Trelis/gawiki huggingface dataset:
Beirlín. Is í Beirlín () príomhchathair na Gearmáine, agus í ar an gcathair is mó sa tír sin, nó tá 3,496,293 duine ina gcónaí ansin (ó thús mí Meán Fómhair 2015); is ísliú é sin ón 4.5 mhilliún duine a bhíodh sa chathair roimh an Dara Cogadh Domhanda. 
Stair.
Tá lár stairiúil na cathrach suite idir na haibhneacha úd Spree agus Havel, agus an stát cónasctha úd Brandenburg á timpeallú ó gach taobh.
Bhí stádas Bheirlín Thiar ina cnámh spairne sna 1940idí. Sna tréimhse 1949-1990, bhí an chathair dealaithe ina dhá cuid, Beirlín Thoir agus Beirlín Thiar. Ba í Beirlín Thoir príomhchathair Dhaonphoblacht na Gearmáine, ach bhí stádas Bheirlín Thiar ina cnámh spairne. Ba é dearcadh mhuintir na cathrach féin gur ceann de stáit de Phoblacht Chónasctha na Gearmáine a bhí ann, ach ní raibh na cumhachtaí forghabhála, an tAontas Sóivéadach ach go háirithe, sásta glacadh leis seo. Ba é polasaí Dhaonphoblacht na Gearmáine, ach go háirithe, "Selbständige Politische Einheit West-Berlin" ("Slánaonad Polaitiúil Neamhspleách Bheirlín Thiar") a thabhairt ar an leath thiar den chathair.
Ar 24 Meitheamh 1948, d’ordaigh Stailín go ndruidfí gach bóthar, iarnród agus bealach uisce isteach go Beirlín Thiar. Tugadh ‘fadhbanna teicniúla’ mar fháth oifigiúil ar an chinneadh seo. 
Sa bhliain 1949, tharla aertharlú chun Beirlín Thiar a shábháil. Tógadh dhá mhilliún tona earraí isteach le linn na tréimhse seo. Cuireadh deireadh leis ar 12 Bealtaine 1949..
Sa bhliain 1961, tógadh balla idir an dá leath den chathair. 
Nuair a tháinig deireadh leis an gCogadh Fuar, ceann de na siombailí ba chumhachtaí don athrú mór seo ab ea an dóigh ar chuir an chosmhuintir an balla de dhroim an tsaoil.
Ar an 23 Eanáir 1990 thosaigh an rialtas sa Ghearmáin Thoir ag leagadh Bhalla Bheirlín chun na píosaí is fearr le graifítí a dhíol. Ar an 13 Meitheamh 1990 thosaigh saighdiúirí teorann sa Ghearmáin Thoir ag leagadh Bhalla Bheirlín go hoifigiúil.
Spórt.
Mar gheall ar an spórt i mBeirlín, is iad Hertha BSC agus 1. FC Union Berlin a imríonn sa dara sraith, Zweite Bundesliga, na clubanna sacair a bhfuil an cáil is mó orthu. Tá clú agus cáil ar Alba Berlin mar fhoireann cispheile.
Ceantair.
Tá an chathair roinnte in dhá cheantar déag ar a dtugtar "Bezirke" nó "Verwaltungsbezirke" (ceantair riaracháin), mar seo a leanas:
Féile &quot;Cat Laughs&quot;. Is féile ghrinn idirnáisiúnta í Féile Ghrinn Cat Laughs nó Féile Ghrinn Chill Chainnigh a bhíonn á reáchtáil i gCathair Chill Chainnigh gach bliain. Bíonn sí ar siúl i gcónaí ag deireadh seachtaine na saoire bainc ag tús mhí Mheithimh. Bíonn cuid mhaith d'fhuirseoirí móra an domhain ag triall uirthi agus is tarraingt thábhachtach í an fhéile don turasóireacht i gCill Chainnigh.
Stair.
Cuireadh tús leis an bhféile sa bhliain 1995 agus bhíodh an comhlacht leanna dhuibh, "Murphy's", mar urraitheoir na féile at dtús. Is é an comhlacht óil "Smithwicks" a dhéanann urraíocht ar an bhféile.
