Trelis/gawiki huggingface dataset:
Aontas Idirnáisiúnta Teileachumarsáide. Gníomhaireacht is ea Aontas Idirnáisiúnta Teileachumarsáide (Béarla: "International Telecommunication Union") de chuid na Náisiún Aontaithe ó 1947 chun comhoibriú idirnáisiúnta a chur ar aghaidh maidir le gach gné den teileachumarsáid, agus rialacháin a réiteach ar líonraí domhanda is minicíochtaí raidió. Bunaíodh ar dtús i bPáras i 1865 é, ghlac sé a ainm reatha i 1935, agus tá a phríomhoifig sa Ghinéiv.
Aonteasach. Téarma tuairisciúil ar ainmhithe ina rialaítear teocht inmheánach na colainne ag leibhéal réasúnta tairiseach atá neamhspleách ar athruithe sa teocht chomhthimpeallach. Tá na veirteabraigh fhorbartha is na héin aonteasach, agus den chuid is mó bíonn cumhdaigh inslithe ar a gcolainneacha a chabhraíonn le rialú na teochta.
Aosú. Is éard is aosú nó dul in aois ann ná an próiseas aosaithe (Béarla: ageing nó aging). 
Tagraíonn an téarma go príomha do dhaoine, go leor ainmhithe eile, agus fungais. Ach d'fhéadfadh baictéir, plandaí ilbhliantúla agus roinnt ainmhithe simplí a bheith neamhbhásmhar ó thaobh na bitheolaíochta de. Sa chiall is leithne, is féidir le haosú tagairt a dhéanamh do chealla aonair laistigh d’orgánach a bhfuil deireadh leo ag deighilt, nó do dhaonra speicis (mar shampla aosú an phobail).
Aosú i ndaoine.
I ndaoine, is ionann aosú agus carnadh athruithe i ndaoine le himeacht ama agus féadann leis athruithe fisiceacha, síceolaíochta agus sóisialta a chuimsiú. Tarlaíonn sraith athruithe don cholainn a mbíonn gaol acu le méadú mortlaíochta de réir mar a mhéadaíonn an aois. 
Bitheolaíocht.
Léargas amháin ar an bpróiseas is ea teip na colainne oiriúnú d'athruithe sa chomhshaol (a mhéadaíonn go leanúnach). Sna teoiricí nua-aoiseacha ar an laghdú oiriúnachta seo, meastar gur de bharr earráidí i macasamhlú an ADN i gcilldeighilt agus/nó earráidí i dtáirgeadh próitéiní is einsímí ag na cealla a tharlaíonn sé. Camann na hearráidí seo mar thoradh ar athruithe san ábhar géiniteach de réir mar a théann indibhid in aois.
Siomptóim.
Méadaíonn aosú an baol a bhaineann le galair daonna cosúil le hailse, galar Alzheimer, diaibéiteas, galar cardashoithíoch, stróc agus go leor eile. Is iomaí siomptóm atá ann: mar shampla, moilliú le haois (aga freagartha níos moille) agus díchuimhne. De réir mar a mhéadaíonn líon na mblianta, téann an cumas intinne in olcas. Tá lear suntasach de dhaoine atá os cionn ceithre scór lagaithe, a bheag nó a mhór,  ó thaobh cuimhne agus ábaltacht intinne.  D’fhéadfadh an figiúir a bheith idir 50% agus 60% acu.
Tá cailliúint shuntasach chuimhne agus cumas inchinne ag 90% de dhaoine atá os cionn 90 bliain d’aois, Agus tá cailliúint cumas inchinne agus intinne ar 100% de dhaoine a bhfuil an 100 caite amach acu.
Ápa. Príomhach antrapóideach. Cuimsíonn sé na hápaí beaga (an giobún) agus na hápaí móra (an t-órang-útan, an goraille, an simpeansaí). Difriúil ó na moncaithe mar nach mbíonn eireaball acu, go bhfuil feidhm lena ngéaga uachtaracha le luascadh ó chrann go crann, agus nach siúlann siad ar feadh craobhacha na gcrann.
Apaimiscis. Atáirgeadh éignéiseach gan toirchiú i bplandaí ina dtoirmisctear méóis is táthú na ngaiméití. Cuimsíonn sí atáirgeadh plandúil freisin, ina scoirtear cuid den phlanda is a bhfásann an chuid sin ina planda scoite ar leith.
Apaitít. Mianra coiteann fosfáite atá scaipthe go fairsing i gcarraigeacha doigheartha is meiteamorfacha. Is féidir an chuid is mó de na cineálacha a scríobh mar seo: Ca5(PO4)3(OH,F,Cl). Criostalaíonn sí ina priosmaí heicseagánacha le dathanna éagsúla, ach glas den chuid is mó.
Apalló. Dreigít a dtrasnaíonn a fithis an Domhain, ach le meánfhad ón nGrian níos mó ná 1 AU (timpeall 150 milliún km).
APL. Teanga eolaíoch ríomhchláraithe a saothraíodh sna 1960idí i gcomhair feidhmeanna sa mhatamaitic go háirithe.
Clár Apollo. Clár spástaiscéalaíochta a d'eagraigh NASA idir na blianta 1961-1972 ba ea Apollo, le aistir don ghealach le foireann ar bord (1968-1972). 
6 aistear ar fad a chuaigh i dtír. Tógadh 300 kg d'ithir, croíleacán is carraigeacha ar ais ón ngealach, agus rinneadh turgnaimh ar an ngealach. 
Eagraíocht.
An fheithicil lainseála Saturn V a úsáideach do chlár Apollo, an roicéad ba chumasaí riamh ag an am sin. 
Triúr foirne a bhí ar gach aistear, is iad lonnaithe sa mhodúl stiúrtha a d'fhanadh i bhfithis timpeall na gealaí nuair a scaradh an modúl gealaí leis chun tuirlingthe. 
Ansin nuair a d'éiríodh an modúl gealaí ón dromchla, nascadh sé leis an modúl stiúrtha roimh imeacht le chéile ón bhfithis timpeall na gealaí le filleadh ar an domhan. 
Tar éis teacht tríd an atmaisféar, thuirlingíodh an modúl gealaí le paraisiút sa bhfarraige, agus thógtaí ar bord loinge é. 
Stair.
Roimh an gclár Apollo, d'eagraigh NASA cláracha saothraithe eile: Mercury, Gemini, Ranger, Surveyor is Lunar Orbiter. 
1967.
Maraíodh triúr spásairí in Apollo 1 le linn tástála. 
1968..
Ba é Apollo 8 an chéad aistear le foireann don ghealach. 
1969..
Rinne Apollo 11 (le Neil Armstrong is Edwin Aldrin ar bord) an chéad tuirlingt ar an ngealach i 1969. 
Ba é Apollo 12 an séú eitilt le foireann sa chlár Apollo agus an dara ceann a bhain talamh na Gealaí amach. Seoladh é ar an 14 Samhain 1969, ceithre mhí i ndiaidh Apollo 11. 
1972..
Tharla an t-aistear deireanach, Apollo 17, i 1972: chaith an fhoireann 75 uair, agus thaistil 34 km, ar dhromchla na gealaí leis an bhfeithicil ar thugadar ‘fánaí gealaí’ uirthi.
Apollo-Soyuz. Comhaistear spáis de chuid an Aontais Shóivéadaigh is na Stát Aontaithe. Tháinig an dá fheithicil le chéile i gcomhfhithis, d'fhan mar sin ar feadh 48 uair i 1975, agus rinne an dá fhoireann — A. Leonov, V. Kubasov, V. Brand is T. Stafford — turgnaimh. Léirigh sé gurbh fhéidir comhoibriú sa spás agus an dá ollchumhacht ag an am ag dul i gcabhair ar a chéile.
Edward Victor Appleton. Fisicí a rugadh i mBradford Shasana ab ea Sir Edward Victor Appleton (6 Meán Fómhair 1892 – 21 Aibreán 1965). Rinne sé taighde ar cháithníní luchtaithe (iain) san atmaisféar, agus i 1925 d'aimsigh ciseal díobh san atmaisféar uachtarach ina raibh na hiain tiubh. 200-400 km in airde atá ciseal seo Appleton, a dtugtar "an F-chiseal" air freisin. Trí thionóisc, frithchaitheann an ciseal luchtaithe seo gearrthonnta raidió ar ais go dtí dromchla an Domhain i bhfad óna bhfoinse. Leis seo is féidir teileachumarsáid thar fhaid an-mhóra idir stáisiúin trí ghearrthonnta raidió a dhéanamh. Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1947 as a shaothar ar fhisic an atmaisféir uachtaraigh.
Apraicse. Deacracht i rialú ghluaisne dheonach na ngéag nó na n-orgán guthach, ionas nach féidir leis an othar sraith fuaimeanna nó gothaí a rialú i gceart. Bíonn sé soiléir gur mhaith leis feidhmiú nó labhairt, ach ní féidir leis.
Baile Adaim, Contae Laoise. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Baile Adaim.
Clann Donncha. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Clann Donncha.
Clár Maí Locha. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Clár Maí Locha.
An Choill Uachtarach. Is barúntacht suite i gContae Laoise é an Choill Uachtarach.
Cuileannach. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Cuileannach.
Port Laoise Thiar. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Port Laoise Thiar.
Port Laoise Thoir. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Port Laoise Thoir.
Port na hInse, Contae Laoise. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Port na hInse.
Sliabh Mairge. Is barúntacht suite den chuid is mó i gContae Laoise é Sliabh Mairge.. Tá píosa beag suite i gContae Cheatharlach.
An Sráidbhaile. Is barúntacht suite i gContae Laoise é an Sráidbhaile.
Tigh na hInse, Contae Laoise. Is barúntacht suite i gContae Laoise é Tigh na hInse.
Achadh Bhó, baile fearainn. Is baile fearainn suite i gContae Laoise é Achadh Bhó nó Aghaboe.
Fuair Naomh Cainneach bás in Achadh Bhó i gContae Laoise sa bhliain 603.
Ráth Liag. Is baile fearainn suite i gContae Laoise é Ráth Liag.
Baile Shopacháin. Is baile fearainn suite i gContae Laoise é Baile Shopacháin nó Baile Uí Shopacháin.
Cúil Choire. Is baile fearainn suite i gContae Laoise é Cúil Choire (Béarla: "Coolkerry").
Caisleán Chúlchoill. Is caisleán suite i gContae Laoise é Caisleán Chúlchoill.
Aquavit. Biotáille gan dath a dhriogtar ó phrátaí nó gránbharr is a bhlaistear le síolta carbhais de ghnáth. Deoch an-choitianta i gCríoch Lochlann.
Arabascach. Ornáidíocht líneach shlaodach, bunaithe go minic ar fhoirmeacha plandúla. Faightear ar feadh na staire é, ach ba bhreá leis na healaíontóirí Ioslamacha go príomha é.
Áracs. Damh mór allta atá imithe in éag is ea an t-áracs. Bhíodh sé forleathan san Eoraip, an Áise agus tuaisceart na hAfraice. Sinsear eallach baile atá ann. An tarbh mór le hadharca fada dírithe chun tosaigh, na baineannaigh níos lú le hadharca níos giorra. Maraíodh an ceann deireanach sa Pholainn i 1627. Ainm eile air is ea "an t-úras" nó an damh allta. Bhíodh sé in úsáid mar ainm ar an mbuabhall Eorpach tráth.
Aragóinít. Foirm mhianrach de charbónáit chailciam, CaCO3, a fhaightear i gcarraigeacha áirithe alpacha ardbhrú, carraigeacha dríodracha carbónáite, agus blaoscanna moileasc áirithe ina ndéanann sí an líneáil néamhainn.
Arán sóide. Saghas aráin ina mbaintear feidhm as décharbónáit sóidiam leis an dé-ocsaíd charbóin a sholáthar chun an t-arán a ardú. Tá sé níos éasca tapa le hullmhú ná arán a ardaítear le giosta.
Ararút. Saghas stáirse a fhaightear ó fhréamhacha tiúbracha cuid mhaith plandaí is ea ararút. An ceann is tábhachtaí is ea an t-ararút iarindiach, planda ilbhliantúil ríosómach a fhásann 2 m ar airde, dúchasach do Mheiriceá Theas, na duilleoga le bunanna truailleacha, na seipil is na peitil i dtríonna. Saothraítear sna trópaicí sa Domhan Úr é in áit an stáirse inite. Faightear an t-ararút oirindiach ó phlanda atá gaolmhar le sinséar, ararút Queensland, ó shaghas canna, agus ararút Portland, nach bhfuil inite is a d'úsáidtí roimhe seo i níochán éadaí, ón gcluas chaoin.
Arastarcas as Samas. Réalteolaí as Cathair Alastair ab ea Arastarcas as Samas (c 215-145 RC). Chruthaigh sé go raibh an Ghrian i bhfad níos faide amach ón Domhan ná an Ghealach. Thairg sé freisin go raibh an Ghrian i lár chóras na bpláinéad.
Arbhar. Téarma ginearálta a chiallaíonn an gránbharr is mó a shaothraítear i dtír nó réigiún. I Meiriceá Thuaidh ciallaíonn an focal arbhar Indiach, sa tír seo cruithneacht, i gCríoch Lochlann eorna.
Arbor vitae. Crann nó tom síorghlas cónaiféarach atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh, an tSín, an Téaváin is an tSeapáin. Na duilleoga lannach, ag dul thar a chéile, i bpéirí urchomhaireacha. Na buaircíní próca-chruthach, le lanna tanaí. Tugtar "céadrais" ar na speicis ar leith, agus luaitear an tír dhúchasach is dath an adhmaid san ainm freisin.
Arcabas. Arm tine ón 15ú céad, forbairt ar an gcanóin láimhe agus réamhtheachtaire an mhuscaeid. Scaoiltí é trí lasair a chur le tadhallpholl, agus thacaítí é le gabhlóg a choinnigh an bairille ag cliabhrach an úsáideora.
Arcagóiniam. Is éard is arcagóiniam ann ná orgán fleascánchruthach a tháirgeann gaiméití baineanna i mbrífítí, teirifítí agus gimnispeirmeacha. Baint aige le forbairt plandaí tíre.
Ardchlár na Tibéide. Ardchlár in iarthar is iardheisceart na Síne ar mheánairde 4,000 m. An t-ardchlár is airde ar Domhan: tugtar "díon an Domhain" air. 2.3 milliún km d'fhairsinge ann, teorannaithe ag sliabhraonta ar gach taobh, ina measc na Himiléithe ó dheas. Taobh istigh tá cuid mhaith sliabhraonta eile, abhantracha scoite, gleannta is locha. Éiríonn cuid mhaith d'aibhneacha ollmhóra oirthear, dheisceart is oirdheisceart na hÁise ann: an Iaing-tsí, an Abhainn Bhuí, an Mekong, an Abhainn Dhearg, an Thanlwin, an Irrawaddy, an Brahmaputra, an Ghainséis, an Iondúis, an Tarim. Is maith an deisceart chun feirmeoireachta mar tá an aeráid te tais ansin, ach bíonn an chuid eile clúdaithe le hoighear ar feadh 6 mhí den bhliain ar a laghad. Tá an t-ardchlár ag éirí níos airde de 10 mm gach bliain de bharr gluaiseacht na bplátaí teicteonacha, agus fo-dhuchtú phláta na hIndia faoi phláta na hÁise.
William Ganly. Cainteoir dúcháis Gaeilge ó Inis Móir ba ea an tAthair William Ganly (1855 – 20 Feabhra 1926). D’oibrigh sé mar shagart i Melbourne na hAstráile agus bhí sé páirteach i ngluaiseacht na Gaeilge ann. D’fhreastail sé ar chainteoirí Gaeilge na Nua-Shéalainne freisin. Ba é uncail agus athair baiste an scríbhneora Liam Ó Flaithearta é.
Bhí William Ganly ina shagart paróiste i gContae Mhaigh Eo sular tháinig sé go dtí an Astráil ar an "Orizaba". Bhí a dheartháir Tomás in achrann leis an dlí de bharr báille a lámhachadh, agus spreag an callán William chun dul thar lear. Tháinig sé i dtír sa bhliain 1889 agus ba é cigire na scoileanna Caitliceacha in Melbourne é i nóchaidí an 19ú haois. D’oibrigh sé mar shagart i bparóisbytí Footscray, St Kilda Thiar agus Thoir, Flemington agus Ardeaglais Naomh Pádraig. 
Thugadh sé léachtanna ar chultúr na hÉireann, agus tá rian na hAthheochana le haithint ar na fuinneoga daite a d’fhág sé i dteach an tsagairt in St Kilda Thiar, mar a raibh sé ina shagart paroiste idir na blianta 1899 agus 1917. D’fhoilsigh sé roinnt alt léannta i mBéarla. 
Thuag sé cuairt ar an Nua-Shéalainn i dtús na bliana 1903 agus thug seanmóir i nGaeilge. An bhliain chéanna thug sé seanmóir eile i nGaeilge i Séipéal Naomh Proinsias in Melbourne agus tháinig daoine as gach cearn lena chloisteáil. 
Fuair sé bás in aois a bhliain is seachtó ar 20 Feabhra 1926 i bparóiste Naomh Beinidict in Malvern, Melbourne. 
Tagairtí.
Noone, Val (2012). "Hidden Ireland in Victoria", lgh 88-9, 91. Ballarat Heritage Services. ISBN 978-1-876478-83-4
Naisc.
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil
Ard-dílseacht. Cur síos ar a ghrinne a atáirgeann córas taifeadta nó atáirgthe an comhartha a taifeadadh leis ar dtús. Mar shampla, i dtaifead ceoil le téipthaifeadán, cruthaítear comhartha leictreonach ón gceolfhuaim le micreafón, le gach minicíocht sa cheol, 20 Hz-20 kHz, raon na fuaime inchloiste, athraithe chuig comhartha leictreonach ar an minicíocht chéanna le haimplitiúid atá díreach i gcomhréir le hamplitiúid na minicíochta céanna sa cheol. Aimplítear an comhartha seo. Taifeadtar an comhartha i bhfoirm athruithe ar staid mhaighnéadaithe ábhair mhaighnéadaigh ar an téip. Nuair a athchastar an téip, cruthaítear comhartha leictreonach, aimplítear é, agus athraítear ina fhuaim é le callaire. Ag gach céim de na próisis seo, is féidir go mbeidh roinnt neamhghrinnis ann. Airítear an neamhghrinneas iomlán in aonad ar a dtugtar "díchumadh harmónach iomlán". Nuair a bhíonn luach íseal ag an airí seo i gcóras ar bith, is córas ard-dílseachta é.
Réadlann Arecibo. Réadlann radaréalteolaíochta i bPórtó Ríce a bunaíodh i 1963 is ea Réadlann Arecibo. Líníodh cuas nádúrtha le painéil miotail chun an teileascóp a chruthú. Ba é an teileascóip aonair is mó ar Domhan go dtí an bhliain 2011 agus é 305 m ar trastomhas. Ar 1 Nollaig 2020, thosaigh na cáblaí agus túir taca a thitim as a chéile agus tá sé as feidhm ó shin.
Árgailí. Is caora fhiáin ó imeall Ghaineamhlach Ghóibí é an t-árgailí. An chaora is mó dá bhfuil beo anois, na guaillí suas le 1.2 m ar airde. Donn éadrom le geadán bán. Na hadharca móra corntha ar dhá thaobh an chinn.
Argóint (uimhir choimpléascach). Sa mhatamaitic, an uillinn idir an ga is an líne dhíreach ón mbunphointe don phointe P a sheasann d'uimhir choimpléascach z. Nuair a scríobhtar an uimhir choimpléascach z = r(cos θ + i sinθ), is í θ an argóint.
Ariane. Clann feithiclí lainseála a saothraigh an ESA i ndiaidh a chomhaontaithe i 1973. Lainseáladh an chéad ceann i 1979 ó Kourou i nGuáin na Fraince, agus bhí an córas réidh le hoibriú faoi 1981. Ba é an Lárionad Náisiúnta Taighde Spáis sa bhFrainc an príomhchonraitheoir sa bhunshaothrú, agus i 1980 bunaíodh comhlacht thrádálach Fhrancach, Arianespace, chun na feithiclí a tháirgeadh. Is é Ariane 5 an leagan is déanaí, ina bhfuil príomhardán crióigineach le trastomhas 5.4 m ag iompar 158.1 tonna tiomántáin (ocsaigin leachtach is hidrigin). Soláthraíonn dhá threisroicéad mhóra sholadacha an chuid is mó den sá is gá chun éirí ar dtús. Theip ar an gcéad eitilt i 1996, ach bhí sé réidh le hoibriú faoi 1998. D'imigh leagan feabhsaithe d'Ariane 5 ar strae óna chúrsa ar a chéad eitilt i 2002 agus ba ghá é a phléascadh trí chianrialú. D'éirigh go maith leis na heitiltí ina dhiaidh sin.
Ariel. An 4ú satailít is mó de chuid Úránais, 191,000 km amach ó dhromchla an phláinéid, le trastomhas 1,160 km. D'fhionn an réalteolaí amaitéarach Briotanach William Lassell (1799-1880) é sa bhliain 1851.
Richard Arkwright. Ceapadóir shníomhachán meicniúil an chadáis, a rugadh i bPreston Shasana ab ea Richard Arkwright (23 Nollaig 1732 – 3 Lúnasa 1792). Thóg a mhuintir sníomhacháin den chéad uair i 1768, an chéad mheaisín a bhí in ann snáithe cadáis a tháirgeadh a bhí láidir a dhóthain chun feidhmiú mar dhlúth i bhfíodóireacht.
Arm dénártha. Cur síos ar shaghas airm cheimicigh ina mbíonn dhá cheimiceán, iad araon sábháilte iontu féin, ach pacáilte ina gceann is ina gceann i sliogán airtléire. Nuair a mhadhmtar an sliogán ar an sprioc, cuingríonn na ceimiceáin seo chun oibreán tocsaineach a dhéanamh.
Arm léas cáithníní. Úsáid cáithníní fo-adamhacha ardfhuinnimh, ginte i luasaire núicléach agus foirmithe i léas indírithe mar arm. Bhí sé mar chuspóir sa taighde míleata ó timpeall 1980 an teicneolaíocht seo a shaothrú, mar shampla, chun diúracán ionsaitheach a phléascadh leis is é fós amuigh sa spás.
Arm tine. Ainm ginearálta ar airm bheaga, ó phiostail go raidhflí. Thosaigh forbairt na n-arm iniompartha seo sa 14ú céad leis an gcanóin, a phrímeáltaí le púdar gunna, a bhí trom ach iniompartha, ach a d'adhnadh oibreoir eile le lasair. Rinne an t-arcabas is an raon stiúrach an phrímeáil a uathoibriú is a shimpliú ina dhiaidh sin, ach bhí gá le lasair fós chun an gunna a scaoileadh. Tháinig an gunna cloch thine chun foirfeachta sa 18ú céad le luamhán, ualaithe le lingeán, chun greim a choimeád ar an gcloch thine chun spréach a dhéanamh leis an lucht tiomáinteach a adhaint. Mar thoradh air seo, tháinig piostail is muscaeid in úsáid go forleathan sa chogaíocht. Tháinig an glas buailte, a d'úsáid casúr ar lucht féinchoinnithe i mbairille an ghunna, chun cinn sa 19ú céad. Sa 20ú céad rinneadh an-chuid forbairtí ar dhearadh is ábhair déanta na ngunnaí, agus tháinig airm tine le scaoileadh marthanach uathoibríoch chun cinn. Faoi seo tá tíortha is cathracha ar fud an Domhain buartha go mór faoi úsáid mharfach neamhdhleathach gunnaí ar na sráideanna.
Armónach. An airde a dhéanann sreang nó colún aeir chreata ag leath, trian, ceathrú, etc dá bhunfhad. Braitheann tondath gutha nó gléas ceoil ar an oiread de na harmónaigh uachtaracha seo a dhéantar nuair a fhuaimnítear an bunarmónach (an mhinicíocht bhunúsach). Is féidir armónaigh a fhuaimniú neamhspleách ar an nóta bunúsach nó an fréamhnóta le gléasanna práis le béalóg an tseinnteora (le teannadh nó crapadh na liopaí), agus leis an gcláirseach is gléasanna i gclann an veidhlín trí thadhall ag nód cuí leis an tsreang atá ag crith.
Arócar. Is crann cónaiféarach síorghlas, dúchasach don tSile is an Airgintín é an t-arócar. Na géaga ina bhfáinní oscailte, clúdaithe le duilleoga crua géarbhioracha triantánacha forluite. Táirgeann sé síolta inite is adhmad inúsáidte péine paránach. Tugtar "an ghiúis Shileach" air freisin. Fástar go minic i bpáirceanna is gairdíní é mar ábhar fiosrachta.
Svante Arrhenius. Eolaí a rugadh gar d'Uppsala na Sualainne ab ea Svante August Arrhenius (19 Feabhra 1859 – 2 Deireadh Fómhair 1927). Rinne sé taighde bunúsach ar rátaí imoibrithe ceimiceacha, agus shaothraigh sé teoiric an díthiomsúcháin leictrealaíoch. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1903 as an saothar seo. I 1905, bhí sé ina stiúrthóir ar an Institiúid Nobel, áit a d'fhan sé go dtí a bhás. .
Arrhenius an chéad duine a bhain úsáid as prionsabail na ceimice fisiciúla chun meastachán a dhéanamh ar a mhéid a bhíonn méaduithe ar an dé-ocsaíd charbóin atmaisféarach freagrach as teocht dromchla an Domhain ag méadú. Bhí ról tábhachtach ag a chuid oibre maidir le teacht chun cinn na heolaíochta aeráide nua-aimseartha. Sna 1960idí, léirigh Charles David Keeling gur leor méid na n-astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin isteach san aer de bharr an duine chun téamh domhanda a chruthú.
Ainmníodh 'cothromóid Arrhenius', 'aigéad Arrhenius', 'bonn Arrhenius', an cráitéar gealaí 'Arrhenius', an cráitéar Marsach 'Arrhenius', an sliabh 'Arrheniusfjellet' , agus 'Saotharlanna Arrhenius' in Ollscoil Stócólm chun comóradh a dhéanamh ar a chuid ranníocaíochtaí leis an eolaíocht.
Ars antiqua. Ceol dheireadh an 12ú céad is an 13ú céad, bainteach go láidir le teoiricí is cumadóirí scoil Notre Dame i bPáras, Léonin is Pérotin go háirithe.
Ars nova. Ceol an 14ú céad, a bhain leis an gcumadóir Guillaume de Machaut (c 1300-1377) agus an teoiricí Philippe de Vitry (1291-1361).
Arsainíd ghailliam. GaAs, ábhar leathsheoltóra a úsáidtear i dtrasraitheoirí, cealla gréine is léasair leathsheoltóra (ach nach n-úsáidtear in aon chor chomh minic le sileacan chuige seo). Cosúil le sileacan, agus déantar í a dhópáil chun a sheoltacht leictreach a mhodhnú mar is gá. Gluaiseann leictreoin i bhfad níos tapa ann ná i sileacan, agus is cinnte go mbainfear feidhm i bhfad níos mó aisti as seo amach. Buntáiste eile ag GaAs thar Si is ea go dtraiseolann sé solas, rud a bheidh an-tábhachtach sna slisní ina mbeidh fótóin mar iompróirí sonraí in ionad leictreon.
Arsanaigh. Drugaí a shaothraigh an t-eolaí Gearmánach Paul Ehrlich go luath sa 20ú céad. Rinne sé scagthástáil ar chuid mhaith ábhar orgánach ina raibh arsanaic, ag iarraidh teacht ar dhrugaí a d'fhéadfadh a bheith éifeachtach i gcoinne suanghalair na hAfraice. Fuair sé go raibh uimhir 606 ina shraith thástálacha níos éifeachtaí ná na cinn eile, agus tugadh 606 is an trádainm Salvarsan air. Ina dhiaidh sin fuarthas go raibh sé éifeachtach i gcoinne ionfhabhtaithe le spireacaeit. I 1910 taispeánadh gur leigheas ar shifilis freisin é, agus baineadh feidhm as chuige sin go dtí 1945 nuair a tugadh peinicillin isteach. Faoi seo ní úsáidtear na harsanaigh a thuilleadh mar go bhfuil drugaí níos sábháilte le fáil.
Bridgeport, Connecticut. Is í Bridgeport an chathair is mó sa stát Connecticut, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 146,425 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Bridgeport suite i gContae Bridgeport-Stamford. Tá Bill Finch ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1821.
New Haven, Connecticut. Is cathair de chuid stát Connecticut, Stáit Aontaithe Mheiriceá, é New Haven. Is é an dara cathair is mó in Connecticut. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 129,779 duine ina gcónaí sa chathair. Tá New Haven suite i gContae New Haven ar bhruach thuaidh Sunda an Oileáin Fhada. Tá Toni Harp ina mhéara.
Piúratánaigh ó Shasana a bhunaigh New Haven sa bhliain 1638. Tugadh stádas mar chathair dó sa bhliain 1821. Tá Ollscoil Yale suite i New Haven.
Stamford, Connecticut. Is cathair de chuid stát Connecticut, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Stamford. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 125,109 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Stamford suite i gContae Bridgeport-Stamford. Tá Michael Pavia ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1641.
Art Deco. Téarma giorraithe ar an "Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes" (Taispeántas Idirnáisiúnta na Nua-Ealaíon Maisithe is Tionsclaíocha) a tharla i bPáras sa bhliain 1925 é Art Deco. Faoi seo ciallaíonn an téarma ealaíona maisithe na 1920idí-1930idí go ginearálta agus an stíl nua-aoiseach a bhain leo, meascán de Chiúbachas is Ealaín Nua, le dathanna callánacha is an sruthlíniú a bhaineann le haerárthaigh is gluaisteáin, a úsáideadh mar mhaisiúcháin ar earraí tí cosúil le taephotaí, raidiónna is troscáin.
Art Nouveau. Art nouveau a thugtar ar ghluaiseacht sna healaíona maisithe a bhí chun tosaigh i 1890-1905, le móitífeanna plandaí is bláthanna nádúraíocha, agus patrúin línte lúbacha chorntha mar shaintréithe. I measc na dtáirgí suntasacha sa stíl seo bhí líníocht Beardsley, troscán Mackintosh, ailtireacht Gaudí, seodra Lalique, earraí gloine Louis Comfort Tiffany (1848-1933), agus na stáisiúin ar Métro Pháras a dhear Hector Guimard (1867-1942).