Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cath Loos. Ba cheann de na gníomhartha ionsaithe ba mhó de chuid fhorsaí na Breataine é Cath Loos, a troideadh ar an bhFronta Thiar sa bhliain 1915 le linn an Chéad Chogadh Domhanda. 
Seo an chéad uair a baineadh Arm na Breataine úsáid as gás nimhe le linn an chogaidh. Ghnóthaigh an cath clú freisin mar chonacthas don chéad uair úsáid mhór-scála na n-aonad 'nua' Arm Kitchener.
Alfred Deakin. Ba pholaiteoir é Alfred Deakin (3 Lúnasa 1856 i stát Victoria - 7 Deireadh Fómhair 1919), ar dhuine de na polaiteoirí ba mhó a bhí taobh thiar de Chónascadh na hAstráile.. Féachtar air mar "athair an náisiúin". B'eisean an dara Príomh-Aire ar an Astráil. 
Saol.
D'oibrigh Deakin mar mhúinteoir agus oide príobháideach chun soláthar dó féin fad a bhí sé ag gabháil don dlí san oíche in Ollscoil Melbourne. 
Tar éis gur glaodh chun Bharra Victoria air sa bhliain 1877, níor éirigh go maith leis mar dhlíodóir ar dtús. Chuaigh sé i muinín na hiriseoireachta agus na polaitíochta ina áit, cé gur fhill sé ar an mBarra ar feadh roinnt blianta sna 1890idí.
Aturnae Ginearálta.
Bhí sé ina Aturnae Ginearálta ar Victoria faoi dhó. Sna 1890í bhí sé ar thús cadhnaíochta na státairí a bhí ag moladh Chónascadh na hAstráile. 
Ag deireadh na ndeich mbliana sin ghlac sé páirt in idirbheartaíocht thábhachtach as ar tháinig teorainn ar achomhairc os comhair na Ríchomhairle in aghaidh chinntí Ard-Chúirt na hAstráile. Mar sin féin, bhí an-tionchar aige ar fhorbairt an dlí san Astráil. 
Tar éis do Chomhlathas na hAstráile teacht ann sa bhliain 1901, ceapadh Deakin ina chéad Ard-Aighne air (1901-1903). Bhí páirt ríthábhachtach aige ag déanamh cinnte de gur achtaíodh an reachtaíocht a chuir Ard-Chúirt na hAstráile ar bun, an rud a bhain sé amach sa pholaitíocht arbh é ba mhó ba chúis mórtais dó. 
Príomh-Aire.
Bhí Deakin ina Phríomh-Aire ar an Astráil trí huaire (1903-1904, 1905-1908 agus 1909-10). 
Sa bhliain 1906, ritheadh reacht chun líon breithiúna na hArd-Chúirte a mhéadú ó thriúr go cúigear (an líon a mhol sé sa bhliain 1902 ach níor éirigh leis). 
Thapaigh Deakin an deis leis na breithiúna A.B. Ó hUiginn agus Isaac Isaacs a chur ar an gCúirt, poist a chóiméad siad go dtí 1929 agus 1930 faoi seach.
Bás.
Tháinig hipirtheannas air agus ansin néaraistéine agus néaltrú soithíoch b'fhéidir.
Túcán. Is éan é an túcán. Is baill d'fhine na Ramphastidae iad. Dathanna geala orthu. Dúchasach do na réigiúin tropaiceacha agus fhothropaiceacha san Domhan Thiar. 
Bhaineadh Guinness úsáid as an túcán ina chuid fógraíochta sna 1930idí agus 1940idí.
Broidtráth. Is é broidtráth an tréimhse i rith an lae nuair a bhíonn an líon is mó daoine ag taisteal. De ghnáth ciallaíonn sé nuair atá dúrud daoine ag taisteal ar traein nó nuair atá líon mór gluaisteán ar na bóithre.
Tarlaíonn an tréimhse seo de ghnáth nuair a bhíonn formhór na ndaoine ag taisteal chun oibre, idir a seacht agus a naoi a chlog ar maidin agus ag filleadh abhaile dóibh idir a cúig agus a seacht a chlog um thráthnóna.
Déantar iarracht an líon is mó daoine a iompú in aon dreas amháin. Cuirtear busanna agus traenacha ar fáil níos minicí agus bíonn slí chun seasaimh sna traenacha ionas gur féidir an líon is mó daoine taisteal ar an traein. Maidir leis na daoine a thaistilíonn i ngluaisteáin, craoltar fógraí rialta i dtaca leis an trácht ar an raidió ionas gur féidir foláirimh a thabhairt do thiománaithe. Cabhraíonn na fógraí tráchta seo le tiománaithe bóithre ar a bhfuil an iomarca tráchta orthu nó le háiteanna inar tharla timpistí a sheachaint.
Má bhíonn an iomarca gluaisteán ar bhóthar nó sráid éigin, bíonn tranglam tráchta ann. Ní bhogann na gluaisteáin go tapa agus bíonn dírathú ar na tiománaithe.
Bus. Is gluaisteán é bus a thaistealaíonn ar bhóithre ina mbíonn slí iontu do líon mór daoine. Iompraíonn busanna daoine i gcathracha agus bailte agus idir chathracha. Is pléascinneall a chuireann bus chun siúl.
Bíonn suíocháin istigh sa bhus ionas gur féidir leis an lucht taistil suí fad is atá siad ag taisteal ar an mbus. Má tá siad ag taisteal achar gearr ar bhus i gcathair, tá slí ann dóibh chun seasamh fad agus atá siad ag taisteal ar an mbus.
Chris Watson. Ba pholaiteoir é John Christian Watson (nó Chris Watson) (circa 9 Aibreán 1867 - 18 Samhain 1941). B'eisean an tríú Príomh-Aire ar an Astráil. Toghadh sa bhliain 1901 é, ach d'éirigh sé as an bpost sa bhliain 1910.
George Reid. Ba pholaiteoir é Sir George Houstoun Reid (25 Feabhra 1845 - 12 Meán Fómhair 1918). B'eisean an ceathrú Príomh-Aire ar an Astráil, agus an dóú Príomh-Aire déag ar New South Wales.
Andrew Fisher. Ba pholaiteoir é Andrew Fisher (29 Lúnasa 1862 - 22 Deireadh Fómhair 1928). B'eisean an cúigiú Príomh-Aire ar an Astráil.
Joseph Cook. Ba pholaiteoir é Joseph Cook (7 Nollaig 1860 - 30 Iúil 1947). B'eisean an séú Príomh-Aire ar an Astráil.
Billy Hughes. Ba pholaiteoir é Billy Hughes (25 Meán Fómhair 1862 - 28 Deireadh Fómhair 1952). Ba eisean an seachtú Príomh-Aire ar an Astráil.
Stanley Bruce. Ba pholaiteoir é Stanley Bruce (15 Aibreán 1883 - 25 Lúnasa 1967). Ba eisean an t-ochtú Príomh-Aire ar an Astráil.
James Scullin. Ba pholaiteoir é James Scullin (18 Meán Fómhair 1876 - 28 Eanáir 1953). B'eisean an naoú Príomh-Aire ar an Astráil.
Joseph Lyons. Ba pholaiteoir é Joseph Lyons (15 Meán Fómhair 1879 - 7 Aibreán 1939). B'eisean an deichiú Príomh-Aire ar an Astráil.
Earle Page. Ba pholaiteoir Astrálach é Earle Page (9 Lúnasa 1880 - 20 Nollaig 1961). B'eisean an t-aonú Príomh-Aire déag ar an Astráil.
Arthur Fadden. Ba pholaiteoir é Arthur Fadden (13 Aibreán 1894 - 21 Aibreán 1973). B'eisean an tríú Príomh-Aire déag ar an Astráil.
John Curtin. Ba pholaiteoir é John Curtin (8 Eanáir 1885 - 5 Iúil 1945). B'eisean an ceathrú Príomh-Aire déag ar an Astráil. Bh sé ina Phríomh-Aire le linn an Dara Cogadh Domhanda. Fuair sé bás agus é fós sa ról.
