Trelis/gawiki huggingface dataset:
Llanymynech.  
Sráidbhaile ar theorainn Shasana agus na Breataine Bige is ea Llanymynech, timpeall leath bealaigh idir Croesoswallt agus Y Trallwng, in aice le bruach Afon Efyrnwy. Tá leath thiar an tsráidbhaile laistigh de phobal Carreghwfa i Powys, agus is údarás aonadach Shropshire é an leath thoir de pharóiste sibhialta Llanymynech agus Pant.
Ritheann an teorainn don chuid is mó feadh aghaidheanna na bhfoirgneamh ar an taobh thoir (Sasanach) de phríomhshráid an tsráidbhaile, leis an leath thoir den sráidbhaile i Sasana agus an leath thiar sa Bhreatain Bheag. Tá séipéal paróiste Eaglais Shasana Naomh Agatha suite díreach i Sasana, cé go luíonn an sráidbhaile ar fad sa pharóiste eaglasta céanna. Chuaigh an teorainn tríd 'An Leon' (an teach tábhairne) atá dúnta anois, a raibh dhá bheár i Shropshire agus ceann i Sir Drefaldwyn. Ag am amháin tagraíodh do chontaetha na Breataine Bige mar “fliuch” nó “tirim” ag brath ar an bhféadfadh daoine ól i dtithe tábhairne ar an Domhnach. Nuair a bhí Sir Drefaldwyn tirim bhí sé dleathach ól ar an Domhnach in dhá bheár Sasanach den Leon, ach ní sa bheár Breatnach. Tá dhá cheann de na tithe tábhairne atá ar oscailt sa sráidbhaile go hiomlán i Sasana agus tá an tríú ceann sa Bhreatain Bheag.
Sir Drefaldwyn. Bhí Sir Drefaldwyn (freisin Sir Faldwyn ; Béarla : "Montgomeryshire" ) ar cheann de 13 contae sa Bhreatain Bheag roimh atheagrú na rialtais áitiúla i 1974 . Bhí sé bunaithe ar sheancheantar Maldwyn, agus a lárionad riaracháin i Trefaldwyn. Is cuid de chontae Powys an ceantar inniu.
Breith clainne. Páiste á thabhairt ar an saol, is ea breith clainne.
Gach bliain in Éirinn tagann os cionn 60,000 leanbh ar an saol.
Feabhas a chur ar shláinte máithreacha.
Léiríodh laghduithe 40% nó níos mó ar líon na mban ag fáil bháis le linn breith clainne i 90 tír idir 1990 agus 2008, áfach, agus tuairiscíodh roinnt méaduithe i 57 tír eile.
Síol Muiredaigh. Clann Ghaelach suite i dtuaisceart Ros Comáin ba ea Síol Mhuirí (Meán-Ghaeilge Síol Muiredaigh, Síol Mhuireadhaigh, Síol Mhuiri).
Stair.
Muiredach Muillethan rí Chonnacht (bás 702) ba ea sinsear Shíol Mhuirí Uí Bhriúin Aoi.
Clanna.
I measc clanna Shíol Mhuirí, bhí a leanas:
Uí Cheallaigh. Tá trí chlann ann in Éirinn darb ainm Uí Cheallaigh. Is í clann Uí Cheallaigh Uí Maine an ceann is suntasaí. Tá clann eile i mBreá, de shliocht Uí Néill. Tá clann shóisearach eile ann, Uí Cheallaigh Chualann, de shliocht Uí Mháil, ainmnithe as a n-áit dúchais.
Uí Cheallaigh Uí Mhaine.
Ceallach mac Fíonachta, a mhair sa 9ú haois, is ea sinsear Uí Cheallaigh Uí Mhaine. Ba é Tadhg Mór Ó Ceallaigh an chéad duine a ghlac an sloinne, a maraíodh i gCath Chluain Tarbh ag tríd ar son a chomhghuaillí, Brian Bóramha, rí na Mumhan agus Ardrí na hÉireann.
Feictear luathghinealach Uí Cheallaigh i Leabhar Uí Mhaine, scríofa sa 14ú haois, faoi ord ardeaspag Thuama, Muircheartach mac Pilib Ó Ceallaigh, spreagtha ag Liam Ó Ceallaigh, taoiseach Uí Mhaine. Caomhnaítear an leabhar i nAcadamh Ríoga na hÉireann i mBaile Átha Cliath.
Seo a leanas chur síos ar armas Uí Cheallaigh Uí Mhaine:
Is é an mana ná:
Uí Cheallaigh Bhreá.
Ceallach mac Congalaigh mhic Conaing use sinsear chlann Uí Cheallaigh, Brega. Ar cheann de Cheithre Chlann na Teamhrach is ea iad, a mheastar.
Uí Cheallaigh Chuala.
Ceallach Cualann mac Gerthidi is ea sinsear chlann Uí Cheallaigh Chualann, rí Uí Mháil na Laighean ag deireadh na 7ú haoise.
Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar Tionóil). Is toghcheantar tionóil é Fear Manach agus Tír Eoghain Thea ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: "Fermanagh and South Tyrone" ).
D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.
Gleann an Lagáin (Toghcheantar Tionóil). Is toghcheantar tionóil é Gleann an Lagáin ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: "Lagan Valley").
D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.
2022.
I dtoghchán an Tionóil ar an 5 Bealtaine 2022, bhí Jeffrey Donaldson, ceannaire an DUP, ar cheann an chomhairimh i nGleann an Lagáin. Ansin d’fhógair Donaldson go bhfanfadh sé ina fheisire Parlaiminte Westminister mar chuid dá fheachtas in éadan an phrótacail iarBhreatimeachta agus d’ainmnigh sé Little Pengelly mar theachta Tionóil ina ionad. Bhí an beart dleathach ach baineadh siar as daoine gur tharla sé chomh luath sin tar éis lá na vótála; an chéad uair a ndearnadh é mar gur roghnaigh an té a toghadh gan freastal ar Stormont. Comhthoghtar ionadaithe chun fothoghcháin a sheachaint. Ba é seo an dara huair a comhthoghadh Emma Little Pengelly mar theachta.
Cuala. Tuath Gaelach i gcúige Laighean taobh ó dheas den Life ba ea Cuala (Meán-Ghaeilge Cualu) agus Sléibhte Chill Mhantáin cuimsithe ann.
Stair.
Déanann James MacKillop nasc idir Fir Chualann agus na Cauci le feiceáil ar léarscáil Tolamaes. Mhol T. F. O'Rahilly an nasc céanna sa bhliain 1946.
Bhí críocha Chualann suite idir an tInbhear Mór agus an Life agus iad ar comh-achar le deoise Ghleann Dá Loch.
D’áitigh Henry Morris, de réir scéil san Fhéineachais, go raibh cónaí ar Fhir Chualann níos faide ó thuaidh, i mBreá timpeall na Teamhrach, go dtí gur chuir na Ciannachta an ruaig orthu tar éis Chath Chríonna.
I "Leabhar Gabhála Éireann", mac le Breogán ba ea Cuala. Bhunaigh a dheartháireacha trí thuath ó thuaidh: Breá, Conaille Muirtheimne agus Cuaille. Iníon le Conán, rí Chualuann, ba ea Maebh Leathdhearg sna seanscéalta.
I measc ríthe na Laighean d'Fhir Chualann, bhí Criomhthann mac Aodha Cualann (bás 633) agus Ceallach Chualann (bás 715). Fuair Tuathal mac Criomthainn, rí Chualann, bás sa bhliain 778.
Le linn na Normannach, tuath nua Lú ba ea "Fir Chualann" agus í suite i dtuaisceart Chill Mhantáin i gcríocha Uí Thuathail. Bunaíodh Eastát Chúirt an Phaoraigh ar na críocha sin.
Nósanna.
De réir téacsanna éagsúla, bhí ceart ag Ardrí na hÉireann nó ag rí na Laighean ar "leann Chualann". 
