Trelis/gawiki huggingface dataset:
Urumhain. Ríocht na meánaoise in Éirinn nár mhair i bhfad sa 12ú haois ab ea Urumhain (Meán-Ghaeilge Urmumu). Suite i n-oirthear na Mumhan a bhí an ríocht, i gContaetha Tiobraid Árann, agus codanna de Chill Chainnigh agus Phort Láirge.
Bunaíodh an ríocht tar éis chríochdheighilt iar-Ríocht na Mumhan. An chlann Uí Chinnéide a bhí i gceannas ann, ach chloígh na hAngla-Normanaigh é ar ball beag, agus chruthaigh siad Iarlacht Urumhan, faoi ardfhlaithiúnas an chlann Buitléara. Bhí achrann fós ámh idir Uí Chinnéide, tiarnaí Urmhumhan anois. Sa bhliain 1336, síníodh conradh síochána idir an dá chlann, ach sa bhliain 1347 chuir Uí Chinnéide an ruaig ar na Buitléirí as Caisleán an Aonaigh agus bhí siad ina gcónaí ann le dhá chéad bliain anuas.
Tá dhá barúntacht sa lá atá inniu ann, Urumhain Uachtarach agus Urumhain Íochtarach, ainmnithe as an ríocht.
James Page. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea James Page, a rugadh ar 1 Aibreán, 1971 i bPittsburg, California.
Andrew Lewis. Dornálaí Guánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Andrew Lewis, a rugadh ar 14 Nollaig, 1970 i Georgetown agus a fuair bás ar an 4 Bealtaine, 2015.
Tim Brooke-Taylor. B'aisteoir Sasanach é Timothy Julian Brooke-Taylor (a rugadh ar an 17 Iúil 1940 agus a fuair bás ar an 12 Aibreán 2020).
Bill Oddie. Is aisteoir Sasanach é William Edgar Oddie a rugadh ar an 7 Iúil 1941 i Rochdale, Lancashire.
Graeme Garden. Is aisteoir Albanach é David Graeme Garden a rugadh ar an 18 Feabhra 1943 in Obar Dheathain.
Saor-Raidió Chonamara. Thosaigh an stáisiún bradach, Saor-Raidió Chonamara (SRC) ag craoladh ar 28 Márta 1970 (Satharn Cásca). Dhá bhliain níos déanaí, thosaigh Raidió na Gaeltachta ag craoladh ó Chasla ar Dhomhnach Cásca, 1972. I mbun an chraolta bhí Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta.
Stair.
Cúlra.
Tháinig lucht na gCearta Sibhialta i gConamara ar an bhfód sna 1960idí. I mbun an chraolta bhí Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. ‘Stáisiún raidió do Ghaeilgeoirí na tíre ar fad sa Ghaeltacht’, a bhí ar cheann de aidhmeanna na Gluaiseachta, nuair a bunaíodh é mí an Mhárta 1969.
Thug na húdaráis neamhaird ar a gcuid éileamh ag an am sin. Fuair iarrthóir na gCearta Sibhialta sa toghchán 1969 míle go leith vóta céadrogha, éacht ceart ag gluaiseacht nach raibh ach cúpla mí ar an bhfód.
Sa bhliain 1970, chuala Seosamh Ó Cuaig raidió bradach lonnaithe i nDoire ag craoladh –Radio Free Derry. Scríobh sé alt ar an nuachtán "Inniu" agus ceann eile ar an "Curadh Connachtach" ag rá gur cheart a leithéid de raidió a chur ar an aer i gConamara.
Scríobh Máirtín Ó Cadhain san Irish Times (27 Feabhra, 1970), “Mura gcuirfidh an Rialtas raidió dlisteanach ar bun b’fhéidir go mbeidh raidió mí-dhlisteanach ann.” 
Oibríochtaí.
De bharr an cheangail a bhí idir Éirí Amach na Cásca agus Ros Muc, socraíodh gur ó Ros Muc le linn na Cásca a chuirfí an ‘raidió mí-dhlisteanach’ ar an aer.
I mí na Márta 1970, fuair lucht na gCearta Sibhialta carbhán ar cíos agus tharraing siad é siar chomh fada le Tí Phiarais Uí Ghaora, rinneadh ceangal leis an gcóras leictreachais. Níorbh fhada ina dhiaidh sin go raibh Saor-Raidió Chonamara ar an aer.
Iarmhairtí.
Ní hé gach duine a bhí sásta nuair a thosaigh SRC ag craoltóireacht. Rinne an "Curadh Connachtach" beag is fiú de scéal an Raidió. ‘The Radio that could not be heard,’ a thug siad air.
Chuir Seosamh Ó Tuairisg agus Micheál Ó hÉalaithe iarratas foirmeáilte chuig an Aire Poist agus Teileagraif, P. J. Lalor, ag iarraidh ceadúnas craolta raidió do Raidió Chonamara, ar son Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Ach níor tugadh freagra ar bith ar an iarratas.
Ach bhí Cearta Sibhialta ag brú doras oscailte nuair a éilíodh stáisiún raidió don Ghaeltacht. Bhí George Colley, Aire Gaeltachta ag an am, sásta tacú go poiblí leis an éileamh agus bhí RTÉ oscailte don smaoineamh chomh maith.
Níos déanaí, thug an rialtas Fianna Fáil isteach dá gcuid éileamh faoi dheireadh agus thosaigh Raidió na Gaeltachta ag craoladh ó Chasla ar Dhomhnach Cásca, 1972.
Cruinniú na nÓg. Reáchtáladh Cruinniú na Cásca ar Luan Cásca 2017, agus tharla Cruinniú na nÓg na blianta ina dhiaidh sin. Tá sé mar aidhm ag an lá páistí agus daoine óga a chumasú chun léiriú cruthaitheach a fhorbairt trí dheiseanna a thairiscint chun freastal ar imeachtaí go háitiúil, saor in aisce.
2017.
Reáchtáladh "Cruinniú na Cásca" ar an 17 Aibreán 2017. Imeachtaí poiblí saor in aisce é a bhí ar siúl i mbailte agus i gcathracha ar fud na hÉireann. Bhí béim ar chultúr agus ar chruthaitheacht.
Bhí imeachtaí éagsúla ar siúl don teaghlach iomlán. Bhí ceol agus damhsa beo, códú, amharclannaíocht, ceardlanna ceoil agus ealaíon, cainteanna agus blaiseadh bia, léitheoireacht agus ábhar ar scáileán agus imeachtaí speisialta eile ar siúl ar an lá speisialta seo. 
2018.
Reáchtáladh an chéad "Chruinniú na nÓg" ar an 23 Meitheamh 2018. Cuireadh níos mó ná 500 imeacht ar siúl i gcathracha, i mbailte agus i sráidbhailte ar fud na tíre. Is tionscnamh suaitheanta de chuid Phlean Óige Ildánaí an chláir Éire Ildánach é "Cruinniú na nÓg" chun scaoileadh le cumas cruthaitheach leanaí agus daoine óga.
2021ː Lá Náisiúnta Cruthaitheachta.
Reáchtáladh Lá Náisiúnta Cruthaitheachta na hÉireann do pháistí ar an 12 Meitheamh 2021. Chraol TG4 'Cruthaím', dírithe ar na tallanna ar leith ag Gaeilgeoirí óga as gach contae in Éirinn agus ar dhaoine óga ón diaspóra
Coláiste Ghearrbhaile. Is meánscoil Chaitliceach dheonach Éireannach í Coláiste Naomh Sheosamh, bPáirc an Ghearrbhaile (Béarla St. Joseph's College, Garbally Park) atá suite i bPáirc an Ghearrbhaile, iar-shuíochán Iarla Clancarty, in aice le Béal Átha na Slua i gContae na Gaillimhe. Is scoil lae do bhuachaillí aonghnéis í a bhí ina scoil chónaithe roimhe seo. Tugtar Coláiste Ghearrbhaile air de ghnáth (Béarla "Garbally College").
Stair.
Bunaíodh Coláiste Naomh Seosamh mar sheimineár Caitliceach Rómhánach i 1892 chun cabhrú le sagairt a oideachas do Dheoise Chluain Fearta, ar leis é.
Bunaíodh an coláiste ag Cartron le cistí curtha ar fáil ag James Madden. Athraíodh an coláiste go Esker, gar do Bhaile Átha an Rí i 1894. Mar gheall ar leathnú, bhog sé go dtí an foirgneamh ar a dtugtar "An Pines" go háitiúil, ag Críoch, Béal Átha na Sluaighe. I 1923, bhog sé go dtí an suíomh ina bhfuil sé faoi láthair ag Gearrbhaile, áit a raibh Iarlaí Clancarty uair. Cheannaigh an Deoise Gearrbhaile Court (a tógadh in 1819) agus eastát ó iontaobhaithe Iarlaí Clancarty ar £ 6,750 i 1922.
Sna 1940idí, 50idí agus 60idí bhronn beirt bhall eile den teaghlach Madden céanna, na deartháireacha John Madden as Killimor agus George Madden as Londain go leor bronntanais ar Gearrbhaile, lena n-áirítear na cistí chun na hallaí eolaíochta, halla staidéir, seomraí ranga breise agus halla bia a thógáil.
Curaclam.
Cuireann an scoil timthriallta an Teastais Shóisearaigh agus an Ardteistiméireachta ar fáil agus bhí sí ar cheann de na chéad scoileanna a chuir clár Idirthréimhse i bhfeidhm nuair a tugadh isteach é i 1973. Cuireann Gearrbhaile na hábhair éigeantacha go léir ar fáil, mar aon le hobair adhmaid, miotalóireacht, dearadh &amp; cumarsáid, ceol, bia meas agus áis giomnáisiam nua.
Spórt.
Tá cáil ar Choláiste Ghearrbhaile mar gheall ar a thraidisiún spóirt i Rugbaí Union, iomáint agus sa pheil Ghaelach. Tá go leor Cupaí Sinsearacha Scoileanna Chonnacht agus Cupaí Sóisearacha Scoileanna Chonnacht ag an gcoláiste agus tá roinnt Idirnáisiúnta Idirnáisiúnta Rugbaí na hÉireann curtha ar fáil aige. Bhuaigh Gearrbhaile an Corn Sinsearach 47 uair (go dtí 2019). Bhuaigh Gearrbhaile an Corn Sóisearach 43 uair (go dtí 2019).
Ba i 2007 an fhoireann dheireanach a chuimsigh teorainneacha chun an Corn a bhuachan.
Teach Gearrbhaile. Is teach tuaithe galánta é Teach Gearrbhaile a thóg an Tiarna Clancarty sa 17ú haois. Tá dhá urlár ann agus radhairc bhreátha thar Bhéal Átha na Sluaighe. Tá sé suite in aice le Coláiste Ghearrbhaile, ar meánscoil do bhuachaillí go léir i Béal Átha na Sluaighe, gContae na Gaillimhe. Tá obelisk, lochán, céimeanna aige (leasainm ar na 40 céim) (nach bhfuil aon úsáid reatha iontu ach a bhí roimhe seo ar cheann de go leor bealaí isteach san eastát ollmhór) agus córas tollán (atá dúnta anois) ar a thailte. Is le Deoise Caitliceach Rómhánach Clonfert í agus tá sagart áitiúil ina chónaí ann a fhónann mar choimeádaí talún.
D'úsáid na Sasanaigh é mar ospidéal uair amháin tar éis Chath Eachroma, 1691. Tar éis scaradh Saorstát na hÉireann ón Ríocht Aontaithe i 1921, díoladh an Teach in éineacht leis an talamh máguaird a bhí ina Pháirc Garbally leis an gCaitliceach Rómhánach. Deoise Caitliceach Rómhánach Clonfert, ag aistriú úinéireachta na sócmhainní seasta go léir chuig an Eaglais Chaitliceach. An bhliain dár gcionn i 1922 bhog Coláiste Naomh Seosamh, scoil dara leibhéal deoise Chluain Fert, a áitreabh go Páirc an Gearrbhaile, dá ngairtear Coláiste Ghearrbhaile as seo amach. Go dtí 2008, bhí an teach mar áit chónaithe do mhic léinn cónaithe i gColáiste Garbally go dtí gur tháinig deireadh le dul ar bord mac léinn sa Choláiste an bhliain chéanna.
Acht Faoisimh do Chaitlicigh (1829). Ritheadh an tAcht Faoisimh do Chaitlicigh (1829) nuair a bhí Arthur Wellesley (an chéad Diúc Wellington) ina phríomh-aire. Tugadh aontú an rí ar an 13 Aibreán 1829. Thug an t-Acht cead d'fhir Chaitliceacha a bhí ábalta vótáil dul isteach i bParlaimint Shasana agus post a bheith acu i seirbhís an stáit nó sna fórsaí armtha. 
Cúlra.
Gluaiseacht pholaitiúil in Éirinn agus an Ríocht Aontaithe ag deireadh an 18ú haois agus tús an 19ú haois ab ea Fuascailt na gCaitliceach. Theastaigh ó Dhónall Ó Conaill agus daoine eile deireadh iomlán a chur leis na Péindlíthe. 
Sheas an Conallach i bhfothoghchán i gContae an Chláir sa bhliain 1828. Bhuaigh sé, cé go raibh cosc air a shuíochán a thógáil suas i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe mar gheall ar an Mionn Ceannais. Ba é sin ba chúis leis an ngéarchéim ar tháinig Fuascailt na gCaitliceach ina diaidh.
Cuireadh dlí nua - Acht Faoisimh do Chaitlicigh (1829) - i bhfeidhm i dtreo go mbeadh cead ag an gConallach a shuíochán a ghlacadh mar bhí eagla ar an rialtas go mbeadh éirí amach eile ann in Éirinn.International Phonetic Alphabet - SIL
Blackpink. Is banna ceoil cailíní ón gCóiré Theas é Blackpink. Is iad baill an bhanna ná an t-amhránaí Cóiréach Kim Jisoo, an rapálaí Cóiréach Jennie Kim, an t-amhránaí ón Nua-Shéalainn Roseanne Park, agus an rapálaí Téalannach Lisa Manobal.
Ferdinand Lassalle. Saineolaí dlí, fealsamh, polaiteoir agus ceannaire de chuid an tsóisialachais sa Ghearmáin ab ea Ferdinand Lassalle (Wrocław, 11 Aibreán, 1825 - an Ghinéiv, 31 Lúnasa 1864). 
Polaitíocht.
Ba chuid mhór dá sheasamh polaitiúil an stádas a bhí ag Lassalle mar fhear léinn an dlí. Bhí a leagan den sóisialachas in iomaíocht le smaointe Marx agus Lenin. D'fhéach Lassalle ar an stát mar ionstraim bhuan chun an ceartas sóisialta a bhaint amach. Mar sin, bhí an ceart vótála na bhfear uile ríthábhtach mar chéim i dtreo an tsóisialachais. 
Bhunaigh Lassalle an páirtí "Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein" (ADAV — Cumann Ginearálta Oibrithe na Gearmáine) sa bhliain 1863. Ba shruth ar leith é laistigh den ghluaiseacht as ar tháinig an SPD, nó Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine, atá ann fós. Mar sin, tá an SPD ar cheann de na páirtithe polaitíochta is sine ar domhan inniu. 
Bás anabaí.
Chas Lassalle le bean óg, Helene von Dönniges, sa bhliain 1864. Bhí sé i ndán dóibh go bpósfaí iad. Ach bhí fearg mhillteanach ar athair Helene agus d'imigh sí léi (de réir foinsí áirithe eile, "c"uireadh Helene faoi ghlas). 
Bhí sí geallta cheana, don phrionsa, Iancu Racoviță. Throid Lassalle, ar bheagán taithí, comhrac aonair leis an prionsa. Ach fuair Lassalle goin a báis.
Phós Helene agus Iancu an bhliain dár gcionn ach d'éag Iancu gan mhoill; is iomaí caint a tharraing saol Helene níos déanaí.
Bealach Ghleann na Suca. Is cosán fad-achair in Éirinn é Bealach Ghleann na Suca ("English- Suck Valley Way"). Is bealach ciorclach 105 ciliméadar (65 míle) ar fhad é a thosaíonn agus a chríochnaíonn i gCaisleán Riabhach, Contae Ros Comáin. De ghnáth déantar é i gceann cúig lá. Ainmníonn Oifig na gCosán Náisiúnta de Chomhairle Spóirt na hÉireann é mar Chonair Náisiúnta Marcáilte ar Bhealach agus tá sé á bhainistiú ag Comhairle Contae Ros Comáin, Cuideachta Forbartha Comhtháite Ros Comáin agus Coiste Suck Valley.
Ba é Comharchumann Forbartha Ghleann Abhainn Suck a cheap an Bealach, a bunaíodh i 1991 chun turasóireacht a fhorbairt sa réigiún. Thóg sé trí bliana é a fhorbairt, ar chostas Punt na hÉireann £ 80,000, agus fuair Bord Fáilte £ 46,000 de sin. D'oscail Enda Kenny, roimhe Aire Turasóireachta agus Trádála, go hoifigiúil i mBealtaine 1997.
Ciorclaíonn an rian an tuath timpeall ghleann An tSuca ó dheas ón gCaisleán Riabhach, a théann trasna na teorann idir Contaetha Ros Comáin agus Gaillimh, ag glacadh leis na "Naoi Sráidbhailte Cairdiúla" i mBaile an Tobair, Dunamon, Castlecoote, Áth Liag, Mount Talbot, Béal Átha Ghártha, Na Creaga, Gleann Uisce agus Béal Átha Mó.
Tá an chuid de Bhealach Ghleann na Suca ó Bhéal Átha an Rí go Baile Mhoe mar chuid de Bhealach Beara-Breifne, bealach siúil agus rothaíochta atá á fhorbairt, a bhfuil sé beartaithe go rithfidh sé ó Leithinis Beara, Contae Chorcaí go Breifne, Contae Liatroma, ag leanúint líne Donal Cam Máirseáil O'Sullivan Beare i ndiaidh Chath Chionn tSáile i 1603.
Astralaíocht. Réimse cleachtas fáistineachta is ea an astralaíocht, a aithnítear mar bhréageolaíocht ón 18ú haois, in ainm a bheith ábalta eolas faoi chúrsaí daonna a fháil trí staidéar a dhéanamh ar shuíomhanna reann neimhe. Tá cineálacha éagsúla astralaíochta in úsáid i gcultúir éagsúla ar fud an domhain ón 2ú míle bliain RC ar a laghad. D’eascair na cleachtais seo as córais fhéilire a úsáideadh chun athruithe séasúracha a thuar agus chun timthriallta neamhaí a mhíniú mar chomharthaí cumarsáide diaga. I bhformhór na gcultúr daonna, cuirtear suim sa méid a fheictear sa spéir, agus d'fhorbair cuid de na cultúir — mar shampla na Hiondúigh, na Sínigh, agus na Máigigh — córais chasta chun imeachtaí ar domhan a thuar ó bhreathnuithe neamhaí. Is féidir fréamhacha astralaíocht an Iarthair, ceann de na córais astralaíochta is sine atá fós in úsáid, a rianú go dtí an Mheaspatáim ón 19ú-17ú haois RC, áit ar leathnaigh sé go dtí an tSean-Ghréig, an tSean-Róimh, an domhan Ioslamach, agus ar deireadh go Lár agus Iarthar na hEorpa. Is minic a cheanglaítear astralaíocht chomhaimseartha an Iarthair le “tuismeánna” atá in ainm a bheith in ann gnéithe de phearsantacht daoine a mhíniú agus imeachtaí suntasacha ina saol a thuar bunaithe ar shuíomhanna reann neimhe; bíonn formhór na n-astralaithe gairmiúla ag brath ar chórais dá leithéid sa lá atá inniu ann. 
Anuas trína stair, measadh gur traidisiún scolártha é an astralaíocht, agus bhí sé coitianta sa staidéar acadúil, go minic i ndlúthchaidreamh leis an réalteolaíocht, ailceimic, meitéareolaíocht, agus leigheas. Phléadh i gciorcail pholaitíochta í, agus luaitear i saothair éagsúla litríochta í, mar shampla le Dante Alighieri, Geoffrey Chaucer, William Shakespeare, Lope de Vega, agus Calderón de la Barca. Le linn Ré na hEagnaíochta, áfach, d'imigh an astralaíocht as faisean mar réimse fiúntach eolaíochta. Tar éis dheireadh na 19ú haoise, nuair a thosaigh úsáid an mhodha eolaíochta ar scála mór, d'éirigh le taighdeoirí an astralaíocht a bhréagnú ar bhonn teoiriciúil   agus ar bhonn turgnamhach, agus tá sé cruthaithe acu gan aon amhras nach bhfuil aon bhailíocht eolaíochta ná cumhacht míniúcháin aici. Mar sin, chaill an astralaíocht a seasamh acadúil agus teoiriciúil, agus tháinig laghdú ar an líon daoine a raibh muinín acu aisti, go dtí go raibh borradh fúithi sna 1960idí.
Devon Alexander. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Devon Alexander, a rugadh ar 10 Feabhra 1987 i St. Louis, Missouri.
Eammon Loughran. Dornálaí Éireannach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Eammon Loughran, a rugadh ar 5 Meitheamh 1970 i An Baile Meánach, Tuaisceart Éireann.
Timothy Bradley.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Timothy Ray Bradley Jr., a rugadh ar 29 Lúnasa, 1983 i bPalm Springs, California.
Randall Bailey.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Randall Bailey, a rugadh ar 13 Meán Fómhair, 1974 in Opa-locka, Florida.
John Lithgow. Is aisteoir Meiriceánach é John Arthur Lithgow a rugadh ar an 19 Deireadh Fómhair, 1945 i Rochester, Nua-Eabhrac.
Victor Williams. Is aisteoir Meiriceánach é Victor L. Williams a rugadh ar an 19 Meán Fómhair, 1970 i mBrooklyn.
Paul Malignaggi. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Paul "Paulie" Malignaggi, a rugadh ar 23 Samhain, 1980 i mBensonhurst, Brooklyn.
Manning Galloway. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Manning Galloway, a rugadh ar 27 Aibreán, 1960 i gColumbus, Ohio.
Paul Williams. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Paul Williams, a rugadh ar 27 Iúil, 1981 in Augusta, Georgia.
Jessie Vargas. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Jessie Vargas, a rugadh ar 10 Bealtaine, 1989 i Los Angeles, California.
Campa géibhinn Bergen-Belsen. Campa géibhinn míchlúiteach ba ea Bergen-Belsen i nGearmáin na Naitsithe sna 1940idí. Ghabh arm na Breataine an campa ar 15 Aibreán 1945. Bhí 60,000 cime sa champa ag an am. Ach fuair duine as gach ceathrar bás go gairid ina dhiaidh ó nach raibh teacht aniar fágtha iontu i ndiaidh bhlianta na drochíde.
Blitz Bhéal Feirste. Feachtas buamála Luftwaffe, faoi choim na hoíche, ab ea Blitz Bhéal Feirste, ó 7 Aibreán go dtí 6 Bealtaine 1941. 
7/8 Aibreán 1941.
Thug scuadrún beag de eitleáin Ghearmánacha ruathar faoi dhuganna Bhéal Feirste agus maraíodh 13 duine. Thug criúnna na Luftwaffe tuairisc go raibh córas cosanta Bhéal Feirste “ ar chaighdeán íseal, gur beag atá ann de agus nach leor é”.
15 Aibreán 1941.
Thug 180 eitleán Gearmánach ruathar istoíche faoi Bhéal Feirste ar feadh cúig huaire go leith. 
Maraíodh 900 duine - an líon is mó daoine a maraíodh in aon chathair seachas Londain in aon aer-ruathar amháin. Cuireadh seirbhís bia éigeandála ar fáil do 70,000 duine. Rinneadh damáiste do 35,000 teach agus scriosadh 11 eaglais, 2 ospidéal agus 2 scoil. 
Sheol de Valera 70 fear le hinnill dóiteáin ó Bhaile Átha Cliath, ó Dhún Laoighaire, ó Dhún Dealgan agus ó Dhroichead Átha. 
4/6 Bealtaine 1941.
Caitheadh 6,000 aireagán loisneach anuas ar cheantar an chuain, ar mhonarchana agus ar longchlósanna. Scriosadh an chuid is mó do Harland &amp; Wolfe. 
Iarmhairtí.
Is mór an damáiste a rinneadh i lár na cathrach. Scríobhadh ceannlínte faoi i nuachtáin na Gearmáine ag an am fiú.
Leah Remini. Is ban-aisteoir Meiriceánach í Leah Marie Remini a rugadh ar an 15 Meitheamh, 1970 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac.
Gary Valentine. Is aisteoir Meiriceánach é Gary Joseph Knipfing nó Gary Valentine a rugadh ar an 22 Samhain, 1961 i Mineola, Nua-Eabhrac.
Jerry Stiller. B'aisteoir Meiriceánach é Gerald Isaac "Jerry" Stiller a rugadh ar an 8 Meitheamh, 1927 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac. Fuair sé bás ar an 11 Bealtaine 2020.
O que arde. Scannán ón bhliain 2019 is ea O que arde.
Alex Bain. Is aisteoir Sasanach é Alexander Anthony Keith Bain (rugadh 25 Samhain 2001) as Blackburn, Sasana. A imríonn sé Simon Barlow ar Coronation Street.
Antonio Margarito. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Antonio "Tony" Margarito Montiel, a rugadh ar 18 Márta, 1978 i dTorrance, California.
Feidhmeanna hipearbóileacha. Sa mhatamaitic, is analóga iad feidhmeanna hipearbóileacha de na gnáthfheidhmeanna triantánúla a shainmhínítear don hipearbóil seachas ar an gciorcal : díreach mar a fhoirmíonn na pointí (cos t, sin t) ciorcal le ga aonaid, foirmíonn na pointí (cosh t, sinh t) na pointí an leath dheis den hipearbóil chomhshleasach. 
Tá feidhmeanna hipearbóileacha le fáil i réitigh a lán cothromóidí difreálacha líneacha (mar shampla, an chothromóid a shainíonn caitéin), de roinnt cothromóidí ciúbacha, i ríomhanna uillinneacha agus faid i gcéimseata hipearbóileach, agus i gcothromóid Laplace i gcomhordanáidí Cairtéiseacha. Tá cothromóidí Laplace tábhachtach i go leor réimsí den fhisic, lena n-áirítear teoiric leictreamaighnéadach, aistriú teasa, dinimic na sreabhán, agus coibhneasacht speisialta. 
Is iad na bunfheidhmeanna hipearbóileacha ná: 
as a ndíorthaítear: 
a fhreagraíonn do na feidhmeanna trigoniméadracha díorthaithe. 
Is iad seo a leanas na feidhmeanna hipearbóileacha inbhéartacha :
The King of Queens. Clár teilifíse Meiriceánach is ea The King of Queens (1998–2007).
Lennard Pearce. B'aisteoir Sasanach é Lennard Pearce a rugadh ar an 9 Feabhra 1915 i Paddington, Londain agus a fuair bás ar an 15 Nollaig 1984.
Liosta Ríthe na hÉireann. Is éard atá sa leathanach seo ná innéacs de liostaí de ríthe Éireann, 'sé sin de Ríochtaí Éireann, le linn na luathmheánaoise.
Ríthe na nUladh. Ríthe as Cúige Uladh ab ea Rí na nUladh (Sean-Ghaeilge "Rí Ulad"), idir seanscéalach agus stairiúil. Bronnadh an teidal Rí an Chúige ("rí in Chóicid") air scaití.
Ríthe na "nUlad" seanscéalach, agus na críocha níos lú ar chósta thoir thuaidh na tíre, a bhíodh i gceist leis an teideal ó thús. Léiríonn léarscáil Tholamaes (tiomsaithe circa AD 150 ó fhoinsí éagsúla a bhí níos luaithe ann) iad mar Uoluntii agus Darini in aice láimhe. Is cosúil go raibh ceannas díreach acu ar Chontae Mhuineacháin, Chontae Ard Mhacha, Chontae an Dúin, Chontae Aontroma agus cuid mhaith de Chontae Lú mar atá siad anois ann, nuair a bhí a fhorlámhas i mbláth. Ba iad na hOirialla, cónaidhm scaoilte de chine na gCruithneach agus vasáilligh na "nUlad", a bhí i gceannas i lár an chúige. Tá dhá threibh eile luaite ag Tolamaes níos faide siar ina léarscáil, na Vennikinii i gContae Dhún na nGall agus na Erpitianni ar feadh Loch Éirne uachtair agus íochtair; bhí an bheirt acu is dócha faoi réir riail na "nUlad".
Tháinig deireadh leis an teideal tar éis ionradh na Normannach sa bhliain 1177 agus bhunú Iarlacht na nUladh. Bronnadh an teideal "Rex Hibernicorum Ulidiae", .i. "Rí na nGael na nUladh", ar Mhic Dhúinnshléibhe go dtí gur thit an rítheaghlach i léig faoi dheireadh na 13ú haoise.
Tar éis teip na hiarlachta sa bhliain 1333, d'fhorghabh agus d'athbheoigh Uí Néill an Tuaiscirt, príomhchéilí comhraic Gaelacha na "nUlad", an teideal i ndiaidh na bliana 1364. Mar thoradh, d'éirigh gaol idir an teideal agus a gcuid críoch, agus go deimhin thug siad an t-ainm 'Ulaidh' orthu.
Veliko Tarnovo. Is cathair sa Bhulgáir í Veliko Tarnovo (Gaeilge: "Tarnovo Mór"). Tá sí suite i lár tuaisceart na tíre. Príomhchathair a bhí inti le linn Dara Impireacht na Bulgáire agus bhí cur i gcoinne na nOtománach láidir inti ina dhiaidh sin.
Armónach gloine. Is uirlis cheoil déanta de ghloine an t-armonica, nó an t-armónach gloine. Déanann an uirlis shimplí seo ceol nuair a ndéanann méar an cheoltóra teagmháil le ciumhais ghloine atá ag casadh. Níl aon ghaol ag an armónach gloine leis an orgán bhéil.
Stair.
D’airg Benjamin Fnanklin an t-armonica agus ba é an t-armonica gloine an t-aireagán ab ansa le Franklin. Síleann a lán cumadóirí, Beethoven agus Mozart ina measc, go bhfuil ceol an armonica go haoibhinn.