Trelis/gawiki huggingface dataset:
Dónall Ó Braoin. Bhí Dónall Ó Braoin, nó Dan Breen (11 Lúnasa, 1894 – 27 Nollaig, 1969) ina throdaí saoirse agus ina pholaiteoir d'Fhianna Fáil. Cuimhnítear é mar dhuine amháin a bhí páirteach sa luíochán a chuir tús le Cogadh na Saoirse in Éirinn. 
Toghadh an Braonach ina Theachta Dála níos déanaí, agus chaith sé an seal ar fad idir na blianta 1932 agus 1965 ina shuí i nDáil Éireann. 
Réabhlóidí.
Rugadh an Braonach, nó "Dan Breen", mar a thugtaí air as Béarla, do lánúin feirmeoirí ar an tSulchóid Bheag i gCo. Thiobraid Árann. Fuair sé oideachas san áit chéanna sula ndeachaigh sé leis an bpláistéireacht mar shlí beatha. Ina dhiaidh sin, bhí sé ag obair ina fhear líne don "Great Southern Railway". 
Chuaigh an Braonach sna hÓglaigh sa bhliain 1914. Ar an 21 Eanáir 1919, an lá céanna ar tháinig an chéad Dáil le chéile i mBaile Átha Cliath, bhí an Braonach páirteach i luíochán ar an tSulchóid Bheag. Faoi cheannas Sheáin Uí Threasaigh, d'ionsaigh dornán d'Óglaigh díorma de shaighdiúirí dubha a bhí díreach ag seoladh lasta ábhair phléasctha go dtí cairéal na háite. Fuair beirt saighdiúirí dubha bás sa teagmháil. Is gnách glacadh leis gurbh é an cath seo a chuir tús le Cogadh na Saoirse in Éirinn.
Le linn an chogaidh, gheall na Gaill duais deich míle punt d'aon duine a chimeodh an Braonach. Mar sin féin, bhí sé in ann é féin a chur i gceannas ar chuid mhór de na hÓglaigh. Ábhar scéalaíochta agus seanchais is ea a chrógacht mar Óglach. 
Teachta Dála.
Nuair a bhí an dá chogadh - Cogadh na Saoirse agus Cogadh na gCarad - thart, vótáladh isteach ar an Dáil é sa bhliain 1923, mar phoblachtach a bhí in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh.
Sa bhliain 1924, d'fhoilsigh an Braonach leabhar faoin am a chaith sé ina threallchogaí, "My Fight for Irish Freedom". Ní raibh sé féin ina scríbhneoir maith, ach fuair sé cuidiú óna chara, Somhairle Ó Fathaigh, arbh é deartháir Phroinsias Uí Fhathaigh é. 
Cuireadh Gaeilge ar an leabhar freisin, agus tháinig an t-aistriúchán i gcló faoin teideal "Ag Troid ar son na Saoirse". 
Sa chéad olltoghchán sa bhliain 1927, chaill an Braonach a shuíochán Dála, agus chuaigh sé go Meiriceá. Nuair a tháinig sé ar ais, d'éirigh ní b'fhearr leis, agus fuair sé a shuíochán ar ais i dtoghchán na bliana 1932. 
Chaith an Braonach an chéad tríocha bliain eile ina Theachta Dála do Thiobraid Árann. D'éirigh sé as sa bhliain 1965 le dul ar pinsean. Shíothlaigh an Braonach i mBaile Átha Cliath, ceithre bliana ina dhiaidh sin.
Muse. Banna rac-cheoil is ea Muse a tháinig le chéile in Teignmouth in Devon Shasana sa bhliain 1994. Tá triúr sa bhanna: Matthew Bellamy (amhránaí, seinnteoir giotáir agus méarchláir), Chris Wolstenholme (seinnteoir dordghiotáir) agus Dominic Howard (seinnteoir na drumaí). Is é Bellamy príomhscríobhneoir amhrán agus tionchar cruthaitheach an bhanna. Tá cuid den cheol deireanach, áfach, cumtha ag Wolstenholme agus Howard.
Dronairde. Is é is dronairde (leaganacha eile: "dronéirí, ceartéirí, ceartairde") ann ná an stua den mheánchiorcal neamhaí atá idir an réalta agus pointe trasnaithe an mheánchiorcail neamhaí agus an éicliptigh. Is é sin an pointe ina dtrasnaíonn an Ghrian an meánchiorcal neamhaí, lá cónochta (lá leathach) an Earraigh. Ceann de chomhordanáidí an mheánchiorcail atá ann, mar dhronairde, a úsáidtear le suíomh na réalta nó na rinne neimhe ar an spéir a chur in iúl. Ar chúiseanna praiticiúla matamaitice, is gnách an stua sin a shainiú in aonaid an ama, seachas sna céimeanna stua. Is ionann, ansin, ceithre huaire fichead an chloig agus stua iomlán an chiorcail.
Is é an diallas an chomhordanáid a théann leis an dronairde. Úsáidtear córas comhordanáidí an mheánchiorcail le háit na réalta ar an sféar neamhaí a shainiú. Tá córais eile ann le gluaiseachtaí na réaltaí ar an spéir ar feadh an lae agus na hoíche a léiriú.
Vega (réalta). Is í Vega (nó "Alpha Lyrae", α Lyr) an réalta is gile i réaltbhuíon na Líre. Tá sí ar an gcúigiú réalta is gile ar an spéir, agus ar an dara ceann is gile ar spéir oíche an Tuaiscirt, nó is é Arcturus an ceann is gile. Is minic a fheictear in aice an fhorair í i meán-domhanleithead an Tuaiscirt, agus an samhradh ann.
Níl Vega i bhfad ar shiúl uainn, nó níl sí ach faoi 25.3 solasbhliain dínn. In éineacht le Sirius agus Arcturus, tá sí ar réaltaí geala ár gcomharsanachta sa réaltra seo. Ceann de reanna Thriantán an tSamhraidh atá ann, in éineacht le hAltair i réaltbhuíon an Iolair agus le Deneb i réaltbhuíon na hEala. Is réaltlach é Triantán an tSamhraidh atá an-so-aitheanta ar spéir an Tuaiscirt, ó nach bhfuil mórán réaltaí geala ina chóngar.
Baineann Vega leis an aicme speictreach A0V, agus í beagáinín níos teo ná Sirius, atá san aicme A1V. Réalta de chuid an phríomhsheichimh atá ann, agus í ag comhleá hidrigin go héiliam. Ós rud é go bhfuil Vega chomh te sin, is dócha nach mbeidh sí leath chomh fadsaolach ná na réaltaí níos fuaire ná í, ar nós ár nGréine féin. Tá dhá uair go leith níos mó maise i Vega ná sa Ghrian, ach tá sí á dó caoga uair níos fuinniúla. 
De thoradh an fheiniméin ar a dtugtar an luainíocht, tiocfaidh Vega in áit Stella Polaris mar réalta pholach, de réir a chéile. Thart ar an mbliain 14,000 i ndiaidh bhreith Chríosta, beidh Vega ina réalta pholach ar spéir an tuaiscirt.
Sonraí breathnóireachta, achoimre.
Réaltbhuíon: An Lír/Lyra
Ceartairde: 18h 36m 56.3s
Diallas: +38° 47' 01"
Méid dhealraitheach (V): 0.03
Saintréithre na réalta féin.
Aicme speictreach: A0 V
Dathinnéacs B-V: 0.00
Dathinnéacs U-B: -0.01
Réalta athraitheach den chineál Delta Scuti
Saintréithre réaltmhéadrachta.
Treoluas gathach (Rv): -13.5 km/s
Dualghluaisne (μ): 
Saobhdhiallas (π): 129.01 ± 0.52 milleashoicind stua
Fad ón nGrian: 25.27 solasbhliain (7.751 parsoic)
Dearbhmhéid (MV): 0.58
Mionsonraí.
Maise: mais na Gréine méadaithe faoi 2.6
Ga: ga na Gréine méadaithe faoi 3.1
Lonrachas: lonrachas na Gréine méadaithe faoi 51
Teocht: 9,300 K
Miotalacht: 63%
Rothlú: níl a fhios againn
Aois: 3.5 × 108 bliain
Sonrúcháin eile.
Alpha Lyra, α Lyra, 3 Lyr, GJ 721, HR 7001, BD +38°32
Sydney. An chathair is mó san Astráil agus príomhchathair New South Wales is ea Sydney. Tá níos mó ná 4 milliún duine ina gcónaí sa chathair. Tá Sydney suite ar chósta thoir na hAstráile.
Stair.
Tá cónaí ar mhuintir dhúchasach na hAstráile ann, ar a laghad 30,000 bliain anuas. Bhí idir 4,000 agus 8,000 duine dúchasacha ina gcónaí sa cheantar Sydney nuair a tháinig Arthur Phillip agus an chéad loingeas i 1788. Bunaíodh an chathair sa bhliain sin.
Osclaíodh Droichead Chuan Sydney sa Bhá Botany ar an 19 Márta 1932.
With The Beatles. Is é With The Beatles an dara halbam ó The Beatles, a seoladh amach sa bhliain 1963. As na ceithre amhrán déag a bhí ar an gceirinín, bhí ocht scríofa ag an mbanna féin, agus ceann amháin ó pheann George Harrison (a chéad amhrán a cuireadh ar albam an bhanna).
I Meiriceá, eisíodh an chuid is mó de na hamhráin ar an albam "Meet the Beatles!" ar an 20 Eanáir 1964.
Clár.
Taobh 2.
Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nóta.
A Hard Day's Night. Is é A Hard Day's Night an tríú halbam ó The Beatles, a seoladh amach sa bhliain 1964. Is fuaimrian é, a cuireadh amach ag an am céanna leis an scannán faoin teidal céanna "A Hard Day's Night".
Clár.
Taobh 2.
Gach amhrán le Lennon/McCartney.
Beatles For Sale. Is é Beatles For Sale an ceathrú halbam ón rac-bhanna The Beatles, a seoladh sa bhliain 1964. 
Clár.
Taobh 2.
Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí.
Help!. Is é Help! an cúigiú halbam ó The Beatles, a seoladh amach sa bhliain 1965. Is é an fuaimrian den scannán leis an dteideal céanna, "Help!".
Clár.
Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí.
Rubber Soul. Is albam ón rac-bhanna The Beatles é Rubber Soul . Eisíodh é in am don Nollaig na bliana 1965. 
Clár.
Taobh 2.
Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí.
Parlophone. Is lipéad ceirníní é Parlophone, a bhunaigh an Comhlacht Carl Lindstrom san Ghearmáin, roimh An Chéad Chogadh Domhanda.
Stair.
Ar dtús, bhí Parlophone ag obair le fuirseoirí éagsúla, mar shampla na Goons. Ach i 1962, bhí rath acu leis an mbanna rac-cheoil The Beatles, agus mar thoradh thosaigh siad ag obair le bannaí eile, mar shampla Queen, The Easybeats, The Church, Athlete, Radiohead, Coldplay, Siobhan Donaghy, Kylie Minogue, Pet Shop Boys, Blur, Gorillaz, Jesus Jones, The Divine Comedy, agus Dubstar.
Melbourne. Is é Melbourne an phríomhchathair stáit agus an chathair is mó in Victoria. Is é an dara cathair is mó san Astráil é tar éis Sydney. Tá timpeall is 3.9 milliún duine ina gcónaí i ngar do lár na cathrach agus 69,670 ina gcónaí i gcathair Melbourne féin. 
Stair.
Ba é Melbourne príomhchathair na hAstráile ó 1901 go dtí 1927. 
Fógraíodh roinnt blianta ó shin gurbh é Melbourne an chathair is fearr ar domhan le maireachtáil inti, de réir suirbhé idirnáisiúnta. 
Is cathair ilchultúrtha é Melbourne, a bhfuil daoine as 41 tír dhifriúil ina gcónaí ann. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda tháinig na mílte inimirceach ón nGréig agus ó thíortha eile chun na hAstráile. Chuir beagnach leath na nGréagach úd fúthu in Melbourne.
Spórt.
Tá díospóireacht ar siúl le blianta anuas mar gheall ar bhunús na peile Astrálaí, ach níl aon amhras ach gur in Victoria a imríodh an chéad chluiche riamh, agus ba in Melbourne a leagadh síos na rialacha den chéad uair. Bunaíodh an chéad chomórtas peile Astrálaí in Melbourne go déanach sa 19ú haois, agus ar feadh thart ar chéad bliain ina dhiaidh sin, bhí an comórtas peile Astrálaí is fearr sa tír ar siúl sa chathair.
An Astráil Thiar. Is é An Astráil Thiar (nó Iarthar na hAstráile, Béarla: "Western Australia," cód: WA) an stát is mó san Astráil. Cuimsíonn sé an tríú chuid den tír san iarthar, agus tá teorannacha aici leis An Astráil Theas agus Críoch an Tuaiscirt. Perth príomhchathair an stáit.
Perth. Is é Perth príomhchathair na hAstráile Thiar. Tá an chathair suite ar chósta iartharach na hAstráile. Bhí timpeall is 1,554,769 duine ina gcónaí ann i Mí Bealtaine 2007 agus tá sé ar an gceathrú cathair is mó san Astráil. Bunaíodh sa bhliain 1829 é.
Nascbhailte.
Tá Perth nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
Revolver. Is albam é Revolver ón bhanna rac-cheoil The Beatles, a seoladh sa bhliain 1966. Chuaigh an t-albam go dtí barr na cairteacha sa Ríocht Aontaithe agus Stáit Aontaithe Mheiriceá. 
Clár.
Taobh 2.
Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí.
Soicind. Is aonaid ama é an soicind (siombail: s). Tá 60 soicind i nóiméad amháin, agus 3,600 soicind in uair amháin.
The Beatles (albam). Albam dúbailte ón bhanna The Beatles é The Beatles, a seoladh ar 22 Samhain 1968. Tugtar an t-ainm "An tAlbam Bán" ("The White Album") air go minic, mar níl aon teideal eile ar an gclúdach bán. Ba é an 9ú halbam de chuid na Beatles é. Scríobhadh an chuid is mó de na hamhráin ar an albam le linn cúrsa machnaimh tharchéimnithigh i Márta agus Aibreán 1968 in Rishikesh, India.
Clár.
Taobh 4.
Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí.
Charles Babbage. Matamaiticeoir, fealsamh, innealtóir meicniúil agus ceannródaí ríomheolaíochta a saolaíodh i Walworth, Londain, ab ea Charles Babbage (26 Nollaig 1791 – 18 Deireadh Fómhair 1871). 
Rinne sé taighde ar theoiric na logartam. Tá aithne air mar cheann de cheannródaithe agus de bhunaitheoirí na ríomheolaíochta. 
Thóg Babbage leagan beag dá dhearadh le haghaidh inneall difríochta - réamhtheachtaire an ríomhaire - agus cheap sé córas cláraithe chuige sna 1820idí. Fuair sé airgead ó rialtas na Breataine ó 1823 chun a thaighde a thabhairt chun cinn ach níor éirigh leis inneall iomlán a chur le chéile agus d'éirigh an rialtas as an tionscadal a mhaoiniú sa bhliain 1842. Faoin am sin bhí Babbage ag díriú isteach ar inneall anailíseach a chruthú a chuirfeadh an t-inneall difríochta as feidhm. Bhí go leor suimeanna eile aige le linn a shaoil agus bhí aithne air i saol sóisialta Londain mar gheall ar a leagan féin den soirée eolaíochta a reachtáladh, smaoineamh a thóg sé isteach ón Fhrainc.
Bhuail cliseadh duánach é, agus fuair sé bás ar 18 Deireadh Fómhair 1871 in aois 79 dó. Cuireadh leath dá inchinn ar taispeáint i gColáiste Ríoga na Máinlianna i Londain agus tá an leath eile di fós le feiceáil sa Mhúsaem Eolaíochta i Londain. 
Sa bhliain 1991, thóg an Músaem Eolaíochta i Londain "Inneall Difríochta Uimhir 2", leagan lánscála dá mheaisín ríomhaithe de réir na mbundearthaí ó 1847. Taispeánadh go n-oibreodh meaisín bunaithe ar phleananna Bhabbage dá dtógfaí é sa 19ú haois.
Edsger Dijkstra. Ba ríomheolaí Ollannach é Edsger Wybe Dijkstra (Rotterdam, 11 Bealtaine 1930 – Nuenen 6 Lúnasa, 2002). Fuair sé an Duais Turing i 1972 don méid a chuir sé le dul chun cinn teangacha ríomhchlárucháin.
An Ceann Comhairle. Is é an Ceann Comhairle ná an cathaoirleach i nDáil Éireann, an teach íseal den Oireachtas (parlaimint Phoblacht na hÉireann). Bíonn toghchán ann don phost seo i gcéad seisiún gach Dáil nua, tar éis an olltoghcháin. Is é Seán Barret (Fine Gael) an Ceann Comhairle faoi láthair.
Cruthaíodh an oifig seo sa bhliain 1919 nuair a bunaíodh an Chéad Dáil, agus b'é Cathal Brugha an chéad duine a bhí tofa mar Cheann Comhairle.
Is ball don Coimisiún na hUachtaránachta ná an Ceann Comhairle nuair a bhíonn an t-Uachtarán na hÉireann faoi éagumas, no nuair a bhíonn an post folamh.
Mississippi. Is stát í Mississippi atá suite i ndeisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Contaetha i Mississippi.
Jackson 
Biloxi
Yellow Submarine. Is albam ón racghrúpa Sasanach The Beatles é Yellow Submarine, a scaoileadh sa bhliain 1969. Is fuaimrian é, a eisíodh ag an am céanna leis an scannán Yellow Submarine. 
Clár.
Taobh 2.
Gach amhrán le George Martin, ach amháin iad siúd le nótaí.
Abbey Road. Albam ceoil de chuid The Beatles é Abbey Road, a eisíodh sa bhliain 1969. Ba é an t-albam deireanach a rinne an banna le chéile.
Clár.
Taobh 2.
Gach amhrán cumtha ag Lennon/McCartney, ach amháin iad siúd le nótaí.
The Rolling Stones. Is banna rac-cheoil é The Rolling Stones, a bunaíodh i Sasana sa bhliain 1963. Bhain an grúpa rath mór amach ar dtús sna 1960idí, agus tá siad ag seinm le chéile fós. 
Stair.
Bunaíodh an banna i Londain sa bhliain 1962, nuair a bhuail Mick Jagger agus Keith Richards le Brian Jones. Cairde scoile ab ea Jagger agus Richards. B'é Jones a roghnaigh ainm an bhanna, tar éis líne i amhrán de chuid Muddy Waters. 
Thosaigh siad an banna nua le Jagger ag canadh, Richards ag seinm an ghiotáir, Jones ag seinm an ghiotáir freisin agus ag canadh, Ian Stewart ag seinm an pianó, Mick Avery (r Tony Chapman i 1963) ar na drumaí agus Dick Taylor ag seinm an dhord-ghiotár. Bhí gig acu, agus fógraíocht "The Rollin' Stones", don chéad uair sa Marquee Club i Londain ar 12 Iúil 1962. 
D'fhág Taylor tar éis tamaill chun staidéar a dhéanamh, agus tháinig Bill Wyman isteach ina áit. 
Thosaigh siad ag seinm amhráin ó Chuck Berry, Muddy Waters, Bo Diddley agus na ceoltóirí eile a bhí cáiliúil ag an am. Sheinn siad go minic ag an gClub Marquee i Londain, agus d'fhás a lucht leanúna go tapa. Tháinig The Beatles chun iad a fheiceáil freisin uair amháin sa chlub seo. 
Ag an am seo, b'é Jones an príomh-chumadóir sa bhanna. Ach tar éis tamaill, thosaigh Jagger agus Richards ag scríobh le chéile freisin. Fuair siad bainisteoir nua, Andrew Loog Oldham, agus shínigh siad conradh le Decca Records. 
Theip ar shláinte Brian Jones agus i 1969. Meisceoir ba ea é agus bhí na baill eile den tuairim gur méiseálaí ba ea é i ndeireadh na dála. Iarradh ar Jones an banna a fhágáil. Cúpla seachtain níos déanaí, ar an 3 Iúil, báthadh é tar éis drugaí agus alcól a thógáil.
Colm Ó Ceallaigh. Úrscéalaí Gaeilge as Camas ó dhúchas ab ea Colm Ó Ceallaigh (1928–2017). Cháiligh sé mar mhúinteoir sa bhliain 1949 agus chaith sé blianta ag múineadh scoile i Leitir Mealláin. D'éirigh sé as an múinteoireacht sa bhliain 1985, agus tá sraith mhaith leabhar scríofa aige ó shin. Ina measc tá leabhar gearrscéalta, "Clann na Feannóige". Rinne sé roinnt mhaith taistil, rud a thug inspioráid dó "Sclábhaíocht", "Deoir Ghoirt an Deoraí", "Meilt Mhuilte Dé" agus "Brídín" a scríobh. Tá "Éiric Fola" bunaithe ar aimsir na bPéindlíthe.
Scríbhneoir soléite é Colm Ó Ceallaigh, agus é ag cur sceitimíní ar an léitheoir leis an scéalaíocht bhreá líofa is dual dá chuid leabhar. Is í an imirce príomhthéama a chuid scríbhneoireachta, agus é go minic ag insint faoin gcineál eachtraí a bhain do na Gaeil san Oileán Úr agus i Sasana.
Na Péindlíthe. Ón 17ú haois go deireadh an 18ú haois a bhí na Péindlíthe (nó na "Dlíthe Peannaideacha"), a rinne leatrom ar Ghaeil agus ar Chaitlicigh go háirithe, i bhfeidhm. Rinneadh géarleanúint ar na hEasaontóirí Protastúnacha chomh maith. 
Bhí dlús curtha leis na Péindlíthe i ndiaidh Chath na Bóinne sa bhliain 1690. Bhí eagla ann go háirithe go rachadh na Caitlicigh in Éirinn dul i gcomhghuaillíocht leis na Spáinnigh.
Níos déanaí bhí deacrachtaí ag muintir na hÉireann freastal ar Aifreann ná scoil. As seo a d'eascair na scoileanna scairte nó na scoileanna cois claí. Deirtí an tAifreann amuigh faoin aer. Cé gur thit cuid mhaith de na dlíthe seo as feidhm faoi dheireadh na 18ú haoise, d'fhan a rian i bhfad sa mhéid is go raibh na Gaeil i bhfad ar gcúl ina dhiaidh sin i gcúrsaí oideachais, rialtais agus geilleagair.
Tugtar Fuascailt na gCaitliceach ar an iarracht a rinne polaiteoirí ar nós Dónall Ó Conaill chun dul i ngleic leis na dlíthe seo.
Illinois. Is stát é Illinois atá suite i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is é Springfield an phríomhchathair, agus is é Chicago an chathair is mó. Talamh íseal riascach i dtuaisceart an stáit; talamh chorr i ndeisceart an stáit. Tá an chathair ársa Cahokia sa stát seo.
Carolina Thuaidh. Is stát é Carolina Thuaidh (North Carolina as Béarla) atá suite i ndeisceart S.A.M.. Úsáidtear an giorrúchán NC don phost.
An Aetóip. Is tír san Afraic í Poblacht Dhaonlathach Fheidearálach na hAetóipe, nó an Aetóip de ghnáth. Tá an Aetóip in oirthuaisceart na hAfraice, sa limistéar ar a dtugtar Corn na hAfraice. Ba é "Abyssinia" an t-ainm a bhí uirthi níos luaithe.
Tíreolaíocht.
Is í an Aetóip an dara tír is mó daonra san Afraic, agus í ar an náisiún neamhspleách is sine chomh maith. 
Tá an tír, ina bhfuil daonra os cionn 80 milliún duine, timpeall 15 uair méid na hÉireann, agus tá timpeall 85% dá dhaonra ina gcónaí i gceantair tuaithe. 
Is í Adas Ababa (nó Addis Ababa as Béarla) príomhchathair na tíre. 
Tá teorainneacha aici leis an Eiritré, Djibouti, an tSomáil, an Chéinia agus an tSúdáin. 
Tosaíonn an Níl Ghorm san Aetóip. 
Aeráid.
Is báisteach thaomach a bhíonn i gcuid mhaith den tír, rud a fhágann go mbíonn neamhshláine bia i gceist i gcónaí i gcuid mhaith den tír. 
Teangacha.
Is í an Amáiris (አማርኛ "āmariññā") an teanga is tábhachtaí san Aetóip agus an t-aon teanga amháin a bhfuil stádas oifigiúil aici ar fud na tíre.
Tháinig an phrótatheanga ar an bhfód in Oirthuaisceart na hAfraice b'fhéidir. Tá scoláirí áirithe, cosúil le hIgor Diakonov agus Lionel Bender, den tuairim sin: san Aetóip, tá réimse leathan teangacha fós ann inniu, agus iad á labhairt go tiubh in aice le chéile.
Stair.
Bhunaigh an tImpire Menelik IIan Adas Ababa sa bhliain 1886. 
Ar 7-10 Eanáir, 1936, fuair arm na hIodáile an ceann is fearr ar na hAetópaigh i gcath Ganale Doria i ndeisceart na hAetóipe. Ar feadh 10-15 Feabhra, bhí frithionsaí ó na hAetópaigh ar arm na hIodáile i gCath Amba Aradam, ach bhí an bua i gcónaí ag na hIodálaigh. Ar 5 Bealtaine, ghabh arm na hIodáile an phríomhchathair, Adas Ababa.
I ndeireadh na dála, ní raibh aon tairbhe le hiarrachtaí na hIodáile impireacht a bhunú. Ba thréimhse fhuilteach agus náireach í i stair na hIodáile. 
Geilleagar.
In ainneoin go raibh fadhbanna suntasacha acu sna 1980idí, tá an Aetóip tar éis dul chun cinn suntasach a dhéanamh maidir le laghdú na bochtaineachta agus brostú fáis agus forbartha geilleagraí.
An Ailgéir. Is tír sa Mhagraib í an Ailgéir ( "al-Jazā'ir", Araibis na hAilgéire: "al-dzāyīr"; ). Daon-Phoblacht Dhaonlathach na hAilgéire an t-ainm oifigiúil. 
Tíreolaíocht.
Tá an tír suite ar chósta na Meánmhara ag teorantacht leis an dTúinéis ar an taobh thoir thuaidh, leis an Libia ar an taobh thoir, le Maracó ar an taobh thiar, leis an Nigéir ar an taobh thoir theas, agus ar an taobh thiar theas leis an Sahára Iartharach, an Máratáin agus Mailí. 
Le hachar 2,381,741 ciliméadar cearnach, is í an Ailgéir an deichiú tír is mó sa domhain agus an tír is mó san Afraic.
Is iad na Beirbeirigh pobal dúchasach na tíre.
Stair.
Is iomaí impireacht agus ríora a raibh páirt acu i stair na hAilgéire: na Núimideánaigh, na Féinícigh, na Cartagaigh, na Rómhánaigh, na Vandail, na Biosántaigh, na hUmayyadaigh, na hAbasaigh, na hIdreasaigh, na hAghlabaigh, na Rustamaigh, na Fataimítigh, na Sirígh, na Hammadaigh, na hAlmoraibhítigh, na hAlmohadaigh, na Spáinnigh, na hOtamánaigh agus na Francaigh
Ba choilíneacht Fhrancach í ón mbliain 1830 go dtí an bhliain 1962 nuair a fuair sí a neamhspleáchas tar éis Chogadh Saoirse na hAilgéire, comhrac fuascailte a mhair ocht mbliana agus a thiontaigh ina chogadh cathartha roimh a chríoch.
An tSiombáib. Is tír thalamhiata í an tSiombáib, go hoifigiúil Poblacht na Siombáibe, atá suite in oirdheisceart na hAfraice. Tá teorainn aici leis an Afraic Theas sa deisceart, an mBotsuáin san iardheisceart, an tSaimbia sa tuaisceart agus Mósaimbíc san oirthear. Is ball den Aontas Afracach í. Is í Harare an phríomhchathair agus an chathair is mó. 
Sanasaíocht.
Tagann an t-ainm "An tSiombáib" ón gcathair mheánaoiseach, An tSiombáib Mhór. Ba é An Róidéis ("Rhodesia" as Béarla) ainm na tíre faoin rialtas mionlaigh ghil go dtí an bhliain 1980. Ainmníodh i ndiaidh an choilínigh, Cecil Rhodes.
Polaitíocht.
Bhí go leor foréigin sa tír mar gheall ar na toghcháin i Márta 2008. D'éirigh Robert Mugabe as uachtarán sa bhliain 2017.
Beinin. Is tír san Afraic í Beinin. Is í Porto-Novo an phríomhchathair, cé go bhfuil an rialtas suite i gCotonou. Is iar-choilíneacht de chuid na Fraince í.
Tá sé ag roinnt teorainn le Tóga, Buircíne Fasó, an Nígir agus an Nigéir. Tá an mórchuid den daonra ina gcónaí i ngar don chósta. Tá achar 114763km^2 i mBeinin. De réir torthaí na taighde daonra a bhí déanta sa bhliain 2016 ceaptar go bhfuil daonra 10.87 milliún i mBeinin.
An Bhotsuáin. Is tír san Afraic í an Bhotsuáin. "Lefatshe la Botswana" a thugtar uirthi as Tswana. Is í Gaborone an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht de chuid Impireacht na Breataine í agus thugtaí "Bechuanaland" uirthi. Baisteadh an t-ainm nua uirthi sa bhliain 1966 tar éis di neamhspleáchas a bhaint amach mar thír dhaonlathach. "Batswana" a thugtar ar mhuintir na tíre (singular: Motswana).
Clúdaíonn Fásach Kalahari suas le 70% den tír. Tá an Afraic Theas, an Namaib, an tSiombáib agus an tSaimbia ag críochantacht léi.
An Bhurúin. Is tír san Afraic í an Bhurúin. Is í Bujumbura an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Bheilgeach í.
Buircíne Fasó. Is tír thalamhiata san Afraic Thiar í Buircíne Fasó. Is í Ouagadougou an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Fhrancach í. 
Ar 11 Nollaig 1958, bhain Buircíne Fasó féinriail amach, agus neamhspleáchas iomlán ar 5 Lúnasa 1960]. "Volta Uachtarach" a thugadh ar an tír go dtí 1984, as lár na tír a bheith suite timpeall rás uachtarach na habhann Volta. 
Teangacha.
Labhraítear Móiré, Diúla agus teangacha Súdánacha eile sa tír cé gurb í an Fhraincis an teanga oifigiúil. 
Stair.
Bhí dream Marxach faoi cheannas Thomas Sankara i réim sna 1980idí go dtí a fheallmharú ag cuid dá shaighdiúirí féin sa bhliain 1987. Faoi stiúir dhlúthchara agus chomhghuaillí Sankara, Blaise Campaoré, d'iompaigh an tír ar ais go córas caipitlíoch parlaiminteach. Cuireadh bunreacht nua i bhfeidhm sa bhliain 1991. Toghadh Campaoré mar uachtarán sa bhliain chéanna agus fuair sé an bua in roinnt toghchán eile. 
Sa bhliain 2014, áfach, bhí an pharlaimint ar tí vótáil ar an bunreacht a athrú chun cead a thabhairt d'uachtarán na tíre seasamh don oifig gan aon teorainn ar a mhéad téarmaí. Rinne na céadta mílte agóidí ina choinne. Ar 1 Samhain 2014 d'éirigh Campaoré as an uachtaránacht agus chuir arm Bhuircíne Fasó an rialtas ar cheal. 
Geilleagar.
Cadás, beostoc, ór, agus mianraigh eile a easpórtáiltear an tír thar lear.
Le linn 2009, d’fhreagair Cúnamh Éireann do thús tobann tubaistí nádúrtha, lena n-áirítear na tuillte tromchúiseacha i mBuircíne Fasó.