Frank Forde. Ba pholaiteoir é Frank Forde (18 Iúil 1890 - 28 Eanáir 1983). B'eisean an cúigiú Príomh-Aire déag ar an Astráil.
Ben Chifley. Ba pholaiteoir é Ben Chifley (22 Meán Fómhair 1885 - 13 Meitheamh 1951). B'eisean an séú Príomh-Aire déag ar an Astráil.
Harold Holt. Ba pholaiteoir é Harold Holt (8 Lúnasa 1908 - 17 Nollaig 1967). B'eisean an seachtú Príomh-Aire déag ar an Astráil. 
Bhí Holt ag cleachtadh mar aturnae ar feadh na mblianta fada sular éirigh sé ina phríom-aire. D'imigh sé gan tásc ná tuairisc agus é ag snámh san fharraige ar 17 Nollaig 1967.
John McEwen. Ba pholaiteoir é John McEwen (29 Márta 1900 - 20 Samhain 1980). B'eisean an t-ochtú Príomh-Aire déag ar an Astráil.
John Gorton. Ba pholaiteoir é Sir John Gorton (9 Meán Fómhair 1911 - 19 Meitheamh 2002). B'eisean an naoú Príomh-Aire déag ar an Astráil.
William McMahon. Ba pholaiteoir é Sir William McMahon (23 Feabhra 1908 - 31 Márta 1988). B'eisean an fichiú Príomh-Aire ar an Astráil. 
Príomh-Aire (1971–1972).
Taispeánann cáipéisí dírangaithe gur chuidigh an Astráil leis an Ghníomhaireacht Faisnéise Coiriúla (Béarla: "Central Intelligence Agency") i gcoinne Salvador Allende na Sile.
Cheadaigh an t-iar-Phríomhaire Liobrálach Billy McMahon iarratas ón ghníomhaireacht spiaireachta chun oibríochtaí ceilte a dhéanamh sa tSile, beart a chuir Gough Whitlam ar ceal níos déanaí.
Gough Whitlam. Ba pholaiteoir é Edward Gough Whitlam (11 Iúil 1916 – 21 Deireadh Fómhair 2014). B'eisean an t-aonú Príomh-Aire is fiche ar an Astráil. 
Saol.
Bhí athair agus mac le Whitlam ina ndlíodóirí móra le rá — Fred Whitlam (Aturnae na Corónach, 1936 go 1949) agus Tony Whitlam QC (breitheamh de Chúirt Fheidearálach na hAstráile, 1993 go 2005). Bhí Fred Whitlam chun tosaigh agus cosaint idirnáisiúnta ní b'éifeachtaí ar chearta an duine a chur chun cinn agus bhí tionchar láidir aige ar na luachanna agus tuairimí a bhí ag a mhac.
Céimí sna healaíona agus sa dlí, glaodh chun an bharra Gough Whitlam air sa bhliain 1947 tar éis dó a bheith in Aerfhórsa Ríoga na hAstráile le linn an Dara Cogadh Domhanda. Ball de Theach na nIonadaithe as Werriwa (NSW) ó 1952 go 1978, bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí Lucht Oibre na hAstráile ó 1967 go 1977 agus ina Phríomh-Aire ar an Astráil ó 1972 go 1975. Bhí tionchar ag gairm bheatha Whitlam mar dhlíodóir ar a shaol polaitíochta agus ar an dearcadh a bhí aige maidir le athchóiriú an bhunreachta agus ceisteanna mar sin. 
D'éag Gough Whitlam ar 21 Deireadh Fómhair 2014, agus é 98 bliana d'aois.
Fuaidreán maighnéadach. Is dóigh é fuaidreán maighnéadach chun ní a chuir ag fuaidreán gan tacaíocht ar bith seachas réimsí maighnéadacha. Baintear feidhm as brú maighnéadach chun gníomhú in aghaidh an dhomhantarraingt. Baintear leas as fuaidreán maighnéadach chun traenacha nua a chur ag gluaiseacht.
An Bhliain 1912. Gearrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é An Bhliain 1912 a foilsíodh in "An Braon Broghach". 
Imeachtaí an Scéil.
Scéal é seo a thosaíonn le trunc cailín a bheidh ag tabhairt aghaidhe ar Mheiriceá gan mhoill. Cuireann an trunc as do mháthair an chailín. Níl an mháthair ag iarraidh go rachaidh sí. Tugann sí comhairle don iníon ach goilleann a himeacht uirthi go mór. Bíonn cóisir imeachta ann agus daoine ag fágáil céad slán aici, is feiceann an mháthair go bhfuil grá ag a hiníon do Phádraigín Pháidín, is feictear di gur fada an lá ó fheicfidh sí a hiníon. Ríomhtar scarúint thruamhéileach beirte is an iníon lán den bhuairt is den dóchas araon.
Aistriúcháin.
Aistríodh an scéal seo go Béarla sa leabhar "The Road to Brightcity" le hEoghan Ó Tuairisc faoin teideal "The Year 1912". D'fhoilsigh Poolbeg Press i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1981 é.
An Bóthar go dtí an Ghealchathair. Gearrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é An Bóthar go dtí an Ghealchathair a foilsíodh in An Braon Broghach. 
Imeachtaí an Scéil.
Dúisíonn Bríd ag tús an scéil seo is a fear á brú amach ón leaba. Tá sé go han-mhoch ar maidin mar tá uirthi dul chuig Gaillimh(an Ghealchathair) le him is uibheacha a dhíol ann. Tá Bríd sa bhaile ina bhfuil sí le beagnach cúig bliana ach braitheann sí nach bhfuil aithne rómhaith aici ar mhuintir na háite. Buaileann sí bóthar ar an naoi míle Éireannacha atá roimpi ag súil go bhfaighidh sí síob ar an mbealach. Níl fonn uirthi bheith ag siúl le duine eile mar gur lú an dóchúlacht go dtabharfaí síob do bheirt agus nach bhfuil airgead aici le híoc as. Casann sí ar Liam an táilliúir a bhfuil airgead amuigh aige uirthi. Braitheann sí crua an saothar an siúl leis an gcléibh is samhlaíonn sí bás anróiteach a fháil ar an mbóthar agus a dhéanfadh a fear is a ngasúir dá húireasa. 
"Do Bhríd agus dá liachtaí Bríd léi ba Via Dolorosa gach mile, ba Gethsemene gach troigh, ba Úll na hAithne a chúiteofaí le hallas, imní, angar agus umhlacht gach cloch…"
Smaoiníonn sí ar na fadhbanna airgid atá acu, is ansin ar fhir eile, a bhfuil cónaí orthu níos gaire don chathair agus an laghdú turais a bheadh uirthi dá mba rud é go raibh de ‘ádh’ uirthi iad a phósadh. Tagann sí suas le Peigín Nora, is scoitheann cuid mhaith carranna iad ach ní éiríonn léi síobadh a fháil. Agus í ag teacht isteach sa chathair éiríonn sí dóchasach cé go mbeidh uirthi an turas a dhéanamh arís is arís eile. 
"‘Chuimhnigh sí go gcaithfeadh sí iad a dhéanamh arís agus arís agus arís eile.[...] Ach bhí siad déanta aici inniu agus b’údar dóchais é sin’" 
Aistriúcháin.
Aistríodh an scéal seo go Béarla sa leabhar The Road to Brightcity le hEoghan Ó Tuairisc faoin teideal "The Road to Brightcity". D'fhoilsigh Poolbeg Press as Baile Átha Cliath sa bhliain 1981 é.
An Taoille Tuile. Gearrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é An Taoille Tuile a foilsíodh in An Braon Broghach. 
Imeachtaí an Scéil.
Tosaíonn an scéal le Mairéad gan a bheith ag iarraidh éirí san adhmhaidin. Deirtear linn go bhfuil sí fillte ar Éirinn le tuairim is dhá mhí, agus go raibh sí ag obair le deich mbliana roimhe sin i Nua-Eabhrac, áit a raibh sí ag obair go crua le filleadh ar Phádraig fear a diongbhála. Tá máthair Phádraig sa tigh chomh maith agus deir sí le Mairéad éirí. Fágann Mairéad is Pádraig an teach roimh dó bheith geal, is casann siad ar na Loideánaigh ag dul chun na trá. Tá feamainn an chladaigh le baint acu i gcomhpháirt agus tá an Loideánach féin rud beag míshasta go bhfuil sí mall chun na trá cé go gcuireann sé seo in iúl trí dhiabhlaíocht. Is léir nach bhfuil Mairéad ró-eolach ar chúrsaí feamainne ach beartaíonn sí gur mithid di tabhairt faoin gcineál seo sclabhaíochta athuair. "‘Ón tríú cliabh amach b’fhacthas do Mhairéad go raibh na Loideánaigh ag moilleadóireacht d’aon uaim le fanacht léi féin’" Is go ciotach a bhíonn Mairéad i mbunoibre is gearann sí féin ar fhuinín feamainne. Deir Cáitín Loideáin gurbh fhearr léi bheith i Meiriceá is smaoiníonn Mairéad ar cheannaí siopa i mBrooklyn a bhí ‘ag tóint phósta uirthi’ thall ach coiníonn sí cúl ar a cuid cainte. Tá ar an meitheal na ‘clocha a fheannadh’ agus iad ag obair i gcoinne na farraige. Tar éis na feannta tosaíonn na mná ar tharraingt na feamainne. Ní go rómhaith atá Mairéad ag an obair seo is tosaíonn na fir ag tarraingt ar eagla go sciobfadh ‘an taoille tuile’ a bhfuil bainte acu. Éiríonn Pádraig feargach léi is lena cuid oibre. 
"‘Fág mo bhealach[… ]Glór borb coimhthíoch. Glór ó ríocht eile thar is ríocht na litreach éagaoineach, thar is ríocht an chumainn chluana, ríocht na ceannadhairte.’"
Aistriúcháin.
Aistríodh an scéal seo go Béarla sa leabhar The Road to Brightcity le hEoghan Ó Tuairisc faoin teideal "Floodtide". D'fhoilsigh Poolbeg Press as Baile Átha Cliath sa bhliain 1981 é.
Bearna Mhíl. Míchuma forbartha ó bhroinn sna beola is ea bearna mhíl a fhágann poll sa bheol. Bearna mhíl a thugtar air toisc go bhfuil cosúlacht idir é is an chuma a bheadh ar ghiorria. Tá leaganacha cosúla leis seo i dteangacha eile, mar shampla sa Bhéarla "Hare lip" a thugtar air (Cheiloschisis an t-ainm atá air chomh maith).
Barbed Wire. Aoir dheilgneach ar lucht na Gaeilge in Éirinn é Barbed Wire (Gaeilge: Sreangán Deilgneach) a scríobh Máirtín Ó Cadhain. Déanann sé ceap magaidh de dhaoine a bhí i ngluaiseacht athbheochana na Gaeilge; polaiteoirí, agus eile gona bhféasóga agus a gcroiméil éagsúla. D'fhoilsigh Coiscéim an leabhar i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2002.
Tnúthán an Dúchais. Gearrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é Tnúthán an Dúchais a foilsíodh in An Braon Broghach (Cnuasach Gearrscéalta). Titeann de chrannaibh ar Cholm Cháit Anna, duine a bhfuil an-mhí-ádh air, gan filleadh ar fhód a dhúchais. Faigheann sé bás de angina pectoris nó taom croí dar le breith choiste an chróinéara, agus tugann reacaire an scéil "tnúthán an dúchais" mar leagan air seo. Dar le roinnt léirmheastóirí tá an scéal seo níos simplí ná scéalta eile sa chnuasach.
Albany, Nua-Eabhrac. Príomhchathair Stát Nua-Eabhrac i SAM is ea Albany, suite 150 míle slí (240 km) ó thuaidh de Chathair Nua-Eabhrac ar an mbruach thiar den Abhainn Hudson. Bhí 93,539 duine ina gcónaí in Albany sa bhliain 2008 de réir meastachán Bhiúro an Daonáirimh, a mheas freisin (2009) go raibh 857,592 duine ina gcónaí sa cheantar uirbeach ar fad. Ceantar an Phríomhbhaile ("Capital District") a thugtar ar Albany in éineacht le roinnt cathracha atá ina aice, dála Troy agus Schenectady.
Chuir na chéad Eorpaigh fúthu san áit a bhfuil Albany anois sa bhliain 1614, sular bunaíodh Nua-Amstardam (Cathair Nua-Eabhrac inniu). Tá Albany ar na bailte is sine de chuid lonnaíochtaí na 13 coilíneacht i Meireacá. Na hOllannaigh a bhunaigh Albany mar ionad trádála leis na hIndiaigh Mheireacánacha, ag cur Dúnfort Nassau ar bun sa bhliain chéanna úd agus Dúnfort Oráiste sa bhliain 1624. Spreag trádáil na bhfionnadh fás daonra timpeall Dúnfort Oráiste; Beverwijck a tugadh ar an tsráidbhaile seo. Nuair a ghabh na Briotanaigh an baile sa bhliain 1664, bhaist siad as an nua é in onóir Diúc Albany (Séamas III, Rí na nAlbanach ní ba dhéanaí). As "Albain" a tháinig an t-ainm "Albany".
Bunaíodh Albany san áit ina bhfuil sí mar níorbh fhéidir seoladh i mbád ar an Hudson mórán níos faide ná sin isteach sa tír. Thugadh na hIndiaigh a gcuid seithí ainmhithe go hAlbany agus cuireadh na seithí ar bord longa ansin don turas fada go dtí an Eoraip. D’éirigh suíomh Albany ní ba thábhachtaí go fóill de réir mar a tógadh canálacha agus iarnróid a cheangail an chathair le háiteanna níos faide anonn in aghaidh an lae. Le hoscailt an Chanáil Erie, bhí feirmeoirí i Meániarthar Mheiriceá ábalta a gcuid cruithneachta a chur, bealach Albany, chuig margaí i gCathair Nua-Eabhrac agus in áiteanna eile in oirthuaisceart na tíre. Cuireadh beoir, adhmad, foilseacháin, agus earraí iarainn chuig an saol mór tríd Albany chomh maith.
Bronnadh cairt chathrach ar Albany sa bhliain 1686 agus rinneadh príomhchathair an stáit di sa bhliain 1797. San fhichiú haois, osclaíodh ceann de na chéad aerfoirt ar domhan in Albany. Tháinig athrach mór ar chuma na cathrach sna 1960idí i ndiaidh tógáil an Empire State Plaza agus campas de chuid SUNY, Ollscoil Stát Nua-Eabhrac. Ba faoi stiúradh an Ghobharnóir Nelson Rockefeller a tharla an chuid ba mhó den fhorbairt seo. Bhunaigh William Kennedy, scríbhneoir, a chuid ficsin ar shaol mhuintir Albany.
Tromsø. Cathair i dTuaisceart na hIorua é Tromsø (IPA: , Fionlainnis: "Tromssa", Laplainnis: "Romsa"), agus is é príomhchathair an chúige úd "Troms fylke" é. Ar an 1 Eanáir 2010 bhí 67,230 duine ina gcónaí sa chathair agus sa limistéar a bhaineann léi. 
Téann an t-áitreabh daonna san áit naoi míle bliain siar, ach maidir leis an gcathair atá ann inniu, d'fhorbair sí timpeall na heaglaise a tógadh ansin sa bhliain 1252. Is é an t-ainm a baisteadh ar an eaglais ná "Santa Maria iuxta paganos", nó Eaglais Mhuire in aice leis na Págánaigh. Tógadh balla mór cosanta timpeall na heaglaise le hionsaithe na Laplannach is na bhFionlannach a stopadh, agus iarsmaí den bhalla fágtha le feiceáil i gcónaí.
Sa bhliain 1794 bronnadh pribhléidí cathartha ar an áit, ach san am sin féin ní raibh ann dáiríribh ach sráidbhaile beag. Sa naoú haois déag, áfach, bunaíodh monarchana agus tháinig borradh faoi shaol eacnamaíochta an cheantair. Tógadh an chéad mheánscoil sa bhliain 1848, agus sa bhliain chéanna cuireadh longcheárta ar bun i dTromsø.
I ndeireadh na naoú haoise déag, bhí an chathair iompaithe ina lárionad tábhachtach trádála, agus maidir leis na taiscéalaithe a thug cuairt ar an bPol Thuaidh, ba í an chathair seo an bhunáit as ar thug siad aghaidh ar an gceann scríbe. Ina measc sin bhí Umberto Nobile, Roald Amundsen, agus Fridtjof Nansen.
Priscianus Caesariensis. Ba ghramadóir Laidineach é Priscianus Caesariensis, ar a dtugtar go minic Priscin. Scríobh sé an leabhar "Institutiones grammaticae" ("Bunsraitheanna gramadaí") ar an ábhar. Bhí an téacsleabhar seo ina chaighdeán chun staidéar a dhéanamh ar an Laidin le linn na Meánaoiseanna agus sholáthair sé an t-amhábhar le haghaidh na ngramadóir tuairimeach.
Beathaisnéis.
Níl mórán eolais againn faoi shaol Phriscian. Ba de shliocht na Gréige é, agus rugadh agus tógadh é i Caesarea (Cherchell an lae inniu, an Ailgéir) príomhchathair an cúige Rómhánach Mauretania Caesariensis. Dar le Cassiodorus, mhúin sé Laidin i gCathair Chonstaintín. I measc a mhionoibreacha tá an dán molta (Sean-Ghréigis: πανήγυρις (panégyris)) chuig Anastasius (491-518), scríofa sa bhliain 512 (circa), a chuidíonn len a thréimhse ama a fháil amach dúinn. Ina theannta sin, tá foscript sna lámhscríbhinní "Institutiones grammaticae" a thugann le fios gur chóipeáil Flavius Theodorus, a bhí ina chléireach san rúnaíocht impiriúil, an obair (526, 527).
Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús. Páirtí polaitiúil Éireannach é Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús nó Pobal Roimh Bhrabús, () atá comhdhéanta de bhaill de chuid na heite clé i bPoblacht na hÉireann agus Tuaisceart na hÉireann, a cuireadh ar bun i nDeireadh Fómhair na bliana 2005. Comhghuaillíocht ghinearálta chlé atá ann, atá i gcoinne an nua-liobrálachais, na cogaíochta ach níl ar bhaill bheith ina Marxaigh. Ar na baill tá Richard Boyd Barrett.
Ainm.
Uaireanta tugadh "Pobal Seachas Brabús" nó "Daoine roimh Bhrabús" ar an bpairtí.
Luca della Robbia. Dealbhóir, ceirmeoir agus gabha buí Iodálach ba ea Luca della Robbia (Flórans, 1400 circa – Flórans, 1481).
Athnuachan. Úrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é Athnuachan. D'fhoilsigh Coiscéim é sa bhliain 1995. Chuir Breandán Ó Doibhlin in eagar é. Is le hIontaobhas Uí Chadhain an cóipcheart. D'éirigh leis Duais Oireachtais a bhuachan sa bhliain 1951, is fágadh gan a fhoilsiú go dtí 1995.
Úrscéal é a scríobhadh timpeall an am chéanna a scríobhadh Chré na Cille. Is cosúil nach ligfeadh sé an t-úrscéal a fhoilsiú le linn a shaoil. Baineann sé le fear a shíleann go bhfuil galar iomadúla air, agus téann stócaigh na comharsanachta i dtír air ag moladh gach leigheas faoin spéir dó, gach ceann acu níos áiféise ná an ceann roimhe. Tá an greann agus an trua ina orlaí tríd.
Cherchell. Is calafort mara i gCúige Tipaza, an Ailgéir, 80 ciliméadair siar ó Chathair na hAilgéire é Cherchell ("níos sine "Cherchel"", Araibis: شرشال). Is suíochán ceantair ("chef-lieu de daïra") é den Cheantar Cherchell. Sa bhliain 1998, bhí daonra de 24,400 aige.
Mauretania Caesariensis. Ba chúige Rómhánach é Mauretania Caesariensis lonnaithe san Afraic thiar thuaidh. Ba é an cúige Rómhánach is faide siar é, suite den chuid is mó san Ailgéir faoi láthair, lena phríomhchathair ag "Caesaria" (mar sin, an t-ainm "Caesariensis"; ar cheann de go leor cathracha le hainm bréige impiriúil a rinneadh teideal as), anois Cherchell.
Gabha buí. Is éard is gabha buí nó "gabha óir" uaireanta ann ná gaibhneoir a oibríonn go speisialta le hór agus miotail lómhara eile. Níor athraíodh teicnící an ghabha ó chianaimh. Sa lá atá inniu ann, bíonn gaibhneoirí gann go leor ar an dtalamh. Sa chomhthéacs stairiúil, rinne gabha óir freisin cuacha, cothromáin, trinsiúrí, gréithe maisiúla agus fóinteacha, earraí searmanacha agus reiligiúnacha, ach laghdaigh praghsanna éiritheacha an mhiotail lómhair déantúsaíocht na n-earraí ar mhórchóir.
Seán Ó hAdhmaill. Rugadh Seán i 1982 in Iarthar Bhéal Feirste.
D'fhreastail sé ar Mheánscoil Feirste agus bhain sé céim amach le Fiontar in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. 
Toghadh é mar bhall de Choiste Ghnó Chonradh na Gaeilge go bliantúil ó bhí 2006 ann.
Tá sé ag obair mar Oifigeach Forbartha le Forbairt Naíonraí Teoranta anois.
Monál Himiléach. Is cineál éin é an monál Himiléach ("Lophophorus impejanus") ar a dtugtar Piasún Impeyach nó Danphe freisin. Is ball den ghéineas Lophophorus (ón nGréigis - 'an té a bhfuil círín air') den fhine na bpiasún "Phasiandiae". Is é an t-éan náisiúnta de Neipeal é agus an t-éan stáit de Uttarakhand san India.
Rinneadh suirbhé le deireanas in Arunachal Pradesh a nocht cineál nua de Lophophorus, ach ní léir go fóill an speiceas nua é nó fospeiceas den Mhonál Sclater. Níl fianaise mhaith ann go bhfuil fospeiceas ag an Monál Himiléach, ach léiríonn roinnt fiosrúchán le deireanaí nach bhfuil an paiste bán ar dhroim íochtarach an Mhonáil Himiléach fhireannaigh in iarthuaisceart na hIndia, mar atá go coitianta in áiteanna eile. Chomh maith leis seo, is glaise é brollach an éin sa cheantar seo. B’fhéidir go bhfuil an dara fospeiceas ann mar sin.
Baisteadh an t-ainm déthéarmach orthu in ómós do Mhary Impey, bean chéile Phríomh-Bhreitheamh Bheangál, Elijah Impey.
Dobhrán Eoráiseach. Ainmhí is ea an dobhrán Eoráiseach.
Dobhrán muirí. Mamach neamhchoitianta, de theallach na n-easóg (Mustelidae), atá dúchasach do chóstaí thuaidh an Aigéin Chiúin is ea an dobhrán muirí. Maireann sé an chuid is mó den am san uisce. An fionnadh tiubh inslithe, an cholainn níos leithne ná dobhrán an uisce úir, na cosa tosaigh beag gan mhogaill. Itheann sé éisc shliogánacha. Snámhann sé ar a dhroim ar uachtar an uisce le cloch ar a chliabhrach, agus briseann a chreach ar an gcloch seo. Bhí sé gar do bheith imithe i léig, ach cosnaítear é in áiteanna áirithe anois.
Dobhrán abhann Mheiriceá Theas. Ainmhí is ea an dobhrán abhann Mheiriceá Theas.
Roth lústair. Is inneall a chasann é roth lústair, atá ceangailte le réad a rothlaíonn. Bíonn siad ann ionas go mbeidh an réad níos táimhe. Maolaíonn sé caisí reatha san inneall atá ag casadh. Cinntíonn sé go mbíonn an ais ag casadh i ngluaiseacht rialta.
Dobhrán abhann deisceartach. Ainmhí is ea an dobhrán abhann deisceartach.
Dobhrán mara deisceartach. Ainmhí is ea an dobhrán mara deisceartach.
Luch fhéir. Ainmhí is ea an luch fhéir ("Apodemus sylvaticus").