Trelis/gawiki huggingface dataset:
Smólach breacdhorcha. Tá an smólach breacdhorcha ("Turdus naumanni" ) ina bhall den fhine Turdidae a phóraíonn soir ó lár na Sibéire go dtí an Mhanchúir Thuaidh, an Mhanchúir Sheachtrach agus Sacailín. Tá dlúthbhaint aige leis an smólach ordúil "T. eunomus" a phóraíonn níos faide ó thuaidh; is minic a measadh gur bhall den speiceas céanna iad beirt.
Bíonn an speiceas seo ag pórú i gceantair choillearnaí oscailte; Tá an smólach ordúil, mar a bheifí ag súil leis, níos fulangaí de ghnáthóga sléibhtiúla agus ar imeall an tundra. Tá an speiceas seo imirceach go láidir, ag geimhriú san Áise Theas go hOirdheisceart na hÁise, go príomha sa tSín, sa Chóiré agus i dtíortha comharsanacha. Is fánaí neamhchoitianta é go dtí Iarthar na hEorpa. 
Neadaíonn sé i gcrainn, ag breith 3-5 ubh i nead míshlachtmhar ach líneáilte go néata. Is minic a chruthaíonn éin imirceacha agus éin gheimhridh tréada beaga. Is ainmhí uiliteach é, ag ithe réimse leathan feithidí, go háirithe muiscítí, péisteanna talún agus caora. 
Tá an smólach seo ar mheánmhéide ach téagartha, mheabhródh an stíl an cruth sacán beag duit. Tá an fho-eite deargdhonn, agus tá a mhálaí meathbhán . 
Tá cúl agus ceann donn éadrom ag an smólach breacdhorcha. Tá an aghaidh, an brollach, na spotaí cliathánacha agus an tóin scothdhearg, agus tá an bolg agus an t-éadan bán, cé go bhfuil cúl agus tóin níos dúdhoinne agus go bhfuil an aghaidh, an brollach agus na spotaí cliathánacha dubh ag an smólach ordúil. Tá an bolg agus an fo-eireaball bán. 
Tá an baineannach cosúil go leor leis an bhfireannach, ach tá patrún níos laige ag na neamhaibí. 
B’fhéidir go bhfuil ceiliúr an smólaigh seo difriúil ón cheiliúr simplí fliúite nó feadaíl, cosúil leis an smólach dubh.
Tagann ainm an ghéinis ón Laidin "Turdus", "smólach", agus cuimhníonn ainm an speicis ainm an nádúraí Ghearmánaigh Johann Andreas Naumann.
Smólach ordúil. Tá an smólach ordúil ("Turdus eunomus") ina bhall den fhine Turdidae a phóraíonn soir ó lár na Sibéire go dtí Kamchatka, ag geimhreadh go dtí an tSeapáin, an tSín Theas agus Maenmar. Tá dlúthbhaint aige leis an smólach Naumann ("T. Naumanni)" a phóraíonn níos faide ó dheas; pórú níos faide ó dheas; is minic a measadh gur bhall den speiceas céanna.iad beirt. Tagann an t-ainm eolaíoch ón Laidin "Turdus", "smólach" agus "eunomos ón Sean-Ghréigis", "eunomos", "ordúil". 
Bíonn an speiceas seo ag pórú i gceantair choillearnaí oscailte, ach murab ionann agus ansmólach Naumann, tá an smólach ordúil níos fulangaí sna gnáthóga sléibhtiúla agus ar imeall an tundra. Tá an speiceas seo imirceach go láidir, ag geimhreadh ó dheas go dtí oirdheisceart na hÁise, go príomha sa tSín agus i dtíortha comharsanacha. Is fánaí neamhchoitianta é in iarthar na hEorpa. I mí na Nollag 2016 nuair a chonaic duine i Derbyshire sa Ríocht Aontaithe ceann acu, tháinig na céadta éanbhreathnóiríamach chun é a fheiceáil. 
