Trelis/gawiki huggingface dataset:
Córas Suite Domhanda. Is éard atá i gceist leis an gCóras Suite Domhanda (CSD) ná córas domhanda loingseoireachta satailítbhunaithe a chuireann eolas iontaofa suímh agus ama ar fáil don úsáideoir i dtaobh gach áit ar dhroim an Domhain nó in aice leis, ar acht is go bhfuil radharc ag ceithre shatailít, nó níos mó, ar an áit atá i gceist. Is é rialtas na Stát Aontaithe a choinníonn an córas seo ag imeacht, ach tá rochtain ag gach duine air a bhfuil glacadóir Córais Shuite Dhomhanda aige. Ba í Roinn Chosanta na Stát Aontaithe a chuir an córas ar bun thiar sa bhliain 1973, agus ar dtús bhí ceithre shatailít fichead ann. 
Baintear úsáid fhorleathan as an gCóras Suite Domhanda inniu sa loingseoireacht agus sa léarscáiliú. Tugann sé an t-am cruinn duit freisin, rud atá ríthábhachtach dóibh siúd a bhfuil turgnaimh eolaíochta idir lámhaibh acu. Thairis sin, tá a leithéid de chaitheamh aimsire ann agus geothaiscíocht, agus é bunaithe ar úsáid an Chórais Shuite Dhomhanda.
Úsáid.
Ar dtús ba é Arm na Stát Aontaithe amháin a bhí ag baint leasa as an gcóras seo. Inniu, áfach, is féidir leis na sibhialtaigh féin dul i dtuilleamaí an Chórais Shuite Dhomhanda. Seo samplaí den dóigh a n-úsáideann siad an Córas:
Báicéir. Is duine a dhéanann aráin agus cístí é báicéir.
Trá. Is cladach gainmheach nó púrógach ar bhruach na farraige nó locha í an trá.
Carraig. Is ábhar mianrach crua i screamh an Domhain í an charraig. Nochtann carraig ar an dromchla nó tagtar uirthi faoin ithir.
Foraois. Is achar mór cludaithe le crainn agus casarnach é foraois. 
San Aontas Eorpach, ciallaíonn "foraois" limistéar talún lena gcuimsítear níos mó ná 0,5 heicteár ar a bhfuil crainn níos airde ná 5 mhéadar agus clúdach téastair níos mó ná 10 faoin gcéad, nó crainn atá in ann na tairseacha sin a bhaint amach "in situ" agus ní chuimsítear talamh léi atá, den chuid is mó, faoi úsáid talmhaíocha nó faoi úsáid mar thalamh uirbeach, faoi réir mhír 1a.
Caomhnú.
Ba cheart aird faoi leith a thabhairt do chaomhnú agus do chur chun cinn acmhainní géiniteacha foraoise.
Coillte. Is comhlacht stát-tionscanta é Coillte. Is é an tAire Talmhaíochta, Iascaigh agus Bia a phiocann na stiúrthóirí. 
Tá thart ar 1,000,000 acra acu faoi bhainistíocht, coillte an chuid is mó.
Stair.
Don mhílaois cuirtear tús le "Foraoiseacha Mílaoise an Phobail": chuir an rialtas crann dúchasach amháin sa talamh do gach uile theaghlach sa tír.
Bialann. Is éard atá i gceist le bialann (nó "teach itheacháin") ná áit a bhfriotháiltear bia ar chustaiméirí. Is gnách go suíonn daoine agus go n-íocann siad as béilí iontu.
Díon. Is é is díon ann ná an struchtúr a dhéanann an clúdach uachtair atá ar fhoirgneamh nó fheithicil.
Duilleog. Is orgán de chuid an planda shoithíoch í an duilleog.
Is gnách go mbíonn duilleoga réidh tanaí, go bhfásann siad os cionn talún agus go mbíonn feidhm ar leith acu i bpróiseas na fótaisintéise ach ní i gcónaí – ní bhíonn duilleoga na mbuaircíneach réidh; ní fhásann duillí gainne na bleibe os cionn talún; agus ní hé fótaisintéis príomhfheidhm cataifillí, spíonta nó cotailéadón.
