Trelis/gawiki huggingface dataset:
Aintéine (bitheolaíocht). Sa bhitheolaíocht, ceann de phéire scibirlín ar leith aireachtála a bhíonn ar cheann ainmhí inveirteabraigh. De réir cineáil, bíonn péire amháin ar fheithidí is dhá phéire ar chrúsaigh. Bíonn cruthanna is méideanna éagsúla ag na haeróga: fada is tanaí sa ribe róibéis, cleiteach sa leamhan, cleithchruthach sa chiaróg.
Aeróg (leictreonaic). Sa leictreonaic, comhbhall i gcóras raidió, teilifíse nó teileafóin lenar féidir na comharthaí leictreamaighnéadacha a tharchur san aer nó a ghlacadh ón aer. I gcórais ardmhinicíochta bíonn comhbhaill chomhlánacha breise sa chóras, mar atá, frithchaiteoirí is dírtheoirí a chuireann le héifeacht is treo-aimsitheacht na haeróige.
Afáise. Neamhord teanga mar thoradh ar dhamáiste don inchinn. Tugtar "diosfáise" uirthi freisin. Bíonn an chosúlacht intleachtach is fhisiciúil ar an othar gurbh fhéidir leis déileáil le teanga (mar shampla, ní bhíonn aon daille air, agus bíonn sé in ann a theanga is a liopaí a bhogadh) ach ní féidir leis na focail chuí a aimsiú, nó ní thuigeann a ndeirtear leis is deireann sé féin raiméis.
Aflatocsain. Tocsain a tháirgeann an múirín Aspergillus flavus, a fhaightear go coitianta ar phiseanna talún, pónairí soighe, síol cadáis, cruithneacht, eorna, sorgam agus cnónna de shaghas cnó piostáise, almóinn is síol cócó, nuair a bhíonn an aeráid fabhrach dá fás. I 1960 bhí eipidéim sna Stáit Aontaithe de ghalar turcaí-X de bharr turcaithe a bheith cothaithe le piseanna truaillithe talún. I measc na siomptóm ab fhacthas ar na turcaithe bhí caillteanas meáchain is comheagair, trithí is fiú bás. Déanann sí dochar don ae, agus fiú más dáileog bheag di é, bíonn baol ann go bhfaighidh duine ailse san ae ach í sa bhia le fada is ite go rialta.
Afraidísigh. Druga é afradaíseach a spreagann an dúil ghnéasach agus/nó a fheabhsaíonn an feidhmiú gnéasach. Ainmnithe as Afradaíté, bandia Gréagach an ghrá. Táirgeadh os cionn 500 ábhar thar na cianta, ina measc an chuil Spáinneach (a bhí freagrach as an iliomad bás), adharc srónbheannaigh, agus fréamh mandráic, ach níl fianaise shoiléir iontaofa ar a n-éifeacht.
Aga frithghníomhaithe. An t-aga ó thús comhartha go dtí tús freagartha deonaí air. Braitheann an t-aga ar chastacht na ndálaí, líon na gcomharthaí i gceist, agus rogha na bhfreagairtí, ach is annamh é a bheith níos lú ná 0.2 soicind. Bíonn tomhais RT áisiúil do shíceolaithe chun conclúidí a bhaint mar gheall ar phróisis sa néarchóras lárnach, agus i bhfeidhmeanna cosúil le feabhsú scileanna ardluais mar thiomáint gluaisteáin, eitilt eitleáin is imirt cluichí liathróide.
Aga rochtana. Sa ríomhaireacht, tugtar aga rochtana ar an fad ama is gá chun eolas a aisghabháil ó chuimhne ríomhaire, téip nó diosca. Le feabhsuithe thar na blianta, tá sé i bhfad níos lú i gcuimhní leathsheoltóra as ciorcad iomlánaithe ná sna seanteicneolaíochtaí.
Aga trasdula. I gcothú, an t-am a thógann sé ar rianábhar ionghafa gluaiseacht chuig réigiún ar leith den inne. Tomhaiseann am trasdula na hinne iomláine luas an trasdula ó bhéal go hanas. Is áisiúil na luasanna a thomhas don stéig bheag is don stéig mhór.
Agáit. Foirm de chalcadóine, saghas grianchloiche mianraí le gráinnínstruchtúr mín. Cruthaítear i loig í, agus is sainiúil inti criosanna míne daite na gcisil leanúnacha fáis. Ag brath ar na dathanna, bíonn cuid acu scothluachmhar, cosúil le hoinisc (liath/bán), cairnéilian (dearg) nó criosaipréis (úllghlas).
Agar. Is ábhar, cosúil le glóthach, é an t-agar a tháirgtear ó fheamainn. Úsáidtear é, tar éis é a steiriliú is cothaithigh chuí a chur leis, mar chultúr i gcomhair fungas is baictéar sa mhíochaine is an taighde.
Maria Gaetana Agnesi. Matamaiticeoir a rugadh i Milano ab ea Maria Gaetana Agnesi (16 Bealtaine 1718 – 9 Eanáir 1799). Páiste iontach ab ea í, 6 theanga ar a toil nuair a bhí sí 11 bhliain d'aois. Tháinig sí i gcomharbacht ar a hathair mar ollamh le matamaitic in Ollscoil Bologna i 1750. Bhí clú ar a téacsleabhar matamaitice "Istituzioni Analitiche" (Institiúidí Anailíseacha, 1784) ar fud na hIodáile.
An Longfort, Barúntacht, Contae an Longfoirt. Is barúntacht suite i gContae an Longfoirt é an Longfort.
Maigh Dumha, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae an Longfoirt í Maigh Dumha.
Ráth Claon. Is barúntacht suite i gContae an Longfoirt é Ráth Claon.
Sruthail. Is barúntacht suite i gContae an Longfoirt é Sruthail.
Na Broicíní, Contae an Longfoirt. Is baile fearainn suite i gContae an Longfoirt é na Broicíní.
Cill Eo. Is sráidbhaile agus paróiste suite i gContae an Longfoirt í Cill Eo.
Carn Clainne Aodha. Cnoc i gContae an Longfoirt is ea Carn Clainne Aodha (278 m).
Cáit Nic Innéirí. Bhí Cáit Nic Innéirí ("Kate Kiniry", "Kate O’Sullivan") (fl. 1915) ina gníomhaí Gaeilge, polaitíochta agus pobail in Victoria na hAstráile i ndeireadh an 19ú haois agus sa chéad chuid den 20ú haois.
Rugadh í in Collingwood, fo-bhaile de Melbourne, do Mary Mullins, cailín aimsire, agus do Patrick Kiniry, oibrí agus carraeir ó Chontae Luimnigh. Bhí sí ar an duine ba shine de sheisear clainne.
Bhí sí ina gníomhaí sa Young Ireland Society, cumann a bhí dílis d’aisling na hÉireann athGhaelaithe. Bhíodh ranganna Gaeilge agus rince ar bun aici, in éineacht le cór agus banna ceoil. Rinne sí neart oibre i gConradh na Gaeilge.
Chuir sí a lámh le hachainí na bliana 1891 ar son ceart vótála do mhná. 
Naisc.
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil
An Chamlinn. Is abhainn suite i gContae an Longfoirt é an Chamlinn. Ceann de chraobh-aibhneacha na Sionainne atá inti. Éiríonn an Chamlinn in aice le Gránard i dtuaisceart an chontae. Sníonn sí aduaidh agus buaileann sí le Cluain Brónaigh, Béal Átha na Lao agus an Longfort, sular nascann sí le príomh-chraobh na Sionainne.
Is i Mainistir Leathrátha atá a foinse suite.
Forgnaí. Is baile fearainn suite i gContae an Longfoirt é Forgnaí. Téann an bóthar R392 tríd.
Tá baint ag Forgnaí le beirt scríbhneoirí, Oliver Goldsmith agus John Henry Patterson. Bhí Charles Goldsmith, athair Oliver, ina mhinistéir in Eaglais Naomh Munis sna blianta 1718–1730. (Rugadh Oliver sa bhliain 1728.) Leagadh an eaglais úd ina dhiaidh sin: ba sa bhliain 1810 a tógadh an eaglais atá inniu ann.
Rugadh Patterson (1867–1947) i bhFornaí. Aithnítear é go príomha as a chuid eachtraí san Afraic Thoir, ag obair ar thógáil droichid trasna abhainn an Tsavo i gCéinia.
Bóthar Chorr Liath. Is conair an Iarannaois suite i gContae an Longfoirt é Bóthar Chorr Liath. Tógadh an bóthar seo ón Iarannaois i 148 RCh. Bóthar na Lochlannach a thugtar air go háitiúil, agus is é an ceann is mó dá shórt é a nochtadh san Eoraip.
D’fhéadfadh sé gur bóthar searmanach a bhí ann, a cheangail Cnoc Uisnigh, lárionad deasghnách na hÉireann, agus suíomh ríoga Ráth Cruachan.
Is as cláir throma dharach a rinneadh an chonair, agus slogadh síos sa phortach iad tar éis tamall gearr. Dá bharr sin, níorbh fhéidir í a úsáid, ar ndóigh, ach mar thoradh air sin freisin, d’fhan an chonair sa phortach agus í caomhnaithe go hiomlán ar feadh dhá mhíle bliain ina dhiaidh sin.
Taobh istigh den ionad léirithe, tá stráice den déanmhas ársa adhmaid, atá 18 méadar ar fad, ar taispeáint go buan i halla a dearadh go speisialta chun é a chaomhnú. Tapaigh an deis chun an t-iarsma iontach seo ónár seanstair a fheiceáil.
Agnóise. Riocht a tharlaíonn i ndaoine áirithe le dochar don inchinn ionas nach féidir leo réada a aithint, bíodh is go bhfuil radharc na súl is cumas intleachtach maith go leor acu. Go minic, bíonn an riocht sainiúil do chéadfa ar leith. Mar shampla, is féidir go mbeidh an t-othar in ann réad a aithint trí mhothú, gan a bheith in ann é a aithint trí radharc na súl.
Agranalaicíteois. Riocht cliniciúil ina n-imíonn na granalacaítí (saghas ceall bán sa bhfuil) go huile is go hiomlán as an bhfuil, agus fágann sé seo duine leochaileach d'ionfhabhtú. Féadfaidh drugaí airithe, nó galair a bhuaileann is a dhéanann dochar don smior sna cnámha, an riocht a tharraingt.
Agranamaíocht. Teoiric is cleachtadh tháirgeadh barra páirce agus bhainistíocht na hithreach. Cuimsíonn sé disciplíní éagsúla: pórú plandaí, fiseolaíocht is paiteolaíocht plandaí, caomhnú ithreach, agus eile.
Peter Agre. Bithcheimicí a saolaíodh i Northfield, New Hampshire, SAM is ea Peter Agre, a rugadh ar (30 Aibreán 1949 de shinsearacht Lochlannach. I 2003 bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic le Roderick MacKinnon as saothar taighde ar chillscannáin agus na cainéil iontu i gcomhair uisce a léiriú don chéad uair. Is ollamh ag Ollscoil Johns Hopkins é faoi láthair.
Iarmhairt Aharonov-Bohm. Tarlaíonn Iarmhairt Aharonov-Bohm nuair a bhíonn léas leictreon roinnte ina dhá chuid, gach cuid ag taisteal ar thaobh difriúil den solanóideach a bhfuil réimse maighnéadach ann, an dá chuid den léas ag teacht le chéile ansin ar scáileán thall. Tarlaíonn patrún trasnaíochta candam-mheicniúla ar an scáileán, a bhraitheann ar phoitéinseal veicteora maighnéadach taobh amuigh den solanóideach, agus ní ar an réimse maighnéadach taobh istigh den solanóideach. Léiríonn sí nádúr an imoibrithe idir an tonnfheidhm is an réimse leictreamaighnéadach. Réamhinis Yakir Aharonov is David Bohm an iarmhairt i 1959, agus taispeánadh í i dturgnaimh roinnt blianta ina dhiaidh sin.
Aicéataildéad. Is comhdhúil cheimiceach orgánach leis an bhfoirmle CH3CHO é Aicéataildéad (ainm córasach Eatánal), toradh ocsaídiú eatánóil (alcóil eitile). Úsáidtear é chun aigéad aicéiteach a dhéanamh. Leacht gan dath, le boladh géar. Dí-ocsaídeoir. Braitear é san anailíseoir anála.
Aicéin. Toradh tirim atá in aicéin. Ní scoilteann sé chun a shíol aonair a fhuascailt. Beag de ghnáth, ach go minic le crúcaí, spíonta nó struchtúir eile a chabhraíonn chun é a scaipeadh.
Aicéitiléin. Gás gan dath is ea aicéitiléin (C2H2) a fhiuchann ag -84 °C. Boladh aerga aisti. Déanann sí meascán pléascach le haer. Pléascach agus í leachtaithe An dá adamh carbóin sa mhóilín ceangailte le nasc triarach. Déantar é trí imoibriú uisce le cairbíd chailciam. Úsáidtear í mar bhreosla, go príomha sa tóirse ocsaicéitiléin chun miotail a ghearradh is a tháthú, agus mar bhunús i sintéis orgánach.
Aicne. Galar na bhfaireog geireach is ea aicne, go mór mór le linn óigeantachta. Puchóidí bándearga is goiríní dubha ina dtimpeall a bhíonn ann, is iad ar an aghaidh, an droim is an cliabhrach. Ainsealach uaireanta, ach den chuid is mó is féidir í a choimeád faoi smacht le cothú ceart is glaine dhaingean.
Aicsím. Tairiscint a ghlactar a bheith fíor agus ar féidir staidéar eile a bhunú uirthi. Is iad aicsímí gheoiméadracht Eoiclíd na haicsímí is cáiliúla, mar atá: (a) is féidir líne dhíreach a tharraingt ó phointe amháin go pointe eile; (b) is féidir líne chríochta dhíreach a shíneadh ag an dá cheann; (c) is féidir ciorcal a tharraingt i gcónaí le pointe ar bith mar lárphointe is le ga ar bith; (d) is comhionann aon dá dhronuillinn; (e) má bhuaileann líne dhíreach le dhá líne dhíreacha eile ionas go bhfuil an dá uillinn ar thaobh amháin di níos lú ná dhá dhronuillinn nuair a shuimítear iad, tiocfaidh an dá líne eile le chéile ar an taobh sin den chéad line. Shaothraigh Hilbert sraith aicsímí níos iomláine déine don gheoiméadracht Eoiclídeach i 1899. Is comhghnásach bunús aicsímeach a bheith faoi gach cineál matamaitice anois.
Aidréanailín. Hormón ie ea aidréanailín a thálann meideall na faireoige aidréiní mar fhreagairt ar strus, agus faoi chúinsí eile freisin. Tugtar eipinéifrín air sna Stáit Aontaithe. Méadaíonn sé ráta an chroí is brú fola, agus fuasclaíonn siúcra isteach sa bhfuil óna stórais san ae, athruithe a ullmhaíonn an cholainn chun frithghníomh teite nó troda. Úsáidtear mar chóir leighis é i gcásanna plúchta, taom croí is frithghníomhartha troma ailléirgeacha.
Aiféilean. An pointe ar a fhithis éilipseach ag a bhfuil an Domhan, nó aon phláinéad nó cóiméad, ag a chianphointe ón nGrian.
Aifid. Feithid bogcholainne is ea an aifid ("Aphidoidea") a itheann súlach plandaí. Timthriall casta beatha aici. De réir cineáil, bíonn cuid mhaith glún a atáirgeann go neamhghnéasach ina mbeireann na baineannaigh feithidí beo, agus glúin amháin in aghaidh na bliana a atáirgeann go gnéasach. Táirgeann cuid mhaith speiceas céir mar chumhdach cosanta. Táirgeann cuid eile acu drúcht meala, agus tugann seangáin aire dóibh. Tá timpeall 4,000 speiceas ar eolas, an chuid is mó díobh sa leathsféar thuaidh. Ina measc tá lotnaidí suntasacha (mar shampla, an chuileog ghlas is an chuil dhubh).
Aigéad aicrileach. An t-aigéad carbocsaileach is simplí is ea aigéad aicrileach. Bunábhar i ndéanamh meataicrileáit meitile is poiliméar eile a úsáidtear i bpéinteanna, greamacháin agus gloine sábháilteachta.
Aigéad aracadónach. Aigéad sailleach polaineamhsháithithe is ea aigéad aracadónach le 20 adamh carbóin is 4 nasc neamhsháithithe. Bíonn sé stóráilte i gcillscannáin, agus nuair a fhuasclaítear é cuireann sé bun le prostaglaindiní is leocaitríéiní. Sintéisítear é sa cholainn as aigéad líonoiléach (le 18 adamh carbóin is 2 nasc neamhsháithithe), comhábhar riachtanach sa chothú mar nach féidir leis an gcolainn dhaonna é a shintéisiú.
Aigéad ascorbach. Is comhdhúil orgánach é aigéad ascorbach; Vitimín C a fhaightear den chuid is mó i dtorthaí citris, glasraí glasa agus prátaí. Feidhmíonn sé sa cholainn chun iomláine na bhfíochán a chaomhnú. Má tharlaíonn uireasa, beidh scorbach mar thoradh. Tairgtear go gcuirfidh dáileoga móra bac ar an slaghdán coiteann agus fiú ar ailse, ach níl fianaise láidir leis seo.
Aigéad bórach. Aigéad lag is ea aigéad bórach (H3BO3) le hairíonna antaiseipteacha. Bíonn pH timpeall 6 ag tuaslagáin chaolaithe, timpeall 9 ag tuaslagán páirtneodraithe. Tugtar bóráití ar shalainn aigéid bhóraigh. Tugtar aigéad bórásach ar ocsaíd bóróin hiodráitithe, B2O3.
Loch gCál. Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Loch gCál.
Stair.
Tharla luíochán Loch gCál ar 8 Bealtaine 1987, inar mharaigh SAS na Breataine ochtar ball den IRA, chomh maith le sibhialtach amháin a thiomáin isteach san eachtra ar a bhealach óna chuid oibre, i gcomhluadar duine eile a gortaíodh go dona.
Ba é seo an líon ba mhó óglaigh a chaill an tIRA in aon oibríocht mhíleata amháin le linn na coimhlinte idir 1969 agus 1998.
Ráth Caola. Is baile suite i gContae Luimnigh é Ráth Caola.
Tigh Moling. Baile in Éirinn is ea Tigh Moling. Tá an baile suite in oirdheisceart na tíre i gContae Cheatharlach.
Áth Fhád. Paróiste in Éirinn is ea Áth Fhád. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre i gContae Cheatharlach.
Ard Fhíonáin. Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Ard Fhíonáin.
An Bearnán. Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é An Bearnán.
Baile Cora. Is sráidbhaile i gContae Aontroma é Baile Cora suite faoin tuath idir Lathara agus Carraig Fheargais.
Tulaigh Óg. Is baile suite i gContae Thír Eoghain í Tulaigh Óg.
An Cnoc Maol. Is baile suite i gContae Thír Eoghain é An Cnoc Maol.
Aigéad carbónach. Comhdhúil is ea aigéad carbónach (H2CO3); an fhoirm hiodráitithe de dhé-ocsaíd charbóin (CO2). Aigéad lag a dhíthiomsaíonn ina dhá chéim chun ian carbónáit hidrigine HCO3 is ian carbónáite CO3 a tháirgeadh. Bíonn uiscí nádúrtha sáithithe le dé-ocsaíd charbóin, agus cinneann an tiúchan ian décharbónáite is ian carbónáite an pH iontu. In uisce báistí le haigéad carbónach íon, bíonn an pH timpeall 5.
Aigéad fíteach. Stór fosfair atá i láthair i ngránaigh is léagúim is ea aigéad fíteach. Tugtar "heicseafosfáit ionóisitóil" air freisin. Is féidir leis nascadh le mianraí cosúil le cailciam, iarann is sinc lena mbithinfheidhmeacht siúd a laghdú. Mar thoradh, is féidir nach mbeidh an t-iarann chomh hinfheidhme ó fhoinsí plandúla is a bheadh ó fhoinsí ainmhíocha. Is féidir a infheidhmeacht a mhéadú, áfach, trí vitimín C a ionghabháil ag an am céanna.
Aigéad fólach. Vitimín B a fhaightear san ae agus ón gcuid is mó de na glasraí glasa, atá riachtanach i sintéisiú is feidhmiú chealla dearga na fola. Má bhíonn uireasa de ann, rud a tharlaíonn go hannamh i dtíortha forbartha, baineann ainéime don duine. Tugtar é, chomh maith le hiarann, mar ghnáthchóireáil chun ainéime a sheachaint, mar a dhéantar le linn toirchis.
Aigéad fosfarach. Aigéad mianrach is ea aigéad fosfarach (H3PO4); aigéad 3 bhun le 3 shraith salann. De ghnáth, is leacht síorópach é atá an-tais-scópach. Trí dhíhiodráitiú, táirgeann sé peantocsaíd fosfair (P2O5), oibreán an-mhaith triomaithe.
Aigéad fúmarach. Comhdhúil is ea aigéad fúmarach (C2H2(COOH)2) le leáphointe 300 °C. Aigéad décharbocsaileach neamhsháithithe a úsáidtear i ndéanamh roisíní poileistear atá ann. Tugtar fúmaráití ar a shalainn, agus úsáidtear go minic iad i ndéanamh drugaí. Is isiméir gheoiméadarach de chuid aigéid mhailéigh é.
Aigéad hidricianach. Ciainíd hidrigine, HCN, nó tuaslagán uisciúil di. Tugtar "aigéad prúiseach" air freisin. Is leacht fíornimhiúil é, le fiuchphointe 26 °C agus boladh almóinní. Is aigéad lag é. I dtuaslagán atá páirtneodraithe bíonn an pH &gt; 9, agus bíonn tiúchan réasúnta ard de i dtuaslagáin salainn ciainíde. Is cumasach an múchghlantóir é, agus tá sé tábhachtach mar imoibrí i sintéisithe orgánacha.
Aigéad lachtach. Aigéad orgánach gan dath is ea aigéad lachtach (CH3-CH(OH)-COOH). I láthair i mbainne géar. Cruthaítear é i matáin tar éis a gcraptha, agus mar staid inmheánach i meitibileacht carbaihiodráití. Déantar ar bhonn trádalach é trí choipeadh glúcóis le baictéir. In úsáid i súdaireacht, ruaimneoireacht agus míochaine. Tá dhá fhoirm eanaintiméireacha de sa nádúr.
Aigéad líseirgeach dé-eitilimíde. Siabhraigin, druga coitianta mí-úsáide sna 1960idí-1970idí is ea Aigéad líseirgeach dé-eitilimíde nó LSD. 
Thógtaí i bhfoirm micreaphoncanna é, agus thugtaí ‘aigéad’ air. I 1943 tháinig an ceimicí Eilvéiseach Albert Hoffman (1906-2008) ar iarmhairt chumasach an druga nuair a thóg dáileog de i rith a chuid oibre i gcomhlacht Sandoz. 
Mhol síceolaithe áirithe an druga mar chabhair i síciteiripe. Chuir an síceolaí cliniciúil Timothy Leary (1920-1996) mí-úsáid an druga chun cinn go mór, agus briseadh as a phost in Ollscoil Harvard é mar gheall air i 1963.
Aigéad mailéach. C4H4O4, a leáphointe 139 °C. Isiméir gheoiméadrach de chuid aigéid fhúmaraigh, ach ós rud é go bhfuil na grúpaí carbocsaile ar an taobh céanna den nasc dúbailte, foirmíonn sé nasc inmheánach hidrigine, mar a léiríonn an fhoirmle thuas. Mar sin, is lú go mór a leáphointe ná leáphointe an aigéid fhúmaraigh. Cruthaíonn sé ainhidríd go héasca trí mhóilín uisce a chailliúint, agus ansin cruthaíonn móilín fáinne.
Aigéad malach. Comhdhúil is ea aigéad malach (HOOC-CH2-CH(OH)-COOH) le leáphointe 100 °C. Aigéad a fhaightear i dtorthaí glasa, úlla go háirithe. De réir mar a chailleann sé móilíní uisce, táirgeann aigéad mailéach is aigéad fúmarach.
Aigéad nicitíneach. Vitimín B atá tábhachtach i dtáirgeadh fuinnimh taobh istigh de chealla. Bíonn sé ann i bhfoirm nicitínimíde go ginearálta, agus is féidir é a shintéisiú ón aimíonaigéad tripteafan, ach ag ráta íseal. Mar sin féin, luaitear a leibhéal i mbianna ina choibhéis aigéid nicitínigh (aigéad nicitíneach + 0.017 tripteafan). Bíonn aigéad nicitíneach i láthair i ngránbharra mar niacaitín, foirm atá neamhghníomhach sa bhitheolaíocht. Éiríonn sé infhaighte nuair a théitear an gránbharr le haol, nós a ghlac na hIndiaigh i Meiriceá Theas chucu féin agus a chuir bac ar pheallagra.
Achadh Dubhthaigh. Is baile suite i gContae Dhoire é Achadh Dubhthaigh.
Cill Ria. Is baile suite i gContae Dhoire í Cill Ria.
Droim Maoláin. Is baile suite i gContae Dhoire é Droim Maoláin.
Srath Feabhail. Is baile suite i gContae Dhoire é Srath Feabhail.
An Suaitreach. Is baile suite i gContae Dhoire é An Suaitreach.
Comhairle Contae an Longfoirt. Is comhairle i gContae an Longfoirt í Comhairle Contae an Longfoirt.
Scoil Mhuire. Is meánscoil suite i gContae an Longfoirt í Scoil Mhuire.
Baile an Bhric Óig. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Baile an Bhric Óig.
Baile Átha an Urchair. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Baile Átha an Urchair.
Baile Chaisleán na nGeochagán. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Baile Chaisleán na nGeochagán.
Buaile na hAbhann. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Buaile na hAbhann.
Bealach Caorthainn. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Bealach Caorthainn.
Baile na Carraige. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Baile na Carraige.
Baile Fhobhair. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Baile Fhobhair.
Baile an tSrutháin. Is baile suite i gContae na hIarmhí é Baile an tSrutháin.
Achadh Lughna. Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain é Achadh Lughna.
Aigéad pailmíteach. C15H31COOH, aigéad sailleach sáithithe le leáphointe 63 °C. Faightear ó chuid mhaith foinsí é, ainmhithe is plandaí, bainne is ola phailme (tagann an t-ainm uaithi seo) go háirithe.
Aigéad pangamach. Is comhábhar an-chuid síolta é aigéad pangamach. Moltar mar vitimín B15 é, ach níl aon fheidhm cothaithe aige atá ar eolas chuige seo.
Aigéad pantaitéineach. Vitimín B a fheidhmíonn mar chomhfhachtóir i gcuid mhaith imoibrithe einsímeacha is ea aigéad pantaitéineach. De bhrí go bhfaightear go forleathan sa nádúr é, níor braitheadh a uireasa i gcothú daonna fós.
Aigéad picreach. C6H2(NO2)3OH, 2,4,6-trínítrifeanól le leáphointe 122 °C. Solad buí a dhéantar trí níotráitiú feanóil. Aigéad lag, ach níos láidre ná feanól. Is ábhar datha buí é, agus ábhar pléascach.
Aigéad piorúvach. CH3-CO-COOH, táirge neamhchiriúíl ocsaídiú aigéid lachtaigh is ea aigéad piorúvach. Tarlaíonn sé i gcuid mhaith conairí imoibrithe meitibileacha.
Aigéad salaicileach. Druga a ullmhaíodh ar dtús as eastóscadh airgead luachra, agus ansin i 1838 ó choirt na sailí. D'úsáidtí a shalann, salaicioláit sóidiam, mar theiripe ar phianta réamatacha is slaghdáin fhiabhrasacha ar dtús i 1875. Cuireadh an t-aigéad acéitiolsalaicileach (aspairín), a fuarthas a bheith níos cumasaí mar dhruga, ina ionad i 1899.
Patrick Smyth. Bhí an tAthair Patrick Smyth (Pádraig Mac Gabhann) (1824 – 1865) ina scoláire clasaiceach agus Gaeilge a bhí páirteach i gceannairc Eureka in órcheantar Ballarat in Victoria na hAstráile sa bhliain 1854. 
Rugadh Smyth i mBéal an Átha i gContae Mhaigh Eo. Bhain sé Melbourne amach ina shagart sa bhliain 1852 agus cuireadh é chun Ballarat sa bhliain 1854, trí bliana roimh an éirí amach a tharla san órcheantar mór ann. Bhí na sluaite mianadóirí ann as gach cearn den domhan agus mórán Éireannach ina measc. Bhí siad míshásta le costas na gceadúnas mianadóireachta agus le drochiompar na bpóilíní: tugadh drochíde do Gregorius, searbhónta martraithe Airméanach Smyth féin. Bhí muinín ag na mianadóirí as Smyth agus toghadh é mar dhuine den triúr a chuaigh chun cainte le Robert Rede, ceann an Choimisiúin Ríoga a ceapadh sa bhliain 1854 chun cúiseanna gearáin na mianadóirí a phlé. 
Theip ar Rede an scéal a réiteach agus d’ullmhaigh a lán mianadóirí iad féin chun catha i gceantar Eureka faoi cheannas an Éireannaigh Peter Lalor. Tar éis do na saighdiúirí an cheannairc a chur faoi chois thug Smyth Lalor chun a thí féin faoi choim. Bhí Lalor gortaithe agus bhain dhá mháinlia an lámh de i dteach an tsagairt: ansin d’éalaigh sé ó dheas go dtí Geelong. 
Nuair a scríobh Raffaello Carboni, ceannaire eile, cuntas ar eachtra Eureka luaigh sé Smyth mar ‘Latin and Celtic scholar’.
Fuair Smyth bás gan iomrá in Sydney ar an 14 Deireadh Fómhair 1865 agus é 42 bliain d'aois.
Aigéad sorbach. Leasaitheach ceadaithe bia a choisceann fás caonaigh léith is ea aigéad sorbach. Tá leasaithigh mar seo frithmhíocóiseach. Faightear ó thorthaí glasa an chaorthainn é.
Aigéad stéarach. Is aigéad sailleach sáithithe é an t-aigéad stéarach le slabhra 18-carbóin. Is é an t-ainm molta ag AIGCF ná an t-aigéad ochtaideacánóch. Is solad céiriúil é agus is é C17H35COOH a fhoirmle cheimiceach. Tagann a ainm ón bhfocal Gréigise στέαρ "stéar ", a chiallaíonn 'geir'. Tugtar stéaráití ar shalainn agus eistir an aigéid stéaraigh. Mar eistear, is é an t-aigéad stéarach ceann de na haigéid shailleacha sháithithe is coitianta a fhaightear sa nádúr, i ndiaidh an aigéid phailmítigh. Tugtar stéirin ar an tríghlicríd a dhíorthaítear ó thrí mhóilín den aigéad stéarach.
Baintear feidhm as i ndéanamh gallúnaí is coinnle.
Aigéad sucsanach. HOOC-CH2-CH2-COOH, solad gan dath a leánn ag 188 °C. Faightear i gcána siúcra agus déantar le linn coipthe é. I measc a dhíorthuithe tábhachtacha tá ainhidríd chioglach, a úsáidtear i roisíní, agus a imíd, a úsáidtear mar dhíghalrán.