Canúint Ghaeilge Uladh. Is canúint de chuid na Gaeilge í Gaeilge Uladh. Go bunúsach, is ionann Gaeilge Uladh inniu agus Gaeilge Thír Chonaill, ó chuaigh na canúintí dúchasacha in éag in Oirthear Uladh sa chéad leath den 20ú haois. Tá difríochtaí suntasacha idir Gaeilge Uladh agus na canúintí eile. Ós rud é go raibh an-spéis ag gníomhaithe agus ag saineolaithe teanga i nGaeilge na Mumhan nuair a bhí teanga liteartha na Gaeilge á hathbheochan sa chéad leath den fhichiú haois, ba bheag duine taobh amuigh de Thír Chonaill a raibh eolas aige ar chanúint an chúige. 
Tá athrú mór tagtha ar an scéal le himeacht na mblianta áfach, agus is dócha go bhfuil Gaeilge Uladh ar cheann de na canúintí is bisiúla sa lá atá inniu: Tá Gaeilge Uladh le clos ar stáisiúin raidió (m.sh. Raidió Fáilte, BBC Raidió Uladh), le léamh in irisí (.m.sh. Nós, An tUltach) agus tá cuid mhaith mhór dá saintréithe ceadaithe de réir an Chaighdeáin is déanaí (m.sh. Córas an tSéimhithe, an fhoirm choibhneasta den bhriathar, an fhoirm scartha den chéad phearsa iolra). 
Na canúintí a labhraítí roimhe seo in Oirthear Uladh, bhí siad an-chosúil le Gaeilge na hAlban. An cineál Gaeilge atá fágtha beo i dTír Chonaill inniu, agus í á foghlaim ag na Gaeilgeoirí sna Sé Chontae fosta, tá sí sách difriúil le Gaeilge na hAlban, bíodh go bhfuil cuid mhaith comhthréithre ag an dá chanúint sin i gcónaí.
Fuaimniú.
Tá fuaimniú Ghaeilge Uladh sách coimeádach, rud a fhágann nach bhfuil litriú caighdeánaithe an lae inniu chomh hoiriúnach don chanúint seo agus atá sé don dá phríomhchanúint eile. Thar aon rud eile, is mar fhocail dhá shiolla a fhuaimnítear "draíocht", "ríocht" agus focail chosúla eile. Mar sin, d'fhreastlódh an seanlitriú – "draoidheacht", "rídheacht" – níos fearr ar fhocail den chineál seo.
I bhfocail den chineál seo, is ar éigean a chloistear an "-ch-" ar aon nós. San am céanna, áfach, bíonn an guta úd "a" roimh an "-ch-" le haithint go soiléir – ní guta cúnta doiléir a dhéantar de i bhfuaimniú na nUltach. 
Bíonn dhá shiolla in iarmhíreanna an mhodha choinníollaigh agus na haimsire fáisteanaí ag na briathra freisin. Mar sin, is gnách foirmeacha cosúil le "salóidh" agus "shalódh" a fhuaimniú mar "salóchaidh" [salahi] agus "shalóchadh" [halahu] i gcanúint Uladh. Úsáidtear an litriú "-ócha-" (in áit "ó" an chaighdeáin) i leabhair ina bhfuiltear ag iarraidh cur síos cruinn a thabhairt ar fhuaimeanna na canúna. 
Tabhair faoi deara freisin go bhfuil sé de chlaonadh san -ó- fhada in iarmhíreanna an mhodha choinníollaigh agus na haimsire fáisteanaí dingeadh isteach sa dara siolla i dtamhan an bhriathair, más briathar sioncópach atá againn, ar nós "ceangail": "ceanglóchaidh" ~ "ceangólfaidh", mar shampla. San fhuaimniú, níl anseo ach meititéis: [k'anglahi] ~[k'angalhi]. Cloiseann an tUltach foirmeacha na mbriathar cosúil le "sábháil" díreach mar a bheadh "-ó-" sáiteach den chineál chéanna ann, is é sin, cloiseann sé "sábhálfaidh" mar a bheadh "sábhólfaidh" ann, [sa:walhi], agus mar sin, is dual dó an fhoirm seo a athrú go "sábhlófaidh" [sa:wlahi]. Faoi thionchar na meititéise seo tagann foirmeacha cosúil le "sábhlaíonn" (in áit "sábhálann") in úsáid (cf. "ceanglaíonn").
Foirmeacha neamhrialta.
Maireann cuid mhaith foirmeacha neamhrialta ag na briathra nach gceadaítear sa Chaighdeán Oifigiúil, go háirithe an t-idirdhealú idir na foirmeacha spleácha is na foirmeacha neamhspleácha san aimsir láithreach: "gheibh/ní fhaigheann" ("faigheann/ní fhaigheann" an leagan caighdeánaithe – ón taobh eile de, is féidir "go ngeibheann" agus "ní gheibheann" a chloisteáil i nGaeilge na Mumhan), "tchí/ní fheiceann" (in áit "feiceann/ní fheiceann" sa Chaighdeán Oifigiúil – arís, is é "cíonn/ní chíonn" an rud a chloisfeá i gCúige Mumhan) 7rl.
Sna canúintí eile, is gnách uimhir uatha an ainmfhocail a urú ar lorg an ailt i ndiaidh an réamhfhocail shimplí: "ag an bhfear". Is é an tréith is suntasaí i nGaeilge Uladh go séimhnítear í: "ag an fhear". Thairis sin, cuirtear an réamhlitir "t-" roimh an "s" inséimhithe sa dá inscne: "sa saol" agus "sa tsráid" a deir an Caighdeán Oifigiúil, ach is iad na leaganacha Ultacha ná "ins an tsaol" agus "ins an tsráid". Tabhair faoi deara go gcloistear an leagan "ins an", "ins na" go soiléir i gcanúint Uladh i gcónaí, siúd is go moltar "sa", "san", "sna" sa Chaighdeán.
Bíonn "-adh" (a fhuaimnítear mar "u" gairid) nó "-ach" (le "a" soiléir) go minic mar iarmhír ghinidigh ag ainmfhocail bhaininscneacha, beag beann ar an gCaighdeán Oifigiúil: "an stil - cró na stileach"; "an tine - áit na tineadh". 
Cosúil le Gaeilge Chonnacht, cuireann canúint Uladh -s leathan leis an aimsir fháistineach agus an aimsir ghnáthláithreach sna clásail choibhneasta dhíreacha: "is maith an rud a dhéanfas tú nuair a thiocfas ann duit" (Séamus Ó Grianna). Tabhair faoi deara anseo gur clásail choibhneasta dhíreacha iad na clásail a thosaíonn le "nuair", go stairiúil.
Litríocht.
Bíonn blas na canúna le haithint ar stíl na scríbhneoirí dúchasacha, cosúil le Séamus Ó Grianna, Seosamh Mac Grianna, Cathal Ó Searcaigh, Micí Mac Gabhann, Seán Bán Mac Meanman, Aindrias Ó Baoill, Pádraig Ó Baoighill, agus go leor eile. Thairis sin, is féidir a rá gur imir an chanúint an-tionchar ar an gcineál Gaeilge a shaothraítear sna Sé Chontae. 
Tá iarsmaí deireanacha na canúna a labhraítí sna Sé Chontae anallód le fáil i saothar na seanfhilí, ar nós Airt Mhic Chumhthaigh, Pheadair Uí Dhoirnín, Chathail Bhuí, agus Airt Mhic Bhionaid.