Neadaíonn sé i gcrainn, ag breith 3-5 ubh i nead míshlachtmhar ach líneáilte go néata. Is minic a chruthaíonn éin imirceacha agus éin gheimhridh tréada beaga. "Is" uiliteoir é ag ithe réimse leathan feithidí, go háirithe muiscítí, péisteanna talún agus caora. 
Tá an smólach meánmhéide ach téagartha, mheabhródh a chruth sacán beag duit. Tá an fho-eite deargdhonn, agus tá mála meathbhán aige. 
Tá cúl agus tóin an smólaigh ordúil dúdhonn; aghaidh, brollach, agus cliath dubh agus tá an bolg agus an t-éadan bán. I gcomparáid leis, tá cúl agus ceann níos donn-éadromaí ag an smólach Naumann; tá an t-aghaidh, an brollach, na spotaí cliathánach agus an tóin níos dearg, agus tá an bolg agus an t-éadan bán. na spotaí cliathánacha agus an tóin níos scothdheirge, agus tá an bolg agus an fo-eireaball bán. 
Tá an baineannach cosúil go leor leis an bhfireannach, ach tá patrún níos laige ag na neamhaibí.. 
Tá ceiliúr simplí fliúite nó feadaúil ag an smólach fireann seo, cosúil leis an deargán sneachta. Tá moltaí ann go bhfuil difríochtaí idir ceiliúr an smólaigh ordúil agus ceiliúir an smólaigh Neumann.
Parlaimint Thuaisceart na hÉireann. Bhí Parlaimint Thuaisceart na hÉireann i bhfeidhm ó 7 Meitheamh 1921 go dtí 30 Márta 1972.
Stair.
Ar 22 Meitheamh 1921, d'oscail Seoirse V Parlaimint Thuaisceart na hÉireann i Halla na Cathrach, i mBéal Feirste.
Osclaíodh Stormont (Cnoc an Anfa) ar Eastát Star Monadh sa bhliain 1932.
Bon. Reiligiún Tibéadach is ea Bon (Tib. བོན་ "bon"). Tugtar "Bonpo" (Tib. བོན་པོ་ "bonpo") ar a lucht leanúna. Tá conspóid ann faoi bhunús Bon agus faoin mbaint atá aige leis an mBúdachas Tibéadach. De réir stair Bhúdaíoch na Tibéide, is é Bon reiligiún dúchasach na Tibéide, ar ar bhuaigh an Búdachas sa 8ú céad i ndiaidh bhreith Chríost. De réir sheanchas na m"Bonpo", forbraíodh Bon taobh thiar den Tibéid, i dtír ar a dtugtar Tazig (Tib. སྟག་གཟིག་ "stag gzig"). Ní furasta a rá cá raibh Tazig suite, agus tá siad ann a deir nach raibh ann ach tír fantaisíochta cosúil le tír Shambala i miotaseolaíocht Bhúdaíoch na Tibéide.
An creideamh a chleachtar sa Tibéid inniu faoi ainm "Bon", níl na saineolaithe féin ar aon fhocal faoi cé acu craobh de chuid an Bhúdachais nó reiligiún ar leith atá ann. Deir an scoláire nua-aimseartha Geoffrey Samuel gur leagan ar leith den Bhúdachas Tibéadach é "Bonpo", cé gur féidir gnéithe réamh-Bhúdaíocha a aithint air. Is é barúil John Powers nár tháinig "Bon" chun saoil mar thraidisiún reiligiúnach ar leith ach amháin faoi thionchar an Bhúdachais.
Smólach an tsléibhe. Is éan í smólach an tsléibhe ("M. solitarius"). Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Cuilire bán. Is éan é an cuilire bán ("F. albicollis"). Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Cuilire leathmhuinceach. Is éan é an cuilire leathmhuinceach ("F. semitorquata"). Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Cuilire broinnrua. Is éan í an cuilire broinnrua ("Ficedula parva").
Smólach Sibéarach. Ball den fhine Turdidae is ea an smólach Sibéarach ("Geokichla sibirica"). Tagann ainm an ghéinis "Geokichla" ón tSean-Ghréigis "geo-," "talamh" agus "kikhle," "smólach". Tagann an t-ainm speiceasach "sibirica" ón Laidin agus ciallaíonn sé Sibéir. 
