Trelis/gawiki huggingface dataset:
Crosfhocal. Cluiche focal atá i gceist le crosfhocal (nó crosaire mar a thugtar air uaireanta). Is éard atá i gceist leis ná greille folamh a bhfuil slí ann do fhocail a thagann le chéile ag 'crosairí' na litreacha comónta eatarthu. Bíonn leath de na focail ag síneadh ó chlé go deas agus an leath eile ó bharr go bun. Bíonn ar an duine atá ina bhun boscaí a théann trasna agus síos i ngreille a líonadh le cabhair leideanna leis na focail chearta a aimsiú. Bíonn na leideanna seo uimhrithe agus bíonn túsuimhir na leide i gceann de na boscaí. Tá dhá phríomhchineál crosfhocail ann, ceann le leideanna simplí agus ceann a bhfuil leideanna crosta ann. Sa chrosfhocal simplí is comhchiallaigh de fhocail na leide nó freagraí simplí ar cheisteanna soiléire a bhíonn mar fhreagra den chuid is mó. Sa chrosfhocal crosta, áfach, bíonn níos mó den dúshlán i gceist, áit a mbíonn imeartas focal, tagairtí doiléire agus múnlaí seanbhunaithe in úsáid. Bíonn crosfhocail ar fáil i réimse leathan teangacha, is minic a úsáidtear iad le foghlaim focal nó teangacha a chur chun cinn. Bíonn crosfhocail a mbíonn téamaí áirithe acu nó cinn a bhíonn dírithe ar aoisghrúpa nó cumas faoi leith ann chomh maith. Is minic crosfhocail i nuachtáin laethúla agus sheachtainiúla chomh maith le bheith i bhfoilseacháin a bhaineann le cluichí focal nó bailiúcháin chrosfhocal díreach leo féin.
Crosaire. Tá níos mó ná ciall amháin leis an bhfocal crosaire:
Karl Renner. Ba pholaiteoir Ostarach é Karl Renner (14 Nollaig 1870 - 31 Nollaig 1950), a bhí ina scoláire dlí agus polaiteoir. Tugtar 'Athair na Poblachta' air toisc go raibh sé i gceannas ar an chéad rialtas poblachtach san Ostair sa bhliain 1918. Bhí ról cinntitheach aige chomh maith i mbunú an Dara Phoblacht sa bhliain 1945, agus ba é a chéad Uachtarán (tar éis an Cogadh).
Saol.
Rugadh Renner in Untertannowitz san Impireacht Ostra-Ungárach (inniu i bPoblacht na Seice).
Céimí de chuid Ollscoil Vín, bhí sé i measc phríomhsmaointeoirí na gluaiseachta Astra-Mharxaí, a raibh ionchur mór aige i socheolaíocht an dlí (comhthéacs ina ndearna sé iarracht an foshuíomh go n-eascraíonn an dlí as gaolta idir aicmí agus neamhspleáchas de shaghas éigin le haghaidh coincheapa agus rialacha dlí a chur le chéile). 
Ba é Renner, den chuid ba mhó, a chruthaigh an smaoineamh faoi leith a bhí ag an ngluaiseacht sin, an fhéinriail pearsanta náisiúnta, a mhol go mbainfeadh náisiúin a bhféinriail amach mar eagraíochtaí saorálacha in ionad stáit eagraithe ar bhonn críche.
Bhí Renner ina cheann feadhna ar Pháirtí Oibrithe Daonlathach Sóisialta na hOstaire. Bhí sé ina Sheansailéir faoi dhó (1918-20 agus ar feadh roinnt míonna sa bhliain 1945). Ba é an ceathrú Uachtarán ar an Ostair (ar an iomlán), ó 1945 go dtí go bhfuair sé bás.
Fuair Renner bás i Vín ar 31 Nollaig 1950.
The New York Times. Is nuachtán Béarla Meiriceánach laethúil é The New York Times. Tá an nuachtán á fhoilsiú i Nua-Eabhrac ón mbliain 1851 i leith.
Aleksandr Pushkin.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;timestamp&gt;2010-12-15T16:29:11Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Guliolopez&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Ag athdhíriú go Alexander Pushkin&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Kristallnacht. Is éard a bhí i gceist le Kristallnacht, nó "Oíche na Gloine Briste", ar a dtugtar freisin "Reichskristallnacht", "Pogromnacht", agus "Novemberpogrome", ná pogram nó sraith d'ionsaithe i gcoinne na nGiúdach ar fud Ghearmáin na Naitsithe agus páirteanna na hOstaire ar an 9-10 Samhain, sa bhliain 1938.
Scriosadh tithe Giúdacha maille le siopaí, bailte agus sráidbhailte, nuair a d'ionsaigh baill den fhórsa paraimíleatach (Gearmáinis: "Sturmabteilung") agus sibhialtaigh foirgnimh le ceapoird, ag fágáil na sráideanna clúdaithe le píosaí d'fhuinneoga briste- bunús an téarma "Oíche na Gloine Briste". Maraíodh 91 Giúdach, agus glacadh 30,000 Giúdach fireannn - an ceathrú cuid d'fhir Giúdacha na Gearmáine - chuig sluachampaí géibhinn, áit ar céasadh iad ar feadh tréimhse míosa, le os cionn 1,000 duine acu ag fáil bháis. Scriosadh timpeall 1,668 sionagóg, agus loisceadh 267 dóibh. I Vín, scriosadh 95 sionagóg nó tithe urnaí.
Osasco. Bardasacht i stát São Paulo, i ndeisceart na mBrasaíle, is ea Osasco. Tá Osasco suite in iarthar mhórcheantar chathair São Paulo. Tugadh stádas mar chathair neamhspleách do Osasco sa bhliain 1962. Tá sé ar na cathracha is dlúithe daonra ar domhan. Bhíodh an tionsclaíocht tábhachtach i ngeilleagar Osasco, ach bíonn seirbhísí agus siopadóireacht níos tábhachtaí in aghaidh an lae.
Pianó. Is uirlis cheoil é an pianó, a sheinntear trí mhéarchlár. Úsáidtear go forleathan é sa cheol clasaiceach agus sa snagcheol le haghaidh taispeántais aonair, mar chuid d’ensemble ionstraimeach, ceol aireagail agus tionlacan.
Síolraíonn an focal féin ón fhocal Iodáilise "pianoforte".
The Rubberbandits. Grúpa hip hap is ea The Rubberbandits (Gaeilge: "Na Ropairí Rubair") as Cathair Luimnigh in Éirinn, agus is iad Blindboy Boatclub (fíorainm Dave Chambers) agus Mr. Chrome (fíorainm Bob McGlynn) is mó a bhí chun tosaigh ann. Cuireann siad málaí siopadóireachta plaisteacha orthu chun a aithne a cheilt ar stáitse. Bhíodh DJ Willie O'Dea J in éineacht leo ar stáitse go minic, ina thost agus masc air, scigléiriú ar an bpolaiteoir Luimníoch, Willie O'Dea. Roinnt fear a léirigh DJ Willie O'Dea J, an DJ raidió Paul Webb ina measc. Bhí gnéithe éagsúla den ealaíon fhísiúil agus den ealaíon choincheapúil i gceist, agus tugadh "Gas Cuntism" ar an ghluaiseacht. 
Ar feadh na mblianta, bhí Na Ropairí ar stáitse ag an bPicnic Leictreach agus Féile Ghrinn Idirnáisiúnta Bulmers. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag "Alabama Three", "Super Extra Bonus Party," agus Ice Cube. 
D'eisigh Na Ropairí an t-amhrán "Horse Outside" ar an 8 Nollaig 2010. Bhí breis is milliún radharc YouTube bainte amach acu taobh istigh de sheachtain. Sa bhliain 2011, bronnadh "Best Irish Act" de chuid "Entertainment.ie" orthu, agus bronnadh duais IFTA ar "Horse Outside""." Bhí an-tóir freisin ar "Ba Mhaith Liom Bruíon le d'Athair" sa bhliain 2011 ar leagan Gaeilge é d'amhrán a chuir siad amach roimhe sin é.
In Aibreán 2014, chum agus chan siad ceol aitheantais do shraith idirlín Russell Brand "The Trews".
Scríobh siad sceitsí grinn ar an tsraith ghrinn RTÉ "Republic of Telly," an físeán "Horse Outside" san áireamh. In 2011, chruthaigh siad sraith idirlín do MTV. Scríobh agus rinne siad tráchtaireacht ar an tsraith theilifíse "The Impossible Gameshow," seó cluichí a bhí ar siúl ar ITV ó 2015 go 2016. In 2016, chruthaigh siad sraith fhaisnéise aoir, "The Rubberbandits' Guide to Everything", ar RTÉ. 
In 2017, úsáideadh an t-amhrán "Dad's Best Friend" ar fhuaimrian an scannáin "Trainspotting: T2". An bhliain chéanna, chuir siad amach "Sonny," amhrán faoi mheabhairshláinte agus féinmharú.
In 2020, chuir siad amach na hamhráin "Bertie Ahern" agus "Waiting".
Naisc sheachtracha.
http://soundcloud.com/rnl/rubberbandits Agallamh le Mr. Chrome ar Raidió na Life
Viggo Johansen. Ealaíontóir ab ea Viggo Johansen, a rugadh i gCóbanhávan, sa Danmhairg ar an 3 Eanáir 1851 agus a fuair bás ar an 18 Nollaig 1935. Ba bhall é den ghrúpa úd Ealaíontóirí Skagen a thagadh le chéile gach bliain sa samhradh i dtuaisceart na hIútlainne sa Danmhairg.
Naomh Caitríona. Ba naomh í Caitríona (282 – 305). Rugadh i gCathair Alastair, an Éigipt í agus fuair sí bás ann freisin.
The Panel. Ba sheó cainte grinn Éireannach é The Panel a craoladh ar RTÉ ó 2003 go 2011. Bhí Dara Ó Briain ina láithreoir air tráth, agus ba é Craig Doyle an láithreoir níos déanaí. Ba léiriúchán de chuid Happy Endings Productions é. Ba é "Waterfall" le The Stone Roses téamamhrán an tseó.
Cloch dhomlais. Is éard is cloch dhomlais ann ná comhdhlúthú criostalach curtha le chéile taobh istigh den mháilín domlais trí fhaibhriú chomhábhair domlais. Cruthaítear na calcalais seo sa mháilín domlais, ach is féidir leo taisteal go haimhneasach chuig codanna eile den chóras domlasach, a leithéid agus an ducht cisteach, an comhdhucht domlais, an ducht paincréasach, nó an ampaill de Vater.
Ducht cisteach. Is é an ducht cisteach an ducht gearr a cheanglaíonn an máilín domlais agus an comhdhucht domlais le chéile. De ghnáth, luíonn sé taobh leis an artaire cisteach. Bíonn fad athraitheach aige agus comhla bíseach aige, nach dtagann mórán friotaíochta in aghaidh sreabhadh domlas.
Feidhm.
Is féidir le domlas sreabhadh sa dá threo idir an máilín domlais agus an comhdhucht heipiteach agus an comhdhucht domlais.
Ar an mbealach seo, tá an domlas stóráilte sa mháilín domlais
idir amanna béile. Nuair a spreagtar an hormón colaicisticinin ag béile sailleacha, cuireann sé tál domlais chun cinn trí níos mó domlais heipiteach a tháirgeadh, tríd an máilín domlais a chrapadh, agus an lamhnán Gall, agus Iatóir Oddi a shuaimhniúi.
Tábhacht chliniciúil.
Is féidir le clocha domlais dul isteach agus bac a chur ar an duct cisteach, agus cosc a chur ar sreabhadh an domlais. Leanann pian agus at má mhéadaítear an brú ar an mháilín domlais. Gairtear uaireantaan "ionsaí" ar an mháilín domlais ar an phian seo a thagann i bhfaiteadh na súl.
Le linn na colaicisteachtóime, greamaítear an duct cisteach dhá nó trí huaire agus gearrtartá idir na fáiscíní, d'fhonn an máilín domlais a dhéanamh réidh le bheith tógtha amach.
Heipiteolaíocht. Is éard is heipiteolaíocht ann ná brainse na míochaine a chuimsíonn staidéar an ae, an mháilín domlais, na conaire domlaise, agus an phaincréis chomh maith le bainistiú a neamhoird. Díorthaigh an focal "Heipiteolaíocht" ón bhfocal Sean-Gréigise "hepar" (ηπαρ) nó "hepato"-(ηπατο-) leis an chiall 'ae' agus is í brí na hiarmhíre-"logia" (-λογια) ná 'focal' nó 'óráid'. Cé go meastar go traidisiúnta í ina fho-speisialtacht de chuid na gaistreintreolaíochta, de réir leathnú tapa ar an disciplín i roinnt tíortha bíonn dochtúirí ina speisialtóirí go hiomlán ar an réimse seo, agus tugtar heipiteolaí orthu.
Cablegate. Scannal ba ea Cablegate a tháinig chun solais ar an 28 Samhain 2010 nuair a d'fhoilsigh an suíomh WikiLeaks níos mó ná 250,000 doiciméad taidhleoireachta ó Mheiriceá. D'fhoilsíodh WikiLeaks na an fáisnéis i gcomhar le roinnt nuachtán; "El País" (sa Spáinn), "Le Monde" (sa Fhrainc), "Der Spiegel" (sa Ghearmáin), "The Guardian" (sa Ríocht Aontaithe), agus "The New York Times" (i SAM). Is macalla é an t-ainm 'Cablegate' ar Watergate, scannal a chuir deireadh le huachtaránacht Richard Nixon.
I measc ábhar na cáblaí, bhí teachtaireachtaí ó 300 ambasáid SAM idir 1966-2010.
Daidí na Nollag. Is carachtar é Daidí na Nollag ("San Nioclás" nó "Saintí" uaireanta) (Béarla: "Santa Claus", "Santa") a aithnítear mar thraidisiún Nollag i dtíortha Iartharacha an domhain. Go hiondúil, deirtear gur seanfhear é agus féasóg bhán is culaith dhearg air, agus é ag fágáil bronntanais ag páistí an domhain Oíche Nollag.
Stair.
Is iomaí scéal faoin easpag naofa seo ón 4ú haois san Áise Bheag atá ann, an fear a leag síos an patrún do Dhaidí na Nollag as a chuid carthanachta.Ar dtús ba thraidisiún Ollannach é San Nioclás (Sinterklass); thug sé bronntanais do leanaí ar 6 Nollaig, is é sin, lá fhéile Niocláis.
I Meiriceá Thuaidh, ghlac na coilínithe Sasanacha le cuid den cheiliúradh seo mar sheanghnás Nollag, agus rinneadh Santa Claus de "'Sintaklaas" na nOllannach. I dtraidisiún seo na mBéarlóirí i Meiriceá Thuaidh, tagann an fear meidhreach seo ar Oíche Nollag ar charr sleamhnáin atá á tharraingt ag réinfhianna, agus é ag dreapadh anuas an simléir leis na féiríní a fhágáil ag na leanaí. Is nós bia agus deoch a fhágáil in araicis aige fosta.
Chuaigh an carachtar Meiriceánach go mór mór i bhfeidhm ar Dhaidí na Nollag mar a thuigtear san Eoraip é. Caitheann sé an bhliain go léir ag déanamh téisclime don Nollaig agus é ag déanamh bréagán ina cheárta agus ag coinneáil diansúile ar iompraíocht na bpáistí i rith na bliana. 
I gcultúir áirithe, tagann Knecht Ruprecht, Zwarte Piet nó "Peadar Dubh" in éindí le Daidí na Nollag. In áiteanna, is iad na síoga sa cheárta a dhéanann na bréagáin, agus i leaganacha eile den scéal tá sé pósta.
Áit chónaithe.
I dtíortha an Bhéarla is gnách a rá go bhfuil cónaí ar Dhaidí na Nollag sa Phol Thuaidh. I gcuid mhór den Eoraip áfach is é an scéal go bhfuil a cheárta suite in Korvatunturi, cnoc ard i Savukoski san Fhionlainn.
Ba é Markus Rautio, "Markus-setä" ("Uncail Markus") a chuir tús leis an traidisiún seo agus clár páistí aige ar raidió na Fionlainne ó na fichidí go dtí na caogaidí. Roghnaigh sé Korvatunturi, toisc gur "cluas" is brí le "korva" na Fionlainnise: ba é an impleacht don scéal ná go raibh an cnoc mar a bheadh cluas mhór ann a cheadaigh do Dhaidí na Nollag a chloisteáil cad é a bhí idir lámhaibh ag na páistí.
Ghlac tionsclaíocht turasóireachta na Fionlainne seilbh ar an scéal seo lena leas féin a bhaint as ina gcuid fógraíochta. Le fírinne tá an cnoc suite in aice le teorainn na Rúise, agus ní féidir cuairt ach le ceadúnas ar leith a lorg ó ghardaí teorann na Fionlainne.
Daidí na Nollag inniu.
Bíonn Daidí na Nollag go hiondúil ag tabhairt cuairte ar cheantair siopadóireachta agus siopaí eile i Meiriceá Thuaidh, in Éirinn agus sa Bhreatain, agus na páistí ag teacht ag lorg bronntanas uaidh.
Ar Lá Fhéile Niocláis, tugtar na bronntanais san Ísiltír agus i gcuid den Ghearmáin. Ón taobh eile de, ba é an leanbh Íosa a bhíodh ag fágáil na mbronntanas in Éirinn sna laethanta a bhí, agus tá an nós seo beo i gcónaí i dtíortha áirithe eile, i gcuid den Ghearmáin mar shampla.
Rory McGrath. Is fuirseoir de phór na hÉireann é Rory McGrath . Rugadh é ar 17 Márta 1956 in Redruth, Corn na Breataine.
Máilín domlais. Is orgán beag é an máilín domlais (Laidin: vesica biliaris nó "vesica fellea") sna veirteabraigh a chuidíonn le díleáigh agus le stóráil domlais san ae. De ghnáth, is féidir leis an duine glacadh go héasca le cailleadh mháilín domlais .
Anatamaíocht an duine.
Is éard is máilín domlais ann ná mala matánach a suíonn díreach faoi bhun an ae. Sa dhuine fásta, bíonn an máilín domlais thart ar 8 cm ar fhad agus 4 cm ar thrastomhas nuair a bhíonn sé bolgtha go hiomlán. Bíonn sé roinnte i dtrí chuid: fundas, cabhail agus muineál. Barrchaolaíonn an muineál agus ceanglaíonn sé leis an gconair dhomlasach tríd an ducht cisteach, a nascann ansin leis an gcomhdhucht heipiteach agus déantar an comhdhucht domlais as.
Domlas. Is éard is domlas ann ná sreabhán a bhíonn searbhbhlasta, le dath dúghlas go buídhonn, a thaltar as an ae sa chuid is mó de na veirteabraigh, agus a chuidíonn go mór le saillte a dhíleá sa stéig bheag. I go leor speiceas, stóráiltear an domlas sa mháilín domlais agus nuair a theann bia isteach sa stéig bheag siltear an domlas isteach sa dúidéineam. Is chomhdhéanamh é an domlas de na hábhair seo a leanas: Uisce (85%), salainn domlais (10%), múcas agus líocha (3%), saillte (1%), salainn neamhorgánacha (0.7%) agus colaistéaról (0.3%).
Dúidéineam. Is é an dúidéineam an chéad chuid den stéig bheag sa chuid is mó de na hard-veirteabraigh, lena n-áirítear mamaigh, reiptílí, agus éin. Sna héisc, ní bhíonn rannáin an stéig bhig chomh soiléir agus is féidir na téarmaí stéig thosaigh nó stéig neasach a úsáid in ionad an dúidéinim. Sna mamaigh féadfaidh an dúidéineam a bheith ar an phríomhsuíomh le haghaidh ionsúite an iarainn. 
Tagann an dúidéineam roimh an aoineán agus an iléam agus is é an chuid is giorra den stéig bheag é, agus is ann a tharlaíonn an díleá ceimiceach is mó. tagann an t-ainm "dúidéineam" ón Laidin "duodenum digitorum" nó 12 méar de leithead.
Seamhan. Is sreabhán nó leacht bán é seamhan a iompraíonn na milliúin milliúin ceall beag bídeach speirme de ghnáth. Mar sin, leacht orgánach is ea seamhan a mbíonn spermatozoa ann go hiondúil. 
Déantar é a thál ag faireoga gnéis an fhireannaigh sna hainmhithe agus is féidir leis uibheacha an bhainneanaigh a thoirchiú. Seolann an fireannach isteach sa bhainneanach é ag súnás.
An Ghaeilge in Albain. Tá stair fhada ag an nGaeilge in Albain. Meastar gur thug coilínigh Éireannacha an Ghaeilge leo go hAlbain den chéad uair sa cheathrú céad. Sin mar a thosaigh stair na Gaeilge in Albain. I ndiaidh na Meánaoise, tháinig meath ar an nGaeilge in Albain, ach tá Gaeilge na hAlban fós beo. Sa 19ú haois bhain faoi 500,000 Éireannach amach an tír sin, a bhformhór as Contae Dhún na nGall, agus Gaeilge na hÉireann á labhairt ag cuid mhaith de na daoine seo.
Glaschú.
Tá ranganna Gaeilge ar fáil sa Daisy Street, Cnoc a' Ghobhainn .
Egon Erwin Kisch. Scríbhneoir agus iriseoir Gearmáinise de phór Ghiúdach a bhí in Egon Erwin Kisch, a rugadh i bPrág ar an 29 Aibreán 1885 agus a fuair bás san áit chéanna ar an 31 Máirta 1948. Chaith sé tréimhse fhada dá shaol sa tSeicslóvaic neamhspleách, agus Seicis líofa aige, ach is trí mheán na Gearmáinise a scríobh sé a chuid saothair. Bhí sé ar na daoine ba mhó a d'fhorbair modhanna oibre na hiriseoireachta iniúchaí, agus is é an leasainm a bhí air ná "Der rasende Reporter" - "An Tuairisceoir ar Buile".
Reicteam. Is é an reicteam (Laidin: "rectum intestinum", a chiallaíonn stéig dhíreach) an chuid deiridh den stéig mhór i roinnt mamach, agus an phutóg i gcásanna eile, agus tagann sé chun críche san anas. 
Reicteam an duine.
Luíonn an reicteam i dteagmháil le dromchla peilbheach an tsacraim, pollann an scairt pheilbheach chun an chanáil anasach a dhéanamh, agus osclaíonn an chanáil seo ag an anas. Bíonn a chailibre cosúil leis an drólann shiogmóideach ag a thosach, ach bíonn a fhoirceann leata, agus comhdhéanann sé an ampaill reictim. 
Bíonn reicteam an duine timpeall 12 cm ar fhad.
Faireog sheileach. Is faireoga eisicríneacha iad na faireoga seileacha i mamaigh, faireoga le duchtanna, a tháirgeann seile. Tálann siad freisin amaláis, einsím a bhriseann síos stáirse go dtí Maltós. In orgánaigh eile cosúil le feithidí, is minic a úsáidtear na faireoga seo chun próitéiní le héifeachtacht bhitheolaíochta tábhachtacha mar síoda nó gliúnna a tháirgeadh, agus faightear an crómasóm polaitéineach i bhfaireoga na cuile a bhíonn úsáideach sa taighde géiniteach.
Scréachán. Is éan é an scréachán, ón Seandomhan den chuid is mó, an Afraic go háirithe. Is ball d'fhine na "Laniidae" é. An gob láidir le barr crúcach, na cosa greamaitheach le hingne. Itheann sé feithidí is mamaigh bheaga, agus crochann go minic ó spíonta is craobhóga.
Siscín. Is éan é an siscín. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Laghairt shúilíneach. Ainmhí feoiliteach is ea an laghairt shúilíneach. Reiptíl atá ann. Tá siad nimhiúil.
Meirleach (éan). Is grúpa éan mara creiche iad na meirligh le seacht speiceas a fhoirmíonn an géineas Stercorarius, an t-aon ghéineas san fhine Stercorariidae agus seacht speiceas atá ar marthain.
Tuairisc.
Is éin iad na meirligh de mheánmhéid agus níos mó (41 go 64 cm), cosúil le faoileán, le gob láidir agus cluimhreach dhonn, nó donn agus bán go ginearálta; is éin chreiche agus cleipteaseadánacha iad araon.
Gnáthóga agus dáileadh.
I éin iltíreacha iad, atá le fáil i ngach aigéan ach go háirithe ag domhanleithid arda. Is éin mhuirí iad den chuid is mó ach maireann siad sa tundra le linn an tséasúir phóraithe.
Chonacthas aonán ar strae ag an bPol Theas.
Liosta na speiceas.
De réir an aicmithe tagartha (leagan 5.1, 2015) den Chomhdháil Éaneolaíoch Idirnáisiúnta (Coimisiún Aigéaneolaíochta Idir-Rialtasach EOECNA):
QWERTY. Is é QWERTY ( /kwɜrti/) an leagan amach méarchláir is mó a úsáidtear sa lá inniu ann. Tá an dearadh QWERTY bunaithe ar leagan amach cruthaithe ag Christopher Latham Sholes sa bhliain 1873 do chlóscríobhán Sholes agus Glidden, agus tá sé fós in úsáid ar an méarchlár leictreonach inniu.
Is é an DVORAK an méarchlár is mó eile atá ann.
Gearmánaigh. Is grúpa eitneach Eorpach iad na Gearmánaigh. Is í an Ghearmáinis a bpríomhtheanga.
Sasanaigh. Is grúpa eitneach Eorpach iad na Sasanaigh. Is é an Béarla a bpríomhtheanga.
Rúisigh. Is dream eitneach Eorpach iad na Rúisigh. Is í an Rúisis a bpríomhtheanga.
Claude Debussy. Ba chumadóir Francach Claude Debussy (IPA: [klod aʃil dəbysi]) (22 Lúnasa 1862 – 25 Márta 1918). In éineacht le Maurice Ravel, ba cheann de mhór-chumadóirí na linne ar an stíl 'impriseanaíoch" é.
Tá Debussy ar cheann de na cumadóirí Francacha is tábhachtaí sa 19ú/20ú haois. Ach ní bhfuair sé an t-aitheantas a bhí ag dul dó, fiú ag deireadh a shaoil. Bronnadh an 'Chevalier de la Légion d'honneur' air sa bhliain 1903, onóir bheag. Ach níor ligeadh isteach in "Institut de France" é riamh.
Beatha.
Amach sna daichidí a bhí Debussy nuair a tháinig galar díblithe air. Diagnóisíodh é le hailse na drólainne in 1909. Rinneadh colastóime air sa bhliain 1915. Ní faoiseamh a fuair sé ach a mhalairt. Fuair sé bás, cúpla bliain níos déanaí, ar 25 Márta 1918 i bPáras. Ní raibh ach 55 bliain d'aois aige. 
Bhí sochraid an-bheag air, agus an Cogadh Mór faoi lánseol.
Ceol.
D'úsáid Debussy cordaí bunaithe ar cheathracha go minic ina chuid ceoil.
Tréithe eile ː Cordaí; “armóin doiléir”; scálaí neamhghnácha; gach nóta cothrom; easpa lár-nóta tonúlachta, srl. 
Rince.
Nuair a thug sé an deis do Nijinsky píosa a chruthú le ceol de chuid Debussy – “Prélude à l’après-midi d’un faune” – thóg an cur chuige avant-garde racán agus scannal dochreidte.
Is é do Bheatha, a Mhuire. Paidir traidisiúnta Chaitliceach Rómhánach agus Cheartchreidmheach Oirthearach is ea Is é do Bheatha, a Mhuire
Cré na nAspal. Paidir de chuid na Críostaíochta is ea Cré na nAspal.
Síolta gheal. Is éan beag, cineál tumaire, é an síolta gheal nó an smiú ("Mergellus albellus"). Tá sé dúchasach do thuaisceart an tSeandomhain. Ball de d'fhine na "Anatidae" agus an speiceas amháin atá fós beo sa ghéineas "Mergellus". Cíor ghliobach ar chúl an chinn. An fireannach bán le droim is eireaball dubh, agus paistí dubha faoi na súile is ar chúl an chinn. An baineannach donn den chuid is mó. Áitríonn sé uiscí úra nó uiscí foscúla cladaigh.
Naoscach. "Baineann an t-alt seo leis an speiceas coitianta "Gallinago gallinago". Má tá spéis agat sna héin ghaolmhara ar a dtugtar “naoscach” freisin, féach Gallinago agus Naoscach bhídeach."
Is lapaire beag téagartha é an naosach ("Gallinago gallinago"), agus is as an Sean-Domhan ó dhúchas é. Tugtar gabhairín reo, gabhar oíche, agus meannán aeir air freisin. Ciallaíonn an t-ainm eolaíoch "gallina", "cearc" agus an iarmhír -"ago", "cosúil le" sa Nua Laidin.
Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 
Is í an ghnáthóg phóraithe a bhíonn acu ná riasca, portaigh, tundra agus móinéir fliucha ar fud thuaisceart na hEorpa agus thuaisceart na hÁise. Éin imirceacha is ea iad, agus caitheann éin Eorpacha an geimhreadh i ndeisceart agus in iarthar na hEorpa agus san Afraic (ó dheas go dtí an Meánchiorcal), agus bogann imircigh na hÁise] go dtí deisceart trópaiceach na hÁise. Ceapadh tráth gur an speiceas céanna é an naoscach Wilson ("Gallinago delicata") ó Mheiriceá Thuaidh, ach tá sé liostaithe mar sin i réimse sean-treoirleabhar.
Tagairtí.
Cangarú crainn liath. Ainmhí is ea an cangarú crainn liath ("dendrolagus inustus"). 
Aimsítear i bhforaoisí bunchnoic i dtuaisceart agus in iarthar na Nua-Ghuine é, agus tá sé dúchasach do roinnt de na hoileáin amach ón gcósta.
Fásann siad 75-90 cm (30-35 orlach) ar airde, le meáchan idir 8 agus 15 kg (18-33 punt). Tá na cinn fhireannacha i bhfad níos mó ná na mná.
Guilbnín gobghearr. Is éan é an guilbnín gobghearr. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Salve Regina. Paidir de chuid na Críostaíochta is ea Salve Regina.
Soiscéal Eoin. Is leabhar sa Bhíobla agus sa Tiomna Nua é Soiscéal Eoin.
Eoghan Cóir. Amhrán scríofa ag Riocard Baireád (1740–1819) is ea Eoghan Cóir.
Téacs.
1.
2.
3.
4.
5.
Urnaí na Fatima. Paidir traidisiúnta Chaitliceach Rómhánach is ea Urnaí na Fatima.
Coinleach Glas an Fhómhair. Amhrán is ea Coinleach Glas an Fhómhair, a d'eisigh an grúpa ceoil Clannad sa bhliain 1982. Ba amhrán é ón albam "Magical Ring". Tá na liricí uilig i nGaeilge. 
Is iad na focail ná:
Gearr sora. Is éan é an gearr sora. Is baill d'fhine na Rallidae iad.
Corra leitheadacha. Corra leitheadacha is ainm dúchasach do na 6 speiceas den ghéineas "Platalea", lapairí den fhine Threskiornithidae. Is í an t-aon ghéineas atá ag an bhfofhine Plataleinae.
Speicis agus dáileadh.
Tá na sé speiceas le fáil go forleathan thar cuid mhaith den domhan.