Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cumann Oisíneach. Cumann liteartha ba ea an Cumann Oisíneach (Ossianic Society). Bunaíodh é sa bhliain 1853 agus chuir sé béim ar litríocht Oisín agus na Féinne.
Orthu siúd a bhunaigh é bhí Seán Ó Dálaigh, William Smith O’Brien agus John Windele. Bhí Standish Hayes O’Grady ina bhall den chumann agus i gceann tamaill rinneadh uachtarán de. Faoin mbliain 1860 bhí 746 síntiúsóir ann agus bhí sé imleabhar d’ “Imeachtaí” tagtha amach. Stad an Cumann sa bhliain 1863, cé go raibh eagráin eile ar na bacáin.
Tugadh aird ar leith ar aistriúcháin laoithe na Féinne agus ar chur chun cinn na Gaeilge. Rinneadh iarracht ar idirdhealú a dhéanamh idir scoláirí an Chumainn agus scoláirí i gcumainn eile a bhí (mar a síleadh) faoi choimirce na huasaicme. Is léir ó litreacha na mball nár réitigh scoláirí an Chumainn go maith le Eoghan Ó Comhraí agus le hAcadamh Ríoga na hÉireann, agus gur minic a theip orthu radharc a fháil ar seanlámhscríbhinní. Bhí baill den Chumann in achrann leis an Irish Archaeological and Celtic Society, agus bhí conspóidí taobh istigh den Chumann féin. Chreid Windele, áfach, gur mhór an cúnamh iad foilseacháin an Chumainn Oisínigh chun an Ghaeilge a chur chun cinn mar áis taighde. 
Bhí a lán síntiúsóirí ina gcónaí thar lear. Sa bhliain 1855 dúirt foilseachán bliantúil an Chumainn go raibh dlúthchaidreamh idir é agus Cumann Celtic Sydney (a raibh tríocha ball aige). Sa bhliain 1861 bhí ceathrar síntiúsóirí i Melbourne na hAstráile agus bhí scata maith in Sydney. Orthu sin bhí roinnt cléireach.
Algaí glasa. Grúpa mór ilghnéitheach plandaí atá cosúil le halgaí agus na líocha fótaisintéiseacha clóraifill "a" is clóraifill "b", a thugann a ndath glas dóibh. De réir cineáil, déanann siad bia a stóráil mar stáirse i gclóraplaist. Faightear in uisce úr iad, den chuid is mó. Bíonn staideanna inghluaiste (zóspóir) ag cuid mhaith díobh, agus snámhann siad le cabhair lascnaidí.
Algartam. Modh oibre nó liosta treoracha léire críochta socraithe go beacht, ionas go bhfaighfear réiteach nó toradh barrmhaith ar fhadhb choimpléascach má fheidhmítear iad céim ar chéim. Sampla is ea an tacar rialacha chun iolrú simplí a dhéanamh. Saghas oidis bheacht a bhíonn ann, agus úsáidtear an téarma i dtaca le cláir ríomhaire go hiondúil. I gclár mar seo, leagtar amach gach treoir san ord cuí. Má bhíonn fiú treoir amháin in easnamh, treoir breise ann, nó treoir san eagar mícheart, ní fiú tráithnín an clár.
Algol. Teanga ardleibhéil ríomhchláraithe a saothraíodh san Eoraip sna 1950idí chun oibrithe matamaiticiúla is eolaíochta a dhéanamh, ag an am céanna a bhí Fortran á shaothrú sna Stáit Aontaithe don ghnó céanna.
Alhambra. Dún is pálás na ríthe Múracha i nGranada na Spáinne a tógadh sa 13ú-14ú céad. Láthair oidhreachta domhanda anois. Treascraíodh i méid áirithe é, agus d'atóg an rí Caitliceach Séarlas V sa 16ú céad é. Cuid mhaith hallaí áille is gairdíní ann fós atá sainiúil d'ailtireacht Ioslamach na Meánaoise.
Allas. Tuaslagán caol salann (clóiríd sóidiam den chuid is mó) is móilíní beaga eile (ina measc úiré, aigéad lachtach, amóinia is eile) a thálann na faireoga allais atá i láthair i gcraiceann gach mamaigh. Is bealach eisfheartha salainn is nítrigine é. Nuair a ghalaíonn an t-allas ón gcraiceann, tarlaíonn cailliúint teasa. Tá cur allais an-tábhachtach chun teocht duine a rialú, ach tagann tart air dá bharr.
Almóinn. Crann beag duillsilteach a bhíonn spíneach uaireanta, dúchasach don Áise. Fásann sí go hairde 8 m. Na duilleoga ubhchruthach caol fiaclach. Na bláthanna bándearg, ag teilgean go bán is ag teacht amach roimh na duilleoga. Na torthaí liath maoth ubhchruthach. An bia leathrúil tanaí timpeall ar chloch phollta. Is foinse cnónna inite an almóinn mhilis. Níl almóinn shearbh inite, ach soláthraíonn sí ola a úsáidtear sa tionsclaíocht. Gné eile arís is ea an almóinn bhláfar mhaisithe.
An Ráth, Contae Uíbh Fhailí. Is baile suite i gContae Uíbh Fhailí é an Ráth.
Áth an Ghorta. Is baile fearainn suite i gContae Uíbh Fhailí é Áth an Ghorta.
Cluain Fheannóg. Is baile fearainn suite i gContae Uíbh Fhailí í Cluain Fheannóg.
Lusmhaigh. Is baile fearainn suite i gContae Uíbh Fhailí é Lusmhaigh.
Baile Átha Buí, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile Átha Buí.
Alóipéice. Is éard atá i gceist le hAlóipéice ná cailliúint gruaige de bharr cliseadh cruthú na gruaige ag na gruagfhalacailí. Is féidir léi a bheith neamhchothrom nó ginearálta (maoile). Is féidir í a fháil le hoidhreacht nó de bharr galair ghinearálta éigin, nó druga thocsainigh a chuireann feidhmiú na bhfalacailí ar mhí-ord.
Baile an Bhriotaigh. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile an Bhriotaigh.
An Daingean Uachtarach. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é an Daingean Uachtarach.
An Eaglais, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí í an Eaglais.
Baile an Bhairínigh, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile an Bhairínigh.
Alpach. Téarma luibheolaíoch a úsáidtear ar fhásra a fhásann sna sléibhte os cionn líne na gcrann agus na plandaí a áitríonn réigiúin mar sin go nádúrtha. De ghnáth, fásann siad go híseal, bíonn cruinneachánach, agus in ann leibhéal ard grianradaíochta, triomach is fuacht a sheasamh.
An Daingean Íochtarach. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é an Daingean Íochtarach.
Garraí an Chaisleáin. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Garraí an Chaisleáin.
Baile Mhic Comhainn. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile Mhic Comhainn.
Géisill, Barúntacht. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Géisill.
Cluain Leisc. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí í Cluain Leisc.
Cill Chuairsí. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí í Cill Chuairsí.
Alpha Centauri. Tríréalta a bhfuil Proxima Centauri ann, an réalta is gaire don Domhan seachas ár nGrian féin. Chomh fada sin amach uainn go dtógann sé 4.3 bliain ar sholas teacht uaidh don Domhan, is é sin, tá sé 4.3 solasbhliain amach uainn. As an 6,000 réalta a bhíonn infheicthe ag an tsúil sa spéir istoíche, bíonn sé go híseal sa spéir ó dheas, agus is é an 3ú réalta ar scála na lonrachta é. Ach ní féidir é a fheiceáil in aon chor ag domhanleithead níos mó ná timpeall 28° thuaidh.
Baile an Chúlaígh. Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile an Chúlaígh.
Ralph Asher Alpher. Fisicí a rugadh i Washington DC ab ea Ralph Asher Alpher (3 Feabhra 1921 – 12 Lúnasa 2007). I gcomhar le George Gamow, shaothraigh sé teoiric na bpróiseas a d'astaigh fuinneamh ag an gcuid is luaithe de shaol na Cruinne. Tháinig sin le bheith ina bhunshraith do theoiric na hOllphléisce i dtaobh tús na Cruinne.
Altacumalas. Scamaill den mheánleibhéal, de shaghas an chumalais, ag airdí timpeall 2,000-7,000 m. Bán is/nó liath, agus is comhartha iad go bhfuil nó go mbeidh an aimsir go breá.
Altasamat. Gléasadh teileascóip lenar féidir an teileascóp a bhogadh in airde (ag luascadh ar ais chothrománach) neamhspleách ar a bhogadh ina asamat (ag rothlú ar ais cheartingearach). Baintear feidhm as ar theileascóip ollmhóra agus radaiteileascóip chomh maith le teileascóip shimplí an amaitéaraigh.
Altastratas. Scamaill de shaghas an stratais nach mbíonn chomh tiubh le stratas, ag airdí timpeall 2,000-7,000 m. Scothliath, i bhfoirm leathán. Is tuar iad go bhfuil aimsir the bháistiúil, a bhaineann le fronta te, le teacht.
Albrecht Altdorfer.  
Péintéir, greanadóir is ailtire a saolaíodh i Regensburg na Gearmáine ab ea Albrecht Altdorfer (c 1480-1538). I measc na bpríomhbhall de Scoil na Danóibe de phéintéireacht na Gearmáine. Den chuid is mó, léirigh a shaothair ábhair bhíobalta is stairiúla, suite i gcúlionaid tírphictiúir.
Altichiero. Péintéir a rugadh gar do Verona na hIodáile ab ea Altichiero (c 1330-c 1395). D'oibrigh sé ansin, agus meastar gurb é a bhunaigh Scoil Verona. D'aistrigh sé go Padua, áit a bhfuil freascónna da chuid i mBaisleac Antaine (1372-1379) agus Aireagal Sheoirse (1377-1384).
Sidney Altman. Bithcheimicí a rugadh i Montréal ab ea Sidney Altman. Ar 7 Bealtaine 1939 a rugadh é. Thaispeáin sé gur féidir leis an móilín RNA é féin a athchóiriú chun an t-ábhar a tháirgeann sé a athrú, gan aon ghá le heinsím chuige. Mar sin, is féidir le RNA feidhmiú mar einsím air féin. Ba bhriseadh é seo trí bhac sa tuiscint ar phróisis ghéiniteacha. Roinn sé Duais Nobel sa cheimic le Thomas Cech i 1989 as an obair seo. Fuair sé bás 5 Aibreán 2022.
Altranas. An brainse míochaine a sholáthraíonn cúram d'othair is daoine gortaithe agus a ghlacann freagracht as riachtanais fhisiciúla shóisialta is spioradálta an othair a chabhraíonn lena bhisiú. Is iad altraí an grúpa is mó oibreoirí leighis. De ghnáth bíonn cúrsa foirmiúíl oiliúna is traeneála ann chun cáiliú don ghairm. Déanann altraí monatóireacht ar theiripí, agus de réir a chéile tá cead acu córacha leighis is fiú drugaí a mholadh d'othair. Cabhraíonn siad le dochtúirí is máinlianna ina gcuid oibre siúd le hothair. Le forbairtí sa mhíochaine, tá speisialtachtaí tagtha chun cinn san altranas: altranas ospidéil, péidiatraic, síciatracht, dianchúram, cuairteoireacht baile, is eile. Cabhraíonn altraí le traenáil banaltraí óga agus cothú sláinte sa phobal.
Alúm. Is sulfáit é an t-alúm, KAl(SO4)2·12 H2O, de ghnáth. Sulfáit photaisiam alúmanaim hiodráitithe a dtugtar alúm coiteann air. Tá alúim eile ann: alúm iarainn le "Fe" in ionad "Al", agus alúm cróim le "Cr" in ionad "Al". Déanann siad uile criostail mhóra ochtaihéidreacha. Hidrealaítear alúm coiteann in uisce go dtí Al(OH)3 agus baintear úsáid as mar théachtach in íonú uisce.
Alúmanáit. Salann ina bhfuil ainian díorthaithe ó Al(OH)3 trí mhiotal a chur in ionad hidrigine. Úsáidtear alúmanáit sóidiam, NaAlO2, in íonú uisce chun eisíontais a théachtadh i ndeascán alúmana híodráitithe.
Luis Walter Alvarez. Fisicí turgnamhach a rugadh i San Francisco ab ea Luis Walter Alvarez (13 Meitheamh 1911 – 1 Meán Fómhair 1988). Rinne sé taighde ar radar le haghaidh loingseoireachta is tuirlingt aerárthach le linn An Dara Cogadh Domhanda. Thóg sé an chéad luasaire líneach (1947), shaothraigh an soitheach boilgeog, agus d'fhionn staideanna nua athshondacha san adamh is cáithníní nua fo-adamhacha leis. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1968 as an obair seo.
Am caighdeánach. Bíonn an t-am a léitear ar an gclog bunaithe ar rothlú an Domhain ar a ais i dtaca leis an nGrian. Tugtar "grianam" air seo freisin. Freagraíonn rothlú iomlán amháin do lá. Nuair a bhíonn an Ghrian díreach os ár gcionn, bíonn meán lae ann; ag aon domhanfhad eile bheadh am eile ann. Mar chúiteamh air seo, aontaíodh an t-am caighdeánach i 1884. Roinneadh an Domhan ina 24 réigiún, an réimse idir dhá fhadlíne i ngach ceann acu, a bheag nó a mhór, agus glactar leis go bhfuil an t-am céanna ag gach áit sa chrios sin. Mar sin, athraíonn an t-am d'uair ag imeall gach creasa. Tugtar meánam Greenwich ar an am in Éirinn, thiar ó fhadlíne 0° trí Greenwich Shasana.
Am eifimirise. Tomhas bunúsach ama a úsáideadh i 1958-1984, a sainmhíníodh i dtaca le hionad na Gréine i 1900 agus fad na bliana trópaicí. Úsáideadh mar thomhas do-athraitheach an ama é gur cuireadh am domhanda dinimiciúil ina ionad i 1984.
Am samhraidh. Is bealach é Am samhraidh nó Am an tsamhraidh (nó Am geimhridh) chun sochar níos mó a bhaint as na huaireanta de sholas an lae le linn míonna an tsamhraidh, de ghnáth trí na cloig a chur chun tosaigh d'uair ionas go maireann solas an lae isteach san oíche. "Am coigilte sholas an lae" a thugtar air seo i Meiriceá.
San Aontas Eorpach, tagann athrú ar an am ar an gclog faoi dhó gach bliain. San earrach, ag 2 a.m. bogann an t-am ar aghaidh go 3 a.m. ar an gclog. Ansin san fhómhar, bogann an t-am siar arís. 
Stair.
Mhol Benjamin Franklin an beart ar dtús. Sa bhliain 1784, scríobh sé chuig nuachtán agus mhol sé athrú ar an am chun coinnle a shábháil mar nach mbeadh sé dorcha chomh luath sin sa samhradh. 
Chuir an Ghearmáin i bhfeidhm é ar an 30 Aibréain 1916 don chéad uair, chun breosla agus fuinneamh a spáráil. Rinne an Bhreatain amhlaidh. Thosaigh an cleachtas seo sa Ríocht Aontaithe (in Éirinn chomh maith) i mí Bealtaine sa bhliain 1916. 
Nuair a thosaigh an t-athrú ar an am, thaitin sé le daoine áirithe agus níor thaitin sé le daoine eile. Bhí sé go maith do na feirmeoirí, mar bhí lá níos faide acu don obair ar an bhfeirm i rith an tsamhraidh. 
Sa bhliain 1922, ritheadh an "Summer Time Act, 1922 (12 &amp; 13 Geo. 5. c. 22)" sa Ríocht Aontaithe. Fágadh an reachtaíocht in Éirinn go dtí an bhliain dár gcionn; ar 19 Aibreán 1923 in Éirinn, ritheadh an t-Acht um Am Samhraidh (tháinig an t-athrú bliantúil ar bhonn buan sa Chreat Reachtaíochta na hÉireann ó 1925 ar aghaidh). 
Bhí an Ríocht Aontaithe ar "Am samhraidh dúbailte" le linn an Dara Cogadh Domhanda. Mar sin bhí Béal Feirste uair an chloig chun cinn ar Bhaile Átha Cliath. 
Cuireadh an clog ar aghaidh gach bliain ó shin in Éirinn, seachas Deireadh Fómhair 1968 go Deireadh Fómhair 1971, nuair a d'fhan am an tsamhraidh i bhfeidhm an bhliain ar fad (sa Ríocht Aontaithe chomh maith). 
Sna Stáit Aontaithe i 1966, achtaíodh rialachán feidearálach le "Am coigilte sholas an lae" a chur i bhfeidhm (bíodh is gur dhiúltaigh stáit áirithe é a chur i bhfeidhm)., Mar shampla ní raibh Am samhraidh riamh i bhfeidhm in Arizona (seachas na plandálacha Navajo).
Connspóid.
Sna 2010idí, thosaigh tíortha éagsúla ag caint faoin gcleachtas. Stop Maracó an cleachtas go tobann sa bhliain 2019.
Tá daoine ann a chreideann go gcuireann an uair an chloig d’athrú ar an gclog isteach ar shláinte intinne agus choirp an duine agus nach bhfuil aon chúis mhaith lena leithéid níos mó. Mar shampla,nuair a rinneadh cinneadh gan an clog a athrú sna blianta 1968-1971, mheas an Roinn Iompair sa Ríocht Aontaithe ag an am gur ardaigh líon na dtimpistí ar maidin. Mar sin chuidigh an t-athrú le timpistí bóthair a laghdú mar gurb é an clapsholas is contúirtí ar na bóithre.
I mí Deireadh Fómhair 2017, d’fhoilsigh Seirbhís Taighde Pharlaimint na hEorpa staidéar ar am samhraidh an AE inar maíodh go raibh impleachtaí sláinte an athraithe níos tromchúisí ná mar a ceapadh. D’aontaigh coiste san Aontas Eorpach i 2018 go mbeadh deireadh leis ach níor tharla faic ina dhiaidh sin.
Amailtia. Is í Amailtia an 5ú satailít nádúrtha de chuid Iúpatair, a fionnadh sa bhliain 1892. Tá Amailtia ag fithisiú Iúpatair faoi 181,000 km den phláinéad, a bheag ná a mhór, agus níl cianphointe na gealaí ródhifriúil leis an ngarphointe - tá an fhithis réasúnta ciorclach. Tá Amailtia 270 km ar thrastomhas, a bheag nó a mhór, ach tá sí an-mhírialta ina cosúlacht - níl sí in aon chóngar do bheith sfearúil. Ba é an réalteolaí Meiriceánach Edward Emerson Barnard a d'aithin í, an fear ceanna a bhfuil Réalta Barnard ainmnithe as. Tugtar Iúpatar a Cúig ar Amailtia chomh maith, agus mar is léir ón teideal, tá imeachtaí an ghearrscéil fhicsin eolaíochta úd "Jupiter Five" le hArthur C. Clarke bunaithe ar Amailtia nó ar a timpeallacht. Tá Amailtia ag fithisiú Iúpatair in aice an fháinne ar a dtugtar "fáinne leámháin Amailtia", agus tá an fáinne comhdhéanta as dusta a tháinig ó Amailtia féin. 
Glactar leis gur leac oighir is mó atá in Amailtia. Aithnítear cráitéir agus iomairí móra ar an ngealach seo. Ba iad na taiscéalaithe spáis úd Voyager a hAon agus Voyager a Dó sa bhliain 1979 a thug na chéad ghrianghrafanna d'Amailtia dúinn, ach ina dhiaidh sin ba é an fithiseoir úd Galileo a thóg grianghrafanna ní ba mhionchruinne sna 1990idí.
Tá ceithre ghné de chosúlacht Amailtia ainmnithe - dhá chráitéar agus dhá spota geal. Is iad na cráitéir ná Pan agus Gaea, agus is iad na spotaí geala ná Lyctos Facula agus Ida Facula. "Facula" an téarma a úsáidtear le tagairt do spotaí geala ar dhromchla Amailtia.
Amairillid. Bleib mhór atá dúchasach do Mheiriceá trópaiceach. Suas le 75 speiceas ann. Na bláthanna trumpa-chruthach spréite, suas le 15 cm ar fhad, i gcuid mhaith dathanna, 1-10 bláth (2-4 cinn de ghnáth) ar ghas cuasach amháin, ag teacht amach san earrach roimh na duilleoga beiltchruthacha. Is hibridí coimpléascacha an chuid is mó de na plandaí gairdín, agus iolraítear iad trí dheighilt na bleibe. Ní hionann an planda seo agus lus mór na coille.
Amarantas. Luibh bhliantúil nó ilbhliantúil atá dúchasach do réigiúin thrópaiceacha is mheasartha is ea amarantas. Na bláthanna beag de ghnáth, ag déanamh bláthraí tiubha, na teascáin iombhlátha i bhfáinní de 3 nó 5 cinn, go minic gealdaite. Táirgeann cuid de na speicis Áiseacha grán inite a úsáidtear in ionad gránbhairr.
Amatól. Grúpa ardphléascán, meascáin trínítreatolúéine (TNT) is níotráit amóiniam. Úsáideadh go forleathan sa chéad chogadh domhanda iad chun TNT a choigilt, ach fuarthas de réir a chéile gur shúigh siad an iomarca uisce isteach ón aer mar go raibh siad tais-scópach, agus ligeadh i léig iad.
Ambargraís. Ábhar liath céiriúil a fhaightear i stéigeacha na caisealóide is ea ambargraís, suas le 450 g in ainmhí amháin. Bhíodh sé in úsáid i gcumhráin chun go mairfeadh an boladh níos faide.
Amfaból. Is é is amfaból ann ná ball ar bith de ghrúpa mianraí sileacáite hiodrúla, atá an-choimpléascach ó thaobh ceimice de, ach a bhfuil sainchomhartha struchtúrtha déshlabhra teitrihéadrán SiO4 iontu, agus iarann, maignéisiam, cailciam, sóidiam is alúmanam i láthair i measc na slabhraí. Faightear go forleathan iad i gcarraigeacha doigheartha is meiteamorfacha. I measc na bhfoirmeacha coitianta tá cornbhleind, achtainilít is treimilít. Tá foirmeacha snáithíneacha ann freisin a rangaítear le grúpa mianraí aispeiste.
Amfaibhiorach. Cordach bunúsach is ea amfaibhiorach, ball den ord Amphioxiformes. An cholainn caol, suas le 70 mm ar fhad, barrchaol ag an dá cheann. Nótacorda ann ag síneadh isteach sa cheann. Scoilteanna geolbhaigh aige agus bloic matán i dteascáin, cosúil le sinsir na veirteabrach. 23 speiceas, a fhaightear i ndeascáin thanaí mara. Tugtar lansógach nó lansóg orthu freisin.
Amfataimín. Spreagthach cumasach don néarchóras lárnach, agus neamhchodladh, aireachas, giúmar is féinmhuinín ardaithe, is béalscaoilteacht mar thoradh air, chomh maith le feabhsú i ndéanamh tascanna simplí meabhracha is fisiciúla. 
Ar dtús, laghdaíonn sé an goile. Baintear mí-úsáid go han-choitianta as chun fuinneamh is airdeall a mhéadú, ach le ró-úsáid éiríonn duine neamh-mhothálach dó agus bíonn tuirse is dúlagar air. Bhaintí feidhm as tráth chun cabhrú le daoine meáchan a chailliúint, ach ní cheadaítear é sin anois mar gheall ar na fadhbanna andúile is neamh-mhothálachta. 
Uaireanta úsáidtear é chun páistí le neamhord easnamh airde a chóireáil, ach is gá an chóireáil a bheith gearrthéarmach chun neamhoird mheabhracha cosúil le paranóia nó síocóisí eile a sheachaint. 
Tugtar ‘luas’ (nó "speed" an focal Béarla go minic) air ina dhruga mí-úsáide, agus déantar go mídhleathach é i bhfoirm púdair a smúrtar nó a instealltar. 
Bhíodh sulfáit amfataimín le fáil uair amháin faoin trádainm Benzedrine, ach anois is sulfáit deistreamfataimín atá ar fáil ar oideas dochtúra faoin trádainm Dexedrine.
Amhaire. Is saghas callaire é an t-amhaire atá oiriúnach chun fuaim ar mhinicíocht íseal nó dordfhuaim a chruthú. Trastomhas mór ag a chón, 25 cm nó níos mó. Cosúil le láimhseáil tribilfhuaime le trílire i gcóras ard-dílseachta, úsáidtear ciorcad trasach chun an chuid chuí de speictream an fhuaimchomhartha ghinearálta a sholáthar dó.
Amharc boinn ghoirm. Bealach chun íomhánna a chuingriú i gcineamatagrafaíocht is teilifís trí chodanna den ghníomhú sa réamhionad a ghlacadh os comhair boinn ghil ghoirm, agus ansin forshuite ar an amharc cúlionaid a taifeadadh le ceamara eile. I bpictiúir reatha is gá dearbhchlóbhualadh casta a dhéanamh sa tsaotharlann, ach sa teilifís is féidir é a dhéanamh go leictreonach leanúnach. Leis an teicníocht seo is féidir raon leathan iomrall a bhaint amach: mar shampla, an dealramh a chur ar an scéal go bhfuil aisteoirí, atá le fírinne sa stiúideo, ar láthair andúchasach ar an taobh eile den Domhan, ar an nGealach, nó ag eitilt tríd an aer.
Amharc dúbailte. Laige nó pairilis i matán a bhogann ceann de na súile, agus teip na súl bogadh comhthreomhar le chéile. Tugtar "dioplóipe" air seo freisin. Mar thoradh air, ní thiteann an solas ón réad céanna ar na hionaid chuí ar an reitine, ní fhorshuítear na híomhánna san inchinn, agus bíonn cuma dhá réad ar réad amháin.
Amharc mata. Amharc i bpictiúr reatha ina gcuirtear mata nó masc os comhair an cheamara chun fairsinge na híomhá nochtaithe a theorannú chun gur féidir an dara íomhá a chur léi níos déanaí. Féadfaidh cárta nó leathán miotail feidhmiú mar mhata, sin nó stiall scannáin le fairsingí teimhneacha is trédhearcacha le húsáid le linn an phriontála. Is féidir an rud céanna a dhéanamh leis na bogearraí cuí i bhfótagrafaíocht dhigiteach.
Giovanni Battista Amici. Radharcmheastóir, réalteolaí is eolaí a rugadh i Modena na hIodáile ab ea Giovanni Battista Amici (25 Márta 1786 – 10 Aibreán 1868). Thóg sé ionstraimí optúla, shaothraigh cóimhiotal ar leith i gcomhair scátháin teileascóp, agus i 1827 chríochnaigh tógáil an mhicreascóip dhia-optraigh neamhchrómataigh a ainmníodh as. Ceapadh é ina stiúrthóir ar an réadlann i bhFirenze i 1835.
Amóiniam. Is caitian é an t-amóiniam (NH4) a dhéantar nuair a imoibríonn amóinia le haigéad. Faightear é i gcuid mhaith salann, clóiríd amóiniam (sal amóiniach) agus carbónáit amóinaim (sal so-ghalaithe) go príomha. Tugtar hiodrocsaíd amóiniam ar thuaslagáin uisciúla amóiniam.
Amóinít. Moileasc cosúil le nátalas atá imithe in éag. Faightear go han-mhinic ón tréimhse Dheavónach is an tréimhse Chailceach Dhéanach í. Bhí an sliogán ar an taobh seachtrach is é beo, de ghnáth bís leata, roinnte sa taobh istigh le ballaí trasnacha.
Ampháirtiú. Sa ríomhaireacht, bealaí ina dtugtar rochtain chomhuaineach d'oiread éigin úsáideoirí ar an ríomhaire céanna. Ligtear do gach úsáideoir úsáid iomlán a bhaint as an láraonad próiseála (CPU) ar feadh tréimhse an-ghairide agus é sin go rialta, ionas go mbíonn an chuma air go bhfuil gach duine á úsáid go leanúnach.
Anacair leapa. Is éard atá in anacair leapa (nó brúchneá) ná paiste othrasaithe craicinn is fíocháin fho-chraicnigh os cionn starraiceachta cnámhaí a tharlaíonn in othair chróilí nó neamhaireachtálacha muna bhfaigheann siad cúram ceart cuí. Tarlaíonn an lot mar thoradh ar an mbrú a laghdaíonn soláthar fola don réigiún sin. Cnámha an chromáin is na sáile a bhíonn ciontach as go minic. Tarlaíonn sé do suas le 4% de na hothair a ghlactar isteach in ospidéil, go mór mór seandaoine is suas le 10% d'othair ortaipéideacha. Cosnaíonn sé na céadta milliún in aghaidh na bliana cóireáil a sholáthar, gan an crá breise do na hothair a bhfuil deacrachtaí eile acu a chur san áireamh.
Anacanda. Anacandaí a thugtar ar na ceithre speiceas nathracha sa ghéineas "Eunectes", buachrapairí ó Mheiriceá Theas. Orthu sin tá an t-anacanda glas ("Eunectes murinus"), an nathair is mó ar Domhan. Is féidir leis a bheith níos mó ná 11 m ar fhad agus os cionn 500 kg meáchain. Dath neamhlonrach air le spotaí móra neamhrialta dorcha. Áitríonn sé uisce a ghluaiseann go mall. Uaireanta, dreapann sé crainn ísle. Itheann sé éin, mamaigh, cadhmain is turtair.
Ainéime. Laghdú sa mhéid lí ocsaiginiompartha, haemaglóibin, atá sna cealla dearga fola ag imshruthú sa cholainn. Is iad na siomptóim a fheictear ná craiceann mílítheach, tuirse is giorra anála. Is iomaí cúis ar féidir a bheith léi, mar shampla, cailliúint fola, scrios róthapa na gcealla dearga fola, cliseadh i dtáirgeadh na gcealla dearga fola sa smior (mar a tharlaíonn le heasnamh vitimíní cosúil le vitimín B12).