Trelis/gawiki huggingface dataset:
Jack Kyle. Fear rugbaí, d’imir Jack Kyle 46 uair d'Éirinn idir 1947 agus 1958 (10 Feabhra 1926 – 27 Samhain 2014). I bpobalbhreith sa bhliain 2002 measadh gurbh é Kyle “An t-Imreoir Rugbaí ab Fhearr a d’Imir d’Éirinn Riamh”.
Beatha.
I mBéal Feirste a saolaíodh Kyle i 1926.
Cháiligh sé mar dhochtúir leighis in Ollscoil na Banríona
Bhuaigh Kyle agus Éire an ‘Chaithréim Mhór ar 13 Márta 1948 i bPáirc an Fhiaich Dhuibh, Béal Feirste.
Bhí Kyle ar fhoireann na Leon a chuaigh chun na hAstráile agus na Nua Shéalainne i 1950. 
Pearsanta.
Chaith Kyle 30 bliain ag obair san Indinéis agus sa tSambia tar éis dó éirí as an imirt. Chuir sé faoi in Áth Bhriain i gCo. an Dúin nuair a chuaigh sé ar a phinsean.
Nuair a ceistíodh Kyle sna 2000idí faoin athrú ba mhó a tháinig ar an rugbaí lena linn, ní mba ar an ngairmiúlacht ná ar cheachtar de na rudaí atá luaite thuas agam a thagair sé, ach don liathróid.
Cead (cluiche). Cluiche is ea Cead a imrítear ar Inis Meáin ar Lá Fhéile Pádraig. "Cleas na Slise" a thugtar air freisin. Bíonn ar imreoirí 60 buille a chur thar an líne 40 méadar. Níl cead ach ag na fir é a imirt. As déil bhán nó hicearaí a dhéantar an ‘cead’, nuta beag adhmaid a bhuailtear. Bíonn an Corn Domhanda sa Chead le buachan ag Comórtas Cead Lá le Pádraig.
Filleann muintir an oileáin ar Inis Meáin ó ó chian is ó chóngar ar an 17 Márta, do Chorn Domhanda Ceid. Bíonn ceathrar captaen ann, a roghnaítear as buaiteoirí na bliana roimhe agus roghnaíonn na captaein seo foireann de sheisear nó seachtar ar an lá mór sa pháirc spóirt in aice le Trá Leictreach Inis Meáin.
Bailíonn na hoileánaigh idir óg agus aosta ina sluaite chun féachaint ar an gcluiche mar a thriaileann na himreoirí ar an ‘cead’ (píosa beag adhmaid) a ardú ón talamh le slat in aon bhuille amháin, agus an dara buille a bhualadh air mar atá sé san aer chun an cead a chur go ceann scríbe (rópa a leagtar amach ar an talamh 30 méadar uathu).
Má bhaintear an rópa amach, bronntar ‘poc’ ar an imreoir agus seasca poc de dhíth ar fhoireann chun an cluiche leathcheannais a bhaint amach.
Pé foireann a thugann bua an chluiche ceannais féin leo, bronntar an Corn Domhanda orthu agus greantar ainm gach buaiteora ar an gcorn a choinnítear ar taispeáint i dTeach Ósta Inis Meáin ó cheann ceann na bliana.
Seo thíos cur síos ar an gcluiche, agus caighdeánú áirithe déanta air, ón suíomh Dúchas.ie.
Lá Fhéile Pádraig bíonn muid ag buaileadh cead... Nuair a bhítear ag buaileadh cead bíonn maide fada againn, bíonn píosa beag de mhaide againn freisin chomh ramhar le cois scuaibe agus timpeall trí orlaigh ar fhaid. Leagtar an giota beag suas le cloich nach bhfuil chomh hard leis an ngiota tugtar "pist" ar an gcloich agus tugtar "cead" ar an ngiota. Buailtear an chuid den chead atá ós cionn an phist leis an maide mór agus éiríonn an giota suas san aer buailtear go láidir leis an maide mór é ansin agus cuirtear tamall maith as láthair é, sin é an chaoi a n-imríonn muid an cead. 
Bhíodh an cluiche á imirt go coitianta i gConamara agus luaitear é sa ghearrscéal Aois na hÓige de chuid Mháirtín Uí Chadhain. "Anseo a bhuail sé deis is cead is a rinne sé "falach bhíog" is macnas an libh." lch 106 Idir Shúgradh agus Dáiríre. Tá cuntas eile ar Dúchas.ie, i mír ó Bhailiúchán na Scol a luann cead a bheith á imirt i gCois Fharraige ag páistí sna 1930idí.
Tá gaol ag cead leis an gcluiche "Tip-cat".
Bánú na Tuaithe. Is éard is bánú na tuaithe (nó tréigean na tuaithe) ann ná claonadh daoine aistriú ó cheantair thuaithe go dtí ceantair uirbeacha. Taobh tuaithe de phróiseas déimeagrafach darb ainm an t-uirbiú atá ann.
I mbonneagair atá i mbéal tionsclaíochta ar nós na Breataine Bige san 18ú haois nó Oirthear na hÁise san 20ú haois, tarlaíonn sé de thoradh thionsclú na dtionscal príomhúil, amhail an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an iascaireacht, agus an fhoraoiseacht. Ciallaíonn sé seo go bhfuil níos lú daoine ag teastáil chun an méid céanna aschur a thabhairt ar an margadh, agus go ndéantar tionscail thánaisteacha ghaolmhara (scagadh agus próiseáil) a chomhdhlúthú. Tubaiste shaorga nó thimpeallachta is cúis le tréigean na tuaithe scaití, e.g. gorta nó easpa acmhainní; is samplaí de thosca brú iad seo.
Bíonn cúiseanna eile ag baint leis an bhfeiniméan seo, má tá pá níos airde nó rochtain ar oideachas ar fáil i gceantair uirbeacha; is samplaí de thosca tarraingthe iad seo.
Má thiteann daonra tuaithe faoi thairseach chriticiúil, éiríonn sé róbheag chun tacú le gnóthaí áirithe, agus nuair a dhúntar nó imíonn na gnóthaí sin, cruthaítear fáinne fí. Fiú in earnálacha nach bhfuil baint acu leis an margadh, bíonn sé níos costasaí do rialtais seirbhísí a sholáthar do dhaonraí atá níos lú agus níos scaipthe i gcomparáid le háiteanna eile. D'fhéadfaí oifigí agus seirbhísí státmhaoinithe a dhúnadh, rud a dhéanann dochar breise do gheilleagar na tuaithe. Is sampla tipiciúil é an rochtain ar oideachas, toisc go mbíonn tionchar aici ar chinntí tuismitheoirí: de ghnáth imeoidh teaghlaigh ó shráidbhaile nó réigiún gan scoil i dtreo bailte móra ina bhfuil scoileanna ar fáil.
Conradh na Mórmhara. Is é Conradh na Mórmhara () an t-ainm atá ar an gconradh a tháinig ar an bhfód in 2023 chun farraigí an domhain a rialú.
Ar 4 Márta 2023, tar éis beagnach 20 bliain de chainteanna, d’aontaigh 193 tír, go léir ina mbaill de na Náisiúin Aontaithe, ar an gconradh.. 
Clúdóidh an conradh 30% d’aigéin oscailte an domhain roimh 2030. 
Is é seo an chéad chonradh den saghas seo a tháinig ar an bhfód ó na 1980idí. Is céim dhearfach í do chaomhnú na timpeallachta.
Fionntán de Brún. Is Ollamh le Nua-Ghaeilge in Ollscoil Mhá Nuad é Fionntán de Brún. Rugadh agus tógadh é i mBéal Feirste. Bhuaigh a chnuasach gearrscéalta, Litir ó mo Mháthair Altrama agus Scéalta Eile (Móinín 2005), duais Bhord na Leabhar Gaeilge ag Oireachtas na Samhna 2004. Is é Béal na Péiste a chéad úrscéal, saothar ar bronnadh an chéad duais don úrscéalaíocht air ag Oireachtas 2022. Is i réimse an léinn is mó atá saothar foilsithe aige, ar na saothair is déanaí leis tá "Revivalism and Modern Irish Literature" (Cló Ollscoil Chorcaí, 2019) agus, mar eagarthóir, Léachtaí Cholm Cille 52 – Stair agus Ficsean ó Beatha Cholm Chille go Bealach na Spáinneach (2022) agus Léachtaí Cholm Cille 51 Scríobhaithe an Tuaiscirt, 1650–1900 (2021).
Workhuman. Cuireann an comhlacht Workhuman néalseirbhísí acmhainní daonna ar fáil.
Bhunaigh Eric Mosley an comhlacht Globoforce sa bhliain 1999 mBaile Átha Cliath; athainmníodh é mar Workhuman in 2019. I mhí na Márta 2023, bhí 1,300 duine fostaithe ag Workhuman, 600 acu i mBaile Átha Cliath, agus 600 eile i Framingham, Massachusets.
Indeed. Is suíomh gréasáin acmhainní daonna e Indeed, atá bunaithe in Austin, Texas agus Stamford, Connecticut. Is fochuideachta ar lánúinéireacht de chuid Recruit Co. Ltd sa tSeapáin. 
Gnó.
I mí an Mhárta 2023, bhí sé beartaithe ag Indeed thart are 15% d'fhoireann oibre an chomhlachta in áiteanna éagsúla ar fud an domhain a ligean chun siúil (nó thart ar 2,200 duin). Thug príomhfheidhmeannach an chomhlachta, Chris Hyams le tuiscint go raibh an líon folúntas ar fud an domhain ag laghdú an t-am ar fad, go raibh an eagraíocht rómhór anois agus go gcaithfidís fuineadh de réir na mine feasta, an téad céanna atá móreagraíochtaí teicneolaíochta eile a sheinm le scaitheamh.
Éire.
Bhí thart ar 1,300 duine fostaithe ag Indeed in Éirinn sa bhliain 2022.
Oscar Piastri. Is tiománaí Astrálach de chuid Fhoirmle a hAon é Oscar Jack Piastri. Rugadh i Melbourne é ar 6 Aibreán 2001. Bhuaigh sé craobh an Foirmle a Trí in 2020 agus craobh an Foirmle a Dó in 2021. I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann McLaren.
Nico Hülkenberg. Is tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon é Nicolas Hülkenberg. Rugadh in Emmerich am Rhein, An Réin Thuaidh-Viostfáil, Iarthar na Gearmáine é ar 19 Lúnasa 1987 . I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Hass. Thiomáin sé le Williams, Force India, Sauber, Renault, Racing Poing agus Aston Martin roimhe sin.
Saol pearsanta.
Tá sé ina chónaí i Monaco. Phós sé Eglė Ruškytė in 2021. Tá iníon amháin acu. Tá Gearmáinis, Fraincis, Ollainnise agus Béarla aige.
Ronald Dworkin. Fealsamh, saineolaí dlí agus scoláire Meiriceánach de chuid an dlí bhunreachtúil sna Stáit Aontaithe ab ea Ronald Myles Dworkin FBA QC (11 Nollaig, 1931 – 14 Feabhra, 2013). Ag tráth a bháis, bhí sé ina Ollamh le Dlí agus Fealsúnacht le Frank Henry Sommer in Ollscoil Nua-Eabhrac agus ina Ollamh le Dlí-eolaíocht i gColáiste na hOllscoile, Londain. Roimhe seo bhí Dworkin ag múineadh i Scoil Dlí Yale agus in Ollscoil Oxford, áit a raibh sé ina Ollamh le Dlí-eolaíocht, comharba ar an bhfealsamh H.L.A. Hart. Chuir Dworkin go mór le fealsúnacht an dlí agus leis an bhfealsúnacht pholaitiúil araon, agus fuair sé Duais Chuimhneacháin Idirnáisiúnta Holberg 2007 sna Daonnachtaí as a chuid " "pioneering scholarly work" de "worldwide impact.""." De réir suirbhé in "The Journal of Legal Studies", ba é Dworkin an dara scoláire dlíthiúil Meiriceánach ba mhó cáil san fhichiú haois. Tar éis a bháis, dúirt an scoláire dlí in Harvard Cass Sunstein go raibh Dworkin "one of the most important legal philosophers of the last 100 years. He may well head the list."
Joe Schmidt (rugbaí). Is fear rugbaí ón Nua-Shéalainn é Joe Schmidt, (a rugadh ar 12 Meán Fómhair 1965).
Gairm.
Chaith Schmidt trí bliana, 2010-2013, ina chóitseálaí ar Chúige Laighean agus bhí ceithre thrófaí buaite aige le linn an ama sin.
I rith 2013 go 2019, bhí Schmidt mar chóitseálaí ar fhoireann na hÉireann agus bhí Craobh na Sé Náisiún 2014 buaite acu trí uair, agus an ‘Chaithréim Mhór' in 2018. 
2019.
Tháinig deireadh le ré Schmidt mar chóitseálaí ar Éirinn in 2019 nuair a theip ar an bhfoireann i mbabhtaí ceathrú ceannais Chorn an Domhain. Cé gur tháinig droch-chríoch le ré Joe Schmidt ina chóitseálaí ar Éirinn, níl aon amhras ach gur éirigh níos fearr le foireann na hÉireann faoina cheannas ná mar a d’éirigh leo faoi cheannas bainisteoir ar bith eile a tháinig roimhe
Aegis. Is gléas í an aegis (Sean-Ghréigis: αγγίς), mar a luaitear san Íliad, a iompraíonn Aitéiné agus Séas, a léirítear go héagsúil mar chraiceann ainmhithe nó mar sciath chosanta agus a mbíonn ceann Gorgaine air uaireanta. D'fhéadfadh go mbeadh nasc ann le dia darb ainm Aix (Aιξ), iníon le Héilias agus altra do Shéas nó mar mhalairt air sin leannán luí de chuid Shéas.
Sanasaíocht.
Tá go leor bríonna leis an bhfocal Gréigise "αγγίς", lena n-áirítear:
Seans gurbh é an bhunbhrí a bhí leis an chéad cheann, agus Ζεὺς Αἰγίοχος "Zeus Aigiokhos" = "Séas a bhfuil "aegis" aige" b'fhéidir gur chiallaigh sé ar dtús “Spéir/Neamh, ag a bhfuil an stoirm thoirní”. B'fhéidir gur tháinig an t-aistriú go dtí an bhrí "sciath" nó "seithe gabhair" de réir na sanasaíochta daonna i measc daoine a bhí eolach ar chraiceann ainmhí a tharraingt thar an lámh chlé mar sciath.
Nick Jr.. Is stáisiún teilifíse do dhaoine óga é Nick Jr., a bunaíodh i Meiriceá sa bhliain 2009, mar athsholáthar ar bhloc clár fadbhunaithe Nickelodeon den ainm céanna.
Comhlacht Árachais Taiscí Feidearálacha. Is foras stáit na Stát Aontaithe é an Comhlacht Árachais Taiscí Feidearálacha (Béarlaː Federal Deposit Insurance Corporation).a bhronnann ráthaíocht ar thaiscí bainc.
Tíreolaíocht na hÉireann. Is oileán í Éire i dTuaisceart na hEorpa san Aigéan Atlantach Thuaidh. Tá an t-oileán suite ar scairbh ilchríochach na hEorpa, cuid den Phláta Eoráiseach. I measc príomhghnéithe geografacha an oileáin tá machairí ísle lárnacha timpeallaithe ag sléibhte cósta. Is é Corrán Tuathail an bhinn is airde, atá 1.039 méadar os cionn leibhéal na farraige. Tá cósta an iarthair garbh, le go leor oileán, leithinsí, ceann tíre agus cuanta. Tá an t-oileán déroinnte ag an Sionainn, atá ag 360.5 km le hinbhear 102.1 km. an abhainn is faide in Éirinn agus sreabhann sé ó dheas ó Chontae an Chabháin in Ulaidh chun freastal ar an Atlantach díreach ó dheas de Luimneach. an t-oileán roinnte ag an tSionainn, ag 360.5 km le hinbhear 102.1 km. Is é an abhainn is faide in Éirinn agus a shreabhann ó dheas ó Chontae an Chabháin in Ultaibh, agus sníonn sé isteach san Atlantach díreach ó dheas de Luimneach. Tá roinnt lochanna móra feadh aibhneacha na hÉireann, agus is é Loch nEathach an ceann is mó díobh.
Led By Donkeys. Is grúpa feachtais pholaitiúil na Breataine é Led By Donkeys (Gaeilge:Ar Adhstar ag Asail), a bunaíodh i mí na Nollag 2018 mar ghrúpa frith-Bhreatimeachta, ach a bhfuil gníomhartha eile de chuid an rialtais Coimeádach cáinte acu freisin. Ó cruthaíodh an grúpa tá a cheathrar bunaitheoirí ag fógairt i gcomhair ruda a thugann siad "thermonuclear hypocrisy" (Gaeilge: "fimíneacht teirmeanúicléach ") agus bhain siad úsáid as aoir atá dírithe ar pholaiteoirí ar son an Bhreatimeachta. Is éard atá i bpríomhfheachtas an ghrúpa 'Ar Adhstar ag Asail' ná cláir fhógraí ina bhfuil tvuíteanna ón am atá thart ó pholaiteoirí a bhí ar son an Bhreatimeachta, nó comharthaí athfhriotail a chuirtear i láthair mar tvuíteanna. Luann na tvuíteanna seo seasaimh pholaitiúla na bpolaiteoirí roimhe seo, agus dar leis an ngrúpa, nár sheas siad seo teist na mblianta.
Géarchéim airgeadais 2023. Bhris Géarchéim airgeadais 2023 amach nuair a theip an banc, 'Silicon Valley Bank' (SVB) i gCalifornia ar 10 Márta 2023. 
Cúiseanna.
Le linn 2022-2023, bhí an Banc Cúlchiste Feidearálach ag ardú rátaí úis, agus thit an tóin as na Treasuries, na bannaí rialtais, dá bharr sin. Ach chuir SVB go leor Treasuries i ngeall mar chomhthaobhacht. 
Tarrtháil.
Ghabh Comhlacht Árachais Taiscí Feidearálacha (CATF) na Stát Aontaithe seilbh ar Silicon Valley ar 10 Márta 2023. Dhún na rialtóirí Meiriceánacha an banc nuair a rinneadh astarraingt ollmhór ar na taiscí tar éis do luach na scaireanna titim as a chéile. 
Bronnann an foras stáit sin ráthaíocht ar thaiscí bainc, go dtí $250,000. I ndiaidh an táthcheangail, bhí an CATF ag iarraidh SVB a dhíol. 
Bhuail deacrachtaí eile an earnáil baincéireachta sna Stáit Aontaithe, agus tháinig ardú mór ar árachas chun cosaint a thabhairt do na bainc i gcás loicthe. Bhí First Republic Bank i gCalifornia ar forbhás. Ach tháinig bainc eile i gcabhair air agus airgead a chur i dtaisce ann. 
Iarmhairtí san Eoraip.
Bhí na rátaí úis ag dul in airde san Eoraip chomh maith, agus bhí na infheisteoirí ag éirí drogallach roimh rioscaí. Thit luach stoc i mbainc go trom ar na margaí airgeadais. Tháinig bainc cheannais san Eoraip le chéile lena chinntiú go mbeadh bainc fós leachtach agus in ann sócmhainní a shóinseáil go hairgead tirim. 
Ar 19 Márta 2023, tarrtháladh ceann de na bainc is mó san Eoraip, Crédit Suisse, a bhí ar shéala loiceadh. Cheadaigh Rialtas na hEilvéise do mhórbhanc eile, UBS, Credit Suisse a cheannach ar €3 billiún agus dul freagrach i gcaillteanais de €5 billiún. Bhí Rialtas na hEilvéise ag dul in urrús ar an socrú a rinneadh faoi théirim lena chinntiú nach loicfeadh Credit Suisse agus nach dtarraingeofaí géarchéim baincéireachta idirnáisiúnta. 
Bhí sé geallta ag an mBanc Ceannais Eorpach go dtabharfar iasachtaí do bhainc sa limistéar euro, más gá.
Éire.
Dúirt an Roinn Airgeadais in Éirinn, "Cé gur beag de thionchar díreach atá ag teip an Bhainc ar chóras airgeadais na hÉireann, tá iasachtaí faighte ag roinnt comhlachtaí Éireannacha ó SVB ó 2012," 
Sa bhliain 2019, d'fhógair SVB go raibh sé i gceist acu a gcuid iasachtaí do ghnólachtaí nuabhunaithe teicneolaíochta Éireannacha a mhéadú go $500m mar chuid de chomhoibriú le Ciste Infheistíochta Straitéisach na hÉireann (ISIF). Dúirt an Ciste sin go raibh tuairim is $100m infheistithe sa bhliain 2023 i gcúig chiste infheistíochta a bhí faoi bhainistíocht SVB Capital, fochuideachta le SVB Group.
Villéineach. Is aicme sheirfeach ar leith é an villéineach, a bhí ceangailte leis an talamh faoin gcóras feodach. Mar chuid den chonradh le tiarna an mhainéir, bhí súil air roinnt dá gcuid ama a chaitheamh ag obair ar thalamh a thiarna. Bhí na villéinigh ann faoi roinnt srianta dlíthiúla a rinne idirdhealú idir iad agus na saorfhir, agus ní fhéadfadh siad imeacht ón mhainéar gan cead a dtiarnaí. Go ginearálta, shealbhaigh na villéinigh a stádas ní hamháin de réir breithe ach de réir na talún a bhí acu, agus bhí sé indéanta dóibh freisin "manumissio" (sé sin, gníomh chun an villéinigh a shaoradh óna dhaormháistir) a fháil óna dtiarnaí.
In Éirinn, ní raibh an córas feodach riamh chomh forleathan agus a bhí sé in áiteanna eile san Eoraip, ach bhí an córas tionachta talún bunaithe ar dhlíthe an Fhéineachais. 
Fuair an córas bás den chuid is mó i Sasana i 1500, agus bhí roinnt saghsanna den chóras á n-úsáid sa Fhrainc go dtí 1789.
Grégory Lemarchal. Rugadh Grégory Jean-Paul Lemarchal ar an 13 Bealtaine 1983 sa Tronche, , an Fhrainc. Ba amhránaí é, a bhí an-tóir air tar éis comórtas teilifíse a bhuaigh. Bhí fiobróis chisteach air freisin. Fuair sé bás ar an 30 Aibreán 2007 agus é ag fanacht ar aistriú scamhóige. Bhí sé 3 bliana 's fichead, agus fuair sé bás thart ar choicís roimh a bhreithlá. Tamall beag ina dhiaidh sin, foilsíodh albam dá chuid ceoil, popcheol agus rac-cheol den chuid is mó. An t-ainm atá ar an albam ná ""." An ciall atá leis ná 'Guth an aingil'.
Logan Sargeant. Is tiománaí Meiriceánach Fhoirmle a hAon é Logan Hunter Sargeant . Rugadh i bhFort Lauderdale, Florida, SAM é ar 31 Nollaig 2000 . I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Williams.
Iairiglif. Is carachtar amháin d'iairiglifí na hÉigipte, córas scríbhneoireachta na Sean-Éigipte, é iairiglif (ón Ghréigis ar “snoíodóireacht naofa”). Toisc gur script logagrafach é an córas scríbhneoireachta seo a úsáideann siombailí picteagrafacha chun focail nó fuaimeanna a léiriú, uaireanta tugtar “iairiglifí” ar scripteanna eile a bhfuil tréithe acu a chuirtear script na sean-Éigipte i gcuimhne. Sa Nua-Phlatónachas, go háirithe le linn an Renaissance, is éard a bhí “iairiglif” ann ná léiriú ealaíonta ar smaoineamh rúndiamhair, go díreach an rud a chreid na Nua-Phatónaigh faoi iairiglifí na Sean-Éigipte. 
Is "script phictiúrtha" é na hiairiglifí — is é sin córas scríbhneoireachta a úsáideann íomhánna mar shiombailí ar aonaid shéimeantacha éagsúla, seachas na litreacha teibí a úsáidtear in aibítrí. Cé go raibh sé bunaithe ar íomhánna, bhí script na Sean-Éigipte beagáinín níos casta ná sin. D'úsáidtí gach iairiglif i gceann de na trí bhealach seo a leanas: (1) mar léiriú díreach ar rud nó ar ghníomh, (2) mar léiriú ar fhuaim 1, 2, nó 3 shiolla, nó (3) mar shoiléiriú ar bhrí bheacht na n-iairiglifí i ngar di. Bhí bua na healaíne ag teastáil chun iairiglifí a scríobh, rud a chuir teorainn le líon na scoláirí a roghnaíodh chun iad a fhoghlaim. Ba iad siúd a raibh ardoideachas acu (.i. an faró, na huaisle agus na sagairt) a bhí in ann na hiairiglifí a léamh agus a scríobh; d'úsáid daoine eile leaganacha níos simplí a bhí níos feiliúnaí don ghnáthscríbhneoireacht: an script chliarúil (Béarla: "hieratic") ar dtús, agus níos déanaí an script choiteann (Béarla: "demotic").
Éigipteolaíocht. Is éard is Éigipteolaíocht (ón Éigipt agus ón nGréigis -λογία, - ologia; Araibis علم المصريات:) ann ná staidéar ar stair na Sean-Éigipte, teanga, litríocht, reiligiún, ailtireacht agus ealaín ón 5ú aois RCR, go dtí deireadh a cuid cleachtas reiligiúnach dúchais sa 4ú haois CR. Is "Éigipteolaí " é cleachtóir an disciplín. San Eoraip, go háirithe ar an Mór-Roinn, breathnaítear ar an Éigipteolaíocht go príomha mar dhisciplín fileolaíoch, agus i Meiriceá Thuaidh is minic a bhreathnaítear uirthi mar bhrainse den tseandálaíocht .
Stair.
Na chéad taiscéalaithe.
Ba iad na taiscéalaithe is luaithe san Éigipt ársa ná na hÉigiptigh ársa féin. Spreagtha ag aisling a bhí aige, stiúir Thutmose IV tochailt ar Sfioncs Mór Ghiza. Níos lú ná dhá chéad bliain ina dhiaidh sin, gheobhadh an Prionsa Khaemweset, an ceathrú mac le Ramesses II, clú agus cáil amach as foirgnimh stairiúla, tuamaí agus teampaill, lena n-áirítear pirimidí, a aithint agus a athchóiriú; agus rinneadh cur síos air ina dhiaidh sin mar an chéad Éigipteolaí.
An Tréimhse Ghréag-Rómhánach.
Thug Héaradatas, Strabó, agus Diodorus Siculus, cuid de na chéad chuntais stairiúla faoin Éigipt. Scríobh (faoi bhláth c. 300 RCR), sagart Éigipteach stair na hÉigipte i nGréigis, coimisiúnaithe is dócha ag Tolamaes II Philadelphus sa 3ú haois RCR. Bhí an-suim ag na Tolamaesaigh in obair na nÉigipteach ársa, agus d'athchóirigh siad go leor de na séadchomharthaí Éigipteacha, lena n-áirítear na pirimidí. Thóg na Tolamaesaigh go leor teampall nua freisin i stíl na hÉigipte. Rinne na Rómhánaigh obair athchóirithe san Éigipt freisin.
An Mheánaois.
San Mheánaoise, ó am go chéile, rachadh taistealaithe chuig an Talaimh Naofa ar mhalairt slí, chun cuairt a thabhairt ar láithreáin san Éigipt. I measc na gceann scríbe bheadh ​​Caireo agus a cheantar máguaird san áireamh, áit a síleadh a theith an Teaghlach Naofa, agus na Pirimidí móra, ar measadh gurbh iad Gráinseacha Iósaefa, a thóg an patrarc Eabhrach chun grán a stóráil i rith blianta na flúirse. Mhair roinnt dá gcuntais (Itineraria) agus tugann siad léargas ar dhálaí ina dtréimhsí ama faoi seach.
The Voice (séasúr 23 na SA). Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 6 March, 2023 agus chríochnaigh sé ar an 23 Bealtaine, 2023.
Ba iad Kelly Clarkson, Chance the Rapper, Niall Horan agus Blake Shelton na breithuiúna don sraith seo. Bhuaigh Gina Miles ar tsraith agus tháinig Grace West sa dara háit.
American Idol (sraith 21). Is comórtas amhránaíoctha teilifíse cruthaithe as Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craolann sé ar ABC. Thosaigh an seachtú sraith déag American Idol ar 19 Feabhra 2023 agus chríochnaigh se ar an 21 Bealtaine 2023.
B'é seo an dara sraith "American Idol" ó shin go raibh sé curtha al cear ar Fox sa bhliain 2016.
Ba iad Katy Perry, Luke Bryan agus Lionel Richie na breithiúna don sraith seo. D'fhill Ryan Seacrest mar láithreoir. Bhuaigh Iam Tongi an tsraith agus tháinig Megan Danielle sa dara háit.
Brian Mac Aongusa.  
Ceannaire ar Raidió na Gaeltachta, príomhfheidhmeannach ar Ghael Linn agus scríbhneoir ba ea Brian Mac Aongusa ( - 24 Márta 2023). 
Gairm.
D'fhás Mac Aongusa suas i gCarraig Dhubh, BAC agus d'fhreastail sé ar Choláiste Mhuire agus COBÁC. Thosaigh sé ag obair leis an Roinn Airgeadais.
Bhí Mac Aongusa ina bhall den choiste a bhunaigh Raidió na Gaeltachta in 1972, agus ina Cheannaire ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ó Mheitheamh 1978 go dtí Deireadh Fómhair 1980. D'fhorbair sé sceideal na maidine go mór agus gur chuir sé béim ar leith ar chraoltaí seachtracha beo.
Bhí sé seal ina cheannasaí ar Raidió a hAon RTÉ.
I mí Iúil 1988 a ceapadh ina phríomhfheidhmeannach ar Ghael Linn é agus d’éirigh sé as i 1996 ach d’fhan sé ar fho-choiste Bharra an Teampaill chun an plean forbartha a chur i gcrích.
Bhí sí ina chathaoirleach ar an gcoiste comhairleach a raibh bunú Theilifís na Gaeilge i 1995 mar chúram air.
D'éirigh sé as Ghael Linn le luí isteach ar a thaighde ar stair na n-iarnród. Saineolaí mór le rá ar chúrsaí iarnróid ab ea é agus tháinig a leabhar "The Harcourt Street Line" amach in 2004. Foilsíodh leabhar eile, "Traenacha in Éirinn", in 2014.
Pearsanta.
Fuair sé bás gan choinne sa mbaile ar 24 Márta 2023.
Molly Bracken. Ealaíontóir, dealbhóir agus múinteoir ealaíne Éireannach ab ea Mary Johannah "Molly" Bracken (3 Feabhra 1908 - Samhain 1991). Rugadh i gCluain Meala í, an dara leanbh de sheachtar páistí.
Staidéar agus gairm.
Bhí sí ina múinteoir sa Scoil Náisiúnta i gCluain Meala á reáchtáil ag na Siúracha na Carthannachta le blianta fada. Bhí Gaeilge líofa aici agus grá mór aici don teanga.