeiceas, "Alca torda torda" agus "Alca torda islandica" - barrúil go leor ní thiocfá ar an dara ceann acu san Íoslainn. Is é an fospeiceas úd "islandica" an ceann a bhfuil cónaí air in Éirinn, sa Ríocht Aontaithe agus in iarthuaisceart na Fraince.
Bíonn an crosán 505-890 g ar mheáchan, 37-39 ar fad, agus fad an sciatháin ag guagaíl idir 201-216 mm (201-213 mm ag na crosáin bhaineanna). Tá bolg an chrosáin bán, agus téann an bháine i bhfairsinge nuair nach mbíonn an crosán ag neadú. Maireann an crosán 13 bliana ar mheán, ach is féidir teacht ar an gcorr-aonán a sháraíonn an aois sin go mór mór: sa Ríocht Aontaithe mhair crosán amháin 41 bhliain, de réir an fháinne a bhí sé a iompar.
Caitheann an crosán an chuid is mó dá shaol amuigh ar an teiscinn mhór. Ní thagann sé i dtír ach le nead a thógáil. Cosúil leis na h"Alcidae" eile maraíonn sé iasc, ar nós caibeallán, corr ghainimh, salán, troisc óga, agus scadán. Is féidir leis na crosáin crústaigh agus polacaeit a ithe freisin, agus le fírinne dealraíonn sé go bhfuil réim bia an chrosáin ag brath go mór ar an gcineál bia atá ar fáil san áit a bhfuil sé ag déanamh a chuid seilge.
Leon Áiseach. Fospeiceas leoin is ea an leon Áiseach, nó an leon Indiach mar a thugtar air chomh maith. Speiceas go mór i mbaol atá ann, agus líon beag le fáil go fóill i nGúisearáit na hIndia.
Deargéadan coiteann. Is éan é an deargéadan coiteann ("Acanthis flammea").
Cosdeargán. Is éan é an cosdeargán a dtugtar an ladhrán trá air chomh maith. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Míol mór bailíneach. Ainmhí mór is ea an míol mór bailíneach.
Earrdheargán. Is éan é an t-earrdheargán. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Deargán sneachta. Cineál smólaigh atá dúchasach don Eoraip,
an Áise is tuaisceart na hAfraice is ea an deargán sneachta ("Turdus iliacus"). Caitheann sé an geimhreadh in Éirinn
agus Aibreán-Deireadh Fómhair i dtuaisceart is oirthear na hEorpa mar
a bpóraíonn sé. Dath glédhearg ar a thaobh is faoina sciatháin,
agus stríoc liathbhán os cionn a shúl. Áitríonn sé coillte is
talamh feirmeoireachta. Itheann sé torthaí, feithidí, péisteanna, is
seilidí. Bíonn aimsir an-fhuar dian orthu mar nach mbíonn bia le fáil.
Jake LaMotta. Dornálaí Iodálach-Mheiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain sna blianta 1949–1951, ab ea Jake LaMotta agus a rugadh mar "Giacobe LaMotta " ar an 10 Iúil 1921 san Bronx, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 19 Meán Fómhair 2017. Tá roinnt leabhar scríofa ag LaMotta faoina shaol. Tá an scannán "Raging Bull" bunaithe ar na cuimhní cinn leis a foilsíodh leis an teideal "Raging Bull: My Story" sa bhliain 1970. Martin Scorsese a stiúir an scannán agus Robert De Niro a rinne páirt LaMotta.
Fuair LaMotta bás ar 19 Meán Fómhair 2017 in Aventura, Florida, in aois a 95 bliana.
Míol mór gorm. Ainmhí mór is ea an míol mór gorm.
Míol mór bolgshrónach. Ainmhí mór is ea an míol mór bolgshrónach, nó Hyperoodon ampullatus.
Míol mór socach Cuvier. Ainmhí mór is ea an míol mór socach Cuvier ("Ziphius cavirostris").
Universala Kongreso de Esperanto, 1905. Bhuail Universala Kongreso de Esperanto le chéile den chéad uair riamh sa bhliain 1905, agus lean sí ar aghaidh ón 7ú go dtí an 12ú Lúnasa 1905 i mBoulogne-sur-Mer, An Fhrainc.
Louis de Beaufront. Bhí tionchar ollmhór ag Louis de Beaufront (3 Deireadh Fómhair 1855 – 8 Eanáir 1935) ar fhorbairt Ídis, teanga idirnáisiúnta chúnta. I dtús báire bhí sé ar son Esperanto agus a bhí sé freagrach den chuid is mó le luathdháileadh na teanga in iarthar na hEorpa. Chomh maith le sin, bhí sé i measc na ndaoine a chéad thug tacaíocht di sa Fhrainc.
Louis Couturat. Loighceoir, matamaiticeoir, fealsamh, agus teangeolaí Francach ab ea Louis Couturat (17 Eanáir, 1868 - 3 Lúnasa, 1914).
Léopold Leau. Matamaiticeoir Francach ab ea Léopold Leau (6 Aibreán 1868 – 28 Nollaig 1943), agus tá aithne air go príomha mar gheall ar an bhaint a bhí aige leis na teangacha idirnáisiúnta cúnta, Esperanto agus Ídis go háirithe.
Cráin dhubh bhréige. Ainmhí mór is ea an chráin dhubh bhréige.
Míol mór socach an tSrutha. Ainmhí mór is ea míol mór socach an tSrutha.
Míol mór glas. Ainmhí mór is ea an míol mór glas. Tá cónaí air san Aigéan Ciúin Thuaidh. Cothaíonn sé crústaigh den chuid is mó.
Míol mór dronnach. Ainmhí mór is ea an míol mór dronnach.
Píolótach fadeiteach. Ainmhí mór is ea an píolótach fadeiteach.
Balaenoptera physalus. Is speiceas míolta móra é Balaenoptera physalus. Tugtar droimeiteach nó míol mór eiteach air go coitianta, cé go n-úsáidtear an téarma seo ar speicis eile de chuid na fine Balaenopteridae freisin.
Droimeiteach beag. Is míol mór bailíneach é an droimeiteach beag ("Balaenoptera acutorostrata") agus is é an rorcual is lú. Faightear é san Atlantach Thuaidh agus san Aigéan Ciúin Thuaidh. Níor seilgeadh an droimeiteach beag nuair a bhí seilg an mhíl mhóir i mbarr a réime, toisc go bhfuil sé beag, ach seilgtear é mar chuid den tseilg mhídhleathach a dhéantar ar an míol mór sa lá atá inniu ann.
Míol mór an oighir. Ainmhí mór is ea an míol mór an oighir.
Coraciidae. Fine d’éin an tseandomhain is ea na Coraciidae, ar a dtugtar rollóirí mar gheall ar an cleasghleacaíocht aeróige a fheidhmíonn cuid acu, le linn deasghnátha suirí agus chosaint críche an éin.
Rufachán. Is éan é an rufachán ("Calidris pugnax").
Míol mór socach na Mara Thuaidh. Ainmhí mór is ea míol mór socach na Mara Thuaidh.
Píolótach. Ainmhí mara mór is ea an píolótach. Céiticeach atá ann, ball den ghéineas Globicephala.
Ceartmhíol mór. Ainmhí mór is ea an ceartmhíol mór ("Eubalaena japonica"). Maireann an t-ainmhí i dtuaisceart an Aigéin Chiúin. Tá an speiceas i mbaol a dhíothuithe.
Ceartmhíol mór an deiscirt. Ainmhí mór is ea an ceartmhíol mór an deiscirt.
Míol mór bán. Ainmhí mór mara is ea an míol mór bán ("Delphinapterus leucas"). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach don Aigéan Artach agus do na farraigí ina thimpeall.
Caisealóid. Ainmhí mór is ea an chaisealóid, an t-aon bhall den ghéineas "Physeter". Is í an chaisealóid an míol mór fiaclach is mó dá bhfuil ann. Tá an inchinn aici an ceann is mó i ríocht na n-ainmhithe, daoine san áireamh.
Míol mór fiaclach. Ainmhí mór is ea an míol mór fiaclach.
Míolsiorc. Is iasc é an míolsiorc a aimsítear in aigéin an domhain. Is é an speiceas iasc is mó atá fós beo ar domhain. Dáilte go fairsing in uiscí dromchlacha na bhfarraigí trópaiceacha. Suas le 18 m ar fhad is 20 tonna meáchain. Itheann sé mionorgánaigh phlanctónacha den chuid is mó.
Seilg míolta móra. Is tionscal sealgaireacht agus marú míolta móra den ola nó feoil í Seilg míolta móra.
Luathrán. Is éan é an luathrán nó an ladhrán geal. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Cheryl. Is amhránaí, ban-aisteoir, damhsóir agus mainicín í Cheryl Ann Tweedy. Tharraing sí clú uirthi féin sa chlár "Popstars - The Rivals" (ITV) sa bhliain 2002. Tháinig an grúpa ceoil "Girls Aloud" le chéile. 
Gairm.
2008-2010: "The X Factor" agus "3 Words".
Sa bhliain 2008 thosaigh Cheryl ag obair ar an tsraith theilifíse "The X Factor" mar bhreitheamh.
Sa bhliain 2009 fuair sí clú agus cáil mar amhránaí aonair le "Fight For This Love". Tá an t-amhrán seo le fáil ar an albam "3 Words". 
