Trelis/gawiki huggingface dataset:
Súile cait. Stodaí rubair le péire frithchaiteoirí ar an dá fhoirceann, a insealbhaítear i mbóthar ag achair rialta chun lár an bhóthair a mharcáil san oíche trí cheannsoilse feithiclí a fhrithchaitheamh don tiománaí. Cheap Percy Shaw iad i 1934. Is féidir le feithiclí an stoda rubair a chomhbhrú gan aon damáiste a dhéanamh dó ná do roth na feithicle.
Suirbhéireacht. Tomhas cruinn is bailiú sonraí (mar shampla, an rilíf) ar réigiún tíre chun léarscáil a dhéanamh, nó athruithe i saintréithe dhromchla an Domhain le himeacht ama a thuairisciú. Bunaithe go traidisiúnta ar obair allamuigh, ag baint feidhm as uirlisí cosúil le slabhraí, plántáblaí, teodailítí, leibhéil is eile chun fad, airde is uillinn réada ó phointe breathnaithe a thomhas. Anois baintear feidhm as grianghrafadóireacht ón aer is íomháú satailíte. Baineann an tsuirbhéireacht gheodasach le tomhas mhéid is chruth an Domhain féin agus suíomh áiteanna ar a dhromchla a chinneadh.
Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann. An ghníomhaireacht náisiúnta mapála i bPoblacht na hÉireann. Táirgeann sí raon leathan léarscáileanna cathrach, tuaithe, turasóireachta is scíthe, ar scálaí éagsúla. Cuireann sí na léarscáileanna seo ar fail ar páipéar is i bhfoirm dhigiteach. Athnuann sí na bunsonraí go leanúnach, agus baineann feidhm astu chun táirgí eile, cosúil le grianghrafadóireacht ón aer is mionsamhlacha digiteacha réimsí talún, a chur ar an margadh.
Súiteoir. Péacán a fhásann amach ó fhréamh, fad éigin ón mbunphlanda de ghnáth, agus a fhásann a chóras fréamhacha féin ar deireadh, ag éirí neamhspleách ar an mbunphlanda. Táirgeann cuid mhaith crann súiteoirí go flúirseach, agus thar am, cruthaítear fáschoillte.
Súlach gastrach. Meascán substaintí a tháltar ag cealla is faireoga taobh istigh den ghoile. Bíonn aigéad hidreaclórach (ó chealla pairiatacha) ann, peipsinigin (ó phríomhchealla), múcas is fachtóir intreach (ó chealla múcasacha). Is féidir go gcuirfidh tál iomarcach aigéid hidreaclóraigh is peipsinigine tús le hothrais. Muna féidir dóthain fachtóra intrigh a thál, féadfaidh ainéime mharfach tarlú.
Sulfónaimídí. An chéad chlann drugaí a úsáideadh chun ionfhabhtuithe baictéaracha a sheachaint is a chóireáil i ndaoine. Mar thoradh air seo sna 1930idí déanacha, tharla laghdú mór i mbáis de bharr galar ionfhabhtaithe. D'fhionn Gerhard Domagk cumas teiripeach Prontosil (ar lí é), agus ba é sin an chéad cheann de chuid mhaith sulfónaimídí. Tháinig baictéir fhrithsheasmhacha chun cinn de réir a chéile, agus cuireadh peinicillin ina n-ionad. Ach tá siad tábhachtach chun ionfhabhtuithe áirithe a chóireáil fós.
Louis Sullivan. Ailtire a rugadh i mBostún ab ea Louis Henry Sullivan (3 Meán Fómhair 1856 – 14 Aibreán 1924). Shaothraigh sé bealach turgnamhach tógála ilstórach is bloic oifigí trí bhíthin creatlacha feidhmeacha cruach, i bhFoirgneamh Gage agus Stocmhalartán Chicago. Tugadh athair an nua-aoiseachais air.
John Sulston. Micribhitheolaí Sasanach is ea John E. Sulston a rugadh ar 27 Márta 1942 in Cambridge Shasana.
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2002 le Sydney Brenner is Robert Horvitz as a dtaighde ar rialú géiniteach fás is forbairt orgán agus bás cláraithe na cille.
Sumach. Aon cheann de chuid mhaith speiceas de ghné planda a chuimsíonn eidhneán nimhe is an crann tuirpintín. Cuireann cuid acu tús le damáiste don chraiceann agus deirmitíteas.
Súmaire (iasc). Iasc beag muirí a fhaightear ar fud an Domhain i ngnáthóga carraigeacha cois cladaigh i bhfarraigí trópaicacha is measartha. An ceann triantánach, an cholainn mín leata ar an taobh thíos le teasc mhór suite, déanta as na heití peilbheacha, a úsáideann sé chun greamú le carraigeacha. Cuimsíonn sé an súmaire Cornach.
Súmaire (péist). Péist fháinnechruthach nó leathleacaithe, a bhfuil gaol aige leis na péisteanna talún. An cholainn soshínte sochraptha, súiteoir ag gach ceann de ghnáth. Is fuiliteoirí ar óstaigh veirteabracha cuid mhaith acu, agus seadáin ar inveirteabraigh cuid eile. Faightear iad i ngnáthóga tíre uisciúla is taise sna creasa measartha is trópaiceacha. D'úsáidtí an cineál hirudo sa luathmhíochaine chun othair le galair éagsúla a fhuiliú.
Sun Microsystems. Comhlacht mór a phléigh le teicneolaíocht faisnéise agus a sholáthair crua-earraí is bogearraí i gcomhair an Idirlín is an ghréasáin dhomhanda is ea Sun Microsystems. D'fhorbair sé Unix srl ,agus an teanga ríomhchlárúcháin Java agus rinne sé margaíocht uirthi.
Cheannaigh Oracle an comhlacht sa bhliain 2010.
Surveyor. Is éard a bhí i gceist leis an gclár Surveyor céim NASA (ina Saotharlann Scairdtiomána) i 1966-1968 chun spásárthaigh róbatacha a chur i dtír go bog ar dhromchla na Gealaí mar ullmhúchán d'aistir Apollo a mbeadh spásairí orthu. 
D'éirigh le 5 iarracht as 7 gcinn teacht i dtír go rathúil, agus rinne siad tréithe na n-ionaid tuirlingthe a thomhas is íomhánna lánléargais a tharchur ar ais ar Domhan. 
Rinne siad anailís cheimiceach ar na carraigeacha, ag cinntiú gur carraig bhasaltach a bhí ann i bhfad roimh fhilleadh spásairí Apollo le samplaí tástála. 
D'éirigh leis na spásairí ó Apollo 12 an ceamara is an scúp ó Suirbhéir 3 a fháil ar ais óna ionad tuirlingthe in Aigéan na Stoirmeacha.
Súsafón. Gléas ceoil, cosúil leis an tiúba, an feadán ag timpeallú colainn an tseinnteora. Dhear John Philip Sousa é le seinm agus an seinnteoir ag máirseáil. Rinneadh den chéad uair é i 1898.
Súsan dhúshúileach. Planda caol bliantúil dreaptha, dúchasach don Afraic Theas is ea an súsan dhúshúileach nó Thunbergia alata. Na gais fhéithleannacha suas le 2 m ar airde, na duilleoga urchomhaireach croíchruthach, na bláthanna feadánach, le 5 mhaothán spréite gealbhuí agus súil dhubh lárnach.
Sutheolaíocht. Staidéar ar fhás ainmhithe ó chéad deighilt na cille toirchithe, trí dhifreálú is cumadh córais na n-orgánach go dtí gor nó breith an ainmhí.
Adolph Sutro.  
Fear gnó a rugadh in Aachen na Gearmáine ab ea Adolph Sutro (29 Aibreán 1830 – 8 Lúnasa 1898). I 1851 bhunaigh sé comhlacht trádála i San Francisco, agus i 1859 oibreacha miotalóireachta i Nevada. Thóg sé Tollán Sutro lena mhianaigh i Lód Comstock a aerú is a dhraenáil. D'fhill sé ar San Francisco in 1879, áit ar cheannaigh cuid mhaith talún. Toghadh é ina mhéara ar an gcathair i 1894-1896. Ba bhunús do Leabharlann Sutro ansin a bhailiúchán leabhar.
Sutton Hoo. Uaigh rí Angla-Shacsanaigh a fuarthas faoi bharra adhlactha gar do Woodbridge Shasana i 1939 is ea Sutton Hoo. I lár loinge i mbád oscailte rámhaíochta 40 rámh (27 m ar fhad, 4.25 m ar leithead) bhí seomra adhlactha adhmaid ina raibh soithí airgid, seodra órga, boinn airgid, airm is uirlisí teaghlaigh. Tá an méid a fionnadh i Músaem na Breataine anois. An fionnadh seandálaíochta ba shaibhre riamh sa Bhreatain.
Svaeid. Glasra débhliantúil atá gaolmhar le ráib, le bunfhréamh is bunghas a dhéanann tiúbar méith inite. Sa dara bliain (uaireanta sa chéad bhliain) téann sé chun síl go luath, agus táirgeann gais arda le han-chuid bláthanna buí croischruthacha.
Theodor Svedberg. Ceimicí fisiceach a rugadh i bhFleräng na Sualainne ab ea Theodor "The" Svedberg (30 Lúnasa 1884 – 25 Feabhra 1971). Shaothraigh sé an t-ultralártheifneoir i 1924, lenar féidir tuaslagáin a chasadh chomh tapa sin go bhfeidhmíonn fórsaí na mílte oiread níos mó ná an fórsa domhantarraingthe ar a bhfuil sa tuaslagán. Thaispeáin sé gur féidir tuaslagáin próitéiní a chasadh chun na próitéiní éagsúla a scaradh óna chéile. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1926 as an bhforbairt seo agus a shaothar ar phróitéiní i dtuaslagáin is córais easraithe eile.
Svitirian. Móilín ina bhfuil lucht dearfach is lucht diúltach ag an am céanna ach scartha rud beag amach ó chéile. Mar shampla, bíonn gach aimíonaigéad atá tuaslagtha in uisce sa staid seo den chuid is mó. Maidir le glícín, NH2–CH2–COOH, bíonn sé mar seo sa tuaslagán +NH3–CH2–COO.
Falrais Sydenham. Gluaiseachtaí neamhrialta preabacha neamhréamhaithriseacha na ngéag — na colainne ina hiomláine, uaireanta — de bharr aimhréidh ionfhabhtuithe streipteacocais: fiabhras réamatach nó fiabhras dearg. Cuireann sí isteach ar chailíní go háirithe. Ainmnithe as an lia Sasanach Thomas Sydenham (1624-1689).
John Lighton Synge. Fisicí is matamaiticeoir a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea John Lighton Synge (1897-1995). Ag obair in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, rinne sé taighde cáiliúil ar mheicnic chlasaiceach, optaic, hidridinimic, agus coibhneasacht is dúphoill.
Leo Szilard. Fisicí a rugadh i mBúdaipeist ab ea Leo Szilard (11 Feabhra 1898 - 30 Bealtaine 1964). Thuig sé níos luaithe ná cuid mhaith fisiceoirí eile, i 1934, gurbh fhéidir fuinneamh a ghiniúint ar ollscála trí eamhnú núicléach, agus chuir tús le coincheap an bhuama adamhaigh.
Tabúr. Druma beag décheannach le sreanga atá in úsáid ón Meánaois. Seinntear le bata amháin é, an seinnteoir ag séideadh feadóg trípholl mar thionlacan le damhsa.
Taca. Mais mhór saoirseacht cloiche, tógtha i gcoinne balla, de ghnáth ar thaobh amuigh an fhoirgnimh chun feidhmiú i gcoinne sá cliathánach áirse, dín nó boghta. Cineálacha éagsúla ann. Cineál suntasach is ea an taca crochta, teascán áirse a shíneann ó bhalla ard, uaireanta ó phiara aonarach go dtí taca seachtrach.
