Trelis/gawiki huggingface dataset:
Briosclán galánta. Is planda é an briosclán galánta ("Potentilla elegans").
Macall uisce. Is planda blátha é an macall uisce ("Geum rivale").
Aiteann gaelach. Is planda é an aiteann gaelach ("Ulex gallii").
Giolcach shléibhe. Speiceas plandaí i gclann na bpiseanna is ea an ghiolcach shléibhe ("Cytisus scoparius"). Tá sé dúchasach don Eoraip agus fásann sé 2.5 m ar airde. An iliomad géag, glas díreach docht. Na duilleoga trídhuilleach den chuid is mó, a thiteann go luath. Na pisbhláthanna órga buí, suas le 2 cm ar fhad, i gcrobhaingí scaoilte duilleacha ar fhoircinn na ngéag. Na cochaill suas le 4 cm ar fhad, dubh.
Bleachtphiseán. Is planda é an bleachtphiseán ("Astragalus agrestis").
Richard Reynolds. Naomh Caitliceach is ea Richard Reynolds. Rugadh é ar an 1492 i nDevon é. Cuireadh chun báis é ar an 4 Bealtaine 1535, i dTyburn, Londain.
Nancy Corrigan. Eitleoir a rugadh san Abhainn Dubh, Acaill ab ea Annie R. "Nancy" Corrigan (21 Meitheamh 1912 - 1983).
Fátima, an Phortaingéil. Is paróiste sibhialta i bPortaingéil é Fátima.
Sinéad Burke. Is scríbhneoir" "agus scoláire í Sinéad Burke a rugadh i mBaile Átha Cliath.
Fuair sí a céim mar mhúinteoir bunscoile as an hInstitiúid Oideachais Marino. Bhuaigh sí an bonn Vere Foster mar bhí sí ar bharr an ranga. Rinne sí PhD i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ar an oideachas i gcearta daonna, go háirithe ag féachaint ar conas a thugann scoileanna glór do pháiste. Tá díocas uirthi chun guth a thabhairt dóibh sin a bhí gan ghlór. D'oibrigh sí le Foras na Gaeilge chun focal nua a chur síos ar “duine nach sroicheann gnáthairde an duine fásta mar gheall ar riocht sláinte ar nós abhcachta”: "duine beag". I mí an Mhárta 2017, thug Burke léacht TED faoina saol mar dhuine beag agus na dúshláin atá le sárú aici i rith a saoil laethúil.
Tá an dúshuim aici i gcúrsaí faisin ó bhí sí óg agus cruthaíonn sí ilchineálacht i dtionscal an fhaisin go gníomhach ar na meáin shóisialta. Úsáideann sí na deiseanna seo chun a teachtaireacht a scaipeadh díreach chuig tithe an fhaisin.
Is ambasadóir í ag Gasóga na hÉireann agus "'Irish Society for Prevention of Cruelty to Children"' ("ISPCC").
Peasair na luch. Is planda í peasair na luch ("Vicia cracca").
Peasair fhiáin. Is planda í an pheasair fhiáin.
Peasair mhín. Is planda í an pheasair mhín ("Vicia tetrasperma").
Peasairín garraí. Is planda léagúmach é an pheasairín garraí ("Lathyrus aphaca"). Dúchasach do dheisceart na hEorpa agus í áiteanna i dtuaisceart na hAfraice agus iarthar na hÁise. Tá sé le fáil in áiteanna eile san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh, mar a nglactar leis mar fhiaile go minic. Planda bliantúil atá ann.
John Rigby (mairtíreach). Naomh Caitliceach is ea John Rigby. Rugadh é sa bhliain 1570 i Eccleston, Lancashire agus cuireadh chun báis é ar an 21 Meitheamh 1600, i Londain.
John Higgins.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1028276&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-07-14T04:10:28Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HusseyBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;Botún litrithe&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Imreoir snúcair gairmiúil Albanach is ea John Higgins, a rugadh ar an 18 Bealtaine 1975 i gCamas Neachdain, Albain.
