Trelis/gawiki huggingface dataset:
Uimhríocht. Disciplín ina ríomhtar le huimhreacha, mar mhalairt ar uimhirtheoiric. Sainmhínítear 4 oibríocht — suimiú, dealú, iolrú, roinnt — thar thacar na réaduimhreacha uile, agus baintear feidhm astu chun torthaí praiticiúla a fháil. 
Mar shampla, chun costas iomlán dhá earra a dhéanamh amach, ceann amháin ar €23 is an ceann eile ar €56 (suimiú: 23 + 56 = €79), chun an tsóinseáil a gheobhfar as €100 má cheannaítear an dá earra a dhéanamh amach (dealú: 100-79 = €21), chun costas 6 kg d'ábhar a chosnaíonn €8 an kg a ríomh (iolrú: 6 × 8 = €48), nó chun an oiread ábhair ar €15 an kg a fhéadfar a cheannach le €180 (roinnt, 180/15 = 12 kg).
Úiréadraíteas. Is é atá i gceist leis an úiréadraíteas ná athlasadh an úiréadra. Is féidir go dtarlóidh sé ar chúiseanna éagsúla, ina measc na galair ghnéasacha gónairith is claimidé. Is iad na siomptóim a bhaineann leis ná mothú dóite nuair a bhíonn duine ag múnadh, agus múnadh níos minice ná is gnách.
Úiréime. Méadú i dtiúchan na húiré sa bhfuil. Ceann de na mínormáltachtaí ceimiceacha is luaithe a bhraitear i gcliseadh na nduán. Déanann sí an craiceann liomóidbhuí. Faoi seo cuimsíonn an téarma na mínormáltachtaí ceimiceacha go léir sa bhfuil le linn cliseadh na nduán.
Uirlis. Aon fhearas a mbaintear feidhm as chun saothar a chur i gcrích is ea uirlis. Anallód dhéantaí na tuanna luatha trí fhaobhar a chur ar phíosa cloch thine. 
Tá ilghnéitheacht uirlisí nua-aoiseacha ann anois, go minic fuinnmhithe le leictreachas is stiúrtha ag ríomhairí, agus iad oiriúnaithe d'obair ar scálaí éagsúla, ó na holltochaltóirí a úsáidtear sa mhianadóireacht is tochailt tollán síos go dtí an scála adamhach sna meaisíní lenar féidir adaimh aonaracha a aistriú is a chur in ionad ar leith chun ábhair a thógáil adamh i ndiaidh adaimh.
Stair.
Timpeall 4000 RC cuireadh uirlisí cré-umha in ionad na n-uirlisí cloiche, agus ina dhiaidh sin fós uirlisí iarainn. 
Baineadh feidhm astu seo chun ionstraimí is meaisíní simplí a dhéanamh. Sa Réabhlóid Thionsclaíoch tháinig uirlisí meaisín chun cinn agus d'éirigh an t-olltáirgeadh indéanta de réir a chéile.
Uirlis feaga. Aon ghaothuirlis ceoil ina ngintear an fhuaim trí shreabh aeir a dhéanamh chun giolcach (déanta as cána, miotal nó plaisteach) a chur ag crith. Is féidir giolcach shingil (mar atá sa chlairinéad) nó dé-ghiolcach (mar atá san óbó) a úsáid. Is féidir í a chrith go saor (mar a tharlaíonn san orgán béil) nó a rialú ag liopaí an tseinnteora (mar a tharlaíonn i ngléasanna uile na ceolfhoirne). Bíonn a tondath oirirc ag gach saghas, agus braitheann sé ar mhéid is cruth na huirlise. Is iad na príomhuirlisí giolcaí sa cheolfhoireann ná an t-óbó, an corn Sasanach, an clairinéad, an dordchlairinéid, an basún, agus an dordbhasún.
Uirlis ghléasaistrithe. Gléas ceoil a fhuaimníonn ag airde níos mó nó níos lú ná an airde ag a bhfuil an ceol nodaithe. Bíonn cúiseanna stairiúla is praiticiúla leis seo, ach is í an ceann is mó chun méarú gaothuirlisí a thabhairt chun rialtachta le gur féidir le seinnteoir athrú ó ghléas de mhéid amháin (is airde amháin) chuig gléas eile gan córas méaraithe eile a thoghadh. Sa cheolfhoireann nua-aoiseach, is iad seo na príomhuirlisí gléasaistrithe: an fhliúiteog (ochtach os cionn na hairde scríofa), an corn Sasanach (cúigeach foirfe os a cionn), an clairinéad in A (tréach beag faoina bun), an clairinéad in B maol (déach mór faoina bun), an ceileiste (ochtach os a cionn), an t-olldord (ochtach faoina bun).
Uirlis mhéarchláir. Gléas ceoil ina rialaítear na hairdí éagsúla le méarchlár, sraith luamhán atá eagraithe in dhá líne, de ghnáth. Seinneann an líne thosaigh nótaí an scála dhiatonaigh ar C mór, is an líne chúil na hairdí eatarthu siúd. Nuair a sheinntear in ord ó chlé go deas iad, déanann siad scála crómatach 12 nóta ardaitheach. Ar mhéarchláir nua-aoiseacha pianó, bíonn na gléis thosaigh bán is na gléis chúil dubh. In uirlisí luatha mhalartaítí na dathanna seo go minic. In orgáin, ní bhíonn aon difreálú sa chlár troitheán de ghnáth. Tá an méarchlár lárnach in aerafóin (an cairdín, mar shampla), cordafóin (an pianó, mar shampla) agus leictreafóin (an sintéiseoir, mar shampla). Cnuasainm ar na huirlisí leictreonacha méarchláir go léir (an pianó leictreach, an t-orgán leictreach, an sintéiseoir) a úsáideann popghrúpaí.
Uirlis phráis. Gléas ceoil atá déanta as prás nó cóimhiotal eile, ina gcuirtear an t-aer ag crith trí liopaí is anáil an tseinnteora, trí bhéalóg chúng de ghnáth. I ngléasanna simplí, cosúil leis an mbuabhall, ní bhíonn ar fáil ach nótaí ag bun sraithe amónaí. I ngléasanna práis eile, le cabhair comhlaí is sleamhnán lenar féidir an fréamhnóta a athrú, bíonn an-chuid airdí le fáil. Is iad na príomhuirlisí ceolfhoirne práis an corn, an trumpa, an trombón, agus an tiúba.
Uisceadán. Foirgneamh atá oiriúnaithe chun ainmhithe is plandaí uisciúla a léiriú. Osclaíodh an chéad cheann i 1853 i ngairdín na n-ainmhithe i bPáirc an Leasrí i Londain. Tá uisceadáin faoin spéir ina léirítear deilfeanna coitianta, agus uisceadáin mhóra le tolláin thrédhearcacha faoin uisce ar féidir siúl tríothu chun breathnú níos fearr ar na hainmhithe is plandaí san uisce. Úsáidtear umair bheaga thrédhearcacha le haghaidh uisceadáin baile, agus coinnítear éisc thrópaiceacha iontu.
Uiscedhath.  
Péinteáil ina n-úsáidtear dathanna atá measctha le meán atá intuaslagtha in uisce, cosúil le guma arabach. D'úsáidtí é sa tsean-Éigipt, an tsean-Sín, agus i léiriú lámhscríbhinní sa Mheánaois. Ní ghlactar le teampara ná guais mar fhíoruiscedhathanna, de bhrí go mbraitheann siad ar leachtdathanna tréshoilseacha ar pháipéir throma speisialta, bíodh siad bán nó bándaite go héadrom. Máistrí uiscedhatha ab ea Thomas Girtin (1775-1802), John Cotman (1782-1842) agus Joseph Turner (1775-1851).
Uiscerian. Cainéal saorga le huisce a iompar. Thóg na Rómhánaigh na mílte ciliméadar d'uiscerianta chun uisce a thabhairt dá mbailte. I bhfoirm droichead atá cuid acu, agus maireann samplaí mórthaibhseacha fós, cosúil leis an bPont du Gard i Nîmes na Fraince.