Tacainít. Mianach iarainn de ghrád íseal. Carraig mheirgeach cosúil le cloch thine, a bhfuil níos lú ná 30% d'iarann inti. Gan mhaith le fada, de bharr cé chomh deacair is atá sé an miotal a bhaint aisti. Ach tá modhanna nua ann chun saothrú an mhianaigh seo a dhéanamh fiúntach: mianach a bhriseadh ina mhillíní, agus polladh na gcarraigeacha le scairdeanna uisce.
Tacar. Sa mhatamaitic, rang dea-shainmhínithe eilimintí, is é sin, rang ar féidir a rá go cinnte an ball den rang aon eilimint ar leith nó nach ea. Mar shampla, is tacar iad na ré-uimhreacha, mar is ré-uimhir nó corruimhir gach uimhir. Mar mhalairt, ní féidir tacar a thabhairt ar na huimhreacha móra uile, mar ní cinnte cad is brí le ‘mór’. Is tacar é an tacar folamh nach bhfuil aon eilimint ann. Tá gach uile eilimint sa tacar uilíoch. Is é comhlánú an tacair A an tacar A´, ina bhfuil na heilimintí uile nach bhfuil in A. Tugtar trasnú dhá thacar A is B ar thacar na n-eilimintí uile atá ina mbaill de A is B. Tugtar aontú dhá thacar A is B ar thacar na n-eilimintí uile atá ina mbaill de A nó de B nó den dá cheann.
Tacastór. Téarma ginearálta ar an áit a gcoimeádann ríomhaire sonraí fadtéarmacha a mbíonn gá leo chun na tascanna éagsúla a dhéanamh. Mar shampla, chun párolla a ríomh ní mór taifid na bhfostaithe is cláir na gcánacha a bheith ar fáil, ar a laghad, agus bheadh na sonraí seo sa tacastór. Tugtar "an bulcstór" nó "an stóras tánaisteach" air freisin. Bíonn toilleadh mór ann, agus aga rochtana níos lú ná i gcás na príomhchuimhne sa ríomhaire. Bhíodh téipeanna maighnéadacha in úsáid chuige seo, ansin stóráil mhaighnéadach diosca, ach faoi seo stóráil leathsheoltóra is mó a úsáidtear.
Tacóiméadar. Ionstraim chun luas rothlaithe a thomhas. De réir cineáil, san ionstraim nua-aoiseach bíonn maighnéad ag rothlú gar do sheoltóir leictreach neamh-mhaighnéadach. Ionduchtaítear sruthanna guairneáin sa seoltóir, cuirtear réimse an mhaighnéad fórsa i bhfeidhm ar réimse na sruthanna seo, agus sraonann an seoltóir is snáthaid ar dhiail atá ceangailte leis. Úsáidtear go forleathan é chun tiomáint tiománaithe leoraithe is busanna a mhonatóiriú.
Tacsól. Ábhar a tharlaíonn go nádúrtha i gcoirt crann iúir shíorghlais an Aigéin Chiúin. Gníomhaíonn sé go maith i gcoinne ailsí áirithe sa scamhóg, an t-ubhagán, an scornach is an ceann. Nuair a rinneadh staidéar air sna 1960idí bhíodh deacrachtaí leis mar gheall ar a thocsaineacht, ach faoi seo tá cuid de na deacrachtaí sáraithe. De réir dealraimh, cuireann sé isteach ar chilldeighilt is scaradh na gcrómasóm sa phróiseas sin. Tá an-chosúlacht air mar chóireáil ailse. Ach tá sé an-tearc sa choirt, agus is gá 12,000 crann a bhaint chun 2.5 kg tacsóil a sholáthar. Mar sin, tá an-iarracht á déanamh é a shintéisiú go saorga.
Tadhlaí. Líne, de ghnáth líne dhíreach, a dhéanann tadhall le cuar ag pointe ar leith, a bhfuil an grádán céanna acu araon ag an bpointe sin. Mar shampla, tá tadhlaí ciorcail ag pointe ar leith ingearach le ga an chiorcail tríd an bpointe sin.
Tagairt eangaí. Tacar uathúil uimhreacha chun aon ionad a aimsiú ar léarscáil a bhfuil greille cearnóg uimhrithe forshuite uirthi. Ar Eangach Náisiúnta Éireann luaitear an fad soir (an chomhordanáid ar an line soir) ar dtús, agus ansin an fad ó thuaidh (an chomhordanáid ar an líne ó thuaidh).
Tagua. Toradh an phailm eabharchnó. Táirgtear i dtuaisceart Mheiriceá Theas é. Suas le 40 cnó an-chrua i gcapsúl amháin, gach ceann timpeall 5 cm ar leithead. Úsáidtear ábhar plandúil an chnó in ionad eabhair. Déantar cnaipí is a leithéid as. Má shiltear aigéad sulfarach tiubhaithe air, tagann dath dearg air, athrú nach dtarlaíonn le fíoreabhar.
Taibhléadan. San ailtireacht chlasaiceach, is é an taibhléadan an eilimint chothrománach a luíonn ar na hoird. Cuimsíonn sé an fardoras, an fríos is an choirnis.
Táibléad grafaice. Gaireas lenar féidir gluaisní pinn thar dhromchla ar leith a aistriú ina n-ionchur digiteach i ríomhaire. Soláthraíonn sé seo bealach chun eolas déthoiseach, cosúil le léarscáil nó líníocht, a aistriú i bhfoirm ar féidir le ríomhaire é a léamh. Úsáidtear go forleathan é i bhfeidhmeanna innealtóireachta is deartha.
Taicéacairde. Ráta mínormálta ard buailte an chroí. Is féidir go dtarlóidh sí trí ghnáthphróiseas fiseolaíoch, cosúil le haclaíocht nó ionghabháil drugaí mar chaiféin nó amfataimín, nó neamhord ginearálta, cosúil le hionfhabhtú géar nó hipirtíoróideacht. Is féidir go dtarlóidh sí de bharr neamhord croí ar leith a réabann na gnáthbhealaí leictreacha i matáin an chroí, agus féadfaidh bualadh an chroí a bheith neamhrialta ansin. Má bhíonn an ráta buailte an-ard, ní bhíonn am a dhóthain chun na seomraí a líonadh le fuil idir na buailtí, ní chaidéalaíonn an croí dóthain fola le gach bualadh, agus tarlaíonn cliseadh croí.
Taiceon. Buncháithnín hipitéiseach le mais shamhailteach m (is é sin, m &lt; 0) ar féidir leis taisteal ar luas níos mó ná luas forleata an tsolais gan an choibhneasacht speisialta a shárú. Réamhinsítear iarmhairtí a bheadh inbhraite, ach níor braitheadh a leithéid fós.
Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. Is lárionad taighde é Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, bunaithe sa bhliain 1940 ag an Taoiseach Éamon de Valera. Tá trí scoil ann: Scoil na Fisice Teoiriciúla, Scoil na Fisice Cosmaí, agus Scoil an Léinn Cheiltigh.
Spásteileascóp James Webb.
Bíonn DIAS in Éirinn ag comhoibriú chun curuearraí agus bogearraí a fhorbairt do Spásteileascóp James Webb. D’fhorbairt DIAS crua-earraí. Sa bhliain 2013, bhog DIAS chuig an fhorbairt ar bhogearraí don MIRI/Spásteileascóp James Webb.
Anois tá DIAS ag gabháil do bhogearraí a fhorbairt.
Taifeadadh digiteach. Teicníocht chun fuaim a thaifeadadh, a saothraíodh sna 1970idí, ina gcuirtear sraith bíog códaithe in ionad na tonnfhoirme analógaí a bhí in úsáid roimhe sin. Is beag nach bhfuil torann téipe, iomlaoidí airde is díchumadh díbeartha go hiomlán aige. 