Síceach. Síceach is ea duine a mhaíonn go mbaineann sé/sí leas as aireachtáil eischéadfach (AEC) chun faisnéis a aithint atá ceilte nó i bhfolach ó na gnáth braistintí, go háirithe mar a bhaineann siad le teileapaite nó fios fáistine, nó a ghníomhaíonn i mbealaí domhínithe, de réir dhlíthe nádúrtha. Creideann go leor daoine i gcumais shíceacha, ach níl aon chomhthuairim eolaíoch maidir le na gcumhachtaí sin a bheith ann.  Úsáidtear an focal "síceach" freisin mar aidiacht, chun cur síos a dhéanamh ar na gcumais sin. Sa bhrí sin, tá roinnt comhchiallaigh ann, mar "paraishíceach" nó "meitishíceach".
Keith Chegwin. Aisteoir agus láithreoir teilifíse Sasanach ab ea Keith Chegwin, a rugadh i Walton, Learpholl ar an 17 Eanáir 1957 agus a fuair bás ar an 11 Nollaig 2017 i Shropshire. Tháinig sé sa séú háit ar an ochtú sraith "Dancing on Ice" le Olga Sharutenko sa bhliain 2013.
Laíon. Fíochán is ea an laíon nó an meideall de chuid na bplandaí soithíocha. Tá liáin comhdhéanta de chealla paireincíomacha boga, spúinseacha, a stórálann agus a iompraíonn cothaigh ar fud na bplandaí. Sna eudicotidae, tá an liáin suite i lár an ghais. Sna monocotylidae, leathnaíonn sé freisin isteach i ngais bhláthanna agus i bhfréamhacha. Tá an liáin timpeallaithe ag fáinne xiléime agus, dá bhrí, sin tá an xiléim timpeallaithe ag fáinne fléim.
Fréamhacha tairne. Is planda í an fhréamhacha tairne.
Crúibín cait bán. Is planda é an crúibín cait bán.
Crobh éin corraigh. Is planda é an crobh éin corraigh ("Lotus pedunculatus", nó "Lotus uliginosus" roimhe seo).
John Roberts (mairtíreach). Naomh Caitliceach is ea John Roberts. Rugadh é i 1577 i dTrawsfynydd, sa Bhreatain Bheag. Cuireadh chun báis é ar an 10 Nollaig 1610, i dTyburn, Londain.
Jack Nicklaus. Is iar-galfaire Meiriceánach é Jack William Nicklaus a rugadh i gColumbus, Ohio ar an 21 Eanáir, 1940.
Bob Hope. Ba aisteoir Sasanach é Leslie Towns "Bob" Hope a rugadh ar an 29 Bealtaine, 1903 in Eltham, Londain agus a fuair bás ar an 27 Iúil, 2003 i Toluca Lake, Los Angeles.
Miotamáine. Is éard is miotamáine (nó "pseudologia fantastica") ann ná an nós neamhshrianta bréaga a insint sa tsíciatracht. An chéad chur síos atá air i litríocht an leighis Anton Delbrueck a rinne, sa bhliain 1891.
Faizon Love. Iar-aisteoir Meiriceánach é Langston Faizon Santisima, a bhfuil aithne aige mar Faizon Love agus a rugadh sa bhliain 1968.
Seamair dhuimhche. Is planda í an seamair dhuimhche.
Lus na mban sí. Is planda é lus na mban sí.
Crobh coille. Is planda é an crobh coille ("Geranium sylvaticum"). Tá sé dúchasach san Eoraip agus i dtuaisceart na Tuirce.
Alban Roe. Ba shagart Beinidicteach Sasanach agus naomh Caitliceach é Alban Roe. Rugadh ar an 20 Iúil 1583 i mBury St Edmunds, Suffolk é. Cuireadh chun báis é ar an 21 Eanáir 1642, i dTyburn, Londain.
Arnold Palmer.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1085026&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-05-13T12:39:06Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HusseyBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;gramadach&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Galfaire Meiriceánach ab ea Arnold Daniel Palmer a rugadh i gLatrobe, Pennsylvania ar an 10 Meán Fómhair, 1929 agus a fuair bás ar an 25 Meán Fómhair, 2016 i bPittsburgh, Pennsylvania.
Na Hiocsósaigh. Daoine as an Áise Thiar ab iad Na Hiocsósaigh a lonnaithe sa Deilt na Níle roimh 1650 RC.
