Trelis/gawiki huggingface dataset:
Nintendo GameCube. Ba é an Nintendo GameCube an ceathrú consól baile do chluichí ríomhaireachta de chuid Nintendo (GCN a thugtar mar ghiorrúchán air go hoigiúil agus NGC go neamhoifigiúil) Is cuid de ré an tséú ghlúin de chonsóil é. Tháinig sé i gcomharbacht ar an Nintendo 64 agus roimh an Wii.
Cath Bhoyacá. Ba é Cath Boyacá sa Cholóim, tír a dtugtaí Granada Nua uirthi tráth, an cath a chuir ar chumas na Colóime neamhspleáchas ón Spáinn a bhaint amach, cé gur lean an troid le fórsaí ríoga na Spáinne go ceann roinnt blianta eile. Tharla an cath ar an 7 Lúnasa 1819.
Poblachtaigh Cholómacha agus Veiniséalacha a bhí in arm na gComhghuaillithe, mar aon le Léigiún Briotanach, agus an tArd-Bhriogáidire Francisco de Paula Santander agus José Antonio Anzoátegui i gceannas orthu. Taobh istigh de dhá uair an chloig threascair an t-arm sin fórsaí na naimhde, a bhí faoi cheannas José María Barreiro agus Francisco Jiménez, beirt choirnéal Spáinneacha.
Puente de Boyacá. Is droichead beag é Puente de Boyacá (i nGaeilge, "Droichead Bhoyacá") atá suite ar an mórbhealach idir Bogotá sgus Tunja, 110 km soir ó Bhogotá agus 14 km siar ó Thunja i ngleann,ag dul trasna ar an abhainn Teatinos. Tá go leor séadchomharthaí curtha suas a dtimpeallacht chun an cath stairiúil, ar a dtugtar Cath Bhoyacá, a tharla ar 7 Lúnasa sa bhliain 1819 agus a bhain neamhspleáchas na Colóime amach, a chomóradh.
Tógadh an droichead go luath san 18ú haois, agus bhí sé tiomnaithe mar Séadchomhartha Náisiúnta agus chuimhneacháin neamhspleáchais sa bhliain 1920.
Iriseoir. Tugtar iriseoir ar dhuine a scríobhann nó a bhailíonn eolas i bhfoirm nuachta a fhoilsítear sna nuachtáin, nó a chraoltar ar an raidió nó an teilifís. 
Ar an 2 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta um Dheireadh leis an tSaoirse ó Phionós i gcás Coireanna in aghaidh Iriseoirí. 
Obair.
Níl an iriseoireacht furasta mar obair. Mar shampla, b’fhearr lena lán léitheoirí go minic altanna a léiríonn cinnteacht agus atá ag teacht lena réamhchlaonta fhéin faoi ábhar, seachas alt a léiríonn go bhfuil castacht agus éiginnteacht ag baint leis an scéal.   Ach is annamh a ndéantar scagadh tomhaiste ar an bhfianaise a thacaíonn le téis áirithe "agus" ar an bhfianaise a bhréagnaíonn é. Tosaíonn iriseoirí uaireanta le freagra na ceiste agus ansin téann siad ag lorg na fianaise chun é a chruthú (nó níos measa, ag lorg fianaise chun téis nó réamhchlaonadh áirithe a chruthú).
Iriseoirí a maraíodh.
Is obair chontúirteach í amanna. Mar shampla sna 1990idí, bhí Veronica Guerin ag obair mar iriseoir imscrúdaitheach dúnmharaíodh Veronica Guerin i mBÁC ach rinne mangairí drugaí slad uirthi sa bhliain 1996.
Scannáin.
I mBéarla.
- "Citizen Kane", Orson Welles (1941), "Ace in the Hole", Billy Wilder (1951), "Sweet Smell of Success", Alexander Mackendrick (1957), "All the President's Men", Alan J. Pakula (1976), "Scoop", Woody Allen (2006), "The Devil Wears Prada", David Frankel (2006), etc.
i bhFraincis.
- "Les Paparazzi", Jacques Rozier (1964), "L'Héritier", Philippe Labro (1972), "La Mort en direct", Bertrand Tavernier (1980), "Mille Milliards de dollars", Henri Verneuil (1982), "Le Quatrième Pouvoir", Serge Leroy (1985), "Paparazzi", Alain Berbérian (1998)
Drisín. Cineál ispín atá i gceist le drisín, a dhéantar as fuil mhuice, salann agus geir. Is leagan Éireannach den phutóg dhubh é. Putóg fola atá ann. Tá sé níos glóthaí ná an phutóg dhubh agus measctar ann fuil bó, muice agus/nó fuil caorach le bainne, salann agus saill. 
Is minic a chuirtear drisín agus ruipleog le chéile i gCorcaigh agus Luimneach agus "Packet and Tripe" a thugtar air.
Litríocht.
Luaitear an leagan Gallda, "drisheen", in Ulysses agus "A Portrait of the Artist as a Young Man" le James Joyce. Tá cur síos eile air in "In Search of Ireland", leabhar leis an scríbhneoir taistil iomráiteach H.V. Morton a foilsíodh sa bhliain 1930.
Paradacsa. Tosaíonn W.V. Quine a alt ar pharadacsaí le tagairt don cheoldráma "Pirates of Penzance" le Gilbert agus Sullivan ina ndeirtear "Is paradacsa é. Is paradacsa é’". Táthar ag caint faoin phrionsa mhór, Ferdinand, atá aon bhliain is fiche d'aois ach nach raibh aige ach "cúig" lá breithe. Réitítear an scéal ina iomlán nuair a mhínítear dúinn go bhfuil rud annamh ag tarlúint anseo; rud nach dtarlaíonn ach uair amháin i ngach 1,460 laethanta – rugadh ar an 29ú de mhí Fheabhra é!
De ghnáth bíonn struchtúr le paradacsa:
Má thagann an deireadh salach ar an dtosach, nó muna bhfuilimid
toilteanach glacadh leis an gcríoch, tá rud éigin mícheart
agus tá cruth paradacsúil ar an argóint.
Tá roinnt téarmaí a úsáidtear i leith paradacsaí:
Uaireanta bíonn casadh san argóint faoi cheilt nó is rud annamh atá i gceist agus nuair a thuigimid é sin, tá an réiteach éasca. Ach uaireanta eile, bíonn cúrsaí casta agus níl aon ní simplí.
Cuirtear an chéad pharadacsa sa stair scríofa i leith an Ghréigigh Anaximander (ca 610 R.C. –85 R.C.). Réasúnaigh seisean go dtagann gach duine ó dhuine a bhí óg tráth, agus conas ar éirigh don chéad duine?
Tá tagairt (mhíchruinn) sa Bhíobla faoi pharadacsa an bhréagadóra (Is bréagadóirí uilig muintir na Créite, agus dúirt duine ón Chréit é sin. An bhfuil a ráiteas fíor, falsa, nó an bhfuil aon bhrí leis?). Ach cuirtear an bhéim sa Bhíobla ar mhacántacht na gCréiteach.
Tá raon na bparadacsa leathan, mar shampla,
Staitistic agus Dóchúlacht.
Paradacsa Bertrand • Paradacsa Simpson • Paradacsa an Fhiaigh Dhuibh
Matamaitic.
Fallás Matamaitice • Paradacsa Zeno
Modh eolaíochta.
Paradacsa an Fhiaigh Dhuibh
Don DeLillo. Scríbhneoir Meiriceánach is ea Don DeLillo (rugadh 20 Samhain 1936). Is scríbhneoir iarnua-aoiseach é. Rugadh agus tógadh DeLillo sa Bhronx i gCathair Nua-Eabhrac. Chaith sé a lán ama sa tsráid, a deir sé. Labhair a mhuintir meascán de Bhéarla agus Iodáilis, agus ní raibh Béarla ariamh ag a seanmháthair.
Invisible. Is úrscéal le Paul Auster é Invisible. D'fhoilsigh Henry Holt and Co. an leabhar sa bhliain 2009. Is é "Invisible" an cúigiú húrscéal déag le hAuster.