Baineadh feidhm as máistirthéipeanna, taifeadta go digiteach, chun ceirníní a dhéanamh, ach faightear na buntáistí uile nuair a chuirtear an comhartha díreach ón díchódóir isteach san aimplitheoir agus uaidh sin don challaire, mar a dhéantar le dlúthdhiosca is fuaimthéip dhigiteach. 
Sna 1990idí tháinig fuaimchraoltóireacht dhigiteach chun cinn mar chóras ardchaighdeáin tarchur raidió, an dlúthchaiséad digiteach mar fhormáid do théipchaiséid, agus an diosca digiteach físe (DVD), a bhí cosúil leis an dlúthdhiosca ach déthaobhach ilchisealach chun a thoilleadh stórála a mhéadú as cuimse. 
Le taifeadadh digiteach, is féidir ríomhairí a úsáid chun gach cineál meáin a phróiseáil.
Taifeadadh fuaime. Athrú fuaime chuig foirm instóráilte, ionas gur féidir í a atáirgeadh níos déanaí. Ar dtús, trí phróiseas fuaimiúil lánmheicniúil a rinneadh é. 
Taifeadadh an fuaimchomhartha ar chlaiseanna ar shorcóir céarach tar éis an fhuaim a athrú go meicniúil chuig díláithriú scannáin. D'atáirgtí é ansin le gramafón. 
De réir a chéile le forbairt na leictreonaice, dhéantaí an fhuaim a bhrath le micreafón agus an fuaimchomhartha a thaifeadadh ar chlaiseanna ar dhiosca meicniúil. 
Dhéantaí an fhuaim a atáirgeadh trí ghlacaire snáthaide i bhfónagraf a dhéanadh gluaisní na snáthaide sa chlais ar an diosca a thrasduchtú le criostal pisileictreach chuig fuaimchomhartha leictreonach is a athrú ar ais ina fhuaim le callaire. 
Ó na 1980idí tháinig taifeadadh digiteach chun cinn. 
Déantar an fuaimchomhartha ón micreafón a shampláil ag minicíocht níos mó ná an mhinicíocht fuaime is mó a bhíonn le taifeadadh, agus gach sampla a dhigitiú. Athraítear an fuaimchomhartha ina shraith d'uimhreacha dénartha a stóráiltear i gcuimhne mhaighnéadach (ar théip), optúil (ar dhlúthdhiosca), nó leathsheoltach ríomhaire. Is féidir taifeadadh is atáirgeadh an-chruinn an-dílis a bhaint amach.
Taighde ar Ardchumarsáid san Eoraip. Clár speisialta taighde de chuid an Aontais Eorpaigh ar theileachumarsáid is a feidhmeanna i gcumarsáid sonraí go háirithe ("Advanced Communications Research in Europe" i mBéarla).
Tailidimíd. Is éard atá sa tailidimíd ná cineál suaimhneasán, druga a úsáidtear chun othair imníocha a shuaimhniú gan iad a chur ina gcodladh.
Druga.
Móilín círiúil é móilín na tailídimíde, is é sin, tá an tailidimíd comhdhéanta as dhá chineál móilíní - eanantaiméirí, nó isiméirí optúla - ar scáilí scáthánacha dá chéile iad. Mar a thuigtear inniu, níl ach ceann den dá eanantaiméir ina theiritigin, agus an ceann eile ina chógas úsáideach.
Inniu baintear úsáid áirithe as an tailidimíd fós mar chógas ailse agus lobhra.Tá fianaise ann go mb'fhéidir gur oibreán cumasach frithailseach an tailidimíd, mar cuireann sé bac ar fhás fuileadán a chothódh an siad.
Stair.
Tugadh isteach an druga san Iar-Ghearmáin ar 1 Deireadh Fómhair, sa Bhreatain sa bhliain 1958, in Éirinn i mí na Bealtaine 1959 agus ina dhiaidh sin i gcuid mhaith tíortha eile (seachas na Stáit Aontaithe áfach). D'éirigh sí an-choitianta (ní raibh ródháileog thromábhal marfach, fiú). Go háirithe tugadh isteach Tailídimíd mar dhruga ar oideas le cóir leighis ar thinneas maidne. 
Ar an drochuair, fuarthas amach de réir a chéile gur teiritigin a bhí inti, ábhar a chuir tús le míchumaí comhbheirthe. Is é an toradh a bhí air seo nó gur rugadh leanaí le míchumais fhisiciúla.
Tarraingíodh siar í ó 1961 ar aghaidh. Meastar gur tharla míchumaí mar easpa géag nó codanna géag do 20% ar a laghad de na leanaí a rugadh do mhná a thóg tailidimíd le linn a dtoirchis: níos mó ná 10,000 leanbh. 
Laoch an phobail.
Sna Stáit Aontaithe, ní raibh an tÚdarás Bia agus Drugaí i bhfabhar agus ní raibh Dr. Frances Kelsey sásta cead a thabhairt don druga nua. I Lúnasa 1962, fuair sí  "the President’s Award" ó John F. Kennedy.
Táimhe. Airí réada a chuireann i gcoinne gluaisne. De réir chéad dlí gluaisne Newton, aon réad le mais atá ar fos nó ar luas tairiseach, ní mór fórsa glan a fheidhmiú air chun a staid a athrú, a luas a athrú, agus/nó é a luasghéarú. Nuair a théann mais an réada i méid, is gá an fórsa a mhéadú i gcomhréir leis an mais chun an toradh céanna a fháil. "Prionsabal na táimhe" a thugtar ar an dlí seo. Más gluaisne uilleach atá i gceist, is gá casmhóimint fórsaí a imirt ar tháimhe réada chun an casadh uilleach a luasghéarú nó a luasmhoilliú.
Hippolyte Taine. Léirmheastóir is staraí Francach ab ea Hippolyte Taine (1828-1893). Ghlac sé leis gur toradh ar an dúchas is an comhshaol é an duine, smaointe ba bhun leis an scoil nádúraíoch. Scríobh sé "Histoire de la littérature anglaise" (Stair Litríocht an Bheárla, 1864) agus "Origines de la France contemporaine" (Bunúis Fhrainc an Lae Inniu, 6 imleabhar, 1876-1893). Toghadh chuig Acadamh na Fraince é i 1878.
Tainniní. Meascán de dhíorthaigh d'aigéad polaihiodrocsaibeansóch as plandaí éagsúla, ina measc tae. Intuaslagtha in uisce, blas searbh ceangailteach orthu. In úsáid le fada i súdaireacht leathair is dathú.
Tainséirín. Toradh ciotrasach. Speiceas mandairín le craiceann geal flannbhuí.
Taipióca. Bia stáirseach a ullmhaítear ó fhréamhacha casabhaigh. Díoltar é mar phlúr, calóga is millíní, agus úsáidtear é i maróga agus mar oibreán tiubhaithe i mbianna leachtacha, mar shampla in anraithí.
Táirgí fola. Comhábhair fola is iad táirgí fola, a scartar i bhfoirm réasúnta íon tiubhaithe, ionas gur féidir iad a aistriú d'fhaighteoirí ina gceann is ina gceann. 
Roinntear an fhuil ina cealla is plasma le lártheifneoir. Cuimsíonn cealla na fola na pláitíní (riachtanach i gcomhair téachta) agus na cealla bána (a fheidhmíonn i gcoinne ionfhabhtuithe). 
Codánaítear an plasma ina albaimin (le húsáid ar othar a d'fhulaing turraing) is ina phróitéiní eile, cosúil le Fachtóir VIII is fibrinigin (a úsáidtear i neamhoird téachta cosúil le haemaifilia). Is féidir iad a chaomhnú mar phúdair thriomaithe ar feadh blianta.
Tairiseach cosmeolaíochta. Thug Einstein an tairiseach cosmeolaíochta isteach sna cothromóidí do theoiric na coibhneasachta ginearálta chun samhail na Cruinne a bheith statach. Níos déanaí cheap sé gurbh earráid é sin. I é A a shiombail, tá a shín anaithnid, a mhéid níos lú ná 10 kg m, agus uaireanta glactar mar nialas é. Sa chosmeolaíocht, baineann an méid is an tsín le forleathnú nó crapadh na Cruinne.
Tairiseach imtharraingthe. Tairiseach bunúsach, le siombail G is luach 6.673 × 10 N m, a thagann isteach i dlí imtharraingthe Newton. Rinne an t-eolaí Briotanach Henry Cavendish turgnamh i 1798 inar thomhais sé an fórsa idir sféir throma a cuireadh gar dá chéile, agus uaidh sin chruthaigh sé dlí Newton faoin imtharraingt is rinne luach G amach. Tagann G isteach sna cothromóidí i dteoiric na coibhneaseachta ginearálta freisin.
Tairisigh bhunúsacha. Sraith cainníochtaí uimhriúla a mbíonn luach tairiseach ag gach ceann acu, is cuma cén breathnadóir atá i gceist. Cinneann na tairisigh seo an-chuid cainníochtaí eile i réimsí go léir na heolaíochta. Glactar mar thairisigh bhunúsacha tairiseach Planck, luas forleata an tsolais, an tairseach imtharraingthe, tairiseach uilíoch na ngás, uimhir Avogadro, lucht an leictreoin, ceadaíocht folúis, tréscaoilteacht folúis, agus maiseanna áirithe cáithníní.
Tairseach. Sa tsíceolaíocht, an luach fisiciúil tomhaiste spreagtha ag a n-athraíonn freagairt an bhreathnóra ó rang amháin go dtí rang eile. Tugtar "an dearbhthairseach" ar an spreagadh is lú is gá chun é a bhrath. An difríocht is lú is féidir a bhrath idir dhá fhoinse spreagtha, tugtar "an tairseach difríochta" uirthi sin.
Taisc-chill luaidhe airgid. Úsáidtear í in inneall gluaisteán. Is féidir í a athluchtú trí shruth leictreach a sheoladh siar tríd. Déantar na leictreoidí sa chill i bhfoirm greillí as cóimhiotal luaidhe is antamóin. Líontar an leictreoid dhiúltach le taos sárocsaíd luaidhe, agus an leictreoid dhearfach le taos luaidhe. Déantar barr na taisc-chille a shéalú chun galú na leictrilíte a laghdú, ach fágtar poll ann chun gur féidir teacht ar an tuaslagán len é a thástáil is a athnuachan. Voltas timpeall 2 V idir na plátaí nuair a bhíonn an taisc-chill nua, agus dlús coibhneasta timpeall 1.25 ag an tuaslagán. Nuair a thógtar sruth ón taisc-chill, is amhlaidh a chumtar sulfáit luaidhe ar an dá phláta, agus dá bharr sin titeann an voltas is dlús coibhneasta an tuaslagáin araon. "Díluchtú" a thugtar ar an bpróiseas seo. Má chumtar an iomarca sulfáit luaidhe, titeann an voltas faoi bhun 1.9 V is an dlús coibhneasta faoi bhun 1.18. Déantar an dlús coibhneasta a thástáil go rialta le hidriméadar chun staid na taisc-chille a chinntiú. Déantar an t-athluchtú trí shruth a sheoladh isteach sa taisc-chill tríd an leictreoid dhearfach ó fhoinse éigin a bhfuil a voltas níos mó ná voltas na taisc-chille féin. Le linn an luchtaithe, cúlaítear na himoibrithe díluchtaithe go léir, méadaíonn an voltas i dtreo 2 V is dlús coibhneasta na leictrilíte i dtreo 1.25.
Taisc-chuimhne. Cuimhne ardluais mhaolánach a fheidhmíonn idir próiseálaí ríomhaire is an phríomhchuimhne i gcórais ardfheidhme ríomhaireachta.