Trelis/gawiki huggingface dataset:
Sanas Cormaic. Is gluais Ghaelach í Sanas Chormaic, le sanasaíochtaí agus/nó mínithe ciclipéideacha as Gaeilge nó Laidin de bhreis agus 1,400 focal Gaeilge, atá go leor acu deacair nó seanchaite. Deirtear gurbh é Cormac mac Cuileannáin (bás 908), rí-easpag na Mumhan, a scríobh an leagan is luaite agus is giorra. Meastar "cé?" gurb é an foclóir is luaite as teanga Eorpach neamh-clasaiceach. Luaitear fós go leor dá iontrála i scoláireacht na Gaeilge.
Lámhscríbhinní agus eagráin.
Caomhnaítear an ghluais, iomlán nó cuid de, i sé lámhscríbhinn ar a laghad. D'fhéadfadh é go raibh an saothar ann mar chuid den "Saltair Chaisil", cnuasach anois caillte a mheastar go raibh seachais éagsúla ginealaigh agus cúiseolaíochta ann maidir le cúige Mumhan. The versions of "Sanas Cormaic" divide into two groups
Lughaidh. Is ainm coitianta Gaelach na meánaoise é Lugaid (Lughaid, Lughaidh, Lughaí). Meastar go bhfuil sé fréamhaithe ón Dia, Lugh.
Ailill. Is ainm coitianta Gaelach na meánaoise é Ailill (Oilioll), le brí "áilinn".
Solly Krieger. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Solly Krieger a rugadh ar an 28 Márta, 1909 i mBrooklyn agus a fuair bás ar an 24 Meán Fómhair, 1964.
Al Hostak. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Albert (Al) Paul Hostak a rugadh ar an 7 Eanáir, 1916 i Minneapolis, Minnesota agus a fuair bás ar an 13 Lúnasa, 2006.
Teachín. Is teach beag, go hiondúil ceann faoin tuath é teachín (nó iostán).
Cé. Is cois cé ceantar cothrom ina bhfuil a d'fhéadfadh long ar feistiú a lódáil agus dílódáil í cé.
Sléacht Katyn. Chuir na Sóivéadaigh na mílte Polannach chun báis i bhforaois Katyn sa bhliain 1940, Sléacht Katyn a thugtar ar inniu (an Pholainnis: zbrodnia katyńska ; an Rúisis: Катынская резня / Katynskaya reznya). Is ar an teorainn idir an Rúis agus an Pholainn a rinne an tAirm Sóivéadach an tsléacht. Inniu tá Katyn suite sa Rúis, in aice le Smolensk.
Imeachtaí.
Sa bhliain 1940, d’ordaigh Lavrenty Beria, i mbun an NKVD (an tseirbhís rúnda), dúnmharú 20,000 Polannach, oifigigh agus intleachtóirí go háirithe. D'aontaigh ceannaire an tAontas Sóivéadach, Iósaf Stailín, leis.
In 1943, tháinig na Naitsithe ar na holluaigheanna i Katyn agus áiteanna eile (Kalinin (Tver inniu), Kharkiv, srl). 
Sheán an tAontas Sóivéadach an scéal agus chur siadsan an locht ar na Naitsithe. Ba mar seo a sheas an scéal ar feadh caoga bliana agus Katyn taobh thiar den Chuirtín Iarainn
Ansin sa bhliain 1990, Sa bhliain 1990, d’admhaigh Mikhail Gorbachov go raibh airm an tSóivéadach freagrach as Sléacht Katyn.
Annála Éireannacha. Modh na manach ar dtús ba ea na hAnnála Éireannacha chun croineolaíocht bliantúil na laethanta féile a áireamh. Is féidir bunús an traidisiúin seo a rianú go taifid fhánacha nótaí agus imeachtaí, scríofa i spásanna folmha den "latercus", .i. Tábla na Cásca 84-bliain ar fad, leasaithe ón scríbhneoir na nGallach, Sulpicius Severus (bás. "c". 423). Le himeacht amisire, cuireadh ann tuairiscí báis sagart, abaí agus easpag, i dteannta le himeachtaí polaitiúla suntasacha.