Séantachas. Thug séantaigh ar na daoine sin a dhiúltaithe freastail ar seirbhísí Anglacánach agus a d'fhan dílis lena pápa agus an Eaglais Chaitliceach Rómhánach le linn Stair Shasana agus an Bhreatain Bheag agus Éire.
Mark Hamill. Is aisteoir Meiriceánach é Mark Richard Hamill a rugadh ar an 25 Meán Fómhair, 1951. Tá aithne air mar Luke Skywalker sna scannáin "Star Wars".
Daisy Ridley. Is ban-aisteoir Sasanach í Daisy Jazz Isobel Ridley (a rugadh ar an 10 Aibreán 1992). Ghlac sí an pháirt mar Rey sna scannáin "Star Wars": , " agus The Rise of Skywalker."
EMI. Comhlacht iltíre Briotanach ab ea EMI (EMI Group Limited go hoifigiúil agus Electric and Musical Industries ag an tús, as a dtáinig "EMI"). Bunaíodh an comhlacht i mí Márta na bliana 1931 agus bhíodh a phríomhoifigí i Londain. Ba é an ceathrú gnólacht agus grúpa lipéad taifeadta ceoil ba mhó ar domhan nuair a briseadh suas é sa bhliain 2012. Ar na lipéid a bhí ag EMI Records Ltd. bhí EMI Records, Parlophone, Virgin Records agus Capitol Records. Bhíodh aonad foilsitheoireachta ag EMI freisin, mar atá EMI Music Publishing, agus é lonnaithe i Londain le hoifigí ar fud an domhain.
Bhí an comhlacht mar chuid den Innéacs FTSE 100, ach nuair a carnaíodh SAM $4 billiún d'fhiacha, díoladh é le Citigroup i mí Feabhra 2011. Níor mhair úinéireacht Citigroup i bhfad áfach: d'fhógair siad i mí na Samhna sa bhliain 2011 go ndíolfaidís craobh an cheoil le Universal Music Group, cuid de Vivendi ar $1.9 billiún, agus an gnó foilsitheoireachta le Sony/ATV ar $2.2 billiún.
Stair.
Cuireadh Electric and Musical Industries Ltd ar siúil i Márta 1931 le cumasc de Columbia Graphophone Company agus an Gramophone Company, a raibh an lipéad taifeadta úd "His Master's Voice" acu, dhá chomhlacht a ndeacgaigh a stair siar go tús thaifeadadh na fuaime. Rinne an comhlacht nua taifeadadh fuaime chomh maith le gléasanna taifeadta agus seinnte.
Sna 1960idí bhí The Beatles ar na bannaí ceoil a bhí sínithe acu.
Lus Oilealla. Is planda blátha é an lus Oilealla ("Euphorbia amygdaloides"). Dúchasach do choillte san Eoraip, sa Tuirc agus i gCugas.
Lus na bhfaithní. Is planda é lus na bhfaithní.
Ralph Sherwin. Naomh Caitliceach is ea Ralph Sherwin. Rugadh é ar an 25 Deireadh Fómhair 1550 in Rodsley, Derbyshire agus cuireadh chun báis é ar an 1 Nollaig 1581, i dTyburn, Londain.
Nick Faldo. Is galfaire Sasanach é Sir Nicholas Alexander Faldo a rugadh i Welwyn Garden City, Hertfordshire ar an 18 Iúil 1957.
Rangún. Is é Rangún (Burmais: ရန်ကုန်မြို့, MLCTS rankun mrui) príomhchathair Mhaenmar agus é ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá breis is 5,360,512 duine ina gcónaí ann.
An Léig Naofa (1571). Shocraigh Pápa Pius V an Léig Naofa 1571 (Laidin: Liga Sancta, an Spáinnis: Liga Santa, an Iodáilis) agus bhí na príomhstáit muirí Caitliceach sa Mheánmhuir san áireamh cé is moite den Impireacht Naofa Rómhánach agus an Fhrainc. Bhí sé ar intinn acu smacht an Mheánmhuir Thoir ag an Turcaigh Otamánach a bhriseadh agus bhí sé críochnaithe go foirmiúil ar an 25 Bealtaine 1571.