Uiscí mianraí. Screamhuiscí a tharlaíonn go nádúrtha, a mbíonn tiúchan láidir mianraí iontu, tuaslagtha as na carraigeacha a sreabhann siad tríothu. Creidtear go mbíonn airíonna míochaine acu, agus is féidir iad a ól nó folcadh iontu, ag brath ar a gcomhdhéanamh.
Uiscimir. Foirm eitseála a thugann cuma thonúil, cosúil le líníocht leachtdatha (scáthú le dúch nó uiscedhath caolaithe a chuirtear ar an líníocht le scuab). Clúdaítear pláta copair le ciseal tanaí roisín phúdraithe, a ghreamaítear leis an miotal trí théamh. Nuair a thumtar an pláta in aigéad, polltar gach cuid den dromchla leis an iliomad smál bídeach scaipthe. Is féidir réimniú tondatha ó liath éadrom go dtí dubh trom (nach soladach é) a bhaint amach tríd an am tumtha a rialú. D'fhorbair Jean-Baptiste le Prince (1734-1781) an teicníocht seo sa bhFrainc i 1768, agus ba é Goya sármháistir na teicníochta mar a léiríonn a shaothar "Los Caprichos" (Na Teidheanna, 1799). Sa 20ú céad thug Picasso, André Masson (1896-1987), agus ealaíontóirí eile an teicníocht ar ais go rathúil.
Uiscíoch. Sraitheanna carraigeacha a iompraíonn uisce, de ghnáth as gaineamhchloch nó cailc a mbíonn póiriúlacht is tréscaoilteacht ard inti. Uathu a fhaightear cuid mhaith de sholáthar uisce inúsáidte an Domhain, trí thobar a thochailt nó an t-uisce a chaidéalú i dtaiscumar. Is suntasach an t-uiscíoch cailce faoi Londain i soláthar uisce don chathair mhór sin, agus an t-uiscíoch ollmhór gaineamhchloiche i nDakota sna Stáit Aontaithe.
Uisciú. Cur uisce le hithir is barra ar bhealach saorga, a rinneadh den chéad uair sa tSín i 560 RC. Tógtar an t-uisce chuige amach as loch, abhainn, sruthán nó tobar. I réigiúin fhásúla is féidir gach riachtanas fliuchrais a sholáthar d'fhás na bplandaí trí uisciú, agus an t-uisce tugtha chuig na goirt trí líonra canálacha is cainéal. In áiteanna eile, úsáidtear uisciú chun fás barréifeachtach a fháil is torthaí den chéad scoth a tháirgeadh, sa ghairneoireacht go háirithe. I réigiúin thirime soláthraítear an t-uisce trí bhá nó cainéil idir na línte. Bealaí eile chun an t-uisce a dháileadh is ea gunnaí báistí, croiteoirí, agus píobáin silte ar leith do gach planda nó crann ar leith. Is féidir an modh uiscithe deireanach seo, atá an-chostasach, a úsáid chun cothuithe is ceimiceáin eile a sholáthar maraon leis an uisce do na plandaí.
Úitseach. Luch sléibhe mhór ionsaitheach, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh is ea Úitseach. 
Uaireanta tochlaíonn sé brocais sa choill don gheimhreadh. Tugtar "collach talún" air freisin. 
Féilire.
Ceiliúrtar Lá an Úitsigh i bPennsylvania iartharach ar an 2 Feabhra sna Stáit Aontaithe, nó lá Philib Phunxsutawney (Punxsutawney Phil).Traidisiún Gearmánach is mó atá i gceist. Réamhinsint aimsire atá ar siúl ar Lá an Úitsigh, cosúil le réamhinsint aimsire a bhíodh ar siúl ar Lá Fhéile Bríde (1 Feabhra) chomh maith.
Ukiyo-e. Gluaiseacht i bpéintéireacht is clóbhualadh sa tSeapáin, faoi bhláth sa 16ú-19ú céad. Chuir sé béim ar stíl is aeistéitic, agus ba iad na téamaí is mó ná ábhair amharclannacha, aisteoirí, striapacha is radhairc tire. Chuir Masonobu (1686-1764) dathanna san áireamh is peirspictíocht, faoi thionchar na nOllannach. Tionchar ag radhairc tíre dhaite i ngreanadóireacht adhmaid Hokusai is Hiroshige (1797-1858) ar ealaíontóirí Francacha an 19ú céad. Chónasc Kiyochika (1847-1915) an modh oibre seo le modhanna iartharacha, ag cur solais is scátha san áireamh.
Ulchabhán éisc. Ulchabhán atá oiriúnaithe chun maireachtáil gar don uisce, a fhaightear san Áise (4 speiceas) is an Afraic (3 speiceas). Piocann sé éisc ón uisce lena ingne is é ag eitilt. Itheann sé cráifisceanna, froig, feithidí is mamaigh bheaga. A eitilt níos callánaí ná ulchabháin eile.
Ulchabhán scopach. Cineál ulchabháin le 59 speiceas (géineas "Otus"), an-choitianta, dúchasach don Seandomhan is ea an t-ulchabhán scopach (Béarla: "scops owl"). Áitríonn sé coillearnach nó talamh oscailte thirim, agus itheann feithidí is uaireanta éin bheaga.
Ulchabhán seabhaic. Gnáthulchabhán atá dúchasach do thuaisceart an leathsféir thuaidh is ea an t-ulchabhán seabhaic ("Surnia ulula"). Tugtar ulchabhán seabhaic tuaisceartach ar an speiceas céanna freisin. Na sciatháin gearr biorach, an t-eireaball fada. Cosúil leis an seabhac agus é ag eitilt is ag tuirlingt. Áitríonn sé foraoisí, agus itheann mamaigh is éin. Seilgeann sé le solas an lae.
Ulchabhán sneachtúil. Gnáthulchabhán atá dúchasach do thuaisceart an leathsféir thuaidh is ea an t-ulchabhán sneachtúil. An clúmh bán den chuid is mó. Áitríonn sé tundra, riasca is oileáin Artacha. Seilgeann sé i rith an lae, agus itheann mamaigh chomh mór le giorria Artach is éin chomh mór le lacha. Neadaíonn sé ar an talamh.
Ulchabhán uachasach. Ulchabhán beag atá dúchasach do Mheiriceá ó iardheisceart Cheanada síos go Tierra del Fuego is ea an t-ulchabhán uachasach ("Athene cunicularia"). Áitríonn sé réigiúin leathfhásúla, ag maireachtáil i bpoill a fhágann marmait machaire nó mamaigh eile. Itheann sé feithidí móra is veirteabraigh bheaga.
Úll custaird. Crann duillsilteach é an t-úll custaird ("Annona reticulata"). Fásann sé 6 m ar airde, agus tá sé dúchasach do Mheiriceá trópaiceach. Na duilleoga lansa-chruthach, na bláthanna le 6 pheiteal scothghlasa/buí. Na torthaí 10 cm ar leithead, croíchruthach a bheag nó a mhór, scothghlas, cuma blaosc toirtíse orthu is an iliomad síol leabaithe sa bhia milis. Saothraítear go forleathan é ar son an toraidh inite.
Charles Ulm. Eitleoir ceannródaíoch a rugadh i Melbourne na hAstráile ab ea Charles Thomas Philippe Ulm (18 Deireadh Fómhair 1898 – 3 Nollaig 1934). Le Charles Kingford Smith (1879–1935), rinne sé aistir thaiscéalaíocha eitleoireachta i 1927–1931. D'iompair sé an chéad aerphost idir an Astráil, an Nua-Shéalainn is an Nua-Ghuine i 1934. An bhliain chéanna agus é ag taiscéaladh eitiltí rialta aerphoist trasna an Aigéin Chiúin le beirt chompánach in eitleán innill chúplaigh, cailleadh é gar do Haváí.
Ulóg. Meaisín simplí, roth le clais ar feadh na himlíne gur féidir rópa a rith ann. Is féidir treo fórsa a athrú leis agus, mar shampla, ualach trom a ardú trí tharraingt anuas.
Ultrafhuaim. Eolaíocht a bhaineann le hultrafhuaim, fuaim ar mhinicíocht thar an raon inchloiste, is é sin níos mó ná 20,000 heirts (20 kHz). Is féidir le madraí ultrafhuaim suas go dtí timpeall 25 kHz a chloisteáil. Baineann an ialtóg feidhm as minicíochtaí i bhfad níos mó chun treorú san aer istoíche is a creach a aimsiú. Baineann deilfeanna feidhm as ultrafhuaim ar an modh céanna faoin bhfarraige. 
Is féidir ultrafhuaim a ghiniúint go saorga má dhéantar dromchla nó struchtúr a chrith le minicíocht ultrafhuaime. Déantar a leithéid le criostal písileictreach go hiondúil. Léiríonn criostal mar seo an iarmhairt phísileictreach, ionas go n-athchumtar é nuair a chuirtear voltas trasna air is go ngintear voltas trasna air nuair a athchumtar go meicniúil é. Má chuirtear voltas ailtéarnach ar mhinicíocht ultrafhuaime trasna air, critear an criostal ag an minicíocht sin agus gintear ultrafhuaim san aer mórthimpeall. Is féidir ultrafhuaim a bhrath le criostal písileictreach freisin. 
Is féidir léas aontreoch ultrafhuaime a chruthú, agus tá an-chuid d'fheidhmeanna na hultrafhuaime bunaithe ar an airí seo: íomháú sa mhíochaine, tomhas sreabhadh fola sa mhíochaine, tástáil neamh-mhillteach, rabhaidh buirgléara is eile. In íomháú le hultrafhuaim, tarchuirtear léas bíogtha isteach sa cholainn agus frithchaitear cuid bheag den bhíog ag gach teorainn idir fíocháin na colainne. Filleann na bíogmhacallaí go luath ó theorainneacha éadoimhne, níos déanaí de réir doimhneacht na teorann, agus déantar doimhneacht gach teorann a áireamh ón aga ama go bhfilleann an macalla. Déantar na tomhais seo ar feadh gach líne i bplána ar bith, agus uathu sin déantar íomhá den phlána scanaidh sin a thógáil. 
Is maith í an ultrafhuaim chun bogfhíocháin na colainne a íomháú, agus de bhrí nach bhfuil aon bhaol ag baint leis an modh íomháithe seo, úsáidtear é go huilíoch anois chun an féatas sa bhroinn a scrúdú, an croí is a chomhlaí, na horgáin uile sa bholg, an tíoróideach, na súile is a lán eile a iniúchadh ón taobh amuigh. Tá na modhanna chun an sreabhadh fola a thomhas le hultrafhuaim bunaithe ar iarmhairt Doppler a tharlaíonn don ultrafhuaim a imbhuaileann le teorainneacha is fíocháin inghluaiste sa cholainn. 
Sa rabhadh buirgléara, cruthaítear léas aontreoch ultrafhuaime san aer idir gineadóir is brathadóir ultrafhuaime: má théann an buirgléir isteach sa léas, ní bhraitheann an brathadóir aon ultrafhuaim, agus is comhartha é sin chun clog rabhaidh a chur ar siúl. 
Tá feidhmeanna comónta go leor ag ultrafhuaim dhian chomh maith. Is féidir ábhair phlaisteacha a chomhtháthú le chéile le hultrafhuaim dhian. Úsáidtear glantóirí ultrafhuaime chun seodra is trealaimh saotharlainne áirithe a ghlanadh. Tá gléasanna ultrafhuaime a úsáidtear chun plaic sholadach a bhaint d'fhiacla, agus córas ina ndéantar léasanna diana ultrafhuaime a fhócasú ar chlocha sa duán nó mála an domlais chun iad a bhriseadh is a bhaint ina bpúdar sa ghnáthmhodh eisfheartha.
Umbal. Saghas bláthaithe atá sainiúil do chlann na gcairéad, ina bhfásann gais na mbláthanna go léir as barr an phríomhghais, agus na gais imeallacha níos faide ná na cinn eile chun crobhaing bláthanna i gcruth scáth báistí le barr maol a dhéanamh.
Umbriel. An 3ú satailít is mó de chuid Úránais, a fionnadh i 1851. 1,170 km ar trastomhas, le tréimhse fithise 4.1 lá.
Crotharnach. Planda dreaptha ilbhliaintúil le tiúbar mór dubh is ea crotharnach ("Dioscorea communis"; tugtar unach dhubh nó uranach dhubh air freisin), gaolmhar leis an ionam. Dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise agus tuaisceart na hAfraice. Fásann na gais 4 m ar airde go féithleannach. Na duilleoga croíchruthach dúghlas snasta le féitheacha starraiceacha lúbtha, na bláthanna bídeach séliopach buíghlas, fireannaigh is baineannaigh ar phlandaí difriúla. An chaor 12 mm ar leithead, dearg.
Unach gheal. Planda ilbhliaintúil le bun mór bán cosúil le tiúbar is ea an unach gheal nó uranach gheal ("Bryonia alba"). Dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise agus tuaisceart na hAfraice. Na gais fada caol, ag dreapadh le teannóga, na duilleoga trí- nó cúigliopach bosach fiaclach. Na bláthanna glasbhán, le 5 pheiteal, na fireannaigh 12-18 mm ar leithead, na baineannaigh níos lú agus ar phlandaí difriúla. An chaor 5-8 mm ar leithead, agus athraíonn a dath ó ghlas go bán, flannbhuí, is ar deireadh, dearg.
U-oibríoch. An chéad fhístéipthaifeadán caiséid le scanadh héiliciúil, a thug comhlacht Sony isteach i 1970, don mhargadh gairmiúil taobh amuigh den chraoltóireacht ar dtús. Bhí an caiséad mór, le huair amháin athsheanma. In úsáid i dtáirgeadh físeán sa chomhthéacs tionsclaíoch. Le forbairtí i bhformáid is bandaleithead (tugtar "BVU" nó "U-fhormáid SP" ar na foirmeacha feabhsaithe), is féidir an caighdeán is gá i gcomhair craoltóireachta a bhaint amach leis.
Úpas. Crann síorghlas atá dúchasach don Mhalaeisia is ea an t-úpas ("Antiaris toxicaria"). A dhuilleoga ubhchruthach, a bhláthanna bídeach glas i gcinn sféarúla. Tálann sé laitéis lachtach a d'úsáidtí mar nimh chumasach ar rinn saighde. Cheaptaí san 18ú céad go raibh an crann nimhiúil don cheantar máguaird mar gur tháinig an nimh amach ón gcrann chun gach rud beo a mharú.
Upsalón Andraiméide. An chéad réalta, diomaite den Ghrian, arb eol go bhfuil córas ilphlainéadach aige. Cruthaíodh i 1999 go bhfuil 3 phláinéad, ar a laghad, timpeall air. Tá gach ceann acu níos mó troime ná an Domhan, suas le 5 oiread mhais Iúpatair. Tá an réalta seo níos teo mó gile ná an Ghrian, agus níos óige de 2,600 milliún bliain, meastar. 44 solasbhliain amach uainn.
Úráininít. Ocsaíd úráiniam, UO2, príomh-mhianach úráiniam. Crua an-dlúth radaighníomhach. Faightear i bhféitheacha ardteochta i gcarraigeacha doigheartha í.
Harold Clayton Urey. Ceimicí Meiriceánach a saolaíodh i Walkerton, Indiana ab ea Harold Clayton Urey (29 Aibreán 1893 – 5 Eanáir 1981). Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1934 as uisce trom is hidrigin throm (deoitéiriam, an t-iseatóp hidrigine le dhá phrótón) a ullmhú. Rinne sé saothar ar an mbuama adamhach, scaradh iseatóip úráiniam óna chéile, agus cruthú na Gealaí is na bpláinéad, obair a bhí mar bhunús le taiscéaladh eolaíochta an Ghrianchórais.
Ursain. An múnla ceartingearach ar thaobh dorais, fuinneoige nó oscailte eile, nach bhfuil colún ná piléar balla eile ann. Nuair a bhíonn sí báite sa mballa, mar a bhíonn in ailtireacht Ghotach, tugtar "spré" nó "giall" uirthi. Maidir leis an bhfráma Clasaiceach dorais nó fuinneoige a ghobann amach ón mballa, tugtar "fordoras" air sin uaireanta.
Urtacáire. Is frithghníomh ailléirgeach a bhaineann leis an gcraiceann agus a léirítear mar riastaí is cloig dhearga tochais í urtacáire nó aodh thochais. Is féidir go dtarlóidh sí de bharr teagmháil dhíreach leis an ngreannaitheoir, nó freagairt ghinearálta ailléirgeach ar ailléirgin.
USENET. Ar dtús, téarma ar líonra ríomhairí a bhí ag rith córas oibriúcháin UNIX, ag déanamh cumarsáide lena chéile. Le teacht an Idirlín, is í ciall an téarma anois ná an tsraith dhomhanda nuachtghrúpaí.
James Ussher. Scoláire is ardeaspag Ard Mhacha, a saolaíodh i mBaile Átha Cliath, duine de na fo-chéimithe tosaigh i gColáiste na Tríonóide ab ea James Ussher (1581-1656). Diagacht Chailvíneach a bhí aige, agus cáineadh é de bhrí gur cheadaigh sé iolrachas is gur chuir i gcoinne aistriú Gaeilge Bedell ar an mBíobla.
Scríobh sé go fairsing ar stair eaglasta, diagacht is luathstair na hÉireann. Ina phríomhshaothar "Annales Veteris et Novi Testamenti" (Annála an tSean-Tiomna is an Tiomna Nua, 1650-1654) shaothraigh sé córas cróineolaíochta ón mBíobla a d'áirigh dáta na Cruthaíochta mar 4004 RC, agus glacadh leis seo ar feadh cúpla céad bliain.
Tar éis a bháis chinn an Rí Searlás II go gcuirfí a stór leabhar i gColáiste na Tríonóide.
Kitagawa Utamaro. Péintéir is máistir an chló dhaite a rugadh i dTóiceo (Edo ag an am) na Seapáine ab ea Kitagawa Utamaro (Kitagawa Nebsuyoshi, 1753-1806). Rinne sé speisialtacht ar phortráidí mhná na cúirte is pictiúir bláthanna, éan is iasc. D'fhorbair sé modh oibre ukiyo-e mar bharrmhaitheas ealaíonta.
Útóipe. Stát idéalach is ea útóipe, mar a bhfuil gach rud in eagar ar mhaithe leis an gcine daonna i gcoitinne, gan rian de dhrochrudaí cosúil le bochtanas ná ainnise. Tugadh an teideal mar ainm ginearálta ar gach coincheap den saghas ag fealsaimh nó aislingigh.
Stair.
Teidil leabhair le Thomas More (1478-1516) ba ea "Utopia" (1516).
Roimhe sin bhí a leithéid de choincheap ag Platón i b"Politeia" (An Phoblacht, c 380 RC) 
Bhí an coincheap ag Naomh Agaistín (354-430) ina "De Civitate Dei contra Paganos" (Cathair Dé i gCoinne na bPágánach, c 410). 
Ina dhiaidh bhí 
Cur i gcoinne.
Rinne Aldous Huxley agus George Orwell ionsaí aorach ar an gcoincheap.
Scoil Utrecht. Grúpa péintéirí Ollannacha a chuaigh go Páras sa 17ú céad is a tháinig go mór faoi thionchar Caravaggio. Ina measc bhí Dirck van Baburen (c 1595-1624), Gerrit van Honthorst (1592-1656), is Hendrik Terbrugghen (1588-1629).
Maurice Utrillo. Péintéir torthúil a rugadh i bPáras na Fraince ab ea Maurice Utrillo (26 Nollaig 1883 – 5 Samhain 1955). Tháirg sé an iliomad cárta poist le radharc de shráideanna Pháras, sean-Montmartre go háirithe. A mháthair, Suzanne Valadon, a rinne an phortráid de ar dheis sa bhliain 1925.
Vergeltungswaffe-2. Diúracán balaistíoch treoraithe a shaothraigh arm na Gearmáine faoi stiúir Wernher von Braun (saineolaí roicéad) i 1937. Thaistil sé go han-tapa ionas nárbh fhéidir teacht roimhe le heitleán ná lámhach gunnaí. Níorbh fhéidir é a stopadh, ach bhí sé an-neamhchruinn. I 1944-1945 thit 1054 díobh ar an mBreatain Mhór.
An néaróg lúbach. Is í an néaróg lúbach, ar a dtugtar freisin an néaróg neomaghastrach, an néaróg pharaisimpiteach nó an néaróg chairdiach, an deichiú néaróg chráiniach (Laidin: "nervus vagus").
Is conair an-tábhachtach í d'uathchóras na néaróg (díleá, ráta croí, srl.) agus rialú luailchéadfach ar na larainge, agus mar sin don fhoghraíocht. Tagann sí síos an muineál, soláthraíonn matáin na larainge is na farainge, téann tríd an tóracs agus isteach sa bholg. Sa tóracs soláthraíonn sí an t-éasafagas, an traicé, na scamhóga, an croí is na fuileadáin mhóra, agus sa bholg soláthraíonn sí an goile, an stéig bheag is cuid den stéig mhór, an paincréas is an t-ae. Déanann sí raon leathan feidhmeanna rialaithe, ina measc laghdú ráta an chroí is spreagadh tál aigéid ghastraigh.
Struchtúr.
Nuair a fhágann earr na hinchine (Laidin: "medulla oblongata") an "oliva medullae oblongata" agus an sealgóg cheirbríneach íochtarach, síneann an néaróg lúbach tríd an "foramen jugulare", ansin téann sí isteach sa truaill charotid idir an t-artaire caratach inmheánach (Laidin: "arteria carotis interna") agus an fhéith chuingealach inmheánach síos go dtí an muineál, tóracs, agus abdóman, áit a cuireann sí le hin-néarógú an ionathair, ag sroicheadh an bhealaigh go léir chun na drólainne.
Vaimpír (ialtóg). Is ialtóg í an vaimpír atá dúchasach do na trópaicí sa Domhan Úr. Clárfhiacla géara bioracha aici. Gan eireaball. Eitlíonn sí go híseal os cionn na talún. Ólann sí fuil. Tuirlingíonn sí ar talamh gar d'ainmhí agus siúlann chuige. Uaireanta bearrann sí gruaig nó cleití lena fiacla, déanann gearradh éadomhain lena clárfhiacla, gan cur isteach ar an gcreach, agus ólann suas an fhuil. Tá claiseanna ar a teanga chun an fhuil a iompar isteach ina béal. Cuireann a seile cosc ar théachtadh na fola, agus féadfaidh an créacht fuil a chur ar feadh 8 n-uair nó mar sin. Ólann sí ar feadh cúpla uair, suas le 20 ml san oíche. 3 shaghas ann: an ghnáthvaimpír, an vaimpír bhánsciathánach, an vaimpír chlúmhchosach.
Creasa Van Allen. Dhá fháinne cáithníní luchtaithe mórthimpeall ar an Domhan. Meastar gur tháinig siad ón nGrian agus go gcoimeádann an domhantarraingt ann iad. Sa chrios inmheánach, timpeall 300 km os cionn dromchla an Domhain, tá na cáithníní níos fuinniúla ná sa chrios seachtrach timpeall 16,000 km in airde. Tagann siad san áireamh i dteileachumarsáid agus stiúradh satailítí.