Tiomsaíodh roinnt annála suas go dtí an 17ú haois. Meastar gurb iad na hannála is luaite ná Croinic na hÉireann anois caillte.
Cineál na bhfoinsí.
Tá corp mór d'ábhar comhaimseartha ar Éirinn luathmheánaoiseach, ach is léir go bhfuil go leor ar iarraidh. De ghnáth, faightear an t-ábhar atá ar marthain i bhfoirm coireanna i bhfad níos déanaí, agus ní féidir an bunleagan a athchruthú ach le hais na téacsanna uile.. 
Faightear i ngach annála roinnt ábhair ar foinsí eile, nó curtha ann níos deireanaí. Moltar mar bhunfhoinse Croinic na hÉireann. Ní hiomlán oiread amháin acu. Ní caomhnaítear ach aistriúchán aisteach Béarla den 17ú haois d'Annála Chluain Mhic Nóis. Bhí leagan giorraithe ag Dubhaltach Mac Fhirbhisigh d'Annála Tiarnaigh aitheanta mar Chronicon Scotorum, ina faightear a lán ábhair ach ab é sin caillte. Rinne Mac Firbhisigh fosta cóip d'Annála Easpacha Ireland, cuid is amhlaidh de shaothar níos mó tiomsaithe ag cúirt Dhúnchadha mhic Giolla Phádraig, as lámhscríbhinn den 15ú haois. Is déanach iad Annála na gCeithre Máistrí, le hábhar amhrasach. 
Cé go bhfuil a lán eolais le fáil sna hannála, is sách gonta iad, agus le béim sa chuid is mó dóibh ar eachtraí Uí Néill, agus uaireanta cháinte ar a son. 
Ar marthain.
Seo a leanas na lámhscríbhinní ina chaomhnaítear cóipeanna na n-annála atá ar marthain:
Annála eile.
Seo a leanas lámhscríbhinní eile a bhfuil ábhar annálaíoch iontu:
Tá a lán abháir annálaích ó ré na Lochlannach in Éirinn le fáil sa dréacht pholaitiúil "Cogad Gáedel re Gallaib", ábhar nach bhfuil caomhnaithe in aon fhoinse eile ar marthain. Tógadh neart de óna foinsí céanna ar a bhfuil Annála Inis Faithlinn bunaithe, caomhnaithe araon giorraithe agus bearnaithe.
Annála caillte.
Seo a leanas annála a bhfuil eolas orthu, ach atá anois caillte:
Henry Wilson. Bhí Sir Henry Wilson, an Chéad Baronet, GCB, DSO (5 Bealtaine 1864 – 22 Meitheamh 1922) i gceannas ar an arm Briotanach i rith an Chéad Chogadh Domhanda agus an Marascail Machaire.Ar 22 Meitheamh 1922, scaoileadh marbh Wilson, ar leac a dhorais féin i lár Londain. Bhí Wilson ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Tuaisceart Éireann, James Craig ag an am céanna. 
Mar thoradh, chuir Rialtas na Breataine brú ar an gCoileánach ionsaí a dhéanamh ar na Ceithre Cúirteanna. Bhí David Lloyd George den tuairim gur poblachtánaigh frith-Chonartha ba chúis leis an marú.
Crochadh na dúnmharfóirí Reginald Dunne agus Joseph O'Sullivan ar 10 Lúnasa 1922.
Bernard Manning. Ba fhuirseoir Sasanach é Bernard John Manning. Rugadh é ar an 13 Lúnasa 1930 in Ancoats, Manchain agus fuair bás ar an 18 Meitheamh 2007 i gCrumpsall, Manchain.
Aos eagna. Is aicme ardstádais é an t-aos eagna (Polainnis: '; Rúisis: '; Béarla: "") a chuimsíonn daoine léannta — scoláirí, acadóirí, múinteoirí, iriseoirí, agus scríbhneoirí — a dhéanann obair intleachtúil chun dul i ngleic le cúrsaí polaitíochta agus cultúrtha sa tsochaí ina maireann siad.
Tháinig an coincheap chun cinn ag deireadh an 18ú haois, le linn Deighiltí na Polainne (1772–1795). Ba é an t-intleachtóir Polannach Bronisław Trentowski (1808–1869) a cheap an téarma "inteligencja" mar chur síos ar an aicme shóisialta laistigh den "bourgeoisie" tírghrách a thug ceannaireacht mhorálta agus pholaitiúil do phobal na Polainne in aghaidh chinseal cultúrtha Impireacht na Rúise.
Comórtas Scríbhneoireachta Manchain. Bronnann an Manchester Irish Language Group duaiseanna gach bliain, le linn Comórtas Scríbhneoireachta Manchain (English: Manchester Irish Language Writing Prize). Bronnadh an duais don chéad uair sa bhliain 2011 ; ní raibh ach aon catagóir amháin ag an am sin. Sa bhliain 2013, roinneadh an duais (filíocht agus gearrscéalta).
Liosta buaiteoirí 2011 - 2012.
Liosta buaiteoirí - Gearrscéalta agus filíocht idir 2011 agus 2012 
Filíocht : ó 2013 ar aghaidh.
Liosta buaiteoirí don Chomortas Scribhneoireachta Manchain do fhilíocht ó 2013.
Gearrscéalta : ó 2013 ar aghaidh.
Liosta buaiteoirí
Moltóireacht.
Roghnaítear gearrliosta ag painéal ina bhfuil baill agus iarbhaill Manchester Irish Language Group. Roghnaíonn aoi-mholtóir an buaiteoir as an ngearrliosta.
Simon Duffy. Is fear as Doire é Simon Duffy. Ba mhúinteoir Gaeilge é ó 2011 go 2018. Tá sé ina chónaí anois i bPreston.
Filíocht.
Bhuaigh Simon 2ú áit sa Comórtas Scríbhneoireachta Manchain leis an dán "Uisce Fuar Cuimhne".
Seán Mac An Ultaigh. Is iománaí é Seán Mac An Ultaigh, nó "Shane McNulty" mar atá aithne níos fearr air as Béarla. Rugadh é ar an 28 Meitheamh 1994. Is as Contae Phort Láirge é. Is iománaí rathúil é a imríonn leis a chumann áitiúil "De La Salle" i gCathair Phort Láirge agus le foireann idirchontae Phort Láirge.
Smørrebrød. Is saghas ceapaire le arán seagail (nó "rugbrød") é smørrebrød. Itear de ghnáth i gCríoch Lochlann é, go háirithe sa Danmhairg.
Cailleach colach. Feictear an aontréith cailleach colach in miotas agus béaloideas ar fud an domhain. Faightear leaganacha ar leith mar shampla:
Gríos. Is limistéar deirge agus goiríní ar an gcraiceann an duine, le feiceáil go háirithe de thoradh tinneas é gríos nó bruth.
Ceferino Garcia. Dornálaí Filipíneach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Ceferino Montano Garcia a rugadh ar an 26 Lúnasa, 1906 i Naval, Biliran agus a fuair bás ar an 1 Eanáir, 1981.
Ken Overlin. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Ken Overlin a rugadh ar an 15 Lúnasa, 1910 i Decatur, Illinois agus a fuair bás ar an 24 Iúil, 1969.
Jim Davidson. Is fuirseoir Sasanach é James Cameron Davidson. Rugadh é ar an 13 Nollaig 1953 i gKidbrooke, Londain. B'as Glaschú in Albain a athair agus b'as Corcaigh i bPoblacht na hÉireann a mháthair.
Cogadh Peile. Cogadh gearr a troideadh idir an tSalvadóir agus Hondúras sa bhliain 1969 ab ea an Cogadh Peile (An Spáinnis: La guerra del fútbol).
Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna. Is scéal de chuid na Fiannaíochta é
Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna, scríofa as Luath-Nua-Ghaeilge san 16ú nó 17ú haois, agus caomhnaithe sa Bhailiúchán Egerton, MS 154.
Is scabhaire é an "bodach", leathbhreac fireann na
"cailligh", aitheanta cheana ó fhoinsí na Sean-Ghaeilge, ach is é seo an t-aon téacs amháin ina shamhlaítear é le Manannán mac Lir.
Seanscéal.
Tugadh na Fianna a ndúshlán rása a bheith acu in aghaidh "Caol an Iarainn" marab ainm, mac rí na Teasála, ó Bhinn Éadair go cúige Mumhan. Bhí
Caílte mac Rónáin, reathaí is fearr na bhFiann, ar shiúl ag Teamhraigh. Agus Fionn mac Cumhaill á lorg, bhuail sé le fathach éarthach, an "bodach" den teideal, a thoiligh an rás a rith ar son na bhFiann.
I dtosach, b'amhlaidh nach n-éireodh an bodach, ag dúiseacht go déanach sa ló agus an t-iomaitheoir imithe le fada. Ba léir ansin ámh gur reathaí an-tapaidh é, ag gabháil thar Caol an Iarainn faoi dhó, ach stop sé chun sméara dubha a ithe, nó ag dul ar ais fiú tar éis dó a chóta a chailleadh. In ainneoin sin, bhuaigh sé an rás gan stró, agus nochtadh níos deireanaí gur Mhanannán mac Lir faoi bhréagriocht a bhí ann.
An lá inniu.
Chóirigh James Clarence Mangan an scéal, ar cheann den chéad saothar próis d'athbheochan liteartha na Gaeilge. D'eagraigh O'Grady (1892) an téacs Gaeilge agus chuir sé aistriúchán Béarla leis. D'fhoilsigh Pádraig Mac Piarais athinsint as Nua-Ghaeilge in 1906.
Scríobh Edward Faragher dhá leagan as Gaeilge Mhanann dar teideal "Boddagh Yn Cooat Laaghagh".
Megan Rapinoe. Imreoir sacair gairmiúil Meiriceánach is ea Megan Anna Rapinoe (foghraithe (IPA) mar |r|ə|ˈ|p|iː|n|oʊ), a rugadh ar 5 Iúil 1985 in Redding, California. Is cliathánaí agus imreoir lár na páirce í. Imríonn sí do Reign FC in Seattle, agus tá sí ina captaen ar an bhfoireann chéanna. Tá clú idirnáisiúnta uirthi mar gheall ar a stíl imeartha cliste. Ón mbliain 2018 i leith, tá sí ina comhchaptaen ar fhoireann sacair na mban náisiúnta na Stát Aontaithe freisin, in éineacht le Carli Lloyd agus Alex Morgan.
Billy Soose. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Billy Soose a rugadh ar an 2 Lúnasa, 1915 i Seattle agus a fuair bás ar an 5 Meán Fómhair, 1998.
Bryan Brown.  
Is aisteoir Astrálach é Bryan Neathway Brown a rugadh ar an 23 Meitheamh 1947 i Sydney.
Scéalaíocht na Ríthe. Is cnuasach scéalta de chuid Liteartha na Gaeilge é (nó iad) Scéalaíocht na Ríthe (aitheanta chomh maith mar An Scéalaíocht Stairiúil). Faightear ann scéalta faoi ríthe idir seanscéalach agus stairiúil, amhail is Labraid Loingsech (c. 4ú haois RC), Cormac mac Airt, Níall Noígíallach, Éogan Mór, Conall Corc, Guaire Aidne mac Colmáin, Diarmait mac Cerbaill, Lugaid mac Con, Conn Cétchathach, Lóegaire mac Néill, Crimthann mac Fidaig, agus Brian Bóramha (bás AD 1014).
Ba chuid de dhualgas na mbard Gaelach (nó filí na cúirte) é stair agus ginealach theaghlach a ngiollachta a chlárú. Rinneadh seo le dánta idir miotasach agus stairiúil a bheag nó a mhór. Bailíodh na scéalta a d'eascair as an mórshaothar seo, aitheanta anois mar An Scéalaíocht Stairiúil, nó níos cruinne Na Sraitheanna Stairiúla, óir go bhfuil roinnt eagar neamhspleách ann.
"Baile Suibne".
Meastar gur, scéal den 12ú haois as filíocht agus próis é Buile Shuibhne, agus an scéal is iontaí de chuid na Scéalaíochta.
Chuir Naomh Rónán mallacht ar Shuibhne, rí Dhál Araí, agus iompaíodh é ina riocht leath-fhir, leath-éin, gan i ndán dó ach a shaol a chaitheamh sna coillte, ag seachaint a mhuintir daonna.
Tá filí an lae inniu spreagtha ag an scéal, agus aistríodh go Béarla é le Trevor Joyce agus Seamus Heaney.
Marcel Cerdan. Dornálaí Francach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Marcel Cerdan a rugadh Marcellin "Marcel" Cerdan ar an 22 Iúil 1916 i Sidi Bel Abbès, an Ailgéir agus a fuair bás ar an 28 Deireadh Fómhair 1949.
Bobo Olson. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Bobo Olson a rugadh Carl Olson ar an 11 Iúil, 1928 i Seattle agus a fuair bás ar an 16 Eanáir, 2002.
Baisleac Muire Licheń. Baisleac Chaitliceach atá suite i Licheń Stary na Polainne í Baisleac Muire Licheń.
Bernard Cribbins. B'aisteoir Sasanach é Bernard Joseph Cribbins a rugadh ar an 29 Nollaig 1928 i nDerker, Oldham, Lancashire. Fuair sé bás ar 28 Iúil 2022.
Douglas MacArthur. Ba ghinearál Meiriceánach é Douglas MacArthur, a rugadh ar an 26 Eanáir, 1880 i Little Rock, Arkansas agus a fuair bás ar an 5 Aibreán, 1964.
Geoffrey Howe. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe ab ea Richard Edward Geoffrey Howe, Baron Howe of Aberavon. Rugadh é i bPort Talbot, an Bhreatain Bheag ar an 20 Nollaig 1926 agus fuair sé bás ar an 9 Deireadh Fómhair 2015.
Géarchéim Shuais. Tharla Géarchéim Shuais sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach de chuid na Ríochta Aontaithe agus na Fraince san Éigipt idir 29 Deireadh Fómhair 1956 – 7 Samhain 1956. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán Nasser ag tabhairt cabhrach don FLN san Ailgéir. 
Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann; rinne an Fhrainc agus an Ríocht Aontaithe praiseach dá dheis. 
Bhí cáil an laoich ar Nasser,
Gene Fullmer. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Gene Fullmer a rugadh Lawrence Gene Fullmer ar an 21 Iúil, 1931 i West Jordan, Utah agus a fuair bás ar an 27 Aibreán, 2015.
Randy Turpin. Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Randy Turpin a rugadh Randolph Adolphus Turpin ar an 7 Meitheamh 1928 i Leamington Spa, Warwickshire agus a fuair bás ar an 17 Bealtaine 1966.
Meidum. Is suíomh seandálaíochta san Éigipt Íochtarach í Pirimid Mheidum. Chuir Faró Sneifearú i gcrích í.
Emilio Estevez. Is aisteoir Meiriceánach é Emilio Estevez a rugadh ar an 12 Bealtaine, 1962.
An Chomhcheilg Phápánach. Comhcheilg a chruthaigh Titus Oates agus chuir faoi gheasa na ríochtaí Sasana agus Albain i histéire frith-Chaitliceach i rith 1678 agus 1681 ab ea an Chomhcheilg Phápánach.
James Corden. Is aisteoir Sasanach é James Kimberley Corden a rugadh ar an 22 Lúnasa 1978 i Hillingdon, Londain.
Ardeaglais Naomh Sadhbh, Cív. Ardeaglais Cheartchreidmheachas an Oirthir atá suite i gCív na hÚcráine í Ardeaglais Naomh Sadhbh.
Brendan Grace. Ba fhuirseoir a us amhránaí Éireannach é Brendan Grace (1 Aibreán 1951 – 11 Iúil 2019). Rugadh é i mBaile Átha Cliath mar ar fhás sé aníos sna Saoirsí. Bhí an ról mar an tAthair Fintan Stack ar "Father Ted" aige. Bhí teach tábhairne aige i gContae an Chláir agus chaitheadh sé leath den bhliain in West Palm Beach, Florida.
Chichén Itzá. Is suíomh seandálaíochta suite i Meicsiceo í Chichén Itzá.
Carmen Basilio.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Carmen Basilio a rugadh ar an 2 Aibreán, 1927 i gCanastota, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 7 Samhain, 2012.
Paul Pender. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Paul Pender a rugadh ar an 20 Meitheamh, 1930 i mBrookline, Massachusetts agus a fuair bás ar an 12 Eanáir, 2003.
Brookline, Massachusetts. Is baile suite i gContae Norfolk, Massachusetts é Brookline. Rugadh John F. Kennedy agus Paul Pender ann. Is ceann de na fothbhailte is mó rachmais i mBostún é. Tá gailfchúrsa iomráiteach suite ann. Tá cuid de na hospidéil is mó le rá i mBostún ann ar an "Medical Mile" mar a ghlaoitear air.
Dara cath an El Alamein. Cath sa Dara Cogadh Domhanda a fearadh gar do stáisiún iarnróid in El Alamein, san Éigipt ab ea An Dara Cath El Alamein (23 Deireadh Fómhair – 11 Samhain 1942).
Max Aitken, 1ú Bharún Beaverbrook. Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe ab ea William Maxwell Aitken, 1st Baron Beaverbrook. Rugadh é William Maxwell Aitken i Maple, Ontario, Ceanada ar an 25 Bealtaine 1879 agus fuair sé bás ar an 9 Meitheamh 1964.
Biróg. I Miotaseolaíocht na nGael, bán draoi na Tuath Dé Danann ab ea Bioróg (Sean-Ghaeilge Biróg).
I scéal an bhéaloidis bailithe ag John O'Donovan in 1835, insítear gur chuala Balar, gaiscíoch na bhFomhórach, tairngreacht go maródh a gharmhac féin é. Um é seo a cheilt, choinnigh sé a aon-iníon Eithne ina príosúnach i dtúr ar Thoraigh, as radharc agus caidreamh gach fear. Thug Bioróg cabhair ámh d'fhear darbh ainm Mac Cinnfhaelaidh, a ghoid Balar a bhó dhraíochta, dul isteach sa túr agus í a mhealladh. Rugadh trírín d'Eithne, ach bhailigh Balar isteach i mbraillín iad agus thug sé do theachtaire iad chun iad a bhá i nguairneán. Bháigh an teachtaire beirt leanaí, ach de thaisme lig sé duine dóibh titim sa chuan, áit a tharrtháil Bioróg é. Thóg sí an leanbh chuig a athair, a thug é dá deartháir, Gaibhne an gabha, le haltramas. Agus an buachaill fásta, mharaigh sé Balar.
Agus an scéal curtha i gcomparáid le téacsanna amhail is "Cath Maighe Tuireadh" agus "Leabhar Gabhála na hÉireann", is léir gur Lugh é an buachaill anaithnid, agus gurb athair Lugh, Cian, é Mac Cinnfhaelaidh mar ionadaí.
Henry Joseph Monck Mason. Leabharlannaí, abhcóide agus ball sinsearach d'Eaglais na hÉireann ba ea Henry Joseph Monck Mason (15 Iúil 1778 – 14 Aibreán 1858). Bhí Monck Mason le háireamh ar cheannairí na gluaiseachta sa 19ú haois a d’fhéach le heolas ar na Scrioptúir a leathadh i measc phobal na Gaeilge sa chéad leath den 19ú haois.
Saol.
Cuireadh oideachas ar Monck Mason i gCúil an tSúdaire agus i gColáiste na Tríonóide. Bhí sé thar a bheith tugtha don léann agus bronnadh bonn óir air i TCD in 1798. Rinne abhcóide de in 1800 ach níor chleacht an cheird sin riamh. Mar sin féin, d'fhreastail sé mar scrúdaitheoir cúirte go dtí timpeall 1810-1812.
In 1812 d’iarr Coimisinéirí na dTaifead Poiblí air dréachtchlár de na lámhscríbhinní i gColáiste na Tríonóide a ullmhú. Mar chuid den obair sin, d’fhostaigh sé Éadbhard Ó Raghallaigh chun cur síos ar na cinn Ghaeilge.
D'éirigh sé ina leabharlannaí in Ósta an Rí timpeall 1814. Ceapadh mar phríomhleabharlannaí sa bhliain 1815.
Bhronn TCD LL.B. and LL.D air in 1817.
Bíoblóireacht.
Sa bhliain 1818, bhunaigh Monck Mason an Irish Society for Promoting the Education of the Native Irish through the Medium of Their Own Language i mBaile Átha Cliath. Bhí sé mar aidhm ag an "Society" scrioptúr reiligiúnach a chur ar fáil i nGaeilge. Ach ní aidhm acadúil a bhí i gceist leis an tionscnamh sin, áfach... spreag an tionscnamh chun go gcuirfí ar a gcumas do dhaoine a bheith in ann an Bíobla Gaeilge a léamh. Feachtas a bhí ann ag iarraidh daoine a iompú i dtreo an chreidimh Protastúnach.
In 1830 d’fhoilsigh an Scoiety "Bíobla agus Tiomna Nua" a chuir Éadbhard Ó Raghallaigh in eagar faoi mhaoirseacht Monck Mason.
Cathaoir na Gaeilge, TCD.
Ba é ba mhó faoi deara gur bunaíodh cathaoir na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide sa bhliain 1838. Ach ní raibh aidhm acadúil i gceist ag an am sin; bhí na mic léinn oilte chun seanmóirí a thabhairt trí mheán na Gaeilge agus ar an gcaoi sin daoine arbh í an Ghaeilge a dteanga dhúchais a mhealladh le hiompú ina bProtastúnaigh agus freastal ar a gcuid riachtanas spioradálta. 
In 1844, bhunaigh an Irish Society péire scoláireacht i gcuimhne William Bedell (1571-1642) agus Monck Mason taobh thiar den tionscnamh.
Carman. I miotaseolaíocht na nGael, gaiscíoch agus bandraoi as An Aithin ba ea Carman. Rinne sí agus a triúr mac, Dubh, Dother agus Dian, ionradh ar Éirinn le linn ré na dTuath Dé Danann. Lena cumhachtaí draíochta, scrios sí gach toradh na hÉireann.
Thug ceathrar na dTuath Dé Danann, "Crichinbel", Lugh, Bé Chuille agus Aoi, a ndúshlán Carman agus a mic. Tugadh ar na mic Éire a fhágáil, agus cuireadh Carman i bpríosún. D'éag sí de dhúil, agus adhlacadh í í Loch Garman i measc crainn darach. Thochail breas a huaigh, agus ainmníodh an áit úd aisti. Deirtear gur bhunaigh na Tuatha Dé Aonach Charmáin i mí Lúnasa ina hómós.
Insítear a scéal i ndán an Dinnseanchais, in a deirtear go bhfuair sí bás sa bhliain 600 RC.
