Trelis/gawiki huggingface dataset:
Brian Mac Giolla Coinnigh. Sagart in Ord Naomh Proinsias ba ea Brian Mac Giolla Coinnigh (t.1582-t.1662) a chuir Gaeilge ar "Riaghuil treas uird S. Froinsias" agus a ghlac páirt lárnach in obair na bProinsiasach i Lobháin agus in Éirinn.
Ar an Mór-Roinn.
B'as Cúige Chonnacht é, agus cuireadh mar mhac léinn chun na Spáinne é ar dtús, agus ansin go Coláiste Naomh Antaine i Lobháin san Ísiltír Spáinneach i 1621. Oirníodh é ar an 19 Feabhra 1622. Bhí sé ina shéiplíneach i gcomplacht an chaptaein Somhairle Mac Domhnaill i bhFlóndras i 1623.
In Éirinn.
D'fhill sé ar Éirinn i 1627, agus i 1637 bhí sé ina ghairdian ar choinbhint an Oird i nGaillimh. Sa bhliain sin ceapadh ina ghairdian ar choláiste na nGael i Lobháin, Coláiste Naomh Antaine. Is sa tréimhse sin a d'aistrigh sé "Riaghuil Threas Uird S. Froinsias" agus cuireadh i gcló é i Lobháin i 1641. I 1644 ceapadh é ina phroibhinseal ar an Ord in Éirinn, agus ghlac sé páirt Nuinseas an Phápa, Jean Baptiste Rinnucini, in aghaidh Mharcas Urmhumhan san aighneas a bhí in Éirinn idir lucht Chomhairle Chinn Choinnigh agus an Rí ag an am. 
Le linn an chogaidjh thug sé treoir d'oifigigh Chaitliceacha na Comhdhála cuntas a choinneáil ar imeachtaí an chogaidh, agus is dócha gur dá thoradh sin a scríobhadh Cín Lae Ó Mealláin.
Tar éis teip Chomhairle Chill Chainnigh, agus do Oilibhéar Cromail an tír a chur faoi smacht, b'éigean do Bhrian Mac Giolla Coinnigh dul ar a theitheadh. Tuairiscítear go raibh sé ar a sheachaint i sléibhte Chúige Uladh i 1656, agus go raibh sé ina phríosúnach in Inis Bó Finne i 1657.
Sa Litríocht.
Déantar léiriú ficseanúil ar Bhrian Mac Giolla Coinnigh san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí, a lonnaíonn é i gCill Chainnigh i 1649 agus ag cúlú trí Thuamhumhan le harm an rí i 1650.
Sraithmharfóir. Is éard is sraithmharfóir (nó "dúnmharfóir srathach") ann ná duine a bhfuil triúr daoine, ar a laghad, maraithe aige ar mhaithe le sult agus sásamh síceolaíoch, agus tréimhse sách fada scíthe idir gach dhá dhúnmharú. Is é sin, bíonn sé ag marú duine i ndiaidh duine go tráthrialta. 
Sainmhíniú.
Bíonn neamhord frithshóisialta pearsantachta de chineál éigin ag luí ar na sraithmharfóirí go léir, ach má bhíonn féin, is annamh is féidir síceapaite i gciall cheart an téarma a chur ina leith. Ní bhíonn siad ina síocóisigh, áfach - is é sin, ní aithneofá ar dhuine acu gur "fear buile" atá agat ansin. A mhalairt ar fad, is féidir leo "púicín na slánchéille" a chur orthu féin. 
Is minic a bhaineann siad sult collaí de chineál éigin as a gcuid gníomhartha. De ghnáth, is féidir scéim éigin a aithint ar na dúnmharuithe a dhéanann an sraithmharfóir - bíonn na híobartaigh cosúil le chéile, nó tugann an ciontóir an íde chéanna do gach corpán, mar shampla. 
Dealraíonn sé gur cumadh an focal féin "sraithmharfóir" (Béarla: "serial killer") thiar sna seachtóidí, nuair a bhí sraithmharfóirí míchlúiteacha cosúil le Ted Bundy agus David Berkowitz i mbéal an phobail. Is dócha gur gníomhaire de chuid an FBI a cheap an téarma - b'fhéidir Robert Ressler, a bhí sáite ina lán fiosruithe faoi shraithmharfóirí, go háirithe cásanna Jeffrey Dahmer agus Richard Chase.
Is gá an difríocht a aithint idir an sraithmharfóir agus an sluamharfóir (nó an spraoimharfóir) ná go maraíonn an sraithmharfóir a chuid íobartach ina nduine agus ina nduine, de ghnáth, leis an dúil a shásamh agus go gcaithfidh sé scíth a ligean idir na hócáidí. An spraoimharfóir, arís, tá sé ag dul le dúchas ag marú daoine roimhe gan scíth ar bith a bheith ag teastáil uaidh.
Cearbhall Óg Ó Dálaigh. Tá cáil ar an bhfile agus cláirseoir Cearbhall Óg Ó Dálaigh (fl.1630) mar chluanaí ban agus mar gheall ar an amhrán grá "Eileanóir a Rún" ach go háirithe.
Ainm coitianta i measc muintir Dhálaigh ab ea Cearbhall, agus bhí níos mó ná file amháin den sloinne sin a raibh an t-ainm sin air. B’as an bPailís, láimh le Guaire, i gContae Loch Garman don Chearbhall Óg Ó Dálaigh a chuirtear ina leith gur chum sé an t-amhrán Eileanóir a Rúin. Iníon le Sir Murchadh Caomhánach ab ea Eileanóir, as Poll an Mhóintigh, láimh le Ros Mhic Thriúin i gContae Loch Garman. 
Eileanóir a Rún.
De réir an tseanchais d’éalaigh Eileanóir Chaomhánach le Cearbhall an lá a raibh sí ceaptha fear eile a phósadh. Deirtear gur tháinig sé chuig an gcóisir bainise chun ceol a chasadh agus gur thit sé i ngrá leis an mbrídeog. Chum sé an t-amhrán Eileanóir a Rún ansin chun í a mhealladh leis. 
Amhráin agus Dánta Eile.
Tá amhrán eile ar marthain, i stíl na crosántachta, "Seachrán Chearbhaill", a bhaineann leis an scéal céanna, agus leagtar ar Chearbhall Óg freisin é. Chomh maith leis sin tá dán i lámhscríbhinn againn ó Chearbhall céanna agus é mar fhreagra ar dhán ón athair Pádraigín Haicéad. Cuireadh an scéal "Mac na Míchomhairle" ina leith go coitianta sa bhéaloideas, ach meastar anois nach bhfuil aon bhunús leis sin.
Cearbhall Óg Ó Dálaigh sa Cheol.
Tá leagan de Sheachrán Cheabhall le Joe Éinniu ar fáil ar dhlúthdhiosca leis an leabhar "Joe Éinniu: Nár fhágha mé Bás Choíche" le Liam Mac Con Iomaire (Cló Iarchonnachta 2007); agus leagan eile de ar dhlúthdhiosca le Peadar Ó Ceannabháin, "Mo Chuid den tSaol" (Cló-Iarchonnachta). Ceapadh go coitianta gur bhain an Seachrán le scéal nach maireann a scríobh Cearbhall Óg, scéal a bhfuil tagairtí do sna lámhscríbhinní mar 'Aiste Chearbhaill'.
Cearbhall Óg Ó Dálaigh sa Litríocht.
Déantar léiriú ficseanúil ar Chearbhall Óg Ó Dálaigh san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí, a lonnaíonn in arm an Rí é i 1651 agus san Ísiltír Spáinneach i 1662.
Beanntraí. Baile i gContae Chorcaí is ea Beanntraí. 
Rugadh William Máirtín Ó Murchadha i mBeanntraí sa bhliain 1844.
Na Stáit Bhaltacha. Is iad na Stáit Bhaltacha na cinn a leanas:
Baineann na tíortha seo leis an AE, leis na Náisiúin Aontaithe agus le hECAT.
Carl Jung. Síciatraí agus smaointeoir Eilvéiseach ab ea Carl Gustav Jung (26 Iúil, 1875 – 6 Meitheamh, 1961). Rugadh in Kesswil na hEilvéise é. Comhoibritheoir le Freud ar dtús, ach de réir a chéile d'easaontaigh sé le coincheap Freud go raibh bunús sícighnéasach le gach néaróis. Scríobh sé "Wandlung und Symbole der Libido" (Claochlú is Comharthaí an Libídeo, 1911-12) chun an t-easaontas a mhíniú, agus tharla scoilt eatarthu. D'fhorbair sé a theoiricí féin, an tsíceolaíocht anailíseach, ag cuimsiú saghsanna síceolaíocha
(mar shampla, indíritheoir is eisdíritheoir), staidéar ar an neamhchomhfhiosacht chomhchoitianta, agus coincheap na síce mar chóras féinrialaithe, á cur féin in iúl trí phróiseas indibhidithe.
Cúige na hAstracáine. Is cúige de chuid na Rúise é Cúige na hAstracáine. Tá an cúige suite i ndeisceart na tíre ar chósta Mhuir Chaisp.
Diosca fuillimh. Is éard is diosca fuillimh ann ná diosca atá comhdhéanta as ábhar scaipthe agus é ag dul timpeall ar lárchorpán éigin, ar nós réalta óg, prótairéalta, abhacréalta bhán, neodrónréalta, nó dúpholl. Is dual don diosca fuillimh éagobhsaíocht inmheánach a dhéanann athroinnt ar an móiminteam uilleach taobh istigh den diosca, agus an t-ábhar ag titim ar chonair bhíseach isteach i dtreo an lárchorpáin. Sa phróiseas seo, cruthaítear fuinneamh, agus é á astú i gcruth radaíochta leictreamaighnéadaí. An cineál radaíochta a astaíonn an diosca fuillimh, tá sé ag brath ar an gcineál lárchorpáin atá i gceist. Más réalta óg nó prótairéalta atá ann, tá an diosca ag caitheamh radaíochta infridheirge uaidh, agus más dúpholl nó neodrónréalta atá ann, tá an diosca ag astú x-ghathanna nó gámaradaíochta.
Móiminteam uilleach. Má tá réad againn agus é ag dul timpeall ar lárphointe éigin, is é is móiminteam uilleach ann ná cainníocht fhisiceach atá ina tomhas ar chumas an réada an rothlú nó an t-imrothlú seo a choinneáil ar obair. Go háirithe, má tá mais ag dul timpeall ar ais rothlaithe, tá an móiminteam uilleach ag brath ar chomh fada ón ais seo atá an mhais, chomh trom agus atá an mhais, agus chomh luath is atá sé ag timpeallú na haise.
San fhisic chlasaiceach, is féidir an móiminteam uilleach a oibriú amach de réir na foirmle áirithe seo:
inarb ionann:
Tá sé i ndúchas na réad go léir a móiminteam uilleach a choinneáil (a imchoimeád), mura n-imrítear casmhóimint (torc) ón taobh amuigh orthu. Mar sin, má fheicimid scátálaí ag casadh timpeall ar an leac oighir, nuair a shínfidh sé a lámha amach, beidh sé ag casadh níos moille, ach nuair a tharraingeoidh sé a lámha chuige féin, tosóidh sé ag casadh i bhfad níos luaithe, leis an seanmhóiminteam uilleach a choinneáil.
Loch Measca. Is loch aolchloiche le hachar 22,000 acra (89km ciliméadar cearnaithe) é Loch Measca ("Lough Mask" as Béarla) atá suite i gContae Mhaigh Eo, Éire. Tá sé suite ó thuaidh o Loch Coirib in iarthar Chonnacht. Is é Loch Measca an loch uachtarach den dá loch, agus folmhaíonn siad isteach in Abhainn na Gaillimhe, anoir-aduaidh trí chathair na Gallimhe, isteach i gcuan na Gaillimhe. Tagann roinnt mhaith turasóirí ag iascaireacht ar thóir na mbreac sa loch chuile bhliain.
Coinneáil Orainn. Bhuaigh Coinneáil Orainn, an chéad dráma stáitse leis an scríbhneoir agus ealaíontóir Darach Ó Scolaí, Duais Bháitéir Uí Mhaicín i 2004, agus Gradam BBC NI Stewart Parker i 2006. D'fhoilsigh Leabhar Breac script an dráma i 2005. Is é an chéad cuid den tríológ drámaí Trí Bhraon.
