Trelis/gawiki huggingface dataset:
Corn Loch na Séad. Is ceann de na huirlisí ceoil is sine dá bhfuil in Éirinn é Corn Loch na Séad. Tagann an corn ó bhéal coirn uamha de chuid na hIarannaoise. Uirlis cheoil í seo, corn, a sheinneadh daoine a chónaigh in Éirinn le linn na hIarnaoise, breis is 2200 bliain ó shin. Bhíodh sé le cloisteáil i bhfad ó bhaile. Bhí coirn den chineál céanna ag Ceiltigh san Eoraip. Shéideadh siad na coirn i gcathanna, chun scanradh a chur ar an namhaid.
Tá an corn féin in Ard-Mhúsaem na hÉireann anois. 
Stair.
Tagann Corn Loch na Séad ó bhéal coirn uamha de chuid na hIarannaoise, níos déanaí ná an [[Cultúr Hallstat]], timpeall [[100 RC]]. 
Creidtear gur cuireadh ann é mar ofráil reiligiúnach uair éigin i dtús ré na [[Críostaíocht]]a (mar sin, cúpla céad bliain ina dhiaidh an déantús).
Stíl.
Maisithe i stíl chuarach Cheilteach mar atá Corn Loch na Séad, thángthas air le trí chorn eile den déanamh céanna i mbun locha i g[[Contae Ard Mhacha]]. 
Samhaltán.
Tagann samhaltán agus trádmharc [[Taisce Cheol Dúchais Éireann]] Corn Loch na Séad. Úsáidtear an samhaltán le caoinchead [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]].
Tagairtí.
[[Catagóir:Uirlisí ceoil]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Ceirmeacht]]
[[Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann]]
Dlí Gay-Lussac. Rinne an ceimiceoir Francach Louis Joseph Gay-Lussac taighde ar an ngaol idir toirteanna na n-imoibriúchán gásach agus toirteanna na ngás ba thoradh orthu faoi na coinníollacha céanna brú agus teochta. Thug toradh a chuid taighde ar Louis Joseph an 'Dlí um Thoirteanna Cuingreacha' a thionscnamh.
Dlí um Thoirteanna Cuingreacha.
Deir an dlí seo, go mbíonn toirteanna na ngás a imoibríonn agus toirteanna na ngás a ghintear i gcoibhneasa simplí slánuimhreacha le chéile (nuair a thomhaistear na toirteanna ag an mbrú agus ag an teocht chéanna).
Mar shampla, fuair Gay-Lussac amach go n-imoibreodh 2 thoirt hidrigine agus 1 toirt ocsaigine lena chéile agus go mbeadh 1 toirt gaile mar thoradh air.
Ag éirí as thorthaí Gay-Lussac, thug Amedeo Avogadro le fios mar hipitéis go mbeadh an uimhir chéanna se mhionbhair (adaimh nó móilíní) i gcomhthoirteanna de ghais éagsúla cibé acu dúile nó comhdhíole iad, faoi na coinníollacha céanna teochta agus brú.
Chiallaigh sé sin gur féidir an toradh thuas luaite cheana féin 
a bheith scríofa mar 
Foilsíodh Dlí Gay-Lussac sa bhliain 1808. Níor ghlacadh go forleathan ar dtús le Hipitéis Avogadro, áfach, go dtí go raibh an ceimiceoir Iodálach Stanislao Cannizzaro ábalta bailíocht na hipitéise a chur ina luí ar dhomhan na heolaíochta ag an Chéad Comhdháil Idirnáisiúnta Cheimiceach sa bhliain 1860.
Dlí Graham. Cheap an ceimiceoir Albanach Thomas Graham Dlí Graham, ar a dtugtar freisin dlí na eisleata de chuid Ghraham, sa bhliain 1846.
Fuair Graham amach go turgnamhach go bhfuil an ráta "v" a thógann sé do ghas eisleathadh (nó an ráta eisleata) i gcomhréir contrártha le fréamh chearnach mheáchan móilíneach an gháis. Is féidir an fhoirmle a scríobh mar:
formula_1
nuair is ionann :
Easaigh. Is oileán é Easaigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Aerfort Chathair Bhéal Feirste George Best. Is é Aerfort Chathair Bhéal Feirste George Best (Béarla: "George Best Belfast City Airport") an dara aerfort is mó i dTuaisceart Éireann agus tá sé suite in oirthear Bhéal Feirste.
Bíonn seirbhísí rialta ann go dtí An Bhreatain Mhór agus mór-roinn na hEorpa.
Aerfort Chathair Dhoire. Is é Aerfort Chathair Dhoire (Béarla: "City of Derry Airport") an tríú aerfort is mó i dTuaisceart Éireann.
Bíonn seirbhísí rialta ann go dtí An Bhreatain Mhór agus mór-roinn na hEorpa.
Nathaíocht. Is éard is nathaíocht nó "seanrá" ann ná smaoineamh bunaidh, ráite nó scríofa i mbealach gearr agus gur éasca cuimhneamh air.
Titanic Belfast. Is músaem é Titanic Belfast atá suite sa Cheathrú Titanic i mBéal Feirste, Tuaisceart Éireann. Tugann 3 mhilliún duine cuairt ar an Titanic gach bliain. Is é an tionscadal turasóireachta is costasaí a cruthaíodh riamh i dTuaisceart Éireann.
Tá scéal an Titanic go fóill ina ábhar suime, tubaiste agus diamhrachta ag daoine ar fud an domhain. Is mar gheall ar an spéis seo go raibh an togra ollmhór turasóireachta curtha ar bun i mBéal Feirste. 
Ionad.
Is é atá i Titanic Belfast ná ionad cuairteoirí ollmhór 14,000 m. cearnach ina bhfuil naoi ndánlann idirghníomhacha, athchruthuithe de dheiceanna agus de chábáin na loinge, amharclann taiscéalaíochta faoi uisce chomh maith le hionad comhdhála agus féastaí, a fhreastalóidh ar 1000 duine in aon am amháin.
Foirgneamh.
Tá dearadh an fhoirgnimh seo fíorshuntasach. Rinneadh as 3,000 painéil alúmanam é agus tógadh é ar an áit ar rothlaigh an soitheach isteach san uisce don chéad uair. Tá an dearadh uathúil seo bunaithe ar chabhail an Titanic chomh maith le criostail oighir agus suaitheantas an White Star Line. Bhí ailtirí éagsúla freagrach as an dearadh agus as an tógáil, a thosaigh i 2009 agus a chosain £90 milliún, ina measc Eric Kuhne agus Mark Evans ó Civic Arts/Eric R. Kuhne &amp; Associates chomh maith le Todd Architects.
Bhuaigh an tIonad an chéad áit sna "World Travel Awards don bhliain" 2016. Vótáil os cionn milliún duine as 216 tír don Ionad.
Stair.
D'oscail an foirgneamh sa bhliain 2012 in am don chomóradh céad bhliain ó cailleadh an Titanic.
Tháinig an bunmhaoiniú (£20 milliún) ó dheontais Eorpacha bunaithe ar iarratais a rinne Bord Turasóireachta agus Roinn Trádála agus Infheistíochta Thuaisceart Éireann. Tháinig an maoiniú eile ó fhoinsí éagsúla ina measc: Comhairle Cathrach Bhéal Feirste a thug £10 milliún agus Coimisinéirí Chuan Bhéal Feirste agus an Comhlucht Forbartha Cheathrú an Titanic, a thug breis is £10 milliún an ceann chomh maith.
Logos. Is téarma tábhachtach é Logos (An tSean-Ghréigis: "λόγος") san fhealsúnacht, san síceolaíocht, san reitric agus san reiligiún. I dtosach báire, chiallaigh 'logos' "talamh", "pléadáil", " tuairim", "ionchas", "focal," "óráid," "cuntas," nó "fáth", ach, de réir a chéile, chuaigh sé i bhfeidhm mar théarma teicniúil san bhfealsúnacht, a bhuí le Heraclitus (ca. 535-475 RC), a bhain úsáid as an téarma agus é ag cur síos ar phrionsabal an oird agus an eolais.
Gaistríteas. Athlasadh i líneáil an ghoile is ea Gaistríteas, de thoradh greannaitheoirí cosúil le halcól, caitheamh toitíní, bia spíosraithe, nó ábhair atá láidir aigéadach mar aspairín. Déanann siad paistí athlasta, a chuireann fuil uaireanta. Tagann pianta sa bholg uachtarach dá bharr, masmas is urlacan (uaireanta, urlacan fola). Le síorghreannú, bíonn an gaistríteas ainsealach agus is féidir go dtarlóidh tanú i líneáil an ghoile, fiú othrais. 
Cúiseanna.
Tá go leor cúiseanna a d'fhéadfadh a bheith ina chúis leis. Is iad na géarchúiseanna is mó is cionsiocair leis ná i bhfad an oiread alcóil a ól nó úsáid fhada na ndrugaí frith-athlastacha neamhstéaróideacha (ar a dtugtar DFANSa), mar shampla; aspairín nó iobúpróifein.
Uaireanta, tagann an ghaistríteas i réim tar éis obráide móire, gortaithe thrámaigh, dónna, nó ionfhabhtuithe tromchúiseacha. 
D'fhéadfadh an ghaistríteas tarlú freisin dóibh siúd a raibh obráid chailliúna meáchain acu, agus a bhí mar thoradh ar an chonair díleá a bhandáil nó a atógáil. 
D’fhéadfadh ionfhabhtaithe le baictéir, go príomha "Helicobacter pylori", aife domlais ainsealach, strus agus neamhoird uath-imdhíonachta áirithe bheith ina chúis leis an ghaistríteas chomh maith. 
Cúram leighis.
Is é an t-airí is coitianta ná suaitheadh nó pian an bhoilg.
Lingearabhagh. Is é Lingearabhagh sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Druga frith-athlastach neamhstéaróideach. Is éard is Druga Frith-athlastach Neamhstéaróideach nó DFANSa (Béarla: NSAIDs) ann ná aicme drugaí a mhúchann pian sa duine.
Cárta Leap. Is éard is Cárta Leap (Béarla: "Leap Card" sa Ghaeilge "Cárta Léime") ann ná córas de thicéadú comhtháite. Tógadh Leap isteach i mBaile Átha Cliath ar an 12 Nollaig, 2011.
Gaeilge.
Sa bhliain 2019, cáineadh an tÚdarás Náisiúnta Iompair mar nach raibh an córas a bhí i bhfeidhm ag an Údarás dá gcártaí Leap ábalta an fada i nGaeilge a chur ar ainmneacha na gcustaiméirí,
I ráiteas a thug an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill, dúirt sé gur cuid dhílis d'ainm an síneadh fada, agus go raibh an-difríocht idir 'Seán' agus ‘Sean '.
Olga Bergholz. File Sóivéadach ab ea Olga Bergholz, nó "Ol'ga Fyodorovna Berggol'ts", a rugadh i gCathair Pheadair ar an 16 Bealtaine 1910 agus a shíothlaigh ar an 13 Samhain 1975.
Hùisinis. Is é Hùisinis sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Round Maple. Is sráidbhaile i Suffolk, i gceantar Babergh, é Round Maple Sasana. Tá sé in aice Edwardstone. Tá ceithre sheanfhoirneamh ar an mbaile a bhfuil stádas oifigiúil cosanta acu. Tá fiche duine ina gcónaí i Round Maple.
Béal na Blá. Is sráidbhaile in Iarthar Chorcaí é Béal na Blá (Béarla: "Bealnabla"). 
Stair.
Is i nGleann na Ruaige (Glannarouge East), 1.5km ó Bhéal na Blá, a maraíodh Mícheál Ó Coileáin i luíochán sa bhliain 1922. Thiomáin a thionlacan isteach i ngaiste a chuir na frith-Conraitheoirí áitiúla roimh. D'ordaigh an Coileánach do lucht a thionlactha stad agus an lámhach a fhreagairt, in áit tiomáint ar aghaidh agus é féin a choinneáil go sábháilte istigh ina charr armúrtha, mar ab fhearr leis an bhfear a bhí mar leathbhádóir aige, Emmet Daltún.