Fléam. I bplandaí soithíocha, is éard is fléam ann ná an fíochán beo a iompraíonn na comhdhúile orgánacha intuaslagtha a rinneadh le linn na fótaisintéise agus ar a dtugtar fótaisinteáiteanna, go háirithe an siúcra siúcrós, go codanna de na plandaí nuair atá gá leo. Tugtar "trasghluaiseacht" ar an phróiseas seo. Sna crainn, is é an fléam an ciseal is sia isteach sa choirt, dá bhrí sin díorthaíodh a ainm ón fhocal Gréagach  ("phloios") a chiallaíonn "coirt". Thug  Nägeli an téarma isteach sa bhliain 1858.
Struchtúr.
Feadáin chriathracha.
Tugtar feadáin chriathracha ar na cineál ceall atá freagrach as siúcraí a iompar fud fad na bplandaí. Ar a n-aibíocht bíonn núicléáis in easnamh acu agus ní bhíonn ach cúpla orgánaid acu, mar sin, braitheann siad ar chealla coimhdeachta nó albaimineacha don chuid is mó dá chuid riachtanas meitibileach. Ní bhíonn folúisíní nó orgánaidí acu, mar shampla ribeasóim, sula mbíonn siad aibí, ach de ghnáth, téann siad seo ar imirce go dtí an cillbhalla agus díscaoileann siad ar a n-aibíocht; cinntíonn sé seo nach mbíonn mórán bac ar ghluaiseacht na sreabhán. Ar cheann den bheagán orgánaid a bhíonn acu ag a n-aibíocht is ea an líontán ionphlasmach mín, a bhíonn ar fháil ag an phlasmoscannán, go minic in aice láimhe na bplasmachuibhríní, a nascann iad lena gceall choimhdeacht nó albaimineach. Bíonn grúpaí piochán ag na cealla criatharacha go léir ar a mbunanna, a fhásann ó phlasmachuibhríní modhnaithe agus méadaithe, ar a dtugtar criatharachair. Tá na póireanna treisithe ag pláitíní polaisiúicríde ar a dtugtar callóis.
Tagairtí.
Cealla paireincíomacha.
Tá dhá chineál, aereincíoma agus clóireincíoma.
Lus na meall Muire. Luibh bhliantúil nó ilbhliantúil ó réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh is ea lus na meall Muire (nó hocas). Na duilleoga roinnte i maotháin bhosacha. Na bláthanna le heipeacailís, cailís agus 5 pheiteal croíchruthach nó le heang dhomhain iontu, ar dhath an róis, corcra nó bán, go minic le féitheacha dorcha. Cuid mhaith staimíní ceangailte i gcolún lárnach. Fáinne leata teascán aon síol an toradh, cosúil le cáiseanna beaga. Gaolmhar le cadás agus hibisceas, ar cosúil le chéile a mbláthanna.
Tagairtí.
Hocas ard. Is planda é an hocas ard sa ghéineas "Lavatera". Tá 25 speiceas de ann.
Meas torc allta. Is planda bláthanna a bhaineann leis an bhfine Hypericaceae é Hypericum androsaemum, dá ngairtear meas torc allta sa Ghaeilge. Is tor ilbhliantúil é a shroicheann suas le 70 cm ar airde, dúchasach do choillte agus do chnoic oscailte san Eoráise.
Lus na Maighdine Muire. Planda bliantúil nó ilbhliantúil, uaireanta ina thom, is ea lus na Maighdine Muire ("Hypericum perforatum"). Luaitear le Colm Cille is Muire chomh maith é. Tá sé dúchasach ar fud na réigiún measartha is na sléibhte trópaiceacha. Na duilleoga breactha le faireoga, urchomhaireach nó bíseach, an-chaol nó ubhchruthach. Na bláthanna go minic mór feiceálach, buí le 5 pheiteal is an-chuid staimíní. Capsúl nó caor an toradh. An-chuid úsáidí aige mar luibh sa sean-am: cosaint ar asarlaíocht is oilc eile, agus luibh íce. Chuir Bord Leigheasra na hÉireann cosc ar a dhíol in Éirinn mar chógas leighis i 2001, mar gheall ar na drochiarmhairtí a fhéadfaidh a bheith aige, go mór mór nuair a bhíonn cógais eile leighis in úsáid ag duine ag an am céanna.