Ar an 3 Iúil 2010, fuair Cheryl tinn le maláire, agus bhí uirthi tréimhse chúpla seachtain a chaitheamh in ospidéal dá barr. Ghlac Nicole Scherzinger a ról ar 'The X-Factor' agus í tinn.
D'eisigh Cheryl a céad albam "3 Words" ar an 16 Deireadh Fómhair 2009.
2010-2012: "Messy Little Raindrops" agus "A Million Lights".
D'eisigh Cheryl a dara halbam "Messy Little Raindrops" ar an 29 Deireadh Fómhair 2010.
D'eisigh Cheryl a tríú halbam "A Million Lights" ar an 15 Meitheamh 2012.
2014–2017: "Only Human" agus filleadh ar "The X Factor".
D'fhill Cheryl ar ais go dtí "The X Factor" don aonú sraith déag i Lúnasa 2014. D'eisigh sí a ceathrú albam "Only Human" ar an 7 Samhain 2014. D'fhógair sí i mí Aibreáin 2016 go mbeadh sí ag imeacht ó "The X Factor" chun dul ag obair ar cheol.
2018: Cúigiú halbam agus "The Greatest Dancer".
I mí Iúil, 2018, d'fhógair Cheryl go raibh a cúigiú halbam beagnach críochnaithe. Bhí an chéad singil ón albam "Love Made Me Do It" eisithe ar an 9 Samhain 2018.
Saol Pearsanta.
Phós Cheryl le Ashley Cole, peileadóir atá ag imirt le Chelsea agus Sasana, i mí Iúil 2006. Scair siad óna chéile i mí Feabhra 2010, agus chuir Cole isteach ar cholscaradh go hoifigiúil i mí Bealtaine 2010.
Phós Cheryl le Jean-Bernard Fernandez-Versini, ar an 7 Iúil 2014.
Gradaim agus ainmniúcháin.
Tá 19 ngradam buaite ag Cheryl. Tá 40 ainmniúchán faighte aici.
An Bhoisnis. Is í an Bhoisnis teanga oifigiúil na Boisnia. Go bunúsach, is leagan den tSeirbea-Chróitis í, agus í bunaithe ar an gcanúint "štokavski", chomh maith leis an tSeirbis agus an Chróitis chaighdeánaithe. Tá an Bhoisnis níos saibhre i bhfocail iasachta ón Tuircis ná an dá theanga chaighdeánacha eile, ach tríd is tríd, tá sí intuigthe ag lucht a labhartha siúd. Is é an leagan "ijekavski" den teanga a úsáidtear, is é sin, scríobhtar agus labhraítear "ije" nó "je" sna focail ina raibh an t-[æ] fada sa tSean-Slaivis Eaglasta ("vjetar" in áit "vetar" "gaoth", "mlijeko" in áit "mleko" "bainne", mar shampla). I bhfocal áirithe, úsáidtear an -h- idir gutaí (cosúil leis an gCróitis), nuair a úsáideann an tSeirbis an -v-: "duhan" "tabac", "gluho" "bodhar". I bhfocail áirithe, úsáidtear an -h- nach bhfuil le cloisteáil i gceachtar den dá chaighdeán eile, toisc gur ceann de na saintréithe Boisniacha atá ann: "lahko" "furasta" (Seirbis agus Cróitis: "lako"), "kahva" "caife" (Seirbis: "kafa", Cróitis: "kava").
Tá an Bhoisnis idir eatarthu idir an dá theanga eile ar a lán bealaí. Go bunúsach, roghnaíonn an phleanáil oifigiúil teanga an téarma Crótach thar an téarma Seirbiach, má tá difríocht ann; ach bíonn caint na ndaoine níos cosúla leis an tSeirbis ó thaobh an fhoclóra de. Úsáideann an Bhoisnis ainmneacha Laidine (ainmneacha idirnáisiúnta) na míonna, cosúil leis an tSeirbis, ós rud é gur cleachtas seanbhunaithe é seo sna canúintí a labhraítear sa Bhoisnia.
Gaineamhchearc. Is éan í an ghaineamhchearc. Is ball d'fhine na Pteroclididae í.
Gaineamhchearc Pallas. Is éan é an ghaineamhchearc Pallas. Is baill d'fhine na Pteroclididae iad.
Deilf bhánchliathánach Atlantach. Ainmhí mara is ea an deilf bhánchliathánach Atlantach ("Lagenorhynchus acutus").
Deilf dhubh. Ainmhí mara is ea an deilf dhubh.
Deilf bholgshrónach. Ainmhí mara is ea an deilf bholgshrónach.
Dorád. Is iasc é an dorád nó dorád coiteann ("Coryphaena hippurus"; Haváis: "mahi-mahi", Spáinnis: "dorado").
Deilf liath. Ainmhí mara is ea an deilf liath.