Trelis/gawiki huggingface dataset:
Pasta. Meascán uisce, plúir chrua (ón gcruithneacht dúraim) agus uaireanta uibheacha, a saothraíodh ar dtús san Iodáil. Easbhrúitear an taos trí dhíslí ar chruthanna éagsúla chun cineálacha éagsúla a tháirgeadh (canalóiní, lasáinne, macarón, núdail, raiviólaí, spaigití, tagliatelle, veirmiséilí is a lán eile). Cuid mhaith stáirse ann, agus itear é le hanlann atá bunaithe ar fheoil.
Pastal. Ábhar datha i bhfoirm púdair, measctha le beagán guma nó roisín, foirmithe ina shlat, cosúil le crián. Oibríonn an t-ealaíontóir díreach ar an bpáipéar (is féidir go mbeidh bándath air seo) gan aon mheán eile a úsáid. Bhí péintéireacht pastail an-choitianta san 18ú céad, sa bhFrainc go háirithe.
Patrún breac. Íomhá ghráinneach a chruthaítear nuair a imbhuaileann léas léasair dromchla neamhshnasta. Saghas patrún trasnaíochta is ea é nach bhfaightear ach le solas léas air, mar thoradh ar a airíonna leanúnachais ar leith.
Prionsabal eisiaimh Pauli. Prionsabal a d'fhógair Wolfgang Pauli i 1925, nach ceadaithe d'aon dá leictreon (nó aon dá fheirmíón eile) an staid chandamach cheannann chéanna a shealbhú. Is gá an prionsabal seo chun míniú cén fáth nach dtiteann leictreoin uile an adaimh ar a chéile chuig staid amháin. Is cloch coirnéil de chuid na teoirice candamaí é.
Wolfgang Pauli. Fisicí teoiriciúil a rugadh i Vín na hOstaire ab ea Wolfgang Pauli (25 Aibreán 1900 – 15 Nollaig 1958). Chuir sé i bhfocail i 1925 prionsabal an eisiaimh nó prionsabal Pauli sa bhfisic chandamach. I 1931 réamhinis sé go raibh cáithnín neodrach ann ar thug sé neoidríonó air. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1945. Bhí saoránacht Mheiriceánach agus Eilvéiseach aige chomh maith le saoránacht Ostarach. I Zürich na hEilvéise a bhfuair sé bás.
Linus Pauling. Ceimicí a rugadh i bPortland, Oregon ab ea Linus Carl Pauling (28 Feabhra 1901 – 19 Lúnasa 1994). Chun tosaigh sna 1920idí-1930idí ag baint feidhm as an teoiric chandamach sa cheimic agus ag léiriú struchtúir macramhóilíní de shaghas míoglóibine is haemaglóibine. Scríobh sé téacsleabhar iomráiteach, "The Chemical Bond" (An Nasc Ceimiceach, 1939), a chuir síos ar phrionsabail is torthaí a chuid oibre. Bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic sa bhliain 1954 as a obair cheannródaíoch. Laoch sa ghluaiseacht fhrithnúicléach is frithchogaidh i rith an chogaidh fhuair, go minic i ngleic le rialtas Mheiriceá. Bhain siad a phas de nuair a fógraíodh go raibh Duais Nobel sa cheimic le tabhairt dó, ach bhí orthu é a thabhairt ar ais chun gurbh fhéidir leis dul chun an duais a fháil. Bhuaigh sé Duais Nobel na Síochána i 1962.
Ivan Pavlov. Fiseolaí a rugadh i Ryazan na Rúise ab ea Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936). Rinne sé taighde suntasach ar phróiseas an díleáite i madraí, rialú néarógach an tseilithe, agus ról na n-einsímí. Léirigh sé an t-oiriúnú in ainmhithe a dtugtar "oiriúnú Pavlóvach" air ó shin. Tionchar mór ag a shaothar ar fhorbairt an iomprachais sa tsíceolaíocht. Bronnadh Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis air i 1904 as an saothar seo.
Joseph Paxton. Garraíodóir is ailtire a rugadh gar do Woburn Shasana ab ea an Ridire Joseph Paxton (3 Lúnasa 1803 – 8 Meitheamh 1865). Dhear sé an foirgneamh don Taispeántas Mór i 1851 ar tugadh an Pálás Criostail air. Aistríodh an foirgneamh go Sydenham tar éis an Taispeántais, ach scrios dóiteán é i 1936. Shaothraigh Paxton banana Cavendish freisin, an cineál banana is mó díol i dtíortha an Iarthair anois.
Pazyryk. Ionad i Sléibhte Altai i lár na Sibéire ina bhfuarthas grúpa tuamaí taoiseach réamhstairiúil fáin, a caomhnaíodh go foirfe sa talamh shíorshioctha, ó cuireadh iad i seomraí a bhí líneáilte le hadhmad sa 4ú céad RC. Colainneacha balsamaithe tatuáilte a bhí ann chomh maith le troscán, plátaí adhmaid, culaithirtí capall, éadaí, rugaí feilte, síoda Síneach, is trealamh i gcomhair caitheamh cannabais.
Péacóg (féileacán). Féileacán meánach le súilspotaí suntasacha ar gach sciathán scothdhearg/donn is ea an phéacóg. Itheann na cruimheanna ar neantóga loiscneacha. Agus iad fós óg, sníomhann siad líonta síoda ar na duilleoga.
Peadairín na stoirme. Peadairín a fhaightear ar fud an Domhain amuigh ar an bhfarraige ach amháin nuair a bhíonn sé ag pórú. Itheann sé planctón a sciobann ó dhromchla na farraige. Déanann sé nead i bpoill sa talamh. Siúlann cuid acu ar an uisce is iad ag eitilt, tagann cuid eile anuas de ruathar don dromchla. Déanann cuid mhaith díobh imirce fhada.
Peallagra. Galar cothaithe a tharlaíonn de bharr uireasa niaicine (vitimín ón B-ghrúpa). Coitianta san Afraic mar gheall ar bheagán niaicine a bheith sa chothú is mí-ionsú an bhia. Nuair a bhíonn sé dian, bíonn deirmitíteas, buinneach is néaltrú ar an íobartach.
Peann cleite. Peann atá déanta as bun barrchaolaithe cleite éin, cleite seachtrach sciathán gé go háirithe. An phríomhionstraim scríofa ón 6ú céad go dtáinig pinn cruach chun cinn i lár an 19ú céad.
Peannaireacht. Foirmeacha is stíleanna lámhscríbhneoireachta, difriúil sna teangacha móra. San iarthar ó timpeall 300 RC bhíodh mórscript mar atá sna ceannlitreacha ar inscríbhinní Gréagacha is Rómhánacha. Ón 8ú céad tháinig mionscript le litreacha beaga in úsáid sa Ghréigis. Faightear an script uingeach, le litreacha móra cruinne, i lámhscríbhinní Laidineacha is Gréagacha ón 4ú céad. Tá script reatha, ina mbíonn na litreacha ceangailte le chéile le stríoca míne a chabhraíonn le luas sa pheannaireacht, in úsáid ón 4ú céad. Saothraíodh an script iodálach san Iodáil timpeall 1500, réamhtheachtaire ar chló iodálach an lae inniu. "Peannaireacht" a thugtar chun foirfeachta ealaíonta is ea callagrafaíocht.
Peantán. C5H12, hidreacarbón alcáin le 5 adamh carbóin. Tá 3 isiméir struchtúrtha, n-peantán (CH3CH2CH2CH2CH3, le fiuchphointe 36 °C), isipeantán (CH3CH2CH(CH3)CH3, le fiuchphointe 28 °C), agus neoipeantán (CH3C(CH3)2CH3, le fiuchphointe 10 °C).
Budragár. Is pearóid bheag atá dúchasach do lár na hAstráile é an budragár ("Melopsittacus undulatus"). Tugadh isteach do stát Florida sna Stáit Aontaithe freisin. Maireann sí in ealtaí fáin, agus neadaíonn i stocáin crann nó cearchaillí. An-choitianta mar éan cáis i ndathanna éagsúla, ach glas sa nádúr de ghnáth.
Pearóid. Éan ildaite is ea ‘’’pearóid’’’ atá dúchasach do réigiúin theo ar fud an Domhain. A ghob mór crúcach, pollairí ar an scannán méith. Áitríonn sí foraoisí is mínleach, itheann torthaí is síolta den chuid is mó is roinnt feithidí, láimhsíonn bia lena chos. Go maith chun aithris a dhéanamh ar urlabhra daonna.
Péarsla. Is éard is péarsla (nó péirseog) ann ná cuileog bheag fholláin. Is fho-fhine den ord "Diptera" is den fhine "Oestridae" (boiteoga i nGaeilge) iad na péirseoga ("Hypoderminae" i Laidin). 
Bíonn an larbha mar sheadán faoi chraiceann mamaigh, cothaithe ag úscthaí ó na fíocháin. Cúis le hait faoin gcraiceann (péarslaí). Gnéithe ar leith ina bplánna ar ainmhithe baile. Tugtar damhdhaol ar larbha na péirseoige.
Robert Peary. Ceannasaí cabhlaigh is taiscéalaí a rugadh i gCresson Springs, Pennsylvania ab ea Robert Edwin Peary (6 Bealtaine 1856 – 20 Feabhra 1920). I bPortland, Maine a d'fhás sé aníos. Rinne sé 8 n-aistear mara go cósta na Graonlainne, ag baint an chósta thoir amach i 1891-1892 tríd an oighear a thrasnú. I gceannas ar an gcéad aistear go dtí an Mol Thuaidh, 1909.
Peasair. Grúpa mór plandaí bliantúla is ilbhliantúla, go minic dreapairí nó crúbadaigh, dúchasach do na réigiúin mheasartha thuaidh is Meiriceá Theas. Tugtar peasair nó pis capaill orthu i nGaeilge. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní caola a chríochnaíonn i dteannóga; na pisbhláthanna aonarach nó i mbláthraí beaga nó fada spíceacha ag teacht amach as ascaillí na nduilleog; na cochaill leata, ag scoilteadh ar a bhfad in dhá chomhla. Gan tábhacht eacnamaíoch de ghnáth, uaireanta ina lotnaid don talmhaíocht. Saothraítear saghas coitianta amháin atá dúchasach don Eoraip, tuaisceart na hAfraice is réigiúin den Áise, a bhfuil bláthanna corcra uirthi, go forleathan mar fhoráiste d'ainmhithe.
Péatar. Cóimhiotal liath stáin le comhábhair éagsúla. D'úsáidtí luaidhe ann tráth chun a chruas a mhéadú, ach de thoradh ar a tocsaineacht, cuirtear antamón ina hionad anois. Dhéantaí coinnleoirí, soithigh óil is gréithre éagsúla eile tí as.
I. M. Pei. Ailtire a rugadh i nSuzhou na Síne, ag obair sna Stáit Aontaithe ó 1935 is ea I. M. (Ieoh Ming) Pei (r. 26 Aibreán 1917). I measc a shaothar tá an Mile High Center i nDenver, Túr 60 stór John Hancock i mBostún, na pirimidí gloine ag an Louvre i bPáras, Músaem Miho i gKyoto na Seapáine, agus Ionad Ealaíon na hollscoile i Newport, Virginia.
Peicinís. Madra beag bídeach a saothraíodh sa tSín suas le 2,000 bliain ó shin. An cholainn fada is na cosa gearr; an t-eireaball lúbtha os cionn an droma; na cluasa fada ar crochadh; an aghaidh leata, beagnach gan soc; an fionnadh an-fhada mín, an-tiubh ar an muineál is an cliabhrach.
Peictin. Móilín coimpléascach (aonpholaisiúcríd) atá an-saibhir in aigéad galachtúrónach. Feidhmíonn sé mar ghliú i mballaí cealla plandaí, sna ballaí i bpríomhchealla óga go háirithe. Flúirseach in úlla.
Péidifilia. Mí-ord síceolaíoch ina mbíonn spéis ghnéasach dúghabhála ag duine fásta agus ógánaigh níos sine i bpáistí.
Aon duine a diagnóisíodh le péidifilia ní mór a bheith ar a laghad 16 bliana d'aois. Caithfidh siad freisin a bheith ar a laghad 5 bliana níos sine ná an t-íospartach i gcás péidifilia déagóirí a diagnóisíodh.
Tá aon idirghabháil ghníomhach dá leithéid mídhleathach coiriúil, agus má tharlaíonn, déantar dochar síceolaíoch fadtéarmach don pháiste.
Peidiméadar. Is é rud is peidiméadar ann ná gléas a chaitheann duine chun an oiread céimeanna a thógann sé a chomhaireamh. De ghnáth bíonn sé bunaithe ar luascadán saor a fheidhmíonn raicín a bhogann roth fiaclach ar aghaidh, fiacail in aghaidh na céime, agus an roth ceangailte le háiritheoir diaile. Is féidir an scála a ghrádú le tomhas ar fhad chéim an úsáideora.
Peidiméid (ailtireacht). San ailtireacht chlasaiceach, teascán triantánach balla os cionn an taibhléadain, timpeallaithe ag na coirnisí claonta (is é sin, le binn shínte). Is peidiméid bhriste í nuair nach dtagann na taobhanna claonta le chéile ag an stuaic.
Peidiméid (domhaneolaíocht). Sa domhaneolaíocht, is éard is peidiméid ann ná dromchla le fána shéimh a ghearrann isteach sa bhonn mar a n-athraíonn an fhána, mar a tharlaíonn ag bun fána ghéar sléibhe, ag leathnú amach go dtí plána glárach nó abhann. 
Níltear cinnte cad is bunús lena leithéid, creimeadh ag aibhneacha ag rith ón réigiún sléibhtiúil, nó iompar ithreach síos ag uisce nach bhfuil faoi choinneáil i gcainéil.
Rudolf Ernst Peierls. Fisicí teoiriciúil a rugadh i mBeirlín ab ea Rudolf Ernst Peierls (5 Meitheamh 1909 - 19 Meán Fómhair 1995). Rinne sé taighde ar fheidhmiú na teoirice candamaí ar sholaid is na hiarmhairtí maighnéadacha. Duine d'fhoireann Thionscadal Manhattan i rith an dara cogadh domhanda chun an buama adamhach a shaothrú.
Péigmitít. Carraigeacha doigheartha garbhghráinníneacha le mianreolaíochtaí éagsúla, fiú coimhthíoch, le tiúchain éagsúla tearcdhúl. Baineann siad go minic le staid dhéanach i gcriostalú eibhir i ndingeáin is saileanna, agus faightear mianraí neamhchoitianta ar chaighdeán cloiche lómhaire iontu.
Peilbheas. An réigiún is íochtaraí de chuas an bhoilg. Cuimsíonn sé cuid den chonair ghastraistéigeach (cornaí na stéige bige, an aipindic, an drólann shiogmóideach is an reicteam), cuid den chóras úiríneach (an lamhnán), cuid de na horgáin inmheánacha atáirgthe (na hubhagáin is an bhroinn sa bhean, an vas deferens, na saicíní seamhnacha is an fhaireog phróstatach sa bhfear).
Peilbheas cnámhach. An fáinne cnámh a chumann crios na ngéag do na géaga íochtaracha chun fórsaí a tharchur uathu siúd don stoc. Cuimsíonn sé dhá chnámh cromáin, an sacram is an gimide. Tugann sé ceangal do mhatáin an stoic is na ngéag íochtarach.
Peinicillin. Antaibheathach atá sa pheinicillin a dhéanann daoine a chosaint ar ghalair. Frithbheathach a tháirgeann an caonach liath Penicillium is ea é. 
I 1928 thug Alexander Fleming faoi deara gníomhaíocht an chaonaigh ar an mbaictéar stafalacocas nuair a truaillíodh a phláta saothráin leis an gcaonach liath. 
Tháinig Fleming ar pheinicillin timpeall an ama chéanna le Howard Florey is Ernst Chain. Shaothraigh Florey, Chain is daoine eile in Oxford ar an eachtra, agus taispeánadh iarmhairt iontach chliniciúil na peinicilline den chéad uair i 1941. Bíodh is gur saothraíodh an-chuid frithbheathach eile idir an dá linn, is ceann de na frithbheathaigh is tábhachtaí fós í, agus a díorthaigh, cosúil le haimpicillin is beinsilpheinicillin. 
Roinn an triúr acu, Fleming, Florey agus Chain, Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1945.
Péint. Ábhar daite a mbíonn dhá chomhábhar ann, an lí is an meán. Úsáidtear í chun maisithe, chun clúdach cosanta a chur ar dhromchlaí foirgneamh is eile, agus i bpéintéireacht. Díorthaítear líocha ó chréanna (cosúil le hócar buí), mianraí (cosúil le malaicít) is dathanna orgánacha, agus le 150 bliain, ábhair shaorga. Táirgtear iad seo mar phúdair, agus easraítear iad sa mheán (ola mar shampla). Sa 20ú céad rinneadh an-chuid forbairtí i bpéinteanna is a ndéantúsaíocht chun go dtriomódh siad go tapa, go mbeadh siad dófhriotaíoch frithchreimeach, oiriúnach do dhromchlaí éagsúla taobh istigh is amuigh, agus raon leathan dathanna ar fáil.
Péintéireacht aicrileach. Ealaín le péinteanna plaisteacha, bunaithe ar pholaimeataicrealáit meitile i mbiotáille mianra. Triomaíonn siad go luath, agus bíonn níos cobhsaí ná uiscedhathanna nó oladhathanna. Ach tá pictiúir a rinneadh leo sna 1960idí ag meathlú faoi seo is imní ar na húinéirí.
Péintéireacht choirte. Earra traidisiúnta ealaíne Bhundúchasaigh na hAstráile. Fíoracha daoine is ainmhithe, uaireanta stílithe go geoiméadrúil is uaireanta nádúraíoch, péinteáilte ar phíosaí coirte le cruthanna neamhrialta. Cruthaíodh iad i gcomhair searmanas draíochta nó reiligiúnda nó fáiltithe den chuid is mó, ach ar chúiseanna aestéitiúla freisin uaireanta.
Péintéireacht mhionphictiúr. Téarma a úsáidtear do mhaisiúcháin i lámhscríbhinní is mionphortráidí a bhíodh an-choitianta i Sasana aimsir Eilís I.
Péintéireacht ola. Modh péintéireachta agus ola cosúil le hola rois sa phéint a thriomaíonn í. In úsáid ó aimsir impireacht na Róimhe chun sciatha a mhaisiú is a leithéid. Tháinig sí chun foirfeachta i bpéintéireacht pictiúr sa 15ú céad.
Péintéireacht radharc mara.  
Cineál péintéireachta a bhí faoi rath san Ollainn sa 17ú céad, a léirigh tábhacht na tráchtála le tíortha thar lear d'eacnamaíocht na tíre. Ardphéintéir sa chineál seo ab ea an Sasanach Joseph M. W. Turner sa 19ú céad, agus cáil mhór ar an bhfarraige stoirmiúil i g"Calais Pier" (Cé Calais, 1803) is an longbhriseadh i "The Wreck of a Transport Ship" (Briseadh Long Iompair, c 1810) leis.
Peipsin. Einsím díleáite atá i láthair i súlach gastrach na veirteabrach, a dhíleánn an phróitéin sa chothú ina polaipeiptídí d'fhaid éagsúla. Táltar isteach i gcuas an ghoile í i bhfoirm na pró-einsíme neamhghníomhaí, peipsinigin, agus gníomhachtaítear í seo ina peipsin ag an aigéad hidreaclórach (HCl) sa súlach gastrach. Bíonn sí gníomhach i dtimpeallacht aigéadach seo an ghoile. Fuarthas 7 bpeipsin ghaolmhar sa duine.
Peiptíd. Móilín a fhaightear trí hidrealú neamhiomlán próitéiní, ar slabhra réasúnta gearr (olaigiméir) d'aimíonaigéid é. Tugtar "polaipeiptídí" ar pholaiméirí níos faide (le 50 aimíonaigéad nó níos mó). Tugtar "an nasc peiptídeach" ar an nasc aimíde idir na haimíonaigéid ar feadh slabhra na próitéine is na peiptíde.
Peiptíd aitriach shóidiambhrostach. Peiptíd a aonraítear ó ghráinníní a fhaightear taobh istigh de chealla na matán in aitriamaí mamach áirithe (mar shampla, i bhfrancaigh is daoine). Coisceann an ceimiceán seo athionsú an tsóidiam ag fidíní na nduán, an tál reinin, is an hormóin antafhualaigh. Laghdaíonn sé brú na fola freisin. Is féidir go bhfeidhmíonn an pheiptíd seo mar hormón le ról i rialú an tsalainn is an uisce sa cholainn, agus rialú bhrú na fola.
Peiptídí codlaidíneacha. Raon ceimiceán, ar peiptídí iad, a chuimsíonn einceifilíní, ionoirfíní is dionoirfíní, a fhaightear san inchinn, corda an dromlaigh, an fhaireog phiotútach, conair an díleá, agus an meideall aidréineach. Tugtar "codlaidínigh inghiniúla" orthu freisin. San inchinn is corda an dromlaigh feidhmíonn siad de réir dealraimh mar néaratharchuradóirí nó néaramhodhnóirí ag plé le haireachtáil péine. Luaitear na hiarmhairtí seo ar lárchóras na néaróg: anailgéise láidir, meidhréis is lagú riospráide. De réir cosúlachta imríonn siad ar sho-ghluaisteacht an inne is tál hormón ag an bhfaireog phiotútach freisin.
Charles Sanders Peirce. Fealsamh, loighceoir is matamaiticeoir a rugadh i gCambridge, Massachusetts ab ea Charles Sanders Peirce (1839-1914). Ceannródaí i saothrú na loighce foirmiúla nua-aoisí is loighic na ngaolta. Bunaitheoir an phragmatachais agus cabhraitheoir le bunú na séimeolaíochta.
Casphéire. Is foirm shimplí de chábla leictreach é casphéire. D'úsáidtí é go forleathan i gcórais phoiblí teileafóin, agus is féidir é a úsáid chun ríomhairí a cheangal le chéile i líonra.
Peireacairdíteas. Athlasadh an pheireacairdiam, an sac snáithíneach timpeall an chroí is ea peireacairdíteas. Is féidir go dtarlóidh sé de thoradh ar ionfhabhtú, le víris go háirithe, ar ghalair na bhfíochán tacaíochta cosúil le lúpas sistéamach eiritéamatach, nó mar aimhréidh ar thaom croí. 
Pian ghéar sa chliabhrach an siomptóm is suntasaí, a ghéaraíonn le hionanálú, agus siomptóm eile is ea fiabhras. 
Cloistear fuaim shainiúil cuimilte ón gcroí nuair a dhéantar éisteachtas ar an othar. Aimhréidh throm ar an riocht seo is ea carnadh sreabháin idir an peireacairdiam is an croí, a chuireann brú ar an gcroí is bac ar a chaidéalú éifeachtach, rud a chuireann tús le croitheadh. 
Is féidir gur gá an sreabhán a dhraenáil le snáthaid.
Peireascóp. Is éard is peireascóp ann ná ionstraim optúil chun féachaint ar fhrithne atá folaithe ón radharc ag bac (níos airde ná leibhéal shúile an fhéachadóra, de ghnáth). Is é an bunphrionsabal dhá scáthán phlánacha, comhthreomhar ach scartha amach óna chéile. Tagann solas ón bhfrithne isteach ar an gcéad scáthán, frithchaitear é síos don dara scáthán, agus amach uaidh sin i súile an fhéachadóra. Mar sin, gabhann an solas bealach cosúil leis an litir Z. Is féidir éifeacht na hionstraime a fheabhsú le teileascóp inmheánach, agus le raonaimsitheoir, cosúil leis an bpeireascóp a úsáidtear ar fhomhuireán faoin bhfarraige chun reáda ar dhromchla na farraige a fheiceáil, nó leis an bpeireascóp a úsáidtear i dtanc le haghaidh stiúrtha.
Peireatóinéam. An líneáil, a thálann sreabhán, ar chuas an bhoilg is cuid den chuas peilbheach. 
I bhforbairt an tsutha, éiríonn sé casta fillte mar gheall ar rátaí difriúla fáis na bpáirteanna den chonair ghastraistéigeach. 
Bíonn an chuid is mó den chonair crochta ó chúlbhalla an bhoilg ag filltí an pheireatóinéim. 
Ceanglaíonn ballnascanna peireatóinéacha na struchtúir nach bhfuil ró-inghluaiste le ballaí an bhoilg.
Peirigí. Is éard atá sa pheirigí ná an pointe ar a fithis éilipseach ag a bhfuil an Ghealach, nó aon satailít, ag a garphointe don Domhan.
Peirihéilean. An pointe ar a fhithis éilipseach ag a bhfuil an Domhan, nó aon phláinéad nó cóiméad, ag a gharphointe don Ghrian.
Pearaipsis. Is é is pearaipsis ann ná an pointe is giorra nó an garphointe a thagann réad atá i bhfithis timpeall ar rinn spéire (pláinéad, cóiméad, spásárthach) don phríomhrinn spéire sin. Malairt na hapaipsise, an pointe is faide amach. Maidir le fithisí timpeall na Gréine, tugtar "an peirihéilian" ar an bpearaipsis. I bhfithisí timpeall an Domhain, tugtar "an peirigí" uirthi.
Péirlít. Saghas cruach a chruthaítear trí idirfhás dlúth iarainn le cairbíd iarainn. Loinnir uirthi.
Péirse. Ainm a úsáidtear do chuid mhaith éisc fionnuisce a fhaightear go forleathan i locha is aibhneacha na hEorpa. An cholainn domhain, suas le 50 cm ar fhad, glas is donn le bandaí dorcha ingearacha. An-tóir ag iascairí air, agus déantar iascaireacht thrádálach air in áiteanna.
Péirse dhreapach. Iasc fionnuisce Áiseach a fhaightear in aibhneacha, canálacha is locha is ea an phéirse dhreapach. An cholainn suas le 25 cm ar fhad. Orgán riospráide ar leith os cionn na ngeolbhach le haghaidh ionanálú aeir. Is féidir leis gluaiseacht thar an tír le sánna preabacha eite an eireabaill. Iasc maith bia.
Peirsidí. Mórchith dreigí is ea na Peirsidí, taispeántas iontach de réaltaí reatha (dreigí) a bhíonn le feiceáil sa spéir ar feadh seachtaine nó mar sin thart ar 12 Lúnasa gach bliain, an lá a thrasnaíonn an Domhan fithis na ndreigeoideach sin. 
Feictear suas le 70 dreige in aghaidh na huaire. Bíonn an dealramh orthu go radaíonn siad amach as an réaltbhuíon Peirséas, agus ainmnítear iad as seo. 
Le fírinne, níl ann ach go mbíonn siad sa treo céanna uainn le Peirséas, gan aon bhaint acu leis. 
Baineann an cith seo le cóiméad Swift-Tuttle a fionnadh i 1862 is a tháinig an treo seo arís i 1992, agus is é atá sa chith smionagar clochach is gaineamhach in eireaball an chóiméid, atá ag taisteal i bhfithis an chóiméid. 
Dreige ar mhéid gráinne gainimh a dhóitear go hiomlán ard san atmaisféar a bhíonn i réalta reatha amháin.
Peirsil. Is planda débhliantúil nó ilbhliantúil ón Seandomhan é an pheirsil (nó an pheirsil gharraí; "Petroselinum crispum") atá in ann fás 75 cm ar airde, ach níos lú de ghnáth. Na duilleoga triantánach lonrach, roinnte i dteascáin dhingchruthacha mhaothánacha, go minic catach i gcineálacha saothraithe. Na bláthanna buí, in umbail bharrleata suas le 5 cm ar leithead ar ghais fhada, na peitil eangach. An toradh ubhchruthach. Ní fios cérb as di, ach fástar go forleathan í mar bhlaisiú.
Peirsil bhó. Planda téagartha débhliantúil nó ilbhliantúil a fhásann 3 m ar airde, dúchasach do réigiúin mheasartha an tSeandomhain is ea peirsil bhó. Na duilleoga, suas le 30 cm ar fhad, roinnte i dteascáin ubhchruthacha nó lansachruthacha, go minic maothánach nó fiaclach. Na bláthanna bán nó bándearg, in umbail 5-15 cm ar leithead. An toradh leata eiteach.
Peirspéacs. Trádainm ar fhoirm leatháin an roisín polaimeitilmeataicrioláite, agus atá go suntasach trédhearcach, is ea Peirspéacs (Béarla: Perspex). D'éirigh sé an-tábhachtach mar ábhar fuinneog d'aerárthaigh sa dara cogadh domhanda.
Peirspictíocht. San ealaín, aon mhodh inar féidir iomrall na doimhneachta a bhaint amach ar dhromchla leata is ea peirspictíocht. 
Chomh maith leis an gcóras eolaíoch aonphointe a cheap Brunelleschi timpeall 1420, bhíodh córais eile in úsáid. Tá an chuid is mó díobh bunaithe ar an bhfíoras go mbíonn cuma níos lú ar réada i gcomhréir lena bhfad ón bhféachadóir, agus go dtagann línte comhthreomhara cúlaithe le chéile ar an léaslíne ag pointe a dtugtar "an pointe comhdhruidteach" air. 
Shaothraigh na Gréagaigh an pheirspictíocht eolaíoch mar fho-thoradh ar a staidéar ar optaic is geoiméadracht, ach ní raibh an t-eolas seo ag na hÉigiptigh. 
Ba cheannródaithe ar theoiric is feidhmiú na peirspictíochta san ealaín Alberti, Uccello, Dürer is Leonardo, agus scríobhadh cuid mhaith téacsleabhar ar an ábhar sa 17ú-18ú céad.
Péist. Tá níos mó ná brí amháin ann leis an bhfocal péist:
Péist chrúcach. Cúis shuntasach ainéime is drochshláinte i ndaoine i dtíortha trópaiceacha is réigiúin theo eile, a tharlaíonn de bharr néimeatóide a ghreamaíonn mar a bheadh crúca inti le líneáil na stéige bige is a shúnn fuil. Beireann na péisteanna aibí uibheacha a eisfheartar sa tuar, agus tagann na larbhaí astu. Faightear an galar nuair a éiríonn leis na larbhaí craiceann daoine atá ag obair cosnocht ar thalamh fhliuch a threá.
Péist ghuaireach. Is péist ainilide uisciúil í péist ghuaireach nó polacaet. An cholainn i dteascáin, maotháin chliathánacha phéireáilte is guairí is lanna ar gach teascán. An cholainn 1 mm–3 m ar fhad. Timpeall 8,000 speiceas, ina measc cineálacha suite, cineálacha a mhaireann i bhfeadáin, cineálacha a shnámhann go saor, cineálacha seadánacha is eile.