Trelis/gawiki huggingface dataset:
An Córas imdhíonachta. Cosnaíonn an córas inmheánachta an cholainn dhaonna. Nuair a dhéanann baictéir nó víris ionradh ar an gcolainn, tagann cealla bána na fola timpeall orthu, ag cruthú antasubstaintí ar leith chun iad a ionsaí. Déanann na cealla bána na hionraitheoirí ón taobh amuigh neamhurchóideach, nó daingníonn iad go n-itheann siad amach is amach iad. Fanann na hantasubstaintí seo sa cholainn le blianta tar éis ionradh baictéar nó víreas, ionas go mbíonn an cholainn réidh tuilleadh antasubstaintí a chruthú mar chosaint i gcoinne an ghalair sin agus fiú é a sheachaint, b'fhéidir ar feadh saol duine. Tá galair víreasacha áirithe ann, áfach, SEIF mar shampla, a mhilleann na cealla gníomhacha sa chóras imdhíonach agus a fhágann an cholainn gan chosaint i gcoinne a lán galar tógálach is ceall ailseach. Is é atá i gceist nuair a imdhíontar an cholainn le vacsaín de ghalar ná an cholainn a spreagadh chun antasubstaintí ar leith a chruthú le cealla neamhurchóideacha den ghalar sin. Fanann na hantasubstaintí seo sa bhfuil ar feadh na mblianta mar chosaint i gcoinne an drochghalair sin. 
Tacaíonn an córas imdhíonachta dúchasach leis an córas imdhíonachta fhaighte.
Córas loingseoireachta fadraoin. I gcóras loingseoireachta fadraoin (LORAN), sainmhíonn bíoga raidió ag eatraimh tairisigh a astaíonn dhá tharchuradóir patrún eangaí de thacair línte hipearbóileacha trasnaíocha. Ó amanna glactha na mbíog seo ag eitleán nó long, is féidir a ionad ar an eangach a dhéanamh amach.
Córas na dtrí aois. Is éard atá i gceist le Córas na dtrí aois ná roinnt chroineolaíoch réamhstair an tSeandomhain i 3 aois: an chlochaois, an chré-umhaois, agus an iarannaois, bunaithe ar smaointe clasaiceacha ar an am atá thart. 
Luadh den chéad uair é i dtaobh na seandálaíochta nuair a bhain an Danmhargach Christian Jürgensen Thomsen feidhm as chun na bailiúcháin seandálaíochta sa Mhúsaem Náisiúnta i gCóbanhávan a rangú i 1819. 
Tháinig sé chun suntais níos leithne le foilsiú "Letetraad til Nordisk Oldkyndighed" (Treoraí do Sheaniarsmaí an Tuaiscirt, 1836) de chuid Thomsen, agus "Danmarks Oldtid" (Seaniarsmaí na Danmhairge, 1843) de chuid Jens Worsaae, mac léinn Thomsen, as Béarla. 
Fo-roinneadh an chlochaois i ré Phailéiliteach (seanchlochaois, tréithrithe le clocha scealptha) is ré Neoiliteach (nua-chlochaois, tréithrithe ag uirlisí snasta cloiche) ag an seandálaí Sasanach John Lubbock ina leabhar "Prehistoric Times" (Aoiseanna Réamhstairiúla, 1865). 
Tugadh an ré Mhéisiliteach ar an 5 mhílaois díreach i ndiaidh an mhóroighrithe seo caite (timpeall 10,000 bliain ó shin) ag an am sin freisin. 
Tugadh an ré Chalcailiteach ar an gcoparaois nó an luathchré-umhaois i bhfad níos deireanaí.
Córas oibriúcháin diosca. Bogearraí, cuid de chóras oibriúcháin an ríomhaire, chun an chumarsáid a rialú idir an próiseálaí sa ríomhaire is na dioscaí maighnéadacha ann, agus na cláir is na comhaid ar an diosca a bhainistiú.
Córas saineolach. Córas ríomhaire atá in ann cuid d'fheidhmeanna saineolaí dhaonna a dhéanamh. Mar shampla, saothraíodh córais shaineolacha chun diagnóisithe áirithe míochaine is sirtheoireachtaí áirithe geolaíocha a dhéanamh, feidhmeanna ina bhfuil gá le cuid mhaith eolais eagraithe is scileanna asbheirthe.
Córas úiríneach. An córas fiseolaíoch a tháirgeann, a stórálann is a eisfhearann an fual is ea an córas úiríneach. I mamaigh, cuimsíonn sé dhá dhuán, gach ceann acu ceangailte le sac matánach (an lamhnán fuail) le feadán caol snáithínmhatánach (an t-úiréadar). 
Fágann úiréadra amháin an lamhnán le dul don taobh amuigh den cholainn. Stóráiltear an fual go sealadach sa leamhnán roimh mhictiúradh ar feadh an úiréadra.
Córasaíocht. Rangú orgánach i seicheamh cliarlathach grúpaí a chuireann béim ar a n-idirghaolta toimhdithe éabhlóideacha. Is iad na príomhranguithe nua-aoiseacha (ag éirí níos ginearálta de réir a chéile) speicis, gnéithe, clanna, oird, ranganna, fílim (ainmhithe), ranna (plandaí), agus ríochtaí.
Corc. Ciseal spúinsiúil cosanta díreach taobh istigh den choirt sheachtrach i gcrainn, déanta as cealla le scannáin thanaí, líonta le hábhar céiriúil a dtugtar "súibrin" air. Is féidir go bhfásfaidh an ciseal coirc thar chuid mhaith blianta is go mbeidh sé an-domhain.
Corcach. Is éard is corcach (nó riasc) ann ná réigiún talún atá báite an t-am ar fad agus fásra tiubh giolcach nó crann ann (). Tá corcacha mangróibh coitianta ar feadh inbhir aibhneacha sna trópaicí is na fo-thrópaicí. Sa tréimhse Charbónmhar bhíodh corcacha muirí an-choitianta, agus is iontu a cruthaíodh fosuithe guail an lae inniu.
Corcdhair. Crann síorghlas a fhásann 20 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara is ea an chorcdhair nó an dair choirc. Na duilleoga cosúil le duilleoga cuilinn, snasta le himill spíonacha. Táirgeann an choirt ciseal an-domhain coirc ar féidir a bhaint ón gcrann i leatháin shorcóireacha gan dochar don chrann. Saothraítear é mar fhoinse chumarsáideach coirc.
Corchú. Is é an corchú an t-aon phór madra spitse Briotanach. Beag le cosa gearra, soc biorach is cluasa móra díreacha. Dhá chineál ann, gearreireaballach is fadeireaballach. Tugtar "an corchú Breatnach" air freisin.
Corda an dromlaigh. Is éard atá i gceist le corda an dromlaigh ná an chuid den néarchóras i veirteabrach atá taobh istigh de, cosanta ag an gcolún veirteabrach, a leanann suas isteach in earr na hinchinne. Go bunúsach, is cábla fada ramhar é atá cumtha as na mílte acsón (ábhar bán) sna néaróin a ritheann comhthreomhar le chéile is iad ag timpeallú croíleacáin H-chruthaigh lárnaigh de chillchoirp (ábhar liath) na néarón. Bíonn mionchanáil lárnach aige (lán de shreabhán ceirbrispíonach) a bhíonn leanúnach le méadailíní na hinchinne. Sa duine fásta bíonn sé timpeall 45 cm ar fhad, agus síneann síos don dara veirteabra lumbach. Barrchaolaíonn an bun go dtí ceann biorach. Cuimsíonn adharca tosaigh (boilg) an ábhair léith cillchoirp na néarón a sholáthraíonn na matáin dheonacha. Cumann a n-acsóin siúd fréamhacha boilg néaróga an dromlaigh. Is é a bhíonn in adharca cúil an ábhair léith ná na cillchoirp a phróiseálann eolas céadfach a thagann isteach i gcorda an dromlaigh trí na fréamhacha cúil. Idir na hadharca boilg is cúil ar an dá thaobh, i dteascáin thóracsacha is lumbacha uachtaracha an chorda, péacann adharc cliathánach a chuimsíonn cillchoirp na néarón sa chuid shimpiteach den uathnéarchóras. Mar an gcéanna, tugann an chuid shacrach den chorda an sceitheadh peilbheach paraisimpiteach amach. Cuimsíonn an chuid bhán fhorimeallach de chorda an dromlaigh acsóin, eagraithe i gconairí, a iompraíonn eolas amach ón inchinn agus isteach inti, nó idir teascáin dhifriúla an chorda. Sa duine, éiríonn 31 dís néaróg ó chorda an dromlaigh, cumtha ó néarfhréamhacha boilg (mótar) is cúil (céadfach).
Corda imleacáin. Corda soladach solúbtha a cheanglaíonn an féatas is ea an corda imleacáin (nó an tsreang shlánaithe), atá ag fás i mamach le placaint (daoine is madraí, mar shampla), leis an bplaicint sa bhroinn. Ar dtús bíonn sé gearr, ach fásann i bhfad de réir mar a fhásann an féatas is an cuas aimníneach (chomh fada le 60 cm sa duine). Ligeann sé don fhéatas snámh go saor i sreabhán aimníneach na broinne, cothú a fháil ón bplacaint, agus fuílligh a dhíbirt sa bhfuil atá ag teacht isteach ann is ag imeacht uaidh i bhfuileadáin an chorda. Díreach tar éis breithe gearrtar é gar do bhalla tosaigh bholg an naíonáin, rud a fhágann colm (an t-imleacán).
Cordafón. Aon ghléas ceoil ina ndéantar an fhuaim le crith sreinge nó sreang. Is rang gléasanna ceoil é i gcóras caighdeánach rangaithe Hornbostel is Sachs (1914). Fo-roinntear na cordafóin in dhá roinn: iad sin gan athshonadóirí nó le hathshonadóirí is féidir a bhaint amach chun na sreanga a fhágáil ina n-ionad (na cordafóin shimplí: pianó, siotar is eile), agus iad sin le hathshonadóir mar chuid riachtanach de a choinníonn na sreanga ina n-ionad (na cordafóin chomhshuite: veidhlín, liút is eile). Is féidir na fo-ranna a fhoroinnt a thuilleadh: de réir mar a sheinntear na sreanga, le boghú, piocadh nó bualadh, mar shampla. Tá gléasanna áirithe méarchláir (mar shampla, an t-orgán) agus gléasanna áirithe a bhoghaítear (mar shampla, an sábh ceolmhar) nach cordafóin iad.
Airde (minicíocht). Airí de chéadfa na cloisteála a ligeann do dhuine a mheasúnú go bhfuil an fhuaim ard nó íseal ó thaobh na minicíochta de. D'athraigh an airde ag a bhfuaimníonn nóta ceolmhar is a mbíonn gléasanna ceoil i dtiúin leo ó am go chéile. Is é an nóta caighdeánach anois (ar ghlac Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán leis i 1955) ná a′ = 440 Hz. Duine ar féidir leis airde nóta aonaraigh a ainmniú go cruinn, deirtear go bhfuil airde fhoirfe aige.
Arcangelo Corelli. Cumadóir ceoil a rugadh i bhFusignano na hIodáile ab ea Arcangelo Corelli (17 Feabhra 1653 - 8 Eanáir 1713). Tháirg sé sárshaothair seomra ina choinséartónna móra, agus ina shonáidí aonréada is tríréada don veidhlín. Chuir sé anáil faoi na glúinte cumadóirí.
Córlann. San ailtireacht, an chuid den eaglais atá curtha in áirithe do na hamhránaithe. De ghnáth, cuid den saingeal, scartha ó chorp na heaglaise le scáthlán nó ráille.
Allan Macleod Cormack. Fisicí a rugadh i Johannesburg san Afraic Theas ab ea Allan Macleod Cormack (23 Feabhra 1924-7 Bealtaine 1998). Shaothraigh sé teicníocht íomháithe X-ghathach le cabhair ríomhaire (scannadh CT) atá fíorluachmhar don diagnóis sa mhíochaine. Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Hounsfield as.
Cormán. Buinneán gearr faoin talamh a chuimsíonn stór bia. Nuair a fhásann duilliúr is bláthanna go luath ídíonn sé seo an stór bia, agus fásann cormán nua sa mhullach ar an seancheann ag deireadh gach bliana roimh chríonadh siar an phlanda.
Corn Alpach. Gléas ceoil a fhaightear i gceantair tuaithe, Alpa na hEilvéise go háirithe. Timpeall 1.8 m ar fhad go hiondúil, ach uaireanta a dhá oiread sin. Déanta as adhmad, agus is féidir suas le 6 armónach a fhuaimniú leis.
Corn Sasanach. Gaothuirlis ceoil le cró atá beagnach cónach, déghiolcach, le clog oirirc bolgánchruthach. Ní corn é, agus ní Sasanach é. Le fírinne, is óbó teanóir é, gléas trasuite in F a fhuaimníonn cúigeach faoin airde scríofa.
Eric Allin Cornell. Fisicí a rugadh i bPalo Alto, California is ea Eric Allin Cornell (1961-). I 2001, le Carl Edwin Wieman is Wolfgang Ketterle, roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 2001 as a thaighde ar chomhdhlúthú Bose-Einstein i ngáis chaola de mhiotail alcaile—staid nua damhna — agus airíonna na gcomhdhlúthuithe céanna.
Coróin (réalteolaíocht). Sa réalteolaíocht, tugtar coróin ar chisil sheachtracha atmaisféar na Gréine, le feiceáil mar luan péarlach solais le linn urú iomláin. A teocht timpeall 1-2 milliún K. Foinse X-ghathanna láidre.
Coróin (luibheolaíocht). Sa luibheolaíocht, fadú coróinín (na peitil) an bhlátha. Mar shampla, trumpa lárnach lus an chromchinn.
Corónagraf. Is é is corónagraf ann ná ionstraim optúil chun urú saorga a tháirgeadh taobh istigh de theileascóp. Ní mhaireann fíoruruithe ach cúpla nóiméad, agus tarlaíonn an chuid is mó díobh i bhfad ó réadlann ar bith. Le corónagraf is féidir staidéar a dhéanamh ar chisil sheachtracha atmaisféar na Gréine gan fanúint ar an gcéad urú eile.
Jean-Baptiste Camille Corot. Péintéir tír-radharc a saolaíodh i bPáras ab ea Jean-Baptiste Camille Corot (16 Iúil 1796 – 22 Feabhra 1875). Tá cuid mhaith dá shárshaothair sa Louvre i bPáras, ina measc "La Danse des Nymphes" (Damhsa na Nimfeach, 1850). 
Le fáil freisin sa Hugh Lane i mBaile Átha Cliath.
Féach freisin.
ĥ== Gailearaí ==
Corp eaglaise. Roinn d'eaglais atá oscailte do thuataí, ní hionann is an chórlann is an saingeal. Le bheith beacht, an roinn mheánach den ghéag iartharach idir an dá thaobhroinn.
Corpus luteum. Toirt fíocháin scothbhuí a bhíonn fágtha i ndiaidh ubhsceite nuair a bhriseann falacail ubhagánach aibí ó ubhagán mamaigh. Muna dtarlaíonn toirchiú i ndiaidh an ubhsceite, titeann an corpus luteum as a chéile go tapa.
Corr éisc oíche. Corr éisc ghearr thacúil a fhaightear ar fud an Domhain. Áitríonn sí imill uisce. Itheann sí ainmhithe beaga uisce istoíche.
Corraíl (réalteolaíocht). Sa réalteolaíocht, aon chlaonadh beag i ngluaisne cothromaíochta rinn spéire mar thoradh ar réimse imtharraingthe ag feidhmiú air. Má bhíonn dhá rinn i gcomhfhithis timpeall a chéile, beidh fithis fhoirfe éilipseach acu. Má tharlaíonn aon chlaonadh ón rian éilipseach, ciallaíonn sé sin go bhfuil réad(a) eile i gceist freisin. Díreach tar éis do na réalteolaithe claonadh a bhrath i bhfithis Úránais, fionnadh Neiptiún i 1846.
Corrán (fabraic). Saghas fabraice fite le línte sainiúla ar fiar inti is ea corrán. I measc na bpatrún a dhéantar tá an chnámh scadáin, ina dtrasnaíonn na linte ina bhfiarláin. Bíonn na huigí seo láidir buanfasach, agus úsáidtear iad i gcúrsaí spóirt is éadaí oibre.
Corrán lín. Is planda caol bliantúil é an corrán lín ("Spergula arvensis"), 7-40 cm ar airde. Na duilleoga an-chaol méith i gcrobhaingí. Na bláthanna 4-7 mm ar leithead, bán le 5 pheiteal. Na síolta 1.2-1.5 mm ar leithead, dubh. Fiaile iltíreach, ach ba bharrphlanda é (ar son a shíolta) ón aimsir réamh-Rómhánach go dtí an Mheánaois, agus úsáidtear fós é uaireanta mar fhoráiste.
Correggio. Péintéir de chuid na hAthbheochana, a rugadh i gCorreggio na hIodáile ab ea Antonio da Corregio (Antonio Allegri, Lúnasa 1489 – 5 Márta 1534). Sa bhliain 1518 thosaigh sé ar a shraith iontach freascónna miotaseolaíocha i gclochar San Paulo i bParma. Thosaigh sé sárshaothar eile, ag maisiú na hardeaglaise i bParma, i 1522. Taobh le taobh na saothar cráifeach leis rinne sé péintéireachtaí macnasacha bríomhara.
Carl Correns. Luibheolaí a rugadh i München na Gearmáine ab ea Carl Franz Joseph Erich Correns (10 Meán Fómhair 1864 – 14 Feabhra 1933). Tháinig sé ar thorthaí Mendel ar phrionsabail an dúchais a bhí ligthe i ndearmad, chinntigh iad lena thaighde féin, agus chuir os comhair an phobail eolaíochta athuair iad.
Corrmhíol. Saghas cuileoige bige fíneálta is ea corrmhíol. Eitlíonn na fireannaigh i saithí damhsacha go híseal os cionn uisce nó i réitigh coille. An chuid is mó díobh foghlach, agus itheann siad feithidí eile.
Serena Williams. Is iarimreoir leadóige ó Mheiriceá í Serena Jameka Williams (a rugadh ar 26 Meán Fómhair 1981). 
Bhí 23 craobh Grand Slam buaite aici - níos mó ná aon bhean eile, seachas Margaret Court. 
D'éirigh sí as spórt iomaíochta ar 3 Meán Fómhair 2022. De réir na hirise Forbes, b'fhiú $64 milliún Roger Federer, agus $27 milliún Serena Williams, níos lú ná leath luach fhear na hEilvéise, in ainneoin go raibh 23 mórtheideal aici san am sin (2018). 
Is deirfiúr í le Venus Williams. 
Conspóidí.
Tharraing Williams conspóidí go leor.
Rubar aiceanta. Mar a thairgtí i dtosach é, is éard is rubar aiceanta ann, ar a dtugtar freisin rubair Indiach nó caoutchouc, ná polaiméirí oiriúnacha den comhdhúil orgánach isipréin ,le heisíontaisí beaga de chomhdhúile orgánacha eile, móide uisce. Tugtar leaistiméirí ar fhoirmeacha de phoilisipréin a bhíonn úsáideach mar rubair aiceanta. Faoi láthair, saothraítear rubar go príomha i bhfoirm laitéise ó chrainn áirithe. Is éard is laitéis ann ná collóideach bhainniúil ghreamaitheach, a bhaintear amach as choirt tré ghearradh agus bailítear an sreabhán i soithí i bpróiseas ar a dtugtar "bearnú". Scagtar an laitéis ansin go dtí rubar, réidh le haghaidh próiseála tráchtála. Baintear úsáid as rubar aiceanta go forleathan i go leor feidhmeanna agus táirgí, ina aonar nó in éineacht le hábhair eile. Sa chuid is mó dá fhoirmeacha úsáideacha, bíonn cóimheas sínteach mór aige, athléimneacht ard, agus bíonn sé an-uiscedhíonach.
Henry Cort. Máistir ceárta iarainn a rugadh i Lancaster Shasana ab ea Henry Cort (1740-1800). I 1784 cheap sé an próiseas suaite chun muciarann a thiontú ina iarann saoirsithe. Cheap sé córas rollóirí eitreacha chun barraí iarainn a tháirgeadh.
Cortasól. Hormón stéaróideach a fhaightear i gcoirtéis aidréineach veirteabrach. Tugtar "hidreacortasón" air freisin. I mamaigh áirithe (daoine is madraí, mar shampla) is é seo an príomh-hormón glúcacortacóideach. Cuireann sé tiontú próitéine is saille go dtí glúcós ar aghaidh, agus cabhraíonn go mór le frithsheasamh na colainne i gcoinne struis fhisiciúil nó shíceolaíoch, i ndiaidh tráma go háirithe. Rialaítear a shintéis is a thál ag an hormón aidréineacortacatrófach den chuid is mó.
Cosaint sonraí. Na bealaí uile a úsáidtear chun iomláine is príobháideachas na sonraí uile i gcóras ríomhaire a dheimhniú is ea cosaint sonraí (nó príobháideachas sonraí taobh amuigh den Eoraip). 
Tagann an cheist seo faoin dlí in an-chuid tíortha anois. Is gá do gach úsáideoir a stórálann sonraí ar dhuine ar leith a bheith cláraithe go foirmiúil, agus tugann an dlí cead soiléir rochtana ar na sonraí sin don duine.
Cosaint traenacha. Baineann cosaint traenacha le córais comharthaíochta ar iarnróid chun imbhuailtí traenacha is a gcur de na ráillí a sheachaint. Sa bhfoirm is simplí, an córas rabhaidh uathoibríoch (AWS), d'fhuaimnítí rabhadh i gcábán an tiománaí dá mbeadh bac ar an líne díreach roimhe. Muna n-admhódh an tiománaí go bhfuair sé an rabhadh trí chnaipe a bhrú, d'fheidhmíodh na coscáin go huathoibríoch. Ní raibh an AWS doloicthe: le farasbarr fuaimnithe d'éiríodh an tiománaí dí-íograithe agus bhíodh sé in ann an córas a shárú. Mar sin cuireadh leis le fearas meabhrúchán tiománaí (DRA) a shocródh an tiománaí aon uair a stopfadh an traein ag solas dearg. Ní thosódh an traein go n-athshocrófaí an fearas, rud a mheabhródh don tiománaí seiceáil go raibh an rabhadh sin glanta. Le teacht chun cinn na teicneolaíochta leictreonaí, tá córais níos cuimsithí in úsáid, a dtugtar "cosaint uathoibríoch traenacha (ATP)" orthu. Déanann siad seo luas na traenach a mhonatóiriú is áiríonn luas sábháilte, bunaithe ar fhachtóirí ar leith, agus léirítear an luas seo sa chábán. Má théann an luas oiread ar leith thairis seo, cuirtear na coscáin i bhfeidhm chun an traein a luasmhoilliú a dóthain. Ní féidir leis an tiománaí an córas seo a shárú, agus mar sin ba cheart nach dtarlódh eachtraí ina dtéann traein thar rabhadh is baol ann, cúinsí a bhí i gceist i gcuid mhaith imbhuailtí marfacha. Sa chóras cosanta is rabhadh traenacha (TPWS) tá an sean-AWS ann, ach chomh maith leis, córas coscáin éigeandála le húsáid má théann an traein thar sholas dearg nó a luas thar an uasluas ceadaithe. Ní féidir leis an tiománaí an córas seo a shárú, agus dearadh é chun gur féidir é a chur isteach go héasca. Ach ní dhéanann sé monatóiriú leanúnach ar an luas, agus mar sin, is lú an chosaint é ná an ATP. Tá na feabhsuithe seo á gcur i bhfeidhm de réir a chéile ar iarnróid ar fud an Domhain. Bhí TPWS i bhfeidhm ar fud na hEorpa faoi 2003, agus ATP le bheith i bhfeidhm ar iarnróid uile na hEorpa faoi 2010. Tá córais níos nua-aoisí éifeachtaí á bhforbairt an t-am ar fad. Tá rialú uathoibríoch traenach (ATC) in úsáid ar iarnróid bheaga — in aerfoirt is Iarnród Éadrom na nDuganna i Londain—gan gá le tiománaí ar bith. Tá córas eile ar an iarnród faoi thalamh i Londain a stopann traein go huathoibríoch má théann sí thar chomhartha dearg. I gcóras níos nuaí fós, an chomharthaíocht bunaithe ar chraolacháin (TBS), baintear feidhm as craoladh raidió dhá threo agus léiriú comharthaíochta sa chábán.
Coscán. Trealamh a úsáidtear chun fórsa a chur i bhfeidhm ar réad chun é a luasmhoilliú. Is é an bealach is coitianta chuige seo ná dromchla fosaithe a chur i dtadhall le dromchla gluaiste chun frithchuimilt a chruthú i gcoinne treo na gluaiseachta. Maidir le gluaisteáin, bíonn dhá shaghas coscáin in úsáid: coscán druma, agus coscán diosca.
Cosliacht. Staidéar ar struchtúr is feidhmiú na coise ina sláinte, agus a cuid neamhord is míchumaí. Tugtar "coslia" nó "dochtúir na gcos" ar dhochtúir a bhíonn ag plé leis.
Cosmaidí. Is éard atá i gcosmaidí (nó smideadh) ná ullmhóidí a chuirtear ar an gcorp chun é a mhaisiú. Is meascáin comhdhúile ceimiceacha iad go hiondúil.
Stair.
Phéinteáil mná faiseanta in iarthar na hEorpa a n-aghaidheanna ó aimsir na nGréagach is na Rómhánach chun iarmhairtí idéalacha óigeantachta a bhaint amach. Ba ghnách le banríon na hÉigipte, Cleopatra, í féin a ní i bhfolcthaí líonta le bainne asail. 
I dtréimhsí áirithe bhíodh cuid de na hiarmhairtí aisteach mínádúrtha. Mar shampla, ón Meánaois dhéanach go dtí an 18ú céad chuirtí paistí dubha ar aghaidh gan cháim mar bhaill dobhráin nó seirce. 
Sa 19ú céad ní chaithfeadh bean fhiúntach cosmaidí feiceálacha ar eagla go cheapfaí gur bean amharclainne nó bean le gairm mhíthaitneamhach ab ea í.
Go dtí lár an 20ú céad nó mar sin bhí cuid de na hullmhóidí baolach don tsláinte, agus fiú marfach (luaidhe bhán, mar shampla). 
Ar 11 Márta 2013, san Aontas Eorpach, tháinig deireadh leis an tréimhse chun deireadh a chur de réir a chéile le tástáil táirgí cosmaideacha ar ainmhithe, rud a chuir toirmeasc ar chosmaidí a tástáladh ar ainmhithe a chur ar mhargadh an Aontais Eorpaigh.
Feidhmeanna.
Sa lá atá inniu, cuirtear béaldath ar na beola chun dath áirithe a thabhairt dóibh.
Cosmeolaíocht. Eolaíocht is ea an Chosmeolaíocht a chuimsíonn a bhfuil ar eolas faoi bhunús agus éabhlóid na Cruinne. Chruthaigh an réalteolaí Meiriceánach Edwin Hubble i 1929 go bhfuil an Chruinne ag forleathnú agus ag fairsingiú, agus na réaltraí go léir ag druidim amach óna chéile. Samhlaítear gur thosaigh an fairsingiú ó phoncstaid fhíordhlúth de dhamhna uile na Cruinne leis an Ollphléasc, agus ríomhtar 10,000-20,000 milliún bliain mar aois na Cruinne. 
Ó 1990 tá staidéar á dhéanamh le spásteileascóp Hubble ag réalteolaithe san Astráil is California ar ollnóvaí geala de chineál ar leith ag faid éagsúla uainn, agus mar sin d'aoiseanna éagsúla ó thús ama. Thomhais siad luas a gcúlaithe trí bhíthin an deargaistrithe. Cé go raibh siad ag súil le luasmhoilliú ar an bhfairsingiú, de bharr imtharraingt na reann agus an ábhair amuigh sa spás mar shampla, faoi 1998 chinntigh siad nárbh é sin a bhí á fhionnadh acu ar chor ar bith ach a mhalairt. Chinntigh siad go bhfuil fairsingiú na Cruinne ag tapú an t-am ar fad. Rinneadh tomhais nua ar an gcnapánacht sa radaíocht chúlrach mhicreathonnach, le brathadóirí a ardaíodh os cionn an Antartaigh le balúin. Is comhartha a d'éirigh as an Ollphléasc féin an radaíocht seo, agus braitheann a hairíonna ar an luath-Chruinne. 
Roimhe sin bhí siad cinnte go leor nár sholáthair adaimh na Cruinne inbhraite ach 5% ar éigin den mhais ba ghá a bheith sa Chruinne chun go moilleodh is go stopfadh imtharraingt ábhar na Cruinne an fairsingiú. Sholáthair cnapánacht na radaíochta fianaise go bhfuil suas le 65% de mhais na Cruinne ag teacht ina cháithníní rúnda atá mar dhamhna dorcha, agus go bhfuil sé sin ag feidhmiú mar a bheadh frithimtharraingt, ag cinntiú go leanfaidh agus go luasghéaróidh an fairsingiú go deo. Thar am, mar sin, timpeall 10,000 milliún bliain, imeoidh na réaltraí go léir as radharc. Abhacréalta bán gan teas gan solas a bheidh sa Ghrian, agus pé rian den Domhan a bheidh fágtha, beidh sé greamaithe i gCruinne ollmhór fhuar dhorcha uaigneach.
Costóg. Is planda bliantúil (nó bliantóg) le gas cuasach díreach a fhásann 70 cm ar airde í an chostóg. Tugtar "an camán gall" uirthi freisin.
Tíreolaíocht.
Dúchasach don Oirdheisceart na hEorpa is ea an chostóg. Ach tugadh isteach i gcuid mhaith áiteanna eile í agus saothraítear go fairsing in áiteanna eile í. Bhuanaigh sí í féin mar phlanda fiáin ar thalamh díomhaoin I gcoiIlte agus faoi fhálta.
Leigheas.
Tá an chostóg fualbhrostach spreagthach díleách allasach agus glanann sí an fhuil. Is maith an íoc earraigh í. Óltar an tiosán chun na daitheacha, an gúta agus galar ae a mhaolú. Nitear an craiceann leis freisin, rud a thugann faoiseamh ó aicídí ainsealacha craicinn ar nós na heachma. 
Tá luibheanna leighis ann a bhfuil an-dealramh acu le plandaí nimhiúla. Samplaí maithe de luibheanna leighis an chostóg is an pheirsil ach tá siad an-chosúil le peirsil amaide atá fíor-nimhiúil  Is furasta an Pheirsil Amaide atá nimhiúil (Aethusa cynapium) a thógáil ina hamhlachas. Is fearr mar sin an chostóg shaothraithe a úsáid.
Cótaí. Is éard is cótaí ann ná mamach, cosúil le racún, a fhaightear ó dheisceart na Stát Aontaithe go Meiriceá Theas. Scothdhearg/donn, an t-eireaball fáinneach, an soc fada caol le barr crochta. Áitríonn sé coillearnach, agus itheann torthaí is ainmhithe beaga. Tugtar "cótamúndaí" ar an bhfireannach aonair.
Tacsanomaíocht.
Aithnítear na speicis seo a leanas:
Cuirtear an dá ghéineas seo le chéile i bhfothreibh darb ainm Nasuina.