Trelis/gawiki huggingface dataset:
Athbheochan teanga. Iarracht is ea athbheochan teanga, dá ngairtear freisin aisiompú teanga, meath teanga a stopadh nó a aisiompú nó ceann atá marbh a athbheochan. 
Is féidir leo siúd ar nós páirtithe mar theangeolaithe, grúpaí cultúrtha nó pobail, nó rialtais a bheith san áireamh. Áitíonn cuid acu idirdhealú a dhéanamh idir athbhorradh teanga (athbhrí a chur i dteanga marbh, gan aon chainteoirí dúchais ann) agus athbheochan teanga (tarrtháil teanga “atá ag fáil bháis”). Cuireadh in iúl nach raibh ach sampla rathúil amháin d’athbheochan iomlán teanga, teanga na hEabhraise, ag cruthú glúin nua de chainteoirí dúchais gan aon chainteoirí dúchais a bheith ann cheana mar mhúnla.   
De ghnáth, is sprioc teangacha iad siúd a bhfuil a n-úsáid agus a bhfeiceálacht teoranta go mór a bhíonn faoi réir na hathbheochana. Uaireanta is féidir bearta éagsúla athbheochana teanga a úsáid chun iarracht a dhéanamh teangacha marbha a athbheochan. Cé go n-athraíonn cuspóirí athbheochana teanga go mór ó chás go cás, is iondúil go mbíonn iarracht a dhéanamh líon na gcainteoirí agus úsáid teanga a mhéadú agus a leathnú amach, nó iarracht a dhéanamh an leibhéal reatha úsáide a choinneáil chun an teanga a chosaint ar éag nó ar bhás teanga. 
Tá cúiseanna éagsúla leis an athbheochan. Meastar go bhfuil níos mó ná 2000 teanga imithe as feidhm cheana féin. Measann na Náisiúin Aontaithe go bhfuil níos lú ná 10,000 cainteoir ag níos mó ná leath na dteangacha a labhraítear inniu agus go bhfuil níos lú ná 1,000 cainteoir ag an gceathrú cuid agus, mura ndéanfar roinnt iarrachtaí chun iad a chothabháil, go n-imeoidh an chuid is mó díobh seo as feidhm.
Mehdi Sahnoune. Dornálaí Francach de phór na hAilgéire, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Mehdi Sahnoune, a rugadh ar 5 Bealtaine, 1976 i Marseille.
Silvio Branco. Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Silvio Branco, a rugadh ar 26 Lúnasa 1966 i Civitavecchia, an Iodáil.
Mont Blanc. Sliabh sna hAlpa, san Fhrainc is ea Mont Blanc (4,808 m).
Claudia Cardinale. Ban-aisteoir Túinéiseach de phór na hIodáile is ea Claude Joséphine Rose "Claudia" Cardinale a rugadh ar an 15 Aibreán 1938 i La Goulette, an Túinéis.
Schießbefehl. Bhí polasaí "lámhaigh agus maraigh", nó Schießbefehl i nGearmáinis, i bhfeidhm in Iar-Phoblacht Dhaonlathach na Gearmáine, ó 1960 go dtí 1989. Scaoileadh le duine lena mharú chun cosc a chur le "Republikflucht" (iarracht éalú nó ag iarraidh teitheadh thar theorainn laistigh na Gearmáine go dtí Beirlín Thiar nó Poblacht na Cónaidhme).
Cúlra.
Scoilteadh Beirlín go buan i Lúnasa 1961: bhí tús curtha le tógáil an Bhalla i mBeirlín ar an 13 Lúnasa 1961. Cuireadh gardaí armtha ar bharr an bhalla agus scaoileadh daoine a rinne iarracht éalú. Mar gheall air sin, thit líon na dteifeach go suntasach.
Imeachtaí dlí.
Ar 25 Lúnasa 1997, ciontaíodh triúr a bhí ina mbaill de Pholitburo Pháirtí na hAontachta Sóisialaí in Iar-Phoblacht Dhaonlathach na Gearmáine. Ciontaíodh Egon Krenz, Günter Schabowski agus Günther Kleiber i ndúnmharú d'aon ghnó mar gheall ar an bpáirt a bhí acu agus an polasaí lámhaigh agus maraigh a choimeád i bhfeidhm maidir le daoine a bhí ag iarraidh teitheadh thar theorainn laistigh na Gearmáine go dtí Beirlín Thiar nó Poblacht na Cónaidhme. Gearradh sé bliana go leith príosúin ar Krenz agus trí bliana ar Schabowski agus Kleiber an duine.
Achomharc.
Chuir Krenz iarratas faoi bhráid na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine, ag maíomh gur ciontaíodh é trí shárú ar Airteagal 7 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (a chuireann cosc ar dhuine ar bith a chiontú mar gheall ar ghníomh nó faillí nár chion coiriúil faoi dhlí náisiúnta nó dlí idirnáisiúnta é tráth a ndearnadh é.).
Dhiúltaigh an Mór-Dhlísheomra dá iarratas toisc go raibh polasaí PGG maidir leis an bpóilíneacht teorann ina shárú mínáireach ar chearta an duine, agus an ceart chun na beatha thar aon ní eile, an luach uachtarach in ordlathas idirnáisiúnta chearta an duine, an oiread sin ionas nach féidir le hAireagal 7 § 1 den Choinbhinsiún baint leis.
Murab ionann is Schabowski agus Kleiber, maígh Krenz gur "ceartas na mbuaiteoirí" gur ciontaíodh é. Is samplaí den scoth a gcás agus cásanna eile dá leithéid agus plé á dhéanamh ar an méid gur féidir an dlí coiriúil a chur i bhfeidhm go cuí maidir le gníomhartha oifigiúla a rinneadh faoi réimeas neamhdhaonlathach a bhí ann roimhe sin.
Luaineacht chandamach. I bhfisic chandamach, is éard atá i luaineacht chandamach athrú sealadach fánach ar mhéid an fhuinnimh ag pointe i spás. De réir na teoirice candamaí níl damhna ná fuinneamh san fholús, ach tá luaineachtaí ann, trasdul idir ní agus neamhní mar a bhféadtar fíoreiseadh a dhéanamh d’eiseadh poitéinsiúil trí fhuinneamh, mar a deir prionsabal éiginnteachta Heisenberg. (Is ionann fuinneamh agus damhna, ós rud é nach bhfuil i ndamhna ach bearta fuinnimh.) Fágann sin go bhfuil an folús lán de chruthú agus de chealú, cé go bhfuil na luaineachtaí an-bheag agus gur minic a chealaíonn siad a chéile. 
Is éard atá i gceist anseo mionluaineachtaí i luachanna na réimsí a sheasann do bhuncháithníní, leithéidí réimsí leictreacha agus maighnéadacha a sheasann don fhórsa leictreamhaighnéadach atá á iompar ag fótóin, réimsí W agus Z (bósóin) a iompraíonn an fórsa lag, agus réimsí glúón a iompraíonn an fórsa láidir. Nochtar luaineachtaí folúis mar cáithníní fíorúla agus iad ina bpéirí cáithnín-frithcháithnín. 
Cruthaítear luaineachtaí folúis agus cáithníní fíorúla go tobann gan foinse fuinnimh, agus dá bhrí sin sáraíonn siad dlí inchoimeád an fhuinnimh. Ach cealaíonn siad a chéile taobh istigh den achar atá socair ag prionsabal na héiginnteachta agus ní féidir iad a bhreathnú. 
Deir prionsabal na héiginnteachta gur féidir an éiginnteacht san fhuinneamh agus san aimsir a chur i gcomhchoibhneas. Ní féidir na cáithníní a bhreathnú go díreach, ach is féidir toradh carnach a thomhas. Mar shampla, is éigríochta iad mais “lom” agus lucht na gcáithníní fíorúla gan luaineachtaí candamacha; deir teoiric an athnormalaithe gurb é an sciathú a bhaineann le scamall na gcáithníní fíorúla is cúis le mais agus lucht finideach na mbuncháithníní. 
B’fhéidir gurbh éigean do luaineachtaí candamacha a bheith ann chun tús a chur le struchtúr na cruinne. De réir shamhail an an bhoilscithe chosmaigh, mhéadaigh na luaineachtaí a bhí ann nuair a thosaigh an boilsciú, rud ar eascair an mórstruchtúr atá anois ann as. Ina theannta sin, b’fhéidir gur fuinneamh folúis is cúis le fairsingiú na cruinne agus é ag luasghéarú (an tairiseach cosmeolaíochta).
Aire cosanta. Bíonn aire cosanta ina aire rialtaisatá i gceannas ar an Aireacht nó Roinn Cosanta, a rialaíonn fórsaí armtha i stáit cheannasacha. Athraíonn ról aire cosanta go mór ó thír go tír; i roinnt acu níl an t-aire i gceannas ach ar chúrsaí ginearálta buiséid agus ar sholáthar trealaimh; ach i gcásanna eile bíonn an t-aire ina chuid dhílis den slabhra ceannais míleata oibríochta freisin. D’fhéadfaí a"ire cosanta bheith ina" "Aire Cosanta Náisiúnta", "Rúnaí Cosanta", "Rúnaí Stáit Cosanta" nó athrú éigin cosúil leis.
Ponc Press. Litirphreas is ea Ponc Press a bhaineann úsáide as clóphreas de chnaipe plaitín Heidelberg 10 X IS (c. 1958) agus a fhoilsíonn leabhair ealaíonta litríochta i gCiarraí in Éirinn. Deirtear gur tháinig roinnt de na stíleanna cló-aghaidhe ó Cuala Press, a bhí faoi stiúir na ndeirfiúracha Yeats i mBinn Éadair i mBaile Átha Cliath. 
I gcló Hawthorn Press a tugadh go Daingean Uí Chúis é sna 1970dí. Lean na húinéiri ina dhiaidh sin agus d'fhoilsigh eagráin theoranta, láimhchlóite, ina raibh dearadh ealaíonta, a chuimsigh sraith leabhar i nGaelainn, i mBéarla agus i nGearmánais faoi inphrionta Púca Press. Déanann Ponc Press ceiliúradh agus forbairt ar an traidisiún sin.
Áine Ní Chíobháin. Is fís-ealaíontóir í Áine Ní Chíobháin atá lonnaithe sa Daingean i gContae Chiarraí. Faigheann sí ionsparáid ó bheith ag féachaint ar an tírdhreach timpeall uirthi. Tá céim onóracha bainte amach aici ó Choláiste Crawford i gCorcaigh. Tá ealaín léi sna bailiúcháin ag HETAC, CIT agus Comhairle Chontae Chiarraí. Thaispeáin sí pictiúir dá cuid sa RHA Annual &amp; Impressions Biennale. Tá go leor deontaisí, tréimhsí cónaithe agus duaiseanna do thionscnaimh buaite aici ó thosaigh sí amach ar bhóthar na healaíne.
Dairena Ní Chinnéide. Is file Éireannach í Dairena Ní Chinnéide. An t-ochtú leabhar filíochta ó pheann Dairena Ní Chinnéide ná Labhraíonn Fungi. I measc na gcnuasach eile tá An Trodaí &amp; Dánta Eile / The Warrior &amp; Other Poems ' (Cló Iar-Chonnacht 2005 ) agus Cloithear Aistear Anama (Coiscéim 2014 ). Maireann sí i gCorca Dhuibhne lena mac. Breis eolais ar fáil ó www.poncpress.ie/writers
File sa dá theanga í. Faoin mbliain 2024 bhí 11 chnuasach filíochta foilsithe aici. Ceapadh í ina Scríbhneoir Cónaithe don eagraíocht teanga agus cultúir Oidhreacht Chorca Dhuibhne sa bhliain 2024.
Anailís chóimheá. Anailís ar an leibhéal díolacháin ag a ndéanfaidh tionscadal brabús nialasach.is ea anailís chóimheá. Tá an pointe cothroime suite idir brabús agus caillteanas.
Aoibhinn Crónán. CRÓNÁN NA mBEAĊ
Is aoiḃinn crónán na mórḃeaċ ḃfiáin
Ins na scoṫa fé ḃláṫ aon lá dea-ṡín,
Nuair a ḋealraíonn grian ar ċnoc is ar ḃré,
Is gáireann an doṁan fé ṡoilse an lae.
Aċ an son is binne dá gcluintear ann
Is é fuaim na beiċe imeasc bláṫ na mbeann,
Nuair ṡonaid sciaṫáin gach míl ar an spéir
Is déantar binn-ċláirseaċ den ṁórċnoc go léir.
Ó taḃair dom sliaḃ fiáin le fraoċ fé ḃláṫ,
Is spéir ġlan an tsaṁraiḋ gan smúit gan scáṫ,
Scoṫa ag dealrú im ṫimpeall go léir,
Is crónán na mbeaċ ós mo ċionn san spéir.
Dubhghlas_de_hÍde a scríobh.  B'shin céad Uachtarán Poblacht na hÉireann.
Chúm Peadar Ó Riada ceol dó agus dob é an chéad phíosa oifigiúil a scríobh sé riamh é i 1972.
bré == brí == cnoc
Ania Walwicz. File, scríbhneoir próis agus ealaíontóir ón Astráil is ea Ania Walwicz . 
Rugadh í i Swidnica sa Pholainn in 1951 agus bhain an Astráil amach in 1963 nuair a bhí sí dhá bhliain déag d’aois. D’fhreastail sí ar Choláiste Ealaíon Victoria in Melbourne.
Is minic a bhaineann sí tairbhe as sruth comhfheasa chun croí an duine a ghrinniú, agus déanann sí saothair eile a shampláil. Déanann sí míshuaimhneas a chur in iúl trí fháil réidh le poncaíocht, agus tá suim aici i gceisteanna féiniúlachta. Luann sí an coimhthiú, an t-asáitiú, caillteanas teanga agus ísliú céime.
Deir Walwicz gur fhág an t-osréalachas, scéalta brionglóide agus an tsíocanailís a rian ar a saothar. Tá sin le haithint ar sreabhántacht a stíle agus ar na dearmaid, an athinsint agus atreorú tobann na smaointe. Tá spraoi agus áiféis ann, i dteannta na hainspiantachta.
Tá a saothar foilsithe i ndiolamaí, in irisí agus i leabhair, agus tá ceol curtha le cuid de. Múineann sí scríbhneoireacht chruthaitheach in Melbourne.
Sleachta.
As “Little Red Riding Hood”
As “Elegant”
Ficseanchritic. Tugtar Ficseanchritic ar stíl iar-nua-aoiseach scríbhneoireachta. Meascán í den fhíorshaol agus den fhicsean, de bhreathnadóireacht eitneagrafaíoch, stair chartlainne, teoiric liteartha agus meamram. Catagóir nua í a sainmhíníodh mar chineál scríbhneoireachta a shaobhann seánraí chun dul i ngleic leis an eiseadh agus leis an bhféineacht. 
Fo-chatagóir í atá á sainmhíniú fós, mar tá claonadh aici chun na scéalta aoninsinte, na haistí agus na criticí atá aitheanta i bhficsean, teoiric liteartha agus critic liteartha a mheascadh in aon téacs amháin. Déantar an fhicseanchritic a chleachtadh fiú i gcúrsaí ealaíne.
Annála Mhainistir na Búille. Croinic ar Éirinn na meánaoise is ea Annála Mhainistir na Búille, ar a nglaoitear fosta Annála Cotton. Baineann na hiontrálacha leis an tréimhse go dtí an bhliain 1253. Meastar gurb ar shaothar de chuid Croinic na hÉireann é, bhíodh is i bhfoirm achoimre.
Cúr síos.
De réir Robin Flower, scríobhadh an bunleagan i dTeach "Premonstratensian (Norbertine)" ar oileán suite i Loch Cé, bunaithe féin b'fhéidir ar téacs níos luaite. Bhain scríbhneoirí d'Annála Loch Cé úsáid as. Tháinig an lámhscríbhinn i seilbh na Croftons, agus chonaic Ussher í ansin. Is dócha gurbh eisean a thug an teideal Annála Mhainistir na Búille di. Tháinig Oliver St John, Viscount Grandison of Limerick i seilbh uirthi, a thug í do Sir Robert Cotton sa bhliain 1630. Tháinig an lámhscríbhinn i dteannta lena leabharlann sa British Museum isteach sa bhliain 1753.
Tá na hannála scríofa go formhór as Gaeilge, ach tá roinnt iontrálacha as Laidin. Toisc gur cóipeadh iad focal ar fhocal óna bhfoinsí, tá suim ar leith iontu ag idir staraithe agus teangeolaithe ar aon.
Caomhnaítear an lámhscríbhinn sa British Library, faoin tagairt Cotton MS Titus A XXV (ainmnithe as Robert Cotton).
Annála Easpacha na hÉireann. Cnuasach croinicí Meán-Ghaeilge as annála éagsúla Éireann is ea Annála Easpacha na hÉireann. Tiomsaíodh iad in Osraí, is dócha le linn saol in Donnchad mac Gilla Pátraic (bás 1039), rí Osraí agus na Laighean. Mórscéal sa téacs is ea "Croinic Osraí" (molta ag Radner), a dhíríonn ar eachtraí rí Osraige den 9ú haois, Cearbhall mac Dúnlainge, sinsear Mhic Giolla Phádraig. Meastar gur cuid den tsaothar hipitéiseach, Chroinic na hÉireann, is ea na míreanna atá ar marthain. 
Rinne Dubhaltach Mac Firbhisigh cóip desna hAnnála ar son Rev. John Lynch, le párlámhscríbhinn den 15ú haois mar fhoinse, a bhí i seilbh "Giolla na Naomh Mhic Aodhagáin". Ollamh an Fhéineachais as an Urumhain ba ea Mac Aodhagáin. Ní scríofa ag Mac Firbhisigh é an t-aon lámhscríbhinn na nAnnál amháin atá ar marthain, ach i lámh scríobhaí anaithnid a rinne cóip de théacs Mhic Fhirbhisigh, ag cur leis nótaí ar an imeall, agus fosta innéacs. Caomhnaítear an lámhscríbhinn úd sa Koninklijke Bibliotheek van België sa Bhruiséil, MS. 7, c. n. 17, ach is neamhiomlán í. Tá cúig mhír ann, ag tosú leis an mbliain 573 agus ag críochnú le 914. 
Níl ach pas beag eolais ann faoin bhfoinse a bhí ag Mac Firbhisigh. Is amhlaidh gur chuir sé cruth nua-aimseartha ar an litríocht. Tá bearnaí ann anseo is ansiúd agus an fhoinse doléite. Chuir cóipeálaí Mhic Fhirbhisigh dátaí leis an téacs, a thóg sé as "Annála na gCeithre Máistrí" gan iad a dheimhniú nó a cheartú fiú dá mba ghá leis.
Sa chéad mhír, faightear ábhar go formhór maidir le hUí Néill an Tuaiscirt agus b'fhéidir é gur tiomsaíodh é i gcúige Uladh, ach is léir go tiomsaíodh na míreanna eile i nOsraí. Bhain an chéad tiomsaitheoir leas as foinsí éagsúla, cuid acu (m.s. annála) níos cruinne ná cuid eile (m.s. saothair fhada na mbard). Mar thoradh, faightear iontu meascán de thaifid fhuara, fínscéalta agus smaoinimh bhaotha, ar chaoi ar leith i measc annál Éireannach.
Foilsíodh dhá eagrán den "Fragmentary Annals" le déanaí:
Annála Chluain Mhic Nóis. Aistriúchán Béarla den 17ú haois d'annála Gaeilge anois caillte is ea Annála Chluain Mhic Nóis (Béarla Annals of Clonmacnoise). Tuairiscítear iontu imeachtaí a tharla Éirinn ón ré réamhstairiúil go dtí AD 1408. Glaoitear scaití Mageoghagan's Book ar an saothar, ainmnithe as an aisteoir, Conall Staraí.
Stair saoil agus ábhar.
Tá na bunlámhscríbhinní ar iarraidh, agus ní fios cé a scríobh iad. Tugtar de ghnáth an t-ainm "Annála Chluain Mhic Nóis" dóibh toisc go meastar gur tiomsaíodh a gcuid ábhar i Mainistir Chluain Mhic Nóis. Cé nach deirtear a leithéid sa saothar féin, tá béim ar leith ann ar stair an cheantair ar dhá thaobh na Sionainne ag Cluain Mhic Nóis agus ar na teaghlaigh Uí Mhaine lonnaithe ann, mar atá Uí Cheallaigh, Uí Ruairc, Uí Mhaolmhuaidh, Uí Chonchúir agus Mhic Dhiarmada, rud nach bhfaightear i n-annála eile. I dteannta le sin, tá cosúlachtaí le feiceáil ann leis cnuasach Chluain Mhic Nóis, mar a thugtar air, de théacsanna annál.
Insítear sna hAnnála stair na hÉireann ó the creation of man go dtí an bhliain AD 1408. Deir Mag Eochagáin go bhfuil roinnt míreanna ar iarraidh, ón mbliain 1182 go 1199, agus 1290 go 1299. Deir sé gur scriosadh iad ní amháin ag Lochlannaigh creachta á ndó, ach freisin ag táilliúirí á ngearradh chun oibriú leo.
Aistriúchán Béarla.
Cuireadh Béarla an ré Eilíse ar na na hAnnála sa bhliain 1627 ag Conall Mag Eochagáin as "Lismoyny", gar do Chlóirtheach, Contae Uíbh Fhailí. Thiomnaigh Mag Eochagáin an aistriúchán dá dheartháir cleamhnais, Toirdhealbhach Mac Cochláin, a raibh a theaghlach ar ceann dóibh deireanach a bhíodh i mbun nósanna dúchais na nGael a chleachtadh.
Críochnaíodh an t-aistriúchánB was 20ú Aibreán 1627, i gCaisleán Liath Mancháin, Uíbh Fhailí. Tá an bunleagan le Mag Eochagáin caillte anois, ach tá roinnt cóipeanna dó, caomhnaithe i Leabharlann Choláiste na Tríonóide agus sa Músaem na Breataine.
Níos mó ná uair amháin, déanann Mag Eochagáin trácht ar ""the ould Irish book out of which he wrote, out of which many leaves were lost or stolen"." Is léir gur chaomhnaigh sé leagan cainte na Gaeilge agus gur chuir sé í chun socair, chomh fada is is féidir a dheimhniú i ngátar na bunlámhscríbhinne.
Eagrán nua-aimseartha.
Foilsíodh aistriúchán na nAnnál don chéad uair i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1896 agus arís ag Llanerch Publishers sa bhliain 1993. D'iarr scoláirí arís agus arís eile go bhfoilseodh eagrán nua, óir go meastar nach oiriúnach é eagrán Murphy do scoláireacht an lár inniu, scoláirí amhail is Prof David Dumville, a chásaigh "the poor textual condition of the Annals of Clonmacnoise and the lack of adequate modern criticism of that text"; agus Dr Nollaig Ó Muraile, a chur in iúl go ndéanfadh duine éigin ar cheann de "those great desiderata in this particular field – namely new, up-to-date editions of the Annals of Tigernach and of Mageoghegan's Book".
Erasmus Zahl. Trádálaí faoi phribhléid (Ioruais: "nessekonge") agus úinéir oileáin ag Kjerringøy i Nordland, an Iorua, ab ea Erasmus Benedicter (Benedigt) Kjerschow (Kjerskov) Zahl (19 Eanáir 1826 - 29 Aibreán 1900). Is eol dó as tacaitheoir airgeadaíochta Knut Hamsun, buaiteoir Duais Nobel na Litríochta, agus ionadaí den tsochaí idéalach traidisiúnta i Nordland - sochaí idéalach Hamsun. Tá aithne idirnáisiúnta air freisin tríd an gcarachtar "Mack", atá le feiceáil i roinnt saothar de chuid Hamsun, ina measc "Pan" (1894), "Sværmere (aislingeacha)" (1904), agus "Benoni" og "Rosa" ("Benoni" agus "Rosa") (1908).
Annála Chonnacht. Tógadh Annála Connacht, a bhaineann leis na blianta 1224 go 1544, as lámhscríbhinn tiomsaithe sna 15ú agus 16ú haoiseanna ag triúr scríobhaí ar a laghad, a chreidtear gur bhall de chlann Uí Dhuibhgeannáin iad uile.
Is rí-sonraithe iad na luathmhíreanna, ag tosú le bás an of rí, Cathal Crobhdhearg Ó Conchúir na gConnacht, agus tugtar ann cur síos maith ar ghnóthaí na Connacht le linn na 13ú agus luath-go-lár na 14ú haoiseanna, go háirithe faoi mhuintreacha Uí Chonchúir agus de Búrca. Ina dhiaidh sin ámh, éiríonn na hiontrálacha níos gainne, go háirithe sa 16ú haois. Bíodh sin mar atá, is foinse shárluachmhar atá ann, faoi ghnóthaí as stair na gConnacht agus na hÉireann, ar a mbeadh ach beag eolais gan é.
I gcodarsnacht le hAnnála Chluain Mhic Nóis, feictear chomhfhoinse, nó b'fhéidir é gur páirtchóip é an cheann eile.
Annála Mhainistir an Dubhuisce. Annála Éireannacha is ea Annála Mhainistir an Dubhuisce, scríofa ón mbliain 1513 ar aghaidh.
Rinneadh rí Laighean de Dhomhnall Riabhach mac Gearóid Mhic Mhurchadha Caomhánach, le linn na bliana 1478. Roimhe sin sa bhliain 1475, bhronn sé ocht bpingin ar bhonn bliantúil as gach céachta ina chuid tailte ar Mhainistir an Dubhuisce. Rinneadh ab na mainistreach de Chathal Mac Murchadha Caomhánach, mac Dhomhnaill, sa bhliain 1501, agus sa bhliain 1513 dhírigh sé duine dá mhanaigh annála Éireann a thiomsú. Bhí an leabhar seo aitheanta mar "Annála Mhainistir an Dubhuisce" nó "Leabhar Ársa Ghráig" (Gráig na Manach). Cailleadh an leabhar, ach foilsíodh ámh míreanna atá fós ar marthain, ag Kenneth Nicholls in "Peritia" sa bhliain 1983.
Leabhar Oiris. Is lámhscríbhinn agus croinic Éireannach é an Leabhar Oiris.
Cruthaíodh "An Leabhar Oiris" le hábhar as na hannála Éireann, maidir leis na bliana 976 go 1028. Creidtear gur scríobhadh é i dteach screaptra manachúil, tar éis na bliana 976 agus faoin mbliain 1500.
Annála an Aonaigh. Cnuasach de chuid na hannála Éireann is ea Annála an Aonaigh, scríofa as Laidin ag clochar Proinsiasach an Aonaigh, Contae Thiobraid Árann, a bunaíodh sa bhliain c. 1254.
Clúdaíonn na míreanna atá ar marthain na blianta idir 1336 agus 1528. Faightear iontu iontrálacha gearra, go formhór maidir le tuairiscí báis de bhaill Uí Chinnéide agus Uí Bhriain.
Cath an Oileáin Fhada. Ar an 27 Lúnasa 1776, troideadh Cath an Oileáin Fhada (nó Cath Bhrooklyn uaireanta) le linn Chogadh Saoirse Mheiriceá i mBrooklyn, an cath ba mhó sa Chogadh iomlán. Bhí an tArm Ilchríochach suite i nDroim Gowanus in iarthuaisceart Bhrooklyn, agus an bealach go Manhattan á chosaint acu. Briseadh ar na Meiriceánaigh sa chath fuilteach. Bhí na fórsaí ríoga, idir Bhriotanaigh agus Heiseánaigh, dhá oiread níos mó (20,000) ná na Meiriceánaigh (10,000).
Bhí amhras ar chumas an Ghinearáil George Washington ina dhiaidh seo. Ach d’éirigh leis go seoigh an t-arm Meiriceánach a choimeád le chéile; ar an 29/30 Lúnasa, chúlaigh siad siar chuig Manhattan.
Tharla an rud a b’uafásaí sa chogadh mar gheall ar an chath seo, áfach, mar chuir na Sasanaigh roinnt mílte príosúnach Meiriceánach i seanlonga lofa i mBá Wallabout sa chuan amach ó Bhrooklyn. Fuair níos mó Meiriceánach bás ón drochíde a bhfuair siad ansin ná mar a cailleadh i ngach cath eile sa chogadh curtha in éindí.
D’fhan Brooklyn faoi riail na Briotanaigh go deireadh an chogaidh. Bhí an geilleagar agus an saol sóisialta in aimhréidh áirithe go dtí sin agus go ceann tamaill ina dhiaidh.
An Creeban. Is grúpa beag d’oileáin neamháitrithe sna Scillí, Corn na Breataine iad An Creeban "(") . 
Is iad "An Creeban" an ceann is faide siar de Na Carraigeacha Thiar, cuid de Na Scillí, rud a chiallaíonn gur an pointe is faide siar de Chorn na Breataine atá iontu. Tá siad timpeall 1.5 míle (2.4 ciliméadar) ó thuaidh ó Men Epskop (Carraig an Easpaig), agus thart ar 0.25 míle (0.4 ciliméadar) siar ó dheas ó Chreag Zantman . D'fhéadfadh go bhfuil an t-ainm gaolmhar leis an Mheán-Bhreatnais "crimp" a chiallaíonn "lorga, droim, nó laftán." Is é an Charraig Beannach an charraig is feiceálaí ins "An Creeban." Is eol dúinn gur scriosadh ar a laghad tríocha long ar "An Creeban".
Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha. Annála Éireann is ea Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha, caomhnaithe sa lámhscríbhinn Add MS 30512 den British Library, tiomsaithe c. na blianta 1460–75.
Tuairiscítear sna "hAnnála Gearra" imeachtaí as stair na hÉireann ó shaol Laoghaire mac Néill (bás c. 462) go dtí 1134. Scríobhadh an lámhscríbhinn ag Iollan Mac an Leagha, scríobhaí gairmiúil.
Annála Gearra Thír Chonaill. Annála Éireann is ea Annála Gearra Thír Chonaill, le hiontrálacha a chlúdaíonn na blianta idir 1241 agus 1650, ach le roinnt bearnaí, amhail is 1241 go dtí 1423. Ní fios cé a scríobh iad. Molann an staraí Paul Walsh go ndearnadh iad ag scríobhaithe éagsúla i gcaitheamh ceithre chéad bliana.
Annála Gearra Laighean. Annála Éireann is ea Annála Gearra Laighean, a chlúdaíonn na blianta idir 593 agus 1607. Cruthaíodh an saothar ag roinnt scríobhaithe anaithnide, a mheastar gur mhanaigh nó croiniceoirí, nó an dá, idir c. 1525 go 1625.
Memoranda Gadelica. Annála Éireann is ea Memoranda Gadelica, a chlúdaíonn na blianta 1582 go 1665. Caomhnaítear an lámhscríbhinn i Coláiste na Tríonóide, "MS H. 4. 31".
Tuairiscítear sna hanála comharthaí agus scéalta báis faoi bhaill Mhic Aonghusa as Uíbh Eathach i gContae an Dúin an lae inniu. Feictear ann fosta tagairtí do chlanna na Uladh Éire amhail is Uí Néill, Uí Dhomhnaill, Uí Dhochartaigh, Uí Dhúbheanaigh. Bíodh seo mar atá, is dóigh é gur leabhar tuairiscí báis de phearsana suntasacha atá i gceist, amhail is "Annála an Aonaigh".
Tá roinnt mhaith blianta ar iarraidh: 1583-88, 1590-94, 1596-1600, 1602, 1604–06, 1609–11, 1613–15, 1619–27, 1632–33, 1639, 1642–47, 1650–51, 1653, 1655-60.
Is gearr iad na hiontrálacha uile (m.s., 1589, "Domhnall mac Briain Megaonghusa do mharbhadh."). Fiú má tá tuilleadh sonraí ann do bhliain éigin, ní fheictear ach dhá scéal báis (m.s., 1608, "Cathir O Dochartaigh do mharbhadh 1 Augustii. Aodh mac Feidhlim Mac Aonghusa do mharbhadh.").
Chuir an eagarthóir fiche fonóta leis an téacs chun na pearsana a aithint, amhail is "sub anno" 1589, 1612, 1629, 1638, 1663.