Téann Slí Chualann chuig Cnoc na Teamhrach, ag trasnú na Life ag Áth Cliath. Is sliabh suntasach i dtuaisceart Chill Mhatáin é Ó Cualann.. 
Le linn athbheochan na Gaeilge, mhol Conradh na Gaeilge go dtabharfaí Cuala ar dheisceart Átha Cliath agus ar thuaisceart Chill Mhantáin. Ceapadh an t-ainm Brí Cualann do Bhré, ach dhiúltaigh An Coimisiún Logainmneacha dó.. Is club CHumann Lúthchleas Gael é Cuala CLG agus é suite i nDeilginis.
Clóphreas príobháideach ba ea Cuala Press agus é bunaithe ag deirfiúracha W. B. Yeats. Is ann a d'fhoilsigh siad saothair leis féin agus lena chairde. 
Grúpa cheoil traidisiúnta ba ea Ceoltóirí Chualann. Bhunaigh an cumadóir Seán Ó Riada é sna 1960í agus d’ainmnigh as a cheantar dúchais é.
Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar Tionóil). Is toghcheantar i dTionól Thuaisceart Éireann é Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Béarla: "Newry and Armagh").
Baineadh úsáid as an suíochán den chéad uair do thoghchán Thuaisceart Éireann-amháin d'Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998 i leith, tá sé tar éis comhaltaí a thoghadh don Tionól reatha.
Baill.
" * ón 4 Feabhra 2024 amach"
Toghcháin.
Fóram 1996.
Tá iarrthóirí rathúil i gcló trom .
Ketanji Brown Jackson. Breitheamh de Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe is ea Ketanji Brown Jackson (a rugadh ar 14 Meán Fómhair 1970), an chéad bhean ghorm a bheith sa phost sin. 
I dtús na bliana 2022, chuir an t-uachtarán Joe Biden Jackson chun cinn mar iarrthóir chun oifig an Supreme Court. Chaith sí níos mó ná 20 uair ag freagairt fiosrúchán ó Sheanadóirí, dírithe ar a taifead pianbhreithe, a seanráitis, agus a dearcthaí polaitiúla. Deimhníodh í ar 7 Aibreán 2022 
Is téarma saoil atá i gceist agus féadfaidh an Bhreitheamh Jackson a bheith ina breitheamh sa Chúirt Uachtarach ar feadh blianta fada mar gheall ar cé chomh óg is atá sí (in aois 51 di nuair a ceapadh í).
Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil). Is toghcheantar tionóil é Loch Cuan ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: "Strangford").
D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.
Do thoghcháin an Tionóil roimh 1996, bhí an toghcheantar mar chuid de thoghcheantar an Dúin Thuaidh den chuid is mó agus cuireadh codanna níos lú leis ó thoghcheantar Bhéal Feirste Thoir agus ó thoghcheantar Bhéal Feirste Theas. Ó 1997 i leith, tá teorainneacha comhroinnte aige le toghcheantar Pharlaimint Bhaile Loch Cuan na Ríochta Aontaithe.
Le haghaidh tuilleadh sonraí ar stair agus ar theorainneacha an toghcheantair, féach Bhaile Loch Cuan (Toghcheantar Pharlaimint na RA).
Toghcháin.
Fóram 1996.
Tá iarrthóirí rathúil i gcló trom .
Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar Tionóil). Is toghcheantar tionóil é Tír Eoghain Thiar ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: "West Tyrone").
D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.
Baill.
" * ón 5 Bealtaine 2022 amach"
Samuel Ajayi Crowther. Teangeolaí ón Nigéir ab ea Samuel Ajayi Crowther (c.  1809–31 Nollaig 1891), agus an chéad easpag Anglacánach san Afraic Thiar. Rugadh é in Osogun (ar a dtugtar Ado-Awaye, Oyo State, an Nigéir anois), ghabh trádálaithe sclábhaithe é féin agus a theaghlach nuair a bhí sé thart ar dhá bhliain déag d'aois. Tharla sé seo le linn chogaí cathartha na nIarúbach, go háirithe cogaí Owu (1821-1829), áit ar scriosadh a sráidbhaile Oshogun. Níos déanaí ag aghaidh, athdhíoladh é do dhéileálaithe sclábhaithe na Portaingéile déileálaithe sclábhaithe de chuid na Portaingéile, áit ar cuireadh ar bord é le hiompar go dtí an Domhan Nua tríd an Atlantach.
Seán Ó Muireagáin. Scríbhneoir, údar, aisteoir, file, aistritheoir agus craoltóir é Seán Ó Muireagáin. Is as Uachtar Cluanaí i mBéal Feirste dó Is scríbhneoir filíochta, amhrán agus gearrscéalta é. Tá 35 bliain caite aige ag obair in earnáil an Ghaeloideachais sna Sé Chontae, mar ghníomhaí, mar mhúinteoir naíscoile agus bunscoile agus, le 20 bliain anuas, mar Oifigeach Comhairleach. D'fhoilsigh Éabhlóid a chéad chnuasach gearrscéalta "Gáire in Eag" in 2018 agus "Bádh B'fhéidir" sa bhliain 2022.
Is é láithreoir an chláir raidió "Cóisir Filíochta" é, ar fhilíocht na hÉireann an 21ú haois. Bíonn sé ina mholtóir ar phainéal Slam Filíochta Liú Lúnasa.
Luacháil Griffith. Suirbhé ar theorainneacha agus thalamh na hÉireann is ea Luacháil Griffith (Béarla: "Griffith's Valuation"). Ba é Richard Griffith a rinne an suirbhé sna blianta 1830–1868.
Liz Kimmins. Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Liz Kimmins. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, ó Eanáir 2020 ar aghaidh.
Mhic Dhiarmada. Rítheaghlach Mhagh Loirg ba ea Mhic Dhiarmada (Meán-Ghaeilge Meic Diarmata). Mhair an ríocht sna Connachta idir na 10ú agus 16ú haoiseanna. Tadhg mac Diarmada na ea an rí deireanach, i réim go dtí 1585. Sa bhliain 2021, d'éirigh Paul McDermott as Tuaim, Contae na Gaillimhe ina Prionsa Chúil Ó bhFinn, ceann nua na fine.
Stair.
Diarmaid mac Taidhg Mhóir, 7ú rí Mhagh Loirg, i réim 1124 - 1159, ba ea sinsear eapainmneach na clainne. Dog rí agus fáil le clann Uí Chonchúir, ríthe na gConnacht, ba ea é. Tadhg mac Cathail, rí Chonnacht i réim 925 - 956, ba ea a gcomhshinsear.
Caisleán Mhic Dhiarmada, Loch Cé, ba ea a lárionad.
I measc craobhacha níos deireanaí den chlann clann bhí Mhic Dhiarmada Rua.
Thit Magh Loirg i léig mar ríocht ag deireadh na 16ú haoise. In ainneoin coigistiú talún agus leatrom na bPéindlíthe, mhair craobh sinsearacht Mhic Dhiarmada fós, bhíodh is go beo bocht iad. Le linn na ré seo, thugtaí na daoine an teideal Prionsa Chúil Ó bhFinn dóibh. Is é Paul McDermott an sealbhóir reatha, a tháinig i gcomharthaí ar Rory MacDermot sa bhliain 2020.
Lumley v Wagner, 1852. Cás cáiliúil i réimse Dlí na gConarthaí ba ea Lumley v Wagner, 1852 (64 ER 1209). 
Fostaíodh Mlle Johanna Wagner mar amhránaí san amharclann. Her Majesty's Theatre, Haymarket, Londain ar feadh tréimhse trí mhí. Shínigh an bainisteoir, Benjamin Lumley, conradh eisiach léi. Ach tairgeadh post di a raibh níos mó airgid ag dul leis; thairg an amharclann Covent Garden conradh tarraingteach.
Bhí Wagner ag iarraidh teacht salach ar an gconradh a bhí aici le Her Majesty's. Rinne an amharclann iarratas ar urghaire eatramhach in aghaidh Wagner. Dheonaigh an chúirt urghaire a chuir bac ar Wagner ach tugadh cead achomhairc.
Ar aon nós, ní raibh an gearánaí (anseo Lumley) i dteideal urghaire a fháil chun iallach a chur ar Wagner a bheith ag canadh de réir a briathair. Mar sin, chreid Wagner go raibh saor dul áit éigin eile agus nach raibh cead ag Lumley iallach a chur uirthi fanacht ina tost.
Phléigh an an t-achomharc an raibh deis ag gearánaí (anseo Lumley) bac a chur ar thaibheoir (anseo Wagner), trí urghaire, teacht salach ar an gconradh a bhí aici le bheith ag canadh thar ceann an ghearánaí. Rialaigh an chúirt nach raibh cead ag Lumley dul ag ceol áit éigin eile.
Tugadh an breithiúnas ar 26 Bealtaine 1852.
Saoirse-Monica Jackson. Is aisteoir Éireannach ó Tuaisceart na hÉireann í Saoirse-Monica Jackson (a rugadh ar 24 Samhain 1993) agus bhí páirt mhór aici sna cláir Derry Girls (2018), The Five (2016) agus The Flash (2022).
James MacKillop. Ollamh Meiriceánach, scoláire Léinn Cheiltigh agus Ghaelaigh, agus iriseoir ealaíona is ea James MacKillop (rugadh 31d Bealtaine, 1939, Pontiac, Michigan). Gaeilgeoirí na nGarbhchríocha ba ea a thuistí. Tá gaol aige le Naomh St Mary MacKillop as an Astráil (1842-1909).
Rítheaghlaigh Ghaelacha. Is cuid d'uaisleacht Éireann iad na Rítheaghlaigh Ghaelacha ón ré is ársa, i dteannta le huaisli Cambra-Normannacha agus na teidil cruthaithe le linn Tiarnas na hÉireann.
Uaislí Gaelacha.
Thoghtaí ríthe, tiarnaí nó taoisigh Ghaelacha ag an gcóras dlí darb ainm tánaisteacht, ag muintreacha an iarcheannaire (laistigh de thrí glúin), i dteannta áfach le go leor doirteadh fola, i bhfianaise an easpa pionós ar dúnmharú céile comhraic. Toisc go dtoghtaí de ghnáth ceannairí as an gclann chéanna, bhí sin ina chúis leis an smaoineamh d'uaisleacht Ghaelach.
Thosaigh teidil ó oidhreacht tar éis théip Ord na nGael agus ghlacadh chóras dlí Sasanach le linn na mblianta 1585–1610. 
Is flatha iad gach a leanas, sliochtaigh fhireanna le gaol, is cuma más i bhfad amach, ó Rí de shaghas éigin:
D'éirigh roinnt "rí ruirech" ina nArdrí.
Stádas dlí.
Faoin am Chonradh Luimnigh, bhí a chuid cumhacht caillte ag beagnach gach uaisle Gaelach. Sa lá atá inniu ann, níl aon stádas dlí ag na teidil stairiúla i bPoblacht na hÉireann, murab ionann is i dTuaisceart Éireann.
Ón mbliain 1943 go dtí 2003, bronnadh aitheantas oifigiúil ar roinnt Ceann na Fine ó rialtas na hÉireann. Tháinig an cleachtas seo chun críche sa bhliain 2003 tar éis scannal éagsúil (féach Terence Francis MacCarthy) agus faoi imní gur mhíbhunreachtúil é.
Rítheaghlaigh.
Seo a leanas roinnt rítheaghlach Gaelach de réir fine agus tíreolais.
Coláiste Aodáin. Is coláiste samhraidh Gaeltachta é Coláiste Aodáin atá suite ar an Tuairín, An Cheathrú Rua. Bunaíodh Coláiste Aodáin sa bhliain 2007 chun freastal ar dhaltaí a bhí ag iarraidh an Ghaeilge a fhoghlaim i gceann de na Gaeltachtaí is láidre sa tír.
Tá sé lonnaithe 35km siar ó chathair na Gaillimhe. Is í an teanga labhartha príomhfhócas an chúrsa, agus úsáideann sé córas bunaithe ar an gcumarsáid le feabhas a chur ar chumas na scoláirí sa Ghaeilge. Tá gníomhaíochtaí amuigh faoin aer mar chuid den chúrsa agus dírítear ar spóirt uisce agus ar chluichí foirne.
Tomás Mac Con Iomaire. Léiritheoir raidió agus iriseoir Gaeilge is ea Tomás Mac Con Iomaire.
Beathaisnéis.
As Casla, Contae na Gaillimhe ó dhúchas, d’oibrigh Mac Con Iomaire le Raidió na Gaeltachta le breis agus 30 bliain. I rith an ama sin, bhí sé ar dhuine de na ceannródaithe nuachta áitiúla in iarthar na hÉireann. Tar éis cúpla iarracht ar bhriseadh isteach sna nuachtáin Ghaeilge, roghnaigh Raidió na Gaeltachta é agus beirt eile chun seirbhís nuachta áitiúil a bhunú i gConamara sa bhliain 1974.
Sa bhliain 2000, ceapadh Mac Con Iomaire mar Stiúrthóir Raidió na Gaeltachta, an chéad duine as Contae na Gaillimhe sa bpost sin. Sé bliana ina dhiaidh sin, d’fhág sé an post chun filleadh ar an gcraoltóireacht. 
Ó shin i leith, tá roinnt sraitheanna raidió léirithe aige, ina measc, ceann ar stair na hÉireann, chomh maith le sraith faisnéise ar Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta, "Pobal ar Aire: Gluaiseacht Cheárta Sibhialta na Gaeltachta 1969-2009" .
Tá sé ina chónaí ar an gCeathrú Rua lena bhean chéile. Tá iníon amháin aige, Síle, atá ag obair san oideachas, agus beirt mhac, Rónán agus Donncha Mac Con Iomaire. Oibríonn an bheirt mhac i dtionscal na meán.
Féach freisin.
Is é a mhac Rónán Mac Con Iomaire, iar-iriseoir agus Stiúrthóir Forbartha Réigiúnaí, Pobail agus Pleanála Teanga Údarás na Gaeltachta.
Ray Liotta. B'aisteoir Meiriceánach é Raymond Allen Liotta. (18 Nollaig 1954 - 26 Bealtaine 2022). Bhí cáil bainte amach aige mar an gcarachtar Henry Hill ar an scannán "Goodfellas". 
Beathaisnéis.
Rugadh Liotta i Newark, New Jersey. Fágadh ag dílleachtlann é. D'fhás sé aníos in Union, New Jersey. Ba de shliocht Albanach agus Iodálach iad an lánún a d'uchtaigh é. (Fuair sé amach blianta ina dhiaidh gur de shliocht Albanach a bhí a mháthair bhreithe.) D'fhreastail Liotta ar Ollscoil Miami mar a ndearna sé staidéar ar an aisteoireacht.
Fuair Ray Liotta bás le hadhairt ar 26 Bealtaine 2022 in Santo Domingo, an Phoblacht Dhoiminiceach agus é ansin le scannán nua a dhéanamh..
Ceallach mac Fíonachta. Sinsear Uí Cheallaigh as Uí Mhaine, Contae na Gaillimhe. ba ea Ceallach mac Fíonachta (beo 9ú haois), 
Garmhac an rí Ailill mac Inreachtaigh Uí Mhaine (bás 791/799) ba ea Ceallach. Níor éirigh féin ina rí, ach bhí a shliocht Uí Cheallaigh chun cinn sa ríogacht. An chéad rí rá cháin ba ea Tadhg Mór Ó Ceallaigh, a maraíodh i gCath Chluain Tarbh ag troid ar son Bhriain Bóramha. Feardorcha Ó Cellaigh (bás c. 1611) ba ea rí deireanach dá sliocht.
Sloinne an-choiteanta is ea Ó Ceallaigh i gContae na Gaillimhe sa lá atá inniu ann.
Siobhán McSweeney.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1167576&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2024-04-12T21:51:41Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;TGcoa&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is aisteoir agus láithreoir Éireannach í Siobhán McSweeney (a rugadh ar 27 Nollaig 1979 ). Tá cáil uirthi ón ról a ghlac sí mar Sister Michael in "Derry Girls" .
Go luath ina saol.
Rugadh McSweeney i gContae Chorcaí, Éire agus tógadh í in Eatharla. Sula raibh sí ag aisteoireacht, bhain sí céim eolaíochta amach i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Sa bhliain 2001, bhog sí go Londain nuair a fuair sí áit sa Central School of Speech and Drama. 
Gairm bheatha.
Ba é páirt "Julia" sa scannán "The Wind That Shakes the Barley" an chéad ról a bhí ag McSweeney sa bhliain 2006.
Ó 2018, ghlac McSweeney ról mar bean rialta, Sister Micheal, sa chlár teilifíse "Derry Girls" ar "Channel 4," arna scríofa ag Lisa McGee. Bhuaigh McSweeney duais Bafta in 2023 do "Derry Girls".
Rinne McSweeney páirt "Petra" i dtrí chlár de "Collateral" chomh maith.
Ó Eanáir 2021 amach, ceapadh ina láithreoir í ar "The Great Pottery Throw Down" ar Channel 4. Ní raibh sí le feiceáil sna eipeasóid tosaigh sa bhliain 2022, mar bhí sí tar éis a cos a bhriseadh. Sheas Ellie Taylor isteach ar a son.
A caidreamh leis an Ghaeilge.
Ba as Gaeltacht Mhúscraí é athar McSweeney, Traolach. Nuair a cuirtear ceist uirthi ar mian léi a bheith ag obair ar scannán nó clár teilifíse as Gaeilge, dúirt sí "Of course. I'd love to do that, but I've never been offered anything from TG4, or any series as Gaeilge."
Bíonn McSweeney ag seoladh tvuíteanna as Gaeilge ó am go ham.
Isobel Ní Riain. Is léachtóir i Roinn na Nua-Ghaeilge, Coláiste na hOllscoile, Corcaigh í Isobel Ní Riain. Tá go leor leabhar scríofa aici, an chuid is mó acu foilsithe ag Coiscéim.
Lámhach Virginia Tech. Ar 16 Aibreán 2007, thosaigh mac léinn darbh ainm Seung-Hui Cho ag caitheamh a chomhghleacaithe agus léachtóírí ag an Virginia Polytechnic Institute i mBlacksburg, Virginia. Mharaigh sé 32 mac léinn agus léachtóírí sula chuir sé féin den saol. Gortaíodh 35 dhuine eile.
Rinne Seung-Hui Cho adhradh ar bheirt ghunnadóirí Columbine, agus thug 'mairtírigh' orthu sna cáipéisí a chuir sé chuig na póilíní i rith na heachtra. Ba ar bhlaganna a bhí an cur síos ab uafásaí den slad agus iad ag cur thar maoil le físeáin agus grianghraif fón póca.
San eachtra Virginia Tech, d’éirigh leis an ionsaitheoir gunnaí an tslada a cheannach go dleathach, cé go raibh comhairleoireacht chuimsitheach faighte aige d’fhadhbanna móra meabhairshláinte ar feadh na mblianta roimh ré.
Seó na mBréagán. Tá Seó na mBréagánm nó an Late Late Toy Show á chraoladh ón mbliain 1975 ar an "Late Late Show" ar RTÉ, á gcur i láthair ag Ryan Tubridy. Meallann an clár sciar maith de lucht féachana na tíre gach Nollaig, i measc na gclár ba mhó rath sa tír, agus máite agus dráite na mbréagán ar taispeáint ag an Tiobraideach féin agus a chomrádaithe beaga. "Tá sé chomh holc sin go bhfuil spraoi de shórt ag baint leis."
Conspóidí.
D'fhéadfaí a mhaíomh go gcuireann an clár luachanna ábharaíocha chun cinn, Cuireann an clár brú breise ar roinnt tuismitheoirí an t-am sin den bhliain a macasamhail de bhronntanais a chur ar fáil lá Nollag.
Chaill RTÉ €2,272,859 san iomlán mar gheall ar an gceoldráma "Late Late Toy Show: the Musical" sa Convention Centre, BÁC in 2022. nach raibh mórán ratha air. Ghlac cathaoirleach Bhord RTÉ Siún Ní Raghallaigh go raibh "easnaimh thromchúiseacha" ann agus ghabh sí pardún leis an bpobal agus le foireann RTÉ as an neamart.
Gaeilge.
Labhraíodh Gaeilge ar an seó sa bhliain 2012.
Sa bhliain 2019, dúirt RTÉ go raibh ‘fáilte’ á cur acu roimh iarratais ó pháistí le Gaeilge a bheith ar The Late Late Toy Show i mbliana. Ghlacfaí le “hiarratais as Gaeilge agus as Béarla” ó pháistí ar mian leo a bheith páirteach sa chlár, a dúirt RTÉ.
Nord Stream 2. Is píblíne mhór gháis Nord Stream 2 (nó NS2), 1207 ciliméadar idir an Rúis agus an Ghearmáin. Tháinig deireadh leis an obair thógála i mí Mheán Fómhai 2021. Bhí an phíblíne réidh le gás a thabhairt ón Rúis chun na Gearmáine. Ach ní raibh deimhniúcháin déanta riamh ag an rialtóir fuinnimh na Gearmáine ar an obair. Faoi dheireadh, bhí an tionscadal curtha ar athlá ag an nGearmáin sa bhliain 2022 ar chúiseanna geopholaitíochta.
Lá amháin, b'fhéidir, tarraingeoidh sé b'fhéidir 55 billiún méadar ciúbach gáis in aghaidh na bliana ón Rúis chuig an nGearmáin. Sin soláthar i gcomhair 26 milliún teaghlach.
Tógáil.
Tá an comhlacht Gazprom na Rúise i mbun an tionscadail. 
Ábhar teannais is ea spleáchas na hEorpa ar fhuinneamh ón Rúis agus tharraing an phíblíne conspóid i gcónaí. 
Ar dtús, ba 'réiteach' é Nord Stream 2, mar a measadh sna 2010idí, ar leithéid na géarchéime a tharla i ngeimhreadh na bliana 2009 nuair a dhún an Rúis na píobáin gáis ar an Úcráin. Rinne an Rúis sin de bharr 'moill íocaíochta;, a dúradh ag an am. Ach fágadh tíortha eile thiar ar bheagán gáis de bharr an aighnis, rud a chuir sceon ar rialtais na hEorpa. Chuir an géarchéim seo brú ar an nGearmáin NS2 a thógáil. Ina theannta sin, bhí Gerhard Schröder, iar-Sheansailéir na Gearmáine ag déanamh stocaireacht, don Rúis agus ag cur Nord Stream 2 chun cinn. 
Thosaigh staidéar féidearthachta ar Nord Stream 2 i mí Aibreáin na bliana 2011, agus i bhfad níos déanaí, i mí na Bealtaine 2018, cureadh tús leis an obair thógála i nGreifswald sa Ghearmáin. 
Bhí an tAontas Eorpach ag brath níos mó ná riamh ar an Rúis, agus i rún ar 21 Eanáir 2021, d’iarr feisirí an Aontais Eorpaigh stop a chur le Nord Stream 2 (agus seachtrachtaí éiceolaíocha ann chomh maith).
Cosc.
Ar an 22 Feabhra 2022, bhí cosc curtha ag an nGearmáin le próiseas deimhniúcháin phíblíne chonspóideach gháis Nord Stream 2. Ba é seo freagra na Gearmáine ar aitheantas na Rúise don dá réigiún in oirthear na hÚcráine, Luhansk and Donetsk. Dúirt an Seansailéir Olaf Scholz: “Tá cuma theicniúil ar an stop seo ach is céim riachtanach den tionscnamh deimhniúchán a dhéanamh ar an bpíblíne agus dá uireasa ní féidir le Nord Stream 2 tosú ag feidhmiú.”