Trelis/gawiki huggingface dataset:
Abhantrach na hAmasóine. Cuid de Mheiriceá Theas a dhraenálann Abhainn na hAmasóine agus a craobh-aibhneacha is ea Abhantrach na hAmasóine. Clúdaíonn abhantrach dhraenála na hAmasóine achar thart ar 6 122 736 km², nó thart ar 35.5 faoin gcéad de mhór-roinn Mheiriceá Theas. Tá sí suite sna tíortha seo a leanas; an Bhrasaíl, Peiriú,an Cholóim, Eacuadór, an Ghuáin agus Veiniséala. 
Tá an chuid is mó den abhantrach clúdaithe ag foraois bháistí na hAmasóine, ar a dtugtar 'Amazonia' freisin. Le limistéar 500,500,000 km², de dhlúthfhoraois thrópaiceach, is í seo an fhoraois bháistí is mó ar domhan.
Jess Willard. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Jess Myron Willard a rugadh ar 29 Nollaig, 1881 i bPottawatomie County, Kansas agus a fuair bás ar an 15 Nollaig, 1968.
Tomás Ó Rathaile. Tharraing Tomás Ó Rathile (1882-1953) clú air féin mar scoláire Gaeilge 
Rugadh Tomás Ó Rathile i Lios Tuathail, Contae Chiarraí. Ba é Thomas Francis Rahilly a athair, fear gnó agus cléireach. Bhí a mháthair, Julia Mary Curry as Luimneach, ina garneacht d’Eoghan Ó Comhraí. Bhí Tomás ar an gcúigiú duine de na trí dhuine dhéag a mhair den chlann. Tharraing beirt eile den chlann clú éigin orthu féin: Alfred, a bhí ina Uachtarán ar Choláiste Ollscoile Chorcaí agus Sisile, scoláire Gaeilge. 
Chaith Ó Rathile tamall i gColáiste na Carraige Duibhe agus suim aige sa Ghaeilge óna óige amach. Fuair sé scoláireacht sna Clasaicigh i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath in 1902 agus bhain sé duais Uí Chomhraí sa Ghaeilge in 1903. É ag múineadh sa choláiste sula ndeachaigh sé i mbun oibre sna Ceithre Chúirt in 1905. Nuair a bhíodh am le spáráil aige dhéanadh sé staidéar ar chanúintí na Gaeilge agus ar lámhscríbhinní Gaeilge, cé nach raibh an tsláinte go maith aige. D’fhan sé ina chléireach go dtí 1919.
In 1903 bunaíodh Scoil an Léinn Ghaelaigh agus d’fhreastail Ó Rathile ar ranganna Sean-Ghaeilge John Strachan.
Bhí sé ag scríobh aistí d’irisí éagsúla. In 1912 bhunaigh sé an iris "Gadelica" chun fás na teanga a spreagadh, ach chlis sí cheal airgid. Bhí sé ina eagarthóir ar "Ériu" agus ar "Celtica" níos déanaí, agus scríobh sé neart alt agus roinnt mhaith leabhar i mBéarla agus i nGaeilge. 
Bhí sé ina Ollamh le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide idir 1919 agus 1929. D’aistrigh sé go Corcaigh in 1929, mar a raibh sé ina Ollamh Taighde go dtí 1925. Bhí a leithéid chéanna de phost aige i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath idir 1935 agus 1941. Nuair a bunaíodh Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath ceapadh é ina Ollamh Sinsearach, agus bhí sé ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Cheiltigh ann idir 1942 agus 1947.
D’fhoilsigh sé teoiricí dá chuid féin i dtaobh stair na hÉireann agus iad bunaithe ar dhiantaighde teangeolaíoch agus téacsúil. D’áitigh sé gur lonnaigh ceithre dhream de chainteoirí Ceiltise in Éirinn i ndiaidh a chéile, teoiric nach bhfuil an fhianaise ghéiniteach agus sheandálaíoch ag cur léi anois. D’áitigh sé freisin go raibh dhá Naomh Pádraig ann. 
Phós sé Máire Ní Bhuachalla ó Bhaile Uí Annáin i Mainistir na Corann in 1918. Ní raibh clann orthu. Fuair sé bás ar an 16 Samhain 1953.
Liosta leabhar.
"Early Irish history and mythology", Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1946.
(Eag.) "Desiderius, otherwise called Sgáthán an chrábhaidh, by Flaithrí Ó Maolchonaire (Florence Conry)", Mediaeval and Modern Irish Series 12, Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1941.
"Irish dialects past and present: with chapters on Scottish and Manx", Dublin: Browne and Nolan, 1932.
"Measgra dánta: Miscellaneous Irish poems", 2nd ed., Dublin and Cork: Cork University Press, 1927.
"Dánta grádha: cnósach de sna dánta grá is fearr san Ghaelge (1350–1750) ", 2nd ed. (1916), Dublin and Cork: Cork University Press, 1926.
"Miscellany of Irish proverbs", Dublin: Talbot Press, 1922.
"Dánfhocail: Irish epigrams in verse", Dublin: Talbot Press, 1921.
Ospidéal Uí Chonghaile. Is é Ospidéal Uí Chonghaile, Baile Bhlainséir (English - "Connolly Hospital Blanchardstown") an t-ospidéal poiblí oiliúna lonnaithe i mBaile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15 a fhreastalaíonn ar Bhaile Átha Cliath Thiar, Cill Dara Thuaidh agus an Mhí Theas. Bunaíodh é i 1955 mar ospidéal chun déileáil le hothair le heitinne (TB) agus Ospidéal Cuimhneacháin Shéamais Uí Chonghaile (English - "James Connolly Memorial Hospital") an t-ainm a bhí air sna blianta a chuaigh thart. Tá rannóg éigeandála 24 uair a chloig agus neart sheirbhísí eile lonnaithe san ospidéal agus osclaíodh ionad satailíte de chuid an ospidéail nua do leanaí ar champas Ospidéal Naomh Séamas ar an gcampas in 2019 freisin.
Ospidéal San Séamas. Is é Ospidéal San Séamas (English: "St. James's Hospital") an t-ospidéal ollscoile múineadh is mó in Éirinn. Osclaíodh an t-ospidéal nua ag tús na 1990idí. Tá Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ina phairtnéir oideachasúil leis an ospidéal. Tá Ospidéal na Leanaí náisiúnta nua a thogáil faoi láthair ar an gcampas agus táthar an tnúth go bheidh an tospidéal nua seo oscailte ag deireadh 2022. Tá stad Luas lonnaithe ar campas Ospidéal San Séamas freisin.
Eochaidh mac Eirc. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí na hÉireann ba ea Eochaidh (Sean-Ghaeilge Eochu, Eochaid) mac Eirc mhic Rionnail, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus Faidhbín curtha as cumhacht aige. Chuir sé córas dlí i bhfeidhm i nÉirinn don chéad uair. Ní raibh báisteach ar bith le linn a réimis, ach ansin drúcht, agus bhí fómhar ann gach bliain.
Ba í an bandia Tailte a bhean chéile. D'ainmnigh Eochaidh a phríomhchathair aisti, Tailtin, Contae na Mí, agus d'eagraigh sé féile ann gach Mí Lúnasa.
Bhí sé i gcoróin ar feadh deich mbliana, go dtí gur cloíodh na Fir Bolg é ag na Tuatha Dé Danann sa Chéad Chath Maighe Tuireadh. Le linn an chatha, d'éirigh Eochaidh spalptha leis an tart, ach cheil draoithe na dTuatha Dé gach foinse uisce air. Agus uisce á lorg aige, d'aimsigh Mór-Ríoghain ar Bhéal Trá, Sligeach é agus mharaigh sí é. De réir an tsean-nóis, cuireadh é ina uaigh faoi Charn Eochaí.
Faidhbín. I Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é Faidhbín (Sean-Ghaeilge Fodbgen, "fadhb-déantóir", creachadóir) mac Seanghainn, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus a col ceathrar Rionnal mac Geannainn curtha as cumhacht aige. Deirtear go raibh na crainn gan fadhbanna (Sean-Ghaeilge "odb") roimh a ré.
Bhí sé i gceannas ar feadh ceithre bliana sular chuir Eochaidh mac Eirc garmhac Rionnail, as cumhacht é.
Rionnal. I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí na hÉireann ba ea Rionnal (Sean-Ghaeilge Rindal, Rinnal, Rinnan) mac Geanainn, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus "Fiacha Cennfinnán" curtha as cumhacht aige. Deirtear gurbh é an chéad rí a raibh cumas na rinne aige (Sean-Ghaeilge "rind").
Bhí sé i gceannas ar feadh cúig nó sé bliana (ag brath ar fhoinse) sular cuireadh as cumhacht é ag a chol ceathrar Faidhbín mac Seanghainn.
Fiacha Cennfinnán. I Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é Fiachaidh Ceannfhionnán (Sean-Ghaeilge Fiacha Cennfinnán) mac Stairn mhic Ruadhraí, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus a sheanuncail Seanghann curtha as cumhacht aige.
Bhí sé i gceannas ar feadh cúig bliana sular cuireadh as cumhacht é ag Rionnal mac Geanainn.
Bhí rí ann de shliocht Mhíl Easpáine, "Fíachu Findoilches", a raibh aithne air faoin ainm céanna.
Seanghann mac Deala. I Miotaseolaíocht na nGael ba Ard-Rí na hÉireann é Seanghann (Sean-Ghaeilge Sengann) mac Deala, sliocht de na Fir Bolg, i gcomharbacht ar a dheartháireacha Gann agus Geanann. Ba í Anast a bhean chéile.
Nuair a tháinig na Fir Bholg go hÉirinn mar lonnaitheoirí, roinn an cúígear mac Deala an tír eatarthu. Tháinig Seanghann i dtír ag Inbhear Dhúglais, and roinn an bheirt acu cúige Mumhan eatarthu, Seanghann sa deisceart agus Gann sa tuaisceart.
Tar éis bás Ghainn agus Geanainn den phlá, bhí Seanghann i réim ar feadh cúig bliana, sular mharaigh "Fiacha Cennfinnán", garmhac a dhearthár "Rudraige", é.
Gann mac Deala. I Miotaseolaíocht na nGael, ba chomh-Ard-Rí na hÉireann é Gann mac Deala, sliocht de na Fir Bholg lena dheartháir Geanann. Bhí siad mar chomharba ar a ndeartháirse Ruadhraí. Ba í Eadar a bhean chéile.
Nuair a tháinig na Fir Bholg go hÉirinn mar lonnaitheoirí, roinn na cúigear mac Deala an tír eatarthu. Tháinig Gann agus Seanghann i dtír ag Inbhear Dhúglais i gCuan Chorcaí agus roinn siad cúige Mumhan eatarthu, Gann sa tuaisceart agus Seanghann sa deisceart.
Tar éis bás a dhearthár, Ruadhraí, rinneadh chomh-Ard-Rí do Ghann and Geanann ar feadh ceithre bliana, go dtí go bhfuair siad beirt bás den phlá i dteannta le dhá mhíle dá muintir. Tháinig Seanghann i gcomharbacht orthu.
Geanann mac Deala. I Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é Geanann (Sean-Ghaeilge Genann) mac Dela (de shliocht Stairn mhic Neimhidh), sliocht de na Fir Bholg, le chéile lena dheartháir, Gann, mar chomharba ar a ndeartháir, Ruadhraí. Ba í "Cnucha" a bhean chéile.
Nuair a tháinig na Fir Bholg go hÉirinn mar lonnaitheoirí, roinn an chúigear mac Deala an tír eatarthu. Tháinig Genann i dtír le Ruadhraí ag "Trácht Rudraige", agus thóg sé cúige Chonnacht.
Tar éis bás a ndearthár, rinneadh chomh-Ard-Rí de Ghann agus Gheanann ar feadh ceithre bliana, sula bhfuair siad beirt bás den phlá, i dteannta le dhá mhíle dá mhuintir. Tháinig Seanghann i gcomharbacht orthu.
Ruadhraí mac Deala. I Miotaseolaíocht na nGael, ba dhara hArd-Rí na hÉireann é Ruadhraí (Sean-Ghaeilge Rudraige, Meán-Ghaeilge Rudhruidhe) mac Deala, sliocht de na Fir Bholg, i gcomharbacht ar a dheartháir, Sláine.
Nuair a tháinig na Fir Bholg go hÉirinn mar lonnaitheoirí, roinn cúigear mic Dheala an tír eatarthu. Tháinig Ruadhraí i dtír ag "Trácht Rudraige" (Trá Ruadhraí, Dún Droma, Contae an Dúin) agus thóg sé cúige Uladh. Bhí seisean agus a dheartháir Geanann ina dtaoisigh de chuid muintir na bhFear Bolg aitheanta mar na "Fir Domnann", dream stairiúil a bhí gaolta b'fhéidir leis na Dumnonii, a bhíodh ina gcónaí sa Bhreatain agus sa Ghaill.
Tar éis bhás Sláine, rinneadh Ard-Rí de Ruadhraí feadh dhá bhliain, go dtí go bhfuair seisean bás ag Brú na Bóinne. Tháinig a dheartháireacha Gann agus Geanann i gcomharbacht air.
Pearsana eile.
Faightear "Rudraige" mar ainm do bheirt phearsana eile i miotaseolaíocht na nGael. Bhí duine amháin dóibh ná mac Pharthaláin, duine eile Ard-Rí de shliocht Mhíl Easpáine sa 2a nó 3ú haois RC. Tá an triúr acu gaolta le cúige Uladh, agus is amhlaidh go bhfuil siad go léir fréamhaithe le sinsear-dhia na nUladh.
Sláine mac Deala. I Miotaseolaíocht na nGael, ba chéad Ard-Rí na hÉireann é Sláine (Sean-Ghaeilge Sláne, Meán-Ghaeilge Sláinghe) mac Deala, sliocht de na Fir Bholg, agus ar deireadh de shliocht Neimhidh. Ba í Fuad a bhean chéile. 
Tháinig na Fir Bholg go hÉirinn le cúig mhíle fear. Deirtear gur tháinig Sláine i dtír ag Cuan Loch Garman ag béal Na Sláine. Roinn Sláine agus a cheathrar deartháireacha an tír eatarthu. Thóg Sláine, an té is óige, cúige Laighin; thóg Gann tuaisceart na Mumhan; thóg Seangann deisceart na Mumhan; thóg Geanann cúige Chonnacht; agus thóg Ruadhraí cúige Uladh. Thogh siad Sláine mar ard-rí. Ghlan sé an fhoraois as ceantar Bhrú na Bóinne.
Thugtaí na Fir "Gailióin" (leagan eile: "Gaileanga") ar a chuid de mhuintir na bhFear Bolg, ainmnithe as a sleánna (Sean-Ghaeilge "gáe", ga).
Bhí Sláine i gceannas ar feadh ach aon bhliain amháin, sula bhfuair sé bás ag Dionn Rí i gContae Cheatharlach. Cuireadh faoi é ag Baile Shláine, Contae na Mí. Tháinig a dheartháir Ruadhraí i gcomharbacht air.
Nelly Diener. Ba í Nelly Hedwig Diener (5 February 1912 – 27 July 1934) an chéad aeróstach mná de chuid na hEorpa. 
Thosaigh Diener ar na heitiltí ar an 1 Bealtaine 1934 agus í ag obair leis an gcomhlacht Swissair. Bronnadh an leasainm "Engel der Lüfte" ("Aingeal na Spéartha" as Gaeilge) uirthi. Básaíodh Diener i dTubaiste Tuttlingen Swissair 1934. Fuair triúr ball foirne agus naonúr paisinéirí bás sa tubaiste.
Saor-Dhoire. Ba cheantar féinrialaitheach é Saor-Dhoire (Béarla: Free Derry) i nDoire Cholmcille, idir 1969 agus 1972. Chruthaigh daoine ó Thaobh an Phortaigh, an Creagán agus an Seantalamh baracáidí ar na sráideanna timpeall an cheantair. Níor thug siad cead don R.U.C nó Arm na Breataine dul isteach sa cheantar. 
Tugadh an t-ainm 'Saor-Dhoire' (nó Free Derry) ar an áit, nuair a scríobh duine "You Are Now Entering Free Derry" ar bhalla bhinn i dTaobh an Phortaigh. Phéinteáil an mana don chéad uair i mí Eanáir 1969 (cúinne, Bóthar Lecky agus Sráid Fahan).
Cúlra.
I ndeireadh na seascaidí, thosaigh feachtas ar son cearta vótála agus tithíochta sa chathair. Rinne Rialtas na Sé gContaetha iarracht an ghluaiseacht cearta sibhialta a chur faoi chois le lámh láidir. Ach d'eascair feachtas fuilteach as an iarracht sin.
Dúnadh ceantair iomlána sa chathair agus bhí círéibeacha fuilteacha ann ón mbliain 1968 i leith.
Imeachtaí.
1969.
Ón 12 Lúnasa go dtí an 14 Lúnasa 1969, bhí ina chogadh dearg idir péas Dhoire agus na náisiúnaithe áitiúla - "Cath Thaobh an Bhogaigh", mar a thugtar air.I ndiaidh dhá lá achrainn agus scliúchas, cuireadh saighdiúirí Briotanacha i nDoire chun riail agus reacht a chaomhnú ag 5pm ar 14 Lúnasa.
I mí Lúnasa, mar chuid den 'Ráiteas Downing Street', gheall rialtas na Breataine athleasuithe.
Is minic a deir na hAontachtóirí gurbh í gluaiseacht na gceart sibhialta a chuir tús leis na Trioblóidí. Is é a mbarúil-san gur chuir an feachtas an rialtas ag guagaíl, ionas go ndeachaigh na dreamanna paraimíleata sa bhearna a hosclaíodh. Tá na náisiúnaithe den tuairim, áfach, nach raibh i gceist le feachtas na gceart sibhialta ná rudaí a tharraing rialtas seicteach an Tuaiscirt anuas air féin.
1971.
Ar 8 Iúil 1971, mharaigh Arm na Breataine beirt fhear óg, Séamas Cusack agus Desmond Beattie, i nDoire. Ba chor cinniúnach é le linn na dTrioblóidí; chaill an pobal muinín san arm timpeall an ama seo.
Tharraing an SDLP as Stormont ar 14 Iúil. Tugadh an t-imtheorannú isteach cúpla seachtain níos déanaí, ar an 9 Lúnasa 1971 (fiosrúchán neamhoifigiúil). 
1972.
Rinne Arm na Breataine ionradh ar Thaobh an Bhogaigh, an príomhcheantar Caitliceach, ar an 31 Iúil 1972, mar chuid den Operation Motorman agus tháinig deireadh le Saor-Dhoire.
Sreng. I Miotaseolaíocht na nGael, ba laoch na bhFear Bolg é Sreang (Sean-Ghaeilge Sreng). Armtha le cleith iarainn, chuaigh sé i gconradh aonair le Nuada, rí na dTuath Dé Danann sa Chéad Chath Maighe Tuireadh. Le bhuail mór amháin, ghearr Sreang leath dá sciath agus a lámh óna ghualainn.
I mbaol cliste, thug Sreng agus na trí chéad fear a bhí fágtha móid troda chun deiridh. Bhí an méad sin meas ag na Tuatha Dé orthu ámh, gur thairg siad cúigiú den tír dóibh. Ghlac na Fir Bholg leis seo, scoir siad an cogadh agus thogh siad Connacht. Rianaigh daoine na gConnacht a síolrú ó Shreang go dtí an 17ú haois.
Breas. I Miotaseolaíocht na nGael, rí na dTuath Dé Danann ba ea Breas (Sean-Ghaeilge Bres). Glaoitear go minic Eochaid Breas air. Ba iad a thuistí Elatha na bhFomhórach agus Ériu, iníon "Dealbhaodh". D'fhás sé chomh tapaidh sin, go raibh sé ar nós duine le ceithre bliana déag, agus é ach a seacht mbliana d'aois. Ba rí gan gnaoi é, a bhí i leith a mhuintir Fomhórach.
Céad Chath Maighe Tuireadh.
Sa Chéad Chath Maighe Tuireadh, baineadh a lámh de Nuada na dTuath Dé Danann. Óir nach raibh sé ina fhear gan smál a thuilleadh, níorbh fhéidir leis bheith ina rí. Ag iarraidh síocháin a chur chun cinn idir na Fomhóraigh agus na Tuatha Dé Danann, ceapadh Breas ina rí. Phós sé Brigit na dTuath Dé Danann, agus rugadh mac darb ainm Ruadhán díobh (a mharófaí ag iarradh Gaibhne a feallmharú).
Chuir Breas iachall ar na Tuatha Dé Danann cíos agus cáin a íoc do na Fomhóraigh agus obair mar sclábhaithe: cuireadh faoi deara d'Oghma adhmad tine a iompar, do Dbaghdha claiseanna a thochailt thar timpeall ar dhúin. Rinne sé faillí ina chuid dualgais aíochta: bhíodh na Tuatha Dé ag gearán, tar éis bealaithe a thabhairt air, nach mbíodh a sceana bealaithe, agus nach mbíodh boladh leanna ar a n-análacha. Chum Cairbre, file na dTuath Dé, dán géar feanntach ina choinne, a bhí ann chéad aoir in Éirinn, agus chuaigh gach rud ó rath do Bhreas ina dhiaidh sin.
Bhí Breas i réim le seacht mbliana nuair a vvv a lámh airgid, déanta ag "Dian Cécht"agus Creidhne, le láimh feola agus fola, déanta ag Miach mac Déin Chéachta, i dteannta lena dheirfiúr "Airmed". Ina dhiaidh seo, cuireadh Nuada i réim arís, agus díbríodh Breas. Chuaigh sé chuig a athair chun cabhair a iarraidh an choróin a atógáil, ach dhiúltaigh "Elatha" é, óir nára chóir dó a bhaint amach ar ais nárbh fhéidir leis coinneáil ar éigean. Sheol a athair é chuig Balar, ceannaire eile na bhFomhórach, le haghaidh na cabhrach a bhí uaidh.
Dara Cath Maighe Tuireadh.
Bhí Breis i gceannas na bhFomhórach sa Dara Cath Maighe Tuireadh ach cloíodh é. Tháinig Lugh air gan cosaint ar an ármhá, Lugh agus d'impigh sé ar son a bheatha. Níor mharaigh Lugh é toisc gur a gheall sé tíreolaíocht a mhúineadh do na Tuath Dé.
Bás.
Insítear conas ar mharaigh Lugh Breas i ndán de chuid an dinnseanchais. Rinne Lugh 300 bó adhmaid, agus chur sé iontu leacht dearg nimhneach, a "chrúigh" sé isteach i ngogáin agus thairg do Bhreas chun ól, 'séard a rinne Breas, a raibh faoi gheis gan chóir a dhiúltú, gan cúbadh, agus d'éag sé dá bharr. Luaitear an scéal seo go hachomair í "Leabhar Gabhála na hÉireann", ach aithnítear gur mhúnlach ab ea an léacht nimhneach.
Cuma agus sanas.
I "Leabhar Gabhála na hÉireann" agus "Cath Maighe Tuireadh", léirítear Breas mar fhear dathúil, ach mar sin féin géar agus doicheallach. Tá dán ann sa dinnseanchas ámh a mholann Bres agus a phearsantacht "lách" agus "uasal", agus a deir gurbh é "bláth" na dTuath Dé Danann é.
Jimmy Ellis. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea James Albert Ellis a rugadh ar 24 Feabhra, 1940 i Louisville, Kentucky agus a fuair bás ar an 6 Bealtaine, 2014.
An Urdúis. Is teanga atá á labhairt sa Phacastáin agus i dTuaisceart na hIndia é an Urdúis nó Urdu i mBéarla (freisin ar a dtugtar Lashkari go háitiúil litrithe لشکری). Go deimhin, is iad Urdúis agus Hiondúis iad, ach amháin go bhfuil na hIndiaigh ag labhairt Hiondúis, agus an Urdúis ag na Moslamaigh Indiach agus Pacastáine. 
Scríobhann Urdúis leis na litreacha Arabacha, agus Hiondúis leis na litreacha Benedictineacha. Ina theannta sin, úsáidtear go leor focail Araibis agus Peirsis sa leagan scríofa Urdúis. Ar an taobh eile, tá na hIndiaigh ag iarraidh a dteanga féin a shaibhriú le focail Sanscrait.
Tá an Urdúis ag seasca-seachtó milliún duine ó dhúchas, ach thairis sin, mar theanga oifigiúil sa Phacastáin, caithfidh muintir na tíre sin í a fhoghlaim mar dhara teanga, agus mar sin, is féidir a rá go bhfuil sí go líofa ag oiread eile de dhaoine. Ceann de theangacha oifigiúla na hIndia í freisin, chomh maith leis an Hiondúis agus le teangacha na réigiún.
Tá litríocht shaibhir ag an Urdúis. Faoi thionchar na Peirsise, tháinig sraith de chineálacha éagsúla filíochta ar an bhfód le fada, ach ar na saolta seo, scríobhtar go leor úrscéalta agus saothar próis eile freisin. Is follasach go raibh an litríocht Bhéarla ina réamhshampla agus ina spreagadh mór ag na húrscéalaithe.
Mar sin féin, is iad na gearrscéalta an seánra is tábhachtaí i bprós na hUrdúise, cosúil leis an nGaeilge. Gearrscéalaithe tábhachtacha Urdúise iad Saadat Hasan Manto, Qurat-ul-Ain Haider, Munshi Premchand, Ismat Chughtai, Krishan Chander, Ghulam Abbas, Banu Qudsia agus Ahmed Nadeem Qasmi.
Tim Witherspoon. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Tim Witherspoon a rugadh ar 27 Nollaig, 1957 i Philadelphia, Pennsylvania.
Pinklon Thomas. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Pinklon Thomas a rugadh ar 10 Feabhra, 1958 i bPontiac, Michigan.
William Irwin. Is polaiteoir aontachtach ón Cill Mhór, Contae Ard Mhacha é William Irwin, (a rugadh ar an 12 Nollaig 1956). Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, ó 2007 ar aghaidh.
Amergin Glúingel. I Miotaseolaíocht na nGael, bard, draoi agus breitheamh an Chlann Mhíle ab ea Amhairghin Glúingheal (Sean-Ghaeilge Amergin Glúingel). Ceapadh é mar an chéad Ollamh Éireann ag a bheirt dheartháireacha, chomhríthe na hÉireann. Tá líon mór dánta a luaitear leis, mar chuid de mhiotaseolaíocht Chlann Mhíle.
Sanasaíocht.
Amhairghin, Sean-Ghaeilge Amar-gin, Amhrán-ginte nó Rugadh le hAmhrán.
Lonnaitheoir.
Bhí sé ina bhall den arm a chloígh na Tuatha Dé Danann agus a thóg Éire, mar cúiteamh as dúnmharú a sheanuncail Íth, a maraíodh de ghníomh fill ag trí ríthe na dTuath Dé, Mac Coill, Mac Ceacht agus Mac Gréine. Tháinig siad i dtír ag Inbhear Scéine, ainmhithe as bean chéile Amhairghin a fuair bás ar muir. Thug triúr banríona na dTuath Dé Danann, (Banbha, Ériu agus Fódhla), duine ar dhuine, cead d'Amergin agus a mhuintir lonnú in Éirinn. D'iarr gach deirfiúr air an tír a ainmniú astu, rud a rinne sé. Is í "Ériu" bunús ainm na tíre, Éire; agus faightear Banbha agus Fódhla mar ainmneacha fileata d'Éirinn, maraon le "Albion" le haghaidh "An Bhreatain".
B'éigean don Chlann Mhíle an t-oileán a chloígh, i gcogadh in éadan an triúir ríthe, a ndraoithe agus a ngaiscí. Bhí Amhairghin ina bhreitheamh neamhchlaonta i rith an chatha, agus chum sé rialacha an chomhraic. Thoiligh an Chlann Mhíle dul siar ón trá ar fad naoi dtonn san fharraige - teorainn draíochta ab ea sin. Nuair a tugadh comhartha, sheol siad i dtreo na trá, ach mhúscail draoithe na dTuath Dé stoirm draíochta chun cosc a chur orthu an tír a shroichint. Chan Amhairghin ámh achainí d'anam na hÉireann, atá clú uirthi fós mar "Amhrán Amhairghin" (féach thíos), agus bhí sé in ann an stoirm a cheansú agus thóg sé long amháin slán i dtír. Maraíodh a lán ar an dá thaobh le linn níos mó ná sin chatha amháin, ach thug an Clann Mhíle an lá leo. Maraíodh an triúr ríthe i gcomhrac aonair leis na triúir mac Mhíle a mhair, Éber Finn, Érimón agus Amhairghin.
Roinn Amhairghin an tír idir a bheirt dheartháireacha, Éber sa deisceart agus Érimón sa tuaisceart. Laistigh den bhliain, chloígh Érimón Éber, agus d'éirigh ina aon-rí na tíre, agus dhá bhliain dár gcionn, mharaigh sé Amhairghin i gcath eile. De réir nósanna áitiúla i nDroichead Átha, tá a uaigh le fáil ag Cnocán an Mhuilinn.
"Amhrán Amhairghin".
Tá deich n-aistriúchán agus leagan Béarla le fáil ar celticmythpodshow.com , ina measc le John Carey, R. A. Stewart Macalister agus Enya. Tá an t-aistriúchán Béarla den amhrán le Lady Gregory le feiceáil chomh maith ar "Wikipedia" via sacred-texts.com.
Taispeánadh ar an scáileán mór é "Amhrán Amhairghin" agus dánta eile dá chuid i scannán déanta ag Anú Pictures, le haistriúcháin le Carey, MacAlister, John Moriarty agus Gabriel Rosenstock.
Miotaseolaíocht na Breataine Bige.
Tá cosúlachtaí le feiceáil ó thaobh ábhair Amhairghin de i roinnt filíocht na Breataine Bige ón luath-mheánaois, luaithe le file na 6ú haoise Taliesin sa "Book of Taliesin".
Megan Fearon. Is iar-polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Megan Fearon (). Rugadh í ar an 29 Iúil, 1991. Bhí Comhalta den Tionól Reachtach í d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, ó 2012 go 2020.
Cathal Boylan. Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Cathal Boylan (). Rugadh é ar an 30 Aibreán, 1964. Tá sé ina Chomhalta de Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann don Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha.