Trelis/gawiki huggingface dataset:
Dingchruthach. Foirm scríbhneoireachta a bhíodh in úsáid ar fud an Mheánoirthir ar feadh 3,000 bliain go dtí timpeall an 1ú céad RC. Díorthaíodh ar dtús ó phicteagraim é, ach de réir a chéile sheas na siombailí d'fhocail, siollaí is gnéithe foghraíochta. Scríobhadh na samplaí is luaithe ó bharr go bun, ach níos déanaí cuireadh na siombailí ar a dtaobhanna is scríobhadh ó chlé go deas iad. Ar dtús is i bhfoirm múnluithe ar chré bhog le stíleas a bhíodh na siombailí, ach níos déanaí scríobhadh ar dhromchlaí crua iad. Níor léadh na scríbhinní seo arís go dtí an 19ú céad.
Dingeán. Leathán ceartingearach carraige doigheartha a ghearrann trí bhuncharraig na háite is a instealladh faoi bhrú nuair a bhí sé leáite. Faightear saithí dingeán gathach a tharla sa phróiseas cruinneachánaithe i gcomhar le hionsá mór carraige doigheartha. Faightear córais dingeán comhthreomhar a tharla mar thoradh ar an teannas gar do na dromanna i lár na n-aigéan. Comhdhéanta as carraig bhunata dhoigheartha (dolairít, de ghnáth) is féidir le tiús an dingeáin a bheith cúpla ceintiméadar suas go dtí na deicheanna méadar, agus fad an dingeáin a bheith suas leis na céadta ciliméadar.
Dinimic. Sa mheicnic, staidéar ar airíonna gluaisne réad, agus na gaolta idir na gluaisní is na fórsaí is bun leo. Ní hionann í is cinéamaitic, a dhíríonn ar na gluaisní amháin gan aird a thabhairt ar na fórsaí.
Dinimít. Téarma ginearálta ar thréanphléascáin thionsclaíocha a chuimsíonn nítriglicrín asúite ar ábhar neamhphléascach póiriúil nó gráinneach (cosúil le Kieselguhr, cré dhiatómúil, an t-ábhar i bhfionnachtain Nobel) chun íogaireacht an mheascáin do thurraing a laghdú.
Dinnireacht. Ionfhabhtú stéige a chuireann tús le buinneach iomadúil, fuil is múcas san eisfhearadh is ea dinnireacht. Tarlaíonn an dinnireacht go hiondúil nuair a bhíonn caighdeáin na sláintíochta go dona. 
Tá an dá chineál coitianta ar fud an domhain.
Díobhadh (speiceas). Dul in éag speicis, i ngnáthóg ar leith (díobhadh áitiúil) nó ar Domhan. Sainmhínítear go bhfuil speiceas ainmhí imithe in éag muna bhfuarthas sa nádúr fiáin é le 50 bliain.
Dí-ocsaídiú. Próiseas nó imoibriú ceimiceach ina ngnóthaítear leictreoin, a thionlacann ocsaídiú, nó cailliúint leictreon, i gcónaí. Go minic tarlaíonn gnóthú hidrigine is cailliúint ocsaigine ag comhdhúil freisin.
Dióirít. Carraig dhoigheartha gharbhghráinníneach idirmheánach a chuimsíonn iathchloch plagacláis, mianraí fearómaighnéadacha, agus suas le 10% grianchloiche.
Diosbóis. Suaitheadh sa bhfásra baictéarach i gcanáil an bhia is ea diosbóis (dysbiosis), a chuireann isteach ar fheidhmiú na putóige agus a chuireann tús le buinneach, mí-ionsú, nó fiú ionsú tocsainí ón bputóg le raon leathan siomptóm. Is dócha go bhfuil an riocht seo an-choitianta, gur féidir go mbaineann sí le 50% den phobal am éigin. Mar chóiréail air, is gá an cothú a mhionathrú chun bac a chur le fás orgánach paitigineach agus an phutóg a athchoilíniú le baictéir fhabhracha, a fhaightear ó bhianna próibhitheacha, cosúil le Lactobacillus acidophilus.
Diosca ríomhaire. Feiste chun sonraí digiteacha a stóráil ar mhodh maighnéadach i bhfoirm diosca. Bhí dioscaí flapacha 13.8 cm ar trastomhas coitianta go dtí tús na 1990idí. Ina dhiaidh sin bhí discéid 7.9 cm ar trastomhas i ngnáthúsáid, is níos déanaí fós discéid 3.8 cm. Ritear na dioscaí, timpeall 300 imrothlú in aghaidh an tsoicind, agus léitear iad nó stóráiltear orthu le ceann maighnéadach inghluaiste. Bhí de bhuntáiste acu gurbh fhéidir iad a bhaint as an ríomhaire agus a iompar go dtí ríomhaire eile in áit éigin eile. Bíonn dioscaí Winchester nó cruadhioscaí in úsáid, a bhíonn séalaithe go buan in aonad ar leith sa ríomhaire, lenar féidir i bhfad níos mó sonraí a stóráil. I ngach cás, bíonn scannán maighnéadach ar an diosca, agus is sa chiseal maighnéadach seo a stóráiltear na sonraí. Rothlaítear na dioscaí go han-tapa sa ríomhaire, agus is féidir stóráil orthu ag ionaid nó seoltaí ar leith, is léamh uathu go tapa le géag rochtana a ghluaiseann go gathach. Is féidir suas le 400 leathanach aon spás a stóráil ar dhiosca flopach dédhlúis. Is féidir na céadta oiread níos mó a stóráil ar chruadhiosca. Mar sin, bhaintí feidhm as cruadhioscaí chun ríomhchláir feidhmiúcháin mar phróiseáil focal, scarbhileog, leabharchoimeád is mar sin a stóráil sa ríomhaire. Faoi seo, cuimhní soladstadacha is mó a úsáidtear.
Diosfóine. Neamhord urlabhra ina mbíonn tréith mhínormálta ag an nguth. Tugtar "afóine" uirthi nuair nach mbíonn aon ghuth ann. Is féidir go mbeidh airde, treise is tondath an ghutha chomh neamhéifeachtach sin go mbíonn an urlabhra dothuigthe, agus nuair a bhíonn sí intuigthe go mbíonn sí aisteach (piachánach nó srónach). Is féidir go mbeidh cúiseanna fisiciúla nó síceolaíocha léi.
Diosgraife. Neamhord a chuireann isteach ar chumas duine scríobh is litriú i gceart. 
Tugtar "agraife" uirthi freisin. I ndaoine fásta, tarlaíonn sí nuair a dhéantar damáiste don lár teanga san inchinn, i ndiaidh stróic nó siada, mar shampla.
Sa scríobh is féidir go mbeidh línte is litreacha droch-chumtha, nó litreacha ar iarraidh, athscríofa nó asáitithe. 
Tarlaíonn cineálacha éagsúla míchumas litrithe, agus go minic, deacrachtaí gaolmhara léite.
Diosparúine. Míchompord nó pian a fhulaingíonn bean le linn comhriachtana. Is í an chúis is coitinne leis ná easpa bealaithe, go minic de bharr réamhshúgartha easnamhaigh. Ach is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar fhreanga mhatán na faighne, ionfhabhtuithe sa phit, nó neamhoird pheilbheacha níos daingne.
Diospláise. Anchuma na gcnámh nó fíochán eile sa cholainn. Deighleann na cealla níos tapa ná mar is gnách, nó ní aibíonn siad i gceart, agus cuireann seo isteach ar a bhfeidhmiú. Is gnách go dtarlaíonn sí i bhfíochán gortaithe atá á dheisiú. Is féidir go dtarlóidh sí in aon chuid eile den cholainn, ar chúiseanna géiniteacha nó mar gheall ar iarmhairtí mífhabhracha comhshaoil. Má tharlaíonn sí i gcodanna áirithe den cholainn (an ceirbheacs, mar shampla) is minic na cealla diospláiseacha ina réamhtheachtairí ar urchóideacht.
Diospláise chromáin chonda. Neamhord i bhforbairt alt an chromáin i madraí. Éiríonn ceann an fhéimir leata agus fanann a leabú éadomhain, ionas nach dtéann an t-alt i ngreim i gceart. Tarlaíonn aimhréidh don alt, fiafháis chnámhacha timpeall an ailt is airtríteas. Ní bhíonn an gnáthúll is cuas éifeachtach, mar sin, agus ní altann i gceart, ionas go n-éiríonn an madra bacach. Bíonn siúl sainiúil máingeála aige, agus uaireanta pian san alt. Neamhord is ea é a bhfuil cuid mhaith de dúchasach, i madraí móra áirithe cosúil leis an ngunnaghadhar is an t-alsáiseach. Úsáidtear cóireálacha maolaitheacha nó máinliachta, ag brath ar cé chomh dian is atá an riocht.
Diostróife mhatánach. Grúpa neamhord dúchasach ina meathann na snáithíní matánacha go forchéimnitheach agus a bhfásann fíocháin shnáithíneacha ina n-ionad. Ní bhíonn aon bhaint ag an néarchóras léi. Tosaíonn an riocht is duine óg, agus tarlaíonn laige is ídiú na ngrúpaí matán go siméadrach, sna cosa, na guaillí, an crios, is an aghaidh. Éalang san X-chrómasóm is cúis leis an bhfoirm is coitianta (diostróife mhatánach Duchenne), agus cuireann sí isteach ar bhuachaillí amháin. Ní bhíonn próitéin ar leith (diostróifin) i gcillscannáin na matán, próitéin a chosnaíonn struchtúr an mhatáin i gcoinne a mhillte ag a gcrapthaí féin.
Diothain. Luibh chumhra atá dúchasach don Eoraip. Na duilleoga cleiteach le 9-13 duilleoigín. Na bláthanna ceathairpheitealeach, corcra nó bán. Astaíonn sí ola sho-ghalaithe an-inlasta, atá in ann adhaint is lasadh in aimsir the gan dochar a dhéanamh don phlanda. Ainm eile uirthi is ea "an tor ar lasadh".
Díphearsanú. Is é rud is díphearsanú ann ná mothú ina gceapann duine nach ann dó sa domhan beo. Cuimsíonn sé mothúcháin go bhfuil cuid dá cholainn ag méadú nó ag laghdú, nach mbaineann sí leis, nó go bhfuil sé ag breathnú air féin ón taobh amuigh. Is féidir go mbeidh sé seo normálta go leor, go príomha nuair a bhíonn tuirse thar na bearta air, ach go minic is siomptóm é le raon neamhord síciatrach.
Diplodocus. Dineasár leathuisciúil le muineál fada ab ea an Diplodocus. Suas le 28 m ar fhad, an t-eireaball an-fhada, cosúil le lasc, san áireamh. Planditeach, ag ithe mórthimpeall ar chorcacha is locha. Ceathairchosach, na géaga cosúil le colúin, na géaga cúil níos faide ná na géaga tosaigh. Ar eolas i Meiriceá Thuaidh ón tréimhse Iúrasach uachtarach.
Diprotodon. Marsúipiach trom iontaisithe, ar eolas san Astráil ón ré Phléisticéineach. Mór, na guaillí suas le 2 m ar airde. Na cosa tosaigh gearr, shiúladh sé le bonn iomlán na coise i dteagmháil leis an talamh. Planditeach, le dís clárfhiacla íochtaracha dírithe chun tosaigh.
Cothromóid Dirac. Bunchothromóid na meicnice candamaí coibhneasaíche, a chuir Paul Dirac chun cinn i 1928. Cuireann sé iompar leictreontonnta in iúl ar bhealach atá comhsheasmhach leis an gcoibhneasacht speisialta, ag éileamh go mbeadh guairne ½ ag an leictreon, agus ag réamhinsint go bhfuil frithcháithnín mar fhrithpháirtí don leictreon (an posatrón).
Paul Dirac. Fisiceoir a saolaíodh i mBristó Shasana ab ea Paul Adrien Maurice Dirac (8 Lúnasa 1902 – 20 Deireadh Fómhair 1984). Rinne sé taighde ar an meicnic chandamach, go príomha chun coibhneasacht speisialta is guairne an leictreoin a chomhshnaidhmeadh le chéile. 
Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1933 le hErwin Schrödinger. I Tallahassee, Florida, i Meiriceá a d'éag sé.
Díraonadh. Is éard is díraonadh ann ná iarmhairt trasnaíochta toinne i leith tonnta atá freagrach as leathadh toinne a thagann amach as cró beag (cosúil le fuaimthonn ag teacht amach as callaire fógartha poiblí). Trí dhíraonadh a chasann tonnta thar réada, agus is ar an ábhar seo a bhíonn bandaí caola geala is dorcha ar imeall scátha (frainsí díraonta). Is foinse thánaisteach don tonn iomadaithe é an réad díraonta nó an cró. Cheap an t-eolaí Iodálach Francesco Maria Grimaldi an focal "diffractionem," díraonadh (Gaeilge:"briseadh as a chéile") agus ba é an chéad duine riamh é a thaifead breathnuithe cruinne ar an bhfeiniméan sa bhliain 1660.
San fhisic chlasaiceach, déantar cur síos ar an bhfeiniméan díraonta leis an bprionsabal Huygens-Fresnel a deir gur féidir breathnú ar gach poncfhoinse ar tonnbhráid mar tonnáin tánaisteacha sféarúla. Bíonn an patrún lúbthachta sainiúil níos suntasaí nuair a thagann tonn ó fhoinse chomhleanúnach (ar nós léasair) ar scoilt/cró atá inchomparáide ó thaobh méide de lena thonnfhad,mar a thaispeántar san íomhá ionsáite..nuair a bhuaileann tonn ó fhoinse chomhleanúnach (cosúil le léasair) scoilt/cró atá inchomparáide ó thaobh méide lena thonnfhad, mar a thaispeántar san íomhá a cuireadh isteach. Tá sé seo mar gheall ar phointí éagsúla (nó trasnaíocht) a chur leis ar an tonnbhráid (nó, gach tonnán) a thaistealaíonn ar chonairí ar faid éagsúla go dtí an dromchla clárúcháin. Má tá oscailtí iolracha a bhfuil leagtha amach go dlúth (m.sh., gríl díraonta), is féidir patrún casta déine éagsúil a bheith mar thoradh air.
Tarlaíonn na héifeachtaí seo freisin nuair a thaistealaíonn tonn solais trí mheán a bhfuil comhéifeacht athraonta éagsúil aige, nó nuair a thaistealaíonn fuaimthonn trí mheán a bhfuil fuaimchoiscis éagsúla aige – díraonann gach tonn, lena n-áirítear tonnta imtharraingthe, tonnta uisce, agus tonnta leictreamaighnéadacha eile amhail X-ghathanna agus radathonnta. Ina theannta sin, léiríonn meicnic chandamach freisin go bhfuil airíonna cosúil le tonnta ag damhna, agus mar sin go ndéantar díraonadh air (atá intomhaiste ag leibhéil fho-adamhacha go móilíneach).
Braitheann an méid díraonta ar mhéid na bearna. Is mó an díraonadh nuair atá méid na bearna cosúil le tonnfhad na toinne. Sa chás seo, nuair a théann na tonnta tríd an mbearna éiríonn siad leathchiorclach.
Déanann na hadaimh atá eagraithe i gcriostail X-ghathanna nó leictreoin nó neodróin a dhíraonadh chun patrúin a tháirgeadh a léiríonn mionstruchtúr an chriostail. I ngreille dhíraonta bíonn na céadta scoilteanna in aghaidh an cheintiméadair, agus is áisiúil í chun léas solais a dheighilt ina chomhdhathanna. Is é díraonadh a chinneann an cumas deiridh díscaoilte in ionstraimí optúla.
Eilean Chirceboist. Is oileán é Eilean Chirceboist, suite i ngar den Uibhist a-Tuath sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar.
Cairbre, Barúntacht, Contae Chill Dara. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é Cairbre.
Claonadh, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é Claonadh.
Connail. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é Connail.
Cill Chuillinn, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara í Cill Chuillinn.
Cill Chá agus Maoin. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara í Cill Chá agus Maoin.
Cill Chéile. Is paróiste sibhialta suite i gContae Chill Dara í Cill Chéile.
Tá dhá bhaile fearainn ann: Cill Chéile Uachtarach agus Cill Chéile Íochtarach.
An Fhorrach agus An Réabán Thoir. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é An Fhorrach agus An Réabán Thoir.
An Fhorrach agus An Réabán Thiar. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é An Fhorrach agus An Réabán Thiar.
An Léim Thuaidh. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Léim Thuaidh.
An Léim Theas. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Léim Theas.
An Nás Thuaidh. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Nás Thuaidh.
An Nás Theas. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Nás Theas.
Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara iad Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine.
Uíbh Fhailí Thoir. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara iad Uíbh Fhailí Thoir.
Uíbh Fhailí Thiar. Is barúntacht suite i gContae Chill Dara iad Uíbh Fhailí Thiar.
Gort an tSeabhaic. Is baile suite i gContae Chill Dara é Gort an tSeabhaic.
Áth na gCasán.  
Is baile suite i gContae Lú é Áth na gCasán.
Baile Mhic Scanláin. Is baile suite i gContae Lú é Baile Mhic Scanláin.
Baile Trá. Is baile suite i gContae Lú é Baile Trá.
Baile an Ghearlánaigh. Is baile suite i gContae Lú, Éire, é Baile an Ghearlánaigh.
Baile Sheinicín.  Is baile suite i gContae Lú é Baile Sheinicín.
Baile na gCloch.  Is baile suite i gContae Lú é Baile na gCloch.
Baile an Tallúnaigh. Is baile suite i gContae Lú é Baile an Tallúnaigh.
Na Creagacha Dubha.  
Is baile suite i gContae Lú iad na Creagacha Dubha.
Droim Chora. Is baile suite i gContae Lú é Droim Chora.
Droim Ineasclainn.  
Is baile suite i gContae Lú é Droim Ineasclainn.
An Grianfort.  Is baile suite i gContae Lú é an Grianfort.
Lú, Contae Lú.  
Is baile suite i gContae Lú é Lú.
Tigh an Iúir. Is baile fearainn suite i gContae Lú é Tigh an Iúir.
Tulaigh Álainn.  Is baile suite i gContae Lú í Tulaigh Álainn.
Baile an Stiabhnaigh. Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile an Stiabhnaigh.
Baile an Phárcaigh. Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile an Phárcaigh.
An Claí Fada. Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é An Claí Fada.
Drom Aidhneach. Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Drom Aidhneach.
Eochaill, Contae Thiobraid Árann. Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann í Eochaill.
Sliabh Mhaghair. Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Sliabh Mhaghair.
Cnoc Rafann. Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Cnoc Rafann.
An Teampall Geal. Is baile fearainn suite in oirthear Chontae Chill Dara é An Teampall Geal (Béarla: "Whitechurch").
Toirnín. Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Toirnín.
Uachtar Aird, Contae Chill Dara. Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Uachtar Aird.
Tigh Mhic Neamhain. Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Tigh Mhic Neamhain.
Na Stoicíní. Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara iad na Stoicíní.
David Forde. Imreoir sacair is ea David Forde a rugadh ar 20 Nollaig, 1979. Is cúl báire é a d'imir i sraith na hÉireann le Gaillimh Aontaithe chomh maith le Cathair Dhoire. Faoi láthair tá sé ag imirt le Millwall agus le foireann sacair na hÉireann chomh maith.
James McCarthy. Is imreoir sacair Éireannach é James McCarthy, a rugadh ar an 12 Samhain 1990. Rugadh é i nGlaschú. Imríonn sé i lár na páirce de ghnáth. Tá sé ag imirt le hEverton faoi láthair. Roimhe sin d'imir sé le Wigan Athletic ó 2009 go 2013. I mí Eanáir 2013 cheannaigh Everton é. D'imir sé le foireann faoi-21 Phoblacht na hÉireann seacht n-uaire agus fuair sé cúl dóibh freisin. Roghnaíodh do scuaid na sinsear é den chéad uair sa bhliain 2010.
Cnoc Bhaile Cupid. Cnoc i gContae Chill Dara is ea Cnoc Bhaile Cupid (379 m).
Caisleán Cill Chá. Is caisleán suite i gContae Chill Dara é Caisleán Cill Chá.
An Laidhrín. Is abhainn suite i gContae Chill Dara é an Laidhrín.
An Abhainn Dubh, Contae Chill Dara. Abhainn a ritheann trí chontaetha Chill Dara agus na Mí in Éirinn is ea an Abhainn Dubh (Béarla: River Blackwater). Is fo-abhainn de chuid na Bóinne í a ritheann isteach i Muir Éireann ag Droichead Átha. (Is é seo ceann de dhá “Abhainn Dubh” a ritheann isteach sa Bhóinn i gContae na Mí — éiríonn an ceann eile i gContae an Chabháin).
Tá foinse na habhann suite i dtuaisceart Chill Dara, in aice le Tigh Mochua. Ritheann sé siar ó thuaidh thar Chlub Gailf Chnoc an Eallaigh, trí Dhroichead Baile Sheáin agus feadh theorainn chontaetha Chill Dara-na Mí. Téann an mótarbhealach M4 thar an abhainn ar dhroichead siar ón mBóthar Buí agus ansin téann sé faoin gCanáil Ríoga trí Uiscerian na hAbhann Duibhe ag Coill Mhór na mBreatnach/Cill Mhuire agus leanann sé ar aghaidh mar theorainn idir Cill Dara agus an Mhí go dtí go gcasann sí ó thuaidh in aice le Maigh Dearmhaí agus téann sé faoin mbóthar R160. Ritheann sí isteach sa Bhóinn i nDún Uabhair, Contae na Mí, timpeall 12km siar ó dheas ó Bhaile Átha Troim, Contae na Mí, díreach faoi Dhroichead Inse Mhór.
Is é an breac donn an príomhspeiceas iasc.
Aerfort Weston. Is aerfort suite i gContae Chill Dara é Aerfort Weston.
Baois Uí Chonghaile. Is struchtúr oibilisc suite i gContae Chill Dara é Baois Uí Chonghaile.
Comhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann. Is áis pórú capall folaíochta suite sa Tulaigh i gContae Chill Dara é Comhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann Teoranta (Béarla: "Irish National Stud"). Bunaíodh é ar an 11ú Aibreán 1947 faoi théarmaí an Acht Graí Náisiúnta (1946). 
Nasc seachtrach.
Suíomh oifigiúil
Campa an Churraigh. Is bunáit agus coláiste mhíleata suite i gContae Chill Dara é Campa an Churraigh. Bhí an áit in úsáid ag fórsaí míleata Sasanacha sa 17ú haois. Cuireadh an cruth atá anois air timpeall na bliana 1885. Baineadh úsáid as an gcampa le linn an Dara Cogadh Domhanda le poblachtaigh Éireannacha agus píolótaí agus mairnéalaigh Ghearmánacha, Bhriotanacha agus Mheiriceánacha a choimeád. Príomhionad traenála de chuid Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann) atá ann anois.
Cíle chliatháin. Sa tseoltóireacht, is éard is cíle chliatháin ann, ná scragall tógála a úsáidtear i mbád seoil, cosúil le clár láir, ach lonnaithe ar thaobh na fothana sa bhád. Úsáidtear taobh na fothana toisc nach n-éiríonn an chíle seo as an uisce nuair a chlaonann an bád roimh fhórsa na gaoithe.
Toy Story. Scannán de chuid Disney is ea Toy Story (1995). Ba é John Lasseter an scríbhneoir agus ba iad Stanton agus Lee Unkrich na stiúrthóirí. Rinne Pixar Animation Studios agus Walt Disney Pictures é. Ghlac Tom Hanks, Tim Allen, Jim Varney, Don Rickles, Wallace Shawn, John Ratzenberger, Annie Potts, John Charles Morris, Erik Von Detten, Sarah Freeman, R. Lee Ermey agus Laurie Metcalf páirt ann.
Coláiste Chiaráin, Contae Chill Dara. Is coláiste suite i gContae Chill Dara é Coláiste Chiaráin.
Coláiste Phobal Confey. Is gairmcholáiste comhoideachais idirchreidmheach í Coláiste Phobal Confey agus í suite i Léim an Bhradáin i gContae Chill Dara. Bunaíodh an scoil sa bhliain 1986. Tá isteach is amach le 750 mac léinn ag an scoil in éineacht le 50 duine ar fhoireann na scoile. Is iad gorm agus bán dathanna na scoile. Is é mana na scoile ná "Meas ar chách".
An Coláiste Sailéaiseach, Cill Droichid. Is coláiste suite i gContae Chill Dara é an Coláiste Sailéaiseach.
An Chanáil Ríoga.  
Is canáil 145km suite idir Cathair Bhaile Átha Cliath agus An Longfort í an Chanáil Ríoga. Tógadh é idir 1790 agus 1817. Tá sé loc canála is daichead ag an gcanáil. 
Stair.
Rinne Thomas Williams agus John Cooley suirbhé sa bhliain 1755. Bhí sé ar intinn acu slí oiriúnach le haghaidh uiscebhealach saorga a bhunú ó Bhaile Átha Cliath go dtí an Longfort. Ar dtús, bheartaigh siad sraith abhainn agus lochanna a úsáid, An Bhóinn, Abhainn Dubh, An Daoil, Abhainn Buí, An Chamlinn, An Eithne agus Loch Dairbhreach san áireamh. Bhí stiúrthóir comhlachta míshásta ag iarraidh canáil a thogadh ó Bhaile Átha Cliath go dtí Tearmann Bearaigh, ar an tSionainn. 
Mhair an tógáil ar feadh 27 bliain. Chosain sé £1,421,954 in iomlán, rud nach rabhthas ag dúil leis. Bhí fadhbanna ag an tionscadal ; d'imigh Comhlacht an Chanáil Ríoga bancbhriste sa bhliain 1794. D'éiligh Diúc Laighean go bhféadfadh siad an canáil a thógáil trí Mhaigh Nuad. Chuaigh na tógálaithe ar mhalairt slí agus cruthaíodh "suncáil domhain" idir Baile Bhlainséir agus Cluain Saileach. Ina theannta sin, tógadh an Uiscerian Abhainn na Rí, i Léim an Bhradáin.
Faoi na 1830í, d'iompair an canáil 80,000 tonna lastais agus 40,000 paisinéirí in aghaidh na bliana. 
Chaomhnaigh 8 ngníomhaireacht i ndiaidh a chéile an canáil ar feadh níos mó ná 200 bliain. 
Shiúil William Rowan Hamilton cois na canála lena bhean chéile sa bhliain 1843. Fhorbair sé foirmle mhatamaitice le haghaidh Ceathairnín, agus ghrean sé an chéad smaoineamh a bhí aige i gcloch. Tharlaigh sé sin ag Droichead Broome. Nocht Éamonn de Valera plaic chuimhneacháin ina onóir sa bhliain 1958. Eagraíonn siúlóid Hamilton gach bliain ó 1989 ar aghaidh. 
Bhí borradh beag sa chanáil, nuair a bhí an Dara Cogadh Domhanda ar siúl. Tháinig na capaill agus báirsí ar ais chuig an gcanáil. Tháinig CIÉ i gceannas ar an gcanáil sa bhliain 1944. Mhéadaigh trácht ar bhóithre agus trácht iarnróid. Mar sin, chuaigh an canáil as feidhm. Sa bhliain 1974, chruthaigh oibrithe deonacha ón gCumann Uiscebhealaigh Intíre na hÉireann an Grúpa Taitneamhachta na Canálach Ríoga an canáil a shábháil. Tháinig Uiscebhealaí Éireann i gceannas ar an gcanáil sa bhliain 2000. Athosclaíodh an canáil sa bhliain 2010.
Dún Ailinne. Is suíomh seandálaíochta suite i gContae Chill Dara é Dún Ailinne.
Comhairle Contae Chill Dara. Is comhairle i gContae Chill Dara í Comhairle Contae Chill Dara.
Domhnach Mór, Contae Chill Dara. Is lonnaíocht mhanachúil suite timpeall dhá chiliméadar taobh amuigh de Mhaigh Nuad, i gContae Chill Dara é Domhnach Mór. Sheas an mhainistir anseo go dtí thart ar an 11ú haois. Tá iarsmaí na mballaí agus binn fágtha den eaglais ón 14ú haois, a tógadh ar an suíomh agus reilig bheag. Tá sé timpeallaithe ag an "Carton Demense". Tá clú agus cáil air ó bhí 1902 ann, nuair a d'aimsigh an Tiarna Uaitear Mac Gearailt , mac Shéarlais Mhic Gearailt cloch oghain san áit. 
Timpeallaíonn an reilig bheag an séipéal. Sabhliain 1996, bhí adhlacadh amháin ann, sé sin corp iaruachtarán Choláiste Phádraig, Maigh Nuad, an Monsignor Matthew O’Donnell. Cuireadh é in uaigh a athar.