Plota.
Tá rúnaí deireanach na Roinne sa tóir ar an mbeirt Ghaeilgeoirí deireanacha, agus tá go maith, nó go dtagann sé orthu! Ach ní mar a síltear bítear. Aor grinn atá sa dráma faoi theanga, bhréaga, mhaorlathas agus deontaisí Gaeltachta, i dtraidisiún Myles na gCopaleen, dar le Norma-Jean Kenny sa Galway Advertizer, ina ndéanann an t-údar tráchtaireacht agus cáineadh gan staonadh ar institiúidí na Gaeilge in Éirinn. 
Léiriú.
Is é Darach Mac Con Iomaire a léirigh an dráma do Thaibhdhearc na Gaillimhe i 2005. Cuireadh an dráma ar an stáitse sa Taibhdhearc i nGaillimh, in amharclann an Axis i mBaile Átha Cliath, i Ráth Cairn, i nGaoth Dobhair, i dTír an Fhia agus in Árainn. Sna príomhpháirteanna bhí Brídín Nic Dhonncha, Peadar Ó Treasaigh, Donncha Mac Con Iomaire agus Morgan Cooke. Is é Dara Magee a dhearaigh an seit.
An Braon Aníos. Is é An Braon Aníos an dara dráma leis an scríbhneoir agus ealaíontóir Éireannach Darach Ó Scolaí. An compántas Salamandar a léirigh é i 2006 agus i 2007. D'fhoilsigh Leabhar Breac an script i 2007.
Plota.
Tá Micil agus Nóra sáinnithe ina dteach agus an fharraige mhór ag ardú ina dtimpeall. De réir mar atá an taoile ag dortadh isteach sa mhullach ar an tseanlánúin déantar plé ar cheisteanna móra an tsaoil: ardú na farraige agus cúlú na Gaeltachta, mná tí cantalacha agus coláistí samhraidh, Osama bin Laden agus an tÓsón Léar, agus, dár ndóigh, an GRÁ. Ansin tagann fear na gcoláistí samhraidh len iad a thabhairt slán — nó an dtagann? Ina léirmheas in Foinse rinne Feargal Ó Béarra cur síos ar an dráma mar shalamandar de chic do dhrámaíocht na Gaeilge.
Léiriú.
Cuireadh An Braon Aníos ar an stáitse den chéad uair in Áras na nGael i nGaillimh mar chuid den fhéile Project '06. An t-údar féin a léirigh é don chompántas Salamandar. Is iad Pádraig Ó Tuairisc, Peadar Ó Treasaigh, Sorcha Ní Chéide agus Sinéad Ní Fhlatharta a bhí sna príomhpháirteanna. Rinne an dráma camchuairt Ghaeltachta i 2006 agus cuireadh ar an stáitse é i Ros Muc, i gCois Fharraige, i gCorr na Móna, in Eanach Mheáin agus in Inis Oírr. Ainmníodh Pádraig Ó Tuairisc don Aisteoir is Fearr i bProject '07.
I 2007 rinneadh léiriú nua ar an dráma, agus Áine Ní Dhroighneáin páirteach in áit Shinéad Ní Fhlatharta. Cuireadh an dráma ar an stáitse in Amharclann na Cathrach, Gaillimh, sa Project i mBaile Átha Cliath, sa Chultúrlann i mBéal Feirste, in Amharclann Chois Fharraige, i Ráth Cairn, agus ar an bhFeothanach i gCarraí.
Ealaín ar Oileán. Comhdháil bhliantúil do lucht ealaíne a reáchtáiltear in Áras Éanna in Inis Oírr is ea Ealaín ar Oileán.
Is iad Darach Ó Scolaí agus Val Ballance a bhunaigh an chomhdháil i 2004. Ealaíontóirí ag labhairt le healaíontóirí is téama don chomhdháil. I nGaeilge a reáchtáiltear an chomhdháil agus cuirtear fáilte roimh gach duine ar spéis leis na healaíona. Is i ndeireadh na Bealtaine bhíonn an chomhdháil ar bun.'
Ar na healaíontóirí a bhí páirteach go dtí seo tá Clíodna Cussen, Alan Titley, Biddy Jenkinson, Liam Mac Cóil, Ríonach Ní Néill, Seán Ó Flaithearta, Nuala Ní Dhomhnaill, Joe Steve Ó Neachtain, Rachel Holstead, Dara Ó Conaola, Feargal Ó Béarra, Seán Mac Mathúna, Feargus Ó Conchúir, Róisín Elsafty, Ceara Conway, Louis de Paor, Rónán Ó Snodaigh, Andrias de Staic, Tadhg Mac Dhonnagáin.
Na Stáit Nordacha. Is iad an Danmhairg, an Fhionlainn, an Ghraonlainn, an Iorua, an Íoslainn, an tSualainn, Oileáin Åland agus Oileáin Fharó na Stáit Nordacha (Danmhairgis/Ioruais/Sualainnis: "Norden", Faróis: "Norðurlond", Fionlainnis: "Pohjoismaat", Graonlainnis: "Nunat Avannarliit", Íoslainnis: "Norðurlöndin").
Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge). Scríobhaí agus file Gaeilge ab ea Seán Ó Neachtain (t.1640-1729). Bhí sé ina fear léinn lárnach i gciorcal liteartha Gaelach i mBaile Átha Cliath ag deireadh an 17ú haois agus tús an 18ú haois. Thairis sin, bhí sé mar mháistir scoile, aistritheoir, agus ina scríbhneoir próis. Rinne sé go leor dá shaothar léinn ina éineacht lena mhac, Tadhg, agus lean Tadhg den obair sin tar éis bhás a athar.
A Óige agus a Theaghlach.
Rugadh é i gCluain Oileáin, paróiste an Droma, i gCo. Ros Comáin. Tadhg ab ainm dá athair. Chaill a mhuintir na tailte a bhí acu le linn ré Chromail. Chaith Seán tamall ina spailpín ina dhiaidh sin i gContae na Mí agus phós sé Úna de Nógla, ar scríobh sé "Rachainn fón gcoill leat, a mhaighdean na n-órfholt" di. Fuair sí bás go gairid ina dhiaidh sin agus bhog Seán go Baile Átha Cliath. Phós sé Úna Ní Bhroin ansin, bean a bhí gaolta leis an Ardeaspag Edmond Byrne, de réir cuma. 
Rugadh Tadhg dóibh sa bhliain 1671 agus beirt pháistí eile ina dhiaidh sin, darb ainm Lúcás agus Anna. Bhí cónaí orthu go léir i gceantar Shráid Thomáis ar an taobh theas den chathair, áit a raibh teach scoile ag Seán. Fuair Úna bás ar 5 Feabhra 1706/7 agus scríobh sé dán caointe di. Tá an dán seo le fáil i "Nua-Dhuanaire II", le Breandán Ó Buachalla.
Saothar.
Chaith Seán an-chuid ama ar aistriúcháin a dhéanamh ar ábhair chráifeacha, ach ní go rómhaith a bhí sé ag an gceird seo, dar le Cathal Ó hÁinle. Bhain a chuid filíochta le cúrsaí agus polaitíocht an lae. Cé nach filíocht den scoth a bhí ann, léirigh sé tuiscint an-mhaith ar mheadarachtaí agus ar fhoclaíocht ina chuid dánta.
Rinneadh sé aoradh ina chuid scríbhinní ar scríobhaithe Gaeilge eile cosúil le Diarmaid Ó Conchubhair agus Cathal Ó Luinín, fir a raibh sé in achrann leo de réir cuma. Bhí rian an tSeacaibíteachais le sonrú go mór ar a chuid dánta agus a chuid scéalta. Sampla maith de seo ná an dán a scríobh sé ("Dhá fhear déag is Píobaire") agus é ag cur in aghaidh na sagart a shéan na Stíobhartaigh in Aibiúráisean 1709. Tá an dán seo curtha in eagar ag Pádraig Ó Fágáin, ina leabhar, "Éigse na hIarmhí". Ina éineacht leis sin, chum sé caoineadh darb ainm "Fáth Éagnach mo Dheor" ar an dara bean chéile ag Séamus II, Máire, sa bhliain 1715.
Ach is é an saothar is mó cáil uaidh ná Stair Éamuinn Uí Chléire de réir Sheáin Uí Neachtain. Scéal é seo ar shaol fir, a bhfuil cuma dhírbheathaisnéiseach air. Chuir Eoghan Ó Neachtain eagar air agus d’fhoilsigh é sa bhliain 1918. 
I measc na scéalta eile uaidh tá "An Gleacaí Géaglonnach", "Imeachtaí Cúigear", agus "Jacobides et Carina". Tá sé ráite ag Cathal Ó hÁinle, go raibh buneilimintí an úrscéil le fáil i saothair phróis Uí Neachtain, ach nár tháinig an fhorbairt cheart orthu sa Ghaeilge, faoi mar a tharla i gcás an Bhéarla ag an am. Níl na scéalta eile seo curtha in eagar ná i gcló go fóill.
Fuair sé bás i mí na Márta 1728/29. Dúirt a mhac Tadhg gur scríobh sé "Do ghuidh mé Muire Mháthair", ar leaba a bháis.
Séamas II agus VII. Bhí Séamas II (14 Deireadh Fómhair 1633 - 16 Meán Fómhair 1701) ina rí ar Shasana agus Éirinn ó 6 Feabhra 1685 go 11 Nollaig 1688. Mar Séamas VII, bhí sé ina rí ar Albain
Beatha.
Geopholaitíocht.
Sa bhliain 1669, chuir Séamas an pharlaimint agus na huaisle ina aghaidh nuair a thiontaigh sé ina Chaitliceach agus nuair a dhearbhaigh sé cearta iomlánacha na monarcachta.
Sa bhliain 1672, rinne Rí Louis na Fraince ionradh ar Phalaitíneacht na Réine agus ar an Ísiltír. Tháinig Liam Oráiste chun cinn mar phearsa thábhachtach sa chomhghuaillíocht leathan a tháinig chun cinn in aghaidh na Fraince mar thoradh ar an ionradh sin. 
Snaidhmeadh an dá shaincheist sin le chéile mar aon ábhar amháin nuair a tháinig Liam, ar nia agus cliamhain Shéamais é, go Sasana i mí na Samhna 1688 agus 15,000 saighdiúir in éineacht leis. Corónaíodh é féin agus a bhean chéile, Máire, iníon Shéamais, mar rí agus mar bhanríon.
Tháinig a mhac céile, Liam Oráiste (nó Liam III) agus a iníon Máire i gcomharbacht air nuair a cuireadh as cumhacht é i Sasana.
Feachtas in Éirinn.
Tháinig Rí Séamas i dtír in Éirinn i mí an Mhárta 1689 agus 6,000 saighdiúir Francach in éineacht leis mar iarracht a choróin a fháil ar ais arís. 
I ndiaidh an ratha i dtosach báire i nDroim Mór, thig leis na Seacaibítigh gabháil leo ó thuaidh agus Béal Feirste a chur faoina smacht. Ba ag Caisleán na Croma an 28 Iúil 1689, i ngar d‘Inis Ceithleann, a fuarthas an tréanlámh in uachtar ar na Seacaibítigh den chéad uair.
Cath na Bóinne.
D’fhéadfadh sé gurb é Cath na Bóinne an cath is cáiliúla i stair na hÉireann. 
Teitheadh.
Is go St Germain-en-Laye sa Fhrainc a theith Séamas tar éis dó Cath na Bóinne a chailleadh in 1690. Thug col ceathrair Shéamais, Louis XIV, rí na Fraince, dídean dó. Is sa Château-Vieux de St Germain-en-Laye a chaith sé an chuid eile dá shaol. Is ann a fuair sé bás chomh maith in 1701. Tuigtear gur sa séipéal áitiúil atá sé curtha.
Bhuail  stróc Séamas i St Germain agus d'éag 16 Meán Fómhair 1701. Seoladh a inchinn chuig an Coláiste Albanach i bPáras codanna éagsúla den chorp in áiteanna eile. Cailleadh an inchinn le linn Réabhlóid na Fraince truaillíodh cuid eile den chorp.
Léirmhíniú.
Ghlaoití '"Séamas an Chaca a chaill Éire"' ar Shéamas II a chaill Cath na Bóinne, leasainm agus masla sa traidisiún Gaelach
Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban. Bhí Séarlas II (29 Bealtaine 1630 - 6 Feabhra 1685) ina rí ar Shasana, Albain agus Éirinn. Tháinig sé i gcóróin mar chomharba a athar, Séarlas I, nuair a tháinig deireadh le ré Chromail sa bhliain 1660. Rinneadh é a chorónú ar 23 Aibreán 1661 agus mhair a réimeas go dtí 1685. Níor saolaíodh aon pháiste dlisteanach dó agus tháinig a dheartháir Séamus II, Diúc Eabhrac, i gcomharbacht air.
Hula Hul. Úrscéal a foilsíodh sa bhliain 2007 leis an scríbhneoir Éireannach Seán Mac Mathúna is ea Hula Hul. Scéal grá atá san úrscéal a suitear le linn Chogadh Cathartha na hÉireann. Is ón liú fiaigh Ciarraíoch a thagann teideal an leabhair.
Plota.
Baineann an scéal le Mait Dálaigh, oifigeach in arm na Poblachta a bhfuil máchail ar a chos, an cam reilige. Mar gheall ar an máchail sin níor luigh Mait le bean riamh. Castar cailín aimsire air, Cáit Ní Bhric, a bhfuil a saol caite in aimsir aici. Baineann an t-urscéal lena scéal siúd, agus le scéal Bhreen, cluanaire óg slachtmhar atá le tabhairt mar phríosúnach ag an gcaptaen Mait Dálaigh go dtí an Seana-Bhaile in éineacht le 'despatch-box' mistéireach i laethanta deireanacha an Chogaidh. Ina léirmheas ar an leabhar in Foinse tugann Máirín Ní Fhinneadh seod ar an leabhar, agus tagraíonn do Sheán Mac Mathúna mar údar nach gcloíonn le gnásanna ach a ligeann dá pheann aclaí an domhan, an stair agus ár gcuid cinntíochtaí a iompú bunoscionn.
Mars (barra seacláide). Is barra seacláide é Mars á dhéanamh agus á sholáithear ag Mars Incorporated. Ar dtús, cruthaíodh agus rinneadh é i Slough sna Ríocht Aontaithe sa bhliain 1932. Is é cheann de na barraí seacláide is aitheannta ar domhan inniu é.
Stair.
Sa bhliain 1932, thug Frank C. Mars $50,000 dá mhac Forrest chun tús a chuir lena gnó féin darbh ainm 'Mars Limited' i Slough. Rinneadh na chéad barraí Mars ar an Luain den lá saoire bainc Lúnasa den bhliain sin.
Sa bhliain 1933, bhí an t-éileamh ag ardú go tapaigh, agus árdaíodh an meitheal oibre ó 12 go 100 chloigne.
Idir 1940 agus 1945, in ainneoin An Dara Chogadh Domhanda, lean an táirgeadh de Bharraí Mars ar aghaidh agus dáileadh iad ar an t-arm.
Sa bhliain 1959, ceapadh an mana "A Mars a Day Helps You Work, Rest and Play".
Sa bhliain 1991, d'easportáiliú Barraí Mars chuig An Rúis don chéad uair, tar éis titim Cumannachas. Bhí éileamh as chuimse ar na mbarraí agus mar sin, chiondáil siad na barraí go dtí ceathrar an duine.
Sa bhliain 1996, thomhais suirbhé go raibh Barra Mars ite ag 70% den phobal sa bhliain roimh ré.
Sa bhliain 2006, athraíodh ainm an bharra ó 'Mars' go 'Believe' chun tacaíocht a thaispeáint don fhoireann sacair Sasanach sa Chorn Domhanda
Difriúlacht Idirnáisiúnta.
Sa bhliain 2002, athraíodh an Barra Mars UK. Rinneadh an eithneagán níos éadroime, rinneadh an seacláid i bhfad níos tanaí, agus laghdaíodh meáchan an bharra. Freisin, athraíodh an pacáistiú.
Freisin, athraíodh an mana traidisiúnta, "A Mars a day helps you work, rest and play", go, ""Pleasure you can't measure"," mar shíltear go mbeadh sé níos tarraingtí do mhná. San am atá chaite, níor cheannaigh mórán mná an barra toisc é a bheith diríthe ar fhir den chuid is mó.
Ó samhradh an bhliain 2006 ar aghaidh, tá gach barra Mars déanta i gCeanada gan-pis talún.
Barra Mars Deep-Fried.
Is barra Mars é seo atá clúdaithe i mbatráil agus bruite in ola. Cruthaíodh é i Stonehaven, Albain sa bhliain 1995. Tá siad ar fáil i roinnt siopaí sceallóga in Éirinn, An Bhreatain, An Astráil, An Nua-Shéalainn agus i gCeanada.
Joseph Roddy. Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Roddy (1897 – 3 Deireadh Fómhair 1965). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Denis Daly (Ciarraí). Polaiteoir Éireannach ab ea Denis Daly ( - 1965). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Robert Rowlette. Polaiteoir Éireannach ab ea Martin Neilan (1873 – 13 Deireadh Fómhair 1944). Bhí sé ina pholaiteoir neamhspleách.
Hugh Doherty. Polaiteoir Éireannach ab ea Hugh Doherty (1903 – 13 Deireadh Fómhair 1972). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Margaret Mary Pearse. Polaiteoir Éireannach ab ea Margaret Mary Pearse (24 Lúnasa 1878 – 7 Samhain 1968). Bhí sí ina ball d'Fhianna Fáil.
Eamon Donnelly. Polaiteoir Éireannach ab ea Eamon Donnelly (1877 – 29 Nollaig 1944). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Séamus Keely. Polaiteoir Éireannach ab ea Séamus Keely (28 Nollaig 1889 – 20 Márta 1974). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Martin Neilan. Polaiteoir Éireannach ab ea Martin Neilan. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil agus Fine Gael.
Robert Davitt. Polaiteoir Éireannach ab ea Robert Davitt (12 Nollaig 1899 – 26 Meán Fómhair 1981). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
An Dara Comhairle Vatacánach. Chuir an Dara Comhairle Vatacánach (Laidin: Concilium Oecumenicum Vaticanum Secundum), fóram faoi chaidreamh idir an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus an saol comhaimseartha. Ba í an t-aonú comhairle agus fiche agus comhairle éacúiméineach is déanaí an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus an dara ceann i mBaisleac Pheadair i gCathair na Vatacáine.
Eagraíocht.
Chuir an Pápa Eoin XXIII tús leis an an Dara Comhairle Vatacánach i 1962. Ach fuair sé bás sular tháinig aon cháipéis amach as.
Bhí an Dara Comhairle Vatacánach ar siúl nuair a ceapadh an Pápa Pól VI. Thug Pól VI isteach athraithe liotúirgeacha tar éis na Comhairle. Cuireadh deireadh leis an tAifreann Laidineach ar feadh seal agus tógadh isteach Aifreann Phóil VI i dteangacha na ndaoine.
Sa bhliain 1968, sheol an Pápa Pól VI an imlitir "Humanae Vitae". Foilsíodh "an imlitir" seo de thoradh Dara Comhairle na Vatacáine. Chuir an eaglais cosc ar Chaitlicigh an fhrithghiniúint a úsáid. Bhí mórchuid de Chaitlicigh liobrálacha ina choinne. Níor ghlac sé ina iomláine le himlitir "Humanae Vitae".
James Morrisroe. Polaiteoir Éireannach ab ea James Morrisroe (5 Aibreán 1875 – 31 Nollaig 1937). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin d'Fhine Gael. Agus é ina bhall de Chumann na nGaedheal toghadh é ina Theachta Dála don 8ú Dáil i dtoghchán ginearálta na bliana 1933, ach theip air sa chéad toghchán ginearálta eile sa bhliain 1937. Chaith sé tamall freisin ar Bhord Bardachta Bhéal Átha na Muice agus ar an gcomhairle cheantair don áit chéanna.
Michael Davern. Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Davern (22 Iúil 1900 – 25 Iúil 1973). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.