Crobh Dearg. I miotaseolaíocht na nGael, bandia an fhómhair agus an chogaidh ab ea Crobh Dearg (Sean-Ghaeilge Crob Derg). Tá aithne uirthi chomh mar Lasairíona. B'fhéidir é gur leagan eile do bhandia an chogaidh, Badhbh, é a hainmse. Ainmníodh tobar agus dún i gcúíge Laighean aisti.
Ceithre Sheod. Sna Scéalta Miotaseolaíochta na nGael, insítear gur thóg na Tuatha Dé Danann ceithre sheod draíochta leo go hÉirinn, ó na ceithre chathracha oileánda Murias, Falias, Gorias agus Findias.
Téacsanna.
Faightear na ceithre seoda mar ábhar i dtrí téacsanna Meán-Ghaeilge ar a laghad:
Achoimre.
Sa chéad athleagan den LGÉ, deirtear go raibh na Tuatha Dé Danann ina gcónaí sna hoileán tuaisceartacha an domhain, áit a teagascadh iad sna healaíona draíochta sula ndeachaigh siad i scamaill dhorcha go Connachta in Éirinn. De réir an leagain seo, thóg siad trasna na mara leo ach amháin an "Lia Fáil".
I leagan amháin den LGÉ, sa CMT agus téacs amháin eile, rinneadh tuilleadh forbartha ar an scéal. Deir CMT agus LGÉ, bhí ceithre chathair "i n-insib tūascertachaib in domain", darb ainmneacha Falias, Gorias, Findias agus Murias. Luann an LBL na cathracha, ach is amhlaidh go bhfuil siad sa Chríoch Lochlann dar leis. Tháinig na Tuatha Dé Danann — de shliocht "Béothach" mac "Iarbonel" — i dtír anseo, agus ghlacadar chucu féin druideacht, fios, fáistine agus oilteacht draíochta. Ar gach oileán, bhí file ann a raibh oilteacht ar leith aige sna healaíona asarlaíochta.
Nuair a tháinig na Tuatha Dé go hÉirinn, deirtear gur thóg siad ceithre bhall draíochta leo ó na cathracha úd:
De réir A. C. L. Brown agus R. S. Loomis, is ionann sleá Lugh agus Lúin Chealtchair, a deirtear in "Togail Bruidne Dá Derga" gur aimsiódh i rith Cath Maighe Tuireadh é. Níl fiainise ann ámh sna foinsí liteartha a cheanglaíonn an dá ghaisce.
John McCririck. Ba tráchtaire rásaíocht chapall teilifíseán agus iriseoir Sasanach é John McCririck, a rugadh ar an 17 Aibreán 1940 i Surbiton, Surrey agus a fuair bás ar an 5 Iúil 2019.
Terry Downes. Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Terry Downes a rugadh ar an 9 Bealtaine 1936, 1912 i Paddington, Londain agus a fuair bás ar an 6 Deireadh Fómhair 2017.
Dick Tiger. Dornálaí Nigéarach, a bhí ina churadh meánmheáchain agus ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Dick Tiger a rugadh Richard Ihetu ar an 14 Lúnasa, 1929 in Amaigbo, an Nigéir agus a fuair bás ar an 14 Nollaig, 1971.
Ardeaglais Naomh Vitus. Ardeaglais Chaitliceach atá suite i bPrág, Poblacht na Seice í Ardeaglais Naomh Vitus.
Naomh Vitus. Naomh ab ea Vitus (c.290 - 303), a rugadh sa tSicil agus a fuair bás i Lucania.
Entente Cordiale.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1117073&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-11-09T22:35:57Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Ériugena&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Sraith comhaontuithe sínithe ar an 8 Aibreán 1904 idir an Bhreatain Mhór agus Poblacht na Fraince ab ea L'Entente cordiale a thugfaí feabhsaithe suntasacha i gcaidreamh Angla-Francach.
Meroë. Is suíomh seandálaíochta san tSúdáin í Meroë.