Dealraíonn sé gur piléar strae a bhuail an Coileánach. B'eisean an t-aon duine amháin a fuair bás sa teagmháil. 
Ainm.
Tagann blá as 'bleán'.
Tá leaganacha truaillithe ann, mar shampla Béal na mBláth, Béal na Bláth nó fiú Béal Átha na Bláiche, galldaithe "Bealnabla" nó "Bealnablath".
Stair leighis. Is éard is Stair leighis nó Tuairisc liachta ann ná scéal othair, na hairí a chuireann as dóibh, agus gnéithe ábhartha eile a chabhraíonn le diagnóisiú galar. Glactar an stair de réir formáide foirmiúla agus an dochtúir ag ceistiú an othair.
Leagan amach.
Leagan amach samplach:
líon gasúr, an ólann an duine alcól nó an gcaitheann siad toitíní
Mick Wallace. Is polaiteoir Éireannach, iarTheachta Dála do cheantar Loch Garman, iarbhainisteoir sacair agus forbróir tógála é Mick Wallace (Gaeilge: "Micheál de Bhailís") (rugadh é 9 Samhain, 1955). Bhí sé ina bhall neamhspleách den Dáil. Tá cáil ar leith air as a chuid éadaí gáifeacha; léinte bándearga ina measc, a thagann salach ar rialacháin na Dála corruair, chomh maith lena ghruaig fhada.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 11.1% de na vótaí céad rogha. Toghadh é ina Fheisire Eorpach é i mí Iúil 2019.
Bun Abhainn Eadarra. Is é Bun Abhainn Eadarra sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
An Cliseam. Is sliabh in Albain í an Cliseam, atá suite ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Abhainn Suidhe. Is oileán í Abhainn Suidhe, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Pabaigh, Na Hearadh. Is oileán é Pabaigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Lee Van Cleef. Ba aisteoir Meiriceánach é Clarence LeRoy "Lee" Van Cleef, Jr. (9 Eanáir 1925-16 Nollaig 1989). Rugadh agus tógadh in Somerville, New Jersey, é. Sa bhliain 1942, d'fhág sé an ardscoil go luath chun seirbhís a chur isteach i gCabhlach na Stát Aontaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda. Mar aisteoir i ndiaidh an chogaidh, d'oibrigh sé i ngnáthscannáin agus cláir theilifíse den seánra "western" ar feadh tamaill sách fada sular tharraing sé aird níos mó air féin lena rólanna in "For a Few Dollars More" agus "The Good, the Bad and the Ugly".
Eli Wallach. Ba aisteoir Meiriceánach é Eli Herschel Wallach (7 Nollaig 1915 – 24 Meitheamh 2014). D'imir sé páirteanna i scannáin, i gcláracha teilifíse agus ar an stáitse ar feadh 60 bliain. Bronnadh Gradam BAFTA air as a ról sa scannán "Baby Doll" sa bhliain 1956. Bhí sé gníomhach mar aisteoir go raibh sé ina nóchaidí.
Ennio Morricone. Cumadóir Iodálach ba ea Ennio Morricone (a rugadh ar 10 Nollaig 1928 sa Róimh agus a d'éag ar 6 Iúil 2020, in aois 91 bliain dó). Chum sé ceol do bhreis is 400 scannán. 
Saothar.
Bhí cáil ar Morricone mar gheall ar an gceol a chum sé do scannáin cosúil le "A Fistful of Dollars" agus "The Good, the Bad and the Ugly". Go minic, titeann nótaí díchordacha Ennio Morricone anuas ar a chéile sa réamhcheol, tuar tréan na n-imeachtaí atá le teacht. Sa scannán, "La Battaglia Di Algeri" (1966), bhain sé úsáid as ceol traidisiúnta ó thús deireadh. Is é Morricone a chum na ceoltéamaí áille, allúracha do scannáin Leone.
Bhuaigh Morricone gradam Oscar i 2016 don cheol a chum sé don scannán "The Hateful Eight". Bhuaigh sé gradaim Grammy agus Golden Globe dá chuid oibre chomh maith.
Ezzard Charles. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Ezzard Mack Charles (a rugadh ar an 7 Iúil, 1921 – 28 Bealtaine 1975).
Roineabhal. Is cnoc in Albain í Roineabhal, atá suite ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Eilean Glas. Is leithinis é Eilean Glas, ar Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Stonewall Jackson. Ba ghinearál Meiriceánach é Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson (21 Eanáir 1824 – 10 Bealtaine 1863). I gClarksburg, Virginia (Virginia Thiar inniu) a saolaíodh é. Ceannaire tábhachtach ar thaobh na Cónaidhme i gCogadh Cathartha na Stát Aontaithe a bhí ann. Lámhachadh é de thimpiste le linn Chath Chancellorsville. Téascadh géag leis dá bharr. Mhair sé roinnt míonna ina dhiaidh sin ach sa deireadh fuair sé bás mar gheall ar fho-iarmhairt niúmóine. Buille mór do chúis an Deiscirt sa chogadh úd é sin.
Amhráin is Ansa Liom. Sraith TG4 ina dtugann máistrí sean-nóis cur síos ar na hamhráin is fearr leo, ar an stíl cheoil a fuaireadar le hoidhreacht agus ar na cúiseanna gur fearr leo amhráin áirithe seachas a chéile.
I ngach eagrán den clár sa tsraith seo, déanann amhránaí aitheanta sean-nóis dreas comhrá le Antaine Ó Faracháin (amhránaí agus saineolaí ar an sean-nós é féin) agus casann roinnt de na hamhráin is deise leo agus is fearr a thagann leis/léi. Tráchtann siad freisin ar an stíl is ansa leo agus ar foinse na n- amhrán atá acu.
Sean-nós (amhránaíocht). Traidisiún amhránaíochta is ea an sean-nós. Is ar stíl amhránaíochta a thugtar ‘an sean-nós’ go hiondúil – ar fhonnadóireacht na hÉireann trí chéile, idir Ghaeilge agus Bhéarla ach go háirithe ceol a ndéantar ornáidíocht air. Is stíl amhránaíochta é a chloistear go minic i gConamara sna laethanta seo, ach tá traidisiún láidir in áiteanna eile chomh maith. 
Amhránaíocht.
Is é Corn Uí Riada an comórtas is airde caighdeain ins an amhránaíocht sean-nós. Bíonn ar na hiomaitheoirí amhrán mall amháin a chasadh agus amhrán sciopaidh freisin.
Stair.
Is téarma é ‘sean-nós’ a tháinig chun cinn le linn athbheochaint na Gaeilge le bunadh Oireachtas na Gaeilge, nuair a cuireadh tús le comórtais amhránaíochta mar chuid den fhéile. Bhí lucht an Oireachtais ag iarraidh idirdhealú a dhéanamh idir an amhránaíocht dhúchasach (an ‘sean-nós’) agus an cineál amhránaíocht a gcloisfí thart timpeall ar an bpianó i seomraí suite na meán-aicme (an ‘nós nua,’ cheapfá) ag an tráth sin.
Conspóid.
Ainm.
Inniu tá an téarma ‘sean-nós’ á úsáid go forleathan, ach ní léir go bhfuil mórán ar bith céille leis.
Is é tuairim amhránaíthe áirithe nár cheart an téarma ‘sean-nós’ a úsáid ar chor ar bith.
Oideolaíocht.
Is ealaín ar leith í amhránaíocht sean-nós. Mar sin, ceapann daoine áirithe nach féidir ealaín a mhíniú don té nach bhfuil sí aige nó aici, ach níor chuir sin stop le ranganna áirithe.
Loch an Tairbeairt. Is loch é Loch an Tairbeairt, ar Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Caolas Shódhaigh. Scarann Caolas Shódhaigh Sódhaigh Mór agus Sódhaigh Beag, na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Loch A Siar. Is loch é Loch A Siar, ar Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Eaglais Roghadal. Is í Clann ‘ic Leoid a thóg Eaglais Roghadal nó Tùr Chliamainn na Hearadh sa 16ú haois, agus is ann atá uaigh Alasdair Crotach MacLeòid, ceannaire na Leodaich sna Hearadh agus san Eilean Sgitheanach (Dùn Bheagan) san 18ú haois. Rinneadh an uaigh de naghas eibhir (gneiss Leòdhasach) áitiúil, maisithe le gaineamhchloch ó Mhuile.
Ailtireacht.
Tógadh an eaglais ag baint úsáide as naghas eibhir (gneiss Leòdhasach) áitiúil. Tá a bonnchlóur crosdealbhach agus tá túr ar an taobh thiar, a bhfuil rochtain air trí dhoras taobh thiar den mheánlann, agus sraith staighrí cloiche agus dréimirí adhmaid. Tá an cór agus an sanctóir mar aon leis an ard-altóir, a bhíodh scartha ón mheánlann le scáthlán adhmaid, suite ag an taobh thoir eile den séipéal. Sna croslanna a théann amach ón mheánlann ar an dá thaobh, tá séipéil bhreise. Go bunúsach is í an stíl ailtireachta atá ann ná an stíl ó 1520 go 1550.
Caisleán Abhainn Suidhe. Is é Caisleán Abhainn Suidhe caisleán ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Eoghan Mac Giolla Bhríde. Is údar Éireannach é Eoghan Mac Giolla Bhríde, a bhfuil trí chnuasach gearrscéalta foilsithe aige.
As Gaoth Dobhair i dTír Chonaill d'Eoghan Mac Giolla Bhríde agus tá cónaí air faoi láthair i mBaile Átha Cliath. Is é a thríú cnuasach gearrscéalta " Cnámh". Foilsíodh Idir Feoil is Leathar (Coiscéim) in 2002 agus Díbeartaigh (Coiscéim) in 2005. D'aistrigh sé an leabhar An Prionsa Beag (Éabhlóid) ón Fhraincis in 2015. Bhí sé mar eagarthóir ar leagan úr den leabhar Cáitheadh na dTonn le Muirghein agus ar an bhailiúchán tomhasanna Tomhas Orm, Tomhas Ort! Is scríbhneoir scripte scannán é agus bhí sé ina chomhscríbhneoir ar na scannáin Silence (Harvest Films, 2012) agus Song of Granite (Marcie Films, 2017).
Litríocht.
Scéalta iad atá lán le héirim, osréalachas, agus seanchas, lonnaithe in áiteanna ar fud na cruinne ó Ghaoth Dobhair go Guatamala. 
Scannáin.
Bíonn Eoghan Mac Giolla Bhríde gníomhach i saol na scannánaíochta chomh maith, agus cláir á ndéanamh aige ag Éabhlóid. Bhí ceann amháin faoin gceoltóir John Doherty, ceann eile faoi Néilidh Mulligan agus Stiúrtha ag Eoghan Mac Giolla Bhríde.
Saol.
As an Charraic i nGaoth Dobhair d’Eoghan Mac Giolla Bhríde. Céim aige san Innealtóireacht Shibhialta.
Caolas na Hearadh. Tá Caolas na Hearadh suite idir Uibhist a Tuath agus Na Hearadh.
Cló na Hearadh. Is bréidín lámhfhillte é Cló na Hearadh déanta ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Ainneor. Modh traidisiúnta curaíochta is ea an t-ainneor (nó iomaire, nó iompú), ina dtochailtear iomairí agus claisí comhthreomhara le spád, suas le 2.5 méadar ar leithead, agus cainéil chúnga draenála eatarthu. Bhí an modh curaíochta seo in úsáid i ndeisceart na Breataine ón tréimhse iar-Rómhánach go dtí an tréimhse iar-mheánaoise, agus i gcuid mhaith d'Éirinn agus d'Albain go dtí an 19ú haois.
Cé go bhfuil sé imithe i léig den chuid is mó, tá sé fós le fáil sna hInse Gall agus in áiteanna in iarthar na hÉireann. Sna háiteanna seo, is é an modh a úsáidtear de ghnáth ná fóid mhóna a ardú agus leasachán feamainne díshalannaithe a úsáid chun an talamh a fheabhsú. Is minic a saothraíodh prátaí sa chaoi seo sna réigiúin seo, go dtí gur tharla an Gorta Mór sa Ghàidhealtachd agus in Éirinn mar gheall ar an dúchan prátaí "Phytophthora infestans".
Heather Locklear. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Heather Deen Locklear, a rugadh ar an 25 Meán Fómhair 1961.
Patrick Duffy. Is aisteoir Gael-Mheiriceánach é Patrick George Duffy, a rugadh ar an 17 Márta 1949.
Micreanáisiún. Is éard is micreanáisiún ann ná aonad polaitiúil a maíonn a chuid ionadaithe gur baill de náisiún neamhspleách nó stát ceannasach iad, ach nach bhfuil aitheantas dlíthiúil aige ó aon stát ceannasach. Ní ionann micreanáisiúin agus stáit "de facto" ná prótastáit, agus níl siad uathrialach toisc nach bhfuil bunús dlí leo sa dlí idirnáisiúnta. De ghnáth, bíonn gníomhaíochtaí na micreanáisiún sách fánach gur féidir le stáit cheannasacha neamhaird a dhéanamh orthu. Tá roinnt micreanáisiún tar éis boinn, bratacha, stampaí poist, pasanna, boinn chomórtha, agus nithe eile a bhaineann le stáit, a eisiúint, cuid acu mar fhoinse ioncaim.
Fiach mac Aodha Ó Broin. Laoch Laighneach agus taoiseach mór mhuintir Bhroin, bhí Fiach mac Aodha Ó Broin nó Fiach MacHugh O'Byrne (1534 – 8 Bealtaine 1597) ina thaoiseach ar Chill Mhantáin. Bhí cáil na troda air.
Tá clú ar a fhriotaíocht i gcoinne riail na Sasanach agus a chabhair le héalú Aodh Rua Ó Dónaill.
Sheas Mac Aodha Ó Broin an fód in aghaidh Shasana agus bhris sé arm an Tiarna Grey i nGleann Molúra ar 25 Lúnasa 1580. 
Baineadh a chloigeann de ar 8 Bealtaine 1597. 
Laochas agus miotas.
Is beag Éireannach nár chuala tuairisc ar an taoiseach. Baineann a scéal le scéalta móra gaisce an nGael. I rith an chatha sa bhliain 1580, rothlaíodh carraigeacha móra síos ar na Sasanaigh ó shleasa an ghleanna, deirtear. Ach is deacair é a chreidiúint.
Dónall Ó Briain. Ba é Dónall Ó Briain an mac is óige de Conchobhair Ó Briain, Iarla Thuamhumhan agus Úna Ní Bhriain. Phós sé Mhuire Catherine NicGearailt, iníon le Gearóid Mac Gearailt, Iarla Deasmhumhan agus Eleonar de Buitléir. Bhí Ó Briain ina bhall den Chomhairle Uachtarach Chónaidhm na Caitliceach Chill Chainnigh agus cruthaíodh 1ú Bíocunta an Chláir agus 1ú Barún Mhaigh Fhearta i 1662.
Pangur (ainm). Leasainm de ghnáth é Pangur (nó más cat atá i gceist, Pangur Bán b’fhéidir). Níl an bhrí nó na fréamhacha soiléir Bhí Pangur luaite sa lámhscríbhinn dhathmhaisithe “Mise agus Pangur Bán” san ochtú haois. Mar sin, b’fhéidir 'pan-gŵr' ('bán-fear' as Breatnais) atá i gceist anseo. Nó b’fhéidir go bhfuil an bhrí “folláin” ag baint leis, sa chiall 'Hen grefft y pannwr' (Breatnais).
Nó b’fhéidir go bhfuil brí eile ar fad ann.
