Trelis/gawiki huggingface dataset:
Leictreon. Sa bhfisic, is cáithnín fo-adamhach é an leictreon (Gréigis: ἤλεκτρον "ḗlektron" "ómra"), a léirítear go coitianta leis an tsiombail e−, a bhfuil lucht leictreach bunúsach diúltach aige.
Níl comhpháirteanna ná fo-struchtúr ar bith ag an leictreon; i bhfocail eile, sainmhínítear go ginearálta é mar bhuncháithnín. I dteoiric na dteaghrán, deirtear gur fo-struchtúr (teaghrán) atá i leictreon. Tá mais aige atá tuairim is 1836 oiread níos lú ná mais an phrótóin. Is ionann móiminteam uilleach (casadh) intreach an leictreoin agus luach leathshlánuimhir in aonaid ħ, rud a chiallaíonn gur feirmíon é. Tugtar posatrón ar a fhrithcháithnín: tá sé comhionann ach amháin i gcás go bhfuil luchtanna aige - lena n-áirítear luchtanna leictreacha - de chomhartha eile. Nuair a imbhuaileann leictreon le posatrón, is féidir an dá cháithnín a dhíothú go hiomlán agus fótóin ghámaradaíochta a tháirgeadh.
Stair.
Thug na Gréagaigh ársa faoi deara gur mheall ómra rudaí beaga nuair a chuimil siad le fionnaidh. Mar aon le tintreach, tá an feiniméan seo ar cheann de na heispéiris is luaithe a taifeadadh ag an gcine daonna le leictreachas. Ina thráchtas 1600 ', chum an t-eolaí Sasanach William Gilbert an téarma Nua-Laidin ', chun tagairt a dhéanamh do na substaintí sin a bhfuil airí cosúil le hairíonna ómra acu a mheallann rudaí beaga tar éis iad a chuimilt. Díorthaítear "leictreach" agus "leictreachas" araon ón Laidin ', a tháinig ón bhfocal Gréigise ar ómra, (').
Bhí ﻿George Johnston Stoney, fisiceoir Éireannach, ar na chéad daoine a d’úsáid an focal ‘leictreon’ ar an gcainníocht bhunúsach luchta a fhaightear sa leictrealú.
Ba é Robert Millikan, Meiriceánach, an chéad duine a rinne luach an luchta ar an leictreon a thomhas. D’úsáid sé turgnamh cáiliúil ar a dtugtar an turgnamh ola-bhraonach. Fuair sé amach go bhfuil lucht dar luach −1.6 × 10−19C (nó an luach sin iolraithe faoi shlánuimhir éigin) ar bhraon ola a luchtaítear go leictreastatach. Rinne sé amach gurb in é méid an luchta ar an leictreon.
Foirmiú.
Is í teoiric na hOllphléisce an teoiric eolaíoch is mó a nglactar leis chun na céimeanna tosaigh in éabhlóid na Cruinne a mhíniú. Don chéad milleasoicind den Ollphléasc, bhí na teochtaí os cionn 10 billiún ceilvin agus bhí meánfhuinnimh os cionn milliún leictreonvoltaí ag fótóin. Bhí na fótóin seo fuinniúil a dhóthain le go bhféadfaidís imoibriú lena chéile chun péirí leictreon agus posatrón a dhéanamh. Mar an gcéanna, chuir péirí posatrón-leictreon deireadh le chéile agus d'astaithe siad fótóin fuinniúla:
Coinníodh cothromaíocht idir leictreoin, posatrón agus fótóin le linn na céime seo d'éabhlóid na Cruinne. Tar éis 15 soicind a rith, áfach, thit teocht na cruinne faoi bhun na tairsí ina bhféadfadh foirmiú leictreon-positron tarlú. Chuir an chuid is mó de na leictreoin agus na posatrón a tháinig slán as a chéile, ag scaoileadh gámaradaíocht a d'aththéamh go hachomair ar an gcruinne.
Eaglais Chaitliceach Rómhánach. Eaglais de chuid na Críostaíochta atá san Eaglais Chaitliceach Rómhánach. An Eaglais Chaitliceach an t-ainm a thugann sí uirthi féin. 
Eagraíocht.
Ceann de na rudaí is léir láithreach sa Caitliceachas Rómhánach ná go bhfuil cumhacht lárnach ann, a thosaíonn leis an bPápa, agus a dháiltear go cúramach trí cheapadh easpaig ón Róimh féin. Is é Pápa Proinsias ceannaire na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí anois.
Is í an eaglais Chríostaí is mó ar domhan,agus cé go bhfuil Caitlicigh i mbeagnach gach tír ar domhan, is é an príomhchreideamh i gcuid mhór den Eoraip, de Mheiriceá Thuaidh agus go háirithe Meiriceá Theas agus Láir, agus áiteanna san Áise, mar na hOileáin Fhilipíneacha. 
De réir mar atá an daonra ag fás i dtíortha cosúil le na hOileáin Fhilipíneacha, tíortha éagsúla san Afraic agus i Meiriceá Láir agus Theas, tá cumhacht á leathadh de réir a chéile do na háiteanna sin. 
Ar an taobh eile den scéal, tá titim mhór i bpáirtíocht agus i gcleachtadh an chreidimh seo sna tíortha a bhí i lár staire an chreidimh, m.sh. sa Spáinn, san Iodáil, sa Ghearmáin, sa Fhrainc agus in Éirinn féin.
Sacraimintí.
Baisteadh
An chéad Chomaoineach
Stair.
Ón nGréigis a thagann an focal "Caitliceach", a chiallaíonn "domhanda".
Meiriceá Thuaidh. Is mór-roinn é Meiriceá Thuaidh, sa leath-domhain thuaidh, idir Aigéin an Atlantaigh Thuaidh agus an Aigéan Ciúin.
Aithníonn na Náisiúin Aontaithe go foirmiúil "Meiriceá Thuaidh" mar thrí réimse: Meiriceá Thuaidh, Meiriceá Láir, agus an Mhuir Chairib.
Fásach. I dtíreolaíocht, is éard atá i bhfásach ná sórt tíre nó réigiún a fhaigheann an-bheagán titim uisce. Tugtar gaineamhlach ar fhásach atá déanta as gaineamh. Mar gheall ar seo, bíonn an cháil ar fhásaigh nach féidir leo mórán beatha a choinneáil. I gcomparáid le réigiúin níos fliche féadann seo a bheith fíor, ach nuair a scrúdaítear níos doimhne iad, is minic a chosnaíonn na fásaigh saibhreas beatha a fhanann i bhfolach (go háirithe i rith an lae) chun taiseacht a choinneáil. Is fásach tuairim agus trian de dhromchla an domhain.
I bhfásach, bíonn a lán plandaí ar féidir leo uisce a choinneáil ar feadh blianta le héabhlóid. Bíonn craiceann céireach trom orthusan, agus stór mór uisce ina nduilliúr trom. Feictear é seo le cachtaisí, aigéiv agus aló íceach, mar shamplaí, ar nós plandaí áirithe cois mara in Éirinn, a chaitheann t-uisce a choinneáil nuair a imíonn an uisce tríd an ghaineamh go mear.
An tAigéan Atlantach. Clúdaíonn an tAtlantach (uaireanta an tAigéan Atlantach, nó An Fharraige Mhór) limistéar 100,000,000 km², agus é ar an dara haigéan is mó ar domhan ó thaobh acra de. Is ó scaradh mhór-roinne na hAfraice agus Mheiriceá na miliúnta bliain ó shin a cruthaíodh é. An doimhne is mó atá aige ná 9,560m (ag scoilt Phórtó Rícó atá sé seo). Ina lár tá sraith sléibhte fo-mhuireach, an Droim Lár-Atlantach.
Síneann an tAtlantach ón Eoraip siar go Meiriceá Thuaidh, agus ó dheas idir Meiriceá Theas agus an Afraic. Clúdaíonn an t-aigéan an limistéar ar fad ón Artach ó dheas go dtí Antartaice. An tAtlantach Thuaidh a thugtar ar an gcuid ó thuaidh ón Meánchiorcal, agus an tAtlantach Theas ar an gcuid ó dheas uaidh.
Indreabhán. Baile beag in iarthar Chois Fharraige is ea Indreabhán ("Inverin" as Béarla). Maille le hiascach, bíonn seirbhís rialta farantóireachta go hÁrainn nach dtógann mórán thar uair an chloig. Inniu, is é seo an bealach is coitianta le dul go hÁrainn, mar gur gaire i bhfad an aistear as Indreabhán ná as cathair na Gaillimhe.
Tá Indreabhán suite idir Abhainn an Spidéil agus Abhainn Chrumlinne, idir ceantair an Spidéil agus na Tulaí. Tá dhá scoil, dhá shiopa agus ceithre theach ósta sa gceantar. Is iad na scoileanna atá sa gceantar ná: Coláiste Cholmcille (scoil dara leibhéal), Scoil Sailearna (bunscoil). Freisin, tá dhá halla pobail sa gceantar, Coláiste Lurgan, a úsáidtear chun scoláirí Gaeilge a mhúineadh i rith an tsamhraidh, agus Seanscoil Shailearna, a úsáidtear chun cúrsaí agus drámaí srl. a chur ar fáil.
Beoir. Is deoch mheisciúil í an bheoir a dhéantar le huisce, braich, lus an leanna, agus fungas ar a dtugtar giosta (coipeadh). I bhfoclóir an Athar Uí Dhuinnín, deirtear gur é an deoch ar ghile le Gaeil. 
Stair.
Dlúthchuid de shaol na hEorpa a bhí sa leann i gcónaí. Cuireann na hopaí le blas uathúil an leanna, rud atá ag mealladh daoine chuig an deoch mheisiciúil leis na mílte bliain.
Tá iliomad saghsanna beorach ann, mar shampla. leann, leann dubh, pórtar, pilsener, lágar, bitter, beoir chruithneachta (Weissbier), beoir Mhárta, beoir gheimhridh, agus beoir le blasanna torthaí agus luibheanna.
Athrú aeráide.
De réir staidéar a foilsíodh san iris eolaíochta "Nature" sa bhliain 2023, tá caighdeán na beorach ag éirí níos measa san Eoraip, agus is é an t-athrú aeráide is cúis leis. Fuair na heolaithe amach go bhfuil laghdú ag teacht ar chaighdeán na leannlusanna san Eoraip mar gheall ar na tréimshí níos tirime agus níos teo a bhíonn ann anois le linn an tsamhraidh. Thug siad rabhadh fosta go mb’fhéidir go dtiocfadh ardú ar phraghas na beorach ar fud na mór-roinne mura n-athraíonn na comhlachtaí grúdaireachta a gcleachtais.
In Éirinn.
Tá cáil dhomhanda ar ghrúdlann Guinness i mBaile Átha Cliath, agus cé nach i seilbh Éireannach a thuilleadh é agus nó mbruitear i dtíortha eile é, meastar go leathan gur fearr Guinness na hÉireann. Déanann an comhlacht chéanna "lager" Harp, mar aon le beoir eachtrannacha a bhruith agus a dháileadh faoi chonradh.
Tá grúdlann mhór eile, Smithwicks, suite i gCill Chainnigh. 
Tá grúdlann Murphys agus Beamish, atá ceangailte le comhlachtaí eachtrannacha leis, i gCorcaigh, agus tá leann dubh ar nós Guinness acu araon, ina nainm féin. 
Tá samplaí de mhionghrúdlainn in Éirinn, m.sh. Caffreys a tosaíodh sna 1980í, i gContae Chill Mhantáin.
An Bhreatain. Is oileán í An Bhreatain Mhór atá suite ar chósta thoir na hÉireann, soir ó thuaidh ón Aigéan Atlantach Thuaidh. Is í an Bhreatain Mhór an naoú hoileán is mó ar domhan, agus an t-oileán is mó san Eoraip. Le daonra de thart ar 59.6 milliún duine (ó lár na bliana 2008), is í an tríú hoileán is mó de réir daonra ar domhan. Tá os cionn 1,000 oileán agus insín thart timpeall na Breataine Móire.
Bíonn ciall faoi leith ar an bhfocal "Breatain" (Breatain, ainmfhocal bain.). Tagann sí ón bhfocal "Prydain" sa Bhreatnais, a chiallaíonn an t-oileán ar a bhfuil Sasana, an Bhreatain Bheag agus Albain. Labhraítí foirm den Bhreatnais ar an gcuid is mó d'oileán na Breataine roimh theacht na Rómhánach, agus ina ndiaidh na hAngail agus Sacsain.
Inniu, úsáidtear an téarma an Bhreatain Mhór le tagairt don oileán ar fad, agus "an Bhreatain Bheag" le tagairt don chuid sin den oileán san iarthar inar fhan cuid mhaith de theanga agus de chultúr na mBreatnach, ar de bhunús Ceilteach iad. De ghnáth, ní bhaineann an focal "Breatnach" ach leis an Bhreatain Bheag. Ach ba in aimsir na banríona Victeoiria a tháinig úsáid an téarma "Great Britain" i mBéarla, nó "an Bhreatain Mhór", ar ais in úsáid. 
Aithris a bhí ann ar nós na bhFrancach 'Grande Bretagne' a thabhairt ar an ríocht lena hidirdhealú ón mBriotáin ('Bretagne'). Uaidh sin, cuireadh an téarma in úsáid, freisin, le tagairt d'Impireacht na Breataine agus do Chomhlathas na Náisiún. Tugann saoránaigh na Ríochta Aontaithe "British" orthu féin, fiú cuid acu i dTuaisceart Éireann, ach ó theideal iomlán na ríochta, "Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann", ní chlúdaíonn an t-ainm "Briotanach" muintir Thuaisceart Éireann.
Daonra Éireannach i mBreatain.
Tá líon mór daoine as Éire agus a sliocht lonnaithe ar fud na Breataine. De réir an daonáireamh 2011 . tá 409,065 daoine le pas Éireannach acu ina gcónaí i mBreatain nó 10% an daonra sa Phoblacht na hÉireann.
Meiriceá Theas. Ceann de chúig mhór-roinn an domhain é Meiriceá Theas. Is é Meiriceá Theas an mhór-roinn is fada ó dheas, ach amháin Antartaice, atá lonnaithe timpeall an Phol Theas.
Ros Mhic Thriúin. Baile in iardheisceart chontae Loch Garman i bPoblacht na hÉireann is ea Ros Mhic Thriúin. Tá an baile suite ar an abhainn. an Bhearú, gar do theorainn Chontae Chill Chainnigh.
Tá calafort ann, agus is é an tríú bhaile sa chontae i ndiaidh baile Loch Garman agus Inis Córthaidh. Dar le daonáireamh 2016, bhí 8,040 duine ina gcónaí ann.
Is baile suite ar an taobh eile den Bearú é Ros Bearrcon.
Stair.
Is cosúil go síolraíonn an chuid is sine den bhaile, an cuan, ón ré roimh-Mheánaoiseach. An chéad lonnaiocht a thagtar ar sna chúinsí staire ná mainistir de chuid Naomh Abbán sa 6ú haois san áit a thugtar an Baile Gaelach inniu air.
Bhíodh Ros Mhic Thriúin mar chuid de chríoch Rí Laighean an lae Diarmaid Mac Murchadha agus tháinig an baile go mór chun cinn agus na hAngla-Normannaigh i mbarr a réime sa chearn seo den tír. Tháinig an ridire Normannach William Marshall agus a bhean chéile Isabella de Clare i dtír go luath sa 13ú haois.
Troideadh dhá chath aitheanta i stair na tíre sa bhaile. Sa bhliain 1643, d'éirigh le lucht an bhaile cur go láidir i gcoinne léigear de chuid James Butler, 1ú Diúc Urumhan le linn Chath Ros Mhic Thriúin (1643). Chuir Oilibhéar Cromail an baile faoi smacht na Sasanach in athuair, áfach, sa bhliain 1649. Anuas ar sin, troideadh ceann de na cathanna ba fhuiltí d'Éirí Amach 1798 in Éirinn sa bhaile - Cath Ros Mhic Thriúin (1798).
Caerdydd. Is é Caerdydd ("Cardiff" as Béarla) príomhchathair na Breataine Bige. Tá Caerdydd suite i ndeisceart na tíre, le calafort breá. 
Stair.
Tháinig fás agus forbairt as cuimse fúithi sa 19ú hAois, leis an Réabhlóid Thionsclaíoch, mar go raibh saibhreas guail agus iarainn i ngleannta deiscirt na Breataine Bige. 
Rinneadh cathair di sa bhliain 1905 agus an phríomhchathair sa bhliain 1955. 
Daonra.
Tá daonra ann. 
Níl an Bhreatnais ach ag 11% den daonra ach í ag fás arís de réir a chéile. Tháinig méadú 14,451 duine ar líon na ndaoine a raibh Breatnais acu idir 1991 agus 2001, mar shampla.
Kansas. Is stát é Kansas, agus eascraíonn an t-ainm as an bhfocal Lakota "Kansa", gur bhrí leis ná "muintir an ghaoith aneas", atá suite i Meániarthar Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í Topeka an phríomhchathair. Tá teagasc éabhlóid sna scoileanna conspóideach i Kansas mar tá neart Chríostaíthe bunúsacha ina gcónaí ann.
Stair.
Shroich Francisco Vásquez de Coronado Kansas sa bhliain 1541.
Eacnamaíocht.
Sa bhliain 2003, b'fhiú olltáirgeacht an stáit $93 billiún. B'é luach mheánioncaim an duine ná $29,438. Is eallach, cruithneacht, sorghum, pónaire shoighe, muic and arbhar iad na táirgí talmhaíochta is mó. Is iad trealaimh iompar, aerárthach tráchtála agus príobháideach, bia próiseáil, foilsitheoireacht, táirgí cheimiceach, innealra, feisteas, peitriliam agus mianadóireacht na táirgí tionscailíochta is mó.
Richard Wagner. Ba chumadóir Gearmánach é Richard Wagner (22 Bealtaine 1813 – 13 Feabhra 1883).
Óige Wagner.
Rugadh é i Leipzig, sa Ghearmáin, sa bhliain 1813. Fuair a athair bás nuair a bhí sé sé mhí d'aois. Phós a mháthair fear céile nua ach fuair sé bás nuair a bhí Richard sé bliana d'aois. Chas a shuim go dtí ceol go luath agus d'fhreastail sé ar Ollscoil Leipzig. Sa bhliain 1833 chríochnaigh sé a chéad cheoldhráma "Die Feen" ("Na Sióga").
Máire Mhic Giolla Íosa. Ba í Máire Pádraigín Mhic Giolla Íosa nó Mary McAleese (27 Meitheamh 1951 i mBéal Feirste a rugadh í) ina ochtú hUachtarán ar Éirinn ó 1997 go 2011.
Saol.
Saolaíodh Máire Pádraigín Ní Lionnacháin in Ard Eoin i mBéal Feirste ar an 27 Meitheamh, 1951, an duine is sine de naonúr clainne: ba í an chéad uachtarán a rugadh agus a tógadh i dTuaisceart Éireann. Is Caitliceach í. Bhí na Trioblóidí faoi lán seoil agus í ag fás aníos, agus chuir dílseoirí iachall ar mhuintir Uí Lionnacháin ceantar Ard Eoin a fhágáil. 
Bhain Máire céim le dlí amach ó Ollscoil na Ríona i mBéal Feirste sa bhliain 1973 agus glaodh chun Barra Thuaisceart Éireann í sa bhliain 1974. Sa bhliain 1975, ceapadh í mar Ollamh Reid le Dlí Coiriúil, Coireolaíocht agus Pionóseolaíocht i gColáiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 1976 phós sí an Dr. Máirtín Mac Giolla Íosa, cuntasóir agus fiaclóir. Tá triúr clainne orthu, Emma, a rugadh sa bhliain 1982 agus cúpla, Justin agus SaraMai, a rugadh sa bhliain 1985.
D'fhill sí ar Ollscoil na Ríona sa bhliain 1987 nuair a ceapadh í mar Stiúrthóir ar Institiúid an Léinn Dlí Ghairmiúil. Bhí sí ina hiarrthóir d'Fhianna Fáil in olltoghchán 1987, ach níor toghadh í. Sa bhliain 1994, ceapadh í mar an chéad Leas-Seansailéir Cúnta mná riamh ar Ollscoil na Ríona Béal Feirste.
D'oibrigh sí mar iriseoir cúrsaí reatha agus mar láithreoir raidió agus teilifíse le Radio Teilifís Éireann.
Uachtarán.
Sa bhliain 1997 bhuail Máire Mhic Giolla Íosa iar-Thaoiseach Ailbhe Mac Raghnaill agus roghnaíodh mar iarrthóir Fhianna Fáil don Uachtaránacht í. Toghadh í mar uachtarán sa bhliain 1997. Ar 11 Samhain insealbhaíodh Máire Mhic Giolla Íosa mar ochtú Uachtarán na hÉireann. Tháinig sí i gcomharbas ar Mháire Mhic Roibín. "Droichid a thogáil" an téama a bhain lena huachtaránacht dar léi.
Átoghadh Máire Mhic Giolla Íosa ar an 1 Deireadh Fómhair 2004: ba í an t-aon iarrthóir a bhí ainmnithe go bailí.
Foclóirí Gaeilge. Ní liosta críochnúil é seo a leanas.
Dúil. Tá mórán cialla leis an focal dúil:
Ulchabhán donn. Is éan é an t-ulchabhán donn (" Strix aluco"). Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Ulchabhán na hÚraile. Is éan é an t-ulchabhán na hÚraile. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Ochtapas gormfháinneach. Is moileasc é an t-ochtapas gormfháinneach. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Ochtapas coiteann. Is moileasc é an t-ochtapas coiteann. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Apia. Is é Apia príomhchathair Shamó, san Aigéan Ciúin, agus an chathair is mó sa tír. Tá Apia suite ar an oileán Upolu, ar lár an chósta thuaidh. Bhí 37,735 duine ina gcónaí in Apia sa bhliain 2011.
Bhí Apia ina phríomhchathair ó na 1950idí i leith. Bhí baile beag ann ina raibh cónaí ar bheagán breis agus 300 duine sular chéad tháinig na cumhachtaí Eorpacha ar an láthair. Chuaigh na Briotanaigh, na Gearmánaigh agus na Meiriceánaigh i gcoimhlint agus gach dream acu ag iarraidh smacht fháil dóibh féin ar Shamó. Sa bhliain 1889, bhí 7 long de chuid na trí thír sin sa chuan ag Apia, agus cogadh ar tí pléascadh, nuair a tháinig anfa aniar aduaidh orthu. Chuaigh 6 cinn de na long go tóin na farraige agus 200 mairnéalach Gearmánacha agus Meiriceánacha básaithe. I ndeireadh na dála, d'éirigh leis na Gearmánaigh dul i gcumhacht ar Shamó.
Apia a bhí mar phríomhchathair ar Shamó na nGearmánach ó 1900 go 1914. Lean Apia mar phríomhchathair faoi na Nua-Shéalannaigh ó 1914 go 1962, bliain ar bhain na Samóigh a neamhspleáchas amach. Sa bhliain 1929 mharaigh na Nua-Shéalannaigh deichniúr le linn léirsiú síochánta, taoiseach Samóch ina measc. Chuir na Nua-Shéalannaigh piléar ina droim agus é ag iarraidh oird agus ciúnais a chothú. "Black Saturday" a thugtar ar an mí-eachtra. Ghabh Helen Clarke, príomh-aire na Nua-Shéalainne, leithscéal oifigiúil as an tragóid sa bhliain 2002. Choimeád na Samóigh a bpríomhchathair in Apia i ndiaidh an neamhspleáchais.
Ochtapas beag. Is moileasc é an t-ochtapas beag. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Ochtapas cluaseiteach. Is moileasc é an t-ochtapas cluaseiteach. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Ochtapas muscach. Is moileasc é an t-ochtapas muscach. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Mary Colum. Léirmheastóir liteartha agus údar Éireannach ab ea Mary Colum (née Maguire, 14 Meitheamh 1884 – 22 Deireadh Fómhair 1957). Comhbhunaitheoir "The Irish Review", iris liteartha, a bhí inti.
Rugadh í mar Mary Gunning Maguire do Catherine Gunning agus do Charles Maguire i gCúil Mhuine, Contae Shligigh. Fuair a máthair bás sa bhliain 1895 agus Mary óg. A seanmháthair, máthair Catherine, a thóg ansin í, i mBaile Easa Dara sa chontae chéanna. Cuireadh chuig scoil chónaithe Chlochar Naomh Labhráis i gContae Mhuineacháin.
Rinne Mary Maguire a cuid staidéar tríú leibhéil ag Ollscoil Ríoga na Tríonóide. Sa tréimhse sin, chuir sí an Twilight Literary Society ar siúl agus casadh W. B. Yeats uirthi dá bharr.
49 (uimhir). Is é 49 an uimhir nádúrtha tar éis 48 agus roimh 50.
Pádraig Ó hOrgáin. Is iománaí é Pádraig Ó hOrgáin, nó Patrick Horgan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 5 Bealtaine 1988. Is as Contae Chorcaí é. Bhain sé gradam 'all star' amach sna blianta 2013, 2017 agus 2018.
Lúcás Ó Fearghaill. Is iománaí é Lúcás Ó Fearghaill, nó Luke O'Farrell mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 25 Feabhra 1990. Is as Contae Chorcaí é.
Lorcán Mac Lochlainn. Is iománaí é Lorcán Mac Lochlainn, nó Lorcán McLoughlin mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 14 Samhain 1989. Is as Contae Chorcaí é.
Damien Cahalane. Is iománaí é Damien Cahalane. Rugadh é ar an 10 Lúnasa 1992. Is as Contae Chorcaí é.
Padraic Colum. Scríbhneoir bisiúil Éireannach ab ea Padraic Colum (8 Nollaig 1881 – 11 Eanáir 1972). Bhí sé ar phríomhphearsaí Athbheochan Litríochta na hÉireann, in éineacht lena bhean chéile Mary Colum. Scríobh sé filíocht, úrscéalta, drámaí, neamhfhicsean agus leabhair do pháistí.
A óige.
Rugadh Colum mar Patrick Columb i dteach na mbocht i gContae an Longfoirt, mar a raibh a athair ag obair. Eisean an chéad pháiste de ochtar a rugadh dóibh. Nuair a chaill a athair a phost sa bhliain 1889, thug sé aghaidh ar Mheiriceá le páirt a ghlacadh i ruaig óir in Colorado. D'fhan Padraic agus na páistí eile lena máthair in Éirinn. Tháinig athair Coluim ar ais sa bhliain 1892, agus thug an chlann ar fad aghaidh go Glas Tuathail, i aice Bhaile Átha Cliath. Fostaíodh an t-athair mar leasbhainisteoir stáisiún traenach Chuas an Ghainimh agus Ghlas Tuathail. Chuaigh Pádraic go dtí an scoil náisiúnta áitiúil.
I ndiaidh do Susan Columb bás a fháil sa bhliain 1897, briseadh an chlann suas ar feadh tamaill. D'fhan Padraic agus deartháir amháin leis i mBaile Átha Cliath, agus chuaigh a n-athair ar ais go Longfort leis na páistí eile. Chuir Colum críoch lena chuid scolaíochta an bhliain ina dhiaidh agus, in aois a 17 mbliana, d'éirigh leis i scrúdú agus tugadh post dó mar chléireach san Irish Railway Clearing House. D'fhan sé sa phost sin go 1903.
Ba sa tréimhse seo a thug Colum faoin scríbhneoireacht agus a casadh roinnt mórscríbhneoirí na hÉireann air, W. B. Yeats, Lady Gregory agus Æ ina measc. Chuaigh sé le Conradh na Gaeilge agus bhí sé ar an gcéad bhord ar Amharclann na Mainistreach.
Rogha saothair.
Mar eagarthóir:
Naisc sheachtracha.
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1881]]
[[Catagóir:Básanna i 1972]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
An Téaváin Ghlas. Is dán agus amhrán Téavánach é An Téaváin Ghlas (Pe̍h-oē-jī: , Sínis thraidisiúnta: ). Scríobh an file agus eaglaiseach Tīⁿ Jî-gio̍k () é, i Haiciainis na Téaváine, sna blianta 1993/1994. 
Tá an-tóir ar an dán i measc na ndaoine i bhfách leis an fheachtas ar son neamhspleáchas na Téaváine. Is é an t-amhrán náisiúnta neamhoifigiúil do Phoblacht na Téaváine. Aistríodh an t-amhrán go hAmisis (Amis), Haicéis (Hakka), Mandairínis agus araile.
Giúrann scrogallach. Is crústach é an giúrann scrogallach. Is baill d'fhine na Pollicipedidae iad.
Leamhan ulchabhánach. Is feithid é an Leamhan ulchabhánach ("Brahmaea (Acanthobrahmaea) europaea"). Ball d'fhine na Brahmaeidae atá ann, an t-aon speiceas den fhine san Eoraip. Maireann sé i ndeisceart na hIodáile. Tá an speiceas i mbaol.
Ratatouille (scannán). Scannán beochana grinn Meiriceánach is ea Ratatouille a rinneadh sa bhliain 2007. B'é Brad Bird stiúrthóir an scannáin. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 29 Meitheamh, 2007.
Neamhord naircisíoch pearsantachta. Neamhord pearsantachta ina mbíonn buaireamh mór ar dhuine faoina chumhacht, a ghradam agus a fhiúntas féin gan a bheith ábalta drochthionchar a shainbhuairimh ar dhaoine eile a fheiceáil is ea Neamhord naircisíoch pearsantachta. Is neamhord pearsanta é den ghrúpa B i gcóras rangaithe an American Psychiatric Association.
Ceaptar go mbíonn an neamhord seo ar timpeall is 1% den phobal i dtíortha i gcoitinne, agus go mbuaileann sé daoine óga níos minice ná daoine níos sine, agus fir níos minice ná mná. Cumadh ainm an neamhoird sa bhliain 1968. San am a chuaigh thart, thugtaí "meigleamáine" air. Cineál dian féinspéise atá i gceist.
Faye Windass. Is carachtar ficseanúil í Faye Windass (Butler freisin) ar an gclár teilifíse Briotanach "Coronation Street". Glacann Ellie Leach an pháirt mar Faye. Chonacthas Faye ar an gclár den chéad uair ar an 28 Eanáir 2011.
Scuid ghearreiteach na hAirgintíne. Is moileasc í an scuid ghearreiteach na hAirgintíne.
Máthair shúigh scioteireaballach. Is moileasc í an máthair shúigh scioteireaballach. Ball d'ord na Sepiolida atá inti.