Ciclipéid. Is bailiúchán eolais scríobtha í ciclipéid ina bhfuil díriú ar gach uile réimse eolais, nó réimse amháin eolais.
Stair.
Is í "Naturalis Historia" an chiclipéid is sine atá ann.
Teach solais. Is túr nó struchtúr eile le solas rabhcháin é teach solais. Tugann teach solais rabhadh do longa atá amuigh ar an bhfarraige. 
San am ársa, las daoine tinte ar aillte chun longa a threorú. Tá tithe solais á n-úsáid leis na mílte bliain. Bhí an teach solais is sine ar a dtugtar san Éigipt Ptolemy (250 RC). Scriosadh crith talún ina dhiaidh sin. Is é Teach Solais Rinn Duáin an Teach Solais Éireannach is luaithe.
Ar dtús úsáideach coinnle chun solas a dhéanamh ach sa lá atá inniu úsáidtear leictreachas. Bíonn lionsaí timpeall an fhoinse solais chun gile agus méid an solais a mhéadú. Bhí agus tá fós an-chuid lionsaí Fresnel in úsáid, roinnt a bhíonn ag rothlú chun aitheantas faoi leith a thabhairt don áit. Nuair a bhí drochaimsir nó ceo timpeall cuireadh na bonnáin cheo i bhfeidhm mar rabhadh do mhairnéalaigh. De dheasca na teicneolaíochta tá laghdú mór tar éis teacht ar méid na mbonnán cheo a chloistear anois.
Glenn Hoddle. Rugadh Glenn Hoddle ar an 27 Deireadh Fómhair, 1957 i Hayes i Londain. Imreoir agus traenálaí peile a bhí ann. D'imir sé i lár na páirce. I measc na gclubanna ar imir sé leo bhí Tottenham Hotspur F.C., AS Monaco, Swindon Town F.C. agus Chelsea F.C.. D'imir sé 53 uair le Sasana freisin agus scóráil sé 8 gcúl dóibh.
Eoin Hand. Bhí Eoin Hand ina thraenálaí ar fhoireann sacair na hÉireann idir na blianta 1980 agus 1985. Rugadh é ar 30 Márta, 1946, i mBaile Átha Cliath. D'imir sé i sraith na hÉireann le Shelbourne F.C., Shamrock Rovers, Dundalk F.C. chomh maith le Portsmouth F.C. i Shasana.
Seascann. Is éard is seascann ann ná talamh fliuch faoi fhoraois. Meastar gur criosanna trasdula iad seascainn mar tá ról ag talamh agus uisce araon i gcruthú na timpeallachta. D'fhéadfadh fionnuisce, uisce goirt nó sáile a bheith sa seascann. Feictear seascainn fionnuisce ar bhruach aibhneacha nó lochanna móra, áit a mbíonn siad ag brath go mór ar uisce báistí agus ar thuilte séasúracha chun athruithe nádúrtha i leibhéal an uisce a chaomhnú. Is in aice le haibhneacha móra ar nós an Amasóin, an Mississippi, agus an Congó a fhaightear cuid de na seascainn is mó ar domhan. Feictear seascainn sáile ar chóstaí trópaiceacha agus fothrópaiceacha.
Riasc vs. seascann.
Is cineálacha sainiúla bogaigh iad seascainn agus riasca (nó "corcacha") a fhoirmíonn i ngar do réimse uisce, in áiteanna a bhfuil ithir shaibhir sháithithe iontu. Is bogach é riasc a bhíonn faoi thuilte go leanúnach nó go minic, a bhfuil plandaí luibheacha chun cinn. Ar an lámh eile, bíonn ithir sháithithe agus/nó uisce bodhar i seascann, agus ó thaobh fásra de, is crainn, toir, agus sceacha uiscefhulangacha atá chun tosaigh.
Portach. Is éard is portach ann ná talamh bogaigh ina gcarnann go leor fásra marbh — súsán go minic — mar mhóin. Tugtar caorán, criathrach, nó móinteán ar phortach freisin. Tá sé ar cheann de na ceithre chineál bogaigh atá ann (is iad eanach, riasc, muskeg agus seascann na cinn eile). Is minic a bhíonn siad faoi chlúdach fraoigh atá fréamhaithe sa súsán agus sa móin. Feidhmíonn an t-ábhar planda lofa i bportaigh mar linn charbóin thábhachtach.
Bunús.
Cruthaítear portaigh nuair a bhíonn an t-uisce ar dhromchla na talún aigéadach agus ar bheagán cothaitheach. Go hiondúil, faightear portach ar thalamh bog fionnuisce a bhfuil ábhar planda lofa air (ar a dtugtar "móin"), agus in aeráidí tuaisceartacha níos fuaire. I gcodarsnacht le heanaigh, faigheann siad an chuid is mó dá gcuid uisce ó fhrasaíocht seachas ó screamhuisce nó ó uisce dromchla atá lán de mhianraí. 
Tréithe.
Tá dath donn sainiúil ag uisce a shreabhann as portach, dath a thagann ó thainniní móna tuaslagtha. Go ginearálta, fásann plandaí i bportach sách mall mar thoradh ar an aeráid fhionnuar, ach tá an lobhadh fiú níos moille mar gheall ar leibhéil ísle ocsaigine in ithreacha sáithithe an phortaigh. Mar sin, carnann móin thar am, agus is féidir le limistéir mhóra a bheith faoi chlúdach domhain móna, roinnt méadar ar doimhneacht.
Faightear éagsúlacht shainiúil speiceas i bportaigh, idir ainmhithe, fungais, agus plandaí, agus tá tábhacht ar leith ag baint leo ó thaobh na bithéagsúlachta de, go háirithe i gceantair áitrithe ina ndéantar feirmeoireacht.
Portaigh in Éirinn.
Ritheadh An tAcht um Fhiadhúlra (Leasú), 2023 agus an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Bithéagsúlacht, 2023 don tréimhse 2023-2030. Tá ar gach údarás áitiúil in Éirinn plean bithéagsúlachta dá gcuid féin a chur i dtoll a chéile, a nuashonrú agus a chur i ngníomh. Cuireadh acmhainn bhreise ar fáil don tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra, de réir an phlean, le dul i ngleic le daoine agus le heagraíochtaí a sháraíonn an dlí.
Óstán. Is áit ghnó a sholáthraíonn seomraí agus bia do thaistealaithe agus do thurasóirí é óstán. 
Deir 'Acht Na Siopaí (Coinníollacha Fostaíochta), 1938.'; "cialluíonn an abairt “tigh ósta” aon áitreabh atá oiriúnach ina dhéanmhas chun é d'úsáid, agus a húsáidtear bona fide, mar thigh ósta agus seomraí codlata ann do thaistealaithe agus gan iad á n-úsáid ach mar sheomraí codlata den tsórt san."
Fáinne an Lae 1898-1900. Nuachtán dátheangach í Fáinne an Lae a mhair dhá bhliain, idir 1899 agus 1900. Fiontar gnó í an nuachtán do Bhrian Ó Dubhghaill, bunaitheoir an nuachtáin. D'fhoilsigh sé an nuachtán go seachtainiúil ar a chostas féin ar feadh dhá bhliain. De thoradh easaontas idir Ó Dubhghaill agus Conradh na Gaeilge bhunaigh an Conradh a nuachtán féin, "An Claidheamh Soluis", i mí an Mhárta 1899. Theip ar nuachtán Uí Dhubhghaill i mí Lúnasa 1900 agus nascadh "Fáinne an Lae" leis an g"Claidheamh Soluis".
Cistin. Is seomra ina bhfuil bia atá ullmhaithe agus cócaráilte é cistin.
Bruachbhaile. Is ceantar cónaithe ar imeall cathrach é bruachbhaile.
Urlár. Is éard is urlár ann ná an chuid de sheomra atá faoi do chosa.
Feamainn. Glaoitear "feamainn" ar réimse leathan algaí móra. Tá trí chineál dathanna ann: glas, dearg agus donn.
Úsáid.
Úsáidimid algaí ar bhealaí éagsúla. Tá roinnt úsáideanna neamhghnácha ag baint leis an bhfeamainn, 
Bia.
Itear feamainn go háirithe san Áise Thoir.
D'itheadar feamainn in Éirinn, go formhór i rith an Ghorta Mhóir, agus mar gheall air sin bhí ceangal idir feamainn agus bochtanas i meon an phobail.
In uachtar reoite a dhéantar i monarchana, tá algaí leis chun go mbeidh sé mín. Tá saghsanna áirithe algaí i dtaos fiacla, cáis, iógart, creathán bainne agus a lán rudaí eile a úsáidimid go laethúil.
Talmhaíocht.
Úsáidtear an fheamainn mar leasachán don talamh le fada an lá anseo in Éirinn. Cuirtear faoin talamh é. "An talamh a fheamnú" a deirtear.
Anois úsáidtear an fheamainn chun leasachán eile a chruthú; is leasachán nádúrtha é.
Smideadh.
Tá comhlacht "Celtic Seaweed Baths" ag cur folcadh feamainne ar fáil.
Dún cnoic. Is dúnfort ar chnoc é dún cnoic.
Tá samplaí mórthaibhseacha in Éirinn: an Ráth Gheal, Dún Aonghasa agus Clais an Adhmaid. Is gnách gur suíomhanna cré-umha déanacha a bhaineann le cogadh iad dúnta cnoic in Éirinn ach ní dhearnadh staidéar ar a bhformhór. Rinne Condit cur síos ar Bhealach Conglais mar “Ireland's hillfort capital”.
Lios. Is éard is lios ann ná lonnaíocht chiorclach dhaingnithe a tógadh den chuid is mó le linn na Cré-Umhaoise suas go dtí timpeall na bliana 1000. Faightear iad i dTuaisceart na hEorpa, go háirithe in Éirinn, i nDeisceart na Breataine Bige, agus i gCorn na Breataine. Tá liosanna de mhéideanna difriúla ann, agus rinneadh iad as clocha nó as cré. De ghnáth, thógadh rampar ciorclach (an ráth — is é an lios an spás sa lár) chomh maith le pailís adhmaid, timpeall lios cré. Go ginearálta, bheadh foirgneamh amháin ar a laghad laistigh den lios.
De réir an bhéaloidis in Éirinn, tá ceangal idir liosanna agus na daoine maithe — uaireanta tugtar “sidh-lios” orthu, nó “fairy fort” i mBéarla.
In Éirinn.
Tá níos mó ná 40,000 suíomh in Éirinn atá aitheanta mar liosanna, agus creidtear go raibh ar a laghad 50,000 lios ar an oileán. Tá siad an-choitianta ar fud na tíre, le meándlús thart ar lios amháin laistigh de gach limistéar 2 km2. Is dócha go raibh go leor acu scriosta mar gheall ar an bhfeirmeoireacht agus ar an uirbiú. Mar sin féin, tagtar ar liosanna fiú sa lá atá inniu ann a bhuí le léarscáileanna de chuid Shuirbhéireacht Ordanáis na hÉireann, aerghrianghrafadóireacht, agus obair seandálaíochta a bhaineann le tógáil bóithre.
Liosanna suntasacha in Éirinn.
Uaireanta tugtar "lios" ar shuíomhanna ríoga na hÉireann freisin, cé nach raibh ach ról searmanais acu, de réir cosúlachta:
Crannóg. Is oileán saorga tógtha san Iarannaois nó an Mheánaois é crannóg. Faightear léargas ar an saol a bhí ag daoine i lonnaíocht tuaithe idir an naoú agus tús an aonú haois déag ó chrannóg Bhaile an Doire, Contae na hIarmhí, baile duine de mhóruaisle saibhre na hÉireann. 
Féach freisin.
Lios
Cathaoir. Is éard atá i gceist le cathaoir ná suíochán scartha do dhuine amháin le cúl agus ceithre chos. Tá stair an-fhada ag baint leis an gcathaoir.
Pancóg. Císte an-tanaí (san Eoraip) a fhriochtar ar phanna - agus a itear te de ghnáth - is ea pancóg.
Is iad plúr, uibheacha, bainne srl na comhábhair. Déantar pancóga le fuidreamh, a fhuintear ar bhranraí teo nó i bhfriochtán. Fuintear ar taobh amháin iad agus ansin smeachtar nó castar iad chun an taobh eile a fhuineadh. 
Ba nós in Éirinn pancóga a dhéanamh ar stíl thanaí an "crêpe" i gcónaí seachas an stíl thiubh Mheireacánach, atá coitianta in Éirinn anois. 
Itear pancóga mar scroid nó mar bhia ar maidin. Cuirtear bia eile orthu amhail anlann, seacláid, subh, torthaí, uachtar buailte, siúcra, cainéal agus rudaí eile nach iad.
Nósanna in Éirinn.
Tugtar Máirt na bPancóg nó Lá ba bPancóg ar Mháirt na hInide. Go traidisiúnta, itheann daoine a lán pancóg ar an lá sin. 
Lá mór bainiseacha a bhíodh i Máirt na hInide in Éirinn fadó. Caitheadh mná óga, nach raibh pósta, pancóg san aer agus go ndéanaidís iarracht breith uirthi arís sa fhriochtán gan ligean di titim ar an urlár. Dá n‑éireodh le bean é sin a dhéanamh deirtí gur cinnte go mbeadh sí pósta roimh dheireadh na bliana.
Naisc sheachtracha.
Cén chaoi le pancóga blasta tanaí órdhonn a dhéanamh ? Seo agaibh an t-oideas le haghaidh pancóga atá ag POTA an caifé iomráiteach i nGaeltacht Chonamara.
Ospidéal. Is foras a sholáthraíonn cóir leighis agus cúram altranais do dhaoine atá tinn, gortaithe nó faoi mhíchumas é ospidéal ("otharlann" uaireanta).
Staighre. Is sraith céimeanna idir dhá urlár nó idir dhá ard éagsúla é staighre.
Tarracóir. Is mótarfheithicil chumhachtach mhór é tarracóir, a úsáidtear ar feirmeacha .
2010. Bliain choitianta ab ea an bhliain 2010. (MMX)
His Master's Voice (úrscéal). Is úrscéal ficsean eolaíochta le Stanislaw Lem é His Master's Voice ().
Ridire. I rith na Meánaoise thugtaí ridire, nó cniocht, ar dhuine den aicme mhíleata tar éis dó seirbhís a dhéanamh mar phéitse agus mar scuibhéir.
Saighead. Séard atá i gceist le saighead ná bata a bhfuil ceann rinneach géar air. Téann stair na saighead siar roimh thús na staire scríofa. Tá siad le fáil ar fud an domhain.
Pictiúrlann. Is amharclann ina bhfuil scannáin á dtaispeáint í an phictiúrlann. 
Stair.
Ar an 2 Aibreán 1902, osclaíodh an Electric Theatre, an chéad phictiúrlann sna Stáit Aontaithe, i Los Angeles, California.
Seiris. Is fíon treisithe as an Spáinn í seiris.
Monarcha. Is foirgneamh tionsclaíoch ina ndéantar nó a chóimeáiltear earraí le meaisíní í monarcha.
Naomh Bríd. Is naomh í Bríd (c. 451 – c. 1 Feabhra 525). Rugadh i gContae Lú í agus fuair sí bás i gCill Dara. 
Bandia.
Ba bhandia ag na Ceiltigh í Bríd (Sean-Ghaeilge: Brigit). Breathnaíodh ar an mbandia Bríd mar mháthair ar gach rud agus bhí baint aici leis an talamh, leis an aer, le tine agus le huisce. Bhí torthúlacht ag baint léi freisin. 
Naomh.
Is í Bríd éarlamh baineann na hÉireann. Tugtar "Bríd Naofa" agus "Banríon na nGael" uirthi i measc Críostaithe na hÉireann ach is sine Bríd ná an Chríostaíocht féin. 
Tá traidisiún ann go raibh Bríd oirnithe mar easpag de thaisme naofa agus d’éirigh colún ar lasrach óna cinn nuair a bhí sí oirnithe.  Is clúiteach í as ucht a dea-chroí freisin. Tá toibreacha Bhríde ar fud na tíre. 
Féilire.
Ceaptar gur ar an 1 Feabhra a fuair Naomh Bríd bás agus mar sin déantar ceiliúradh uirthi ar an lá seo. Is é an 1 Feabhra tús an earraigh san fhéilire Éireannach chomh maith.
Rannta.
Tá rannta agus paidreacha ann go bhfuil bainteach le Naomh Bríd.
Ó lá le Bríde amach
bíonn na héin ag déanamh nead,
bíonn na caoire ag breith na n-uan,
is an lá ag dul i bhfad.
J. D. Salinger. Scríbhneoir Meiriceánach ba ea Jerome David "J. D." Salinger (mar /ˈsælɪndʒər/ a fhuaimnítear an t-ainm; 1 Eanáir 1919 - 27 Eanáir 2010). 
Saol.
Tógadh i Nua-Eabhrac é. Cúlra Giúdach a bhí aige. Ba de shliocht Polannach é ar thaobh a athar agus Albanach Éireannach ar thaobh a mháthar. (D'iompaigh sí seo ina Giúdach, rud nach raibh a fhios ag Salinger óg go raibh a bar mitzvah aige.)
Fuair Salinger bás in Cornish, New Hampshire de chúiseanna nádúrtha.
Leabhair.
Is de bharr a úrscéil "The Catcher in the Rye", a foilsíodh sa bhliain 1951, chomh maith lena phearsantacht mhíshóisialta, is mó a bhfuil cáil air. 
Níl saothar bunaidh foilsithe aige ón mbliain 1965 i leith, agus ní dheachaigh sé faoi agallamh ón mbliain 1980. Deir cairde agus cuairteoirí, áfach, go raibh sé mar nós aige scríobh gach lá nach mór agus go bhfuil cúig shaothar déag críochnaithe aige i dtaisceán ina theach.
Siopa. Is foirgneamh é siopa ina ndíoltar earraí nó seirbhísí.
Margadh. Is áit ina bhfuil bia, beostoc agus tráchtearraí eile ar díol é margadh.
Liathróid. Is sféar soladach nó cuasach í liathróid nó caid a chaitear, a chiceáiltear agus a bhuailtear i spóirt éagsúla.
Meicneoir. Is ceardaí a bhaineann feidhm as uirlisí chun meaisíní a dheisiú é meicneoir.
Craobh. Tugtar craobh ar ghéag a fhásann amach as tamhan no stoc crainn.
Péintéir. Is éard is péintéir ann ná duine a chruthaíonn íomhánna, agus na ndaoine eile a phéinteálann foirgnimh, tithe, balla, agus araile.
Obair thagartha.
1. Tomás de Bhaldraithe, English-Irish Dictionary, Oifig an tSoláthair, Baile Átha Cliath, 1959.
Cúipéir. Is éard atá i gceist le cúipéir ná duine a dhéanann nó a dheisíonn bairillí. 
Sloinne.
Tagann an sloinne Cúipéir/Ó Cúipéir ón gceird seo. Aistrítear mar "Cooper" é as Béarla, "Bødker" as Danmhairgis, "Faßbinder" nó "Keiper" as Gearmáinis agus "Bednarz", "Bednarski" nó "Bednarczyk" as Polainnis. Is sampla é Colm Cúipéir.
Airí Bhuí. Baile fearainn é Airí Bhuí ("Arywee" as Béarla) i bparóiste Fheadamair, i gContae Luimnigh, in Éirinn.
Tá 144 acra sa cheantar. Tá sé suite naoi míle ó Cathair Luimnigh.
Clochaois. Is ré leathan réamhstairiúil í an Chlochaois, ina raibh daoine ag brath ar chloch chun uirlisí agus airm a dhéanamh. Mar shampla, bhíodh feidhm á bhaint as breochloch agus seirt le haghaidh uirlisí agus airm, agus basalt agus gaineamhchloch chun brónna a dhéanamh le haghaidh cócaireachta. Chomh maith leis na hábhair seo, bhí adhmad, cnámh, sliogán, beann agus rudaí eile in úsáid. Sa chuid is déanaí den aois, thosaigh daoine ag déanamh criadóireachta as cré nó dríodair eile.
Tosaíonn an Chlochaois idir 2.7 agus 2.58 milliún bliain ó shin nuair a bhaineadh feidhm as uirlisí cloiche don chéad uair i nGona na hAetóipe. Críochnaíonn an aois le forbairt na talmhaíochta, ceansú ainmhithe áirithe agus bruithniú mhian chopair chun miotal a chruthú.
Croineolaíocht.
Roinneann na staraithe an aois seo ina trí ré, rud a bhí molta don chéad uair ag John Lubbock ina leabhar "Pre-historic Times" (1865).
An tSean-Chlochaois (Pailéiliteach).
Tagann an focal Pailéiliteach ón nGréigis παλαιός, palaios, "sean"; agus λίθος, lithos, "cloch", is é sin "seanaois na cloiche". Ré réamhstairiúil atá inti ina bhfeictear forbairt in uirlisí cloiche. Cuimsíonn sé an chuid is mó de stair an chine dhaonna ar Domhan (99%), ag tosú timpeall 2.5 nó 2.6 milliún bliain ó shin leis na céad uirlisí cloiche in úsáid ag homainidí ar nós Homo habilis, suas go dtí tosú na talmhaíochta timpeall na bliana 10,000 RC.
Roinntear níos faide í mar seo:
An Meán-Chlochaois (Méisiliteach).
Thosaigh an Meán-Chlochaois 10,000 bliain ó shin ag deireadh na hoighearaoise is déanaí, agus mhair sé go dtí 6,000 bliain ó shin. Bhí an timpeallacht ag athrú le ardú le feiceáil i leibhéil na mara agus bhí gá teacht ar fhoinsí bhia nua. Chun dul i ngleic leis na hathruithe seo, thosaigh daoine ag baint feidhm as micrilití, is é sin uirlisí cloiche a bhí ní ba bhige agus sofaisticiúla.
Eaglais (foirgneamh). Is foirgneamh úsáidte den adhradh Críostaí poiblí í eaglais.
Séipéal. Is foirgneamh beag den adhradh Críostaí, de gnháth ceann ceangailte le foras nó teach príobháideach é séipéal.
Gruagaire. Is duine a ghearrann gruaig daoine é gruagaire.
Gruaig. Fásann ribí gruaige as craicinn na mamach.
Iora. Is ainmhí beag é an t-iora. Mamach atá ann. Is creimire feoiliteach é.
Olliora Malaech. Is ainmhí é an t-olliora Malaech ("Ratufa bicolor"). Mamach atá ann. Is creimire feoiliteach é.
Bubalus. Géineas de chuid na bovines is ea "Bubalus" (Gaeilge:"Buabhall") a mhol Charles Hamilton Smith sa bhliain 1827.
Bhí plé conspóideach faoi Chód Idirnáisiúnta na hAinmníochta Zó-eolaíochta agus aicmiú ainmhithe chlóis mar speiceas, fospeiceas, rásaí nó pórtha le blianta fada, ach ní raibh aon leanúnachas le brath i ndíospóireachtaí na n-údar. Measann measúnóirí na hEagraíochta Bia agus Talmhaíochta gur pórtha iad na buabhaill uisce go léir. 
Saintréithe.
Chuir Smith síos ar "Bubalus" go raibh sé íseal i gcomhréir leis a thoirt le géaga an-soladacha, preiceall bheag agus eireaball caol fada; tá an ceann mór le ceann tosaigh caol láidir dronnach, súile móra agus cluasa tonnadóracha; tá adharca suite cothrom nó ag lúbadh go cliathánach le treo áirithe sa chúl; tá ceithre ceithre mhamaí ag an úth baineann.
Species.
Is éard atá sa ghéineas seo ná na speicis bheo seo a leanas:
Oigheann. Is roinn iniata ina chócaráiltear nó ina théitear bia é oigheann.
Sunday Independent. Is nuachtán mórbhileoige Éireannach Domhnaigh é an Sunday Independent. Is é Aengus Fanning eagarthóir an nuachtáin. Díoltar níos mó cóipeanna den Sunday Independent ná de aon nuachtán Domhnaigh eile in Éirinn. Léann 28.4% de lucht léitheora an Domhnaigh an Sunday Independent de réir na figiúirí is déanaí (JNRS 2008/9). Is leis an bhfear gnó Anthony O'Reilly an nuachtán anois agus is cuid de chomhlacht domhanda é le nuachtáin i dtíortha eile ("The Independent" san Ríocht Aontaithe, mar shampla).
Folcadán. Is soitheach mór atá líonta le huisce leis an gcorp a nigh é folcadán. Is as aicrileach nó snáthínghloine atá an chuid is mó de fholcadáin nua-aimseartha déanta, ach is féidir teacht ar chinn a bhfuil cruan thar chruach nó thar iarann teilgthe iontu, nó uaireanta adhmaid críochnaithe uiscedhíonach. Is iondúil go mbíonn folcadán curtha i seomra leithrise leis féin nó i gcomhar le cithfholcadh.
Dan Keating. Ba phoblachtach agus go mór ar son Shinn Féin Poblachtach é Dan Keating (Gaeilge: "Dónall Céitinn") (2 Eanáir, 1902 – 2 Deireadh Fómhair, 2007). 
Nuair a d'éag sé, ba é an fear ba shine in Éirinn é (105 bliain d'aois) agus an duine deiridh a bhí ar an saol a ghlac páirt i gCogadh na Saoirse.
William Joyce. Ba é "Lord Haw-Haw" an leasainm a bhí ar William Joyce (24 Aibreán, 1906 – 3 Eanáir, 1946). Ba pholaiteoir faisisteach agus craoltóir bolscaireachta de chuid na Naitsíoch é, bolscaireacht a craoladh sa Ríocht Aontaithe i rith an Dara Cogadh Domhanda. 
Rugadh Joyce i Nua-Eabhrac ach d'fhreastail sé ar Choláiste Iognáid i nGaillimh. Dúradh faoi William Joyce, dílseoir óg i gcathair na Gaillimhe go raibh Gaeilge líofa aige. 
Chuir rialtas na Breataine chun báis é de bharr tréasa mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí bolscaireachta i rith an chogaidh. 
Tá sé curtha inniu i gCo na Gaillimhe. 
Tá cuntas faoi Joyce ag David O’Donoghue in "Hitler’s Irish voices; the story of German radio’s wartime Irish service ("1998).
Sconna. Is feiste a rialaíonn sreabh leachta nó gáis as píopa nó árthach é an sconna.
Rothadóir. Is duine a dhéanann nó dheisíonn rothaí adhmaid é rothadóir.