Trelis/gawiki huggingface dataset:
Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós). Amhránaí ar an sean-nós agus bailitheoir amhrán ab ea Eibhlís Uí Chróinín nó Elizabeth "Bess" Cronin (30 Bealtaine 1879 i Ré na nDoirí – 22 Bealtaine 1956 i Maigh Chromtha). Bhí stór mór amhráin, seanchais agus scéalta aici. Bhronn Séamus Ennis "Banríon na n-Amhrán" uirthi. 
Saol.
Muintir.
Máighreád Ní Thuama a máthair agus Seán ‘Máistir’ Ó hIarlaithe a hathair. Bhíodar beirt, agus pobal an cheantair, go mór fé thionchar ghluaiseacht Athbheochan na Gaeilge ag an am. Le bunú an ‘Oireachtas’ in 1897, spreag na comórtais amhránaithe agus scéalaithe na dúthaí chun gnímh. D’éirigh chomh maith leo gur baisteadh Príomhchathair na Gaeltachta ar ‘Bhaile Mhúirne’  sa bhliain 1900.
'Bess'.
Saolaíodh  Bess Cronin i mBealtaine na bliana 1879 sna Foithrí i bparóiste Bhaile Bhuirne. 
An chéad uair riamh a chan Bess Cronin go poiblí de réir dealraimh ná ag Feis i Maigh Chromtha in 1899 agus gan í ach deich mbliana d’aois.
Phós Bess Seán Ó Cróinín. Bhí cónaí orthu i gCarraig an Adhmaid i mBaile Mhic Íre. Bhí ceathrar mac acu agus aon iníon amháin.
Thug sí go fial agus go flaithiúil dá stór amhrán do bhailitheoirí i mBaile Mhúirneː Séamus Ennis, Diane Hamilton, Seán Mac Réamoinn, Alan Lomax, Jean Ritchie, Ciarán Mac Mathúna, srl. 
D’éag Bess ar 22 Bealtaine 1956 agus d’fhág sí ina diaidh oidhreacht amhrán olmhór, idir Béarla agus Gaeilge. Cuireadh í i Reilig Ghobnatan i mBaile Bhuirne í,
Oidhreacht.
Tháinig bailiúchán amhrán sa bhliain 2021, i leabhar &amp; dlúthdhioscaí athnuaite, a scríobh, cuid acu nár chualthas ó bhásaigh sí sa mbliain 1956. Sé a garmhac, an tOllamh Dáibhí Ó Cróinín eagarthóir an tsaothair. Tá cuid den saothar i gcartlann RTÉ agus BBC agus cuid de chomh maith i gcartlann ar Shaol na Tuaithe i Leabharlann Thithe na Comhdhála in Washington, DC.
Garnia di an t-amhránaí Iarla Ó Lionáird.
Patrick Power (Staraí Éireannach). Staraí Éireannach agus sagart Caitliceach ab ea an Canónach Patrick Power. Luaitear beirt deirfiúracha a bheith aige. Fuair sé bunoideachas i Scoil Náisiúnta an Chnoic Bhuí sular fhreastail sé ar Scoil Ollscoile Phort Láirge agus ar Choláiste Naomh Eoin. Oirníodh ina shagart é in 1885. D’fhoghlaim sé Gaeilge i gColáiste Naomh Eoin. Scríobh sé go fairsing faoi stair na hÉireann agus Phort Láirge. Is é ceann de na leabhair is cáiliúla aige ná ‘Place-names of the Decies’. Tá sé curtha i reilig Naomh Odhrán i mBaile na nDéiseach.
Aibell. I miotaseolaíocht na nGael, bandia coimhdeachta Dhál Chais ba ea Aoibheall (Meán-Ghaeilge Aibell). Bean sí as tuaisceart na Mumhan ba ea i, agus cistí uirthi ar Charraig Liath, cnoc suite os cionn na Sionainne tuairim is dhá mhíle taobh ó thuaidh de Chill Dalua. Bhí leannán ag Aoibheall darbh ainm Dubhlainn Ua hArtagáin. Bhí cláirseach dhraíochta aici, agus deirtí go bhfaighfí bás dá gcloisfí a chuid ceoil.
Sanas.
D'fhéadfadh é go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón bhfocal "aoibh(inn)". De rogha ar sin, b'fhéidir go bhfuil sé fréamhaithe ón Prótai-Cheiltis *"Oibel-ā", "tine ar lasadh", le ciall "díograis". Is dócha gurb ionann é *"Oebla" as Breatnais .
Le feiceáil.
"An Buachaill Caol Dubh".
Sa dán "An Buachaill Caol Dubh" le Seán Ó Seanacháin song, taispeáineann Aoibheal í féin dó agus a dá chara, pótaire. Sa rann deireanach, geallann Aoibheall céad fear don chara dá bhfágfadh sé an file. Freagraíonn seisean nach dtréigfidh sé choíche a chairde. Admhaíonn Ó Seanacháin dá bharr nach mbainfidh sé choíche an lámh in uachtar ar a andúil.
Lady Gregory.
Insíonn Lady Gregory scéal faoi Aoibheall in am Chath Chluain Tarbh. Tá sí ag iarraidh cosc a chur ar a leannán, Dubhlaing ua hArtagáin, dul ag troid ann i dteannta le Murchadh mac Briain Bóramha. In ainneoin sin, téann sé agus maraítear é.
"Cúirt an Mheán Oíche".
Feictear Aoibheall go suntasach sa dán grinn den 18ú haois, "Cúirt An Mheán Oíche" le Brian Mac Giolla Meidhre. Is ise an breitheamh i gcás an fhile. Tugann Aoibheall an breithiúnas gur gá gach fear tuata pósadh roimh 21 bliain d'aois.
Uirne. San Fhiannaíocht i miotaseolaíocht na nGael, deirfiúr Mhuirne agus aintín Fhionn mhic Cumhaill ba ea Uirne, nó Tuirn(e) ("géarbhéal").
An draoi Tadg mac Nuadat ba ea a hathair. Pósta faoi thrí a bhí sí. Ar dtús, phós sí le Conall agus bhí mac, Dáire, acu. Ansin phós sí le "hImcad", mac le rí Dhál Araí. D'athraigh an banríon Uirne agus í torrach i riocht chú, agus thóg sí dhá chú, Bran agus Sceólang, ar an saol dá bharr. Sa deireadh, phós sí le "Lugaid Lága", agus bhí triúr páistí acu: "Eogan Ruad, Sciath Brecc" agus "Cael Croda".
Moladh é ag roinnt scoláirí gurb ionann iad Uirne agus Muireann.
Traidisiún (sochaí). Na béasa, gnásanna srl., a thagann anuas ó ghlúin go glúin is ea traidisiún (Laidinː "traditio"). Is é atá i gceist i dtraidisiún ná na foirceadail, na creidiúintí agus na nósanna a bhaineann le dream faoi leith daoine, agus go mbíonn na nithe sin tagtha slán anuas trí na glúinte toisc a thábhachtaí atá siad don dream sin.
Cé go mbíonn páirt ag gach aon duine sa traidisiún a chaomhnú agus é a chur i bhfeidhm ar chúinsí nua, cuireann a lán pobal creidimh tábhacht faoi leith le páirt a gceannairí sa chúram seo.  Tuigtear dóibh go bhfuil údarás faoi leith ag a gceannairí teagasc a thabhairt ar chúrsaí morálta, nó treoir a thabhairt a chur ar na daoine ina mbeatha mhorálta. Is minic a thuigtear dóibh go dtéann an t-údarás seo siar go dtí pearsa bhunaidh mhórthábhachtach.
Liosta de Dhéithe Ceilteacha. Is féidir Déithe na gCeilteach a roinneadh in dhá chatagóir: "coiteann" agus "áitiúil". Bhíodh aithne ar na déithe coiteanna ar fud an domhain Cheiltigh. Impíodh iad le haghaidh cosanta, leighis, áidh agus dea-chlú. Déithe de ghnéithe an tírdhreacha anáil is sléibhte, aibhneacha, crainn srl. ba ea na déithe áitiúla (féach anamachas Ceilteach), agus dá bharr ní raibh aithne orthu ach ag daoine an cheantair.
Tá fianaise ann faoi dhéithe na gCeilteach as foinsí éagsúla amhail is lámhscríbhinní, ionadaí ársa adhartha, dealbha, píosaí greanta, séada creidimh, agus logainmneacha agus ainmneacha pearsanta.
Tar éis teacht na Críostaíochta cúig na náisiúin Cheilteacha, bhí iarrachtaí déanta ag scríbhneoirí Críostaí daoine daonna (eoihéimireachas) nó fiú deamhain a dhéanamh den chuid is mó desna déithe págánacha. Rinneadh naoimh de chúpla ceann dóibh — féach mar Tuatha Dé Danann as miotaseolaíocht na nGael.
Alasdair Camshron (Bàrd Thùrnaig). Ba fhile Gaelach as Turnaig i dTaobh Siar Rois é Alasdair Camshron (Bàrd Thùrnaig) (1848-1933). Bhí cáil air, ní amháin mar gheall ar a chuid filíochta, ach freisin mar gheall ar a chuid eolais ar chroiteoireacht, ábhar a chuaigh go mór i bhfeidhm ar a chuid filíochta. Rugadh é sa bhliain 1848 in Inbhir Àsdal ar bhruacha thiar Loch Iùbh. Cuireadh oideachas air i scoil na hEaglaise Saoire sula ndeachaigh sé ag obair le O. H. MacCoinnich in Inbhir Iùbh (deartháir le Sir K Mackenzie as Geàrrloch), áit ar fhan sé ag obair ar feadh 40 bliain. Ghlac MacCoinnich spéis in oideachas a' Chamshronaich òig, ag thug sé an deis dó oideachas ceart a fháil ionas go bhféadfadh sé scríobh go líofa sa Ghaeilge agus sa Bhéarla.
Bhain Alasdair clú agus cáil amach: bhí roinnt dá dhánta le feiceáil sa phreas thuaidh agus d’aithris sé cuid dá dhánta do Chomann Gàidhlig Inbhir Nis. Bhí a chuid filíochta neamhpholaitiúil nó aorach, ach bhí siad dírithe ar chúraimí baile.
Sa bhliain 1926, foilsíodh leabhar dá shaothar “Am Bàrd: Òrain, Sgriobhaidhean agus Litricheanrs ", curtha in eagar agus foilsithe le Iain MacAlasdair Moffatt-Pender.
Caifitéire. Bialann ina bhfaigheann duine an bia dó féin ón gcuntar is ea caifitéire nó ceaintín (ceaintín na foirne in ionad oibre).
Fridtjof Nansen. Ileolaí Ioruach agus buaiteoir Duais Nobel na Síochána ab ea Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen (Ioruais: [ˈFrɪ̂tːjɔf ˈnɑ̀nsn̩]; 10 Deireadh Fómhair 1861 – 13 Bealtaine 1930), a bhí ina thaiscéalaí, eolaí, taidhleoir agus daonchara. Bhí sé i gceannas ar an bhfoireann a thrasnaigh an Ghraonlainn den chéad uair i 1888. Tharraing sé cáil idirnáisiúnta air féin tar éis dó an domhanleithead thuaidh is airde (86° 14′) a bhaint amach le linn a thurais "Fram" i 1893—1896.
Urnaí. Caidreamh le Dia is ea urnaí, agus is féidir leis a bheith pearsanta nó poiblí.  Aithníonn na reiligiúin ar fad gné seo an phobail – go hoscailte, mar atá sa liotúirge nó go hintuigthe, mar atá san urnaí phríobháideach.
Urnaí phearsanta.
Caidreamh pearsanta is ea urnaí phearsanta, ó chroí go croí, le Dia.  Is geall le cairdeas é.  Thug Naomh Iognáid, ón traidisiún Críostaí, ‘comhrá na gcarad’ air.
Íomháú athshondais mhaighnéadaigh. Is teicníc íomháithe leighis í íomháú athshondais mhaighnéadach (ÍAM) a úsáidtear sa raideolaíocht chun pictiúir a fhoirmiú d’ anatamaíocht agus de phróisis fiseolaíocha an choirp. Úsáideann scanóirí um Íomháú Athshondais Mhaighnéadaigh réimsí maighnéadacha láidre, grádáin réimse maighnéadacha, agus tonnta raidió chun íomhánna de na horgáin sa chorp a ghiniúint. Ní bhíonn x-ghathanna i gceist le hÍAM ná úsáid na radaíochta ianaí, a dhéanann idirdhealú idir é agus scanadh tomagrafaíoch ríomhairithe (STR) agus tomagrafaíocht astúchán posatrón (TAP). Is feidhm leighis í ÍAM d' athshondas maighnéadach núicléach (AMN) gur féidir a úsáid freisin le haghaidh feidhmeanna AMN, mar speictreascópacht AMN .
Tubaiste bus sa Bhulgáir, 2021. Maraíodh 46 duine, dáréag paistí ina measc, nuair a tharla tubaiste bus sa Bhulgáir ar 23 Samhain 2021. Chuaigh an bus trí thine in iarthar na Bulgáire, go moch ar maidin ar mhórbhealach thart ar 40 ciliméadar ó dheas ón bpríomhchathair Sóifia.
Mar gheall gur maraíodh an tiománaí, ní raibh aon duine in ann doras an bhus a oscailt. Amach na fuinneoga a chuaigh na daoine a thug na cosa leo (seisear agus 52 ar bord). Bhí 52 paisinéir ar an mbus agus bhí dáréag den 46 duine a cailleadh faoi ocht mbliana déag.
Bhí an bus ag taisteal idir Iostanbúl sa Tuirc, agus Scóipé sa Mhacadóin Thuaidh, nuair a tharla an tubaiste. Tuigtear gur daoine de bhunadh na Macadóine Thuaidh agus na hAlbáine a bhí i bhformhór na marbh.
Mo nighean donn's toigh leam thu. Scríobh Tormod MacLeòid ó Sgalpaigh na Hearadh an t-amhrán seo. San amhrán, geallann sé an ghrian agus agus an ghealach dá cháilín muinteartha, agus ag an am céanna insíonn sé nach bhfuil se maith go leor di.
Na liricí agus an curfá /
Cnagaire Magellanach. Cnagaire an-mhór is ea an cnagaire Magellanach ("Campephilus magellanicus") a bhíonn le fáil i ndeisceart na Sile agus in iardheisceart na hAirgintíne; maireann siad laistigh dá raon. Is é an speiceas seo an sampla is faide ó dheas den ghéineas "Campephilus", a chuimsíonn an cnagaire eabharghobach ("C. principalis" ) agus an cnagaire impiriúil ("C. imperialis").
Tuairisc.
Tá an cnagaire Magellanach 36 go 45 cm ar fhad. Meánn fireannaigh an speicis seo 312–369 g, agus na baineann 276–312 g. I measc na dtomhas caighdeánach, tá an corda sciatháin 20.5 go 23 cm, is é an t-eireaball 13.9 go 16.8 cm, is é an gob 4.3 go 6 cm, agus an tarsas 3.3 go 3.9 cm. Is é an cnagaire is mó i Meiriceá Theas agus ceann de na cnagairí is mó ar domhan. I measc na speiceas is eol a bheith ann, níl corp níos mó ach ag na baill neamh-nuathrópaiceacha den ghéineas Dryocopus agus an cnagaire púdraithe ("Mulleripicus pulverulentus"). Le díothacht dóchúil na gcnagairí "C. principalis" agus "C. imperialis", is é an cnagaire Magellanach an speiceas beo is mó den ghéineas Campephilus. Le meánmheáchan 339 g i bhfireannaigh agus 291 g i measc na mban, b’fhéidir gurb é an cnagaire is troime é atá ar marthain i Meiriceá.
Cnagaire impiriúil. Speiceas cnagaire is ea an cnagaire impiriúil ("Campephilus imperialis") atá dúchasach do Mheicsiceo. Mura bhfuil an speiceas seo díofa, is é an speiceas cnagaire is mó ar domhan, ag 56-60 cm ar fad. Fuair taighdeoirí amach go bhfuil a scileanna dreapadóireachta mall agus a ráta greadeitilte sciobtha i gcomparáid le cnagairí eile. Mar gheall ar an dlúthghaol tacsanomaíoch atá aige, agus a chosúlacht ó thaobh cuma de, leis an gcnagaire eabharghobach ("C. principalis"), uaireanta tugtar an cnagaire eabharghobach Meicsiceach air, ach úsáidtear an t-ainm seo freisin don chnagaire Guatamalach atá ar marthain ("C. guatemalensis"). Is eol d’áitritheoirí dúchais Mheicsiceo an t-éan mór feiceálach seo le fada, agus tugadh "cuauhtotomomi" sa Nachuáitlis air, "uagam" ag na Tepehuán agus "cumecócari" ag na Tarahumara.
Ruairidh MacIlleathain. Craoltóir agus scríbhneoir Gàidhlig é Ruairidh MacIlleathain a bhfuil spéis aige i bhfoghlaim na Gàidhlig, san oidhreacht nádúrtha agus sa timpeallacht. Tá sé ina chónaí in Inbhir Nis, cé go mbíonn sé ar an Tearmann (tír a shinsearachta) chomh maith agus ar bhád ar thaobh thiar na Gaeltachta. I ndiaidh na mblianta sa Tasmáin, mar a raibh sé ina mhúinteoir bitheolaíochta, bhog Ruairidh agus a bhean Kerrie go hAlbain sa chaoi is go dtógfaí a mbeirt chlainne le Gàidhlig (tá an bheirt acu líofa anois, mar atá Kerrie féin). Bhí Ruairidh ina mhac léinn i Sabhal Mòr Ostaig ar feadh bliana sula bhfuair sé post ag plé le cúrsaí nuachta sa BBC in Inbhir Nis in 1992. D'fhág sé an BBC chun obair as a stuaim féin sa bhliain 1997 agus ón uair sin tá sé tar éis a bheith ag plé le go leor gnónna éagsúla atá ceangailte le Gaeilge na hAlban — teagasc, cúrsaí a eagrú, craoltóireacht, scríbhneoireacht, scéalaíocht is eile. Bíonn daoine as gach cearn den domhan ag éisteacht leis na cláir raidió sheachtainiúla atá aige - "Litir do Luchd-ionnsachaidh" (Litir d'Fhoghlaimeoirí) agus "An Litir Bheag", a bhfuil na mílte díobh ann anois, agus tá ráchairt mhór ar na cúrsaí nádúir aige ina dtaispeánann sé an nasc láidir idir Gaeilge na hAlban agus timpeallacht na hAlban. Bronnadh stádas Ambasadóir na Gàidhlig air ag Mòd Nàiseanta Dhùn Omhain in 2012. Tá Ruairidh tar éis scéalta do pháistí agus leabhair faoi logainmneacha a scríobh, agus bhuaigh nóibhille dá chuid — "An Creanaiche" (An Fulangaí) — an dara háit i gcomórtas Duais Dhòmhnaill Meek in 2015. Is é "Còig Duilleagan na Seamraig" (Cúig Dhuilleog na Seamróige) an chéad úrscéal lánfhada uaidh. Bhuaigh sé Duais Dhòmhnaill Meek in 2018.
Bhí sé ina eagarthóir ar an tréimhseachán "Cothrom" ag Clì Gàidhlig.
Fanny Inama von Sternegg. Ealaíontóir mná a rugadh in Innsbruck, an Ostair, ab ea Fanny Inama von Sternegg ( 2 Iúil 1870 – 9 Samhain 1928). 
Thug sí faoi portráidí, ábhair neamhbheo agus stairiúla a phéinteáil.
D’éag sí in Innsbruck an 9 Samhain 1928.
Diúcacht Württemberg. Diúcacht ab ea Diúcacht Württemberg (Gearmáinis: "Herzogtum Württemberg") a bhí suite sa chuid thiar theas d’Impireacht Naofa Rómhánach. Bhí sí ina ball d’Impireacht Naofa Rómhánach ó 1495 go 1806. Bhí marthanas fada na diúcachta le breis agus trí chéad bliain go príomha mar gheall ar a méid, agus í a bheith níos mó ná a dlúthchomharsana. Le linn an Reifirméisin Protastúnaigh, bhí brú mór ar Württemberg ó Impireacht Naofa Rómhánach fanacht ina ball. Chuir Württemberg i gcoinne ionradh na Fraince arís agus arís eile sa 17ú agus san 18ú haois. Bhí Württemberg díreach i mbealach arm na Fraince agus na hOstaire a bhí i mbun na hiomaíochta fada idir Teaghlach na mBúrbónach agus Teaghlach Hapsburgach. Sa bhliain 1803, thug Napoléon ardú céime don duchtacht, as seo amach bhí sí le bheith ina Toghthóir Württemberg, d’Impireacht Naofa Rómhánach. Ar 1 Eanáir 1806, ghlac an Toghthóir deireanach an teideal Rí Württemberg. Níos déanaí sa bhliain sin, an 6 Lúnasa 1806, chuir an tImpire deireanach, Francis II, deireadh le (de facto) Impireacht Naofa na Róimhe.
Tubaiste i Muir nIocht, Samhain 2021. Tharla Tubaiste i Muir nIocht ar 24 Samhain 2021 nuair a báthadh 27 duine - imircigh ó thíortha éagsúla - agus iad ag iarraidh dul trasna na farraige idir an Fhrainc agus Sasana. Tugadh triúr ón uisce agus iad fós ina mbeatha.
Cúlra.
Géarchéim gan réiteach ba ea líon na n-imirceach, as an Domhan Thoir den chuid is mó, a bhí ag iarraidh teacht chun na Breataine ón bhFrainc i mbáid bheaga gach aon lá sna 2020idí.
Áirítear gur éirigh le thart ar 25,000 duine an turas farraige a dhéanamh sa bhliain 2021 agus go mb'éigean do na seirbhísí éigeandála beagnach 8,000 eile a tharrtháil.
Imeachtaí.
Ar 24 Samhain 2021, chuaigh an bád ina raibh na teifigh faoi i Muir nIocht amach ó chalafort Dover. Ghlaoigh na teifigh go leor uaireanta ar na seirbhísí éigeandála sa Fhrainc agus sa Bhreatain ar feadh roinnt uair an chloig. Ach níor tugadh aird ar bith ar a n-iarratas. Ní raibh na teifigh i bhfad ó uiscí teorann na Breataine sula ndeachaigh an bád go tóin poill. 
Ba chuma leis na seirbhísí éigeandála sa sioc faoin drochbhail a bhí ar na teifigh ... cuireadh mórfhaillí ina leith níos déanaí.
Iascaire a chuir fios ar na húdaráis faoi dheireadh nuair a chonaic sé coirp ar barr uisce.
Freagra polaitiúil.
Dúirt na polaiteoirí go léir gur tragóid a bhí ann agus dúirt gur lucht gáinneála ar dhaoine a bhí freagrach as. Ach bhí an eachtra ina údar mór aighnis idir an Fhrainc agus an Bhreatain. Chuir an dá thaobh i leith a chéile nach bhfuil siad ag déanamh a ndíchill leis an gceist a fhuascailt.
Hans-Georg Gadamer. Fealsamh Gearmánach ab ea Hans-Georg Gadamer (11 Feabhra 1900 - 13 Márta 2002). Scoláire de chuid Martin Heidegger, bhí Gadamer ina cheannródaí ar léann agus cleachtas na heirméineotaice. Is é an saothar is cáiliúla uaidh ar an ábhar ná "Wahrheit und Methode" ("Fírinne agus Modh"), 1960.
Slat na ríghe. Príomhchomhartha údarás agus teannta insealbhaithe an rí Ghaelaigh ba ea slat na ríghe nó slat tighearnais. Feictear é don chéad uair sa scéal "Beatha Naomh Máedóic Fearna", ach glactar leis go raibh sé in úsáid i bhfad roimhe sin; agus don uair dheireanach in Éirinn go luath sa 17ú haois. San Albain, baineadh úsáid as an slat go dtí an 13ú haois, ag insealbhuithe a ríthe deireanacha Gaelacha. agus Tiarnaí Ghall-Ghaeil na nOileán go dtí an 15ú haois.
Tar éis ionradh na Normannach, d'éirigh Gaelaithe iad roinnt clann Angla-Normannach mar shampla De Búrca as Mac William Íochtar, agus glacadar le Slat na ríghe.
Tréithe agus siombalachas.
De réir cuir síos le Seathrún Céitinn, ba ghá don tslat bheith idir bhán (ag léiriú glaineachta) agus díreach (ag léiriú ceartais).
Deasghnáth.
Ar fud an domhain Ghaelaigh, bhíodh an t-aidhm céanna ag an Slat, ach is amhlaidh go n-athraíodh na sonraí ó áit go háit, go suntasach ag té a mbronnadh é don tiarna nó rí nua.
" A note to the pedigree of the O'Mahonys at Lambeth, written by Sir George Carew, circa 1600/3:
Parlaimint na hAlban.
Roimh Achtanna an Aontais 1707, bhíodh ann 'Uiséir na Slaite Báine' i bParlaimint na hAlban i nDún Éideann, a bhí ról aige cosúil le 'hUiséir na Slaite Duibhe' i bParlaimintí Sasana, Ríocht na Breataine Móire agus na Ríochta Aontaithe.
Hulc. Soitheach meánaoiseach ba ea an hulc. Tháinig sí roimh an gcarrac agus an gcarbhal, cé nach raibh sí chomh tábhachtach leo siúd. Bhí baint ar leith aici le hÍsiltíortha na hEorpa, áit, is dócha, a raibh sí á húsáid mar bhád abhann nó canála den chuid is mó. Níl d’fhianaise ina taobh ach i gcáipéisí dlí agus i bpictiúir.
Stair.
B’fhéidir go dtagann an t-ainm ón bhfocal Gréigise "όλκας" (holkas), bád ar théad, rud a réiteodh go maith le húsáid an huilc mar bháirse abhann. Ina theannta sin, bhí an chiall “rud toll” nó “blaosc” le hulc sna meánaoiseanna, rud a thabharfadh cruth na cabhlach le fios. 
Ní léir cén uair a nocht an hulc san Eoraip. Níl fianaise sheandálaíoch ann, agus caithfear a bheith ag brath ar phictiúir agus ar cháipéisí a bhaineann le cúrsaí trádála. Is é barúil choitianta na scoláirí gur tosaíodh á húsáid sna hÍsiltíortha mar shoitheach abhann. Déantar tagairt do huilc timpeall 1000 AD i ndlíthe Aethelred II i Sasana. Ba lú an méid cánacha a gearradh ar huilc ná ar cogaí nó ar longa eile agus baint ag cánacha leis an méid earraí. Faoin 14ú haois ba throime na cánacha a bhí á ngearradh ar huilc, rud a chuireann in iúl go raibh níos mó earraí á n-iompar acu agus gur thoirtiúla na cabhlacha dá réir. Ba í an hulc an soitheach trádála ba mhó a bhí á húsáid ag an gConradh Hainseatach faoin 14ú haois, ach faoin 15ú haois bhí an carbhal ag teacht in ionad an huilc. 
Dearadh agus feidhmiú.
Tá huilc le feiceáil i bpictiúir agus crann amháin acu i lár na cabhlach a bhfuil coirneog feistithe air. Rinneadh an chabhail le clinse aisiompaithe, sa mhéid gur feistíodh na strácaí clinse ón stráca uachtair anuas go dtí an chíle. Bhí caiseal tosaigh agus caiseal deiridh ag an hulc. Taispeánann na pictiúir is luaithe stiúir cheathrún ar deas, ach ina dhiaidh sin taispeántar stiúir láir. Is dócha gur fhág modhanna longthógála a bhí ann roimhe sin a rian ar dhéanamh an huilc. Tá baint ag an gcrann agus an stiúir cheathrún le longa Lochlannacha agus tá an chíle cosúil le cíle an choga. 
Ba iad tosach agus deireadh an huilc mhéadaithe an chuid ba laige den soitheach. Níl neart sa post tosaigh ná sa phost deiridh, agus b’éigean iad a dhaingniú le naprúin agus le huchtáin. 
Glactar leis i bhfianaise cáipéisí Sasanacha agus Hainseatacha gur mar shoitheach lasta is mó a úsáideadh an hulc. B’fhéidir gur baineadh úsáid as huilc mar longa cogaidh chomh maith. Bheidís níos inbheartaithe ná an coga, a bhuíochas sin ar an stiúir láir agus ar na rámha atá le feiceáil i roinnt lámhscríbhinní dathmhaisithe, agus b’fhearrde an hulc an t-ardán chun troid a dhéanamh.
Tonn sheasta. San fhisic, tugtar tonn sheasta, ar a dtugtar tonn chónaitheach freisin, ar tonn a ascalaíonn in am ach nach mbogann próifíl a bhuaicaimplitiúid sa spás. Tá buaic-aimplitiúid ascalaithe na dtonn ag pointe ar bith sa spás seasmhach maidir le ham, agus tá na hascalaithe ag pointí éagsúla ar fud na toinne i gcomhphas. Tugtar nóid ar na suíomhanna ina bhfuil luach absalóideach na haimplitiúide ar íosmhéid, agus tugtar frithnóid ar na láithreacha ina bhfuil luach absalóideach na haimplitiúide ar a uasmhéid.
Julie Breathnach-Banwait. File Gaeilge as Conamara is ea Julie Breathnach-Banwait agus í ina cónaí lena cúram san Astráil anois. Tógadh le Gaeilge i gCeantar na nOileán i gConamara í. Tá dánta foilsithe aici in "Comhar", "An Gael," san "Irish Scene (WA)" agus i "Journal of the Australian Irish Heritage Association". In 2020 d’fhoilsigh Coiscéim a cnuasach "Dánta Póca", agus cnuasach eile, "Ar Thóir Gach Ní", in 2022"." Tá suim aici sa phrósfhilíocht chomh maith.
Síceolaí cairte í agus suim aici i dtógálachas sóisialta – conas a mhúnlaítear ár mbuntuairimí trí chomhthuiscint agus conas a théann cultúr agus teanga i bhfeidhm ar na tógáin sin. Bhain sí céim amach san oideachas, céim chéad onóracha sa síceolaíocht agus céim mháistreachta sa síceolaíocht oideachais in Ollscoil na Breataine Bige. 
Deir sí go scríobhann sí i nGaeilge toisc gur teanga álainn í a chuireann tocht a croí in iúl, gur cuid dílis dá meon í agus go gceanglaíonn sí dá hóige í: “I write in Irish to balance myself lest I tip over and lose myself into the English-speaking world with which I sometimes struggle to connect”.
Bhí sí ar dhuine de na filí Gaeilge thar lear ar cuireadh agallamh orthu le haghaidh IMRAM 2021, féile litríochta in Éirinn.
Bhunaigh sí Bobtail Books san Astráil agus ábhar dátheangach á fhoilsiú aige. 
Liosta leabhar.
"Dánta Póca", Coiscéim 2020
"Ar Thóir Gach Ní", Coiscéim 2022
"Cnámha Scoilte - Split Bones: Cnuasach Prós-Fhilíochta - A Collection of Prose Poetry", Bobtail Books 2023
Truailliú aeir i nDeilí na hIndia. Tá Deilí na hIndia ar cheann de na háiteanna is measa ar domhan ó thaobh truaillithe aeir de. Is é an trácht is cúis le go leor den truailliú aeir, ach tá an-tionchar ag an talmhaíocht ar leibhéil truaillithe chomh maith.
Éiríonn na fadhbanna níos measa sa gheimhreadh gach aon uile bhliain. Ach sa bhliain 2021, bhí an toitcheo níos airde ná a bhí riamh. Mar gheall ar an dainséar, dúnadh scoileanna, oifigí agus monarchana. Bhí ar a lán daoine obair ón mbaile fiú.