27 Feabhra. Is é an 27 Feabhra an 58ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 307 lá fágtha sa bhliain nó 308 i mbliain bhisigh.
An Rúis. Is tír leath-Eorpach, leath-Áiseach í an Rúis (ainm oifigiúil: Cónaidhm na Rúise). Is í an tír is mó ar domhan, le hachar 17,075,400 km², beagnach dhá oiread níos mó ná an chéad tír eile, is é sin, Ceanada. Is í an t-ochtú tír is mó maidir le daonra. Is é Moscó an phríomhchathair. Is í an Rúisis an teanga oifigiúil, siúd is go bhfuil an dúrud teangacha eile á labhairt ag na mionlaigh ar fud na tíre.
Bhí sí ar an tír cheannasach in Aontas na bPoblachtaí Sóivéideacha Sóisialacha (APSS) agus is iomaí duine sa Rúis a airíonn uaidh cumhacht na Rúise sna laethanta a bhí. Is é Vladimir Putin uachtaráin den tír agus i 2022, rinne sé ionsú ar an Úcráin.
Déimeagrafaic.
Teangacha.
Labhraítear 100 teanga difriúla. Is í an Rúisis an t-aon teanga oifigiúil ach tá 27 teanga mhionlach atá aitheanta. De réir an daonáirimh sa bhliain 2002, bhí 142.6 milliún duine ábalta Rúisis a labhairt de na 143.8 milliún duine ar fad sa Rúis (99.1%). Is í an Tatairis an dara teanga is mó le 5.5 milliún cainteoirí. Is í an Úcráinis an tríú teanga is mó agus 1.8 milliún cainteoirí aici. Tá an Rúisis ar cheann de sé theanga oifigiúla na Náisiún Aontaithe.
Oideachas.
Tá córas oideachais saor i gcóir gach duine mar chuid den bhunreacht. Ó 1990 tá córas 11 bhliain i réim. Sa bhliain 2004 chaith rialtas na Rúise 3.6% de GDP na tíre ar an oideachas.
Reiligiún.
Níl aon daonáireamh oifigiúil i gcóir reiligiúin ach tá na figiúirí seo bunaithe ar suirbhéanna. I Lúnasa ceap ARENA gur Críostaithe iad (Ceartchreidmhaigh, Caitlicigh agus Protastúnaigh araon) iad 46% den daonáireamh. Ceapann Levada go bhfuil 76% den daonra sa Rúis ina gCríostaithe. De réir POF tá 65% ina Chríostaithe agus de réir PRC 73.6%.
Baineann timpeall 95% de pharóistí Ceartcreidmheacha sá Rúis leis an Eaglais Cheartchreidmheach Rúiseach.
Is iad an Chríostaíocht Cheartchreidmheach, Ioslam, Giúdachas agus Búdachas na reiligiúin traidisiúnta sa tír. 
Is é Ioslam an dara reiligiún is mó sa Rúis. In iomlán tá 9,400,000 Moslamach sa Rúis (6.5%) i 2012 (níl an figiúr seo ró-chruinn mar ní chlúdaínn sé na Stáit Mhoslamacha traidisiúnta, .i. Chechnya agus Ingushetia. Seo hiad na stáit (a bhí clúdaithe sa suirbhé) le níos mó ná 10% Moslamach: Kabardino-Balkaria (49%),  Bashkortostan (38%), KarachayCherkessia (34%), Tatarstan (31%), Yamalia (13%), Orenburg Oblast (11%), Adygea (11%) agus Cúige na hAstracáine (11%). Tá daonra Moslamach idir 1-2% sa chuid is mó de na stáit sa tSibéir.
Cultúr.
Litríocht.
Is í litríocht na Rúise litríocht na Rúise féin agus a cuid deoraithe, agus litríocht Rúisise na dtíortha a bhain leis an Rúis nó leis an Aontas Sóivéadach.
Spórt.
Beidh Corn an Domhain Sacair 2018 insan Rúis.
Caidreamh iasachta.
Sa bhliain 2009 bhí caidreamh ag an Rúis le 191 tíortha agus bhí ambasáidí i 144 tíortha.
Ollscoil Dhún Éideann. Is ollscoil suite i nDún Éideann in Albain í Ollscoil Dhún Éideann (nó "Oilthigh Dhùn Èideann" i nGaeilge na hAlban). Bunaíodh í sa bhliain 1583. Is í ceann de na hollscoileanna is cáiliúla sa Bhreatain í. Is ball den Ghrúpa Russell, grúpa de hollscoileanna móra le béim ar taighde í. Is í an t-aon ollscoil amháin in Albain (agus sa Bhreatain seachas Oxford agus Cambridge) atá ina ball de Ghrúpa Coimbra agus an LERU araon, dhá chumainn ollscoileanna Eorpacha.
Críoch Lochlann. Is iad na tíortha i gCríoch Lochlann ná an tSualainn, an Iorua agus an Danmhairg. Tagraíonn an téarma 'Críoch Lochlann' do na naisc chultúrtha agus stairiúla idir na tíortha seo.
Uaireanta, áirítear an Ghraonlainn, an Fhionlainn, agus an Íoslainn ar thíortha Chríoch Lochlann freisin. Tá cúiseanna maithe leis an úsáid seo, agus an dlúthchaidreamh atá ag na tíortha seo le Críoch Lochlann. Is fearr na tíortha Tuaisceartacha nó na tíortha Nordacha a thabhairt ar na tíortha seo in éineacht le fíor-Chríoch Lochlann, áfach.
Is é is bunús leis an ainm Gaeilge ar na tíortha seo ná "Rogaland". Cúige in iarthar na hIorua is ea Rogaland.
Tíreolas.
Tá geograife Chríoch Lochlann iontach ilghnéitheach. Gnéithe suntasacha iad na fiordanna ar fud chósta na hIorua, na sléibhte Lochlannacha, na hísleáin sa Danmhairg, agus na hoileánraí Sualannacha agus Ioruacha. Má chuirtear an Fhionlainn san áireamh, is féidir na moiréin (na hoigheardheascthaí, an lorg a d'fhág oighir na hOighearaoise ina ndiaidh) a lua freisin. 
Tá an aeráid éagsúil chomh maith, nó is í aeráid mhuirí an chósta thiar an cineál aeráide is dual don Danmhairg, do dheisceart na Sualainne agus do chuid mhaith de chósta thiar na hIorua. De bharr na báistí oragrafaí (is é sin, an dóigh a dtosaíonn na scamaill ag cur fearthainne agus iad ag dul suas fána na sléibhte) tá an fhrasaíocht an-láidir in iarthar na hIorua ach go háirithe. Is é an cineál aeráide atá ann i lár Chríoch Lochlann ná aeráid fhliuch na hilchríche.
Idirnáisiúntas Sóisialach. Is éard atá san Idirnáisiúntas Sóisialach (nó IS) ná eagraíocht idirnáisiúnta de pháirtithe polaitíochta a sheasann don daonlathas sóisialach agus don tsóisialachas daonlathach. Tá foireann rúnaíochta an Idirnáisiúntais lonnaithe i Londain. I measc a chuid ballpháirtithe tá Páirtí Lucht Oibre na Breataine Móire, Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (Tuaisceart Éireann), Páirtí Lucht Oibre Phoblacht na hÉireann, Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine, Sóisialaigh Dhaonlathacha na Stát Aontaithe, Páirtí Lucht Oibre na hAstráile, Páirtí Nua Daonlathach Cheanada, agus go leor eile.
Stair.
Téann stair an Idirnáisiúntais Shóisialaigh ar ais go dtí bunú an Dara hIdirnáisiúntas, sa bhliain 1889. Tháinig scoilt ar an Idirnáisiúntas seo nuair a phléasc an Chéad Chogadh Domhanda amach, agus hathbhunaíodh, mar Idirnáisiúntas na Sóisialach agus an Lucht Oibre, sa bhliain 1923 é. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, cuireadh cuid mhaith de bhallpháirtithe an Idirnáisiúntais seo faoi chois, agus tháinig sé le chéile arís i ndiaidh an chogaidh. Ba ansin a fuair sé an t-ainm atá ar an eagraíocht inniu.
Sna blianta i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, chuidigh an tIdirnáisiúntas Sóisialach le bunú nó athbhunú páirtithe daonlathacha sóisialacha i dtíortha a bhí ag teacht chucu arís i ndiaidh tréimhse fhada a chaitheamh ina ndeachtóireachtaí, ar nós na Portaingéile agus na Spáinne. Sna hochtóidí, bhí cuid mhór de bhallpháirtithe an Idirnáisiúntais ag tacú leis na Saindinistithe i Nicearagua, agus an páirtí seo i ndiaidh naimhdeas na Stát Aontaithe a tharraingt air lena chuid polasaithe cléacha. Idir an dá linn, d'fháiltigh an tIdirnáisiúntas an páirtí Saindinistíoch mar bhallpháirtí, maille le páirtithe áirithe iar-Chumannacha, ar nós na nDaonlathach Clé ón Iodáil agus FRELIMO ó Mhósaimbíc.
Fo-bhalleagraíocht de chuid an Idirnáisiúntais Shóisialaigh is ea Páirtí na Sóisialaithe Eorpacha, is é sin, faicsean na sóisialaithe daonlathacha ar an bPairlimint Eorpach. 
Sa bhliain 2006, is é Giorgos Papandreou, cathaoirleach Ghluaiseacht Pan-Heilléineach na Sóisialaithe, atá i gceannas ar an Idirnáisiúntas Sóisialach. Tháinig sé i gcomharbas ar António Guterres, an Sóisialach Portaingéalach a bhí san oifig chéanna ón mbliain 1999 ar aghaidh.
Páirtí an Lucht Oibre. Is iomaí páirtí ar fud an domhain a bhfuil an t-ainm Páirtí an Lucht Oibre air. De ghnáth is páirtithe de chuid an Daonlathais Shóisíalaigh a leithéidí agus baint acu le ceardchumainn. Tá a lán díobh ina mbaill den Sóisíalachas Idirnáisiúnta.
Páirtí an Lucht Oibre (Éire). Is páirtí polaitiúil Éireannach é Páirtí an Lucht Oibre (Béarla: "The Labour Party" ).
Bunaíodh é sa bhliain 1912. Ba iad Séamas Ó Conghaile, Séamas Ó Lorcáin agus William O'Brien a bhí i mbun a bhunaithe agus a bhí chun tosaigh i stair luath an pháirtí.
De réir Bhunreacht an Pháirtí, is páirtí sóisialach daonlathach é Páirtí an Lucht Oibre. Seasann siad ar son "saoirse, comhphobal, ionnanas agus daonlathas". Meastar gurb ar an eite chlé atá an páirtí, agus iad ag tacú le cearta lucht oibre níos láidre, dáileadh níos cothroime den tsaibhreas, agus leibhéalta níos airde de chaitheamh poiblí. Meastar chomh maith gur páirtí liobrálach é i dtaobh na gceisteanna sóisialta, iad ag tacú mar shampla le haisghairm an ochtú leasú sa reifreann a ritheadh i bPoblacht na hÉireann i 2018.
Is é an páirtí is sine i bPoblacht na hÉireann. Bhí sé sa rialtas seacht n-uaire ó bunaíodh é - gach uair mar bhall sóisearach de chomhrialtas. Bhí Pádraic Ó Coinín ina cheannaire ar an pháirtí idir 2002 agus 2007.
Faoi láthair, tá 7 suíochán acu i nDáil Éireann (6 ón olltoghchán agus ceann amháin buaite i bhfothoghchán), agus 5 i Seanad Éireann. 
San Eoraip, tá siad ailínithe le Páirtí Sóisalach na hEorpa.
Stair.
I dTús an 20ú hAois.
Cé go raibh tacaíocht áirithe ag an bpáirtí seo thuaidh agus theas, níor toghadh aon bhall dá chuid sna Sé Chontae. Chinn siad gan seasamh in éadan Shinn Féin sna toghcháin i 1918 agus i 1921 i dTuaisceart Éireann agus d'fhág sin nach raibh aon duine acu sa Dáil. Is soiléir anois go raibh an polasaí ina chonstaic mhór ar pháirtí nua a thosú.
Toghchán ceannaireachta, 2014.
Ar 26 Bealtaine 2014, d'éirigh Mac Giollamóir mar cheannaire an pháirtí.
Leas-Cheannairí*.
Bhí an ról tréighte i 2017 ag an gComhdháil Náisiúnta.
Fear. Is duine fásta fireann é fear, i gcontrárthacht le duine fásta baineann, ar a dtugtar "bean". Is é an focal is minicí a thugtar ar dhuine óg fireann ná buachaill.
Bean. Is í is bean ann ná duine baineann fásta. "Cailín" nó "girseach" a thugtar ar dhaoine baineanna nár tháinig i mbun a méide fós. 
Comharthaí sóirt.
I gcomparáid leis an bhfear, is iad na comharthaí sóirt ar a n-aithnítear an bhean ná:
Baill ghiniúna na mná.
Tá baill ghiniúna na mná oiriúnach don bhod a ligean isteach, ionas gur féidir don fhear a sheamhan a thál agus leanbh a choimpeart. Is iad baill ghiniúna eachtracha na mná ná an brillín, na "labia majora" nó liopaí móra na pite, agus na "labia minora" nó liopaí beaga na pite. Idir na liopaí a osclaítear an bealach isteach san fhaighin. Le linn na comhriachtana, sáitear an bod isteach san fhaighin agus an fear á bhogadh isteach is amach, ar dhóigh is go bhfuil an bod ag cuimilt leis an tseicin mhúcasach. Má shroicheann an fear a shúnás, ligfidh sé amach tonn seamhain (scaoileadh síl) a rachaidh isteach sa bhroinn taobh thiar den fhaighin. 
Ar an dá thaobh den bhroinn, tá na hubhagáin, ina dtáirgtear na hubháin, is é sin, cealla atáirgthe na mná. An feadán a cheanglaíonn an t-ubhagán den útaras, tugtar ubhaducht ("feadán Fallópach") air. Scaoiltear ubhán amháin in aghaidh na míosa saor as ceann de na hubhagáin. Má bhuaileann sé faoi speirmchill ar a bhealach go dtí an t-útaras, iompóidh sé ina shiogót. Nuair a ghreamóidh an siogót san útaras, iompóidh sé ina shuth. Ansin, deirtear go bhfuil an bhean torrach, nó go bhfuil sí ag iompar clainne. Dhá mhí i ndiaidh na coimpeartha, beidh cuma an duine ar an suth, ionas nach suth é a thuilleadh, ach féatas. Beidh an féatas ag fás agus ag forbairt go ceann seacht mí eile, go dtí go saolófar an leanbh.
Mura mbuaile an t-ubhán faoi speirmchill, ní ghreamóidh sé le taobhanna na broinne. Tiocfaidh sé amach as an bhfaighin in éineacht le fuil mhíosúil, nó míostrú, na mná.
Leanbh. Is é is leanbh (nó páiste nó gasúr) ann ná duine an-óg, ábhar fir nó mná, nach bhfuil cuma an duine fhásta ag teacht air go fóill. Nuair a thosóidh an páiste ag teacht in inmhe fir nó mná, ní ghlacfar leis a thuilleadh gur páiste atá ann, agus tabharfar déagóir air. 
Sa Ghaeilge, is gnách "leanbh" a thabhairt ar pháistí an-bheaga, go háirithe má tá siad níos óige ná cúig bliana. "Páiste" a thugtar orthu siúd atá ag teacht in aois na scoile nó atá ag dul ar scoil cheana féin. Maidir leis an bhfocal "gasúr", is féidir dó tagairt do pháistí an dá chineál, idir bhuachaillí agus chailíní, ach i nGaeilge Uladh, ní thugtar gasúr ach ar bhuachaill de ghnáth. Le Gaeilge na Mumhan amháin a bhaineann an leagan "garsún".
Le "baby" an Bhéarla a aistriú go Gaeilge, is gnách leaganacha éagsúla Gaelaithe den fhocal Béarla a úsáid inniu. Is iad "báb" agus "babaí" na foirmeacha is oiriúnaí don Ghaeilge. Tá an focal "tachrán" coitianta chomh maith. I nGaeilge na Gaeltachta, má tháinig duine ar cuairt nuair a bhí bean an tí díreach ag breith linbh, deirtí gur tháinig sé "in aimsir na dtachrán". Maidir le "lámhacánaí", is focal Muimhneach é a thugtar ar leanbh nach bhfuil seasamh ná siúl aige go fóill, agus é ag déanamh a bhealaigh ar aghaidh ag "lámhacán" leis, agus a bholg ag cuimilt an urláir nó na talún. Bhí "bunóc" in úsáid i nGaeilge Chiarraí i laethanta óige Pheig, ach is ar éigean a chloisfeá an focal sin i gCiarraí an lae inniu.
Buachaill. Is é is buachaill ann ná duine óg a iompóidh ina fhear nuair a thiocfaidh sé i mbun a mhéide, i gcontrárthacht le cailín nó girseach, a iompóidh ina bean.
Tugtar "garsún", "gasúr" nó "stócach" ar an mbuachaill freisin.
Sa Ghaeilge, tá brí eile leis an bhfocal "buachaill": is "buachaill" é an duine fásta freisin atá ag tabhairt aire do na hainmhithe agus iad amuigh ag iníor. Deirtear, ansin, gur ag buachailleacht na n-ainmhithe atá sé.
Is deacair a rá cathain a iompóidh an buachaill ina fhear, ach is é an caithreachas an chéad chéim sa treo sin, gan amhras. Is féidir glacadh leis go dtiocfaidh an gnáthbhuachaill chun caithreachais timpeall aois a dhá bhliain déag.
Cailín. Is é is cailín ann ná duine óg baineann, nár tháinig i mbun a méide go fóill. Nuair a thiocfaidh, iompóidh sí ina bean. 
Cé go bhfuil an focal sin "cailín" ag tagairt do neach baineann, is ainmfhocal firinscneach é ó thaobh na gramadaí de: "an cailín seo", "cailín dathúil". I nGaeilge Uladh, ach go háirithe, úsáidtear an focal "girseach", agus is ainmfhocal baininscneach é.
Mianra.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1101162&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-01-25T06:59:11Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Alison&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;Stub-sort&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is iad mianraí ná comhdhúil nádúrtha munlaithe trí phróiséiseanna geolaíochtúla. Tá mianraí idir na réimse ó fíor-eilimintí go dtí (silicates) an-chasta leis na mílte foirmeanna fiosta (níl comhdhúil nádúrtha san áireamh de ghnáth). Is é "mianreolaíocht" staidéar na mianraí.
14 Lúnasa. Is é an 14 Lúnasa an 226ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 227ú lá i mbliain bhisigh. Tá 139 lá fágtha sa bhliain.
Ohio. Is stát é Ohio de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus é mar nasc idir dhá réigiún na tíre, mar atá an meániarthar (an tIarthar Láir) agus an t-oirthuaisceart. I dtéacsleabhair scoile Mheiriceá, áirítear mar stát an Oirthuaiscirt é. Tá Ohio ag críochantacht le Michigan, Indiana, Pennsylvania, Virginia Thiar, agus Kentucky. Tá Loch Erie ar an taobh thuaidh de. Úsáidtear an giorrúchán OH don phost.
Daonra.
Is é Columbus, ata suite i lár an stáit, an phríomhchathair. Tá breis is 11 milliún duine ina gcónaí in Ohio. Tagann an t-ainm ón Iroquois: ohi-yo’, a chiallaíonn "abhainn mhór". "The Buckeye State" an leasainm atá air as cineál crainn a fhásann ann. "Ohioans" nó "Buckeyes" a thugtar ar mhuintir Ohio. 
Polaitíocht.
Tá tábhacht pholaitiúil ag baint le Ohio i dtoghcháin náisiúnta os rud é nach féidir le ceachtar de mhórpháirtithe na tíre brath ar an mbua a fháil ann, ní hionann lena lán stát eile.
Cairdinéal de Richelieu. Ba shagart agus státaire Francach é Armand Jean du Plessis, Cardinal et duc de Richelieu (9 Meán Fómhair 1585 – 4 Mí na Nollag 1642). Bhunaigh sé an Académie française.
Údarás na Gaeltachta. Is éard atá i gceist le hÚdarás na Gaeltachta ná gníomhaireacht fhorbartha do cheantair Ghaeltachta Phoblacht na hÉireann, a bhfuil sé de dhualgas uirthi an Ghaeilge a choinneáil beo sa Ghaeltacht trí fhostaíocht a sholáthar do mhuintir na Gaeltachta ina réigiún dúchais féin. 
Stair.
Tháinig an tÚdarás i gcomharbas ar Ghaeltarra Éireann, a raibh an misean céanna aige, ach amháin nach raibh ionadaithe tofa ag muintir na Gaeltachta ar bhord stiúrtha na gníomhaireachta sin. Bunaíodh an tÚdarás sa bhliain 1980, i ndiaidh feachtas agóidíochta sa Ghaeltacht. 
Eagraíocht.
Tá fiche duine ar bhord stiúrtha an Údaráis. Is é vóta mhuintir na Gaeltachta a thoghann seachtar déag acu, agus an triúr eile ceaptha ag an Aire Gaeltachta. Bíonn toghcháin an Údaráis ar siúl sa Ghaeltacht uair in aghaidh cúig bliana. 
Tá oifigí réigiúnda ag an Údarás i gContae Dhún na nGall, i gContae Chorcaí, i gContae Chiarraí, agus i gContae Mhaigh Eo. Sna Forbacha i gConamara atá príomhoifig an Údaráis.
An Life. Is abhainn í an Life a éiríonn i gContae Chill Mhantáin agus a téann trí Contae Cheatharlach, Contae Chill Dara agus Contae Bhaile Átha Cliath agus ansin a téann isteach i Muir Éireann. Téann sí trí lár chathair Baile Átha Cliath agus scoilteann sí an chathair idir Thuaisceart agus Dheisceart. I gcultúr choitianta, le níos mó ná 200 bliain, deirtear gurb iad na Deisceartaigh a bhíonn níos saibhre agus níos galánta agus is iad na tuaisceartaigh a bhíonn níos boichte agus íseal aicme. Ach i ndáiríre, ní fíor é sin an t-am ar fad.
Ainm.
"An Ruirthech" a bhíodh uirthi fadó. Tugtar "Anna Livia" uirthi sa Bhéarla scaití, agus ceaptar gur leagan de "Abhainn na LIfe" atá i gceist.
Cúrsa na hAbhann.
Ritheann an Life trí bhailte eile, mar shampla Droichead Nua, Cill Droichid, Léim an Bhradáin agus Leamhcán, chomh maith.
Tagairtí di sa chultúr comhaimseartha.
Is minic go ndéantar trácht ar an abhainn, agus tá Joyce agus Radiohead orthu sin atá tar éis í a lua sa litríocht agus in amhráin:
Muir Éireann. Is éard atá i Muir Éireann ná an mhuir idir oileán na Breataine agus oileán na hÉireann. Lastuaidh den mhuir atá Sruth na Maoile idir Tuaisceart Éireann agus Albain, agus laisteas den mhuir atá an Mhuir Cheilteach. Níl a lán iascaireachta ann a thuilleadh de bharr na diomailte tocsainí ó stáisiúin chumhachta nuicléacha na Breataine, Sellafield mar shampla.
Muir Cheilteach. Tá an Mhuir Cheilteach (Breatnais: "Y Môr Celtaidd"; Coirnis: "An Mor Keltek"; Briotáinis: "Ar Mor Keltiek"; Fraincis: La Mer Celtique) suite idir An Bhreatain Bheag, Corn na Breataine agus Éire. Ó thuaidh ón muir seo tá Muir Éireann, ó dheas uaithi tá Cuan Biscay agus siar uaithi tá An tAigéan Atlantach.
Doolish. Is é Doolish (Béarla: "Douglas") príomhchathair Oileán Mhanann agus is é an baile is mó ar an oileán. Tugtar Dúlais ar an gcathair i nGaeilge uaireanta. Tá 27,938 duine ina gcónaí ann, an tríú cuid de phobal an oileáin. Tionóltar Tinbheal (parlaimint Mhanann) sa bhaile. Meastar gur ciall lena ainm "Glais Dhubh" (focal seanfhaiseanta i nGaeilge an dá thír ar 'sruth' is ea 'glais') ar son na hAbhann Dubh, a ritheann i gcóngar leis an mbaile, nó b'fhéidir "Dubh-Ghlas", ar son na habhann sin agus na hAbhann Glas, abhainn eile a aontaíonn leis an Abhainn Dhubh.
25 Lúnasa. Is é an 25 Lúnasa an 237ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 238ú lá i mbliain bhisigh. Tá 128 lá fágtha sa bhliain.
Alba Nuadh. Is cúige i gCeanada í Albain Nua (nó Alba Nuadh as Gaeilge na hAlban). Tá sí suite ar an leithinis "Albain Nua" agus ar roinnt oileán in aice léi in oirthear Cheanada. Tá timpeall is 940,000 daoine ann, agus is í Halifax an phríomhchathair.
Mar chuaigh cuid mhór daoine as Albain go hAlbain Nua (go háirithe go hOileán Cheap Breatainn, an t-oileán lastuaidh den leithinis mhór) sa 1700í agus 1800í, bhí Gaeilge Cheanada an teanga a labhraíodh ar Cheap Breatainn go dtí na 1900í. Cé nach bhfuil ach cuid an-bheag (agus seandaoine iad, den chuid is mó) ann fós a bhfuil an teanga acu anois, tá spéis ag pobal an oileáin Gaeilge na hAlban a fhoghlaim agus an cultúr Albanach a chaomhnú. Is de bharr mhuintir Ghaeilge na hAlban a baisteadh an t-ainm seo ar an gceantar, cé nach raibh go leor daoine as Albain ann taobh amuigh de Cheap Breatainn.
Roimhe sin, ba iad na Mik'maq, an mhuintir bhundúchasach, a bhíodh ina gcónaí ann.
Geilleagar.
Ba C$38.397 bn. an olltáirgeacht intíre (OTI) a bhí ag Albain Nua sa bhliain 2012.
Hanáí. Is í Hanáí nó Ha Noi (Vítneaimis: quốc ngữ Hà ; chữ nôm 河内) príomhchathair Vítneam. Tá an chathair suite cois na hAbhann Rua i dtuaisceart na tíre.
Stair.
Le linn Dhara Cogadh na hInde-Síne idir 1954 agus 1975, ba í Hanáí príomhchathair Vítneam Thuaidh. 200 bliana roimhe sin, tugadh “Thang Long” ar an gcathair, agus ba í an chathair is mó i gceantar Annam (réigiún coilíneachta na Síne).
Cogadh Cathartha Shasana. Ba chogadh idir páirtithe éagsúla i Sasana sa 17ú haois é Cogadh Cathartha Shasana. An dá dream a bhí páirteach ann ná lucht tacaíochta an Rí, Séarlas I, ("Ríogaithe") agus lucht tacaíochta na Parlaiminte ("Parlaiminteoirí") nó na 'Maolchinn' faoi cheannas Chromail, ó 1642 go 1651. Bhí sé mar thoradh ar an gcogadh seo gur cuireadh an rí chun báis agus gur bunaíodh comhlathas a mhair go dtí bás Chromail sa bhliain 1659. Athbhunaíodh an mhonarcacht ansin sa bhliain 1660, nuair a tugadh cuireadh do mhac Shéarlais I, Séarlas II, le bheith ina rí nua ar an tír.