Trelis/gawiki huggingface dataset:
Aida de Acosta. Bean ghnó, tiomsaitheoir airgid do charthanacht agus tráth eitleoir, a rugadh in New Jersey, ab ea Aida de Acosta Root Breckinridge (28 Iúil 1884 - 26 Bealtaine 1962). B'í an chéad bhean a d'eitil aerárthach cumhachta. Bhí sí ina píolóta ar bhalún instiúrtha, ar 27 Meitheamh 1903, ó Neuilly sur Seine, chuig Caisleán Bagatelle, sa Fhrainc.
I 1946, d'éirigh sí ina stiúrthóir feidhmiúcháin ar an "Eye-Bank for Sight Restoration" i Nua-Eabhrac.
Snag coiteann. "Baineann an t-alt seo leis an speiceas Certhia familiaris. Má tá spéis agat in éin eile san fhine Certhiidae darb ainm “snag”, féach Snag (éan)."
Is éan beag pasaireach é an snag coiteann ("Certhia familiaris") ar a dtugtar freisin in Éirinn an beangán nó an snag, áit arb é an t-aon bhall beo dá ghéineas é. Tá sé cosúil le snaganna eile, agus tá gob cuartha aige, patrún donn ar a chuid uachtaracha, patrún bán ar a chuid íochtaracha, agus cleití eireabaill fada righin a chuidíonn leis stoic chrainn a dhreapadh. Is furasta é a idirdhealú ón snag ladharghearr atá cosúil leis, a roinneann cuid mhaith dá raon Eorpach, lena ceiliúr éagsúil.
Tá naoi nó níos mó bhfospeiceas ag an snag coiteann a phóraíonn i gcodanna éagsúla dá raon sa Phailéartach. Tá an speiceas seo le fáil i gcoillearnacha de gach cineál, ach sa chás go mbíonn crios forluí acu leis an snag ladharghear in iarthar na hEorpa is dóichí go mbeidh sé le fáil i bhforaoisí buaircíneacha nó ag áiteanna níos airde. Neadaíonn sé i scoilteanna crainn nó taobh thiar de calóga coirt, agus is fearr leis mórghiúiseanna dúdacha mar shuíomhanna neadacha nuair a bhíonn siad ar fáil. Is iondúil go mbeireann an baineann cúig nó sé ubh bhán bhándearg bhreac san nead líneáilte, ach bíonn na uibheacha agus sicíní i mbaol ionsaí ó chnagairí agus mamaigh, lena n-áirítear ioraí.
Tá an snag coiteann ina fheithiditeach agus dhreapann sé suas stoic chrainn ar aon dul le luch, chun feithidí a chuardach a phiocann sé ó scáintí sa choirt lena ghob mhínchuartha. Ansin eitlíonn sé go bun crainn eile le heitilt shainiúil chorr. Tá an t-éan seo aonarach sa gheimhreadh, ach d’fhéadfadh sé faraí comhchoiteanna a chruthú in aimsir fhuar.
An Cnoc Glas. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cnoc Glas air:
An Cnoc Iarthach. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cnoc Iarthach air:
An Creagán Beag. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Creagán Beag air:
Frank Harte. B’amhránaí traidisiúnta é Frank Harte (14 Bealtaine 1933 – 27 Meitheamh 2005) a rugadh i Séipéal Iosóid. Bhí stór millteach amhrán aige. 
Níor thréig sé riamh a dhúchas féin agus thaispeáin sé don domhan mór go bhfuil traidisiún saibhir amhránaíochta i mBaile Átha Cliath. Bhí eolas cuimsitheach aige bhí amhráin Ghaeilge aige, bíodh go raibh cúthaile áirithe air ina gcuibhreann; agus bailéid idirnáisiúnta, agus seanrabhcáin, agus scéalamhráin, agus ábhar Sasanach, Albanach, Oráisteach, srl. 
Bhí sé ar an tuairim nach bhfuil amhrán ann sa tsaol ach san uair ina chastar é; ní fíor-amhrán é ach san uair a ligtear saor an amhrán ó bhéal an amhránaí.
Deireadh sé i gcónaí gurbh iad na hamhráin stair na muintire, "an chuid sin den stair nár scríobh na staraithe". Agus ina dhiaidh sin: "Iad siúd a bhfuil an chumhacht acu, scríobhann siad an stair; na daoine a fhulaingíonn is iad a bhreacann na hamhráin."
Bhuail taom croí Frank Harte ar 27 Meitheamh 2005, in aois 72 bliain dó.
Tionchar.
Reáchtáladh an fhéile Frank Harte gach bliain sa chlub Góilín.
Saothar.
D’eisigh Frank an t-uafás ar cheirníní thar na blianta
An Cuan Caoch. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cuan Caoch air:
An Daoil (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Daoil air:
Earrdheargán báneiteach. Is éan é an t-earrdheargán báneiteach ("Phoenicurus erythrogastrus") . Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Caislín Sibéarach. Is éan é an caislín Sibéarach. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Pápa Gréagóir XIII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Gréagóir XIII, ó 1572 go 1585. 
Féilire na gréine is ea an féilire Ghréagóra, a chuir Gréagóir ar bun sa bhliain 1582. Tá sé in úsáid ar fud an domhain, nach mór. 
Páistí.
Giacomo Boncompagni
Jack Dillon. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Ernest Cutler Price, a rugadh Jack Dillon ar an 2 Feabhra, 1891 i bhFrankfort, Indiana agus a fuair bás ar an 7 Lúnasa, 1942.
Caislín cloch Eorpach. Is éan é an caislín cloch Eorpach ("Saxicola rubicola").
An Leithcheathrú (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Leithcheathrú air:
Ceolaire. De ghnáth tugtar ceolairí ar na Passeriformes éagsúla (éin a bhíonn sé ina sheasamh ar chraobh). Ní gá go bhfuil dlúthbhaint acu lena chéile, ach tá roinnt tréithe acu, mar shampla a bheith measartha beag, glórach agus feithiditeach. 
Sylvioidea.
Tá baint níos dlúithe ag na héin seo seo lena chéile ná le ceoltóirí eile. Baineann siad leis an fhorfhine Sylvioidea ina bhfuil na Timaliidae, na Pycnonotidae, srl.
Boeing 314 Clipper. Muireitleán fadraon ab ea an Boeing 314 Clipper, de chuid Boeing, a tógadh idir 1938 go 1941. 
Cuireadh tús leis an gcéad seirbhís trasatlantach sa bhliain 1939. Ar 28 Meitheamh 1939, thuirling Eitilt 607A "Yankee Clipper" de chuid Pan American i bport na mbád eitilte i bhFaing, Contae Luimnigh, áit tuirlingthe muireitleán ag an am.
Pápa Sixtus V. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Sixtus V.
Clochrán coiteann. Is éan é an clochrán nó an clochrán coiteann. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Clochrán Finsch. Is éan é an clochrán Finsch ("Oenanthe finschii"). Is ball d'fhine na Muscicapidae é. Maireann siad in iarthar na hÁise. Itheann siad feithidí.
Battling Levinsky. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Battling Levinsky, a rugadh Barney Lebrowitz ar 10 Meitheamh, 1891 i Philadelphia, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 12 Feabhra, 1949.
Tom rothlaim. Tom rothlaim a thugtar ar roinnt plandaí blátha san fhine Amaryllidaceae.
Lá 112, Uimhir Éigeandála na hEorpa. Bíonn Lá Eorpa 112 ar an 11 Feabhra ar fud na hEorpa go bliantúil. Chuir an Aontas Eorpach ar bun é le feasacht a spreagadh agus úsáid oiriúnach a dhéanamh den uimhir éigeandála 112 na hEorpa. 
Lá 112, Uimhir Éigeandála na hEorpa.
Cuirtear an uimhir ar bun sa bhliain 1991 chun glaoch éigeandála coitianta a chur ar fáil i ngach ballstát san Aontas Eorpach. Tá uimhir teileafón náisiúnta sa bhreis i gcuid de thíortha-AE. Ón bhliain 2008, is féidir na seirbhísí freagartha glaonna éigeadála a rochtain ó gach líonra seasta nó soghluaiste taobh istigh den AE saor in aisce leis an uimhir teileafón coitianta 112. De bharr poblaíocht méadaithe ar 112 mar uimhir éigeandála na hEorpa, is siombail coitianta é, ní amháin de chabhair agus tacaíocht, ach leis an Aontas Eorpach trí chéile. 
Bunús.
Shínigh Parlaimint na hEorpa, Comhairle na hEorpa agus Coimisiúin na hEorpa rún trí pháirtí sa bhliain 2009 chun Lá 112 bliantúil na hEorpa a bhunú. Meastar go méadófar eolas ar rochtain agus ar na buntáistí a bhaineann le glaoch éigeandála 112 na hEorpa. Roghnaítear 11 Feabhra toisc go bhfuil an dáta san áireamh ar an uimhir teileafón (11.2.) Rinneadh plé ar an smaoineamh chun aon lá amháin a chur ar leataobh don ghlaoch éigeandála Eorpach i bPairlimint na hEorpa sa bhliain 2007 i gcomhthéacs na h-úllmhúcháin don Dearbhú Pharlaimint na hEorpa ar an uimhir eigeandála 112. Dheimhnigh go raibh géarghá le méadú ar leibhéal an fheachtas ar uimhir éigeandála na hEorpa ag an Flash Eurobarometer 228 ó Feabhra 2008. Ní raibh ach 14% de phoblacht na hÉireann ar an eolas ar an bhfíric seo. Cuirtear leis an tuairim seo sa bhliain 2009 (meán-AE 24%, Éire 16%) agus sa bhliain 2010 (meán-AE 25%, Éire 18%).
Comóradh.
Cuirtear a lán gníomhaíochtaí ar siúl ar fud na hEorpa chun ceiliúradh a dhéanamh ar Lá 112 na hEorpa. Tá cuid acu eagraithe ag polaiteoirí agus oifigigh rialtais, cuid eile ag seirbhísí slándála, comhraiceirí tine agus eagraíochtaí neamhbhrabúis. Sa bhliain 2020, roinn an Séirbhís Náistiúnta Otharcharr físeáin iomadúla de na daoine a thógann glaochanna, paraimhíochaineoirí agus daoine eile le feachtas a mhéadú don uimhir éigeandála na hEorpa. D’eagraítear gníomhaíochtaí den chineál céanna ar fud na hEorpa, mar shampla, ghleas an Manneken-Pis sa Bhruiséil i bhfeisteas 112 nó san Eastóin, áit a spreagadh daltaí réamhscoile agus teaghlaigh, 112 a scríobh sa sneachta.
Clochrán alabhreac. Is speiceas éan é an clochrán alabhreac ("Oenanthe pleschanka") san fhine Muscicapidae.
Cur Síos.
Tá cluimhreach dhubh agus bhán (sa cheann fireann) ina chomhartha sóirt aige a bhfuil a ainm dlite dó. Bíonn dath bán ar a chochall, cúl an mhuiníl agus an bholg, agus dath dubh ar a aghaidh, cliabhrach, droim agus sciatháin. Bíonn na cleití eireaball bán le marcanna dubha tréithiúla, a chruthaíonn patrún "T" dubh inbhéartaithe atá cosúil le eireaball an "Oenanthe hispanica".
Kione ny h-Ayrey. Is é Kione ny h-Ayrey (Béarla: "Pointe of Ayre") an áit is faide ó thuaidh in Oileán Mhanann. Tá sé suite ag ceann thuaidh de Bhá Rhumsaa, 10 km (6.2 míle) taobh thuaidh de Rhumsaa. Tá sé insroichte ar an mbóthar A16 ó Skyll Vreeshey ("Séipéal Bhríde"). Níl áit ar bith eile ar an oileán níos gaire do mhórthír na Breataine agus é ina luí 26 km (16 míle) taobh theas de Burrow Head.
Aontú Louvre. Comhaontas idir tíortha mar iarracht le luach dollair SAM a chobhsú ar 22 Feabhra 1987 ab ea an Aontú Louvre , i bPáras.
Roonysvaie. Is áit i Skeerey Malew, Oileán Mhanann í Roonysvaie (). Tá sé suite i ndeisceart an oileáin idir Balley Sallagh agus Balley Chashtal. Tá aithne ar an áit de bharr go bhfuil Aerfort Oileán Mhanann suite ann. Sna seanlaethanta bhí RNAS Ronaldsway ann chomh maith.
Ba shuíomh Cath Roonysvaie é freisin, nuair a chuir fórsaí Albanacha deireadh le héirí amach na Manannach sa bhliain 1275.
Eiraght Ashoonagh Vannin. Is é Eiraght Ashoonagh Vannin ("Oidhreacht Náisiúnta Mhanann", nó i mBéarla "Manx National Heritage") an cumann oidhreachta náisiúnta d'Oileán Mhanann. Bunaíodh an grúpa sa bhliain 1951 mar Treisht Ashoonagh Vannin ("Iontaobhas Náisiúnta Mhanann", nó "Manx National Trust").
Tá Eiraght Ashoonagh Vannin freagrach as:
Oenanthe hispanica. Is éan é an clochrán cluasdubh ("Oenanthe hispanica").
Clochrán Coirdíneach. Is éan é an clochrán Coirdíneach. Is ball d'fhine na Muscicapidae é.
Pápa Urban VII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Urban VII.
Georges Carpentier. Dornálaí Francach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Georges Carpentier, a rugadh ar 12 Eanáir, 1894 i Liévin, an Fhrainc agus a fuair bás ar an 28 Deireadh Fómhair, 1975.
Seal. Amhránaí Sasanach is ea "Seal a rugadh Henry Olusegun Adeola Samuel"' ar an 19 Feabhra 1963 i bPaddington, Londain.
Clochrán earr-rua.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1076076&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-06-26T21:47:37Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HusseyBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;teimpléad&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is éan é an clochrán earr-rua. Is ball d'fhine na Muscicapidae é.
Aontú Plaza. Comhaontas idir tíortha mar iarracht le luach dollair SAM a chobhsú ar 22 Nollaig 1985 ab ea an Aontú Plaza , i Nua-Eabhrac.
Ivano Dionigi. Is léachtóir agus reachtaire Iodálach é Ivano Dionigi (rugadh 20 Feabhra, 1948 i Pesaro). 
Is Ollamh le litríocht na Laidine é, bhí sé ina Reachtaire den Alma Mater - Ollscoil Bologna ó 2009 go 2015; tá sé ina bhall d’ Acadamh na hEolaíochtaí Bhologna. Ar an 10 Samhain 2012 d'ainmnigh Benedict XVI é mar uachtarán ar an Acadamh Pontaifiúil nuabhunaithe don Laidin. 
Gairm acadúil.
Nuair a chríochnaigh sé a chuid staidéir ag an ardscoil ‘Terenzio Mamiani’ i Pesaro, bhain sé céim amach sa litríocht chlasaiceach in Ollscoil Bologna. San Ollscoil chéanna fuair sé oiliúint mar thaighdeoir agus mar léachtóir sa bhliain 1990. I 1999 bhí sé ina bhunaitheoir agus ina stiúrthóir ar Ionad Staidéir La Permanenza del Classico. 
Ar an 27 Bealtaine 2009 toghadh é mar Reachtaire ar Ollscoil Bologna, le 1282 rogha. Thar na blianta dhírigh a chuid staidéir go príomha ar Lucretius agus Seneca, ar an gcaidreamh idir Críostaithe agus . Tá os cionn céad foilseachán déanta aige freisin. Is Ball de Pháirtí Cumannach na hIodáile é, bhí sé mar chuid de Chomhairle Cathrach Bologna.
Cath Cherbourg. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, troideadh Cath Cherbourg ó 6 Meitheamh 1944 (an “Lá L”) go dtí an 30 Meitheamh 1944, nuair a cloíodh na Naitsithe. Nuair a d’fhuascail fórsaí na gComhghuaillithe an chathair, fuair siad amach go raibh an calafort domhain plódaithe le mianaigh. Mar sin níor oscail a port roimh an 15 Lúnasa 1944.
Pelecaniformes. Ord d'éin uisce mheánmhéide agus mhóra, a bhíonn le fáil ar fud an domhain is ea na Pelecaniformes. Mar a shainmhínítear go traidisiúnta - ach go hearráideach - cuimsíonn siad gach éan a bhfuil a cheithre ladhar go léir scamallach. Tá paiste lom ar a bpíoba (paiste gúlach) ag an gcuid is mó díobh, agus tá na polláirí forbartha ina scoilteanna mífheidhmiúla, ag cur iallach orthu análú trína mbéal. Tá ionga pheictiniúil acu freisin ar a ladhar is faide. Múnlaítear é seo cosúil le cíor agus úsáidtear é chun a gcuid cleití a scuabadh agus a scaradh. Itheann siad iasc, scuid, nó fiadhúlra muirí dá samhail. Neadaíonn siad i gcoilíneachtaí, ach bíonn éin aonair monagamach. Tá na cinn óga altramach, ag goir ón ubh gan chuidiú agus nocht sa chuid is mó. Ní bhíonn paiste goir acu . 
Cruthaíonn na peileacáin, na bróg-ghoba agus na cinn chasúir clád laistigh den ord, agus is iad na chéad ghaolta is gaire dóibh ná clád ina bhfuil na corra, na híbisí agus na leitheadaigh. Go traidisiúnta cuireadh na Fregatidae (frigéid), Sulidae (gainéid agus búbaíthe), Phalacrocoracidae (broighill agus seagaí), Anhingidae (sciobairí), agus Phaethontidae (éin trópaice) sna Pelecaniformes, ach tugann staidéir mhóilíneacha agus mhoirfeolaíocha le fios nach dlúthghaolta iad. Tá siad curtha ina n-ord féin, Suliformes agus Phaethontiformes, faoi seach.
Clochrán fásaigh. Is éan é an clochrán fásaigh. Is ball d'fhine na Muscicapidae é.
Clochrán gainimh. Is éan é an clochrán gainimh ("Oenanthe isabellina").
Pápa Gréagóir XIV. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Gréagóir XIV.
Battling Siki. Dornálaí Seineagálach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Battling Siki, a rugadh Louis Mbarick Fall ar 16 Meán Fómhair 1897 i Saint-Louis agus a fuair bás ar an 15 Nollaig 1925.
Uí Fhailí. Dream ársa lonnaithe sa Laighin ba ea Uí Fhailí (Sean-Ghaeilge Uí Failgi). Ainmnithe as an rí seanscéalach "Failge Berraide" ("fl." AD 507–514) atá siad, agus tugtar Uíbh Fhailí ar a gcríocha. 
Ó lár na haonú aoise déag, ghlac a rítheaghlach an sloinne Ó Conchúir Fhailí ("Ua Conchobhair Failghi"). Bhí a gceanncheathrú suite i Ráth Iomgháin ó dhúchas, ach bogadh é go Daingean le teacht na Normannach.
I ndiaidh bhás an rí dheiridh, Brían mac Chathaoir Uí Chonchúir Fhailí, c. 1556, rinneadh contaetha nua d'Uíbh Fhailí le linn plandáil Éireann de chuid Máire I Shasana.
Luann Céitinn na géaga a leanas de bhall Uí Fhailí: Uí Chaomhánaigh, Uí Thuathalaigh, Uí Bhranaigh, Mhic Giolla Phádraig, Uí Dhuinn, Uí Dhíomasaigh, Uí Dhuibhir agus Muintir Riain
Ríocht Uíbh Fhailí.
Is dóigh go raibh Uíbh Fhailí an mar ríocht ó thús na ré stairiúla. D'éirigh leo cúnguithe Uí Néill, na nEoghanacht agus na Normannach a a chur díobh, cé gur chaill siad tailte:
I rith phlandáil Mháire, roinneadh an ríocht idir Queen's County agus King's County, agus tugadh cuid de i gContae Chill Dara isteach. Le teacht neamhspleáchas na hÉireann, athainmníodh 'King's County' go Contae Uíbh Fhailí, i gcomórtas Uí Fhailí.
Déanann O'Donovan cur síos ar sheanchríocha Uíbh Fhailí sna hOrdnance Survey Letters dá chuid, leis na barúntachtaí a leanas:
Luann O'Donovan O'Heerin go raibh Uíbh Fhailí roinnte ar dtús ina seacht dtríocha céad:
Más fíor, tá cruth go garbh triantánach ag an ríocht, le cúinne iardheiscirt ag Sliabh Bladhma, cúinne oirdheiscirt ag Dún Ailinne, agus An Bhóinn agus a craobh-aibhneacha (Abhainn Bhaile an Mhuilinn, An Abhainn Bhuí) ó thuaidh.
Stiogmata. Is cneácha ar chorp é stiogmata, ar aon dul leis na cinn ar chorp Chríost. Ba stiogmatach é San Proinsias Assisi.
Meantán gruama. Is éan é an meantán gruama. Is ball d'fhine na Paridae é.
Meantán Hyrcaniach. Is éan é an meantán Hyrcaniach. Is ball d'fhine na Paridae é.
Neognathae. Is éin iad na Neognathae (ón tSean-Ghréigis "neo-" "nua" + "gnáthos" "giall) laistigh d'fho-aicme Neornithes den rang Aves. Cuimsíonn na Neognathae beagnach gach éan beo; eisceachtaí is ea a ndeirfiúr thacsón (Palaeognathae), ina bhfuil na tinamiformes agus na ess ratites nach bhfuil in ann eitilt. Tá beagnach 10,000 speiceas de na neognathae ann.
Thomas Francis Meagher. Náisiúnach Éireannach ba ea Thomas Francis Meagher (3 Lúnasa 1823 – 1 Iúil 1867). Bhí sé ina cheannaire ar na hÉireannaigh Óga agus i gceannas éirí amach na bliana 1848. 
Saol.
Ba phoblachtaigh iad na hÉireannaigh Óga agus theastaigh suaitheantas ar leith uathu a chuirfeadh a gcuid poblachtachais in iúl go soiléir. Bhronn Meagher bratach trí dhathach, Bratach na hÉireann inniu, ar chruinniú i mB.Á.C. I bPort Láirge, D'ardaigh Meagher an bhratach thrídhathach den chéad uair ar an 7 Márta 1848. 
Bhunaigh sé féin agus William Smith O’Brien an Chónaidhm Éireannach i Mí Eanáir 1847. I Mí Mhárta 1848 d’fhógair sé go raibh gá le Garda Náisiúnta agus thug faoi éirí amach a chur ar bun. Ciontaíodh é as tréas ar 15 Bealtaine 1848 ach níor daoradh é. 
Cuireadh ar long go dtí Van Diemen’s Land é (an Tasmáin inniu). Phós sé ann Catherine Bennett i 1851. D’éalaigh sé as Van Diemen’s Land an bhliain dár gcionn. 
Throid Meagher i gCogadh Cathartha Mheiriceá. 
Bádh Meagher in abhainn an Missouri, is cosúil 1 Iúil 1867 (níl muid ró-chinnte céard a tharla),
Failge Berraide. Rí agus sinsear eapainmneach Uí Fhailí ba ea Failghe Bearraí (Sean-Ghaeilge Failge Berraide) (fl. 507-514).
Ní fios go cruinn cérbh é. D'fhéadfadh gurbh é "Rus Failge", mac an Ard-Rí, Cathair Mór, a mhair a mheastar sa 2a haois de réir na nginealach, ach ní féidir seo ó thaobh chroineolaíochta de. Sa Leabhar Laighneach, feictear sna ríliostaí luathrí darbh ainm "Failge Rot mac Cathair".
Is amhlaidh go raibh Uí Fhailí i gceannas i measc luathfhinte na Laighean. Tugtar é seo le fios le fianaise an dáin "Timna Cathaír Máir" (Tiomna Chathrach Mhóir), ina dtagann "Rus Failge" i gcomharbacht ar a athair. 
Céile comhraic Fhiacha mhic Néill, bunaitheoir Chineál Fiachach, ba ea "Failge". Sa bhliain 507, cloígh sé Fiacha i gCath Fhréamhainn (gar den Mhuileann gCearr, Contae na hIarmhí). Bhí bréagthairngreacht tugtha d'Fhiacha go mbuafadh sé an cath, agus bhí fonn díoltais air. Sa bhliain 514, bhain sé a chúiteamh amach, agus "Failge" clóite aige i gCath Droma Dheirg. Mar thoradh an chliste seo, chaill na "Laigin" a gcuid críoch ar mhaigh na Mí, agus tháinig Fiacha i gceannas i dtailte ó Bhiorra go hUisneach, san Iarmhí an lae inniu.
Sciorradh talún. Is titim lab mór ithir nó carraig as sliabh nó aill é sciorradh talún.
Strigiformes. Go traidisiúnta, cuimsíonn an t-ord Strigiformes na creachadóirí oíche go léir agus tá sé comhdhéanta de dhá fhine ina bhfuil 250 speiceas ann.
Agus iad ag cur fúthu i nideoga éiceolaíocha éagsúla, is iondúil go roinneann na héin aonaracha seo, (seachas an t-ulchabhán tochailte), gur ainmhithe oíche iad den chuid is mó, tréithe coitianta i dtéarmaí anatamaíocha agus iompraíochta. Is gnách go mbíonn nósanna laethúla ag an ulchabhán seabhaic ("Surnia ulula"), an ulchabhán mór liath ("Strix nebulosa"), an ulchabhán sneachtúil ("Bubo scandiacus") agus ag an ulchabhán réisc ("Asio flammeus").
De réir an aicmithe chlasaicigh, déantar idirdhealú idir an t-ord seo agus na Falconiformes agus na hAccipitriformes a ngrúpálann na héin chreiche laethúla.
Tytonidae. Ceann den dá fhine de na Strigiformes is ea na "Tytonidae"', na Strigidaean is ea an ceann eile. Is éin mheánacha go mhóra iad le cinn mhóra agus aghaidheanna sainiúla croíchruthacha. Tá cosa fada láidre acu le gríobha cumhachtacha. Tá siad difriúil freisin ó na Strigidae i mionsonraí struchtúracha a bhaineann go háirithe leis an steirneam agus na cosa. 
Is fine fhairsing iad na Tytonidae, cé go bhfuil siad as láthair ó thuaisceart Mheiriceá Thuaidh, ón Afraic Shahárach, agus ó cheantair mhóra san Áise. Tá cónaí orthu i raon leathan gnáthóg ó fhásach go foraoisí, agus ó chriosanna measartha go trópaicí. Is beag eolas atá againn ar fhormhór na speiceas beo. Is ar éigean a chonacthas nó a ndearnadh staidéar ar chuid acu, cosúil leis an ulchabhán dearg, ó fuarthas iad, i gcodarsnacht leis an scréachóg reilige choitianta, atá ar cheann de na speicis ulchabháin is cáiliúla ar domhan. 
Mar sin féin, b’fhéidir gur speicis ar leithligh iad roinnt fospeicis den scréachóg reilige, ach is beag atá ar eolas againn fúthu.
Tá cúig speiceas den scréachóg reilige faoi bhagairt, agus tá roinnt speiceas oileáin díofa le linn 
na Tréimhse Holaicéiní nó níos luaithe (m.sh. "Tyto pollens", ar eolas ó thaifead iontaise ón Oileán Andros sna Bahámaí, agus b’fhéidir bunús an Chickcharnie miotasach ). Den chuid is mó is éin oíche na scréachóga reilige, agus neamhimirceach den chuid is mó, ina gcónaí i mbeirteanna nó ina n-aonar.
Tacsanomaíocht agus córasaíochtaí.
Tá dhá fho-fhine ar marthain sna scréachóga reilige: na Tytoninae (lena n-áirítear an scréachóg reilige) agus na Phodilinae. Aontaíonn tacsanomaíocht Sibley-Ahlquist na Caprimulgiformes le hord na n-ulchabhán; anseo, is fo-fhine iad na Tytoninae. Ní thacaíonn taighde níos déanaí leis seo (féach Cypselomorphae), ach tá caidrimh na n-ulchabhán i gcoitinne fós gan réiteach. 
Géinte atá ar marthain.
Aithnítear dhá ghéineas atá ar marthain: 
Géinis mharbha.
Téann taifead iontaise na scréachóg reilige ar ais go dtí an Eoicéineach, agus sa deireadh ag snámh in aghaidh easa in aghaidh na Strigidae tar éis radaithe na gcreimirí agus na n-ulchabhán le linn an sealaid Neoiginigh. Níl ach dhá fho-fhine ar eolas againn ón taifead iontaise: na Necrobyinae agus na Selenornithinae. Tá cur síos déanta ar cheithre ghéineas díofa de scréachóga reilige ar a laghad:
Brian Jones. Giotáraí agus amhránaí rac ab ea Brian Jones (a rugadh ar 28 Feabhra 1943 agus a d'éag ar 3 Iúil 1969). Bhunaigh sé an racbhanna The Rolling Stones i Londain sa bhliain 1962, in éineacht le l Mick Jagger agus Keith Richards 
B'é Jones a roghnaigh ainm an bhanna, tar éis líne i amhrán de chuid Muddy Waters. 
B'é Jones an príomh-chumadóir sa bhanna ar dtús. Ach tháinig meath ar a shláinte. Meisceoir ba ea é agus bhí na baill eile den tuairim gur méiseálaí ba ea é i ndeireadh na dála.
Bás.
I 1969, iarradh ar Jones an banna a fhágáil. Cúpla seachtain níos déanaí, ar an 3 Iúil, báthadh é tar éis drugaí agus alcól a thógáil.
Strix (géineas). Is géineas d'ulchabháin é Strix i bhfine na Strigidae, ceann den dá fhine bheo a nglactar leo go ginearálta, agus is é an ceann eile na Tytonidae. Uaireanta cuirtear éin nuathrópaiceacha sa ghéineas "Ciccaba" san áireamh i "Strix". 
Is ulchabháin mheánmhéide go mhóra iad, tógtha go breá láidir agus cumhachtach. Níl coirníní cluaise acu agus is éin choillearnaí an- oíche iad a bhformhór. Itheann an chuid is mó díobh mamaigh bheaga, éin agus reiptílí. 
Guthaíonn an chuid is mó de na hulchabháin sa ghéineas "Strix" trí scréacha a ligint agus níl cluasa infheicthe acu - seo an chaoi a ndéantar idirdhealú orthu ó ghéinte eile ulchabhán. 
Thagair an t-ainm ghéineas Laidineach "Strix" d'ollphéist fhinscéalaíoch, vaimpíreach a chreidtear a tarraingíonn fuil na naíonán. Cé gur bhunaigh Linnaeus an géineas "Strix" do na h-ulchabháin gan chluas sa bhliain 1758, go dtí deireadh an 19ú haois, chuir go leor údar é i bhfeidhm ar ulchabháin eile - eadhon ulchabháin "Tyto". 
Speicis in ord tacsanomaíoch.
Uaireanta cuirtear an méid seo a leanas san áireamh sa ghéineas "Ciccaba". 
Speicis iontaise.
Tá ionadaíocht mhaith ag an ngéineas "Strix" sa taifead iontaise. Toisc gur cineál ulchubhán measartha cineálacha iad, is dócha gurbh iad na chéad Strigidae fíor-nua-aimseartha a tháinig chun cinn. Mar sin féin, níl sé cinnte an mbaineann cuid de na speicis a chuirtear sa ghéineas seo anseo ceart. 
"Strix" a nglactar leis go ginearálta: