Trelis/gawiki huggingface dataset:
Geocroineolaíocht. Is eol dúinn rátaí meatha is leathréanna na ndúl radaighníomhach, mar úráiniam nó tóiriam, chun luaidhe a tháirgeadh faoi dheireadh. Trí mhéid na ndúl seo a thomhas i sampla carraige, is féidir a rá cé chomh fada is a bhí na próisis meatha ar siúl, agus uaidh sin aois na carraige a dhíorthú. Tugtar "dátú radaiméadrach" ar an bpróiseas seo freisin. Ar an mbealach seo, is féidir dátaí a leagan síos do na réanna is na tréimhsí geolaíocha éagsúla.
Dátú potaisiam/argóin. Modh radaiméadrach chun carraigeacha níos mó ná 100,000 bliain d'aois a dhátú. Bunaithe ar an bhfíoras go meathann an t-iseatóp potaisiam-40 go dtí argón-40 le leathré atá ar eolas, má thomhaistear an méid den dá iseatóp seo sa charraig is féidir aois na carraige a ríomh. Bhí an tomhas seo an-áisiúil chun aois iontaisí is cnámh daonna luath a fuarthas sa Scoiltghleann Mór in oirthear na hAfraice (in Olduvai, Laetoli, Hadar is Koobi Fora) a dhéanamh amach.
Dátú radacarbóin. Modh dátaithe ábhar orgánach, atá suas le 60,000 bliain d'aois, is ea dátú radacarbóin. Úsáidtear an t-iseatóp C-14 mar tháscaire i staidéar ar mheitibileacht sa bhitheolaíocht, agus dátú radaighníomhach. Táirgtear an raidiseatóp carbóin, C-14, an t-am ar fad trí irnbhuailtí gathanna cosmacha le móilíní san ardatmaisféar, agus baintear feidhm as sin i ndátú carbón-14.
Teicníc.
Ionsúnn ainmhithe is plandaí beo carbón, cuid de an t-iseatóp radaighníomhach C-14. Nuair a fhaigheann an t-orgánach bás ní thógann sé tuilleadh carbóin isteach, agus de réir mar a mheathann an C-14 ann, laghdaíonn a chodán den charbón iomlán ann. Bíonn an codán seo intomhaiste i sampla an-bheag, fiú, agus díreach i gcomhréir leis an bhfad ama ó bhás an orgánaigh. 
Forbairt.
D'fhorbair Willard Libby an teicníc i 1948-1949. Tá dátú radacarbóin an-tábhachtach i ndátú seandálaíoch inniu. Tá sé feidhmiúil go 60,000 bliain ó shin.
Dátú rubaidiam/strointiam. Modh radaiméadrach dátaithe i gcomhair carraigeacha atá níos mó ná 10 milliún bliain d'aois. Meathann an t-iseatóp Ru-87 go dtí Sr-87 le leathré atá ar eolas. Mar sin, is féidir aois na carraige a dhíorthú ó mhéid an dá iseatóp seo inti.
Dátú teirmealonrach. Bealach chun aois cré-earraí ársa a dhéanamh amach trí fhuinneamh atá bailithe i laitís chriostalta iniamh grianchloiche de bharr meath úráiniam nádúrtha a thomhas. Déantar é seo trí shampla an-bheag den chré-earra a théamh, rud a fhuasclaíonn an fuinneamh i bhfoirm solais. Ó speictream an tsolais seo, is féidir aois an tsampla a aimsiú.
Dátú úráiniam/luaidhe. Modh radaiméadrach chun seancharraigeacha a dhátú. Bunaithe ar an bhfíoras go meathann úráiniam(Ur)-238 go dtí luaidhe(Pb)-206 le leathré amháin atá ar eolas, agus Ur-235 go dtí Pb-207 le leathré eile atá ar eolas. Má thomhaistear méid nó gníomhaíocht gach iseatóip díobh seo i sampla carraige, is féidir dearbhaois na carraige a dhéanamh amach.
Dátú varbh. Modh chun aois na sceallaí Pléistiséineacha a dhéanamh amach. 2 mhilliún - 10,000 bliain ó shin, díreach roimh dheireadh na móroighearaoise seo caite, a bhí an ré Phléistiséineach ann. Trí na cisil (na vairbh) i bhfosuithe míne ar bhun locha a chomhaireamh a dhéantar an dátú. Leagadh síos na vairbh seo ag an uisce a rith amach as na hoighearshruthanna, agus tharla na vairbh de bharr ailtéarnú an ábhair mhín is an ábhair ghairbh ó gheimhreadh go samhradh gach bliain.
Jean Dausset. Imdhíoneolaí a rugadh i dToulouse na Fraince ab ea Jean Dausset (19 Deireadh Fómhair 1916 – 6 Meitheamh 2009). 
Rinne sé taighde ar fhuilaistriú agus freagairt imdhíonach dó. 
Shaothraigh sé bealaí chun fuil is fíocháin eile a thíopáil, eolas a laghdaigh go mór diúltú orgán i máinliacht trasphlandaithe. 
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1980 le Baruj Benacerraf is George Snell.
Paul Charles William Davies. Fisicí Sasanach-Astrálach is ea Paul Charles William Davies (r. 1946). Chun an eolaíocht a chur os comhair an phobail scríobh sé "The Mind of God" (Aigne Dé, 1992) agus "About Time" (Maidir le hAm, 1995), ag cur síos ar chosmeolaíocht, bunús na Cruinne, agus ceangail idir eolaíocht is reiligiún.
John Davis. Loingseoir a rugadh i Sandridge Shasana ab ea John Davis (c 1550 – 29 Nollaig 1605). I 1585-1587 rinne sé 3 aistear san Artach ag iarraidh an Pasáiste Siar ó Thuaidh a aimsiú. Ar an aistear deireanach shroich sé domhanleithead 73° thuaidh, agus d'aimsigh an caolas idir an Ghraonlainn is Oileán Baffin, ar tugadh a ainm féin air níos déanaí.
I mí Lúnasa na bliana 1592, agus é ag iarraidh Caolas Magellan a thaiscéaladh, bhí air agus a fhoireann fanacht ar oileán a cheaptar a bheith ar cheann d'Oileáin Fháclainne, an chéad duine a tháinig ar na hoileáin úd. Fuair sé bás gar don Oileán Bintan in aice le Singeapór i gcomhrac le foghlaithe mara.
Raymond Óg Davis. Ceimicí is réaltfhisicí a rugadh i Washington, DC ab ea Raymond Óg Davis (1914-2006). D'fhorbair sé an chéad turgnamh chun neoidríonónna a bhrath le humar mór sreabháin thirimghlanta go domhain i mianach. D'imoibrigh na neoidríonna le clóirín sa sreabhán chun argón radaighníomhach a dhéanamh, agus bhí sé in ann meath an argóin seo a bhrath. Le Masatoshi Koshiba is Riccardo Giacconi, bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic as seo i 2002.
Clinton Joseph Davisson. Fisicí a rugadh i mBloomington, Illinois ab ea Clinton Joseph Davisson (22 Deireadh Fómhair 1881 - 1 Feabhra 1958). Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic le George Paget Thomson i 1937 as a shaothar ar dhíraonadh leictreon i gcriostail, saothar a dheimhnigh nádúr tonnach cáithníní mar a thairg Louis de Broglie, agus a bhí tábhachtach i saothrú teoiric chandamach an damhna.
Humphry Davy. Ceimicí a rugadh i bPen Sans, Corn na Breataine, ab ea Humphry Davy (17 Nollaig 1788 – 29 Bealtaine 1829). Thaispeáin sé gur féidir comhdhúile a dhianscaoileadh ina ndúile le leictreachas. Ar an mbealach seo d'fhionn sé na dúile potaisiam, sóidiam, bairiam, strointiam, cailciam, agus maignéisiam. I 1815 cheap sé a lampa cáiliúil sábháilteachta i gcomhair mianadóirí.
DBase IV. Pacáiste ríomhaire do ríomhairí pearsanta a bhíodh in úsáid go forleathan chun ligean don úsáideoir a bhunachar féin a dhearadh is a fheidhmiú. Bíonn an chuid is mó d'airíonna bunachar sonraí coibhneasta ar fáil leis.
DDT. Is éard atá i DDT (déchlóraidhéfheiniltríchlóireatán) ná meascán ceimiceach arbh é an ceimiceán seo a phríomhchomhábhar. Ceann de na feithidicídí luatha is rathúla dá raibh ann. Tréigeadh é ó na 1970idí ar aghaidh, áfach, mar tháinig cineálacha nua feithidí chun cinn le himdhíonacht ina choinne, agus fuarthas nár dhianscaoil sé sa nádúr i bhfochodanna sábháilte do dhaoine nó ainmhithe eile.
Deá. Ciaróg mhór oichí. Itheann na ciaróga fásta duilleoga. Na larbhaí méith C-chruthach, a thochlaíonn san ithir ag ithe fréamhacha, ag tógáil suas le 3-4 bliana go mbíonn aibí go minic. Cineálacha éagsúla, ach is lotnaidí cuid acu, an priompallán ina measc.
Déacht toinne is cáithnín. An prionsabal go bhfuil airíonna tonnacha ag cáithníní fo-adamhacha, agus airíonna cáithnín ag tonnta leictreamaighnéadacha. Léiríonn an trasnaíocht i ndíraonadh leictreon is neodrón an chéad ghné thuas, agus léiríonn iarmhairt Compton is iarmhairt fhótaileictreach Einstein an dara ceann.
Dealbhóireacht rilífe. Saghas dealbhóireachta ina bhfuil na foirmeacha ardaithe os cionn an chúlionaid, gan a bheith múnlaithe go hiomlán. I rilíf íseal, mar a bhíonn ar bhonn airgid, is ar éigin atá an dearadh os cionn an dromchla, ach i rilíf ard féadfaidh na figiúir a bheith ina seasamh, nasctha leis an dromchla ar éigin, mar a fheictear ar sharcófagais Rómhánacha is peidiméidí in an-chuid foirgneamh clasaiceach.
Dealrachán. Cnámh chuartha, a luíonn beagnach go cothrománach ag bun an mhuiníl idir cnámh an uchta (an steirneam) is an slinneán. Cuid den chrios brollaigh. Feidhmíonn sé mar theannóg, ag cur bac ar an ngualainn titim isteach is síos.
Deannach ainglí. Ainm coitianta ar fheinciclidín (PCP), ar siabhraigin é. 
Tugadh isteach sna 1950idí é mar ainéistéiseach ginearálta, ach tarraingíodh siar go luath é. Úsáidtear fós i dtréidliacht é. 
Bhain andúiligh is úsáideoirí drugaí mídhleathacha mí-úsáid fhorleathan as sna 1970idí-1980idí, ach de réir dealraimh níl sé faiseanta a thuilleadh.
Deannach cosmach. Gráinníní micreascópacha deannaigh ón spás amuigh, a dtugtar "páirteagail Brownlee" orthu, as an bhfear a bhailigh é den chéad uair. Tagann sé isteach san atmaisféar ar ardluas, agus moillítear é trí chúltharraingt san atmaisféar uachtarach. Caitheann sé na míonna ar foluain sa strataisféar, agus is féidir é a bhailiú le heitleán taighde ardeitilte nó stáisiún spáis. Cúpla miocrón (micriméadar) ar leithead a bhíonn na páirteagail, agus póiriúil go minic. Meastar go dtagann cuid de ó chóiméid.
Déantóireacht ríomhiomlánaithe. Úsáid ríomhairí i monarcha chun dearadh ríomhchuidithe (CAD) a chuingiú le déantóireacht ríomhchuidithe (CAM), seachadadh comhbhall díreach in am, sceidealú táirgthe, agus soláthar don chustaiméir.
Dearadh córas struchtúrtha. Sa ríomheolaíocht, sraith teicníochtaí a úsáidtear chun airíonna ar leith de phróiseáil eolais in eagraíocht a anailísiú nuair a bhíonn córas nua ríomhaire á dhearadh di. Sa Bhreatain tá modh deartha ar a dtugtar "innealtóireacht eolais" in úsáid. Modh eile is ea an Modh Anailíse is Deartha Córas Struchtúrtha, a d'fhorbair gníomhaíocht ríomhaireachta is teileachumarsáide rialtas na Breataine le haghaidh forbairt aonchineálach córas ríomhaire-bhunaithe i ranna rialtais.
Dearadh/déantóireacht ríomhchuidithe. Cláir nó bogearraí ríomhairí ina bhfuil an bunachar sonraí is na rialacha chun táirgí, foirgnimh is trealaimh nua a dhearadh (CAD) nó a mhonarú (CAM). Ligeann bogearraí CAD don dearthóir smaointe is dearaí nua a thástáil gan samhail nó struchtúr costasach a thógáil. Is féidir le bogearraí CAM córais chasta déantúsaíochta a rialú go huathoibríoch chun táirgí casta a dhéanamh gan mórán oibrithe.
Dearadh grafach. Teicníochtaí is scileanna a úsáidtear i ndearadh ábhair phriontáilte. Is iad na príomhscileanna a thagann san áireamh ná clóghrafaíocht, grianghrafadóireacht, maisiúchán is déanamh priontaí. D'fhoghlaimítí is chleachtaítí na scileanna seo ina n-aonar le fada, ach le teacht chun cinn na seachliteagrafaíochta tá siad uile tagtha le chéile go rathúil, leis na forbairtí déanacha sa ghrianghrafadóireacht leictreonach ach go háirithe.
Dearadh tionsclaíoch. Dearadh aon táirge a dhéantar le meaisíní: gluaisteán Toyota, buidéal Coke, ríomhaire, agus an iliomad ábhar is earraí eile. Bhí cré-earraí Wedgwood is cuitléireacht phlátáilte Sheffield ar na táirgí is luaithe a dearadh de réir an choincheap seo.
Dearbhnialas. An teocht is lú is féidir a bheith ann is ea dearbhnialas. Is ionann é is 0 ar scála teochta Kelvin (0 K), -273° ar scála Celsius (-273 °C).
Bíonn na hadaimh i ndamhna ar bith faoi shíorghluaisne, a bheag nó a mhór. 
De réir mar a laghdaítear an teocht, is amhlaidh a laghdaítear meánluas na n-adamh agus a chrapann an t-ábhar chun toirt níos lú a ghabháil. Tagann gach adamh le bheith ina fhos ag dearbhnialas. Ní féidir le fisiceoirí an teocht seo a bhaint amach.
Deargadaol. Ciaróg mhór dhubh is ea an deargadaol ("Ocypus olens"). An cholainn caol, 20-30 mm ar fhad. Cumhdach sciathán gearr, agus sciatháin chúil air. Táirgeann sé ceimiceán le boladh searbh nuair a thagann faoi bhagairt. Faightear i gcoillte é de ghnáth. Foghlach ar fheithidí, seilidí is péisteanna. Darbh-daol a thugtar uirthi i nGaeilge freisin.
Ón Meánaoiseanna i leith, ceaptar go bhfuil baint ag an deargadaol leis an Diabhal.
Deargaistriú. Is éard atá sa deargaistriú (nó iarmhairt Doppler), i gcás solais ó rinn spéire a bhíonn ag druidim amach ón Domhan, ná athrú tonnfhaid a bhraitear mar dhathy dearg. Thaispeáin Hubble gur chiallaigh an deargaistriú braite go raibh gach réaltra ag gluaiseacht amach uainn, agus go raibh deargaistriú níos mó i gceist i leith na réaltraí is faide amach uainn, de bhrí go bhfuil siad ag gluaiseacht níos tapa ná réaltaí is gaire. Uaidh seo shaothraigh Hubble coincheap na Cruinne forleathnaithe agus na hOllphléisce.
I gcúrsaí fisice titeann deargaistriú amach nuair a thagann méadú ar thonnfhad de réir a mar atá solas nó radaíocht leictreamaighnéadach eile ó rinn neimhe ag imeacht ón mbreathnóir. Aistrítear an solas nó an radaíocht go dtí an ceann dearg den speictream leictreamaighnéadach. Tríd is tríd, taispeánann an “deargadh” go bhfuil méadú ar thonnfhad, rud is ionann agus minicíocht níos ísle agus fuinneamh fótón níos laige, de réir theoiric thonnach agus theoiric chandamach an tsolais. 
Deirtear gurb éard is cúis le deargaistriú ná fairsingiú na cruinne. Iarmhairt de chuid na coibhneasachta ginearálta atá sa deargaistriú imtharraingthe agus radaíocht leictreamaighnéadach ag fágáil réimse imtharraingteach.
Stair.
As Christian Doppler a ainmníodh an feiniméan, ós eisean ba thúisce a thug cuntas air sa bhliain 1842. Dúirt Doppler, agus an ceart aige, go bhfágfadh an feiminéan a rian ar gach tonn, agus thug sé le fios gurbh fhéidir dáthanna difriúla na réaltaí a chur síos dá ngluaiseacht ó thaobh an Domhain de.
Deargaistriú imtharraingteach. Tugtar "aistriú Einstein" ar an aistriú i minicíocht solais chuig minicíocht níos ísle i gcás foinsí a astaíonn solas i réimse réasúnta láidir imtharraingteach. Ciallaíonn sé seo go mbíonn an chuma ar sholas atá ag forleathadh amach as réad ollmhór go bhfuil a mhinicíocht níos lú (deargaistrithe) ná a bheifeá ag súil leis. Tomhaiseadh deargaistriú an tsolais ag taisteal amach ón Domhan den chéad uair i 1961, le cabhair iarmhairt Mößbauer. Rinneadh comparáid idir cloig adamhacha go hard san atmaisféar (réimse lag imtharraingteach) is cloig a fágadh ar dhromchla an Domhain (réimse níos láidre imtharraingteach), agus fuarthas amach gur rith na cloig arda níos tapa. Tuigeadh gurbh fhíorú é seo ar aistriú Einstein, agus chreid Einstein féin gurbh fhíorú é ar an gcoibhneasacht ghinearálta. Anois, áfach, tuigtear gur tástáil ar phrionsabal na coibhéise é an turgnamh seo.
Garbhánach. Cuid mhaith iasc le colainn ramhar, forleathan i bhfarraigí trópaiceacha is measartha is ea na garbhánaigh (fine Sparidae; Béarla: "sea breams" nó "porgies"). San Eoraip bíonn sé le fáil ón Meánmhuir go dtí an Iorua. Suas le 50 cm ar fhad, an ceann maol cruinn, scoth-bhándearg nó dearg le spota mór dorcha os cionn na heite uchtaí. An-tóir ag iascairí air, agus gabhtar ar bhonn trádálach é in áiteanna.
Déas. Iasc fionnuisce atá forleathan in aibhneacha na hEorpa is na Rúise is ea an déas. Suas le 30 cm ar fhad, le colainn chaol. Ológach/glas in uachtar, airgeadach bán faoina bhun. Itheann sé inveirteabraigh is plandaí uisciúla, agus feithidí eitilte ag an dromchla. Garghaol aige leis an bplubán is an t-orfa.
Deasca. Téarma geolaíoch ar na sil-leaganacha oighreacha nó oigheardhobhracha, neamhshortáilte is neamhshrathaithe go ginearálta, le raon leathan méideanna páirteagal ó bholláin go dtí cré.
Síol Fhaolchair. Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Síol Fhaolchair.
Deascáin ghailíte. Is éard is deascáin ghailíte ann ná deascáin mhianraí, cruthaithe trí chomhdhlúthú salann tuaslagtha (clochshalann, NaCl, is gipseam, CaSO4.2H2O, den chuid is mó) ón uisce.
Deascadh. Is ábhar dothuaslagtha é deascadh a chruthaítear in imoibriú ceimiceach i dtuaslagán. Samplaí is ea an deascadh coirte i gciteal, agus cruthú screamh gallúnaí in uisce crua.
Uí Dheá. Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh iad Uí Dheá.
Deascán hidriteirmeach. Deascadh mianraí ó shreabháin uisciúla theo taobh istigh de screamh an Domhain, atá bainteach le gníomhaíocht dhoigheartha. Cruthaíodh cuid mhaith de na mianaigh thábhachtacha mianraí i ndeascáin fhéitheacha hidriteirmeacha.
Dé-athraontas. Airí a léiríonn criostail áirithe ina mbíonn luas forleata an tsolais difriúil i dtreonna difriúla mar thoradh ar a struchtúr criostalta. Bíonn dhá chomhéifeacht athraonta shainiúla ag criostail dhé-athraonacha cosúil le cailcít is grianchloch, agus is féidir íomhánna dúbailte a dhéanamh leo.
Uíbh Eirc. Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh iad Uíbh Eirc.
Baile Dháith.  Is baile fearainn suite i gContae Chill Chainnigh é Baile Dháith.
Cill Pháin. Limistéar a chuimsíonn dhá bhaile fearainn i gContae Chill Chainnigh, Cill Pháin Thiar agus Cill Pháin Thoir, is ea Cill Pháin.
Garrán an Hudaigh. Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Garrán an Hudaigh.
Moing Mhic Óda. Is baile fearainn i gContae Chill Chainnigh í Moing Mhic Óda Tá achar thart ar 2.25 Km² aige, agus tá sé suite i bparóiste sibhialta Colm Cille, i mbarúntacht stairiúil Gabhrán.
Ráth Eilte. Is baile fearainn suite i gContae Chill Chainnigh é Ráth Eilte.
An Tulaigh Thirim. Is baile fearainn suite i gContae Chill Chainnigh é an Tulaigh Thirim.
Caisleán Rátha. Is caisleán suite i gContae Chill Chainnigh é Caisleán Rátha.
Caisleán Cill Bhleidhin. Is caisleán suite i gContae Chill Chainnigh é Caisleán Cill Bhleidhin.
Caisleán an tSeanchill. Is caisleán suite i gContae Chill Chainnigh é Caisleán an tSeanchill.
Deatú bianna. Modh ársa caomhnaithe bia trí é a nochtadh do dheatach adhmaid thar thréimhse. Tarlaíonn an caomhnú ar bhealach trí thriomú is iarmhairtí ceimiceán sa deatach.
Deavónach. Tréimhse gheolaíoch sa ré Phailéasóch, 408-360 milliún bliain ó shin. Tagann na sil-leaganacha forleathana ilchríochacha is seanda san Eoraip ón tréimhse seo (seanghaineamhchloch dhearg), chomh maith le dríodar mara le hiontaisí iasc plátáilte, coiréal, amóinítí is moileasc.
Débhlaoscach. Moileasc uisciúil is ea an débhlaoscach, colainn aige atá comhbhrúite go cliathánach, imchlúdaithe i mblaosc le dhá chomhla atá ceangailte le ballnasc ar feadh líne an inse. Dúntar na comhlaí le matán aduchtaithe nó dhó agus osclaítear iad le ballnasc leaisteach. Níl aon cheann sainithe. De ghnáth itheann sé páirteagail bheaga a bhailíonn sé le geolbhaigh mhóra atá cumhdaithe le ribí bídeacha (fabhráin). Os cionn 20,000 speiceas le stíleanna beatha éagsúla, ina measc débhlaoscach tochailte, tollta, snáfa go saor agus buncheangailte (suiteach). Go minic, cuimsíonn an timthriall beatha staid larbhach phlanctónach. Tábhacht mhór thrádálach le cuid mhaith speiceas: oisrí, breallaigh is diúilicíní, mar shampla.
Decapoda. Ord mór crústach, ainmhithe mara den chuid is mó, a mbíonn 3 phéire cos tóracsach acu, mionathraithe ina ladhracha (gialltroithigh) i gcomhair ite, agus 5 phéire cos siúil. An cumhdach adharcach (blaosc) comhtháite ar feadh na droma chun seomra geolbhach a sholáthar os cionn bun na gcos. Timpeall 10,000 speiceas beo, ina measc na portáin, na gliomaigh, agus na ribí róibéis.
Hidrigincharbónáit. Sa cheimic neamhorgánach, is foirm idirmheánach í hidrigincharbónáit (ainmníocht molta ag AIGCF), ar a dtugtar freisin décharbónáit, maidir le déphrótónáitiú (nó déhiodráitiú) an aigéid charbónaigh. Is ainian poladamhach é leis an bhfoirmle cheimiceach HCO3−.
Tá ról ríthábhachtach bithcheimiceach ag hidrigincharbónáit sa chóras fiseolaíoch maolánaithe pH. 
Ba é an ceimiceoir Sasanach William Hyde Wollaston a chum an téarma "décharbónáite" sa bhliain 1814. Tagann an réimír "bi" i "décharbónáite" ó chóras ainmniúcháin atá as dáta agus tá sé bunaithe ar an mbreathnóireacht go bhfuil a dhá oiread carbónáit (CO32-) ann 
in aghaidh na n-ian sóidiam i charbónáit sóidiam (Na2CO3) agus i ndécharbónáití eile seachas i gcarbónáit sóidiam (Na2CO3 ) agus i gcarbónáití eile. Tá an t-ainm beo mar bheagainm.
Sainordaíonn an ainmníocht a mholtar inniu tagairt shoiléir a dhéanamh do láithreacht an iain hidrigine aonair: carbónáit hidrigine sóidiam nó carbónáit sóidiam. Sampla comhthreomhar is ea déshuilfít sóidiam (NaHSO3).
Déchotailéadón. Ball ar bith den dá phríomhrang plandaí bláfara is ea déchotailéadón. Is iad na monacotailéadóin an rang eile. Bíonn dhá chotailéadón i suth an tsíl, agus seasann príomhfhréamh an tsíolphlanda go daingean chun an bhunfhréamh a chruthú. De ghnáth bíonn duilleoga leathana le féitheacha eangachúla air, agus codanna bláfara i ngrúpaí de 4-5 nó iolraí díobh sin. Cumann na burlaí soithíocha fáinní sa ghas, agus bíonn ciseal caimbiam i láthair a bhíonn in ann fíochán féitheach tánaisteach a tháirgeadh, agus mar sin gais adhmadacha. Timpeall 250 clann ar eolas sa rang seo.
Christian de Duve. Bithcheimicí a rugadh in Thames Ditton, Surrey, Shasana is ea Christian René Marie, Vicomte de Duve (2 Deireadh Fómhair 1917 – 4 Bealtaine 2013). Chabhraigh sé le fionnadh na líseasóm a chuimsíonn einsímí taobh istigh de chealla ainmhithe is plandaí, agus rinne taighde ar a bhfeidhmeanna is na galair a bhaineann lena mífheidhmiú. Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis is George Palade as an saothar seo sa bhliain 1974. In Grez-Doiceau, sa Bheilg, a fuair sé bás.
Kingston, Iamáice. Is é Kingston príomhchathair Iamáice. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre ar an gcósta. Bhí 937,700 duine ina gcónaí i mórcheantar Kingston sa bhliain 2011. Bhí 96,052 duine ina gcónaí i bParóiste Kingston agus breis is leathmhilliún i bParóiste St. Andrews.
Dé-eitilstilbeastról. Éastraigin shaorga le húsáid chun siomptóim an tsos míostraithe is na hailse próstataí a chóireáil is ea dé-eitilstilbeastról (DES). Nuair a tugadh isteach ar dtús í, bhaintí feidhm aisti chun breith anabaí a sheachaint, ach ar an drochuair fuarthas gur chuir sí tús le hailse ghéiniteach in iníonacha na mná a fuair an chóireáil. In úsáid anois mar phiollaire frithghiniúna na maidne dár gcionn. Úsáidtear freisin í chun fás ainmhithe feirme a ghéarú, ach fanann iarmhair sna hainmhithe tar éis a maraithe, agus mar sin tá cosc ar an úsáid seo i gcuid mhaith tíortha.
Lee De Forest. Ceapadóir a rugadh i gCouncil Bluffs, Idaho, SAM ab ea Lee De Forest (26 Lúnasa 1873 - 30 Meitheamh 1961). Sa leictreonaic, thug sé isteach an ghreille sa bhfeadán folúsach teirmianach, agus cheap an Audion is an feadán ceathairleictreoid. Folúsfheadán trióide atá san Audion. Glactar go forleathan leis mar athair an raidió, fiú seanathair na teilifíse. D'éag sé in Hollywood, California.
Edgar Degas. Ealaíontóir a rugadh i bPáras ab ea Hilaire-Germain-Edgar Degas (19 Iúil 1834 – 27 Meán Fómhair 1917). 
Bhí Degas i measc máistrí ealaíne sa 19ú haois. D’éirigh Degas ina dhuine ba mhó a raibh tionchar aige ar ealaín nua-aimseartha sa chéad leath den fhichiú céad. 
Saothar.
Bhain sé leis na hImpriseanaithe agus ghlac páirt ina dtaispeántais (1874–1886). Ghlac Degas leis na prionsabail ghinearálta a bhain leis an Impriseanachas. Ach ag an am céanna d’fhorbair sé a stíl phearsanta féin.
Tar éis do casadh leis na hImpriseanaithe, bheartaigh Degas radharcanna ón ghnáthshaol a phéinteáil, saol na gcaifí. daoine ag obair nó ag ligean a scíth. Rinne Degas cuid mhór pictiúr de bhailéirín. I measc a shaothar cáiliúil tá "Danseuse attachent sa chaussure" (Damhsóir ag Ceangal a Bróige, c 1878) agus "Jockeys sur la pluie" (Marcaigh faoin bhFearthainn, 1879).Sur la plage
Sa phictiúr seo, léiríonn Degas cailíní áitiúla agus daoine eile atá ar saoire cois trá. Tá an íomhá leacaithe, cosúil leis na greantaí adhmaid as an tSeapáin. 
Is féidir na daoine áitiúla a aithint go héasca sa phictiúir seo, mar go bhfuil siad go neamhimníoch agus tuáillí mar éadaigh orthu. Tá craiceann nocht le feiceáil go soiléir faoi bhun na dtuáillí, rud atá i gcodarsnacht leis an gcailín a bhfuil éadach ó bharr go sáil uirthi. Is léir gurb as an gcathair í, agus tá a banseirbhíseach ag cíoradh a cuid gruaige. Leis an ngéarchúis is gnách leis, léiríonn Degas éadaí snámha an chailín ina luí ar an ngaineamh díreach mar atá sí fín ina luí.
Déghloiniú. Dhá leathán gloine, scartha ag aerspás chun insliú teirmeach is fuaimiúil a fheabhsú. Uaireanta bíonn an dá leathán séalaithe le folús páirteach sa spás eatarthu, rud a fheabhsaíonn an t-insliú.
Déghnéasacht. Idir daoine, tarraingt nó dúil don iliomad inscní is ea déghnéasacht. Mar shampla, bean dhégnéasach is ea bean le tarraingt nó dúil do fhir agus mná. 
Moladh Sigmund Freud go bhfuil daoine ar fad déghnéasacha ina naíonán. 
Daoine cáiliúla déghnéasacha is ea Freddie Mercury, David Bowie, Madonna, Frank Ocean, Billie Holiday, Oscar Wilde, Sinéad O'Connor, James Joyce, Mícheál Ó Coileáin, agus araile is ea daoine déghnéasacha cáiliúla.
Geoffrey de Havilland. Dearthóir aerárthach a rugadh i Haslemere Shasana ab ea Geoffrey de Havilland (27 Iúil 1882 - 21 Bealtaine 1965). Thóg sé a chéad eitleán i 1908. Thóg a chomhlacht eitleáin éagsúla, an Tiger Moth, an Mosquito, is an scairditleán Vampire.