Trelis/gawiki huggingface dataset:
30 Iúil. Is é an 30 Iúil an 211ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 212ú lá i mbliain bhisigh. Tá 154 lá fágtha sa bhliain.
5 Lúnasa. Is é an 5 Lúnasa an 217ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 218ú lá i mbliain bhisigh. Tá 148 lá fágtha sa bhliain.
7 Lúnasa. Is é an 7 Lúnasa an 219ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 220ú lá i mbliain bhisigh. Tá 146 lá fágtha sa bhliain.
10 Lúnasa. Is é an 10 Lúnasa an 222ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra, nó an 223ú lá i mbliain bhisigh. Tá 143 lá fágtha sa bhliain.
11 Lúnasa. Is é an 11 Lúnasa an 223ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 224ú lá i mbliain bhisigh. Tá 142 lá fágtha sa bhliain.
24 Lúnasa. Is é an 24 Lúnasa an 236ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 237ú lá i mbliain bhisigh. Tá 129 lá fágtha sa bhliain.
26 Lúnasa. Is é an 26 Lúnasa an 238ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 239ú lá i mbliain bhisigh. Tá 127 lá fágtha sa bhliain.
31 Lúnasa. Is é an 31 Lúnasa an 243ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 244ú lá i mbliain bhisigh. Tá 122 lá fágtha sa bhliain.
Bairdne. Is éard atá sa bhairdne (nó filíocht na mbard) ná na scríbhinní a rinne aicme filí a fuair oiliúint i mbardscoileanna na hÉireann agus na hAlban, trí lár na 17ú haoise in Éirinn agus go luath san 18ú haois in Albain. Tá formhór na dtéacsanna atá ar marthain scríofa sa Mheán-Ghaeilge nó sa Nua-Ghaeilge Mhoch. Cé go raibh go leor lámhscríbhinní ann, is fíorbheagán díobh a foilsíodh. Meastar gur tréimhse í a bhí an-chobhsaí ó thaobh stíl litríochta mar gheall ar an teanga fhoirmiúil liteartha nár athraigh mórán.
Shíolraigh na baird (nó na filí) ó na draoithe de réir Iúl Caesar. Ba iad na filí an aicme is airde den Aos Dána.
Draoi. Ba iad na draoithe sagairt an chreidimh Cheiltigh roimh theacht na Críostaíochta. 
Oideachas.
B'fhir léannta iad na draoithe. B’oiliúint fhada dheacair í oiliúint an draoi de ghnáth, oiliúint a mhairfeadh suas le 20 bliain. Ní raibh iomrá ar bith ar léamh nó ar scríobh agus dá bhrí sin ba ó bhéal a chuir na draoithe a gcuid eolais ó ghlúin go glúin. Bhíodh ar an draoi gach eolas agus scéalta na ndaoine a chur de ghlanmheabhair. 
Ról.
Bhíodh ról tábhachtach ag na draoithe i sochaí na gCeilteach. Ba mhúinteoirí iad agus eolas acu ar na dlíthe. Bhí ról acu i gcúrsaí cogaíochta. Dúradh go raibh draíocht ag na draoithe. Ba mhinic a thugadar comhairle don taoiseach agus ba mhinic fosta a shocraíodar aighneas idir daoine. 
Bhíodh sé de dhualgas ar an draoi féilire na bliana, a léirigh na laethanta ámharacha agus na laethanta mí-ámharacha, a chur le chéile. Eisean a bhíodh ag ofráil íobairtí do na déithe agus ag eagrú na bhféilte. Mar shampla d’eagraíodh sé féile na Samhna nuair a d’ofráiltí íobairtí don dia Daghdha agus d’eagraíodh sé féile Lúnasa in onóir an dé Lugh. 
Deir Leabhar Gabhála na hÉireann linn gur ar Lá Bealtaine a tháinig Tuatha Dé Danann i dtír agus insíonn téacs ón naoú haois dúinn go gcuireadh na draoithe tréada amach chun féaraigh ar an lá sin idir dhá thine chnámh.
1981. Spórt.
[[Catagóir:Blianta]]
1980. B'é 1980 bliain bhisigh ag tosú Dé Mháirt.
An Rómáin. Is tír í an Rómáin (Rómáinis: "România") atá suite ar chósta na Mara Duibhe, agus í ag críochantaíocht leis an mBulgáir, an Úcráin, an Moldóiv, an tSeirbia agus an Ungáir. Is ball de ECAT í an Rómáin, agus tá sí ina ball den Aontas Eorpach ón 1 Eanáir 2007, ina bhfuil sí ar an 7ú tír is mó de réir daonra agus ar an 9ú ceann de réir achair. Is é Klaus Iohannis an 
t-uachtarán.
Tíreolas.
Roinntear an Rómáin go minic i dtrí réigiún stairiúil: an Mholdáiv san oirthuaisceart, an Trasalváin san iarthuaisceart, agus an Valách sa deisceart. Is sa Valách atá suite príomhchathair na tíre, Búcairist. Is iad Cluj Napoca agus Timișoara (sa Trasalváin), Iași (sa Mholdáiv) agus Constanța (sa Valách freisin) na ceithre chathair is mó ina diaidh.
Taobh leis an Rómáin, tá an tír neamhspleách Poblacht na Moldóive freisin, ar a dtugtar 'An Mholdáiv' uaireanta chomh maith, nach bhfuil ina cuid de stát na Rómáine. Bhí an dá chuid sa réigiún stairiúil céanna, ar a dtugtaí 'An Mholdáiv', go dtí an bhliain 1812. Sa bhliain sin bhí ar an Impireacht Otamánach (a raibh prionsacht na Moldáive faoina smacht ag an am) leath oirthearach an réigiúin a ghéilleadh chun Impireachta na Rúise; mar gheall air seo, ní raibh an chuid oirthearach seo in ann aontú le stát neamhspleách na Rómáine nuair a cruthaíodh í sa bhliain 1878. Fuair sí a neamhspleáchas tar a éis seo, an uair is deireanaí sa bhliain 1990 tar éis thitim an Aontais Shóivéadaigh.
Eacnamaíocht.
Úsáidtear an leu mar airgeadra sa Rómáin. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Rómáine an 42ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 50ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 62ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Rómáin, é ar $23,991 don chónaitheach.
Dar le "hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime" na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Rómáin an 43ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an 27ú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann. I "dTuarascáil Sonais Domhanda" 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Rómáin an 53ú tír is sona, as 156 thír.
I Mí Dheireadh Fómhair 2019, bhí ráta dífhostaithe na tíre ag 4.0%, an t-ochtú leibhéal is ísle san Aontas Eorpach.
Tagairtí.
[[Catagóir:Ballstáit den Aontas Eorpach
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|R]]
1978. Bliain chomónta ea ba 1978, agus ba ea Dé Domhnaigh an chéad lá den bhliain.
1969. Eachtraí.
Gan dáta cruinn - Cuireadh an córas ARPANET i bhfeidhm, réamhtheachtaí an Idirlín.
1965. Gnáthbhliain ab ea an bhliain 1965. (MCMLXV)
Haemaifilia. Is neamhord fola í an haemaifilia, galar géiniteach a tharlaíonn i bhfireannaigh den chuid is mó, ina moillítear téachtadh na fola as cuimse. Ní bhíonn Fachtóir VIII i láthair i ndaoine a mbíonn haemaifilia clasaiceach orthu, agus ní bhíonn a bhfuil siúd in ann téachtadh. Déantar iad a chóireáil le hinstealladh infhéitheach d'fhachtóir VIII, a scaradh ó fhuil úr.
Ceiliúrtar Lá Domhanda Haemaifilia ar an 17 Aibreán gach bliain ó 1989 i leith. Tá sé mar aidhm leis feasacht agus tuiscint an phobail i gcoitinne a mhéadú agus a aird a dhíriú ar na saincheisteanna a bhaineann le haemaifilia agus neamhoird fuilithe eile.
Tréithe.
I ngnáthduine, nuair a tharlaíonn créacht, tosaíonn eagar imoibrithe ceimiceacha sa bhfuil a dhéanann gréasán den phróitéin ar a dtugtar fibrin, agus cabhraíonn an téachtán fola seo le bac a chur le cailleadh na fola agus an chréacht a chneasú. 
I nduine le haemaifilia, bíonn ceimiceán amháin is gá do na himoibrithe seo as láthair, Fachtóir VIII, agus moillítear an téachtadh nó stoptar ar fad é. 
Is féidir go gcuirfidh an haemaifiliach a chuid fola go bás, as créacht cuibheasach beag, fiú. 
Is é an chóir leighis ar haemaifilia ná Fachtóir VIII a fháil trí fhuilaistriú. Tá haemifilia eile ann a tharlaíonn go hannamh ina mbíonn fachtóir eile as láthair, fachtóir IX, agus déantar cóireáil air cosúil le hinstealladh fachtóir IX.
Haemaifilia A.
Is í Haemaifilia A an cineál haemaifilia is coitianta i measc an phobail. Bíonn fadhbanna níos minice i bhfir, do dhuine amháin as gach 5,000 go gach 10,000 fear. 
Cúram in Éirinn.
Meastar, a dúirt an tAire Sláinte sa bhliain 2019, "go bhfuil na seirbhísí a sholáthraítear in Ionaid Chúraim Chuimsithigh i measc na seirbhísí is fearr ar domhan. Is iad na hionaid sin an tIonad Náisiúnta Téachta in Ospidéal San Séamas, Baile Átha Cliath; an tIonad Téachta in Ospidéal Ollscoile Chorcaí; agus Ospidéal Mhuire na Leanaí, Cromghlinn."
Seans go leigheasfar haemaifiliaigh le géinteiripe amach anseo, ionas gur féidir lena gcolainneacha a bhfachtóir VIII féin a dhéanamh. 
Sa bhliain 2014, bhí cumann Haemaifilia na hÉireann ag éileamh go gcuirfí cógas leighis nua ar fáil go luath do 350 duine a bhfuil an víreas Heipitíteas C orthu agus atá go dona tinn dá bharr.
Friedrich Kekulé. Ceimiceoir orgánach Gearmánach ab ea Friedrich August Kekulé, ina dhiaidh sin Friedrich August Kekule von Stradonitz ( 7 Meán Fómhair 1829 – 13 Iúil 1896). Ó na 1850idí go dtí a bhás, bhí Kekulé ar dhuine de na ceimiceoirí ba mhó le rá san Eoraip, go háirithe sa cheimic theoiriciúil. Ba é príomhbhunaitheoir theoiric an struchtúir cheimicigh é agus go háirithe struchtúr Kekulé na beinséine.
Ainm.
Níor úsáid Kekulé a chéad ainm riamh; bhí aithne air ar feadh a shaoil ​​mar August Kekulé. Tar éis dó a bheith uaislithe ag Kaiser sa bhliain 1895, ghlac sé leis an ainm August Kekule von Stradonitz, gan an síneadh fada Frainceach thar an dara "e ". Is cosúil go raibh blas na Fraince curtha leis an ainm ag athair Kekulé le linn fhorghabháil Napoléon ar Hesse ag an bhFrainc, chun a chinntiú go bhfuaimníodh Frainciseoirí an tríú siolla.
Luathbhlianta.
Mac le státseirbhíseach, rugadh Kekulé i Darmstadt, príomhchathair Ard-Diúcacht Hesse (Gearmáinis: "Großherzogtum Hessen und bei Rhein"). Tar éis dó céim a bhaint amach sa mheánscoil (an Grand Ducal Gymnasium i Darmstadt), i bhfómhar na bliana 1847 chuaigh sé isteach in Ollscoil Giessen, agus é ar intinn aige staidéar a dhéanamh ar ailtireacht. Tar éis dó léachtaí Justus von Liebig a chloisteáil ina chéad seimeastar, shocraigh sé staidéar a dhéanamh ar an gceimic. Tar éis ceithre bliana staidéir i Giessen agus seirbhís mhíleata seirbhís éigeantaigh ghairid, ghlac sé cúntóireachtaí sealadacha i bPáras (1851-52), in gChur san Eilvéis (1852 -53), agus i Londain (1853 -55), áit a raibh tionchar cinntitheach ag Alexander Williamson air. Bronnadh a chéim dochtúireachta Giessen i samhradh na bliana 1852.
1960. Bliain bhisigh a thosaigh ar an Aoine ab ea 1960 (MCMLX). "Bliain na hAfraice" a tugadh air mar bhain 17 tír san Afraic a neamhspleáchas amach sa bhliain úd.
Éadan Doire, Co. Uíbh Fhailí. Baile is ea Éadan Doire atá suite i gContae Uíbh Fhailí thuaidh. Tá sé gar do theorainneacha Chontae Chill Dara, Chontae na Mí, agus Chontae na hIarmhí.
Stair.
Sa 16ú haois, ba é Coolestown ainm an bhaile. Sa bhliain 1911, bhí daonra an bhaile méadaithe go 2204 duine. Rinneadh an chéad charr in Éirinn, an "Alesbury" in Éadan Doire.
Albert Calmette. Lia, baictéareolaí agus imdhíoneolaí Francach ab ea Léon Charles Albert Calmette CCR (12 Iúil 1863 – 29 Deireadh Fómhair 1933). D'aimsigh sé an Bacillus Calmette- Guérin, foirm chaolaithe de "Mycobacterium bovis" a úsáidtear sa vacsaín BCG i gcoinne na heitinne. D'fhorbair sé freisin an chéad fhrithghoimh do nimh nathrach, séiream Calmette.
Gairmréim luath.
Rugadh Calmette i Nice, an Fhrainc. Theastaigh uaidh seirbhís chabhlaigh a dhéanamh agus a bheith ina lia, agus mar sin sa bhliain 1881 chuaigh sé isteach i Scoil na Lianna Cabhlaigh i mBrest. Sa bhliain 1883, thosaigh sé ag obair i gCór Leighis an Chabhlaigh i Hong Cong, áit ar oibrigh sé leis an Dr Patrick Manson, a rinne staidéar ar tharchur na muiscítí den phéist sheadánach, filaria, cúis na heilifintiáise. Chríochnaigh Calmette a chéim leighis ar ábhar na fioláiriáise. Cuireadh é ansin chuig Saint-Pierre-et-Miquelon, áit ar tháinig sé i 1887. Ina dhiaidh sin, d'obraigh sé san Afraic Thiar, san Ghabúin agus i gCongó na Fraince, áit a ndearna sé taighde ar mhaláire, ar shuanghalar na hAfraice agus ar pheallagra.
I gcomhpháirt le Louis Pasteur.
Nuair a d'fhill sé ar an bhFrainc i 1890, bhuail Calmette le Louis Pasteur (1822 -1895) agus Emile Roux (1853 -1933), a bhí ina ollamh aige ar chúrsa ar bhaictéareolaíocht. Rinneadh comhlach de agus chuir Pasteur de chúram air brainse d'Institiúid Pasteur a bhunú agus a stiúradh i ag Saigon (Cathair Ho Chi Minh mar atá inniu ann), Ind-Sín na Fraince, i 1891. Ansin, thiomnaigh sé é féin do réimse nuaghinte na tocsaineolaíochta, a raibh naisc thábhachtacha aige le himdhíoneolaíocht, agus rinne sé staidéar ar nimh nathair agus beacha, nimheanna plandaí agus curáire. D'eagraigh sé freisin táirgeadh vacsaíní in aghaidh na bolgaí agus an chonfaidh agus rinne sé taighde ar chalar, agus ar choipeadh óipiam agus ríse.
Sabhliain 1894, tháinig sé ar ais go dtí an Fhrainc arís agus d'fhorbair sé na chéad fhrithghoimh do nimh nathrach, ag baint úsáide as séirim imdhíonachta ó chapaill vacsaínithe (séirim Calmette). Níos déanaí, ghlac an lia Brasaíleach Vital Brazil leis an obair sa réimse seo, i São Paulo ag an Instituto Butantan, agus d'fhorbair sé roinnt frithghoimheanna eile i gcoinne nathracha, scairpeanna agus damhán alla.
Ghlac sé páirt freisin i bhforbairt an chéad séiream imdhíonachta i gcoinne na plá búbónaí (an Phlá Mhór), i gcomhar le fionnachtaí a ghníomhaire pataigineach, "Yersinia pestis", ag Alexandre Yersin (1863 -1943), agus chuaigh sé go dtí an Phortaingéil chun staidéar a dhéanamh agus chun cabhrú le dul i ngleic le heipidéim phlá i bPorto, sa bhliain 1899.
An eitinn. Galar is ea an eitinn arb é an baictéar úd "Mycobacterium tuberculosis" is cúis leis. Ar na scamhóga is minicí a ghoilleann an eitinn, ach is féidir léi dul i bhfeidhm ar bhaill eile den chorp, ar na cnámha nó ar an inchinn mar shampla. 
Téarmaíocht.
Níl trácht ar an eitinn inniu. Ach tubarculóis" nó leagan éigin áitiúil den fhocal chéanna a tugadh ar an eitinn sna teangacha coimhthíocha fadó. "Créachta" a tugadh ar an eitinn i nGaeilge Uladh.
Vacsaíniú i gcoinne na hEitinne.
BCG a thugtar ar an vacsaín a thugann díonadh (imdhíonacht) don duine ar an eitinn. Seasann na litreacha sin do "Bacillus Calmette-Guérin". Is é atá i gceist leis an BCG ná tréithchineál lagaithe den bhaictéar "Mycobacterium bovis", is é sin, baictéar eitinne na mbó. B'iad Albert Calmette agus Camille Guérin, beirt bhaictéareolaithe a bhí ag obair in Institiúid Pasteur i Lille a d'fhorbair an vacsaín i rith bhlianta an Chéad Chogadh Domhanda. Tháinig an vacsaín in úsáid sa chéad uair sa bhliain 1921, ach níor éirigh sí coitianta ach i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda.
Tionchar an ghalair.
Bhí an eitinn forleathan go leor in Éirinn i dtús na fichiú haoise, rud atá le léamh ar litríocht Gaeilge na linne chomh maith. Inniu, áfach, is fánach duine a tholgann an eitinn. Is iad na príomhchúiseanna leis ná:
(a) go bhfuil caighdeán maith maireachtála sa tír don chuid is mó,
(b) gur féidir linn cóir leighis a thabhairt do dhaoine a bhfuil an aicíd orthu, agus
(c) go bhfuil leibhéal ard imdhíonachta ann.
Is léir freisin go bhfuil tuiscint na ngnáthdhaoine do chúrsaí an tsláinteachais i bhfad níos fearr inniu ná mar a bhíodh. 
Sa Tríú Domhan tá líon na ndaoine a tholgann an eitinn agus a fhaigheann bás léi i bhfad níos airde, agus é ag dul i méadaíocht go gasta i gcuid mhór tíortha.
Conas a théann an eitinn i bhfeidhm ort?
Is gnách go dtosaíonn an eitinn le láthair bheag athlasta in aon scamhóg amháin.
Téann an láthair athlasta i méid ansin agus mura gcuirtear bac leis an athlasadh in am leathnóidh sé amach chuig an scamhóg eile sa deireadh. Ní féidir na scamhóga athlasta a thabhairt ar ais, agus mar sin tá sé ardtábhachtach an t-othar a chur ar bhealach a bhisithe in am.
Aithnítear an aicíd ar na hairíonna seo:
Thallophyta. Phylum Thallophyta - Is iad seo na plandaí nach mbionn duillí, gas, fréamh ná bláth orthu.
Spermatophyta. Is éard is planda síl nó spermatophyte (go litriúil;  'planda síl'; ón tSean-Ghréigis σπέρματος ("spérmatos") 'síol', agus φυτόν ("phytón") 'planda'), ar a dtugtar freisin fanaragam (tacsan Phanerogamae), ná aon phlanda a tháirgeann síolta. Is catagóir d'Embryophyta (.i. planda talún) é a chuimsíonn an chuid is mó de na plandaí talún coitianta, lena n-áirítear na hAngiospermae (.i. plandaí bláthanna) agus na Gymnosperme (ga.gimnispeirm), ach ní na raithnigh, caonaigh nó algaí.
Díorthaítear an téarma fanaragam nó phanerogamae ón tSean-Ghréigis φανερός ("phanerós"), a chiallaíonn "infheicthe", i gcodarsnacht leis an téarma "cryptogam" nó "cryptogamae" ón tSean-Ghréigis κρυπτός ("kruptós") 'i bhfolach'), mar aon leis an iarmhír γαμέω ("gaméō")γω (gaméō), "pósadh". Déanann na téarmaí seo idirdhealú idir na plandaí sin a bhfuil orgáin ghnéis fholaithe acu (cryptogamae) uathu siúd a bhfuil cinn infheicthe acu (phanerogamae).
Tuairisc.
Comhdhéanann na spermatophyta atá ar marthain cúig rannán, agus aicmítear na chéad cheithre cinn díobh mar Gymnospermae, plandaí a bhfuil síolfholaithe nó “síolta nocht” acu:
Is é an cúigiú rannán atá ar marthain ná na hAngiospermae (nó Magnoliophyta.), ar a dtugtar freisin plandaí bláthanna, an grúpa is mó agus is éagsúla de na Spermatophytes:
Pteridophyta. Is plandaí soithíocha iad Pteridophyta nó Teiridifítí (le xiléim agus floem ) a scaipeann spóir. Toisc nach dtáirgeann na teiridifítí bláthanna ná síolta, tugtar " crioptagaim " orthu uaireanta, rud a chiallaíonn go bhfuil a mhodh atáirgtheh i bhfolach.
Is teiridifítí iad Filicophyta, "Equisetum" (a gcaitear go minic leo mar raithneach ), agus Lycophyta ( garbhógaí, caonaigh spícíneacha, agus lus an chleite). Mar sin féin, ní grúpa monaifileach iad mar go bhfuil gaol níos dlúithe ag raithní (agus eireabaill capaill) le plandaí síl ná le na lycophyta. Mar sin, ní tacsón a nglactar go forleathan leis a thuilleadh é "pteridophyta", mar shampla ag an "International Association of Pteridologists" agus an "Pteridophyte Phylogeny Group".
Cuntas.
Is plandaí soithíocha saorspóraithe iad na teiridifítí (na raithnigh agus na lícifítí) a bhfuil timthriall na beatha acu le céimeanna saorbheathacha gaiméitifíteacha agus spóraifíteacha ailtéarnacha acu nuair a éiríonn siad aibí. Tá corp na spóraifíte idirdhealaithe go maith i bhfréamhacha, gas agus duilleoga. Tá an fréamhchóras i gcónaí aidbhinteach. Tá an gas faoin talamh nó san aer. Féadfaidh na duilleoga a bheith ina micrifill nó meigifill. Áirítear ar a saintréithe coitianta eile plandaí soithíoch apamoirfacha, (m.sh., fíocháin shoithíocha) agus plandaí talún plesiamorfacha (m.sh., scaipeadh spóir agus easpa síolta).
Arthur Eichengrün. Ba cheimiceoir, eolaí ábhair, agus aireagóir Gearmánach é Arthur Eichengrün (13 Lúnasa 1867 - 23 Nollaig 1949) a rugadh in Aachen. Tá cáil air as an druga frithghónairith Protargol d'éirigh thar barr leis a fhorbairt, an chóireáil chaighdeánach ar feadh 50 bliain go dtí gur glacadh le hantaibheathaigh, agus as a chuid ranníocaíochtaí ceannródaíocha i bplaistigh: chomhfhorbair sé (le Theodore Becker) na chéad ábhair aicéatáite ceallalóis intuaslagtha i 1903, ar a dtugtar "Cellit ", agus chruthaigh sé na próisis chun na hábhair seo a mhonarú, a raibh tionchar acu i bhforbairt múnlú trí instealladh. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda bhí a chuid laicear aicéatáit cheallalóis shintéiseach réasúnta neamh-inlasta, a cuireadh ar an margadh faoin ainm "Cellon", tábhachtach i dtionscal aerárthaí. Chuir sé leis an fhótaiceimic tríd an gcéad phróiseas a chumadh chun scannán céatáite ceallalóis a tháirgeadh agus a fhorbairt, rud a phaitinnigh sé le Becker.
Giúdach ab ea a athair, a bhí ina mhangaire agus ina mhonaróir éadaí. Rinne sé staidéar ar cheimic in Ollscoil Aachen agus in Ollscoil Bheirlín sular bhain sé dochtúireacht amach in 1890 in Erlangen.
1956. Bliain bhisigh ab ea an bhliain 1956. (MCMLVI)
20ú haois. Forbhreathnú.
Tosaíodh an 20ú haois ar an 1 Eanáir 1901 agus críochnaíodh é ar an 31 Nollaig 2000.
Ardchoimisinéir na Náisiún Aontaithe um Dhídeanaithe.  
Cosnaíonn agus tacaíonn Oifig an Ardchoimisinéra na Náisiún Aontaithe um Dhídeanaithe (UNHCR) (14 Nollaig, 1950 a cruthaíodh é) dídeanaí arna iarraidh sin ag Rialtas nó na Náisiúin Aontaithe. agus cabhraíonn sé le a bhfilleadh nó athlonnú. Tháinig sé in áit an Eagraíocht Idirnáisiúnta na nDídeanaí.
Carl von Linné. Luibheolaí Sualannach ab ea Carl Linnaeus nó Carl von Linné (23 Bealtaine, 1707 – 10 Eanáir, 1778), a rugadh i Rashult na Sualainne. Chuir von Linné tús leis an tacsanomaíocht, is é sin, an brainse den bhitheolaíocht a bhíonn ag plé le rangú agus le haicmiú na neachanna beo. Tá cáil air freisin mar dhuine de cheannródaithe na héiceolaíochta.
Beathaisnéis.
Rugadh Carl Linnaeus i Råshult, i gcúige Småland i ndeisceart na Sualainne. Bhí a athair agus a sheanathair ina ministrí roimhe, agus ghlac a mhuintir leis go rachadh sé ag staidéar diagachta chomh maith, ach níor theastaigh uaidh bheith ina mhinistir. 
Thug dochtúir leighis áitiúil spreagadh dó dul leis an luibheolaíocht, ó ba léir go raibh suim aige sna plandaí. De réir mar a mhol an dochtúir seo, sa bhliain 1728, chuir a athair a mhac go hOllscoil Lund, arbh í an ollscoil ba chóngaraí í. An bhliain dár gcionn, d'aistrigh sé go hOllscoil Uppsala.
Bhí saol crua aige in Uppsala ar dtús agus an t-airgead gann air, ach ansin, fuair sé aithne ar an eolaí cáiliúil Olof Celsius. Chuaigh sé go mór i bhfeidhm ar Celsius chomh heolach is a bhí Linnaeus óg ar na plandaí agus chomh dúthrachtach is a bhí sé ag bailiú samplaí. Mar sin, chuir sé lóistín ar fáil dó.
Sa bhliain 1761, d'athraigh sé a ainm go Carl von Linné () nuair a bronnadh uaisleacht air. 
Fear sna seascaidí, bhuail roinnt strócanna é; D’éag Carl Linnaeus ar 10 Eanáir 1778, in aois 70 dó. Tá sé curtha in ardeaglais Uppsala.
An Córas Linnaech.
Is é an príomhrud a chur Linnaeus i gcrích ná gur bhunaigh sé córas ainmniúcháin i gcomhair na n-orgánach beo ar glacadh leis go forleathan i saol na heolaíochta. Chuir obair Linnaeus tús leis an ainmníocht déthéarmach a mbaintear úsáid choitianta aisti le speicis na neachanna beo a shainiú go neamhdhébhríoch. Chomh maith leis sin, d'fhorbair sé an "tacsanomaíocht Linnaech" - an córas aicmithe eolaíoch atá in úsáid go forleathan sa bhitheolaíocht go fóill.
Sa chóras Linnaech, aicmítear na neachanna beo go hordlathach. Is í an ríocht an leibhéal is airde sa chóras, cosúil le ríocht na n-ainmhithe nó ríocht na bplandaí - de réir na cuma atá ar an gcóras inniu, tá ríocht na n-eobaictéar, ríocht na n-aircéabaictéar, ríocht na bhfungas agus ríocht na b"Protista" ann. Ansin, roinntear na ríochtaí ina n-aicmí, na haicmí ina n-oird, agus na hoird ina ngéinis. Baill den ghéineas, arís, is iad na speicis, ach d'aithin Linnaeus roinnt tacsóngan ainm faoi bhunrang an speicis.
Seo liosta de na ranganna ar fad atá aitheanta sa lá atá inniu ann (bunaithe ar chóras Linnaeus)
Nuair a fhionnfar neach nua, tabharfar ainm déthearmach Laidine air. Is é is brí le h-"ainm déthéarmach" ná ainm a bhfuil dhá théarma, nó dhá fhocal, ann:
Rangú "Homo Sapiens":
Leabhair.
Is iad a leabhair Species plantarum (Saghsanna Plandaí, 1753) agus Systema naturce (Córas an Nádúir, 10ú n-eagrán, 1758-9) a chuir tús oifigiúil le córas tacsanomaíoch reatha na n-ainmneacha déthéarmacha Laidineacha ar phlandaí is ainmhithe.
1931. Litríocht na Gaeilge.
"Eoghan Rua Ó Néill", Seosamh Mac Grianna
1920. Bliain bhisigh ab ea an bhliain 1920 a thosaigh ar Déardaoin.
Tarluithe.
Gan dáta cruinn
Ollscoil Uppsala. Is Ollscoil Phoibli í Ollscoil Uppsala (Sualainnis "Uppsala universitet") agus í suite in Upsalla na Sualainne. Is í an Ollscoil is sinne sna tíortha Lochlannacha í. 
Bhunaigh an bheirt, Ard Easpag Uppsala Jakob Ulfsson agus Leasrí na Sualainne Sten Sture í, le bulla de chuid an Phápa Sixtus IV sa bhliain 1477.
Ollscoil Lund. Is Ollscoil í Ollscoil Lund (Sualainnis: "Lunds universitet") i gcathair Lund atá suite san chuid is deisceartaí den tSualainn. Bunaíodh an Ollscoil sa bhliain 1666 agus is í an dara ollscoil is sine í sa tSualainn.
Violet Florence Martin. Ba údar Éireannach í Violet Florence Martin (1862-1915) a chomh-scríobh sraith úrscéalta lena col ceathrar Edith Sommerville faoin ainm cleite Martin Ross ag deireadh an 19ú haois agus tosach an 20ú haois. Rugadh í i gConamara, an leanbh ba óige de chlann seisear leanbh déag. Chuir sí aithne ar Edith Somerville as tús na 1880í agus lean a gcomhoibriú ar aghaidh go dtí a bás.
I measc a saothar tá na leabhair seo a leanas:
Gortaíodh go dona í i dtimpiste marcaíochta i 1899 agus ní raibh a sláinte go maith aici ina dhiaidh sin.
1910. Ba bhliain choitianta í an bhliain 1910 (MCMX) a thosaigh ar Shatharn de réir Fhéilire Ghréagóra.
Duais Nobel. Sraith duaiseanna is ea iad Duaiseanna Nobel a bhunaigh cruthaitheoir na dinimíte, Alfred Nobel. Faigheann gach duaiseoir bonn óir. Tugtar airgead mar chuid den duais do dhaoine a chuir an taighde nó an tsochaí chun cinn ar bhealach ar leith.
Bronntar duaiseanna Nobel ón mbliain 1901 anuas sna disciplíní a leanas: