Trelis/gawiki huggingface dataset:
Coláiste Phádraig, Droim Conrach. Ollscoil Éireannach ba ea Coláiste Phádraig, Droim Conrach (nó St Patrick's College nó St Pat's), an coláiste oiliúna múinteoirí is mó in Éirinn sna 2000idí, le níos mó ná dhá mhíle mac léinn ag staidéar ann. 
Comhcholáiste de chuid Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath a bhí inti, ón bhliain 1993 ar aghaidh. Rinneadh an dá choláiste a chónascadh in 2016. 
Stair.
Bunaíodh an coláiste sa bhliain 1875 i nDroim Conrach, i dtuaisceart Átha Cliath. 
Gaeilge.
Sa mbliain 1918 a thug Pádraig Mac Gréine aghaidh ar Choláiste Phádraig le hoiliúint a fháil mar mhúinteoir bunscoile.  Dúirt sé gur fíorbheagán Gaeilge a bhíodh le cloisteáil sa gcoláiste sin lena linn. Ba chuimhin leis go raibh bord Gaeltachta sa mbialann ach nach mbíodh níos mó ná dhá dhuine dhéag ina suí ansin aon uair. 
Sa mbliain 1922 rinneadh ábhar éigeantach don Ghaeilge i gcuraclam na scoileanna náisiúnta agus dualgas ar oidí dhá uair sa lá scoile a chaitheamh á teagasc.
An Bulla Thuaidh. Is oileán é An Bulla Thuaidh (nó Oileán an Tarbh Thuaidh) atá suite i mBá Bhaile Átha Cliath, beagnach comhthreomhar le cósta thuaidh na bá idir Cluain Tarbh agus Ráth Eanaigh. Tá an t-oileán 5 chiliméadar ar fad agus 800 méadar ar leithead. Tá trá ghainmheach ó cheann ceann an oileáin ar a chósta theas-thoir.
Stair.
Bhí fadhb i gcónaí ag Bá Bhaile Átha Cliath le líonadh le glár, go háirithe ag béal na Life agus ag an am céanna, bhí dhá oitir gainimh sa Bhá - an Bulla Thuaidh agus an Bulla Theas. Bhí oitir gainimh eatarthu freisin a bhí ag cur isteach ar longa ag seoladh go dtí Port Bhaile Átha Cliath. Tógadh dhá bhac chun an chuisle cuain a choimeád slán - "Balla an Bhulla Theas" agus "Balla an Bhulla Thuaidh". Tógadh Balla an Bhulla Theas idir 1715 agus 1830 agus tógadh Balla an Bhulla Thuaidh idir 1820 agus 1825. Doimhníodh an chuisle cuain ag béal na Life ó 1.8m go dtí 4.8m sna 48 mbliana tar éis tógáil Bhalla an Bhulla Thuaidh. Leagadh an glár a scuabadh ón gcuisle cuain ar an mBulla Thuaidh agus thosaigh an t-oileán ag fás.
Teacht ar an Oileán.
Tá droichead adhmaid idir Cluain Tarbh agus an oileán. Tá cabhsa leathan idir Ráth Eanaigh agus an oileán. 
Úsáid an Oileáin.
Tá pobal buan beag ar an oileán, agus dhá ghalfchúrsa. Tá dealbh Réalta na Mara ag ceann Bhalla an Bhulla Thuaidh.
Tá an oileán liostáilte ag UNESCO mar thearmann bithsféir.
An Tulcha. Is abhainn Éireannach í An Tulcha (gin. na Tulchann), a bhíonn ag sreabhadh trí Chontae na Mí agus trí Chontae Bhaile Átha Cliath. Tá an Tulcha ar na trí abhainn is tábhachtaí i mBaile Átha Cliath, in éineacht leis an Life agus an Dothra.
Alfredo Espino. Ba fhile Salvadórach é Edgardo Alfredo Espino Najarro ar a dtugtar Alfredo Espino . 
Beathaisnéis.
Rugadh é san san chrios de tír, ar 8 Eanáir, 1900 . Ba mhac le Enriqueta Najarro de Espino agus Alfonso Espino é, múinteoirí agus filí araon, a d'fhás aníos i dteach ina raibh rian na filíochta agus grá na n-ealaíon go smior ann. 
Sa bhliain 1920 chuaigh s é go dtí 'Universidad de El Salvador' ("Ollscoil na Salvadóire"), ag sa chlárú i nDámh na Dlí-eolaíochta ( (). Le linn dó a bheith ina bhall de Chathair na hOllscoile (Ciudad Universitaria), ghlac sé páirt san iliomad gníomhaíochtaí laistigh de, lena n-áirítear léirisithe a rinne mic léinn chun an méadú ar phraghsanna ticéad tram a sheachaint. 
Chuaigh an saol ina haghaidh ar bhlianta deiridh a shaoil; mar thoradh ar dhiúltú a thuismitheoirí a thoiliú lena phósadh le daoine óga áirithe, bhí éagothroime mhothúchánach agus chaidrimh air i gcónaí. 
 Chun iad a mhaolú, ghéill sé do thréimhsí fada boihéamach, i mbeáir agus i ndrúthlanna i bpríomhchathair na tíre. 
Ba le linn ceann de na géarchéimeanna alcólacha seo a chuir sé lámh ina bhás féin, go luath ar an 24 Bealtaine 24, 1928 sa chathair San Salvador. 
Ar dtús curtha sa Cementerio General capitalino (Reilig na Príomhchathrach) - áit ar thug an dochtúir agus an scríbhneoir Julio Enrique Ávila na hóráidí cois uaighe agus na mic léinn ard-scoile Manuel F. Chavarría agus Rafael Vásquez - dornán blianta in a dhiaidh sin, aistríodh iarsmaí Espino chuig 'Cripta de Los Poetas', sa reilig phríobháideach 'Jardines del Recuerdo', ó dheas de chathair San Salvador.
Is é a leabhar uathúil, "Jícaras tristes", tiomsú de 96 dánta - a d'fhoilsigh roinnt cairde tar éis a mbáis agus a leathnaíodh le téacs léargasach ag Alberto Masferrer - a mheastar a bheith ina dhánt náisiúnta ag a lucht comhaimseartha; tá an t-údar ar cheann de na daoine is mó a léitear agus a luaitear, ach nach ndearnadh staidéar air ná anailís air. 
Bhí ealaín na filíochta go híogair aige; Rinne sé iarracht a thír dhúchais a ghabháil le fís liriceach; an ceann a chuir sé chun cinn le stíl shimplí, éasca le tuiscint, dá bhrí sin, gan deacrachtaí foirmiúla; scríobh sé soinéid, rómánsaí agus saorvéarsaí.
Jimmy Cliff. Amhránaí agus aisteoir is ea Jimmy Cliff a rugadh James Chambers ar an 1 Aibreán, 1948 i Saint James Parish, Iamáice.
Matty Matthews. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea William "Matty" Matthews, a rugadh ar 13 Iúil, 1873 in Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 6 Nollaig, 1948.
Eddie Connolly. Dornálaí Ceanadach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Eddie Connolly, a rugadh ar 18 Samhain 1876 in Saint John, New Brunswick agus a fuair bás ar an 1 Eanáir 1936.
Ahmadach. Is gluaiseacht de chuid Ioslam í an Pobal Moslamach Ahmadach (Ahmadiyya i mBéarla). Bhunaigh Mīrzā Gulām Ahmad an ghluaiseacht Ahmadach.
Rube Ferns. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Rube Ferns, a rugadh James Ferns ar 30 Deireadh Fómhair, 1873 i bPittsburg, Kansas agus a fuair bás ar an 11 Meitheamh, 1952.
William &quot;Honey&quot; Mellody. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea William "Honey" Mellody, a rugadh ar 15 Eanáir, 1884 i Charlestown, Massachusetts agus a fuair bás ar an 2 Márta, 1919.
Mike &quot;Twin&quot; Sullivan. Dornálaí Gael-Mheiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Mike "Twin" Sullivan, a rugadh ar 23 Meán Fómhair, 1878 i gCambridge, Massachusetts agus a fuair bás ar an 31 Deireadh Fómhair, 1937.
Harry Lewis. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea William "Matty" Matthews, a rugadh Harry Besterman ar 16 Meán Fómhair, 1886 in Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 22 Feabhra, 1956.
Eddy Grant. Amhránaí is ea Edmond Montague Grant a rugadh ar an 5 Márta 1948 i bPlaisance, an Ghuáin.
Michael Manley. 4ú Príomh-Aire Iamáice ab ea Michael Norman Manley, a rugadh ar an 10 Nollaig 1924 agus a fuair bás ar an 6 Márta 1997.
Enbarr. I Miotaseolaíocht na nGael, capall le Manannán mac Lir ab ea Enbarr, a raibh ar a chumas dul ar talamh agus muir araon. Thug Manannán an capall ar fáil do Lugh Lámhfhada.
Sanasaíocht.
Faightear bríonna éagsúla tugtha sin ainm.
I measc roinnt litrithe eile tá Énbarr, Aenbharr agus Aonbharr.
Seanscéal.
Sa scéal úd, dhiúltaigh Lugh an capall a thabhairt ar iasacht do mhic Tuireann, ag maíomh nárbh fhéidir leis rud a thabhairt ar iasacht a raibh féin ar iasacht. De bharr seo ámh, b'éigean dó níos deireanaí an churach féin-stiúradh darbh ainm "Scuabadh Toinne" a thabhairt.
Cultúr na ndaoine.
Tá Enbarr an sa chluiche físe 2013, "Final Fantasy XIV" (en). Is féidir Enbarr a fháil tríd an leibhéal as cuimse ar "The Whorleater", mar titim fánach.
Fáil Inis. I Miotaseolaíocht na nGael, coileán Lugha Lámhfhada ab ea Fáil Inis. Dochloíte a bhí an cú i mbun cogaidh, rug sé gach ainmhí fiáin ar bhuail sé leis, agus bhí sé ar a chumas uisce reatha a iompú go fíon á fholcadh ann. Ar ceann den dá dhuais déag a d'éiligh Lugh ar an gclann Tuireann (Brían, Iuchar agus Iucharba) mar éiric as marú a athair, Cian. Ba le rí na hIoruadh an cú sula bhfuair mic Tuireann é, agus dúradh mar gheall air "go dtitfeadh gach beithíoch fiáin an domhain […] as a seasamh" agus gur "níos soilsí ná an ghrian ina rotha tintrí."
Fianuithe.
"Oidheadh Chlainne Tuireann".
Faightear lánainm an chú, Fáil Inis, sa scéal "Oidheadh Chlainne Tuireann" (Féach Brian, Tuireann), a caomhnaítear ach i lámhscríbhinní den luath 18ú haois amach. Níor cumadh ní an chú nó a ainm sa ré úd. Tá cur síos gearr i "Leabhar Gabhála na hÉireann" faoi éilimh Lugha, ina insítear go bhfuair sé "Cuilen rīg goband na hiruaidhe" (coileán rí-ghabha na hIoruaí), a bhí "ina chú le hoíche agus ina chaora le lá", agus athraíodh go fíon pé uisce a bhuailfeadh a chraiceann (). Ní thugtar ainm an chú sa "Leabhar Gabhála".
Duan 12ú haois.
Faightear an cú i nduan na Fiannaíochta den 12ú haois, "Dám Thrír Táncatair Ille", Dámh/buíon triúir thangadar uile. 
"Coileán rí na hIoruaidhe ... a bhí le Lugh na Leann... D'fhásadh leann/meá nó fíon di, dá bhfolcfadh sí i n-uisce foinse."
Tugann triúr fear ón Ioruaidh leo cú draíochta, "Salinnis" nó Fáil inis,) a athraíonn uisce foinse ar bith a bhuaileann leis ina leann nó fíon. Ba le Lugh na Leann an cú tráth. Maraíonn an cú dunne de na Fianna (Dubhán mac Breasail), agus de bharr, tógadh an madra ón triúr acu ("Sela, Dorait, Domnán") mar chúiteamh. Maraíonn na Fianna an cú ansin agus feannadh a sheithe (is dóigh lena chumhachta déanta fíona fós ann), agus imíonn leo ar eachtraí thar lear.
"Agallamh na Seanórach".
In "Agallamh na Seanórach", a aithrisíonn Caílte, déantar cur síos ar thriúr ón Ioruaidh a bhuail na Fianna leo, cé go bhfuil ainmneacha éagsúla acu ("Dub, Ág, Ilar"). Fermac nó Fer Mac is ainm dá gcú draíochta, agus ní deirtear gur le Lugh a bhí sé. Cú ioldathach an ea, a belched out dúinn chomh maith le hór agus airgead. Madra mór le lá, chrapadh sé go gaidhrín le hoíche. Chuaigh beirt fhear faire (prionsaí na nUladh) ag spiaireacht faoi choim na hoíche, i sárú rabhadh an triúir, ach mhúscail an gaidhrín gaoth dhraíochta lena eireaball, agus scuabadh na fir chun siúil, a gclaimhte sáite isteach a chéile.
Joe Walcott. Dornálaí Guánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Joe Walcott, a rugadh ar 13 Márta, 1873 san Ghuáin agus a fuair bás ar an 1 Deireadh Fómhair, 1935.
Mike Glover.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1018720&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-07-13T14:56:46Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HusseyBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;gramadach&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Mike Glover, a rugadh ar 18 Nollaig 1890 i Lawrence, Massachusetts agus a fuair bás ar an 11 Iúil 1917.
Mīrzā Gulām Ahmad. Bhunaigh Mīrzā Gulām Ahmad (13 Feabhra 1835 i nQadian, Gurdaspur - 26 Bealtaine 1908) an Pobal Moslamach Ahmadach.
Baha'i. Is creideamh í Baha'i a bhunaigh Bahá'u'lláh sa bhliain 1863 sa Pheirs. Sa chreideamh Baha'i, cuirtear béim ar aontacht na mórchreideamh domhanda agus ar aontacht an chine dhaonna. Tá idir 5 agus 8 milliún de lucht leanúna ag an gcreideamh Baha'i scaipthe ar fud an domhain.
San Eilís na hUngáire. Naomh is ea Eilís na hUngáire a rugadh 7 Iúil 1207 i bPozsony agus a fuair bás ar an 17 Samhain 1231, i Hesse.
Eitilt Spanair 5022. Thuairteáil Eitilt Spanair 5022 i Maidrid ar an 20 Lúnasa 2008. Maraíodh 153 duine; gortaíodh 19. Maíodh gurbh earráid dhaonna ba chúis leis.
D'imigh Spanair bancbhriste, agus tháinig deireadh le an comhlacht sa bhliain 2012.
Jack Britton. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Jack Britton, a rugadh ar 14 Deireadh Fómhair, 1885 i Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 27 Márta, 1962.
Ted &quot;Kid&quot; Lewis. Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Ted "Kid" Lewis, a rugadh Gershon Mendeloff ar 28 Deireadh Fómhair 1893 i St George in the East, Londain agus a fuair bás ar an 20 Deireadh Fómhair 1970.
Pete Latzo. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Pete Latzo, a rugadh ar 1 Lúnasa, 1902 in Atlantic City, New Jersey agus a fuair bás ar an 7 Iúil, 1968.
Peter Weller. Is aisteoir Meiriceánach é Peter Frederick Weller a rugadh ar an 24 Meitheamh, 1947 i Stevens Point, Wisconsin.
Breith Véineas. Is olaphictiúr ón 1480ú haois de chuid Sandro Botticelli (Iodáilis: "Nascita di Venere") é Breith Véineas.
Rafta an Meadúsa. Is olaphictiúr ón 1818 - 1819 de chuid Théodore Géricault (An Fhraincis: "Le Radeau de la Méduse") é Rafta an Meadúsa.
Tom Petty and the Heartbreakers (albam). Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Tom Petty and the Heartbreakers, a bhí eisithe ar an 9 Samhain, 1976.
Traicliosta.
Taobh 2.
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Taisteal. Is éard is taisteal ann ná díláithriú nó aistriú duine nó daoine óna áit chónaithe go háit eile. Fáth amháin le taisteal is ea an turasóireacht, ach is forbairt sách nua-aimseartha é sin. Ó luathstair an chine dhaonna go dtí an dara leath den 19ú haois ba chúiseanna praiticiúla a spreag daoine chun bóthair: trádáil sa chuid ba mhó, agus ina dhiaidh sin taiscéalaíocht, coilíniú tíortha agus staidéir eolaíochta.
Joe Dundee. Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Joe Dundee, a rugadh Samuel Lazzaro ar 6 Lúnasa, 1903 i bPalermo, an tSicil agus a fuair bás ar an 31 Márta, 1982.
Jackie Fields. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Jackie Fields, a rugadh Jacob Finkelstein ar 9 Feabhra, 1908 in Chicago, Illinois agus a fuair bás ar an 3 Meitheamh, 1987.
Eugene Levy. Is aisteoir é Eugene Levy a rugadh ar an 17 Nollaig, 1946 i Hamilton, Ontario.
Famke Janssen. Is aisteoir Dúitseach í Famke Beumer Janssen a rugadh i 1964 in Amstelveen.
Pietà (Michelangelo).  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;1029244&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-07-19T04:01:51Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Alison&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;+WD / + Refs&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Is dealbh de chuid Michelangelo ó na 1490idí í Pietà.
Ashlee Simpson. Is amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í Ashlee Nicolle Ross (née Simpson, rugadh í ar an 3 Deireadh Fómhair, 1984).
Jack Thompson. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Cecil Lewis "Jack" Thompson, a rugadh ar 17 Lúnasa, 1904 in Los Angeles, California agus a fuair bás ar an 11 Aibreán, 1946.
Tommy Freeman. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Tommy Freeman, a rugadh ar 22 Eanáir, 1904 in Hot Springs, Arkansas agus a fuair bás ar an 20 Feabhra, 1986.
Oileán Devon. Is oileán é Oileán Devon atá suite i dtuaisceart Cheanada.
Tierra del Fuego. Is oileánra é Tierra del Fuego [ˈtjera ðel ˈfweɣo] ('Tír na Tine' i Spáinnis) atá suite i ndeisceart na hAirgintíne. Tá achar 48,100 ciliméadar cearnach (18,572 míle cearnach) ag an óilean is mó, Isla Grande de Tierra del Fuego, agus na nOileán Diego Ramírez agus Rinn an Choirn san oileánra chomh maith.
Tá na críocha roinnte idir an tSile agus an Airgintín, len t-oirthear den óilean mór ag an Airgintín, agus an t-iarthar agus na hoileáin ó theas ag an tSíle.
Stair.
Bhí an chéad lonnaíocht i dTierra del Fuego thart 8,000 RCh. Ba iad na Yaghan i measc na chéad daoine a bíodh ina gcónaí i dTierra del Fuego.
Thug Ferdinand Magellan 'Tierra del Fuego' ar an oileánra, nuair a chonaic sé tinte na Yaghan ar na chnoic.
Aeráid.
Cf. aicmiú aeráide Köppen.
Billy Backus.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Harold William Backus, a rugadh ar 5 Márta, 1943 i gCanastota, Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac.
José Nápoles. Dornálaí Cúbach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea José Ángel Nápoles, a rugadh ar 13 Aibreán, 1940 i Santiago de Cúba, Cúba agus a fuair bás ar an 16 Lúnasa, 2019.
An Oíche Réaltach. Is olaphictiúr ón 1889 de chuid Vincent van Gogh é An Oíche Réaltach.
Lusanna gréine. Is olaphictiúrí ón 1880ú haois de chuid Vincent van Gogh (An Fhraincis: "Tournesols") iad Lusanna gréine.
Blanca Castellón. File Nicearagánach iomráiteach is ea Blanca Castellón a rugadh i Managua, Nicearagua sa bhliain1958. Is údar í de 'Ama del espíritu' (filíocht, 1995), 'Flotaciones' (filíocht, 1998) agus 'Orilla opuesta' (filíocht, 2000). Bhronn an 'Instituto de Estudios Modernistas' i València na Spáinne duais filíochta uirthi. Faoi láthair, tá sí ina Leas-Uachtarán ar (Lárionad na Scríbhneoirí Nicearaguacha). Tá sí pósta le Luis Baez, agus tá triúr leanaí aici: Luis, Carlos agus Javier.
The Bluest Eye.  An chéad úrscéal le Toni Morrison ab ea The Bluest Eye. Foilsíodh é sa bhliain 1970. Bhí sé lonnaithe i Lorain, Ohio i dtuaisceart na Stát Aontaithe, áit ar fhás Morrisson í fhéin aníos. Is faoin gciníochas, préamhaithe i sochaí SAM sna daichidí den chéad seo chaite, go háirithe ó thaobh na mban ghorma de, é. Tá fearg agus díomá léirithe ann agus ar shlí éigean déanann sí leithscéal ar son na bhfear gorm de bharr a easpa smachta ar an domhan ina bhfuil siad beo. Glacadh é mar thráchtas feimineach ag roinnt daoine ach is faoin gclaonadh i gcoinne mná ghoirm ó thús go deireadh é.
Stair Bharcelona. Síneann stair Bharcelona níos mó ná 4000 bliain, ó dheireadh na Neoilití, agus fuarthas na chéad iarsmaí i gcríoch na cathrach go dtí an lá atá inniu ann. Tugann an tsubstráit dá áitritheoirí le chéile na pobail Iberian, Rómhánach, Giúdach, Viseagotach, Moslamach agus Críostaí. Mar phríomhchathair na Catalóine agus an dara cathair is tábhachtaí sa Spáinn, tá Barcelona tar éis a ríthábhachtach a chruthú le himeacht ama, ó bheith ina choilíneacht bheag Rómhánach go dtí gur cathair ar a bhfuil meas idirnáisiúnta uirthi i réimsí mar a geilleagar, a hoidhreacht ealaíonta, a cultúr, a spórt agus a saol sóisialta. 
Tá beagán iarsmaí ar fáil anois ón am roimh bhunú na cathrach ag na Rómhánaigh sa chéad céad R.C. Tá iarsmaí de mhachaire Barcelona agus na ceantair máguaird fós mar chuid den mhainistir Neoiliteach déanach agus den chéad Chalcolithic.Tá iarsmaí den Neoiliteach déanach agus den luath-Chailciteach fós ar fáil i limistéar mhachaire Bharcelona agus na gceantar máguaird. Ina dhiaidh sin, d’fhorbair cultúr na Laietani, muintir Ibéarach. Ba choilíneacht rathúil í an chathair Rómhánach, a bunaíodh in aimsir Ágasta, cé go raibh sí beag. Ón tríú céad ar aghaidh, tugadh isteach an Chríostaíocht agus, idir an cúigiú agus an t-ochtú haois, bhí sí mar chuid den ríocht na Viseagotach. Tar éis forghabhála gairide na Moslamach, chuaigh Barcelona isteach i bhfithis Impireacht na gCairilínseachI, go dtí gur tháinig sí chun bheith ina contae agus gur bhain sí neamhspleáchas amach sa 10ú haois.
Tíreolaíocht agus suíomh.
Is í Barcelona príomhchathair réigiún Barcelona agus cúige Barcelona, agus is í an t-ionad uirbeach is tábhachtaí sa Chatalóin ag leibhéal déimeagrafach, polaitiúil, eacnamaíoch agus cultúrtha. Is é suíomh an rialtais réigiúnaigh agus Pharlaimint na Catalóine, chomh maith leis an gcomhairle cúige, an t-ardeaspag agus an Réigiún Míleata IV, agus tá calafort, aerfort agus gréasán tábhachtach iarnróid agus bóithre aige. Le daonra de 1   604   555 áitritheoir in 2015, an dara cathair is mó daonra sa Spáinn tar éis Maidrid, agus an t-aonú haois déag san Aontas Eorpach. 
Seaniarsmaí.
Réamhstair.
[[Íomhá:Laietani.jpg|mion|250x250px| Críoch na [[Na Laientani|Laietanach]].
Naisc sheachtracha.
[[Catagóir:Stair Barcelona | ]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]
[[Catagóir:Stair na hEorpa]]
Young Corbett III. Dornálaí Iodálach-Mheiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Young Corbett III, a rugadh Raffaele Giordano ar 27 Bealtaine 1905 i Rionero in Vulture, an Iodáil agus a fuair bás ar an 15 Iúil 1993 in Auberry, California. Tugadh go Meiriceá agus é ina naíonán. Ciotóg a bhí ann, duine de na dornálaithe ciotógacha ab fhearr riamh. Ní raibh an oiread sin cumhachta aige mar dhornálaí, ach comhraiceoir an-sgiobtha a bhí ann.
Jimmy McLarnin. Dornálaí Éireannach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea James Archibald McLarnin a rugadh ar an 19 Nollaig 1907 Cromghlinn, Contae an Dúin agus a fuair bás ar an 28 Deireadh Fómhair 2004.
Cartún. Is éard is cartún ann ná scannán gearr greannmhar bunaithe ar léaráidí, nó léaráid ghrinn in iris nó i nuachtán.
Dr. Seuss. Ba údar Meiriceánach é Dr. Seuss, a rugadh Theodor Seuss Geisel ar an 2 Márta, 1904i Springfield, Massachusetts agus a fuair bás ar an 24 Meán Fómhair, 1991.
You're Gonna Get It!. Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é You're Gonna Get It!, a eisíodh ar an 2 Bealtaine 1978.
Traicliosta.
Taobh 2.
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Barney Ross. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Barney Ross, a rugadh Dov-Ber "Beryl" David Rosofsky ar 23 Nollaig, 1909 in Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 17 Eanáir, 1967.
Fritzie Zivic. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Fritzie Zivic, a rugadh Ferdinand Henry John Zivcich ar 8 Bealtaine, 1913 in bPittsburgh, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 16 Bealtaine, 1984.
Oileán Southampton. Is oileán é Oileán Southampton atá suite i dtuaisceart Cheanada.
Purgadóir Naomh Pádraig. Is suíomh ársa oilithreacht site ar an Station Island i Loch Dearg, Contae Dhún na nGall é Purgadóir Naomh Pádraig.
Damn the Torpedoes. Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Damn the Torpedoes, a eisíodh ar an 19 Deireadh Fómhair 1979.
Traicliosta.
Taobh 2.
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Robert Baden-Powell. Oifigeach in Arm na Breataine Móire, scríbhneoir agus bunaitheoir Ghluaiseacht na nGasóg, ab ea Robert Stephenson Smyth Baden-Powell (Chéad Bharún Baden-Powell; 22 Feabhra 1857 – 8 Eanáir 1941). 
Saol.
Rugadh Baden-Powell i Londain Shasana. Oileadh é sa Charterhouse School in Surrey, i Sasana. Bhí sé ar seirbhís san Arm Briotanach ó 1876 go 1910 san India agus san Afraic.
Scríobh Baden-Powell an leabharín, "Scouting for Boys", a spreag gluaiseachtaí na ngasóg. Scríobh sé chomh maith sna 1900idí ar chultúr na seanridirí, ag iarraidh é a athbheochan i measc na mbuachaillí. Chreid sé go láidir gur buille é seo ar son na moráltachta. Spreag sé an Piarsach, dúghafa freisin le laochas fireann.
In éineacht lena dheirfiúr, Agnes, bhunaigh Badeɲ-Powell Gluaiseacht domhanda na mBanghasóg chomh maith.
Fuair Badeɲ-Powell bás in Nyeri, sa Chéinia.
Freddie 'Red' Cochrane. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Freddie 'Red' Cochrane, a rugadh ar 6 Bealtaine, 1915 in Elizabeth, New Jersey agus a fuair bás ar an 1 Eanáir, 1993.
Marty Servo. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Mario Severino, "Marty Servo", a rugadh ar 3 Samhain, 1919 in Schenectady, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 9 Feabhra, 1969.
Culann. Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, gabha ab ea Culann a raibh gadhar faire fíochmhar aige chun a theaghlach a chosaint.
Coileán ag cú Chealtchair, "Dael", ab ea cú Chulainn. Aimsíodh é i mblaosc "Congachnes", i dteannta le dá coileán eile. Thóg Culann an coileán breac, thóg while Cealtchar an dubh agus Mac Dathó an liath.
Thug Culann cuireadh do Chonchúr mac Neasa, rí na nUladh, agus a lucht coimhdeachta go fleá ag a thighse. Ar an slí, chonaic Conchúr a nia óg Séadanda (Sean-Ghaeilge Sétanta) ag imirt iománaíochta, agus was so impressed he gur thug sé cuireadh don bhuachaill go dtí an fleá. Dúirt Séadanda leis go dtiocfadh sé agus an cluiche thart.
Thosaigh an fleá, agus d'fhiafraigh Culann de Chonchúr an raibh sé ag súil le héinne eile. Bhí Séadanda dearmadta ag Conchúr, agus dúirt sé nach raibh. Scaoil Culann a ghadhar faire. Nuair a tháinig Séadanda, b'éigean dó an gadhar a mharú dá fhéinchosaint. Mar chúiteamh, thairg sé é féin ina ionad, go dtí go dtógfaí coileán nua, agus dá bharr tugadh an leasainm "Cú Chulainn" dó.