Fallás matamaitice. Tugtar fallás matamaitice ar pharadacsa nach bhfuil trioblóideach mar nach bhfuil i gceist ach briseadh rialach simplí ar bhealach neamhchonspóideach, agus nuair a thuigtear é sin bíonn réiteach ann. Is ábhar maith foghlamtha iad.
1=2.
formula_1
Anseo roinneadh an dá thaobh den chothromóid ar "(x-1)", a bhfuil cothrom le náid ón gcéad líne. Ní cheadaítear sin faoi na rialacha. Agus leanann seafóid.
1=2.
formula_2
Nuair atá "x" = formula_3/2, bíonn "cos(x)"=0 agus "sin(x)"=1. An luach don líne deiridh ná 9=9, a bhfuil ceart.
Ach tá deacrachtaí ann nuair a chuirtear x = formula_3;. Anois tá "cos(x)"=-1 agus "sin(x)"=0. Ag cur na luachanna san sa líne deiridh, faightear formula_5, nó 1=2. Tá sé go mór faoi cheilt anseo ach táimid ag tógaint fréamhacha cearnacha agus caithimid idirdhealú a dhéanamh idir an fhréamh dheimhneach agus an fhréamh dhiúltach.
1= -1.
formula_6
Tá difear idir na rialacha do uimhreacha choimpléascacha agus do réaduimhreacha. Tá sé níos fearr formula_7 a úsáid in áit formula_8 agus formula_9.
Beirn. Is í Beirn (, , , ) príomhchathair na hEilvéise.Is í an cúigiú cathair is mó san Elvéis. Tá breis is 125,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin, agus timpeall 390,000 duine má chuirtear na fo-bhailte san áireamh. Tá sí suite i lár na tíre, agus is í an Ghearmáinis príomhtheanga na cathrach.
Déimeagrafaic.
Sa bhliain 2000 ba í an Ghearmáinis an teanga ba chomónta ar an gcathair agus 81.2% de na daoine á labhairt mar chéad teanga. Ba í an Iodáilis an dara teanga ba chomónta agus 3.9% á labhairt mar chéad teanga. Ba í an Fraincis an tríú teanga ba chomónta agus 3.6% á húsáid mar chéad teanga. Eachtrannaigh iad beagán breis is an tríú cuid de mhuintir Bheirn.
Breacán. Is éadach olla é breacán (Gaeilge na hAlban: "breacan", Béarla: "tartan") a bhfuil patrún páircíneach air.
Baineann an breacán le hAlbain go háirithe. Déantar an filleadh beag Albanach as breacán, mar shampla.
Chuir an "Dress Act" (1746) cosc ar bhreacán in Albain.
Fáinne. Is éard atá i gceist le fáinne ná banda ciorclach beag. Caitear ar an méar é. Is minic a dhéantar fáinní as miotal lómhar.
Conradh na Gaeilge.
Caitheann daoine áirithe fáinne ar léine nó ar chasóg mar chomhartha go bhfuil Gaeilge acu agus go bhfuil siad sásta í a labhairt. Tugtar "Fáinne Óir" air go minic. Tá dhá shaghas sa lá atá inniu ann - an fháinne óir feiliúnach do dhaoine líofa - an dara cheann, an fháinne airgid feiliúnach do dhaoine atá sásta Gaeilge a labhairt.
Fáinne Chladaigh. Is fáinne Gaelach traidisiúnta a thugtar mar chomhartha grá nó mar fháinne bainise é Fáinne Chladaigh.
Crúibíní. Is éard atá sna crúibíní bia bruite Gaelach a dhéantar de chrúba muice. Is minic a itear leis na lámha iad agus is minic freisin a itear le cabáiste iad. Cuirtear fuidreamh orthu nó friochtar iad uaireanta.
Tagairtí seachtracha.
Oideas le crúibíní a bhruith
Giolla. Duine a chuireann é/í féin i seirbhís duine eile is ea giolla. 
Mar shampla, sa Bhíobla, ciallaíonn ‘Giolla Dé’ duine atá tiomanta go hiomlán do thoil Dé a leanúint trí shaol grámhar a chaitheamh.
Breicne. Is spota donn beag éadrom ar an gcraiceann, déanta níos láidre le glacadh na gréine é breicne.
Srón. Is orgán ar éadain ainmhithe í an tsrón. Bíonn polláirí ann agus úsaitear í chun rudaí a bholú.
Caonach. Planda beag neamhshoithíoch spórach atá gaolmhar leis na haelusanna is na cornlaigh. Fásann sí i bhfoirm mata nó adhartáin. Is gaiméitifít an planda feiceálach a thosaíonn mar chorp neamhidirdhealaithe (tallas), nó níos minice fós, struchtúr snáithíneach (prótainéam) atá cosúil le halga glas. Fásann sé seo ina phlanda coitianta le gais, duilleoga simplí fíneálta, agus ríosóidí ilcheallacha. Capsúl ar ghas a bhíonn sa spóraifít, le colún lárnach is cuid mhaith spór. Aibíonn an capsúl tar éis don ghas a bheith fadaithe, agus fuasclaítear na spóir trí phóir nó scoilteanna nó, i gcineálacha ar leith, go pléascach. Faightear caonach i ngach áit, beagnach, ach in áiteanna taise foscúla is minice í. Tá cineálacha atá in ann triomú maith a sheasamh, agus áitríonn cuid acu áiteanna an-tirime, cosúil le fallaí.
Giall. An chnámh uachtarach is an chnámh íochtarach atá timpeall ar an mbéal agus a choinníonn na fiacla. Bíonn an chnámh uachtarach, an mhascaill, greamaithe go docht leis an aghaidh, agus gluaiseann an chnámh íochtarach, an mandabal, ina coinne. Gluaiseann na gialla i gcoinne a chéile le linn cogaint is meilt bia. Gluaiseann an mandabal le linn urlabhra freisin.
Claíomh. "Baineann an t-alt seo leis an arm troda. Má tá spéis agat sa speiceas feamainne, féach Claíomh (feamainn)."
Is gléas troda agus lann fhada fhaobhrach air é claíomh. Bíonn bior ar cheann amháin agus bos ar an gceann eile.
Céilí. Is imeacht sóisialta le ceol tíre Gaelach, amhránaíocht, rince traidisiúnta agus seanchas é céilí.
Taibhreamh. Braití céadfacha a bhíonn ag duine is é ina chodladh, go háirithe le linn codladh mearchorraí súl (REM). De ghnáth is braití radhairc a bhíonn i gceist, ach uaireanta mothaítear fuaim, boladh, blas is tadhall. Is féidir go dtarlóidh siad seo ar bhealach randamach, nó go mbeidh ciall de shaghas áiféiseach éigin leo, treoraithe ag freagairtí tochtacha nó smaointe fochomhfhiosacha duine. Tá leideanna á bhfionnadh ag taighdeoirí ar na ceangail leis na hathruithe fiseolaíocha a tharlaíonn don inchinn le linn codlata le codladh gan bhrionglóid, neamhchodladh, aislingeacht is gníomhartha éagsúla cruthaitheacha. Agus duine ina dhúiseacht, faigheann an inchinn an-chuid ionchur trí na céadfaí, agus feidhmíonn na milliúin ceall chun na sonraí sin a phróiseáil is íomhá na timpeallachta a chruthú is a athchruthú an t-am ar fad. Le linn brionglóide, áfach, bíonn an t-ionchur ón timpeallacht laghdaithe go mór, agus na cealla ag feidhmiú le sonraí a ghintear taobh istigh den inchinn. Ní athraíonn an leictreinceifealagram ó dhúiseacht go codladh, den chuid is mó, ach gluaiseann na súile go tapa le linn brionglóide (tugtar "mearchorraí súl (REM)" air) agus gluaiseann an ceann féin nuair a thagann brionglóid chun deiridh is a thosaíonn an duine ag dúiseacht. Fuasclaítear an-chuid bíog is ceimiceáin ar leith ó stoc na hinchinne le linn brionglóide.
Aisling. Is éard is aisling ann ná sruth smaointeachais atá scartha ó gnáth-thascanna an lae, agus a tharlaíonn nuair a thugtar aird ar chúrsaí níos pearsanta níos inmheánaí. Tá an feiniméan seo an-choitianta sa saol laethúil; thaispeáin staidéar mórscála amháin gur chaith na rannpháirtithe sa staidéar 47% dá gcuid ama ina ndúiseacht ag aislingeacht, ar an meán. Is é “daydreaming” an téarma Béarla a d'úsáid an taighdeoir Meiriceánach Jerome L. Singer; réitigh obair Singer an bealach don taighde go léir a tháinig ina dhiaidh, beagnach.
Claidheamh mór. Is claíomh leathan a úsáidtear sna Garbhchríocha é an claíomh mór.
Cabar. Is páirt den tamhan nó craobh mhór chrainn atá tite nó gearrtha é cabar. 
Is ionann an focal "cabar" agus polla nó rachta (mar a bheadh sa díon) agus, leis, 'eaves-knot' sa tuíodóireacht.
Bíonn an focal in úsáid in Albain freisin, áit a a mbítear ag 'tilgeil a'chabair' (a caitheamh an chabair) mar chuir de chluichí Gharbhchríocha na hAlban.
Píb mhála. Is uirlis cheoil í píb mhála, an phíb mhór nó go simplí na píoba. Cruthaítear fuaim nuair a sheoltar gaoth ón mhála tríd an deocán sa phíoba.
Roc (craiceann). Is éard is roc ann ná eitre nó crupóg sa chraiceann. De ghnáth, bíonn roic le feiceáil i gcraiceann mar thoradh ar an phróisis aosaithe, mar shampla gliceúchán, nó ar bhonn sealadach, mar thoradh ar fanacht fhada (níos mó ná cúpla nóiméad) faoi uisce. Is cúis le ghothaí gnúise tráthrialta, aosú, easpa hiodráitithe, tobac a chaitheamh, agus fachtóirí eile nach iad 
an próiseas rocaithe a chuir i gcrích.
Tosaíonn an tsraith sheachtrach den chraiceann ag ionsú uisce má tá sé nochtaithe go fadtréimhseach faoi uisce. Ní leathnaíonn an craiceann go cothrom, agus dá bharr sin cruthaítear roic. Is féidir idiú uisce sa chorp, mar a tharlaíonn le díhiodráitiú, crupóg nó filleadh a chur ar an gcraiceann. Is cúis le Chortisola díghrádú chollaigin chraicinn.
An Svahaílis. Teanga Bhantúch í an Svahaílis a labhraítear in Oirthear na hAfraice. Is dócha nach bhfuil sí ó dhúchas ach ag cúig mhilliún duine, ach tá glacadh forleathan léi mar fhrancbhéarla, is é sin, mar theanga comhchaidrimh idir daoine a labhraíonn teangacha éagsúla Bantúcha, agus mar sin, is dócha go bhfuil an deich n-oiread eile in ann comhrá líofa a dhéanamh trí mheán na Svahaílise. Tá teanga Bhantúch éigin eile ó dhúchas ag an gcuid is mó de mhuintir Oirthear na hAfraice, rud a chuireann ar a gcumas Svahaílis a fhoghlaim go sciobtha. Scéal eile is ea é go bhfuil an Svahaílis ag dul i bhfairsinge ar fud an réigiúin mar theanga dhúchais freisin, go háirithe i dtimpeallacht na mbealaí tábhachtacha tráchtála.
D'fhorbair an Svahaílis in Oileán Shainsibeár, áit a raibh lárionad tráchtála ag na hArabaigh fadó. Bhí na hArabaigh ag cimiú Afracánaigh i mórthír na hAfraice le hiad a dhíol ar mhargaí na sclábhaithe i Sainsibeár. Nuair a meascadh teangacha Bantúcha na sclábhaithe agus Araibis na dtráchtálaithe trí chéile, is éard a fuarthas ná an Svahaílis. Teanga Bhantúch í go bunúsach, ach tá sí breac le hiasachtaí Araibise. Glactar leis gurb as an Araibis a tháinig focal as gach triúr sa Svahaílis. Fuair an teanga a hainm féin ó na hArabaigh, nó is é is brí leis san Araibis ná "cósta". 
Scríobhadh Svahaílis an chéad uair san ochtú haois déag, agus ba iad na litreacha Arabacha a bhí in úsáid san am sin. Ina dhiaidh sin, áfach, shealbhaigh Sasana, an Fhrainc agus an Ghearmáin na réigiúin ina raibh an teanga á labhairt, agus ba í an aibítir Laidineach a cuireadh i bhfeidhm ar an teanga ansin. Fuair an Svahaílis cuid mhaith focail iasachta as na teangacha áirithe seo freisin. 
Sa Tansáin agus sa Chéinia is mó a labhraítear an Svahaílis, agus stádas oifigiúil aici sna tíortha sin. Cloistear cuid mhaith Svahaílise in Uganda freisin, agus stádas oifigiúil aici ansin ón mbliain 2005 anuas, cé go bhfuil ceist na teanga náisiúnta ina hábhar conspóide ansin go minic, toisc go bhfuil na "Baganda" - an dream eitneach a bhfuair an tír a hainm uathu - den bharúil gur chóir stádas na teanga náisiúnta a bhronnadh ar a dteanga féin, an teanga "Luganda". Tá an Svahaílis tábhachtach mar fhrancbhéarla i bPoblacht Dhaonlathach an Chongó (is é sin, an tír ar a dtugtaí an tSáír ar feadh i bhfad), agus aitheantas oifigiúil aici ansin mar theanga réigiúnach. Is í an Tansáin an tír is mó a chuireann an Svahaílis chun cinn trí rialúcháin oifigiúla, nó tá an Béarla i bhfad níos láidre sa Chéinia.
Na Briathra.
Teanga tháite atá sa Svaihílis ó thaobh a briathra: foirmítear na briathra le mír amháin leis an ainm a thaispeáint, mír eile leis an aimsir a thaispeáint, agus mír leis an briathar féin a thaispeáint ina ndiaidh siúd, iad curtha le chéile mar focal amháin. Mar sin, is féidir, mar shampla, an frása 'siúlaim' a aistriú leis na míreanna don chéad phearsa uatha ('ni-'), don aimsir láithreach (-na-), agus an briathar 'siúil' ('-tembea') - mar sin, is é 'ninatembea' an t-aistriúchán ar 'siúlaim' isteach sa tSvaihílis.
Seo hé a leanas páirtliosta de na míreanna seo in éindí le roinnt briathra coitianta:
Tomás Mac Giolla. Polaiteoir Éireannach ab ea Tomás Mac Giolla (25 Eanáir 1924 - 4 Feabhra 2010). 
Óige.
Rugadh Tomás Mac Giolla do theaghlach feirmeoireachta san Aonach, i gContae Thiobraid Árann. D'fhreastail sé ar an mbunscoil áitiúil go dtí gur aistrigh sé go Coláiste Fhlannáin in Inis, Contae an Chláir, áit ar chríochnaigh sé a mheánscolaíocht. Bhain sé a chéim tríú leibhéal amach sa Tráchtáil i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. 
Saol.
Ba iarrthóir de chuid Shinn Féin é Mac Giolla in olltoghchán 1961 i ndáilcheantar Thiobraid Árann Thuaidh.
Ba uachtarán Shinn Féin é ó 1962 amach agus ba é ceann de na daoine a bhrúigh an páirtí i dtreo na heite chlé i rith na 1960í. D'fhan Mac Giolla mar cheannaire ar Shinn Féin Oifigiúil tar éis scoilte sa pháirtí sa bhliain 1969. Phós Mac Giolla "May McLoughlin", ball de chuid Shinn Féin agus de chuid Chumann na mBan, rannóg baineann den IRA.
Athainmíodh an páirtí go "Sinn Féin Páirtí na nOibrithe" sa bhliain 1977 agus arís go "Páirtí na nOibrithe" sa bhliain 1982. Toghadh Mac Giolla mar Theachta Dála in olltoghchán Samhna 1982. D'éirigh sé as mar cheannaire an pháirtí sa bhliain 1988 agus tháinig Proinsias De Rossa i gcomharbacht air.
Ba é Mac Giolla an t-aon TD a bhí fágtha ag an bpáirtí tar éis bunaithe an Daonlathais Chlé sa bhliain 1992. Chuaigh seisear Teachtaí Dála eile isteach sa pháirtí nua. Chaill MacGiolla a shuíochán níos déanaí sa bhliain chéanna nuair a fuair Liam Lawlor an cheann is fearr air le farasbarr 59 vóta.
Toghadh Mac Giolla go Bárdas Bhaile Átha Cliath i dtoghlach Bhaile Formaid sa bhliain 1979 agus atoghadh é dhá uaire (1985 agus 1991). Ba Ardmhéara na cathrach é ó 1993 go 1994. 
Bhí sé fós gníomhach agus é amach sna hochtóidí agus bhí sé páirteach sa ghrúpa a bhí ag iarraidh Uimhir 16 Sráid an Mhóraigh, áit i lár na cathrach a géilleadh an Piarsach, a shábháil. Ba bhall é de choiste "Dublin 98" freisin, coiste chun Éirí Amach 1798 a chomóradh.
Bás.
Fuair sé bás in Ospidéal Beaumont i mBaile Átha Cliath ar 4 Feabhra 2010 tar éis dó a bheith tinn go dona le fada an lá.
Cat Manannach. Is pór cait gan eireaball é an cat Manannach. "Kayt Manninagh" nó "Stubbin" a thugtar orthu i nGaeilge Mhanann. "Cat Manainneach" a deirtear i nGaeilge na hAlban.
Fionnadh. Tugtar fionnadh ar an ghruaig ghearr bhog a fhásann ar ainmhithe.
Brittany Murphy. Ban-aisteoir Meiriceánach ab ea Brittany Anne Murphy-Monjack (10 Samhain, 1977 – 20 Nollaig, 2009), nó Brittany Murphy mar a bhíodh aithne is fearr uirthi. Aisteoir agus amhránaí a bhí inti, a ghlac páirt i roinnt scannáin móra ar nós "Clueless", "Girl, Interrupted", "8 Mile", "Uptown Girls", "Sin City", "Happy Feet", agus "Riding in Cars with Boys". Scaoilfear a scannán deireanach, "Abandoned", go luath sa bhliain 2010.
Cailleadh de bharr niúmóine í, agus í faoi thionchar roinnt dhrugaí.
Paradacsa Simpson. Is paradacsa é Paradacsa Simpson a bhaineann le saobh-comhghaolú (spurious correlation) sa staidreamh agus mí-chruinneas san réasúnaíocht.
Tá ollscoil ann, ina n-éironn níos fearr ag na cailín i ngach dámh, ach ar an iomlán, tá na buachaillí níos fearr. Mar shampla, sa Stair, tá ráta pas, sna scrúdaithe, de 90% ag na cailíní, i gcomparáid le 80% dos na buachaillí. Is mar an gcéanna é sa bhFisic – cailíní (33%) agus buachaillí (10%).
Ag braith ar an eolas sin, tá sé réasúnta a ghlacadh go bhfuil ráta pas na gcailíní san ollscoil (níl ach an dá dhámh Stair agus Fisic ann) níos fearr ná an ráta dos na buachaillí. Ach a mhalairt atá, mar tá ráta pas na mbuachaillí (70%) níos mó ná ráta pas na gcailíní (56%).
Nuair a iniúchaimid na figiúírí i Tábla 1, tá sé soiléir go bhfuil an mhatamaitic ceart agus go raibh dul amú orainn.
Tagann na rátaí pas san ollscoil ón meán ualaithe ("weighted mean") mar seo a leanas
   Buachaillí     [600@80% + 100@10%] / [600+100] = 70%
   Cailíní          [200@90% + 300@33%] / [200+300] = 56%.
Is léir ón bhFigiúr go n-iompaíonn na meánrataí idir buachaillí agus cailíní sa chaoi is go bhfuil an ráta do na buachaillí san ardréim.
Tá mí-chrothromaíocht sna ualaigh – an líon is mó de na buachaillí ag dul leis an ráta is mó agus formhór na gcailíní ag dul leis an ráta is lú agus tá bearna an-mhór idir na rátaí pas sa Stair sa don bhFisic. Is rud neamh-ghnáthach é seo. I staidéar 
ar táblaí (2 x 2 x 2) mar atá anseo, tá dóchúlacht de 1/60 go mbeadh an dáileadh idir na tréithe ionas go sásófaí coinníollacha paradacsa Simpson (faoi choinníollacha áirithe).
Scríobh Edward H. Simpson,
faoin ábhar seo i 1951, ach bhí sé ar eolas ag staitisteoirí roimhe sin. Mar shampla
Karl Pearson, et al., i 1899,
agus Udny Yule, in 1903 .
Uillinn. Is éard atá i gceist leis an uillinn ná an t-alt idir an bacán láimhe agus an lámh uachtair. "Uilinn" a thugtar air i nGaeilge na hAlban.
Glúin. Is éard atá i gceist leis an nglúin ná an t-alt idir an ceathrú agus an chos uachtair. Deirtear "glùn" nó "glùin" i nGaeilge na hAlban.
José Hilario López. Bhí José Hilario López (Feabhra 18, 1798 i bPopayán, Cauca - Samhain 27, 1869 i gCampoalegre, Huila) ina pholaiteoir Colómach agus ina oifigeach míleata. Ba Uachtarán na Colóime é idir 1849, agus 1853. Mhac an Joseph crusade oifigiúla Casimiro Lopez, agus Rafaela Fernandez Valdes de Cordoba. Staidéar sé ag Popayan, faoi na tutelage de Jose Felix Restrepo.
Cogaí na Saoirse ón Spáinn.
Chuaigh sé isteach san Arm mar dhalta ag aois a cheithre bliana dhéag agus ghlac sé páirt i gCath Alto Palacé (30 Nollaig, 1813), i gCath Calibío (Eanáir 1814), i gCath Tacines (9 Bealtaine, 1814) agus i gCath Pasto (10 Bealtaine, 1813). Gabh Arm na Spáinne é ina phríosúnach i rith Chath La Cuchilla del Tambo López. Cuireadh faoi ghlas é ar dtús, ach níos déanaí cuireadh iallach air Bhí sé an chéad imprisoned, ach ina dhiaidh sin cuireadh iallach air seirbheáil in Arm na Spáinne agus seoladh ar aghaidh é chuig Bogotá, áit a raibh sé in ann naisc a bhunú leis na luchtanna rúnda a bhí ag lorg neamhspleáchas a ghnóthú.
Ar 28 Meitheamh, 1819 tugadh a shaoirse iomlán ar ais dó tar éis idirghabhála a aintín Eusebia Caicedo ar a shon. Le linn dó bheith ins an mbaile La Mesa, chonaic sé iarsmaí arm na Spáinne ag dul thar bráid, agus ina measc mar phríosúnach cogaidh bhí Vicente Azuero, a iar-chomhghleacaithe. D'éirigh le López é a scaoileadh saor.
Fuair López deis bualadh le Simon Bolivar a bhí ceaptha ina aidiúnach cathláin, ar an chathlán nuachruthaithe 'Boyacá' agus cheap sé López ina chaptaen
Níos déanaí ar aghaidh ghlac López páirt i bhFeachtas Míleata an Tuaiscirt san áit ar a bhfuil anois críoch Veiniséalach.
Santanderismo.
Tar éis Chomhcheilg Mheán Fómhair na bliana 1828, agus le linn dó bheith fós ina Cheann Foirne Ginearálta agus ina Ardcheannasaí na Roinne Azuay, mar aon leis an Cholonel José María Oband, d'éirigh sé amach in aghaidh Bholivar.