Beathnua baineann. Is planda é an beathnua baineann (ainmníocht dhéthéarmach: "Hypericum pulchrum"; Béarla: "slender St John's-wort").
Robert Southwell (Íosánach). Naomh Caitliceach is ea Robert Southwell, a rugadh ar an 1561 i Horsham St Faith, Norfolk agus a cuireadh chun báis ar an 21 Feabhra 1595, i dTyburn, Londain.
Greg Norman. Is iar-galfaire Astrálach é Gregory John Norman a rugadh i Mount Isa, Queensland ar an 10 Feabhra 1955.
Gone Boy. Craoladh an naoú heipeasóid, "Gone Boy", den naoú sraith is fiche de "The Simpsons" ar an 10 Nollaig 2017. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 6.06 milliún duine ar an eipeasóid.
1925 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1925.
ICarly. Is sraith ghrinn Mheiriceánach do dhéagóirí é iCarly a craoladh ar an Nickelodeon ó 8 Meán Fómhair 2007 go dtí 23 Nollaig 2012. Dan Schneider a chruthaigh an tsraith. Ghlac Miranda Cosgrove, Jennette McCurdy, Nathan Kress, Jerry Trainor, agus Noah Munck páirt ann.
1926 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1926.
1927 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1927.
1928 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1928.
1929 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1929.
1930 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1930.
Gaston Thorn. Bhí Gaston Thorn (3 Meán Fómhair 1928 – 26 Lúnasa 2007) ina iar-Fheisire de Pharlaimint na hEorpa ó 1959 go 1969. Agus níos déanaí, bhí sé ina Phríomh-Aire ar Lucsamburg ó 1974 go 1979 agus ina Uachtarán ar an gCoimisiún Eorpach ó 1981 go 1985. 
Saol.
Agus é ina dhéagóir gabhadh é toisc gur chuir sé in aghaidh fhorghabháil Ghearmánach Lucsamburg. Cuireadh i campa géibhinn é ar feadh roinnt míonna.
I ndiaidh an chogaidh rinne sé staidéar ar an dlí i bPáras agus Lausanne. Bronnadh dochtúireacht sa dlí air sa bhliain 1955 agus chuaigh sé leis an dlíodóireacht i Lucsamburg. Le linn dó a bheith ina mhac léinn bhí sé ina Uachtararán ar Aontas Náisiúnta na Mac Léinn i Lucsamburg agus ar Chomhdháil Idirnáisiúnta na Mac Léinn.Bhí sé ina bhall den Pháirtí Daonlathach (liobrálaithe), sa Pharlaimint (ó 1959 ar aghaidh), ina Chathaoirleach ar an bPáirtí (1962-69), ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála Eachtraí (1969-80), ina Aire Eacnamaíochta (1977-80) agus ina Príomh-Aire ó 1974 go 1979.
Taidhleoir.
Bhí Thorn ina
Bhí a lán deacrachtaí aige agus é ina Uachtarán ar an gCoimisiún, mar gheall ar an drochbhail a bhí ar chúrsaí eacnamaíochta ag an am agus achrainn idir na Ballstáit. 
Tháinig Jacques Delors i gcomharbas air, tréimhse ní b'fhuinniúla le linn dó a bheith sa phost (1985-95).
Fear gnó.
Tar éis do Thorn éirí as an gCoimisiún, dhírigh sé ar an ngnó. Bhí sé gníomhach i ngnóthaí idirnáisiúnta agus polaitiúla freisin.
1931 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1931.
1932 sa teilifís. Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1932.
Dinah Jane. Is amhránaí Meiriceánach í Dinah Jane Milika Ilaisaane Hansen, a rugadh ar an 22 Meitheamh 1997. Tá sí ina ball den ghrúpa Fifth Harmony.
Luibh an chiorraithe. Is planda í luibh an chiorraithe.
Beathnua sraoilleach. Is planda é an beathnua sraoilleach ("Hypericum humifusum"). Dúchasach in iarthar na hEorpa.
Sailchuach chumhra. Is planda í an sailchuach chumhra.
Sailchuach chorraigh. Is planda í an sailchuach chorraigh.
Goirmín searraigh. Is planda é an goirmín searraigh ("Viola tricolor"). Bláth fiáin atá ann. Dúchasach don Eoraip.
Sailchuach shléibhe. Is planda í an sailchuach shléibhe.
Lus na Tríonóide. Is planda é lus na Tríonóide.
John Southworth (mairtíreach). Naomh Caitliceach is ea Caitliceach é John Southworth. Rugadh é ar an 1592 i Lancashire agus cuireadh chun báis é ar an 28 Meitheamh 1654, i dTyburn, Londain.
Vijay Singh.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;875358&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-08-20T19:51:37Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HusseyBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;WD&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is galfaire Fidsíoch é Vijay Singh a rugadh ar an Viti Levu, Fidsí ar an 22 Feabhra 1963.
Sclábhaíocht san Libia. Sclábhaíocht sa ré iar-Gaddafi.
D'fhoilsigh an Eagraíocht Idirnáisiúnta um Imirce tuairisc in Aibreán 2017 á thaispeáint go líon mór na imircigh as an Afraic fho-Shahárach ag dul go Eoraip díolta mar sclábhaithe tar éis á gcoinneáil lena gáinneálaithe ar dhaoine nó dreamanna mílíste.
Klingenthal. Is baile sa tSacsain é Klingenthal (i Gaeilge: gleann fuaimmach). Tá breis is 8,783 daoine ina gcónaí ann. Sreabhann abhainn Zwota ón gleann, is isteach i bPoblacht na Seice.
Stair.
Luaitear Klingenthal den chéad uair i gcáipéisí i 1602. Ba é an "Höllhammer" (i nGaeilge: casúr an log) an chéad fhoirgneamh sa bhaile, tógtha i 1591 chun méine a phróiseáil.
Sna céadta bliain amach romhainn, bhí cuid mhór den fhás daonra ina dhídeanaithe Protastúnach ó Bohemia Caitliceach. Thug siad uirlisí ceoil mar gheilleagar. Thug siad uirlisí ceoil ceardaíocht leo.
Fánaíocht. Is an ghníomhaíocht chun siúl fada a thógáil, trasna na tíre go háirithe í fhánaíocht.
Teachtaireacht. Is cumarsáid ó bhéal nó scríofa curtha go faighteoir nach féidir teagmháil a dhéanamh go díreach í teachtaireacht.
Fótatrófach. Fótatrófaigh ("Gr": φῶς, φωτός = solas, τροϕή = cothú) a thugtar ar orgánaigh ar féidir leo fótaghabháil i gcomhair fuinnimh a fháil. Úsáideann siad fuinneamh ó sholas chun próisis éagsúla meitibileach cheallacha a chur i gcrích. Míthuiscint choitianta is ea í go bhfuil fótatrófaigh fótaisintéiseach éigeantach. Is minic a bhíonn go leor fótatrófaigh, ach ní hiad go léir, fótaisintéis a dhéanamh., Tiontaíonn siad Dé-ocsaíde charbóin go hanabalach go dtí ábhar orgánach chun leas a bhaint as ó thaobh struchtúir agus feidhm de, nó níos déanaí mar fhoinse le haghaidh   próiseas catabalach (m. sh. i bhfoirm stáirsí, siúcraí agus saillte).
Cogadh Yom Kippur. Bhris Cogadh Yom Kippur amach an 6 Deireadh Fómhair 1973, nuair a d’ionsaigh na Siriaigh (le meithleacha ón Iaráic, ó Iordáin, ón Araib Shádach agus ó Mharacó) fórsaí Iosraelacha in Arda Golan, agus ag an am céanna, d’ionsaigh an Éigipt iad feadh na Canála Suais. 
I ndiaidh beagnach trí seachtaine de chomhrac, inar cailleadh timpeall 21,000 duine, comhaontaíodh sos comhraic an 22 Deireadh Fómhair - cé gur lean fórsaí Iosraelacha an Ginearáil Sharon orthu i mbun ionsaithe go dtí an 24 Deireadh Fómhair.
An tSíocháin.
Scoir fórsaí Iosrael agus na Siria ó Arda Golan trí chomhaontú nuair a tháinig deireadh le Cogadh Yom Kippur.
Ar an 25 Deireadh Fómhair, ghlac Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe le rún ag údarú fórsa síochánaíochta éigeandála - Dara Fórsa Éigeandála na Náisiún Aontaithe (UNEF II agus UNDOF in Arda Golan).
In Arda Golan, imscaradh an Fórsa go dtí limistéir deighilte atá 80 km ar fhad agus idir 10km agus 1km ar leithead.
D'aontaigh Rialtas na hÉireann le hiarratas chun trúpaí de chuid na Náisiún Aontaithe a chur ar fáil. Ba é an bealach ba thapúla chun fórsa a chur isteach sa réigiún ná meithleacha a bhí in UNFICYP (an Chipir) cheana féin a aistriú ann. Tarraingíodh Grúpa Coisithe 25 amach as an Chipir, sula raibh sé socraithe síos fiú, agus seoladh é go Caireo.
Cuireadh 130 trúpa breise as Éirinn le meitheal na hÉireann agus chuaigh siad i mbun dualgais i bhFásach Síonáí. Tar éis sé mhí, tháinig Grúpa Coisithe 26 in ionad Ghrúpa Coisithe 25 ar cuireadh tuilleadh trúpaí leis, agus nach raibh ach ag socrú síos nuair a bhí ar Rialtas na hÉireann beagnach gach duine dóibh a tharraingt amach i mBealtaine 1974, de bharr forbairtí tromchúiseacha in Éirinn ag an am (na Trioblóidí).
Iarmhairtí.
Shocraigh tíortha a tháirgeann peitriliam (Eagraíocht na dTíortha Onnmhairithe Peitriliam nó ETOP) táirgeadh an pheitriliaim a laghdú 5% sa mhí ar an 17 Deireadh Fómhair, agus onnmhairiú chuig roinnt tíortha iartharacha a laghdú nó a thoirmeasc. Bheartaigh ETOP praghsanna peitriliam a mhéadú go mór.
Anabalacht. Is éard is Anabalacht ann, (ón"Ghréigis": ἁνά, (aná) "aníos" agus "βάλλειν" (bállō), "caitheamh"), ná an tsraith de bhealaí meitibileacha a thógann móilíní ó aonaid níos lú. Tá fuinneamh ag teastáil i gcomhair na  n-imoibrithe seo,  ar a dtugtar freisin próiseas ineargónach. Dóigh amháin chun próiseas meitibileach a rangú, cibé acu ag leibhéal ceallach, orgáin nó orgánach, mar "anabalach" nó mar "catabalach", a bhfuil ina  mhalairt agus dá bhrí sin an macramóilín a scaradh. Tiomáineann an chatabalacht an anabalacht, ina mbristear móilíní móra síos i gcodanna níos lú agus ansin ina n-úsádítear an fuinneamh le haghaidh na cillriospráide. Bíonn go leor próiseas anabalach faoi thiomáint ag hidrealú na trífhosfáite adenosine (ATP).
De ghnáth, téann na bpróiseas anabalach i dtreo orgán agus fíochán a thairiscint. Cuireann na próisis seo fás agus idirdhealú na gceall chun cinn agus méadú na colainne, próiseas a bhaineann le sintéis móilíní choimpléasca. Cuimsíonn samplaí de phróisis anabalacha fás agus mianrú cnáimhe agus méadú ar mhais an mhatáin. Go hiondúil, rangaíonn na hinchríneolaithe hormóin mar anabalacht nó catabalacht, ag brath ar an pháirt den mheitibileacht a spreagann siad. Tugtar stéaróidigh anabalacha ar na hormóin anabalacha clasaiceacha, a spreagann sintéis phróitéine, fás an mhatáin agus inslin. Déantar an cothromú idir anabalacht agus catabalacht a rialú freisin trí rithimí laethúla, le próisis cosúil le meitibileacht glúcóis ag athrú chun gnáth ghníomhaíochtaí an ainmhí a mheaitseáil le linn an lae.