Trelis/gawiki huggingface dataset:
Niúmatóracs. Is éard atá i gceist le niúmatóracs ná aer a thagann isteach ar bhealach mínormálta sa spás idir an dá chiseal scannáin (an spás pleorach) a chumhdaíonn gach scamhóg. Cuireann sé seo brú breise mórthimpeall na scamhóige is cosc ar a borradh i gceart, agus is féidir go sleabhcfaidh sí go hiomlán is nach mborrfaidh ina dhiaidh sin. Tarlaíonn an riocht seo má sceitheann aer ón scamhóg trí laige éigin (niúmatóracs spontáineach) nó má thagann an t-aer isteach ón taobh amuigh trí chréacht i mballa an chliabhraigh.
Niúmóine. Athlasadh scamhóg mar gheall ar ionfhabhtú le microrgánaigh, de ghnáth le baictéir nó víris, is ea niúmóine. 
Mar mhalairt ar bhroincíteas, a chuireann isteach ar na haerphasáistí, baineann an t-ionfhabhtú seo leis na saic ailbheolacha, go domhain sna scamhóga mar a dtarlaíonn malartú na ngás de ghnáth. 
Athlastar na hailbheolais seo, agus líonann siad le sreabhán is cealla athlasta. 
Cuireann sé seo isteach go mór ar mhalartú na ngás, agus laghdaíonn tiúchan na hocsaigine sa bhfuil. 
Galar dian a bhíonn ann a thosaíonn go tapa, le giorra anála, fiabhras, casacht tháirgiúil, haemaitís is pliúraisí. Nuair a bhaineann an frithghníomhú athlasta le cuid de mhaothán, maothán amháin, nó níos mó ná sin, tugtar "niúmóine maothánach" air. Nuair a bhíonn paistí ionfhabhtaithe scaipthe ar fud na scamhóg, tugtar "broinciniúmóine" air.
Niútan. Aonad SI an fhórsa, leis an tsiombail N. Ainmnithe as Isaac Newton. Sainmhínítear é mar an bhforsa a thugann luasghéarú 1 m s-2 do réad de mhais 1 kg.
Umberto Nobile. Innealtóir aerloingseoireach, eitleoir agus taiscéalaí Artach a rugadh i Lauro na hIodáile ab ea Umberto Nobile (21 Eanáir 1885 – 30 Iúil 1978). Thóg sé na haerlonga "Norge" agus "Italia", ach scriosadh an "Italia" ag filleadh ón Mol Thuaidh sa bhliain 1928. D'éag Nobile sa Róimh in aois a 93 bliana.
Nochtadh (grianghrafadóireacht). Sa ghrianghrafadóireacht, dromchla solasíogair a chur os comhair solais faoi stiúir chun íomhá a thaifeadadh. I gcás íogaireachta ar leith, braitheann an leibhéal nochta ar dhéine an tsolais is fad an nochta, agus is gá é a shocrú i gceart chun atáirgeadh sásúil toin is datha a bhaint amach. I gceamara gan chorraí, déantar an socrú seo trí chuingriú cuí chró an lionsa is luas an chomhla a roghnú, ach i gceamara reatha is físcheamara bíonn an fad nochta tairiseach agus socraítear an leibhéal nochta le cró an lionsa. Nochtmhéadar is ea an ionstraim chun solas (an solas atá ionsaitheach ar ábhar an phictiúir nó an solas a fhrithchaitheann an t-ábhar sin) a thomhas chun cró an lionsa is fad an nochta a shocrú i leith scannáin fhótagrafaigh ar leith. Bíonn méadar mar seo ina dhlúthchuid de cheamaraí nua-aoiseacha gan chorraí is é oiriúnach don solas ó ábhar an phictiúir a thagann isteach tríd an lionsa sa cheamara, agus bíonn sé cúpláilte chun fad an nochta a shocrú go huathoibríoch. I bhfíscheamaraí, déanann comhartha ón íomhá scanta cró an lionsa a shocrú i gceart go huathoibríoch.
Nochtadh (fisic). Sa bhfisic, tomhas ar an nochtadh do radaíocht inianaíoch, bunaithe ar an oiread ianúcháin a tháirgtear in aer tirim ag X-ghathanna nó gáma-ghathanna. Úsáidtear an tsiombail X dó, agus an t-aonad rointgin (R). Tá aonaid nua-aoiseacha, an dáileog ionsúite is an choibhéis dháileogach, níos áisiúla ná an nochtadh.
Nochtraí. Is éard is nochtraí ann ná píosa ceoil, i stíl fhuarchúiseach mhachnamhach de ghnáth, a fhaightear i bpíosaí don phianó le John Field (1782-1837), ceapadóir na stíle, Chopin, is Fauré, agus i bpíosaí ceolainne le Mendelssohn is Debussy.
Nochtua. Ball de chlann mhór leamhan atá liathdhonn oíchí. Itheann na larbhaí duilleoga, bláthanna is bachlóga, nó tochlaíonn siad isteach i ngais plandaí. Timpeall 21,000 speiceas ann, agus déanann cuid acu dochar suntasach do bharra ionas gur lotnaidí iad.
Nódú. Sa mhíochaine, fíochán nó orgán is féidir a úsáid i gcomhair trasphlandaithe. Is homanódú nódú a fhaightear ó bhall den ghné chéanna ach atá éagsúil ó thaobh géinitice. Is uathnódú é nuair is fíochán ón ainmhí nó ón othar féin an nódú, é sin nó ó indibhid atá comhionann ó thaobh géinitice (cúpla comhionann). Is heitreanódú an nódú a fhaightear ó ghné atá éagsúil ón óstach.
Nóinín Livingstone. Planda bliantúil is ea nóinín Livingstone agus é spréite le duilleoga is gais shúmhara, dúchasach do réigiúin loiscneacha i ndeisceart na hAfraice. Cuma nóiníní ar na bláthanna, ach le dathanna éagsúla ó bhuí is bándearg go dtí liathchorcra, agus ní osclaíonn siad ach amháin nuair a bhíonn an Ghrian ag lonradh go geal orthu.
Nóinín Mhichíl. Ball de ghrúpa mór cineálacha ilbhliantúla saothraithe an astair is ea nóinín Mhichíl, díorthaithe den chuid is mó ó astar ar leith ó Mheiriceá Thuaidh. Na gais fada ceartingearach, na duilleoga urchomhaireach, na bláthanna cosúil le nóinín, go minic i gcrobhaingí bláthraí leata, na bláthóga seachtracha gorm, bándearg, dearg nó bán, agus na bláthóga inmheánacha i ndiosca buí.
Nóinín mór. Planda ilbhliantúil a dhéanann tortáin is ea an nóinín mór. Fásann sé suas le 1 m ar airde. Dúchasach don Eoraip. Na duilleoga íochtaracha i bhfoirm spúnóige le himill fhiaclacha, cinn na mbláthanna suas le 5 cm ar leithead, na gais fada aonarach. Spréann na bláthóga seachtracha bána amach, agus bíonn bláthóga an diosca inmheánaigh buí. Saothraítear go forleathan mar mhaisiúchán don ghairdín agus i gcomhair a ngearrtha iad. Bhíodh siad in úsáid mar luibh leighis.
Myristica fragrans. Crann síorghlas a fhásann suas le 9 m ar airde, dúchasach do na Molacaí san Indinéis, is ea an noitmig nó Myristica fragrans. Na duilleoga leathfhada cumhra, na bláthanna céiriúil buí tríliopach i bhfoirm chloigín, an toradh méith 5-9 cm ar leithead i gcruth piorra, síol mór amháin istigh ann (an spíosra a dtugtar "noitmig" air) agus mórthimpeall air sin an t-aral dearg a ndéantar an spíosra maicis as. Tá támhshuanach sa dá spíosra seo, agus is nimhiúil an dá cheann acu má itear mórchuid díobh.
Noraidréanailín. Ceimiceán de shaghas a dtugtar "caiteacólaimín" air, a fheidhmíonn i gcuid mhaith ainmhithe mar néaratharchuradóir i néaróga simpiteacha is matáin, agus a fhuasclaítear (le haidréanailín) ag an meideall aidréineach. Bíonn gníomhuithe leathana aige: spreagadh an chroí, crapadh na bhfuileadán, scíth na mbroincíní is na conaire gastraistéigí. Taobh istigh den inchinn bíonn baint aige le rialú theocht na colainne, ionghabháil bia is uisce, agus rialú cardasoithíoch is riospráide.
Nils Adolf Eric Nordenskjöld. Loingseoir Artach a rugadh i Heilsincí ab ea Nils Adolf Eric Nordenskjöld (1832-1901). D'éirigh leis an Pasáiste Soir ó Thuaidh a thaisteal ón Aigéan Atlantach go dtí an tAigéan Ciúin ar feadh cósta thuaidh na hÁise i 1878-1879, an chéad duine a rinne an t-aistear seo.
Ronald George Wreyford Norrish. Ceimicí fisiciúil a rugadh i gCambridge Shasana, bunaitheoir na fótaiceimice nua-aoisí ab ea Ronald George Wreyford Norrish (9 Samhain 1897 - 7 Meitheamh 1978). Le George Porter, cheap sé an splancfhótalú chun imoibrithe tapa a anailísiú. Le Porter is Manfred Eigen, bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic i 1967 as.
Nótacorda. Struchtúr slatchruthach a shíneann ar feadh an fhaid iomláin i gcolainn larbhaí is cuid de na cordaigh fhásta. Luíonn sé taobh thiar den phutóg is faoi bhun an néarchorda, agus tugann tacaíocht sholúbtha don cholainn. Cuirtear an colún veirteabrach ina ionad sa chuid is mó de na veirteabraigh, ach coinnítear é i rith a saoil in ainmhithe áirithe mara (mar shampla, cafalacordaigh is loimprí).
Nótasár. Reiptíl fhadmhuineálach mara a rinne go maith sa tréimhse Thriasach (230-195 milliún bliain ó shin) ach a bhí imithe i léig go luath sa tréimhse Iúrasach (a thosaigh timpeall 195 milliún bliain ó shin). Bhí na géaga oiriúnaithe go maith chun snámha.
Nóva. I gcóras déréalta ag deireadh a shaoil, feiniméan ina n-éiríonn réalta amháin ina fhathach agus a ndoirteann a atmaisféar isteach sa cheann eile, an t-abhac bán, ag méadú a lonrachais faoi 10,000 (10 n-ollmhéid) nó níos mó taobh istigh de bheagán míonna. Is féidir go dtarlóidh an feiniméan arís is arís eile.
Nóvaicéin. Ainm dílsithe ar phróicéin, ainéistéiseach áitiúil, a rinneadh den chéad uair i 1905 chun cur in ionad cócaoin, a raibh a airíonna andúileacha is spreagthacha rómhíbhuntáisteach. Faoi seo tá lignicéin curtha in ionad próicéine cuid mhaith.
Ryoji Noyori. Ceimicí a saolaíodh i gKobe na Seapáine is ea Ryoji Noyori (r. Meán Fómhair 1938). Le Barry Sharpless is William Knowles, bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 2001 as an saothar ar chatalú ciriúil chun drugaí croí, frithbheathaigh is drugaí frithathlasta a fheabhsú go mór.
Nua-Chlasaiceachas. Sa cheol, gluaiseacht sa 20ú céad a rinne iarracht idéil is stíl na tréimhse clasaicí san 18ú céad a athbheochan. Ós é Bach a sholáthair an tsamhail is an t-idéal clasaiceach, is féidir a rá gur nuabharócachas a bhí i gceist. Ba é an frithrománsachas an príomhspreagadh. I measc na bpriomhléiritheoirí bhí Stravinsky i 1920-1930, Prokoviev is Hindemith. San ealaín is an ailtireacht, athbheochan a thosaigh timpeall 1750 is a lean go dtí déanach sa 19ú céad. Thosaigh sé sa Róimh mar fhrithghníomh i gcoinne formhaisiúchán barócach is rocócó baoth, agus scaip go tapa ar fud iarthar na hEorpa is tuaisceart Mheiriceá. Thug na tochailtí i bPoimpé, Ercolano is Paestrum spreagadh don ghluaiseacht. Chuir aiste údarásach Winckelmann ar shaontacht uasal is taibhse chiúin na healaíne Gréagaí i 1755, agus a leabhar cáiliúil ar stair na healaíne ársa i 1764, leis an ngluaiseacht. Sa phéintéireacht, is é an sampla is fearr ná obair chumasach dhrámata David, cosúil le "Le Serment des Horaces" (Mionn Chlann Horáit). Ach bhí taobh fuar tur leis freisin, mar atá i ndealbhóireacht Canova. San ailtireacht, mhol na léiritheoirí bealach oibre réasúnta, bunaithe ar an mbothán bunúsach agus prionsabail shoiléire struchtúrtha. Bhí foirm gheoiméadrach shimplí ag na foirgnimh nua-chlasaiceacha, maisiú teoranta, imlínte gan bhriseadh, cuma lom den chuid is mó, agus uaireanta buntomhais ollmhóra. I measc na bpríomhléiritheoirí bhí Étienne Louis Boullée is Claude Nicolas Ledoux sa bhFrainc, agus John Soane i Sasana.
Nuachtghrúpa. Sraith ríomhairí atá in ann teachtaireachtaí leictreonacha (ríomhphoist) a sheoladh chuig gach ball eile den ghrúpa, is a ghlacadh uathu, ach tagairt a dhéanamh don ghrúpa. Is féidir go mbeidh aon bhall den ghrúpa nasctha leis an Idirlíon, ach ní gá é.
Nuafhocal. Focal nuacheaptha do choincheap nua is ea nuafhocal (Béarla: "neologism"). B'fhéidir go bhfuil an téarma nó frása nua-chumtha curtha i bhfriotal. Tá an iliomad samplaí ag teacht chun cinn an t-am ar fad: suasóg, fón póca, claonbholscaire, srl. 
Is minic a bhíonn an nuafhocal inchurtha go díreach le duine ar leith, foilseachán, tréimhse, eachtra, srl. 
Úsáidtear an téarma i bpaiteolaíocht teanga freisin nuair a cheapann an t-othar focal gan bhrí nó le brí an-doiléir, rud a tharlaíonn in afáise, scitsifréine agus roinnt neamhord eile.
Nuaphróitéiní. Próitéiní a dhíorthaítear ó phróitéiní plandúla saothraithe nó comhdhéanta, nó próitéiní baictéaracha nó fungasacha. Tugtar "próitéiní aoncheallacha" orthu freisin. Is féidir na horgánaigh bhunúsacha a fhás ar raon leathan fuíll thionsclaíoch, cosúil le fuíoll hidreacarbóin ó pheitriliam nó fuíoll gráinne ón muilleoireacht. Baintear iad ansin agus aonraítear na próitéiní i gcomhair cothú daoine nó ainmhithe, is feidhmeanna eile sa cholainn.
Nua-stíl. An córas dátaithe a tháinig tar éis don Bhreatain Mhór is a coilíneachtaí Meiriceánacha glacadh le féilire Ghreagóra ar 14 Meán Fómhair 1752. Luaitear na dátaí roimhe sin mar dhátaí seanstíle. Dhíbir an córas nua 11 lá chun teacht ar comhchéim leis an gcuid eile den Eoraip, agus d'athraigh lá athraithe na bliana ó Fhéile Theachtaireacht an Aingil (25 Márta) go dtí 1 Eanáir.
Sreabhadh pireaclastach. Is éard is sreabhadh pireaclastach ann ná néal gealbhruthach gáis the is luaithrigh bholcánaigh a bhrúchtann bolcán agus a thaistealaíonn faoi ardluas síos cliathán an bholcáin.
Núicléas (réalteolaíocht). Sa réalteolaíocht, croíleacán cóiméid, timpeall 1-10 ciliméadar ar leithead, comhdhéanta as oighear agus deannach. Nó an chuid lárnach de réaltra nó cuasár, go minic ionad gníomhaíochta ardfhuinniúla sa réaltra.
Núicléas adamhach. San adamh tá an núicléas adamhach, a bhfuil mais is lucht dearfach aige, i lár baill, agus mar a bheadh scamall leictreon á thimpeallú. Tá an núicléas cumtha as neodróin is prótóin, agus tá beagnach mais iomlán an adaimh ann ach codán an-bheag de thoirt an adaimh. 
Tá an neodrón is an prótón beagnach ar comhais lena chéile, agus 1,840 oiread mhais an leictreoin iontu. Níl aon lucht leictreach glan ag an neodrón, ach tá ag an bprótón, é dearfach is ar cóimhéid le lucht an leictreoin. Is ionann líon na leictreon is líon na bprótón in adamh dúile (an uimhir adamhach), ionas gur neodrach an t-adamh iomlán. 
Cuireann na neodróin le mais an núicléis, ach ní chuireann le lucht leictreach an núicléis. Ní bhíonn líon na neodrón tairiseach in adaimh dúile ar bith, áfach. 
Bíonn líon na neodrón in iseatóip gach dúile difriúil óna chéile. Nuair a shuimítear mais na neodrón, mais na bprótón is mais bheag na leictreon san adamh, is é an toradh an mhais adamhach. Áirítear mais adamhach in aonaid maise adamhaí, 12 aonad maise ag adamh amháin carbóin.
Núicléas cille. Fochuid den chill bhitheolaíoch ina bhfuil na géinte atá comhdhéanta as móilíní DNA cornaithe ina gcrómasóim. Stiúrann núicléas na cille fás, meitibileacht is atáirgeadh na cille. Tá na treoracha sna crómasóim chun próitéiní a thógáil trí bhíthin RNA taobh amuigh den núicléas sa chíteaplasma. Bíonn scannán dúbailte idir an cíteaplasma agus an taobh istigh den núicléas. Tá an núicléas riachtanach do bhuaineadas fadtréimhseach na cille. Ní bhíonn sé ann ar feadh tamaill le linn cilldeighilte, agus cailltear é i gcealla áirithe fásta, cosúil leis na heiritricítí (cealla dearga na fola).
Núicléas. Tá níos mó ná brí amháin ann leis an bhfocal núicléas:
Núicléasóm. An bunaonad ina mbíonn an DNA pacáilte i gcrómaitin in eocaróit. Dhá chasadh go leith cornaithe le 8 hiostón ann, agus próitéiní eile timpeall air sin. Braitheann siad seo ar cé acu gníomhach nó ciúin an DNA.
Núicléisintéis. Cruthú dúl ceimiceach trí imoibrithe núicléacha i réaltaí is pléascthaí cosmacha eile is ea núicléisintéis. Tuigtear nach raibh ach hidrigin is héiliam sa luath-Chruinne. Ansin trí dhó hidrigine is pléascthaí núicléacha (mar shampla, ag deireadh ré réalta) cruthaíodh dúile eile trí phróiseas a dtugtar "claochlú" air. Mar shampla, cruthaíodh adaimh carbóin na mílte milliún bliain ó shin trí núicléas héiliam a tháthú le chéile faoi ardteocht sna céadta milliún grád.
Núiclín. Struchtúr le himlínte glana sféarúla, taobh istigh den núicléas de ghnáth, i gcill a fheidhmíonn mar láthair bhunús na ribeasóm. Is é atá ann ná snáithíní pacáilte go dlúth agus gráinní is an-chuid RNA is próitéine ann.
Núicléónaic. Núicléónaic a thugtar ar na teicneolaíochtaí go léir a bhaineann le himoibreoirí núicléacha is a n-oibriú. Cuimsíonn sí na modhanna sábháilte chun ábhair radaighníomhacha a ionramháil is a eagrú i bhfoirm inúsáidte don imoibreoir, aistriú an teasa do na coirí is na tuirbíní chun cumhacht leictreach a ghiniúint, dearadh is tógáil na n-aonad seo go léir i struchtúir a bheidh sábháilte sa ghnáthúsáid is i gcás mífheidhmithe. Tagann dearadh is úsáid na n-ionstraimí a dhéanann monatóireacht is a stiúrann an radaighníomhaíocht isteach sa scéal freisin, agus conas an dramhaíl radaighníomhach a ionramháil is a stóráil.
Maisuimhir. Is í an mhaisuimhir (siombail "A", ón bhfocal Gearmánach "Atomgewicht" meáchan adamhach), ar a dtugtar maisuimhir adamhach nó uimhir núicléóin, ná líon iomlán na bprótón agus na neodrón (in éindí, ar a dtugtar an núicléóín) i núicléas adamhach. Tá sí cothrom le mais adamhach (ar a dtugtar mais iseatópach freisin) an adaimh arna shloinneadh in aonad maise adamhaí. Ó tharla gur baróin iad prótóin agus neodróin, tá an mhaisuimhir "A" comhionann leis an uimhir baróin B den núicléas (agus leis an adamh nó an ian iomlán freisin). Tá an mhaisuimhir difriúil do gach iseatóp éagsúil dúile ceimicí. Dá réir sin, tugann an difríocht idir an mhaisuimhir agus an uimhir adamhach "Z" líon na neodrón ("N") i núicléas ar leith: "N" = "A" - "Z". 
Scríobhtar an mhaisuimhir i ndiaidh ainm na dúile nó mar fhorscript ar thaobh na láimhe clé de shiombail na dúile. Mar shampla, is é an t-iseatóp is coitianta de charbón ná carbón-12, nó 12C, a bhfuil 6 phrótón agus 6 neodrón ann. Bheadh ​​an uimhir adamhach (" Z ") mar shíntiús ar thaobh na láimhe clé den tsiombail dúile díreach faoi bhun na maise:
Athruithe ar líon maise i meath radaighníomhach.
Tá cineálacha éagsúla an mheatha radaighníomhaigh ina a chomhartha sóirt ag a n-athruithe ar an mhaisuimhit chomh maith leis an uimhir adamhach, de réir dhlí díláithriúcháin radaighníomhach Fajans agus Soddy. Mar shampla, meathann úráiniam-238 trí alfa-mheatha de ghnáth, nuair a chailleann an núicléas dhá neodrón agus dhá phrótón i bhfoirm alfa-cháithníní. Mar sin laghdaíonn an uimhir adamhach agus líon na neodrón de 2 (Z: 92 → 90, N: 146 → 144), ionas go laghdaíonn an mhais-uimhir de 4 (A = 238 → 234); adamh de tóiriam-234 agus alfa-cháithnín an toradh (42He2+):
Paul Maxime Nurse. Bithcheimicí is cillbhitheolaí a rugadh i Londain is ea Paul Maxime Nurse (25 Eanáir 1949). Le Leland Hartwell is Timothy Hunt, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 2001 as a raibh léirithe acu mar gheall ar phríomhrialaitheoirí thimthriall na cille.
Christiane Nüsslein-Volhard. Bitheolaí a rugadh i Magdeburg na Gearmáine is ea Christiane Nüsslein-Volhard (r. 1942). Ag obair le Eric Wieschaus ar an gcuileog torthaí, d'aimsigh sí géinte a chinneann plean na colainne is cruthú theascáin na colainne. 
Le Edward Lewis is Eric Wieschaus, bhuaigh sí Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1995 as taighde ar na bealaí a rialaíonn na géinte forbairt is fás luath an tsutha dhaonna. 
D'fhoilsigh sí leabhar cáiliúil ar a saothar, "Coming to Life: How Genes Drive Development" (Ag Teacht chun Beatha, 2006).
Nútú. Sa réalteolaíocht, an claonadh neamhrialta in ais rothlaithe an Domhain. D'fhionn an réalteolaí James Bradley an t-iompar seo i 1748. Aimplitiúid 9 soicind stua a bhíonn sa chlaonadh, agus tréimhse 18.6 bliain. Is de bharr aomthaí imtharraingteacha na Gréine is na Gealaí ar bhoilsc mheánchiorclach an Domhain an nútú seo.
Oak Ridge. Baile i dTennessee sna Stáit Aontaithe é Oak Ridge a bunaíodh go rúnda i 1942 i gcomhair na n-oibrithe a tháirg na hiseatóip úráiniam-235 is plútóiniam-239 don bhuama adamhach. Lárionad taighde núicléach maidir le buamaí is fuinneamh.
Obair (fisic). Sa bhfisic, an fórsa ar réad, F (ina niútain, N), méadaithe faoi fhad díláithrithe, d (ina mhéadair, m), pointe feidhmithe an fhórsa: Fd = W (ina giúil, J), an obair atá déanta. Tá an obair seo cothrom leis an méadu i bhfuinneamh cinéiteach an réada. An t-aonad céanna atá ag obair is fuinneamh toisc gurb ionann a nádúr. Is é cumhacht an phróisis ráta déanta na hoibre, agus tomhaistear é sin ina vataí (W).
Hermann Julius Oberth. Réaltfhisicí Gearmánach, ceannródaí sa spásaireacht ab ea Hermann Julius Oberth (25 Meitheamh 1894 - 28 Nollaig 1990). Scríobh sé tuairisc theoiriciúil, "Die Rakete zu den Planetenräumen" (An Roicéad Amach sa Spás Pláinéadach, 1923).
Óbó. Is gléas ceoil é óbó atá feadánach, déanta as adhmad, ina 3 chuid, agus ag oscailt ina chlog. Giolcach dhúbailte atá ann. Tháinig sé chun cinn sa 17ú céad, an-choitianta san 18ú céad. Ó shin forbraíodh an mheicníocht agus cuireadh gléasanna leis. De ghnáth leagann an t-óbó an airde síos do na gléasanna eile sa cheolfhoireann.
Obrón. Grúpa géinte atá nasctha go dlúth le chéile, a fheidhmíonn mar aonad, agus a imríonn ar chéimeanna éagsúla in ord meitibileach ar leith. Thug an géineolaí Francach François Jacob an téarma isteach i 1960.
Ócar. Is meascán de chré is ocsaíd hiodráitithe iarainn é an t-ócar. Meiltear é ina phúdar agus úsáidtear é mar lí. Dathanna ó bhuí go dtí dearg a dhéantar leis.
Severo Ochoa. Bithcheimicí a rugadh i Luarca na Spáinne agus a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea Severo Ochoa de Albornoz (24 Meán Fómhair 1905 – 1 Samhain 1993). 
Rinne sé taighde ar na heinsímí a thagann san áireamh i sintéis agus dianscaoileadh nádúrtha na n-aigéad ribeanúicléasach (RNA) is dí-ocsairibeanúicléasach (DNA). 
Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1959 le Arthur Kornberg. Fuair sé bás i Maidrid.
Ochtréad. Grúpa d'ocht. Úsáidtear an téarma sa cheimic i leith na ndúl le huimhreacha adamhacha 5-20, bórón go dtí cailciam, agus cuid mhaith níos troime, go bhfuil 8 leictreon fiúsachta i ngach adamh ina gcomhdhúile agus atá cobhsaí trí naisc ianacha nó fhiúsacha. Is ionann ochtréad leictreon fiúsachta is cumraíocht triathgháis.
Ocsaíd nítreach. NO, le fiuchphointe -152 °C, gás gan dath, idirmheánach in ocsaídiú amóinia go dtí aigéad nítreach. Imoibríonn sí go spontáineach le hocsaigin chun dé-ocsaíd nítrigine a tháirgeadh.
Uimhir. Coincheap chun rudaí a chomhaireamh is comparáid a dhéanamh ar mhéid grúpaí rudaí. Is iad na huimhreacha aiceanta na bunuimhreacha a úsáidtear chun comhairimh: 1, 2, 3, 4, 5, …. Is slánuimhreacha iad seo i gcónaí. Ach cuimsíonn sraith iomlán na slánuimhreacha na huimhreacha aiceanta go léir (na slánuimhreacha dearfacha), nialas, agus na huimhreacha diúltacha: -3, -2, -1, …. Is uimhreacha cóimheasta iad na huimhreacha go léir is féidir a scríobh sa bhfoirm m/n, ar slánuimhreacha iad m is n, is cuma dearfach nó diúltach iad. Cuimsíonn na huimhreacha cóimheasta ceartchodáin (ina bhfuil an t-uimhreoir níos lú ná an t-ainmneoir, mar shampla 3/8) agus leaschodáin (ina bhfuil an t-uimhreoir níos mó ná an t-ainmneoir, mar shampla 8/3). Is uimhir mheasctha í suim shlánuimhreach is ceartchodáin, cosúil le 2¼. Is codán deachúil codán le hainmneoir ar cumhacht éigin de 10 é, scríofa mar seo: 0.3, 0.569, is mar sin de. Is deachúil athfhillteach codán deachúil ina dtimthriallann seicheamh figiúirí mar seo: 0.037037037… a scríobhtar, 0.037´, ionann is 37/999 nó 1/27. Is féidir gach deachúil athfhillteach a scríobh mar uimhir chóimheasta.
Ocsaíd nítriúil. NO2, ocsaíd dénítrigine atá isileictreonach le CO2. Fiuchphointe -88 °C, agus tugtar "gás gáire" air freisin. Boladh beagán milis aisti, agus úsáidtear í mar ainéistéiseach ginearálta ar feadh achar gairid ama, sa bhfiaclóireacht mar shampla. Táirgtear í trí dhianscaoileadh níotráit amóiniam: NH4NO3 → NO2 + 2 H2O.
Ocsaídí nítrigine. NOx is ea ocsaídí nítrigine, agus drochthruailliú an aeir a sceitear as innill dócháin inmheánaigh agus próisis thionsclaíocha. 
Ciallaíonn an fhoscript x nach mbíonn líon ar leith adamh ocsaigine nasctha leis an adamh nítrigine sa mhóilín. 
Má ionanálaítear aer lena laghad is leathpháirt sa mhilliún de NOx ann, cuireann sé isteach go tubaisteach ar dhaoine le plúchadh, galar ainsealach scamhóige, nó galar croí. Mar sin, tá iarrachtaí teicneolaíocha is reachtúla ar siúl ar fud an Domhain an truailliú seo a laghdú, fiú a dhíothú ar fad.
Ocsaídiúchán. Cailliúint leictreon, a dtarlaíonn dí-ocsaídiúchán ag an am céanna i gcónaí le gnóthú an leictreoin chéanna. Imoibrithe ceimiceacha ina n-aistrítear leictreoin ó adamh amháin go hadamh eile, agus luaitear iad mar imoibrithe ocsaídiúcháin/ dí-ocsaídiúcháin, nó ocsdí. Tugtar "staid ocsaídiúcháin" nó "uimhir ocsaídiúcháin" ar dhúile mar thomhas ar a n-airíonna ocsaídiúcháin/dí-ocsaídiúcháin. Is iad seo na rialacha chun an uimhir ocsaídiúcháin a thabhairt: Tugtar (+2) ar ocsaigin ach amháin ar an dúil féin (0) is ar an tsárocsaíd (-1). Tugtar (+1) ar hidrigin ach amháin an dúil féin (0) is na hidrídí salanda (-1). Tugtar (-1) ar hailiginí atá nasctha le dúile nach ocsaigin iad. I gcás na ndúl eile, bíonn suim na n-uimhreacha san ian nó sa mhóilín cothrom leis an lucht glan. Mar sin, is í staid nó uimhir ocsaídiúcháin an Mn san ian MnO4 ná (-1 + 4 x 2 = +7). Is í staid ocsaídiúcháin an S san ian S2O3 ná ((-2 + 3 x 2)/2) = (+2). Scríobhtar staideanna ocsaídiúcháin le huimhreacha Rómhánacha mar seo: mangainéis (VII) nó Mn , sulfar (II) nó S.