Trelis/gawiki huggingface dataset:
CLG Daingean Uí Chúis. CLG Daingean Uí Chúis an t-ainm atá ar Chumann Lúthchleas Gael i nDaingean Uí Chúis, i gContae Chiarraí, Éire. Craobhchomórtas Sinsir Chiarraí sa Pheil is ea an comórtas is cáiliúla a imríonn siad ann, agus caitheann siad dearg agus bán. Bunaíodh CLG Daingean Uí Chúis sa bhliain 1967 nuair a malgamaíodh na Piarsaigh agus Sráid Eoin.
Éachtaí.
Ciarraí Craobh Peile Sinsearach.
I 2007 Chiarraí Sinsearach Chraobh na Peile chaill siad i gcoinne Dr. Crokes 0-15 v 0-07, chuaigh sé ar a imirt bhaile an Mhuilinn/Castlemaine lena tharraing siad 0-14 v 2-08, ach bhuaigh i gcoinne 1-05 v 1-10 san athimir. Sa dara babhta d'imir i gcoinne Chiarraí Theas, ach chaill siad 1-15 v 0-06. Bhuaigh CLG Daingean Uí Chúis Craobh Sinsearach Peile Chiarrí 6 uair (i 1938, 1940, 1941, 1943, 1944 agus 1948).
I 1907 chaill siad an cluiche ceannais i gcoinne Trá Lí Mitchels, i 1937 agus 1947 i gcoinne CLG John Mitchels.
An bhliain 1940 deiridh a bhí buaite i gcoinne Kerins O 'Rahilly' s cé go bhfuil an 1941 bhí bhuaigh i gcoinne John Mitchels Club CLG.
Gaeilinn na nDéise. Canúint na Gaeilge labhraítear sa Rinn agus sa tSean-phobal í Gaeilinn na nDéise [ɡelʲɪɲ n̪ˠə nʲeʃə]. Canúint na Mumhan í. Is í an chanúint is cosúla le sean-chanúint an Laighin agus Osraí. 
Sleachta béaloidis.
Peaid Glas.
Bhí fear de-sna Maonaíonta ó Chluain Fhiadh. Bhí sé ag tarraint móna ó Léim Uí Bhriain lá. Chasadh ceann de-sna Gearaltaigh air. Dh'fhiarthaigh sé dhe an bhfeadair sé aoinne a bheadh prátaí le díol aige. Dúirt sé go raibh age Peaid Glas.
Chasadh Peaid air.
'A Pheaid,' ar sé sin, ' 'buil ao' phrátaí le díol agat ?'
"Nín', ar sé sin.
Dh'imigh sé leis. Chasadh fear eile air.
"Shíl mé', ar sé sin, 'go raibh prátaí le díol age Peaid Glas', ar sé sin.
'Thá', arsa'n fear leis. 'Dé chiall ?'
'Dh'fhiarthaigh mé dhe é, agus dúirt sé ná raibh'.
'Dén ainm a ghlaoigh tú air ?'
'Ghlaoigh mé Peaid air.'
'Ó, ní' bheag san', ar sé sin.
Uair a bhí sé ag teacht thar n-ais:
'Bhuel, a Phádraig Uí Fhloinn', ar sé sin, 'shíl mé ná 'neosfá éitheach dom. Dh'airigh mé go raibh prátaí agat le díol'. 
'Ó thá, agus gheobhaidh tú iad is fáilthe', ar sé sin leis.
Fuair sé na prátaí. Mar aoinne a ghlaofadh 'Peaid' air, bheadh sé chón maith dhuit 'Glas' a reá le 'Peaid'.
Árgailí Tibéadach. Is ainmhí é an árgailí Tibéadach ("Ovis ammon hodgsonii"). Mamach atá ann.
Bilbí mór. Is ainmhí uiliteach é an bilbí mór ("Macrotis lagotis"). Mamach atá ann a mhaireann in iarthuaisceart na hAstráile. Ainmhithe uachasacha iad, is é sin go dtochlaíonn siad uachaisí (nó poill) sa talamh. Codlaíonn siad agus téann siad i bhfolach iontu. "Speiceas leochaileach" an stádas a thugtar orthu, agus táthar ag déanamh iarrachtaí chun iad a chosaint.
Gríosún mór. Is ainmhí é an gríosún mór. Mamach atá ann.
Armadailín mór earrnocht. Is ainmhí é an armadailín mór earrnocht ("Cabassous tatouay"). Mamach atá ann.
Séabra Grevy. Is ainmhí é an séabra Grevy ("Equus grevyi"). Mamach atá ann.
Ken Berry. B'aisteoir agus damhsóir Meiriceánach é Kenneth Ronald "Ken" Berry (3 Samhain 1933 – 1 Nollaig 2018).
Bhí príomhpháirt ag Berry ar na sraitheanna teilifíse "F Troop", "The Andy Griffith Show", "Mayberry R.F.D." agus "Mama's Family". D'oibrigh sé freisin ar Broadway in "The Billy Barnes Revue", d'imir sé an phríomhpháirt mar George M. Cohan sa dráma ceolmhar "George M!" agus rinne sé an ról coimeádach ar an dráma leighis "Dr. Kildare", le Richard Chamberlain sna 1960idí. 
Chaith Berry seal in Arm na Stát Aontaithe: san airtléire an chéad bhliain, agus sna Seirbhísí Speisialta an dara bliain. Sna Seirbhísí Speisialta rinne sé siamsaíocht go minic (thugadh sé a bhróga damhsaíochta leis gach áit) agus d'earcaigh sé don Arm. Rinne sé an obair sin sa dara bliain faoin Sáirsint Leonard Nimoy, duine a chuidigh le Berry nuair a chuaigh sé i mbun siamsaíochta taobh amuigh den Arm.
Captain America. Is sárlaoch ficseanúil é Captain America. Tá sé le feiceáil i ngreannáin de chuid Marvel Comics. Cruthaíodh ag Joe Simon agus Jack Kirby, bhí sé le feiceáil den chéad uair i "Captain America Comics #1" (Márta 1941), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.
Joe Simon. Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é Joseph Henry "Joe" Simon a rugadh faoin ainm Hymie Simon (11 Deireadh Fómhair 1913 – 14 Nollaig 2011). Tá aithne air mar chruthaitheoir Captain America in éindeacht le Jack Kirby.
Jack Kirby. Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é Jack "King" Kirby (rugadh faoin ainm Jacob Kurtzberg; 28 Lúnasa, 1917 – 6 Feabhra, 1994). Tá aithne air mar cruthaitheoir Captain America le Joe Simon.
Bucky Barnes. Is sárlaoch ficseanúil é James Buchanan "Bucky" Barnes. Feictear sé sna greannáin foilsithe ag Marvel Comics. Joe Simon agus Jack Kirby a chruthaigh é. Conacthas é den chéad uair in "Captain America Comics #1" (Márta 1941), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.
Cormac Cond Longas. Sa Rúraíocht, ba é Cormac Cond Longas (fosta Connlongas, Connloinges) (flaith ar deoraíocht) an mac is sine de Chonchúr mac Neasa lena mháthair féin, Neasa. Ba é Fearghas mac Róigh a athair altrama.
Lean Cormac Fergus ar deoraíocht go Connacht tar éis eachtra Dheirdre, agus throid ar son Ailealla agus Méabha in éadan a athar sa "Táin Bó Cuailnge". I rith an chatha, chuir sé cosc ar Fhearghas, Conchúr a mharú.
Nuair a fuair Conchúr bás, d'iarr na hUlaidh ar Chormac a athfhilleadh ina rí. Ar a thuras abhaile, ámh, cuireadh iallach air a gheis a bhriseadh, agus maraíodh eisean agus a fhir nuair a ionsaíodh an brú faoinar bhain siad.
Ga Bolga. Sa Rúraíocht, ba shleá Chú Chulainn é an Ga Bolga (Sean-Ghaeilge Gáe Bulg, freisin Gáe Bulga, Gáe Bolg, Gáe Bolga). Thug a teagascóír cogaidh Scáthach dó é, agus mhúin sí ach dó féin amháin a theicníc.
Saintréithe.
Rinneadh é le cnámh ollphéist na mara, An Coinchenn, a fuair bás i mbun troda in aghaidh ollphéiste eile, An Curruid. De réir roinnt foinsí, níl ann ach sleá marfach ar leith, ach de réir eile ámh — go háirithe an Leabhar Laighneach — chaithfí é ach amháin le sain-deasghnách:
I leaganacha eile den tseanscéal, bhí seacht gceann ag an sleá, seacht friofac an ceann.
"Táin Bó Cuailnge".
Fuair Cú Chulainn a shleá tar éis a oilliúna leis an ngaiscíoch mór, Scáthach na hAlban. Mhúinigh sí gach dó féin agus dá dheartháir altrama, Ferdia, ach amháin an Ga Boilg do Chú Chulainn. Chaith sé é in am trátha i gcomhrac aonair in éadan Fherdia. Bhí siad ag troid ag áth, agus bhí an lámh in uachtar ag Ferdia. Chuir carbadóir Chú Chulainn, Lao, an Gáe Bulg ar snámh síos san abhainn i dtreo a mháistir, agus chaith é d'urchar a chois i gcorp Fherdia isteach. Pholl an sleá cathéide an ghaiscígh, ag sileadh trí na bóithre idir bheaga agus móra a choirp, ag líonadh gach alt le friofaic. Fuair Ferdiad bás tamaillín ina dhiaidh. 
Léiríonn an chuir síos seo marfacht an tsleá agus an bail déistineach ina fhágtar a íospartaigh. Mar a insítear sa scéal:
Scéalta eile.
Mharaigh Cú Chulainn a mhac féin, Connla, leis an sleá.
Sanasaíocht.
Deirtear sa bhéaloideas go bhfuil dara focal an ainm fréamhaithe ó "bolg" mar is gnách, 'sé sin, "goile".
Deir go leor scoláirí Ceilteacha ámh, ina measc Joseph Loth agus Kuno Meyer, go bhfuil an focal fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge "bolc" ("bearna, mant"; gaolta le "bwlch" na Breatnaise), a mholann nasc le claíomh Fhearghasa Mhic Róich, "Caladbolg", agus le claíomh Rí Arthair "Caledfwlch".
Molann an teangeolaí Eric Hamp go bhfuil "bulga" fréamhaith ón gcomhfhocal Prota-Ceiltis "*balu-gaisos" le brí "bás-sleá, sleá an bháis", atá inchurtha leis an SeanGhaeilge "fogha", "sléa, ga", ón Prota-Ceiltis "*uo-gaisu-". Tharla ansin gur éirigh an dara dúil "*gaisos" dothuighthe do cainteoirí Gaeilge, agus cuireadh ar ais ar an tús a ghaol na SeanGheailge "gáe" chun an bhrí a soiléiriú, ach ag déanamh dá bharr comhfhocal athluaiteach nua - "ga-bul-ga".
Echtra Fergusa maic Léti. Is scéal na Rúraíochta é Eachtra Fhearghasa mhic Léite (Sean-Ghaeilge: Echtra Fergusa maic Léti).
Achoimre.
Bhí geis ar rí na nUladh, Fearghas mac Léite gan dul ag tumadh i Loch Ruaidhrí. Lá breá éigin, gan coinne dhúisigh lúchorpáin ("beag-corp", leipreacháin) é agus caitheadh san uisce é. D'éirigh leis, ámh, greim a rug ar roinnt dóibh, agus bronnadh trí ghuí air. Ba í ceann amháin acu bheith i ann análú faoin uisce - i ngach aon áit, ach amháin Loch Ruaidhrí. 
In ainneoin sin, rinne sé iarracht tumadh ann, agus bhuail sé le "muirdris" (dris nó ollphéist mhara), a raibh in ann é féin a chrapadh agus i bpreabadh na súl arís a phléascadh. Tugadh an oiread sin geit as Fearghas gur cuireadh a aghaidh as a riocht, agus d'fhan mar a bhí. Leis a leithéid d'ainimh, ní bheifí de ghnáth in ann rialú gan muinín na muintire, ach choinnigh na hUlaidh a rún faoi cheilt - chuir sé gach scáthán as radharc, go bhfana dofheicthe a aghaidh casta - agus lean air mar rí. 
Seacht mbliana ina dhiaidh, ámh, bhí cailín aimsire aige ach lascadh sé í. Mar chúiteamh, thóg sí scáthán léi chuige, chonaic sé a aghaidh ann, agus d'aithin sé an fhírinne. Chuaigh sé ar ais go Loch Ruairí agus mharaigh an ollphéist tar éis catha dhá lá, agus an t-uisce dearg ina dtimpeall. Fuair sé féin bás ámh, mar nach raibh ar a chumas análú faoin uisce na locha úd.
Stair.
Dar le Séamas Ó Ceithearnaigh, is ar ghnéthe den saothar eolaíochta "Originum Sive Etymologiarum" le hIsidorus Hispalensis atá an scéal seo bunaithe.
Curadhmhír. Ba nós ársa i miotaseolaíocht na nGael í an churadhmhír (Sean-Ghaeilge curadmír; , "gu". curad), inar tugadh tús áite agus, dá bharr, an mhír feola is fearr don laoch is cróga i meas ag an bhfleadh. Go minic, "was disputed" í go fiachmhar, is le maíomh is le hairm. Tá an nós le fáil go háirithe i seanscéalta na Rúraíochta. Feictear a lethéid de rud i nósanna stairiúla na gCeilteach ársa as mór-roinn na hEorpa, mar a "recorded" scríbhneoirí clasaiceacha.
Scéal Muc Mhic Dhathó.
Bhí achrann ana son na curadhmhíre idir gaiscí na nUladh agus na gConnacht, aíonna ag fleadh Dhathó i Laighin. Mhaígh siad as a gníomhartha gaisce agus í ndeireadh na dála, d'aithníodh gurbh é Cet mac Mágach, laoch na gConnacht, an fear is cróga i láthair. Díreach agus é ar tí an muc a spóladh, tháinig laoch na nUladh, Conall Cernach, ar an bhfód, agus de bharr a mhaímh b'éigean dó géilleadh. Dúirt sé ámh, dá mbeadh a dheartháir Anluan ann, bheadh ar Chonall géilleadh. Mar fhreagairt, chaith Conall ceann úrbhainte Anluain chuig Cet. Spól Conall an muc mar a tuilleadh dó, ach thug sé mír chomh beag sin dá Chonnachta gur tharla cath eatarthu.
Fleadh Bhricreann.
Thug Bricre, file agus síorscabhaire, cuireadh d'fhir na nUladh go fleadh á eagrú aige agus an churadhmhír ní amháin le torc rósta, ach i dteannta sin coire fíona agus céad "cakes of wheat baked in honey". Roimh an bhfleadh, thug sé cuairt ar an triúr laochra, Cú Chulainn, Conall Cernach agus Laoghaire Buach, duine ar dhuine, agus mhol sé dóibh an churadhmhír a éileamh. Sheas an triúr agus d'éiligh an mhír, agus is beag nár thosaigh troid. Chun foréigean a chosc, iarradh ar Ailill agus ar Mhéabh na gConnacht, agus ansin ar Chú Raoi na Mumhan, beidh a thabhairt ar an achrann. Rinneadh sraith tástála cumais agus crógachta, agus tar éis gach aon acu, tugadh breith gur bhuaigh Cú Chulainn. Dhiúltaigh Conall agus Laoghaire an breithiúnas a ghlacadh ámh, agus níor bronnadh an churadhmhír. 
Ag Eamhain Mhacha arís, thug fathach fir cuairt ar an triúr. Thug sé dúshlán dóibh, iad triúr duine ar dhuine a cheann a bhaint de, ach ansin go dtuga siad cead dó féin a chinn a bhaint díobh an lá dár gcionn. Rinne Laoghaire, Conall agus Cú Chulainn mar a d'iarr sé, ach phioc an fathach a cheann suas agus d'imigh leis. Bhí Laoghaire agus Conall as láthair nuair a d'fhill an fathach, ba é Cú Chulainn amháin a sheas lena fhocal. Shín sé a mhuineál don tua, ach lig an fathach a shaoil leis, mar thoradh a chrógachta agus a dhea-chlú. Nocht sé gur Chú Raoi é, agus d'fhógair sé gur le Cú Chulainn gan séanadh an churadhmhír.
Tagairtí clasaiceacha.
Deir Athenaeus, ach lua saothair caillte den staraí agus tíreolaí an 2a/1d aoise RC, Posidonius, go mbíodh mar nós measc na gCeilteach, go nglacadh an fear is cróga ceathrú deiridh na muice, agus go socraíodh achrann le comhrac aonair go bás. Deir Diodorus Siculus freisin go dtugadh nna Ceiltigh na spólaí feola is fearr chuig na fir is cróga.
Fearghas mac Léite. De réir miotaseolaíocht na nGael, ba rí na nUladh é Fearghas mac Léite (Sean-Ghaeilge Fergus mac Léti).
Achar ama.
Ní fios go cinnte a áit sa chroineolaíocht dhúchais. De réir roinnt foinsí, ba chomhaoiseach é le Ard-Rí "Conn Cétchathach", de réir eile le "Lugaid Luaigne, Congal Cláiringnech, Dui Dallta Dedad" agus Fachtna Fáthach.
Sna scéalta.
De réir an scéil "Caithréim Conghail Cláiringhnigh", agus Lughaidh Luaighne ina Ard-Rí na hÉireann, bhí Fearghas i réim i ndeisceart Cúige Uladh agus Congal Cláiringnech sa tuaisceart. Níor mhian beirt ríthe leis na hUlaidh, mar sin d'iarradh ar an ardrí a bhreithiúnas a thabhairt ar an rogha dóibh. Thogh Lugaidh Fearghas, agus rinne cleamhnas lena iníon Fionnabhair. Níor ghlac Congal leis an gcinneadh agus d'fhógair sé cogadh. Tar éis dó teipthe Fearghas a chur dá choróin, rinne sé ionsaí ar Theamhair agus chloígh sé Lugaidh agus bhain a chrann de sa chath. Lonnaigh sé é féin mar Ard-Rí, bhris sé Fearghas as a ríogacht, agus chuir a dheartháir féin, Ross Ruadh ina áit. I rith ré Fhachtna Fáthaigh, maraíodh Ross i gCath Loch Feabhail, agus rinneadh rí na nUladh arís d'Fhearghas.
Sa seanscéal "Saga of Fergus mac Léti", bhuail sé le he encounters síoraí uisce darbh ainm "lúchorpáin" nó "coirp bheaga"; meastar gurb é seo ar cheann de na tagairtí is luaite do leipreacháin. Rinne na síofraí iarracht Fearghas a tharraingt isteach san fharraige, ach dhúisigh an t-uisce fuar é agus rug sé orthu. Mar mhalairt ar a saoirse, dheonaigh na síofraí trí mhian dó. Thogh Fearghas an cumas annála faoin uisce, a bhí i bhfeidhm chuile áit de bharr geise ach i "Loch Rudhraí" (Dún Droma, Contae an Dúin). Rinne sé iarracht snámh ann mar sin féin, agus bhuail le hollphéist mhara darbh ainm Muirdris, agus bhí strainc eagla ar a aghaidh go deo ina dhiaidh. De ghnáth, bhainfeadh an ríogacht de leis a leithéid de mhíghnaoi, ach níor mhian leis na hUlaidh é a chur as. Cuireadh cosc ar scátháin ina láthair, nára gcuire le fios dó faoi. Seacht mbliana ina dhiaidh, lách sé cailín aimsire, a nocht an fhírinne dó matt chúiteamh. D'fhill Fearghas go Loch Rudhraí ag lorg na hollphéiste, agus mharaigh sé í tar éis catha dhá lá a thiontaigh an fharraige fuildhearg. Fuair sé bás féin le teann corthachta.
Measann áirithe gurb ionann é agus
Fergus mac Róich na Rúraíochta, de bharr a ríogacht na nUladh, a ghaoil leis an gclaíomh Caladbolg agus a bháis in uisce, cé bhfuil siad beirt ann mar naimhde dá scéal "Caithréim Conghail Cláiringhnigh".
Conganchnes mac Dedad. Ba laoch é C... Mac Deadha (Sean-Ghaeilge Conganchnes mac Dedad) (adharc-chraiceann) luaite i seanscéal bhás Chealtchair; níor mharaigh seisean Cealtchar ámh, ach maraíodh é féin. Ba mhac Dedu mac Sin é.
Chuaigh sé go hUlaidh chun díoltas a bhaint as bás a nia, Cú Roí mac Dáire mac Dedad. D'fhág sé léirscrios ina dhiaidh, agus é dochloíte de bharr a chraicinn ghairbh, "mar adharc", ag cur sleánna agus claimhte dá threo.
D'iarr Conchúr ar Chealtchar an ruaig a chur ar Chonganchnes mórchumhachtach, agus ghlac Celtchar leis. Sheol sé a iníon féin, Níab, chuige, chun a mhuinín a bhaint, agus thairg sé dó "fleadh do chéad gach tráthnóna."
D'fhiafraigh Níab dá fear céile nua conas ab fhéidir é a mharú. D'fhreagair Conganchnes gur gá bioranna dearg-theo a bhuail isteach ina shála agus a sháigh staff ina lorgaí. D'inis Níab an fhaisnéis dá hathair, agus dúirt leis draíocht chodlata agus arm mór araon a ullmhú.
Leanadh go cruinn na treoracha, tháinig na fir aniar aduaidh ar Chonganchnes agus é faoi thionchar na draíochta codlata. Buaileadh na bioranna isteach ina sála, díreach go smior a lorgaí, agus fuair Conganchnes bás. Bhain Cealtchar a cheann de. Thar a cheann d'éirigh carn, cách a shiúl thart ag leagadh cloiche.
Lugaid Luaigne. Ba Ardrí na hÉireann é Lugaidh Luaigne mac Finnat Már. Tháinig sé i réim tar éis dó a réamhtheachtaí (agus marfóir a atharsa), "Bresal Bó-Díbad", a mharú. Bhí sé i gceannas ar feadh ceithre nó cúig bliana déag. Ba é "Congal Cláiringnech" a mharaigh Lugaidh in am trátha agus a tháinig i gcomharbacht air.
Cé go luaitear é mar shinsear na nEoghanacht níos deireanaí sa mheánaois, chreid T. F. O'Rahilly ámh gurbh é i ndáiríre Lugaid Loígde, sinsear Chorca Laidhe ar cheann dá lán léirithe.
Achar ama.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim
Congal Cláiringnech. Ba Rí na nUladh agus Ard-Rí na hÉireann é Connal Cláiríneach (Sean-Ghaeilge Congal Cláiringnech), mac Ruairí. Ba é a dheartháir é an t-iar-Ard-Rí Bresal Bó-Díbad, maraithe ag Lugaid Luaigne.
Le linn réim an Ard-Rí Lugaid Luaigne, roinn Congall ríogacht na nUladh le Fearghas mac Léite, eisean i dtuaisceart an chúige, Fearghas sa deisceart. Níor mhian leis na hUlaidh bheith faoi riail dhá rí, agus ghéill siad beirt le breitheamh an Ard-Rí, i dtaca le cé acu a mbeadh ina rí an Chúige. Shocraigh Lugaidh an ríogacht a thabhairt d'Fhearghas, a thit a iníon Findabair i ngrá leis, agus Congal a chúiteamh le talamh, seasamh agus óir. Dhiúltaigh Congal an cinneadh a ghlacadh ámh, agus d'fhógair chogadh, le tacú ó uaisle na nUladh, ina measc, Fergus mac Róich agus Bricre, maraon le lucht tacaíochta óna cúigí eile agus ó Albain. D'iarr Fergus mac Léti freisin ar a lucht tacaíochta, ina measc Fachtna Fáthach na nUladh, Cet mac Mágach na gConnacht agus Mes Gegra na Laighean, agus básaíodh go leor ar gach taobh.
D'fheistigh Congal loingeas agus d'fhág Éire go Lochlann chun lucht tacaíochta nua a aimsiú. Phós sé Beiuda, iníon Lochlainne, agus, neartaithe le 20,000 gaiscíoch Lochlannacha, d'ardaigh arís a chuid seolta. Tar éis concas agus tuilleadh lucht tacaíochta bainte amach aige sa Bhreatain, d'fhill sé go hUlaidh. Cuireadh in úil dó go raibh Fearghas mac Léti ag fanacht ag tigh Eochaidhe Sálbhuí, agus chinn sé ruathar a dhéanamh air. Dódh an teach go talamh ach d'éiligh Fearghas agus Eochaidh. Shocraigh Congal, in ionad a thír féin a scriosadh, go rachadh sé go Teamhair agus go dtroidfeadh sé Lugaidh Luaighne ar son na hArd-Ríogachta. I rith catha mhillteanaigh, bhuail Congal le Lughaidh ar an láthair agus bhain sé a cheann de.
Agus Congal lonnaithe ina Ard-Rí, tháinig Fearghas mac Léite go Teamhair chun síochán a dhéanamh leis. Ghlac Congal a achainí, ach bhain ríogacht na nUladh de, á thabhairt dá dheartháir, Ross Ruadh.
Bhí Congal i réim in Éirinn ar feadh cúig déag nó sé bliana déag. Sa deireadh, mharaigh garmhac Lughaí Luaigne, Dui Dallta Dedad.
Achar ama.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim
Dui Dallta Dedad. Ba Ard-Rí na hÉireann é Dui Dallta Dedad mac altrama Deda mac Sin, mac Cairpre Lusc, mac Lugaid Luaigne. Tháinig sé i réim tar éis dó a réamhtheachtaí agus marfóir a sheanathar, Congal Cláiringnech, a mharú. Bhí sé ar an gcoróin ar feadh deich mbliana. Sa deireadh, mharaigh Fachtna Fáthach é sa chath Árd Brestine.
Achar ama.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim
Lawrence O'Donnell. Is iar-aisteoir agus scríbhneoir agus tráchtaire teilifíse Meiriceánach é Lawrence Francis O'Donnell, Jr., a rugadh sa bhliain 7 Samhain 1951. Déanann sé tráchtaireacht ar chúrsaí polaitíochta.
Bresal Bó-Díbad. I Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é Bresal Bó-Díbad mac Rudhraí. Tháinig sé i réim tar éis dó a réamhtheachtaí, "Finnat Már", a mharú. Bhí sé i gceannas ar feadh aon bhliain déag. Le linn a ríogacht, bhí plá bó ann agus ní raibh mar thoradh ach tarbh amháin agus bó amháin ina mbeatha. Is é de bharr sin a bhuafhocal "bó díbad", "bó-dhíobhadh". Mharaigh Lugaid Luaigne mac Fionnait é.
Achar ama.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim
Finnat Már. Ba Ardrí na hÉireann é Finnat Már ("mór") mac Nia Segamain. Tháinig sé i réim i ndiaidh bás Rudhraí Mhic Shithric. Tar éis dó bheith i gceannas ar feadh aon, trí nó naoi mbliana, mharaigh mac Rudhraí, Bresal Bó-Díbad, é.
Achar ama.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim
Rudraige mac Sithrigi. Ba Ard-Rí na hÉireann é Rudhraí Mac Sithric (Sean-Ghaeilge Rudraige mac Sithrigi). Tháinig sé i réim tar éis dó a réamhtheachtaí, Crimthann Coscrach, a mharú. Bhí sé i gceannas ar feadh tríocha nó seachtó bliana, nuair a fuair sé bás den phlá ag Airgetglenn. Ba é Finnat Már mac Nia Segamain a chomharba.
Is sinsear é de Chlanna Rudhraí.
Clann.
Bhí baint ar leith ag Rudhraí le tuaisceart na tíre. Téann ginealach na nUladh siar chuige féin. Insítear i "Leabhar Gabhála na hÉireann" gurbh é seanathair laoch na nUladh, Conall Cearnach. Tugtar na daoine seo a leanas mar shliocht sa leabhar "Stem of the Irish Nation" le John O'Hart:
Uaigh.
De réir roinnt traidisiúnta na gClann Rudhraí, tá uaigh Rudhraí le fáil i gCuan Dhún Droma, Contae an Dún. Faightear ann freisin an "Tonn Rudhraí", ar cheann de "Trí Thonn na hÉireann" atá luaite i nAnnála na gCeithre Máistrí, agus a bhfuil ainmnithe as, meastar.
Achar ama.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim
Jerez de la Frontera. Is cathair agus bardas í Jerez de la Frontera nó Jerez, suite i gcúige Cádiz na hAndalúise in iardheisceart na Spáinne. Tá suite idir an Aigéan Atlantach agus Sleibhte Cádiz. Ón mbliain 2017 tá thart ar 212,900 daoine ina gcónaí sa chathair, agus 650,000 nuair a thógtar an mórcheantar uirbeach san áireamh. Is í an chathair is mó sa chúige, an 5ú chathair is mó san Andalúis agus an 25ú chathair is mó sa Spáinn. Tá sí mar chuid den Comhlathas Bhá Cádiz, agus í ar an tríú mórcheantar uirbeach is mó san Andalúis agus an 12ú cheann is mó sa Spáinn. Leis an méid forbairt sa chathair tá sí in úsáid mar mol iompair agus cumarsáide níos mó ná Cádiz fiú agus í mar phríomhchathair an chúige. Ó thaobh achar de tá Jerez an bardas is mó sa chúige. Tá an ithir saibhir thart ar an mbardas go maith le haghaidh talmhaíochta de. Tá clú agus cáil chomh maith ar fhíon an réigiúin chomh maith. Tá an Páirc náisiúnta "Los Alcornocales Natural" agus Sierra de Gibalbín, sa bharas chomh maith. Tá an chathair 12cm ón Aigean Atlantach. Tá tóir ar leith ag "Alcazar Jerez", Eaglais San Miguel, agus Ardeaglais San Salvador.
Bíonn Grand Prix gluaisrothair ar siúil ar "Circuito de Jerez" i mí Bealtaine. Bíonn féile mór acu i rith Seachtain na Cásca sé sin "Feria de Jerez".
Glaotar Cathair flamenco, sheiris, chapail agus ghluaisrothair uirthi. Sa bhliain 2013, bhí Jerez mar phríomhchathair Fíon na hEorpa.
Blaí Briugu. Sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na nGael, ba ghaiscíoch na nUladh é Blaoi Brughaidh (Sean-Ghaeilge Blaí Briugu, spidéiléir). Ba shaibhir é agus bhí brú aige. Bhí sé faoi gheis a chuir iachall air luigh le bean ar bith a d'fhan leis ina haonair. Nuair a d'fhan Brigh Breadach, bean chéile Chealtchair, leis ina haonair, luigh sé léi (mar ba chóir dó faoi gheis), ach dá bharr, mharaigh Cealtchar é.
Dubhthach. Sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na nGael, ba ghaiscíoch na nUladh é Dubhthach (Sean-Ghaeilge Dubthach Dóeltenga (ciaróg-theanga)).
Ba chomhghuaillí searbhasach Fheargasa Mhic Róich é nár mhol duine ar bith ach go hannamh.
Chuaigh sé i dteannta le Fearghas chun Deirdre agus Naoise a thabhairt ar ais go hÉirinn faoi réir Chonchúir. Lean sé Feargha ar deoraíocht go Connacht tar éis dúnmharú Naoise.
Ba chiontach é le bás mhac Chonchúir, i measc eile. 
Throid sé ar thaobh Fhearghasa sa "Táin Bó Cuailnge", cé gur chuir Fearghas an ruaig air as an gcampa, de bharr a rúin chun Cú Chulainn a mharú.
Dalton Harris. Is amhránaí Sasanach é Dalton Harris (rugadh é ar an 29 Nollaig, 1993). Bhuaigh sé an cúigiú sraith déag "The X Factor" le 41.3% de na vótaí sa bhliain 2018.