Trelis/gawiki huggingface dataset:
Ceartas aeráide. Is éard atá i gceist le ceartas aeráide (nó cóir aeráide) ná gurb iad na tíortha is saibhre ar domhan, na truaillitheoirí is mó fadó - agus fós inniu de ghnáth - a íocann a gcion féin den ualach chun an t-athrú aeráide a mhaolú agus an timpeallacht a chosaint. Ar an taobh eile, is éard atá i gceist le héagóir aeráide ná gurb iad na fir, na mná agus na páistí is leochailí ar domhan na daoine is mó atá thíos le hathrú aeráide. Mar shampla, cé nach bhfuil an Afraic freagrach ach as beagnach 4% d’astaíochtaí an domhain, is í is mó atá thíos le míbhuntáistí an athraithe aeráide de réir na saineolaithe.
Roinnt na gcostas.
Baineann bunchúiseanna athrú aeráide go dlúth le stíl mhaireachtála an ró-thomhaltais na dtíortha saibhre. Is iad na daoine bochta leochailleacha a bhfuil a gcearta maidir le bia, fothain, uisce agus beatha i mbaol cheana féin, is mó a fhulaingíonn toisc na héagóra seo.
Tagraíonn cóir aeráide don doicheall a bhíonn ar rialtais na dtíortha tionsclaithe, Éire san áireamh, gníomhartha móra a thógaint chun an ró-thomhaltas a mhaolú.
Braitheann na daoine i nDeisceart an Domhain iarmhairtí athrú aeráide i bhfad níos mó ná mar a bhraithimidne in Éirinn iad. Mar shampla, bhí aon trian  den Phacastáin buailte ag na tuilte sa bhliain 2022, agus cúnamh airgid idirnáisiúnta in easnamh.
Cóir aeráide in Éirinn?
Tá Éire ar an dara tír is measa san Eoraip maidir le méid na n-astaíochtaí carbóin in aghaidh an duine.
Ghlac Rialtas na hÉireann sa bhliain 2021 leis an bprionsabal an "truaillitheoir a íocann"; gheall Clár an Rialtais "sin á dhéanamh againn, díreoimid aon arduithe cánach ar na cánacha sin a ghearrann cáin ar seachtrachtaí diúltacha, ar nós cáin charbóin, cáin ar shiúcra agus cáin ar phlaisteach".
Ciste idirnáisiúnta.
Le linn COP 27 in Sharm El Sheikh san Éigipt sa bhliain 2022, bunaíodh ciste idirnáisiúnta le teacht i gcabhair ar phobail leochaileacha ar fud an domhain a bhfuil an t-athrú aeráide ag dul i gcion go mór orthu. Don chéad uair, ghlac na tíortha saibhre leis an bprionsabal an 'údar an truaillithe a íocann". 
Chuir Éire €10 milliún sa chiste, méid beag bídeach.
Portráid. Is éard is portráid ann ná léiriú ealaíonta de dhuine ina bhfuil príomhchúram ar an aghaidh.
An Cogadh Rúis-Turcach (1806-1812). Bhí An Cogadh Rúis-Turcach (1806 – 1812) idir Impireacht na Rúise agus an Impireacht Ottomanach ar cheann de na Cogaí Rúis-Turcach. Bhí an Rúis i réim, ach bhí an dá thaobh ag iarraidh síocháin mar bhí faitíos orthu go n-aistreoidh Napoléon soir. [1]
Cúlra.
Bhris an cogadh amach in aghaidh chúlra na gCogaí Napoléon. Sa bhliain 1806, chuir Sultan Selim III, spreagtha ag bua na Rúise ag Austerlitz agus comhairle ó Impireacht na Fraince, Constantine Ypsilantis a bhí ar son na Rúise mar Hospodar (Gaeilge: "Tiarna") Phrionsacht Wallachia agus Alexander Mourousis mar Hospodar na Moldóive, an dá stát vasáilleach Otamánach, as oifig. Ag an am céanna, ghabh Impireacht na Fraince seilbh ar an Dalmáit agus bhagair sí briseadh isteach i bprionsacht na Danóibe ag am ar bith. D'fhonn teorainn na Rúise a chosaint ar ionsaí féideartha ón bhFrainc, chuaigh meithle de 40,000 Rúiseach ar aghaidh go dtí an Mholdóiv agus Wallachia. D'fhreagair an Sultan trí srianadh rochtanana ar an Dardainéil a chur i bhfeidhm ar longa na Rúise agus d'fhógair sé cogadh ar an Rúis.
Ritchie Torres. Is polaiteoir Meiriceánach as Nua Eabhrac é Ritchie John Torres (rugadh 12 Márta, 1988). Ball den Pháirtí Daonlathach, is é Torres ionadaí SAM don 15ú ceantar comhdhála i Nua Eabhrac. Clúdaíonn an ceantar an chuid is mó den Bronx Theas. Tá sé ar cheann de na ceantair is lú de réir ceantair sa tír, a chlúdaíonn ach cúpla míle cearnach. Déanann Torres ionadaíocht don cheantar Comhdhála is boichte i Stát Nua-Eabhrac.
Seachtracht. Is éard is seachtracht ann ná costas nó buntáiste a bhaineann le gníomhaíocht eacnamaíoch nach bhfuil corpraithe sa phróiseas cinnteoireachta den tosca eacnamaíoch a dhéanann an gníomh. Mar sin, bheadh gá le hidirghabháil chun iompraíochtaí a chur chun cinn a mbíonn seachtrachtaí dearfacha mar thoradh orthu agus chun seachtrachtaí diúltacha a dhíspreagadh.
Samplaː seachtracht dhiúltach.
Is seachtracht dhiúltach é an truailliú arna ghiniúint ag fuinneamh neamh-inathnuaite. Go minic, níl aon bhealach ag tríú páirtithe chun an truailliú sin a stopadh nó a laghdú tríd an margadh toisc nach ann do “mhargadh le haghaidh truailliú” ina bhféadfadh na tríú páirtithe sin an mhonarcha a íoc chun laghdú a dhéanamh ar a cuid truaillithe.
Samplaː seachtracht dhearfach.
Má nascann tomhaltóir le líonra cuirfear lena leasa, ach má nascann sé/sí, méadaíonn an líonra agus bíonn níos mó nasctha, a ardaíonn leas na n-úsáideoirí deiridh ar an líonra céanna (seachtrachtaí líonra dearfacha).
Réiteach na faidhbeː cáin nó rialacháin.
B'fhéidir gur íocann 'údar an truaillithe" na damáistí. Mar shampla, ghlac Rialtas na hÉireann sa bhliain 2021 leis an bprionsabal an "truaillitheoir a íocann"; gheall Clár an Rialtais "sin á dhéanamh againn, díreoimid aon arduithe cánach ar na cánacha sin a ghearrann cáin ar seachtrachtaí diúltacha, ar nós cáin charbóin, cáin ar shiúcra agus cáin ar phlaisteach".
Na focail is coitianta sa Ghaeilge. Is éard atá i gceist leis na focail is coitianta sa Ghaeilge ná na focail is mó a deirtear nó a scríobhtar sa Ghaeilge.
Is féidir cuardach a dhéanamh ar cé chomh coitianta is atá focal sa Ghaeilge ar an suíomh http://www.potafocal.com/gt/
Tá inneachar an bhosca ‘Staitisticí’ ann bunaithe ar Liosta Minicíochta Focal Gaeilge atá faoi cheadúnas Open Database License. Tá sé le fáil anseo https://github.com/michmech/irish-word-frequency
Sampla.
Is é "am" an 66ú focal is minice úsáid sa Ghaeilge. Tagann sé chun cinn uair amháin i ngach 794 focal. 
Corpas na Gaeilge Comhaimseartha.
Tá 33.5 milliún focal i gCorpas na Gaeilge Comhaimseartha faoi láthair.
Is iad na focail is airde minicíochta sa chorpas ná na feidhmfhocail, faoi mar a bheifí ag súil leis. Is éard is feidhmfhocal ann ná focal atá ar bheagán brí nuair a léitear ina aonar é, nó atá débhríoch gan aon chomhthéacs, nó a úsáidtear le tuiseal focal a athrú, mar shampla. Tugtar na brífhocail ar na focail eile; is iad sin na briathra, ainmfhocail, aidiachtaí, agus dobhriathra. Is iad na deich bhfocal is airde minicíochta sa chorpas: an, a, ar, agus, na, go, i, ag, le, is. 
Is iad seo an 10 dtéacschomhartha is airde minicíochta don dá roinn chainte úd, briathra agus ainmfhocail:
Féach an spléachadh seo de na téacscomharthaí is airde minicíochta a bhí rangaithe mar ainmfhocail san Oxford English Corpus (OEC) agus sa Corpus of Contemporary American English (COCA).
Focal Rangú de réir minicíochta in OEC Rangú de réir minicíochta in COCA
One 35 51
Time 55 52
People 61 62
Year 63 54
Back 81 108
Two 84 80
Way 90 84
Day 98 90
Gnéasorgán. Is éard is gnéasorgán (nó orgán atáirgthe) ann ná aon chuid d'ainmhí nó de phlanda a bhaineann le hatáirgeadh gnéasach. Comhdhéanann na horgáin atáirgthe le chéile an córas atáirgthe. In ainmhithe, tugtar na "príomh ghnéasorgáin ar na magairlí sa bhfireannach, agus ar an ubhagán sa bhaineannach.  Tugtar gnéasorgáin" thánaisteacha ar gach ceann eile, roinnte idir na gnéasorgáin sheachtracha - na baill ghiniúna nó na baill ghiniúna sheachtracha, atá le feiceáil ag breith sa dá inscne - agus na gnéasorgáin inmheánacha.
Úiréadra. Is feadán é an úiréadra (ón nGréigis οὐρήθρα – "ourḗthrā") a nascann an lamhnán fuail le fís (oirifís) sheachtrach an úiréadra, chun fual a bhaint as corp na mban agus na bhfear araon. I mná daonna agus príomhaigh eile, nascann an úiréadra le fís an úiréadra os cionn na faighne, ach sna marsúipiaigh, folmhaíonn úiréadra na mná isteach sa chuas úraiginitiúil.
Ní úsáideann baineannaigh a n-úiréadra ach amháin le haghaidh do mhún a dhéanamh, ach úsáideann fireannaigh a n-úiréadra le haghaidh mhún a dhéanamh agus seadta araon. Is matán stríocach é an t-iatóir úiréadrach seachtrach a cheadaíonn rialú deonach ar mhún a dhéanamh. Faigheann an t- iatóir inmheánach, déanta ag na meatáin mhín neamhdheonacha a líneálann muineál an lamhnáin agus an úiréadra, faigheann sé a soláthar néaróige trí rannán comhbhraiteach uathchóras na néaróg▼. Tá an cuas inmheánach i láthair i bhfireannaigh agus baineannaigh. 
Struchtúr.
Is feadán snáithíneach agus matáin é an t-úiréadra a nascann an lamhnán fuail le fís (oirifís) sheachtrach an úiréadra. Tá difríocht idir a fhad idir na gnéasanna, toisc go dtéann sé tríd an bpéineas i bhfireannaigh.
Fireann.
Sa duine fireann, tá an t-úiréadra ar an mheán 18 go 20 ceintiméadar ar fad agus osclaíonn sé ag deireadh fhís sheachtrach an úiréadra.
Tá an t-úiréadra roinnte ina cheithre chuid i bhfear, ainmnithe i ndiaidh an tsuímh:
Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022. Ar 9 Nollaig 2022, tháinig scannal caimiléireachta agus éilliú polaitiúil i bParlaimint na hEorpa chun solais; ghabh na póilíní sa Bheilg agu san Iodáil roinnt daoine, ina measc an feisire Gréagach Eva Kaili agus a buachaill (Francesco Giorgi), agus an iar-fheisire Iodálach, Antonio Panzeri, agus líomhaintí faoi éillitheacht i bParlaimint na hEorpa á bhfiosrú acu.
Tugadh 'Qatargate' ar an scannal ar dtús. Ach rinne tíortha eile, is cosúil, iarrachtaí ar fheisirí a éilliú, seachas an Chatar. Bhain an scéal ar dtús le tuairiscí gur thug Stát Chatar breabanna do dhaoine áirithe - idir airgead agus bhronntanais - le súil go ndéanfadh na daoine sin stocaireacht ar son Chatar i bhforais an Aontais Eorpaigh.
Cás Kaili.
Thug Eva Kaili cuairt ar Chatar go gairid sular cuireadh tús le Corn Sacair an Domhain sa tír sin i mí na Samhna 2022. Fad is a bhí sí ann, mhol sí údaráis na tíre faoina raibh déanta acu ar son cearta oibrithe. Tháinig an moladh céanna uaithi go minic agus í ag labhairt i bParlaimint na hEorpa.
D'admhaigh buachaill Kaili, Francesco Giorgi. go bhfuair sé slám mór airgid ó Panzeri Agus bhí lear mór airgid ag athair Kaili san ostán Sofitel sa Bhruiséil nuair a gabhadh é, rud a tharraing amhras air. Ach bhí sé ráite ag dlíodóir Eva Kaili nach bhfuil agus nach raibh aon bhaint ag a chliant le caimiléireacht.
Freagairt.
Mhéadaigh ar an imní go raibh an t-éilliú i réim fud fad an chórais.
Vótáil formhór mór na bhfeisirí i bParlaimint na hEorpa ar son rúin an feisire Kaili a chur as a post mar leasuachtarán na parlaiminte i bhfianaise líomhaintí faoi chaimiléireacht a bheith curtha ina leith. (625 feisire a vótáil ar son an rúin, vótáil duine ina aghaidh agus staon beirt eile).
Gheall uachtarán Pharlaimint na hEorpa Roberta Metsola fiosrúchán inmheánach ina thaobh a bhunú. Mhaígh sí gur chreid sí go raibh uisce faoi thalamh á dhéanamh agus go rabhthas ag iarraidh an bonn a bhaint den Aontas Eorpach.
Tá sé tugtha le fios ag bean an phobail (Ombudsman) an Aontais Eorpaigh Emily O'Reilly go léiríonn na líomhaintí faoi éillitheacht gur mithid córas eitice an Aontais a leasú ó bhonn.
Cúlra.
Rinne uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, Ursula Von der Leyen, moladh in 2019 eagraíocht neamhspleách eitice a bhunú san Aontas Eorpach. Ach bhí fíorbheagán déanta ina thaobh ó shin.
Cochlearius cochlearius. Is ball aitíopúil d'fhine na gcorr í an chorr Cochlearius cochlearius. Is í an t-aon bhall í den ghéineas Cochlearius agus bhíodh sí curtha i bhfine mhonathíopach, na "Cochleariidae". Cónaíonn sí i gcorcacha mangróibh ó Mheicsiceo ó dheas go Peiriú agus an Bhrasaíl. Is éan oíche é, agus póraíonn sí go leathchoilíneach i gcrainn mhangróbh, ag breith dhá nó ceithre ubh gorm-bhána i nead craobhóige.
Tigrisoma. Géineas de chorra san fhine Ardeidae is ea Tigrisoma .
Ba é an nádúraí Sasanach William Swainson a d'aithin an ghéineas sa bhliain 1827, agus an chorr "Tigrisoma lineatum" mar speiceas tíopa. Comhcheanglaíonn an t-ainm ghéineas na focail "tigris" ón Sean-Ghréigis, rud a chiallaíonn "tíogair" agus "soma", rud a chiallaíonn "corp". 
Speiceas.
Cuirtear trí speiceas sa ghéineas: 
Álainn san eitilt, marcanna iontacha ar na cleití. Nead atá cosúil go príomha le carn craobhóga caite sa mhullach ar a chéile le hoscailtí mór go leor chun ligean do uibheacha titim tríd. Glaonna le fuaimeann cosúil le bó bhreoite. Codarsnacht i maorgacht agus garbhadas .
Nuirdeach. Is millíní plaisteacha réamhtháirgthe bídeacha (níos lú ná 5mm) iad nuirdigh a úsáidtear go huilíoch i dtionscal na bplaisteach chun táirgí plaisteacha a mhonarú. Déantar na micreaplaistigh seo go príomha as poileitiléin, polapróipiléine, polaistiréin, clóiríd polaivinile, agus plaistigh eile nó roisíní sintéiseacha. Is iad na nuirdigh an bloc tógála, trí easbhrúite plaisteach nó múnlú insteallta, le haghaidh earraí don saol laethúil lena n-áirítear buidéil phlaisteacha uisce, coimeádáin agus málaí.
Tionchar ar an gcomhshaol.
Is féidir na plaistigh seo a fheiceáil ag teacht i dtír suas ar chladaigh aibhneacha, tránna agus lochanna ar fud an domhain. Ba thart ar na 1970idí an dáta is luaithe a taifeadadh nuirdigh ar thránna. Mar sin féin, thosaigh táirgeadh plaisteach i 1940, mar sin is dócha go bhfuil nuirdigh ag dul isteach san fharraige ó shin. Aimsíonn na millíní a mbealach isteach san aigéan ar go leor bealaí, lena n-áirítear doirteadh de thaisme san iompar, agus bogann siad go tapa mar go bhfuil siad beag go leor chun a bheith séidte ag an ngaoth agus ag snámh ar uisce freisin. De réir mar a fhanann na nuirdigh amuigh sa timpeallacht, leanann siad ag briseadh síos agus ag éirí níos lú fós ná mar a taifeadadh roimhe seo.
Éiceachórais.
Is féidir le nuirdigh cur isteach ar go leor éiceachórais, mar go bhféadfadh roinnt éan agus iasc na píosaí plaisteacha seo a ithe, ag ceapadh gur bia a bhí, agus go dtiocfaidh ocras orthu mar gheall ar an méid a d'ith siad. Is féidir le nuirdigh tocsainí agus ceimiceáin díobhálacha eile a ionsú, ar a dtugtar truailleáin orgánacha mharthanacha (TOManna), ar féidir le héisc iad a ithe, ar féidir leo iad a nimhiú nó ina dhiaidh sin dul isteach sa slabhra bia daonna Is féidir le bithscannáin fás freisin ar na nuirdigh, a chothaíonn pataiginí a dhéanann dochar do dhaoineIs .
Scannal Elonjet agus Twitter, 2022. Ar 15 Nollaig 2022, chuir Elon Musk an cuntas @ElonJet ar Twitter ar fionraí; cuireadh cuntaisí roinnt iriseoirí aitheanta ar fionraí chomh maith — tar éis dóibh scríobh faoi Musk. Tharraing na gníomhartha seo conspóid timpeall an domhain, an scannal Elonjet ar Twitter. Dúirt Musk, nuair a cheannaigh sé Twitter, go raibh sé go huile is go hiomlán ar son saoirse cainte. Ach nuair a cuireadh na cuntaisí ar fionraí, bhí imní ann go raibh Musk ag iarraidh saoirse cainte a chosc.
@ElonJet.
Cuireann an cuntas @elonjet faisnéis faoi chúrsaí eitleáin phríobháidigh ar na meáin shóisialta (Facebook, Instagram, Telegram, Truth Social, Mastodon ... agus Twitter, go dtí 15 Nollaig 2022). Faisnéis é seo a fhoilsíonn an Federal Aviation Authority faoi chúrsa gach eitleán príobháideach. D'oscail Jack Sweeney (a rugadh sa bhliain 2002) an cuntas seo agus go leor cuntaisí eile (faisnéis faoi fhir gnó timpeall an domhain agus faoi chúrsaí na n-eitleán príobháideach).
Chuir Musk i leith an chuntais Elonjet go ndearnadh ionsaí ar charr a mhic (sic, a charr agus ní eitleán) de bharr an eolais seo a bheith foilsithe.
Cinsireacht.
Cuireadh cuntais roinnt iriseoirí aitheanta ar fionraí ar an lá céanna, cé nach léir gur fhoilsigh siadsan an fhaisnéis seo (faoi chúrsaí eitleáin). Bhí Musk ag déanamh cinsireacht ar thuairimí nár thaitin leis, is cosúil. Cuireadh an cuntas @joinmastodon (Mastodon agus iomaitheoir Twitter) ar fionraí chomh maith.
I measc lucht na meán a cuireadh ar fionraí:
Spreag na gníomhartha de chuid Musk raic cheart i measc an phobail timpeall an domhain. I ndiaidh dhá lá, b'éigean na fionraíochtaí a chur ar cheal de bharr na raice seo. Dáiríre píre, reáchtáil Musk pobalbhreith nó 'reifreann' chun an cheist 'a réiteach'.
Freagairt.
Deir an tAontas Eorpach go bhféadfaí smachtbhannaí a chur air faoi reachtaíocht nua faoi na meáin, agus gur díol imní é an fionraí seo. Ar Twitter féin a chuir an coimisinéir Very Jourova é seo in iúl, á rá gur chuir sé imní uirthi go raibh iriseoirí ar fionraí 'go dírialta' agus gur sárú é seo ar shaoirse na meán agus ar chearta bunúsacha.
Michael Patrick MacDonald. Is scríbhneoir, eagraí pobail agus acadóir Meiriceánach é Michael Patrick MacDonald, a rugadh i mBoston, Massachusetts ar 9 Márta 1966. Tá dhá leabhar dírbheathaisnéiseacha scríofa aige faoina luathshaol in Southie, comharsanacht i mBostún. Tá sé gníomhúil i gcoinne foréigin, coirpeachta agus ciníochais.
Tá cónaí ar MacDonald i mBrooklyn faoi láthair.
Jim Fahy. Iriseoir agus iar-Eagarthóir RTÉ san Iarthar ba ea Jim Fahy (21 Samhain 1946 – 14 Eanáir 2022). Chaith Jim Fahy cuid mhaith dá shaol oibre ag saothrú don chraoltóir náisiúnta idir theilifís agus raidió. Bhíodh a ghlór le cloisteáil go minic agus scéalta móra nuachta á gcraoladh ó iarthar na tíre.
Beatha.
B'as ceantar Bhaile Locha Riach do Jim Fahy ó dhúchas, ach bhí cónaí air i gceantar Thuama nuair a chuaigh sé ar scor.
Tar éis tús a chur lena ghairm bheatha iriseoireachta leis an nuachtán "The Tuam Herald." Iriseoir 'ar an seandéanamh' a bhí ann; é dúthrachtach, ionraic agus intinn fhiosrach aige.
Cor cinniúnach ina shaol ba ea a chinneadh dul le RTÉ i 1974. Chuir sé athrú as éadan ar an gcur chuige i leith tuairisciú réigiúnach.
Bhí sé mar chomhfhreagraí ag RTÉ san iarthar, agus ansin i 2005 bronnadh post air mar eagarthóir an chraoltóra sa réigiún sin.
Doiciméadaí.
Thaistil Fahy chuig an Afraic, an Úcráin, Meiriceá Theas, Háítí agus áiteanna eile i bhfad i gcéin, agus rinne sé saol daoine a raibh tionchar ag gorta, cogadh, bochtaineacht agus éagóir orthu a dhoiciméadú. 
B'é an chéad iriseoir Eorpach a dhein a shlí isteach in Ground Zero i ndiaidh thubaiste 9/11 sa bhliain 2001. Thuill na cláir faisnéise a rinne sé i gcomhar leis an léiritheoir Caroline Bleahen moladh ó mhórán. 
Chuaigh na saothair a rinneadh sa Bhealarúis agus san Úcráin (Searnóbail) i bhfeidhm ar mhórán.
Ghnóthaigh sé breis agus daichead gradam náisiúnta agus idirnáisiúnta as a chuid scannánóireachta.
Bás.
D'éirigh sé as a chuid oibre le RTÉ i 2011.
Bhí Jim Fahy in aois a chúig bliana is seachtó nuair a bhásaigh sé ar 14 Eanáir 2022.
Tollán Salang. Is tollán 2.67 ciliméadar é Tollán Salang (Dairis: Tūnel - e Sālang, Paistis: د سالنگ تونل "An Tollán Sálang") atá suite ag Barnas Salang sna sléibhte Hindú Kush, idir na cúigí Paruán agus Baġlān san Afganastáin, thart ar 90 ciliméadar ó thuaidh ó chathair Cabúl. Beagnach 3,200 m os cionn leibhéal na farraige, chríochnaigh an tAontas Sóivéadach é sa bhliain 1964 agus nascann sé tuaisceart na hAfganastáine leis an bpríomhchathair, Cabúl, agus codanna theas na tíre. Tá tábhacht straitéiseach ag baint le Tollán Salang agus is é an t-aon bhearnas a théann i dtreo thuaidh-theas a mbíonn in úsáid ar feadh na bliana, cé go mbíonn sé dúnta go minic le linn an gheimhridh fuar mar gheall ar thitim sneachta trom..
An Mharaitis. Is teanga Ind-Eorpais í an Mharaitis (Maraitis :मराठी "Marāṭhī", a labhraíonn daoine ón stát Maharashtra, de chuid na hIndia. Is í teanga oifigiúil Maharashtra í, agus teanga oifigiúil bhreise i nGoa agus i gcríoch Damaon, Dio agus Silvassa. Tá sí ar cheann de na 22 teanga sceidealaithe de chuid na hIndia, le 83 milliún cainteoir ó bhí 2011 ann. Tá an Mharaitis sa 11ú háit i liosta na dteangacha leis an gcuid is mó chainteoirí dúchais na cruinne. Tá an tríú líon is mó cainteoirí dúchais san India aici, tar éis an Hiondúis agus an Bheangáilis. De gach teanga Indiach nua-aimseartha, Tá cuid den litríocht is sine ag an teanga. Is iad Marathi Caighdeánach agus canúint Varhadi na príomhchanúintí atá ag Marathi. cuid den litríocht is sine de gach teanga Indiach nua-aimseartha ag an Mharaitis. Is iad na mórchanúintí atá sa Mharaitis ná; an Mharaitis Chaighdeánach agus canúint na Varhadise.
Tigriornithinae. Fofhine de na chorra is ea Tigriornithinae, lena n-áirítear "Tigrisoma" agus "Cochlearius cochlearius".
Corr thíograch chíorbhán. Is speiceas de chorr san fhine Ardeidae is ea an chorr thíograch chíorbhán (Tigriornis leucolopha), ar a dtugtar an bonnán cíorbhán freisin. Tá an chorr seo sa ghéineas "monaithíopa Tigriornis". Tá na héin seo scaipthe go forleathan ar fud fhoraois bháistí thrópaiceach na hAfraice .
Docsáil. Is téarma é docsáil (nó "doxing" nó "doxxing") a dhéanann cur síos ar an nósmhaireacht eolas nó sonraí príobháideacha daoine a fhoilsiú (a chur ar líne de ghnáth) agus gan cead.
Sampla.
Cuireann an cuntas @elonjet faisnéis faoi chúrsaí eilteáin phríobháidigh ar na meáin shóisialta (Facebook, Instagram, Telegram, Truth Social, Mastodon ... agus Twitter, go dtí 15 Nollaig 2022). Faisnéis é seo a fhoilsíonn an Federal Aviation Authority faoi chúrsa gach eitleán príobháideach. D'oscail Jack Sweeney (a rugadh sa bhliain 2002) an cuntas seo agus cuntais go leor eile (faisnéis faoi fhir gnó timpeall an domhain agus faoi chúrsaí na n-eitleán príobháideach). 
Sa bhliain 2022, cheap Elon Musk, úinéir Twitter, go raibh Jack Sweeney i bhfad ródhána, agus chuir sé an cuntas @ElonJet, srl ar Twitter ar fionraí.
Alfred Cort Haddon. Antraipeolaí agus eitneolaí a rugadh i gCambridge, Shasana ab ea Alfred Cort Haddon, Sc.D., FRS, FRGS FRAI (24 Bealtaine 1855 – 20 Aibreán 1940, Cambridge). Bitheolaí ar dtús, bhain sé a chuid oibre allamuigh is suntasaí amach, le WHR Rivers, CG Seligman agus Sidney Ray ar Oileáin Chaolas Thorres. D'fhill sé ar Choláiste Chríost, Cambridge, áit a raibh sé ina fhochéimí, agus bhunaigh sé i ndáiríre Scoil na hAntraipeolaíochta. Bhí tionchar mór ag Haddon ar obair an eitneolaí Mheiriceánaigh Caroline Furness Jayne.
Sa bhliain 2011, cuireadh "The Recordings of the Cambridge Anthropological Expedition to Torres Straits 1898" le Haddon le clár "'Sounds of Australia"' i gcartlann an "National Film and Sound Archive".  Tá na buntaifeadtaí lonnaithe i Leabharlann na Breataine agus tá go leor acu curtha ar fáil ar líne.
Luathshaol.
Rugadh Alfred Cort Haddon ar 24 Bealtaine 1855, in aice le Londain, an mac ba shine ag John Haddon, ceann gnólacht cló-bhunaitheoirí agus clódóirí. D’fhreastail sé ar léachtaí ag "King’s College London" agus mhúin sé zó-eolaíocht agus geolaíocht i scoil chailíní i nDover, sula ndeachaigh sé isteach i gColáiste Chríost, Cambridge sa bhliain 1875. 
Ag Cambridge rinne sé staidéar ar an zó-eolaíocht agus d'éirí sé cairdiúil le John Holland Rose (Ollamh Harmsworth le Stair an Chabhlaigh ina dhiaidh sin), ar phós sé a dheirfiúr in 1881. Go gairid i ndiaidh dó a chéim Mháistreachta sna hEalaíona a bhaint amach, ceapadh é ina Thaispeántóir sa Zó-eolaíocht ag Cambridge in 1879. Ar feadh tamaill rinne sé staidéar ar bhitheolaíocht mhara i Napoli.
Gairmréim.
Baile Átha Cliath.
Sa bhliain 1880, ceapadh é ina Ollamh le Zó-eolaíocht i gColáiste na hEolaíochta i mBaile Átha Cliath. Le linn dó a bheith ann bhunaigh sé Cumann Allamuigh Nádúraithe Bhaile Átha Cliath an (Béarla: "Dublin Naturalists' Field Club") in 1885. Ba iad na chéad fhoilseacháin a bhí aige ná "Introduction to the Study of Embryology" in 1887, agus páipéir éagsúla ar bhitheolaíocht na mara, agus dá bharr sin chuaigh sé ar thuras go dtí Oileáin Chaolas Thorres chun staidéar a dhéanamh ar sceireacha coiréil agus ar zó-eolaíocht na mara, agus le linn dó a bheith ag gabháil dó mealladh é chuig an antraipeolaíocht den chéad uair riamh.
An Tigrinis. Is teanga Aetó- Sheimíteach í An Tigrinis ( "tigriñā") a labhraítear go príomha in oirthuaisceart Chorn na hAfraice. Tá sé á labhairt freisin ag diaspóra domhanda na réigiún seo. Labhraíonn daoine dúchasacha in ardchríocha na hEiritré agus i réigiún Tigray i dtuaisceart na hAetóipe í mar a gcéad teanga 
Stair agus litríocht.
Cé go bhfuil an Tigrinis éagsúil go suntasach ón teanga Geʽez (Aetóipis Chlasaiceach), mar shampla bíonn briathra frásacha aici, agus úsáidtear ord focal a chuireann an príomhbhriathar ar deireadh in ionad an chéad bhriathair san abairt—tá tionchar láidir Geʽez ar litríocht na Tigrinise, go háirithe maidir le téarmaí a bhaineann leis an saol Críostaí, ainmneacha bíobalta, agus mar sin de. 
Bhí Ge'ez, mar gheall ar a stádas i gcultúr na hAetóipe, agus b'fhéidir freisin a struchtúr simplí, ag feidhmiú mar mheán liteartha go dtí le blianta beaga anuas.