Pangur sa litríocht.
Sa litríocht:
Pangur sna meáin chumarsáide.
Sna meáin chumarsáide:
Pangur Bán (Beochan ag Edith Pieperhoff).  
Is beochan é Pangur Bán, ag Edith Pieperhoff, bunaithe ar an dán cáiliúil Sean-Ghaeilge. 
Bhí saol crua ag na manaigh in Éirinn fadó agus iad i mbun peannaireachta. Ach bhí saol na samhlaíochta acu freisin agus is dá pheata cait a chum an manach an dán.
Cobbe. Is cuid d’oidhrí dúiche na hÉireann é teaghlach Cobbe. Tá stair suntasach ag an teaghlach, agus tháirg sé roinnt polaiteoirí mór le rá Éireannacha: airí, scríbhneoirí, gníomhaithe agus saighdiúirí, cuir i gcás Frances Power Cobbe, scríbhneoir agus leasaitheoir sóisialta, agus an Ginearál Alexander Cobbe, faighteoir Chros Victoria.
Stair Teaghlaigh.
Ba é bunaitheoir an teaghlaigh in Éirinn Cobbe Charles Cóbbe, Ardeaspag Bhaile Átha Cliath agus príomháidh Éireann, a bhí ina shéiplíneach viceregal lena chol ceathrair Charles Paulet, 2 Diúc Bolton an Leifteanant Tiarna na hÉireann, d'aistrigh ó Winchester agus bunaíodh an Droichid Nua Eastát taobh amuigh mBaile Átha Cliath i 1736. D'fhan sé seo áras an teaghlaigh go dtí 1985, tar éis a bheith faighte ag Comhairle Contae Fhine Gall i socrú ar leith leis an teaghlach, a leanann é a choimeád ar bun mar áras an teaghlaigh.
Ba é bunaitheoir an teaghlaigh in Éirinn Cóbbe Charles Cóbbe, Ardeaspag Bhaile Átha Cliath agus príomháidh Éireann, a bhí ina shéiplíneach viceregal lena chol ceathrair Charles Paulet, 2 Diúc Bolton an Leifteanant Tiarna na hÉireann, d'aistrigh ó Winchester agus bunaíodh an Droichid Nua Eastát taobh amuigh mBaile Átha Cliath i 1736. D'fhan sé seo áras an teaghlaigh go dtí 1985, tar éis a bheith faighte ag Comhairle Contae Fhine Gall i socrú ar leith leis an teaghlach, a leanann é a choimeád ar bun mar áras an teaghlaigh.
Ba é an mac Ard-Easpag Thomas Charles Cóbbe Cóbbe MP (1733-1815), a bhí ag an predeceased a ua, Charles Cóbbe MP (1756-1798). Ba é an ua mhór-Ard-Easpag Cóbbe Charles Cóbbe (1781-1857) atá suntasach go príomha mar dhuine a choimeád dialanna fairsing chronicling saol an tiarna talún tuaithe agus a chuid tionóntaí. Chaith sé go hachomair san India faoi Arthur Wellesley, ina dhiaidh sin an Diúc Wellington. Deartháir óg an Charles diarist Cóbbe ar, Thomas Alexander Cóbbe, phós an Begum Nuzeer, ingen Aziz Khan de Kashmir, mar chuid den uasal Indiach, agus trádáilte indeagó go dtí an Bhreatain i dteannta a bheith ag obair sa Chuideachta an India Thoir.
Le déanaí, tá an teaghlach teacht ar aird mar an possessors na portráidí Cóbbe, a éileofar a bheith ar an phortráid amháin fágtha de William Shakespeare péinteáilte ó shaol, a bhfuil spreag díospóireacht scholastic suntasach.
Cóbbs eile agus Cóbbes in Éirinn.
Léiríonn taifid ginealais a bheith ann na dteaghlach Cóbb agus Cóbbe eile in Éirinn, lena n-áirítear dídeanaithe Fraince le linn na lonnaíochtaí nUgóineach in Éirinn a chuir fúthu i Cúil an tSúdaire, Contae Laoise.