Póraíonn sé sa taiga sa tSibéir. Tá sé imirceach go láidir, agus formhór na n-éan ag bogadh go dtí oirdheisceart na hÁise i rith an gheimhridh. Is faighne an-annamh é in iarthar na hEorpa. Is fánaí An neamhchoitianta an-rúnda.Is faighne an-annamh é in iarthar na hEorpa. Tá sé an-rúnda. 
Tá an smólach Sibéarach cosúil i méid leis an smólach ceoil. Is ainmhí uiliteach é, ag ithe réimse leathan feithidí, péisteanna talún agus caora. 
Tá an smólach fireann Siberian gorm-liath dorcha ar bharr agus ar an mbun, le stríoch bhán os cionn na súl. Tá an bolg íochtarach agus na cliatháin bán. Tán an t-éan baineann i bhfad níos doinne, le stríoch dhonnbhuí os cionn na súl. 
Gné aitheantais shuntasach den dá ghnéas agus iad ar eitilt is ea an banda dubh ar na fo-eití bána, gné a roinntear leis an smólach White.
Lonesome George. Olltoirtís ab ea Lonesome George (nó "El Solitario Jorge"), as Páirc Náisiúnta Oileáin Galapagos (ar Oileán Pinta). Bhásaigh Lonesome George ar 24 Meitheamh 2012. Ba é an t-ainmhí ba theirce ar domhan é ag an am. Measann daoine go raibh George tuairim is 100 bliain d’aois nuair a d'éag sé. 
Is oileánra í an pháirc náisiúnta Galapagos agus bhí George ina shiombail di. Maireann orgánaigh ar leith inti nach mbíonn in áit ar bith eile ar domhan. 
Díothú.
Chomh fada agus is eol dúinn bhí George ar an toirtís deiridh dá chineál. Meastar go bhfuil an fospeiceas sin díothaithe anois. 
Rinne eolaithe iarracht George a chúpláil le toirtís bhaineannacha a raibh garghaol acu leis. Cé gur rugadh uibheacha dóibh, bhí siad neamhthorthúil. 
Fíricí fánacha.
Chaith David Attenborough a ochtódú breithlá ag scannánú olltoirtísí ar Oileáin Galápagos; ina measc bhí an olltoirtís, Lonesome George, a bhí thart ar an aois chéanna leis an taiscéalaí léannta.
Anailís thrasghearrthach. Anailís ghrafach nó staitistiúil ag pointe ama ar leith is ea anailís thrasghearrthach, ar na gaoil idir dhá athróg nó breis (mar shampla, idir grúpa samplach de ghnólachtaí, de thíortha nó d'athróg éigin eile).
Fothairt. Dream in Éirinn na meánaoise ba ea na Fothairt nó Fotharta, lonnaithe sa Laigin.
Stair.
An dream dúchais thart timpeall mhainistir Bhríde ag Cill Dara ba ea na Fothairt. Mhaígh "Uí Brigti", géag na bhFothart, nasc díreach le Bríd, mar is léir ón ainm. Feictear Uí Ercáin, géag "Uí Meic Cruaich", fo-chlann na bhFothart, in "Vita tripartita Sancti Patricii", agus gaol ar leith acu le Pádraig, a bheannaigh iadsan agus a rí "Fergna mac Cobthaig". Luaitear "Fergna" fosta i mbeathaisnéis Fionntán Teach Munna, ina a bhuaileann sé leis an naomh "in campo Lyffi" (ar mhá na Life'). 
Ó lár na 8ú haoise go dtí 1042, bhí ríogacht na "Laigean" i gceannas Uí Dúnlainge. Chosain siad a gcuid leas trí phósadh pholaitiúil le Sárnat, iníon Eochach na bhFothart. 
Mharaigh beirt ríthe na bhForthart, "Fergus mac Móenaig" agus "Dub dá Chrich mac aui Cellaig mec Triein", i gCath Átha Seanaigh (Baile Sonnáin, gar do Chill Chuillinn) sa bhliain 738, i mbun cogaidh ar son Aodha, rí Laigean.
In ainneoin mheath a gcuid cumhachta pholaitiúla, sholáthraigh fós na Fothairt roinnt príomhchléire i gCill Dara.
Feictear fosta in 'Vita Tripartita' gur bheannaigh Pádraig Uí Ercáin, agus gur gheall sé nach gcuirfí iad faoi smacht rí eachtraigh, ach go mbeadh a mbreithiúnas acu, laistigh a gcríocha féin.
Dreamanna.
Tá na Fothairt luaite Leabhar Ua Maine, agus caomhnaítear a nginealaigh i Leabhar na nGinealach, Leabhar Mór Leacáin, Bodleian Library LS Rawlinson B 502 agus Rawlinson B 512.
Tagairtí sna hannála.
Gach tagairt as Annála na gCeithre Máistrí (M).
Smólach White. Ball den fhine Turdidae is ea an smólach White ("Zoothera aurea" ), a ainmníodh as an nádúraí Sasanach .. Tagann ainm an ghéinis "Zoothera" ón tSean-Ghréigis "zoon," "ainmhí" agus "theras," "sealgaire". Tagann ainm an speicis "aurea" ón Laidin "aureus", "órga". .
Dáileadh agus gnáthóg.
Póraíonn sé i bhforaoisí buaircíneacha fliucha (taiga), go príomha san chuid thoir den Phailéartach go dtí an Mhanchúir, an Chóiré agus an tSeapáin. Tá pórtha an tuaiscirt imirceach go láidir, agus formhór na n-éan ag bogadh go dtí oirdheisceart na hÁise i rith an gheimhridh. Is fáiní an- ghann é in iarthar na hEorpa. 
Cur síos.
Tá an dá ghnéas cosúil, 27–31   cm ar fhad, le scálú dubh ar chúlra atá níos báine nó ní ba bhuí. Agus é ag eitilt, is í an ghné aitheantais is suntasaí atá aige ná an banda dubh ar na fo-eití bána, gné atá roinnte leis an smólach Sibéarach. Bíonn ceiliúr na n-éan fireann a bhíonn glórach, ina fheadóg mheicniúil ard, agus a scaipeann i gcéin, le sosanna 5–10 soicind idir gach dara gíog fhada"... tuuu ... tuuu ... tuuu". 
Measadh roimhe seo gur fospeiceas den smólach White é.
V. V. Giri. Ba é Varahagiri Venkata Giri (10 Lúnasa 1894 -24 Meitheamh 1980) ceathrú uachtarán na hIndia. Bhí sé ina neach léinn i mBaile Átha Cliath ó 1913 go dtí 1916, tráth ar tháinig sé faoi thionchar an Chonghailigh agus Thomáis Mhic Dhonncha. 
Saol.
Teileagúigh agus tuathánaigh ab ea muintir Giri a tháinig as Andhra Pradesh.  Den ardcheast ba ea an teaghlach. 
Éire.
Bhí teagmhálacha éagsúla idir an India agus Éire ag tús an 20ú haois. Sa bhliain 1913, tháinig Giri go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath chun staidéar a dhéanamh ar an dlí. Bhí sé i measc cúpla dosaen neacha léinn dlí Indiacha ag UCD agus Cumann Onórach Óstaí an Rí idir 1913 agus 1916. 
Le linn na tréimhse sin bhí tionchar ar leith ar Giri ag beirt cheannairí de chuid Éirí Amach na Cásca — an Conghaileach mar réabhlóidí agus ceannaire ceardchumainn, a spreag Giri go mór le dul i mbun gnímh sna réimsí seo ar ais san India agus Mac Donnchadha mar léachtóir tarraingteach i UCD, a fhorleathnaigh samhlaíocht na neacha léinn. 
Faoi dheireadh, díbríodh Giri as an tír de bharr an cheangail a bhí aige le ceannairí an éirí amach. 
Ach le linn an Chéad Chogadh Domhanda, chas Giri le Mahatma Gandhi chomh maith agus chuaigh a chuid smaointe go mór i bhfeidhm ar Giri. 
Uachtarán ar an India.
Sa bhliain 1969, toghadh Giri ina Uachtarán ar an India. Fuair V. V. Giri an ceann is fearr ar Neelam Sanjiva Reddy, cé go raibh Giri ina iarrthóir neamhspleách don uachtaránacht. 
Fuair Giri tacaíocht ó Indira Gandh, ina príomh-aire ar an India ag an am, ós rud é go raibh eagla uirthi go gcuirfeadh an ruaig uirthi dá mbeadh an lá ag Reddy.
Pápa Pius IV. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Pius IV.
Filiméala smólaigh.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1186495&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-10-06T06:31:49Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Alison&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;++&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is éan é an filiméala smólaigh ("Luscinia luscinia").
George Gardner. Dornálaí Éireannach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea George Gardner, a rugadh ar 17 Márta, 1877 i Lios Dúin Bhearna, Contae an Chláir agus a fuair bás ar an 8 Iúil, 1954.
Mortal Engines (scannán). Is scannán é Mortal Engines atá bunaithe ar an leabhar le Philip Reeve a bhfuil an t-ainm céanna air. B'é Christian Rivers stiúrthóir an scannáin, agus Hera Hilmar.
Anailís amshraitheanna. Anailís ghrafach nó staitistiúil thar thréimhsí ama is ea anailís amshraitheanna, idir dhá athróg nó breis.
Dál Cormaic. Dream in Éirinn na meánaoise ab ea Dál Chormaic (nó Clann Chormaic, Uí Chormaic Laigean, "Moccu Corbmaic"), suite i ndeisceart Chill Dara.
Énnae Cennsalach. Rí na Laighean den 5ú haois agus bunaitheoir chlann Uí Chinnsealaigh ba ea Éanna Cinnsealach (Meán-Ghaeilge Énnae Cennsalach). Garmhac an iar-rí, Breasal Béalach, (bás 436) ba ea é.
Is doiléir é croinic ríthe na Laigean sa 5ú haois. Faightear é sa Leabhar Laighneach, ach ní sna hannála.
Insítear Céitinn faoi cogaidh idir Ard-Rí na hÉireann, "Eochaid Mugmedón", in éadan Éanna. Chloígh na "Laigin" Eochaidh ag Cath Cruachan Claonta.
De réir na seanscéalta "Anbhás Néill" ("Aided Néill") agus "Argain Néill Naoighiallaigh" ("Orcuin Néill Noígíallaig"), maraíodh Niall ag mac Éannae, Eochaidh ("Eochu"). Insítear san "Argain" gur mharaigh Eochaidh príomhfhile Néill. Choinnigh Niall dá bharr na Laigin faoi shíorionsaí agus chuir sé Eochaidh ar deoraíocht. Fuair Eochaidh tearmann le rí Earc Dhál Riada agus mharaigh sé Niall níos déanaí ar a theacht ar ais ó ruathar. Insítear san "Anbhás" gur bhain Fearghas mac Néill cúiteamh amach agus mharaigh sé Eochaidh.
Rinneadh rí Laigean de Criomhthann mac Éanna (bás 486). Sinsear "Uí Feidhlimí" ba ea mac eile.
Criomhthann mac Éanna. Rí na Laigean de chlann Uí Chinnsealaigh ba ea Criomhthann mac Éanna (Meán-Ghaeilge Crimthann mac Énnai) (bás 483). Mac Éanna Chinnsealaigh, sinsear na clainne, ba ea é.
Beatha.
Ní fios cathain ar tháinig sé i gcoróin, ach insítear agus i the "nAnnála Uladh" agus "Chronicum Scotorum" gur ceannaire arm na "Laigean" é Criomhthann i gCath Átha Dara (ag An mBearú i "Mag Ailbe", deisceart Chontae Chill Dara) sa bhliain 458. Chloígh na "Laigin" an tArd-Rí Laoghaire mac Néill (bás 462) agus ghabh siad é. " They released him tar éis dó a gheallúint nach ngearrfadh sé an bhóramha ar na Laighin arís.
Bhaist Naomh Pádraig Criomhthann ag Ráth Bhile, Contae Cheatharlach.
Maítear i "nAnnála na gCeithre Máistrí" go raibh Criomhthann i láthair ag Cath Ocha sa bhliain 482 nuair a maraíodh an tArd-Rí Ailill Molt, ach ní dhearbhaítear seo sna hannála eile.
Insítear sna hannála gur goineadh go marfach sa bhliain 483 é, agus luaitear go sonrach sa "Chronicum Scotorum" gurbh Eochaidh Guineach Uí Bhairrche agus fir "Arad Cliach" ba chiontaí leis. 
De réir Céitinne, Congain ba ea ainm a bhean chéile. Bhí iníon acu darbh ainm Eithne Uathach (bás 490), a cuireadh ar altramas go dtí na Déise í agus a phós Aonghas mac Nadh Fhraoigh (bás 490), chéad rí Críostaí na Mumhan. Maraíodh í agus a fear céile ag "Cenn Losnada" ar "Mag Fea" (gar do Leithghlinn, Contae Cheatharlach) sa bhliain 490, ag Uí Dhúnlainge agus an "Eochaid Guinech" Uí Bhairrche céanna a mharaigh a hathair.
Bhí ar a laghad mac amháin aige, Nath Í mac Criomhthainn, rí Uí Chinnsealaigh.. Ba iad a leanas mic Natha Í:
Leaganacha eile.
De réir "Annála na gCeithre Máistrí", mac a iníne ba ea "Eochaid Guinech". Sna hannála úd, tugtar dáta níos luaite dá bhás, don bhliain 465.
I nginealaigh Uí Chinnsealaigh agus eile, ba í "Mel" chéad bhean chéile Chriomhthainn agus máthair Natha Í. 
De réir "Tairired na nDéisi" (ina bhfuil dáta ar mhalairt ann), phós Criomhthann beirt deirfiúracha Mhealla, bean ar bhean. Máthair "Ingren" ba ea dara deirfiúr, agus ba mháthair Eochaid Guinech Uí Bhairrche í "Ingen". Ba mháthair Eithne Uathaí í deirfiúr eile fós.
Aodh mac Colgan. Rí Uí Chinnsealaigh na Laighean ba ea Aodh mac Colgan (Sean-Ghaeilge Áed mac Colggen) (bás 738), de chuid Síol Chormaic. De réir roinnt foinsí ach go míchruinn, chomh-rí na Laigean ba ea é le Bran Becc mac Murchado, ach is dóigh é gur phríomhcheannaire na "Laigean" e sa bhliain 738. Glaodh rí Ard Ladrann (gar do Ghuaire, Contae Loch Garman) ar a athair, "Colcú mac Bressail" (bás 722). Fionnó "Crundmáel Erbuilc" (bás 656), rí Laigean, ba ea Aodh.
Sa bhliain 722, rinne Ard-Rí na hÉireann, Fearghal mac Maoil Dúin de Chineál Eoghain ionradh ar na Laigin, ag iarraidh a ardthiarnas a a chur i gcion orthu. Agus rí Murchad mac Brain Mut (bás 727) i gceannas na Laigean, tharla cath eatarthu agus maraíodh Fearghal. Insítear an scéal sa sága "Cath Almaine", agus deirtear an gur thríd rídhamhna Aodh mac Colgan ar son na Laigin.
Ní fios go cruinn cathain a tháinig sé i gcoróin Uí Chinnsealaigh, ámh. Insítear sna hannála don bhliain 727 gur mharaigh rí na Laigean, Dúnchad mac Murchado (bás 728), rí Ui Chinnsealaigh, Laidcnén mac Con Mella, ag Cath Mhullach Maistean i ndeisceart Chill Dara). De réir na ríliostaí le fáil sa "Leabhar Laighneach", tháinig "Élothach mac Fáelchon" i gcomharbacht ar Laidcnén, agus go raibh seisean i réim le seacht mbliana sular mharaigh Aodh féin é i gCath "Oenbethi". Deirtear gur tháinig Aodh i gcoróin ansin, a chur le fios go raibh réim cúig bliana aige. 
feictear Aodh in iomaíocht do choróin na Laighean i rith réimse Fhaoláin mhic Mhurchadha (bás 738). Lena linn sin, bhí Cathal mac Finguine (bás 742), Rí na Mumhan ag iarraidh a chearta ar na Laigin a dhearbhú, agus Uí Neill weakness. Sa bhliain 732, Dhiongbháil Aodh agus Laigin an deiscirt ionsaí fir Mumhan.
Maraíodh Aodh i mbun chéile comhraic in éadan Aodha Alláin mhic Fearghail i gCath Átha Seanaigh (ar a glaoitear Cath na "Groans") sa bhliain 738. Déantar cuir síos fada sna hAnnála Éireann faoin gcath seo, mar shampla i nAnnála Uladh:
Tar éis an chliste mhillteanaigh ag "Áth Senaig", ba iad Uí Dúnlainge a bhí i gceannas sa Laigin le trí chéad bliain anuas, go dtí gur éirigh Diarmaid Maoil na mBó ina rí leis an mbliain 1052.
Tháinig deartháir Aodha, Seachnasach mac Colgan (bás 746/747), i gcomharbacht air mar rí Uí Chinnsealaigh. In am trátha, tháinig Eidirscéal mac Aodha (bás 778) i gcoróin mar ri Uí Chinnsealaigh.
Augaire mac Ailella. Rí na Laighean ba ea Aughaire mac Ailealla (Meán-Ghaeilge Augaire mac Ailella). Deirtear go raibh sé i gceannas ann airm ag Cath Cheann Fuait, c. 915-917. Chloígh na Lochlannaigh na hÉireannaigh. Ba é "Sigtrygg Caech" as Baile Átha Cliath rí na Lochlannach. Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur maraíodh Ughaire i rith an chatha. Is dóigh gurbh í "Mór ingen Cearbhaill" as Osraí a bhean chéile.
Domhnall Caomhánach. Rí Laighean agus sinsear na gCaomhánach de chlann Uí Chinnsealaigh ba ea Domhnall Caomhánach (Domhnall mac Diarmada Mac Murchadha), a bhí i réim ón bhliain 1171 go dtí 1175.
Caomhánach.
Cuireadh Domhnall ar altramas le haghaidh a chuid oideachais chuig Mainistir Naomh Caomháin i nGuaire, Loch Garman. Ag iarraidh cloí a bhaint amach air féin óna dheartháireacha eile, ghlac Domhnall da bharr mar leasainm Caomhánach. Mar mhalairt ar an ngnáthnós, ghlac a mhuintir an t-ainm mar a sloinne.
Rí Laigean.
Tar éis bhás a athar, Diarmaid Mac Murchadha, sa bhliain in 1171, forógraíodh Domhnall was proclaimed rí Laighean ag roinnt taoisigh, faoi réir an Fhéineachais. Mar mhalairt, mhaígh na Normannaigh gurbh é Strongbow an comharba dlisteanach, mar thoradh a phósta le deirfiúr Dhomhnaill, Aoife. Ar aon chuma, bhí Laighin tógtha ag Diarmaid mar spré d'Aoife, agus níl taifead ann ar chuir Domhnall go poiblí i gcoinne na spré.
Sa bhliain 1175, insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur maraíodh Domhnall ag Ó Foirtchirn agus Ó Nóláin i rith Chath an Náis. Adhlacadh é gar dá athair Diarmaid sa reilig i bhFearna. Tháinig a gharmhac Muirchertach mac Domhnaill Óig i gcumhacht air mar rí.
Art Óg mac Murchadha Caomhánach. Rí na Laighean ba ea Art Óg Mac Murchadha Caomhánach (1357 – c. 1417) a mheastar go forleathan gurbh ar dhuine desna ríthe is cróga a bhí ann. Cuir sé athbheocht ní amháin i sainchearta an rítheaghlaigh, ach i dteannta sin ina chuid tailte agus cumhachta. Le linn a réimse 42 bliain, bhí sé i gceannas ar na lonnaitheoirí Normannaigh i Laighin.
Bhí ceannasacht Airt chomh mhéid sin chun aimhleas na coilíneachta agus a háitritheoirí, idir Gaeil agus Normannaigh, gu gurbh éigean do Richard II Shasana ag dul i ngleic leis i rith na mblianta 1394 agus 1395. Cé gur ghéill Art do Richard faoi dheireadh, thréig sé a dhílseacht agus Richard imithe. Chaith na Sasanaigh go cáiréiseach leis agus tugadh maithiúnas dó sa bhliain 1409.
Phós Art Elizabeth le Veel, aon-iníon Sir Robert le Veel agus baintreach Sir John Staunton of Claonadh. Sárú ar Reachtanna Chill Chainnigh a bhí a leithéid d'idirphósadh agus chaill an Choróin dá bharr thailte Elizabeth, barúntacht Angla-Normannach Norragh a tháinig le huacht chuici óna hathair san áireamh. 
Bhí triúr mac ag Art agus bbb: Donnchadh, Rí Laighean; Diarmaid Lamhdhearg; agus Gerald, Tiarna Fearna. D'aistrigh tailte Elizabeth chuig clann Wellesley, muintir a iníne, Elizabeth, lena céad fhear céile. Sinsear Diúc Wellington ba ea na Wellesleys. 
Fuair Art bás go gairid tar éis Nollag 1417, nó b'fhéidir ina leaba i bhFearna, nó b'fhéidir é gur tugadh nimh dó i perhaps was poisoned in Ros Mhic Thriúin.
I measc sliochtach Airt, tá an polaiteoir Éireannach den 19ú haois, Arthur MacMurrough Kavanagh.
Cultúr.
Cúr síos bunaithe go garbh ar bheatha Airt is ea an t-úrscéal stairiúil den bhliain 1885 "Art M'Morrough O'Cavanagh, Prince of Leinster: An Historical Romance of the Fourteenth Century" le M. L. O'Byrne, scríofa ó thaobh náisiúnachais de.
Athróg (anailís uimhriúil). Is é athróg an t-ainm a thugtar ar an toisc a athraítear in anailísí uimhriúla nó i dturgnaimh. Is téarma í athróg ar féidir léi réimse luachanna uimhriúla a bheith aige. 
Go minic déantar staidéar ar na gaoil idir dhá athróg nó breis (mar shampla, idir grúpa samplach de ghnólachtaí, de thíortha nó d'athróg éigin eile). De ghnáth déanann eolaithe iarracht iompar córais a chur síos i bhfoirm gaoil idir athróg neamhspleách ("x...") is athróg spleách ("y...") (féach ar "anord"). 
Féach freisin.
Úsáid
Pápa Pius V. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Pius V a rugadh mar Antonio Ghislieri.
Spideog phíb-bhán. Is éan í an spideog phíb-bhán ("Irania gutturalis").
Torspideog ruadhonn. Is éan í an torspideog ruadhonn ("Cercotrichas galactotes").
Philadelphia Jack O'Brien. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Joseph Francis Hagan, a rugadh ar 17 Eanáir, 1878 i Philadelphia, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 12 Samhain, 1942.
Druid choiteann. Is éan pasaireach meánmhéide san fhine Sturnidae é druid choiteann nó, sa ghnáthchaint, an druid ("Sturnus vulgaris"). Tá sé thart ar 20 cm fada agus tá cluimhreach dhorcha le loinnir mhiotalach aici, a bhíonn breac le dath bán ag amanna áirithe den bhliain. Tá na cosa bándearg agus tá an gob dubh sa gheimhreadh agus buí sa samhradh; bíonn cluimhreach níos doinne ag éin óga ná ag na hainmhithe fásta. Is éan fuaimiúil é, go háirithe i bhfaraí comhroinnte agus i gcásanna tréadúla eile, le hamhrán neamh-cheolmhar ach éagsúil. Tá a bua na haithrise tugtha faoi deara sa litríocht lena n-áirítear na "Mabinogion" agus saothair Phlinias Mhóir agus William Shakespeare.
Gaiscíoch. Is saighdiúir nó trodaí cróga a bhfuil taithí aige é gaiscíoch.
An Cloigeann (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cloigeann air: