Trelis/gawiki huggingface dataset:
ETA. Is eagraíocht armtha mhídhleathach é Euskadi ta Askatasuna (as Gaeilge, "Tír na mBascach agus Saoirse"), a bhfuil aithne níos fearr uirthi mar ETA. 
D'úsáid an bhallraíocht modhanna foréigin cosúil le dúnmharú, fuadach, sracadh agus foréigean sráide chun a chuspóirí a ghnóthú — bunú stát neamhspleách don mhuintir Bhascach i dtuaisceart na Spáinne agus iardheisceart na Fraince. 
Idir 1960 agus 2010, fuair timpeall 1114 duine bás san iomlán, agus b'fhéidir 486 sna forsaí slándála nó sa rialtas. san áireamh sin. 
Tá nuachtán ann "Gara" (www.gara.net), atá ceangailte go dlúth le Batasuna (páirtí mídhleathach a bhfuil baint aige le hETA) 
Stair.
Dhírigh ETA a gcuid buamaí de ghnáth ar phóilíní agus ar bhaill den Guardia Civil (macasamhail an Gharda Síochána in Éirinn). 
1973.
Ar an 20 Nollaig 1973, feallmharaíodh Luis Carrero Blanco, faisisteach, agus príomh-aire na Spáinne. Chuir ETA buama ollmhór faoin mbóthar, 80 cileagram dinimíte a bhí ann. D'imigh an réimeas faisisteach le sruth ina dhiaidh a bháis. Bhí Francisco Franco féin ag dul in aois ag an am. 
2004.
Tháinig athrú suntasach ar shaol polaitiúil na Spáinne i ndiaidh an olltoghcháin a bhí ann ar an 14 Márta 2004, trí lá i ndiaidh uafáis an 11 Mártaː Buamáil na dtraenacha i Maidrid. 
Ar an lá céanna, d’ordaigh Ana Palacio, Aire Gnóthaí Eachtracha na Spáinne, do gach ambasadóir Spáinneach gach deis a thapú chun an teachtaireacht a chur trasna gurbh iad ETA a bhí ciontach as an sléacht. Fiú ghlac 1530 Rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe gurb é ETA a bhí freagrach as an sléacht. 
Ach oíche roimh an olltoghchán, ghlac rialtas an Partido Popular (ar an eite dheis) leis an bhféidearthacht nach raibh ETA, ach sceimhlitheoirí Ioslamacha, ciontach as an ár, rud a raibh na meáin chumarsáide eachtrannacha cinnte dearfach de an lá roimhe sin. Bhí an chuid is mó de mhuintir na Spáinne bréan de bhréaga an Partido Popular agus bhí léirsithe spontáineacha os comhair phríomhoifig an Partido Popular i Maidrid agus i gcathracha eile. Is é an mana a bhí le cloisteáil ná "queremos la verdad antes de votar": “táimid ag iarraidh na fírinne sula gcaithimid ár vótaí”. Bhí bua ollmhór ag an Partido Socialista san olltoghchán an lá dár gcionn. 
2004-2005.
Ritheadh bille thar a bheith conspóideach a dtugtar "Plean Ibarretxe" air (is é José Luis Ibarretxe "lehendakari", nó Príomh-Aire, na mBascach) sa pharlaimint réigiúnach Bhascach ag deireadh mhí na Nollag 2004. Ba é cuspóir an bhille seo leasú a dhéanamh ar an reacht féinrialach Bascach chun Saorstát Bascach a bhunú a bheadh ceangailte le Stát na Spáinne. 
2006.
D'fhógair ETA sos cogaidh ar an 24 Márta 2006, tar éis 817 duine a mharú le linn a bhfeachtais. Ach ghlac ETA le pléascadh buama in aerfort Mhaidrid, Barajas, ar an 30 Nollaig 2006 inar maraíodh beirt, tar éis don rialtas Spáinneach buaileadh leo go rúnda le linn na míosa sin. 
2010-2011.
Tháinig sos cogaidh buan i bhfeidm.
John de Courcy Ireland. Staraí agus scríbhneoir ab ea John de Courcy Ireland (19 Deireadh Fómhair, 1911 – 4 Aibreán, 2006), a chaith a shaol le cúrsaí polaitiúla agus muirí. 
Throid sé go láidir ar son aitheantais do na daoine a chaith go leor ama ar muir. Bhí fearg air nach raibh aird ag rialtais na h-Éireann ar thábhacht na farraige. Scríobh sé an-chuid leabhar faoi chúrsaí na mara.
Chaith sé 40 bliain ag obair leis na báid tharrthála i nDún Laoghaire, agus scríobh sé stair an chuain sin.
Is iomaí gradam a bronnadh air ar fud an domhain ar son na taighde a rinne sé ar an bhfarraige. I measc na dtíortha a bhronn gradam air ar son a chuid taighde bhí An Airgintín, An Fhrainc agus an Iúgslaiv.
Labhair sé amach go láidir in aghaidh pholasaí eachtrannach SAM, agus bhí sé gníomhach sna hagóidí in aghaidh Uachtaráin Mheiriceá nuair a thug Ronald Reagan cuairt ar Éirinn i 1984.
Arán. Bunbhia is ea an t-arán a dhéantar le taos a fhuineadh, a ghalú nó a fhriochadh. Plúr agus uisce na comhábhair bhunúsacha; cuirtear salann isteach don chuid is mó; agus úsáidtear laibhín éigin de ghnáth, mar shampla giosta. I measc na gcomhábhar is minicí eile, tá spíosraí ar nós an chearbhais, an sheasamain nó an chailligh. Bíonn aráin éagsúla ar fáil i dtíortha éagsúla ar fud an domhain.
Shang-hai. Is é Shang-hai (as Sínis: ), Shanghai nó 沪 ('Hù) an chathair is mó i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá Shanghai ar mhór-chathracha an domhain. 
Tá an chathair suite cois an Iaing-tsí ar chósta thoir na tíre. Is calafort tábhachtach é.
Stair.
Ar an 28 Eanáir 1932, thosaigh Cogadh Shanghai. D’ionsaigh gluaiseacht chogaíochta na Seapáine an chathair. Ghabh na Seapánaigh seilbh ar an limistéar. Ní raibh an tSín aontaithe a dóthain ag an am le cosaint a dhéanamh uirthi féin.
1513. Breitheanna.
Gan data - Tomás Mac Gearalt, 10ú Iarla Chill (b. 1537)
Frankfurt. Cathair sa stát Gearmánach, Hesse is ea . Is í an chathair is mó sa stát. Tá an chathair suite ar an Main. Tá an Banc Ceannais Eorpach suite ann. Is é an t-ionad airgeadais is mó sa Ghearmáin.
Daoine.
B'as Frankfurt do go leor scríbhneoirí, ealaíontóirí agus daoine clúiteacha:
Kit Bond. Is iarbhall de Sheanad na Stát Aontaithe ó Missouri é Christopher Samuel "Kit" Bond (6 Márta 1939 a rugadh é). Is iargobharnóir Missouri é freisin. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Bhí sé ina bhall den Seanad ó 1987 go 2011 nuair a tháinig Roy Blunt i gcomharbas air. Tá Bond ina chomhpháirtí ag Thompson Coburn anois.
Rugadh i St. Louis é agus tógadh é i Mexico, Missouri.
Oileán Codfish. Is oileán (14km²) is ea Oileán Codfish () atá suite taobh thoir de Oileán Stewart i An Nua-Shéalainn theas. Is tearmann éan é.
Edmund Hillary. Ba é Edmund Hillary (20 Iúil 1919-11 Eanáir 2008) an chéad duine chun Everest, an sliabh is airde ar domhan, a dhreapadh. Rugadh ar an 20 Iúil 1919 é sa Nua-Shéalainn.
Hondúras. Is tír i Meiriceá Láir é Poblacht Hondúras. Tá teorainn aici le Nicearagua, Guatamala agus an tSalvadóir. Is í Tegucigalpa an phríomhchathair. Tá breis is 7,000,000 duine ina gcónaí i Hondúras.
Tegucigalpa. Is í Tegucigalpa príomhchathair Hondúras agus an chathair is mó sa tír. Tá sí suite i ngleann den ainm céanna ag 14°5′thuaidh 87°13′thiar. Tagann an t-ainm ó "Tekut Xiuatl Pan", "sliabh airgead" i Nahuatl.
Cuireadh an chathair ar bun le linn tréimhse na coilíneachta mar ionad mianadóireachta. Ba í an chathair mhianadóireachta ba mhó i Meiriceá Láir í ar feadh tamaill, agus rinne an tUachtarán Marco Aurelio Soto príomhchathair na tíre di mar go raibh baint mhór aige féin leis an tionscal sin. Tá an chathair timpeall míle méadar os cionn leibhéal na farraige rud a mhaolaíonn an aeráid, ach suite mar atá sí ar thalamh sléibhtiúil níl sí leagtha amach go rialta mar a bhíonn go leor de na cathacha coilíneacha Spáinneacha.
Tá timpeall milliún go leith daoine ina gcónaí i mórcheantar Tegucigalpa. Éadach, siúcra agus tobac na príomhthionscail anois.
Stair.
Glaodh "Real Villa de Tegucigalpa de Heredia" ar Tegucigalpa nuair a bunaíodh é ar an 29 Meán Fómhair 1578 san áit a raibh baile dúchasach cheana féin. Ionad airgid agus óir a bhí ann ag an am. Ní dhearnadh príomhchathair bhuan Hondúras di go dtí an bhliain 1880.
An tSacsain. Is é Saorstát na Sacsaine (Gearmáinis: "Freistaat Sachsen", Soirbis Uachtarach: "Swobodny stat Sakska", Soirbis Íochtarach: "Zwězkowy kraj Sakska") an séú stát is mó de réir daonra agus an deichiú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. 18,413 km² a achar talaimh agus is é 4.3 milliún a daonra.
Is í Dresden a príomhchathair. Cathracha móra eile is ea iad Leipzig, Chemnitz agus Zwickau.
Tá an tSacsain ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha Brandenburg, an tSacsain-Anhalt, Thüringen agus an Bhaváir. Thairis sin, tá teorainneacha aici leis an bPolainn agus le Poblacht na Seice.
I Mí na Samhna sa bhliain 2006, bhí 4,252,000 duine ina gcónaí sa tSacsain. Tá daonra na Sacsaine ag dul i laghad, ós rud é go bhfuil sí dealbh dearóil cosúil leis an gcuid is mó d'oirthear na Gearmáine, agus na daoine ag dul siar ar lorg jabanna. Ó athaontú na Gearmáine i leith, chaill an stát sé chéad míle duine dá dhaonra. 
Bunaíodh Saorstát na Sacsaine an chéad uair sa bhliain 1918, nuair a chaith Rí na Sacsaine uaidh an choróin. Roimhe sin, thugtaí "Ríocht na Sacsaine" ar an gcúige. Nuair a tháinig Poblacht Weimar ar an bhfód, chuaigh Saorstát na Sacsaine ann mar cheann de na cúigí. I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, b'iad na trúpaí Sóivéadacha a d'fhorghabh an tSacsain. Nuair a tháinig Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine chun saoil faoi chúram na Sóivéadach in oirthear na Gearmáine, bhí an tSacsain ina cúige den stát sin ar dtús, mar "Land Sachsen". Sa bhliain 1952, chuir na Cumannaigh deireadh leis na seanchúigí le córas nua a bhunú don rialtas réigiúnda. In áit na gcúigí (nó "Länder"), roinn siad an tír ina gceantair, nó "Bezirke", a bhí cosúil leis na h"oblasti" san Aontas Sóivéadach, agus a ceantar féin timpeall ar gach cathair mhór. Mar sin, rinneadh trí cheantar den chineál nua den tSacsain, mar atá, Bezirk Dresden, Bezirk Leipzig, agus Bezirk Chemnitz (ina dhiaidh sin, baisteadh "Karl-Marx-Stadt" ar Chemnitz). Nuair a chuaigh an dá Ghearmáin le chéile arís i ndiaidh dheireadh an Chumannachais sa bhliain 1989, hathbhunaíodh na seanchúigí mar stáit chónascacha arís, ina measc siúd Saorstát na Sacsaine.
Is í an eite dheis, nó an CDU (an tAontas Críostaí Daonlathach), an páirtí is láidre sa tSacsain ó athaontú na Gearmáine. Is iad na hiar-Chumannaigh (PDS - Páirtí an tSóisialachais Daonlathaigh) an páirtí is mó ar an eite chlé. Níor éirigh leis an SPD (is é sin, daonlathaigh shóisialta Iarthar na Gearmáine) mórán dul chun cinn a dhéanamh riamh i dtoghcháin réigiúnda an stáit chónascaigh seo. Ón mbliain 2004 i leith, áfach, tá comhrialtas an CDU agus an SPD ag rialú na Sacsaine.
Pádraic Ó Coinín. Is polaiteoir Éireannach é Pádraic Ó Coinín (Béarla: "Pat Rabbitte") (18 Meitheamh 1949 a rugadh é). Ba é ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre é idir na blianta 2002 agus 2007, agus is Teachta Dála é ón mbliain 1989 i leith. Rugadh i gClár Chlainne Mhuiris, Co. Mhaigh Eo é.
Níór ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.
Rudolf Virchow. Lia ab ea Rudolf Virchow (rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1821 i Schivelbein, Pomerania é agus fuair sé bás ar 5 Meán Fómhair 1902 i mBeirlín) ón Ghearmáin, a bhí ina phaiteolaí, réamhstairí, bhitheolaí agus pholaiteoir.
Luathshaol.
Oileadh é i leigheas san acadamh míleata i mBeirlín, agus bronnadh a chéim air sa bhliain 1843. Rinneadh ollamh de sa bhliain 1847. 
Bhog sé go Würzburg dhá bhliain ina dhiaidh sin ar cúiseanna a bhain le polaitíocht. D’fhill sé ar Bheirlín sa bhliain 1856.
Leigheas.
Leoicéime.
Deirtear go ndearna sé go leor fionnachtana ina shaol. Dúradh gurb eisean an chéad duine a rinne cur síos ar leoicéime.
Dlí..
Sé an dlí eolaíochta is cáiliúla a rinne sé cur síos ar ná "Omnis cellula e cellula" (is ó chill a thagann chuile cill) a foilsíodh sa bhliain 1855. Tá an coincheap seo bainteach leis an smaoineamh nach n’éiríon an t-orgánach uilig tinn ach gurb iad na cilliní iad féin a n-éiríonn tinn. 
Eambólacht.
Rinne Virchow soiléiriú ar an eambólacht sna scamhógaí agus b’eisean a thug an t-ainm "embolus" dúinn. Thug sé cuntas ar tinneas ar a ghlaoitear "Triad" a bhaineann le cruthú "thrombus".
Polaitíocht.
Ba pholaiteoir é freisin (Ball de Comhairle Cathrach Beirlín, An Pharlaimint Prúiseach ó 1861 agus an "Reichstag" 1880-1893). Rinne sé sárobair ar son sláinte an cosmhuintir ag iarraidh feabhas a chuir ar a bhfoinsí uisce agus leasú cúrsaí séarachais. Chreid sé go raibh dlúthbhaint ag cúrsaí sóisialta le sláinte agus chuir sé an smaoineamh sin chun chinn. Bhí sé ina bhunaitheoir den pháirtí polaitiúla, na Liobrálaigh, agus sheas sé go daingean in aghaidh Bismarck.
D’obair sé lámh as lámh le Bismarck ar shlí amháin, áfach, agus b’in sa "Kulturkampf" (focal a chum sé fhéin is é ag tagairt do na "Maigesetz", ie Dlíthe Bhealtaine) in aghaidh an chléir Chaitliceach. 
Scríbhneoireacht.
Ba scríbhneoir torthúil é. Rinne sé cur síos ar modh chun scrúdadh iarbháis a dhéanamh a bhfuil á n-úsáid go forleathan síos go dtí an lá atá inniu ann. 
B’é Virchow duine de bhunaitheoirí leigheas mar eolaíocht agus tá a thionchar fós le feiscint i ngach gné de chleachtadh an leighis chomhaimseartha.
Ruairí Ó Cuinn. Is polaiteoir Éireannach é Ruairí Ó Cuinn (Béarla: "Ruairi Quinn") (2 Aibreán, 1946 a rugadh é). Is ball de Pháirtí an Lucht Oibre agus Teachta Dála é. Ba é ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre ó 1997 go dtí 2002.
Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.
Brian Ó Comhain. Is polaiteoir Éireannach agus iar-Theachta Dála é Brian Cowen nó Brian Ó Comhain (10 Eanáir, 1960 a rugadh é). Ba é an 12ú Taoiseach (ceann Rialtais na hÉireann) ó 7 Bealtaine 2008 go dtí 9 Márta 2011.
Ó Mheán Fómhair 2004 bhí sé ina Aire Airgeadais, roimhe seo b'é an tAire Gnóthaí Eachtracha. Ar an 9 Aibreán 2008 d'éirigh sé ina cheannaire ar an bpáirtí Fianna Fáil. Bhí sé ina Thánaiste ón 14 Meitheamh 2007 go dtí gur toghadh é mar Thaoiseach. Ar an 22 Eanáir 2011 d'éirigh sé as mar cheannaire Fhianna Fáil ag lua cainteanna a bhí aige lena mhuintir agus le polaiteoirí eile mar chúis leis.
Saol.
Rugadh sa Tulach Mhór, Co. Uíbh Fhailí é. D'fhás sé aníos i gClóirtheach, Co. Uíbh Fhailí.
Toghadh Brian Ó Comhain don Dáil don chéad uair i 1984 tar éis bháis a athar, a bhí ina TD sa dáilcheantar céanna. Ní raibh sé ach 24 bliain d'aois ag an am. Fuair an Teachta Ó Comhain 26,022 vótaí ina chéad toghchán i 1984, rud nach ndearna sé arís ó shin.
Nuair a toghadh é mar Uachtarán Fhianna Fáil in Aibreán 2008, thug sé cuid mhaith dá óráid i nGaeilge:
Scaoil bainc na hÉireann, 2008.
Thug Brian Ó Comhain isteach barántas iomlán na mbanc ar an 29/30 Meán Fómhair 2008. Chinn sé, in éineacht le Brian Lenihan, at t-aire airgeadais, teacht i gcabhair ar bhainc chomhlachais na tíre a bhí sna croití deireanacha, agus luach €440 billiún i gceist le scéim ráthaíochta na mbanc.
Máirtín Óg Mac Donncha. Is as an gCeathrú Rua i nGaeltacht Chonamara é Máirtín óg Mac Donncha agus tá éachtaí móra déanta aige ar a rothar. Is fear gnó é agus tá go leor dá chuid ama caite aige ag bailiú airgid do chúiseanna carthanachta.
Turas trasna Mheiriceá.
Roinnt blianta ó shin thug sé aghaidh ar na Stáit Aontaithe agus rinne sé aistear mór rothaíochta leis an ngrúpa na Blazing Saddles . Thaistil siad ó thaobh amháin de chósta Mheiriceá go dtí an an taobh eile. Bhailigh siad slám mór airgid ar an turas. Spreag sé an pobal sa mbaile in Éirinn leis na tuairiscí a sheol sé abhaile chuig RTÉ Raidió na Gaeltachta le linn an turais. 
Bhí cur síos iontach aige ar an anró agus an stró a bhain leis an turas — na háiteacha a chonaic sé agus an chaoi ar éirigh leis na rothaithe eile ina chuideachta. Bhí an rothaí cáiliúil Seán Kelly i gceannas ar an turas seo agus tá breis turas déanta acu go deimhin ó shin.
Rás an Turcaí.
Is é Máirtín óg Mac Donncha a chuir tús le rás an turcaí ar an gCeathrú Rua. Tá rothaithe cáiliúla anois ag freastal ar an ócáid seo agus bíonn an baile beo beathach le linn na hócáide sin.
Rugbaí. Is saghas spóirt (saghas peile, chun a bheith níos cruinne) é rugbaí (nó rugar uaireanta) a fhorbraíodh in áiteanna éagsúla i Sasana. Deirtear gur tháinig an spórt ar an bhfód don chéad uair sa Scoil Rugby, atá suite i Rugby, Warwickshire. 
Nuair a luaitear an téarma "rugbaí", is iad atá i gceist don chuid is mó ná an dá leagan den chuiche is mó - Rugbaí Sraithe agus Rugbaí Aontais. Cé gur fhás peil Mheiriceánach, peil Astrálach agus peil Cheanadach as rugbaí, ní chuirtear iad sa chatagóir céanna.
Rialacha.
Go bunúsach, imríonn dhá fhoireann in aghaidh a chéile, agus bíonn an bua ag an bhfoireann is mó pointí. Faigheann na foirne pointí nuair a scórálann siad úid nó scórálann siad pionóis. I rugbaí aontais, faigheann foirne 5 phointe nuair scórálann siad úd agus 3 phointe nuair a scórálann siad pionós. Tar éis úd a scóráil, is féidir iarracht a dhéanamh ar chic tiontú, agus scórálann siad 2 phointe le rath sa chic seo.
Bronntar trí phointe nuair a chuirtear an liathróid thar an trasnán mar phreabchúl. .
Tar éis mhion-fheall, cuirtear tús leis an imirt in athuair nuair a bhuaileann na foirne le chéile i gclibirt. Nuair a théann an liathróid amach thar an taobhlíne, caitear isteach arís í mar shíneadh amach.
John Snow. Lia ab ea John Snow (15 Márta 1813 - 16 Meitheamh 1858) a raibh dlúthbhaint aige le cúrsaí sláinte phoiblí i Londain (a bhí buailte le calar sa bhliain 1854). Laoch mór i bhforbairt leighis ab ea é. 
Saol.
Rugadh is tógadh Snow in Eabhrac, Sasana. Ba é an duine is sine de naonúr clainne é. D'oibrigh a athair mar sclábhaí. 
Bhí sé ina phrintíseach, in aois a ceathair déag, ag máinlia, darb ainm Thomas Harding i Newcastle on Tyne. I 1836 thosaigh sé a chuid staidéir sa scoil leighis Hunterian i Londain. 
Sa bhliain 1838 cláraíodh é mar bhall de Coláiste Ríoga na Máinlianna i Sasana. Bronnadh céim air i 1844 agus bhain sé ballraíocht amach i gColáiste Ríoga na Lianna i 1850.
D’fhoghlaim sé conas ainéistéise a úsáid ó na Meiriceánaigh agus bhí inniúlacht mhaith aige sa chleachtadh sin. Thug sé éitear don bhanríon Victoria dhá uair is í i luí seoil.
Dob é an cur chuige a tharraing an clú is mó air áfach ná a choincheap gurb iad bitheoga ba chúis leis an calar, in áit thruailliú aeir (tuairim a bhí fairsing fán am sin). 
Sa bhliain 1854 bhí briseadh amach ollmhór de chalar i Soho i Londain. Mar gheall ar staidéar cruinn agus anailís staitistiúil, chruthaigh Snow gurb í an fhoinse uisce a bhí ag scaipeadh an ghalair. Rinne sé éacht nuair a cuireadh stop leis. 
D’fhoilsigh sé cur síos amháin in 1849, agus tar éis an briseadh amach i Soho in 1855, d’fhoilsigh sé aiste níos mó ("On the Mode of Communication of Cholera" an teideal a bhí uirthi).
Bhuail stróc é ar 10 Meitheamh 1858, agus fuair sé bás sé lá níos déanaí, in aois 45 dó.
Barra Mac Aindriú. Polaiteoir Éireannach is ea Barra Mac Aindriu (16 Bealtaine 1967 a rugadh é). Is Teachta Dála é i ndáilcheantar Dún Laoghaire. Is ball d'Fhianna Fáil é. 
Oileadh i gColáiste na Carraige Duibhe, agus an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath é. Bhain sé céim mháistreachta amach sa nua-stair. D'oibrigh sé mar mhúinteoir meánscoile ó 1991 go 1997.
Peil Astrálach. Is Peil Astrálach spórt a bhí idir dhá fhoireann de ochtar imreoirí déag ar an réimse na ceachtar talún hAstráile peile, páirc cruicéid modhnaithe, nó dul céanna meánmhéide ionad spóirt. Cluiche is ea Peil Astrálach atá cosúil le Peil Ghaelach agus rugbaí. Imrítear peil Astrálach san Astráil.
Stair.
An chéad chluiche a taifeadadh de peile na hAstráile a bhí idir Scotch College agus Melbourne Grammar School ar 15 Meith, 1858 i St Kilda, Victoria. Cuspóir tosaigh an chluiche a bhí a choinneáil imreoirí cruicéad fisiciúil oiriúnach i rith an gheimhridh, agus go luath forbairt i spórt eagraithe a bhí idir scoileanna agus pobail imirceacha i Melbourne.
I 1871, bhí ar athraíodh a ionad cluichí ón Richmond Paddock don Melbourne Cricket Ground (MCG), i gcás ina bhfuil cluichí a curtha imir gach geimhreadh ó (144 bliain d'aois), lena n-áirítear Chríochnaitheach Mhór den chomórtas gach bliain. De réir na 1890, a dréachtcháipéis fiche bliain de chomórtas beag idir scoileanna, a bunaíodh Melbourne Football Club agus the University of Melbourne, an Victorian Football League (VFA) mar an comhlacht rialaithe don spórt.
Bhí sé seo le chéile go luath le freasúra ó chlubanna móra a scoilt chun foirm an Victorian Football League (VFL). Bunaíodh comhlachtaí comhchosúla i gcoilíneachtaí eile nuair a bhí an spórt rathúil, lena n-áirítear na South Australian Football Association (SAFA) agus an Western Australian Football Association (WAFA).
Bhí imir an chéad cluichí idir-colonial ar an 2 Lúnasa 1879 idir an Astráil Theas agus Victoria.
Timpeall fiche bliain ó shin, ligeadh dhá fhoireann as an Astráil Theas ("Adelaide Crows" agus "Port Adelaide Power") agus dhá cheann as an Astráil Thiar ("West Coast Eagles" agus "Fremantle Dockers"), isteach sa chomórtas. Chomh maith leis sin, bhog foirne ó Melbourne go dtí New South Wales ("South Melbourne", anois "Sydney Swans") agus go Queensland ("Fitzroy", anois "Brisbane Lions"), cé go bhfuil rugbaí níos coitianta ná peil Astrálach sna stáit sin. Cé gur fhanadar i Melbourne, athainmníodh "Footscray" mar "Western Bulldogs".
Sa bhliain 2009, leathnaíodh an iomaíocht ó 16 fhoirne go 18 le cuimsiú na "expansion teams" sa Gold Coast agus níos Greater Western Sydney.
&lt;br&gt;
Peileadóirí Éireannacha.
Tá peil Astrálach an-chosúil le peil Ghaelach, agus cluiche gairmiúil atá ann. Mar sin, tá roinnt imreoirí Éireannacha ag imirt san AFL faoi láthair:
Bernard Ó hAilín. Is polaiteoir Éireeannach é Bernard Ó hAilín (9 Meán Fómhair 1944 a rugadh é). Is ball de Fine Gael é.
Rugadh i Cathair Chorcaí é.
Ivor Mac Alaigh. Is polaiteoir Éireannach é Ivor Mac Alaigh (6 Bealtaine 1958 a rugadh é). Is ball d'Fhianna Fáíl é agus Teachta Dála ón dáilcheantar BÁC lár-thuaidh é. B'é Aire Stáit ó 2002 go dtí 2005. Rugadh i gCluain Tarbh, Baile Átha Cliath é.
An Aivéistis. Seanteanga Oir-Iaránach is ea an Aivéistis a bhí á scríobh san Iaráin ocht gcéad bliain roimh bhreith Chríost. Is í an Aivéistis teanga an leabhair "Aivéasta", arb é scrioptúr naofa an tSóróstarachais é. Is iad na "Gataí" an chuid is sine den Aivéasta, agus iad scríofa i dteanga ar a dtugtar Sean-Aivéistis. Creidtear gurb é Sorastar, bunaitheoir an reiligiúin, féin a chum na Gataí, agus tá an teanga iontu chomh seanársa go bhfuil sí níos cosúla leis an tSanscrait ná leis na teangacha Iaránacha eile. Tá an chuid eile den Aivéasta cumtha i leagan níos deireanaí den teanga chéanna, ar a dtugtar Aivéistis Óg. Is dócha go bhfuil an Aivéistis Óg an-chóngarach don chineál teanga a labhraítí in Oirthear na hIaráine faoin am ar cumadh an leabhar féin. Níos deireanaí fós, bhítí ag cumadh téacsaí i leagan truaillithe den Aivéistis Óg nach raibh á labhairt go nádúrtha ag aon duine a thuilleadh. Is gnách "Aivéistis Óg Shaorga" a thabhairt ar an gcineál seo Aivéistise. Ba í teanga liotúirgeach na sagart Sorastrach í.
Teangacha Afra-Áiseacha. Grúpa tábhachtach teangacha is ea na teangacha Afra-Áiseacha nó na teangacha Seimíteach-Cheamaiteacha a labhraítear sa Mheán-Oirthear agus i dTuaisceart na hAfraice. Is iad na foghrúpaí tábhachtacha ná:
Bundúchas na dTeangacha Afra-Áiseacha.
Níl lucht an tsaineolais ar aon bharúil faoin áit a raibh cónaí ar an bpobal a raibh an chéad bhunteanga Afra-Áiseach á labhairt acu, ach creidtear go coitianta gur tháinig an phrótatheanga ar an bhfód in Oirthuaisceart na hAfraice. Tá scoláirí áirithe, cosúil le hIgor Diakonov agus Lionel Bender, den tuairim sin: san Aetóip, tá réimse leathan teangacha fós ann inniu, agus iad á labhairt go tiubh in aice le chéile. Tá taighdeoirí eile ag áitiú gurb iad an tSahára agus cósta thiar na Muire Deirge an dá áit inar fhorbair na teangacha seo - taighdeoirí ar nós Christopher Ehret. Ceapann mionlach beag de na saineolaithe, áfach, gurb é an Leiveant is fód dúchais do na teangacha Afra-Áiseacha.
Is iad na teangacha Seimíteacha an t-aon bhrainse amháin de na teangacha seo a labhraítear go fairsing taobh amuigh den Afraic. Cuid de na taighdeoirí, síleann siad go ndeachaigh dream de chainteoirí ar ais go dtí an Afraic ón Leiveant agus gur chuir siad an chéad síol leis an Amairis agus leis na teangacha Aetóipeacha eile ansin. Tá saineolaithe eile den tuairim, áfach, gurb é a mhalairt atá fíor, is é sin, gurb í an Aetóip is fód dúchais do na teangacha Seimíteacha.
Tonúlacht.
Maidir leis an tonúlacht, bíonn na teangacha Afra-Áiseacha éagsúil go leor. Ní úsáidtear tuineacha le focail difriúla a aithint thar a chéile sna teangacha Seimíteacha ná sna teangacha Beirbreacha, agus níl aon fhianaise ón Éigiptis ná ón gCóiptis ag tabhairt le fios go raibh a leithéidí iontu ach an oiread. Sna craobhacha eile, áfach, bíonn teangacha tonúla an-choitianta.