Trelis/gawiki huggingface dataset:
Béar dubh. Dhá speiceas atá dubh de ghnáth ach uaireanta donn:
Béar spéaclach. Is é an béar spéaclach an t-aon bhéar atá dúchasach don leathsféar theas. Áitríonn sé foraoisí i spoir iartharacha na nAindéas. Beag, na guaillí 73 cm ar airde. Dorcha le fáinní éadroma timpeall na súl. Tógann sé ardáin i gcrainn as géaga briste. Itheann sé plandaí den chuid is mó. Tugtar "an béar Aindéach" air freisin.
Béar uisce. Ainmhí micreascópach atá gaolmhar, b'fhéidir, leis na hartrapóid. Colainn ghearr, 4 phéire géag giortach, go minic le hingne, codanna an bhéil fadaithe le haghaidh pollta. Timpeall 400 speiceas ar eolas. Faightear é i screamha dromchlacha uisce ar bhogaigh, crotail, algaí, easair plandaí, agus an chré.
Aubrey Vincent Beardsley. Maisitheoir leabhar a rugadh i mBrighton Shasana ab ea Aubrey Vincent Beardsley (21 Lúnasa 1872-16 Márta 1898). Cáil air as a chuid phóstaer agus léaráidí dubha is bána d'eagrán léirithe de "Le Morte d'Arthur" (Bás Artúir) de chuid Thomas Mallory is leabhair eile. Fuair sé bás ag an eitinn i Menton na Fraince sa bhliain 1898 agus é 25 bliana d'aois.
Beatha. Staid ina mbaineann orgánaigh feidhm as ábhair ón timpeallacht trína bpróisis meitibileachta, chun fás, a gcórais feidhmiúcháin a choinneáil, a struchtúir a dheisiú, agus iad féin a atáirgeadh. Tá gach foirm bheatha ar Domhan bunaithe ar aigéid núicléasacha, DNA (aigéad dí-oscairibeanúicléasach) nó RNA (aigéad ribeanúicléasach), a iompraíonn an t-eolas géiniteach dúchasach. Tuigtear gur thosaigh an bheatha ar Domhan timpeall 3,500-3,800 milliún bliain ó shin i bhfoirm baictéar simplí faoi chúinsí ina raibh comhábhair bhunúsacha ábhair orgánaigh (meatán, amóinia, hidrigin is galuisce) i láthair san atmaisféar bunaidh. De réir a chéile tharla éabhlóid cheimiceach do na ceimiceáin seo le fuinneamh ó sholas na Gréine is stoirmeacha leictreacha, agus chuingrigh siad i móilíní níos casta gur tháinig aigéid núicléasacha fhéinatáirgthe chun cinn.
Tagairtí.
Beathnua. Géineas plandaí bliantúla nó ilbhliantúla is ea Hypericum ar a dtugtar beathnua go coitianta. Tugtar Luibh Eoin Baiste air freisin.
Beathú infhéitheach. Soláthar cothuithe d'othar trí fheadán beathaithe a théann go díreach isteach in imshruthú na fola trí fhéith. Ní féidir ach bunchothuithe a úsáid mar seo, glúcós in ionad stáirse, aimíonaigéid in ionad próitéiní, agus mar sin de.
Francis Beaufort. Meitéareolaí a saolaíodh san Uaimh ab ea Francis Beaufort (25 Bealtaine 1774 – 17 Nollaig 1857). Sa Chabhlach Ríoga faoi 1790, thairg sé scála oibiachtúil gaoithe i 1806 a luaitear fós sa mheitéareolaíocht. Rinne sé comhchoibhneas idir neart na gaoithe is an méid seoil a bhíonn oiriúnach do long lánrigeáilte. Ghlac Aimireáltacht na Breataine leis an scéim i 1838. Nuair a tugadh longa gaile isteach modhnaíodh an scála i dtéarmaí staid na mara, agus cuireadh luas tomhaiste na gaoithe san áireamh níos déanaí. Hiodragrafaí don Chabhlach Ríoga ó 1829. D'údaraigh sé aistir mara chun suirbhéireacht is mapáil a dhéanamh ar limistéir áirithe den Domhan (mar shampla, aistear an "Beagle" a raibh Charles Darwin air). Ainmníodh an mhuir ó thuaidh ó Alasca as.
Beaux-Arts. Stíl chlasaiceach mhaisithe san ailtireacht a bhí coitianta sa bhFrainc go déanach san 19ú céad. Sampla maith di is ea an Opéra i bPáras (1861-1875) le J. L. C. Garnier.
Karl Bechstein. Déantóir pianónna a rugadh i nGotha na Gearmáine ab ea Karl Bechstein (1 Meitheamh 1826 - 6 Márta 1900). Bhunaigh sé monarcha i mBeirlín i 1856.
Béchuil. Is feithidí móra fadcholainne iad den fho-ord Zygoptera, san ord Odonata, iad na béchuileanna. Tá siad cosúil le snáthaidí móra, arb ionann iad agus an fo-ord Odonata eile, Anisoptera, ach tá siad níos lú agus tá coirp níos caoile acu. Filleann an chuid is mó de na speicis na sciatháin feadh an choirp agus iad ar fos, murab ionann agus snáthaidí móra a choinníonn na sciatháin cothrom agus ar shiúl ón gcorp. Is grúpa ársa iad na bécuileanna ó ar a laghad an Peirmeach Íochtair (sé sin an Ciosúralach), agus tá siad le fáil ar gach mór-roinn ach amháin Antartaice.
Creachadóir cumasach is ea béchuil, mar larbha uisciúil is cuil fhásta eitilte.
Alexandre Edmond Becquerel. Fisicí Francach, mac le Antoine César Becquerel agus athair Antoine Henri Becquerel, ab ea Alexandre Edmond Becquerel (24 Márta 1820 – 11 Bealtaine 1891) nó Edmond Becquerel mar a bhí aithne ní b'fhearr air. Rugadh i bPáras é. Rinne sé taighde ar sholas, fótaiceimic is méarnáil. Cheap sé an fosfarascóp.
Antoine César Becquerel. Fisicí Francach, athair Alexandre Edmonde Becquerel, ab ea Antoine César Becquerel (7 Márta 1788 – 18 Eanáir 1878). Ceannródaí sa leictreachas, a rinne taighde ar theileagrafaíocht is maighnéadas.
Johannes Georg Bednorz. Fisicí Gearmánach ab ea Johannes Georg Bednorz a rugadh ar 16 Bealtaine 1950. Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1987 le Alexander Müller bliain i ndiaidh foilsiú a bhfionnachtana ar fhorsheoltacht in ábhair cheirmeacha ag teocht réasúnta ard, ar dtús ag 23°K, 12°K níos airde ná uasteocht na forsheoltachta go dtí sin.
Emil Adolf von Behring. Baictéareolaí is imdhíoneolaí ceannródaíoch a rugadh i Hansdorf na Prúise (Ławice na Polainne anois) ab ea Emil Adolf von Behring (15 Márta 1854-31 Márta 1917). D'fhionn sé antatocsainí don teiteanas is an diftéire. 
Bhuaigh sé an chéad Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1901 as an saothar seo.
Beibheatrón. Luasghéaraitheoir prótón le huasfhuinneamh 1,000 milliún leictreonvolta, a tógadh in Ollscoil California i mBerkeley.
Beicireil. Gníomhaíocht foinse radaighníomhaí in oiread díscaoiltí in aghaidh an tsoicind. Aonad de chuid an SI, leis an tsiombail Bq, ainmnithe as Antoine Henri Becquerel.
Beilimnít. Moileasc, cosúil le scuid, atá imithe in éag. Faightear go forleathan í mar shliogáin iontaisithe ón tréimhse Charbónmhar uachtarach go dtí an ré Eoicéineach. Bhí an sliogán inmheánach is í beo, piléarchruthach de ghnáth.
Béimeanna. Sa bhfisic, athruithe rialta ísealmhinicíochta in aimplitiúid na fuaime nuair a thrasnaíonn dhá fhuaimthonn le minicíochtaí gar dá chéile. Baintear feidhm as an iarmhairt seo i dtiúnadh pianó agus glacadóirí heitridíneacha raidió.
Beinsidhé-asaipíní. Grúpa drugaí, gach ceann acu le hiarmhairt, a bheag nó a mhór: iarmhairt frithimní, frith-thitimis, hiopnóiseach, thámhshuanach is mhatánligeánach. Tugadh isteach dhá shuaimneasán, clórdhé-asapocsaíd ("Librium") agus dé-asapam ("Valium"), i 1960 is 1962 faoi seach. Úsáidtear níotrasapam ("Mogadon") is teimeasapam ("Normison") mar hiopnóisigh, agus ailpreasalam chun cosc a chur le himní. Is drugaí sábháilte iad seo, agus is annamh a thógtar ródháileog: mar sin, tá siad tar éis ionad na mbarbatúráití (a raibh baol níos mó ag baint leo) a ghlacadh. Ach le húsáid an-fhorleathan, tá fianaise láidir gur féidir andúil a chur iontu. Mar sin, tairgtear sa Bhreatain, mar shampla, gan iad a úsáid ach i gcásanna dianimní nó easuain, ar feadh 4 sheachtain ar a mhéid.
Beinsil. C6H5CH2-, grúpa feidhmitheach a chuimsíonn fáinne feinile. Nuair a chuirtear le hainm comhdhúile í, ciallaíonn sin gur malartaíodh í le hidrigin sa chomhdhúil.
Beirbhéine. Planda ilbhliantúil le stoc docht a fhásann go dtí 60 cm ar airde. Dúchasach don Eoraip, an Áise is tuaisceart na hAfraice. Na duilleoga urchomhaireach liopach cleiteach. Na bláthanna 4 mm ar leithead, liathchorcra, ina spící caola.
Beirgeamat. Planda cumhra ilbhliantúil atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh agus Meicsiceo is ea beirgeamat. An gas cearnach; na duilleoga ubhchruthach fiaclach, i bpéirí urchomhaireacha; na bláthanna déliopach, corcra nó dearg, i bhfáinní go tiubh timpeall ar an ngas. Tarraingteach do bheacha is dordéin. Déantar an tae íochshláinteach Oswego leis na duilleoga.
Beiril. Mianra beirilliam, alúmanaim is sileacáite, Be3Al2Si6O18, a fhaightear i bpéigmitítí eibhir mar phriosmaí heicseagánacha scothghlasa. Is cineálacha seodra di cloch mhuirghorm is smaragaid. Is é beirilliam an mianach trádálach.
Beiteal. Crann caol a fhásann 30 m ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hÁise is ea an beiteal. Na duilleoga 8 m ar fhad, leathrúil; na síolta 4-5 cm ar fhad, dearg nó flannbhuí. Fiuchtar na cnónna le haol, triomaítear iad, agus filltear iad mar phloig i nduilleoga ó speiceas dreaptha beitil. Cognaítear an plog go minic san India is oirdheisceart na hÁise ar son a iarmhairte meisciúla atá cosúil le hiarmhairt alcóil. Fágann an súlach smál dearg ar na fiacla is an tseile.
Béiteatrón. Luasghéaraitheoir cáithníní ina gcoinnítear na leictreoin i bhfithis chiorclach le réimse maighnéadach agus a luasghéaraítear iad le réimse athraitheach leictreach forshuite air sin. Is féidir cáithníní le fuinnimh an-arda a bhaint amach le haghaidh taighde ar iompar na leictreon ardfhuinnimh nó X-ghathanna ardfhuinnimh.
Matsuo Bashō. Ba é Matsuo Bashō (松尾 芭蕉?, 1644 – 28 Samhain 1694), ainm breithe Matsuo Kinsaku (松尾 金作?), agus ansin Matsuo Chūemon Munefusa (松尾 忠右衛門 宗房?) an file is cáiliúla i ré Edo sa tSeapáin. Ba iad na dánta comhoibríocha ar a dtugtar "haikai no renga" ba mhó a thuill clú dó, agus chreid sé gurbh é seo an saothar is fearr dá chuid. Sa lá atá inniu ann, áfach, tá meas ar leith ar a hokku (haiku) ar fud an domhain. 
Rugadh Bashō sa bhliain 1644, láimh le hUeno, i gCúige Iga. Bhog sé go hEdo (Tokyo), agus is ann a tháinig clú ar a fhilíocht. Bhí post múinteora aige, ach thug sé diúltú do shaol sóisialta uirbeach lucht na litríochta. B'fhearr leis bheith ag fánaíocht ar fud na tíre ag lorg inspioráide. Chuir sé béim ar an timpeallacht thart air agus a mhothúcháin féin ina chuid filíochta.
Béite-bhlocálaithe. Grúpa drugaí a tugadh isteach sna 1960idí a laghdaíonn ráta buailte an chroí is brú na fola. Ba é própánólól an chéad cheann a bhí éifeachtach sa chlinic. Úsáidtear é agus aitéanólól go forleathan i gcásanna dianstruis is scaoill chun cosc a chur ar shiomptóim cosúil le rith an chroí, cur allais is crith. Moltar iad mar chóir leighis do dhaoine atá ag léiriú nó ag taibhriú go poiblí nó fiú ag dul faoi scrúdú tiomána. Tá conspóid ann faoina n-úsáid ag imreoirí snúcair mar gur féidir go bhfeabhsóidh siad a bhfeidhmiú.
Béite-cháithnín. An cáithnín luchtaithe a astaítear i mbéite-mheath. De ghnáth is leictreoin (ardfhuinnimh) ar ardluas a astaítear, ach uaireanta astaítear posatrón agus tugtar béite-cháithnín air seo freisin. Tugtar "béite-gha" ar shruth díobh, ceann amháin den 3 shaghas astaíochta radaighníomhaí. Bíonn raon leathan fuinnimh ag na béiteacháithníní ó fhoinse ar leith. De ghnáth is féidir leo taisteal roinnt méadar san aer.
Béite-mheath. Próiseas meata nádúrtha radaighníomhaigh ina ndíscaoileann neodrón i núicléas an adaimh go spontáineach ina phrótón, a fhanann sa núicléas, is ina leictreon (an béite-cháithnín), a astaítear as an adamh. Bíonn an fórsa núicléach lag taobh thiar de. Tarlaíonn astú frithneoidríonó ag an am céanna i gcónaí. Mar shampla, is béite-astaíre é stróintiam-90 le leathré 28.1 bliain.
Beith gheal. Is cineál beithe caoile cuanna gearrshaolaí a fhásann 15-18 m in airde, le coirt shonrach airgeadbhán, í an bheith gheal. Dúchasach don Eoraip, de ghnáth na réigiúin fhuara. Fástar go minic mar mhaisiúchán í.
Crann duillsilteach í an bheith gheal. Tá coirt mheathbhán air a mbíonn cuma an airgid air faoi sholas áirithe. Tá craobhacha dea-chumtha, cromtha uirthi agus tagann bláthanna, no caitíní, uirthi i mí Aibreáin nó i mí na Bealtaine. As siocair go mbíonn na caitíní ann go luath sa samhradh, tá ceangal i luath-bhéaloideas na hÉireann idir an bheith gheal agus an ghrian. Samhlaítear an bheith gheal le breith, leis an óige, agus le glaineacht chomh maith. Is ón fhocal “beith” a thagann an chéad chonsan san oghamchraobh (aibítir oghaim). San Fhéineachas, bhain an bheith leis an aicme crann ar a dtugtaí ‘aithig fedo’, is é sin ‘tuathánaigh na coille’. In Éirinn, bhaintí úsáid as an mbeith le scuaba a dhéanamh agus bhíodh an choirt in úsáid le súdaireacht a dhéanamh.
Georg von Békésy. Fiseolaí a rugadh i mBúdaipeist ab ea Georg von Békésy (1899-1972). Rinne sé taighde iontach ar anatamaíocht, fiseolaíocht is fisic na cluaise daonna. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis as an saothar seo i 1961.
John Stewart Bell. Fisicí is fealsamh a rugadh i mBéal Feirste ab ea John Stewart Bell (28 Meitheamh 1928 - 1 Deireadh Fómhair 1990). Ag obair i CERN, rinne sé taighde tábhachtach i bhfisic chandamach, dearadh luasairí is meicnic chandamach. Scríobh sé "Speakable and Unspeakable in Quantum Mechanics" (Rudaí Soluaite is Doluaite sa Mheicnic Chandamach, 1987).
Pairilis Bell. Pairilis na matán ar thaobh amháin den aghaidh, ceangailte le néaróg chráiniach VII (an néaróg aghaidhe). Is féidir go dtarlóidh damáiste don néaróg seo trí thráma, ionfhabhtú víreasach nó brú iomarcach ar an néaróg mar a dtagann sí amach trína canáil ag bun na blaoisce. Ainmníodh an riocht as an máinlia Albanach Charles Bell (1774-1842).
Atropa belladonna. Is planda tocsaineach ilbhliantúil é Atropa belladonna, ar a dtugtar lus na hoíche nó lus mór na coille nó lus díoth mór air i nGaeilge. Dúchasach don Eoraip, an Afraic Thuaidh, agus iarthar na hÁise. Leacht a eastósctar as lus mór na coille. Tugadh an t-ainm "belladonna" ("bean álainn") ar an leacht a eastósctar mar chuireadh mná Iodálacha ar a súile í leis an mac imrisc a leathadh, rud a luadh a bheith tarraingteach. Is é aitripín an comhábhar gníomhach inti.
Bellini. Clann péintéirí as Veinéis is ea Bellini. Ní mhaireann mórán de shaothar Jacopo Bellini (c 1400-1470). Rinne mac leis, Gentile Bellini (c 1429-1507) cuid mhaith portráidí, agus tá cáil ar leith ar a phortráid den Sabhdán Mahamad II. Ba é an péintéir Veinéiseach ab fhearr dá aois mac eile leis, Giovanni Bellini (c 1430-1516). Rinne seisean an-chuid saothar reiligiúnda, agus roinnt ar théamaí págánacha: mar shampla, "Festino degli dei" (Féile na nDéithe, 1514). Leag sé amach stíl nua péintéireachta Veinéisí, le béim ar dhathanna is solas, agus lean a dhaltaí Giorgione is Tiziano léi ina dhiaidh.
Baruj Benacerraf. Imdhíoneolaí a rugadh i gCaracas, Veiniséala, is a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ón mbliain 1940 ar aghaidh is ea Baruj Benacerraf (29 Deireadh Fómhair 1920 – 2 Lúnasa 2011). 
Rinne sé taighde ar fhreagairt imdhíonach na colainne i gcoinne ábhar coimhthíoch (antaiginí) agus thaispeáin gur freagairt a bhraitheann ar ghéinitic an duine í, gur struchtúir ar leith ar dhromchlaí na gceall, dúchasach don duine sin, atá freagrach as an bhfreagairt. 
Chuir an t-eolas seo go mór le laghdú ar dhiúltú orgán i máinliacht trasphlandaithe. 
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1980 le Jean Dausset is George Davis Snell. 
Fuair sé bás i mBostún, Massachusetts.
Karl Friedrich Benz. Innealtóir is déantóir gluaisteán a rugadh i gKarlsruhe na Gearmáine ab ea Karl Friedrich Benz ( 25 Samhain 1844 - 4 Aibreán 1929). Thóg sé a chéad inneall dé-bhuille i 1879, agus bhunaigh monarcha déanta inneall. Thóg sé a chéad gluaisteán, ceann de na feithiclí peitril is luaithe dá raibh ann, i 1885.
Beo-earraí. Téarma a úsáidtear i dtimpeallacht ríomhaire, mar aithris ar bhogearraí is crua-earraí, chun cur síos ar an ngné dhaonna in aon chóras atá bunaithe ar ríomhairí, nach bhfeidhmeodh an córas gan í.
Beoghearradh. Dioscadh ainmhithe beo ar chúiseanna turgnamhacha. Déantar taighde ar iarmhairtí drugaí nua, biabhreiseán, cosmaidí is an-chuid ceimiceán eile, fíocháin na colainne is iompar ainmhithe cosúil le muca guine, coiníní, francaigh, moncaithe, mar mhalairt ar dhaoine. Rialaítear an taighde seo go diongbháilte le reachtanna i dtíortha an iarthair, ach mar sin féin spreagann sé freasúra láidir i gcuid mhaith tíortha, cuid de in aghaidh an dlí, i gcoinne na gcomhlachtaí a bhíonn taobh thiar de is na n-eolaithe a dhéanann é.
Friedrich Bergius. Ceimicí orgánach a rugadh i nGoldschmieden na Gearmáine ab ea Friedrich Karl Rudolf Bergius (11 Deireadh Fómhair 1884 – 30 Márta 1949). Rinne sé taighde tábhachtach ar hidriginiú guail faoi ardbhrú le breoslaí mótair a tháirgeadh, agus hidriginiú adhmaid le siúcra a tháirgeadh. Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Carl Bosch i 1931 as an saothar seo. I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda d'oibrigh sé i roinnt tíortha seachas an Ghearmáin. Fuair sé bás in Buenos Aires, san Airgintín.
Sune Bergström. Bithcheimicí Sualannach a rugadh i Stócólm ab ea Karl Sune Detlof Bergström (10 Eanáir 1916 – 15 Lúnasa 2004). Rinne sé taighde bunúsach ar dhéanamh na n-aigéad domlasach as colaistéaról agus na conairí díleáite chuige sin. D'aonraigh is d'íonghlan sé na prostaglaindiní, aigéid chasta shailleacha a dhéanann na cealla mamacha go léir. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1982 le Bengt Samuelsson is John Vane as a bhfionnachtana ar phrostaglaindin is comhábhair ghaolmhara.
Beri-beri. Is galar a chothaítear de thoradh easnamh vitimín B1 é beri-beri. Tarlaíonn sé i gcás alcólachta is díth cothaithe. Cuireann sé isteach ar na néaróga forimeallacha (polainéiríteas), tarlaíonn laige agus cailliúint mothúcháin sna lámha is sna cosa. Cuireann sé tús le cliseadh croí is éidéime freisin.
Hector Berlioz. Cumadóir ceoil a rugadh i gCôte-Saint-André na Fraince ab ea Louis Hector Berlioz (11 Nollaig 1803 – 8 Márta 1869). I measc a shárshaothar tá an "Symphonie Fantastique" (Siansa Fantaiseach, 1830), an siansa "Harold en Italie" (Aralt san Iodáil, 1834), an "Grande Messe des Morts" (Aifreann Mór na Marbh, 1837), agus an dá cheoldráma "Les Troyens" (Na Traígh, 1856-1858) is "Béatrice et Bénedict" (Béitric is Beinidict, 1860-1862).
John Desmond Bernal. Criostalghrafadóir X-ghathach ceannródaíoch a rugadh in Aonach Urmhumhan ab ea John Desmond Bernal (1901-1971). Rinne sé amach struchtúr graifíte, rinne taighde tábhachtach eile ar struchtúr uisce, agus leag síos bunsraitheanna na bitheolaíochta móilíní. Scríobh sé an leabhar cáiliúil "The Origin of Life" (Bunús na Beatha, 1967).
Gian Lorenzo Bernini. Dealbhóir barócach, ailtire is péintéir a rugadh i Napoli ab ea Gian Lorenzo Bernini (7 Nollaig 1598 – 28 Samhain 1680). I 1656 mhaisigh sé cúlbhá Bhaisleac Naomh Peadar sa Róimh le "Cathedra Petri" (Cathaoir Pheadair), dhear an cholúnáid d'aghaidh na baislice, agus i 1663 an log mór staighre don Vatacáin.
Daniel Bernoulli. Matamaiticeoir is lia a saolaíodh i nGroningen na hOllainne do thuismitheoirí Eilvéiseacha ab ea Daniel Bernoulli (8 Feabhra 1700 – 17 Márta 1782). Duine de chlann a raibh cáil na matamaitice is na heolaíochta orthu. Rinne sé taighde ar fheidhmeanna triantánacha, codáin, agus teoiric chinéiteach na ngás is na sreabhán eile. Réitigh sé cothromóid a thairg Jacopo Riccati, a dtugtar "cothromóid Bernoulli" uirthi anois. Dhíorthaigh sé prionsabal Bernoulli i 1738. Fuair sé bás sa bhliain 1782 in Basel, san Eilvéis, mar a raibh sé ina ollamh ollscoile ó na 1730idí i leith.
Prionsabal Bernoulli. Sa bhfisic, is éard atá i gceist le Prionsabal Bernoulli ná an prionsabal go laghdaíonn an brú i sreabhán atá ag sreabhadh de réir mar a mhéadaítear luas sreafa an tsreabháin. 
Tá sé ainmnithe as Daniel Bernoulli a d'fhionn é. Mar shampla, nuair a ritheann uisce i bpíobán le trasghearradh athraitheach, bíonn luas an uisce ag a uasmhéid mar a mbíonn an trasghearradh ag a íosmhéid. 
Is é an fórsa a luasghéaraíonn an t-uisce don luas uasmhéideach ná an brú níos airde suas an píobán mar a bhfuil an t-uisce ag rith níos moille. 
Tagann an prionsabal seo i bhfeidhm in ardú eití eitleáin, agus in eitilt chuartha liathróide atá ag casadh ag an am céanna.
Marcellin Berthelot. Ceimicí is státaire a rugadh i bPáras ab ea Pierre Eugène Marcellin Berthelot (25 Deireadh Fómhair 1827 - 18 Márta 1907). Chabhraigh sé le bunú na teirmiceimice, agus thug modh caighdeánach isteach chun sainteas folaigh galúcháin uisce a thomhas. D'éirigh leis cuid mhaith comhdhúl orgánach a shintéisiú, agus léirigh nach raibh aon difríocht bhunúsach idir comhdhúile orgánacha is neamhorgánacha.
Claude Louis Berthollet. Ba cheimiceoir a rugadh i Saváí na Fraince ab ea Claude Louis Berthollet (9 Nollaig 1748 – 6 Samhain 1822) a bhí ina leas-uachtarán ar Sheanad na Fraince sa bhliain 1804. Tá cáil air mar gheall ar a chuid oibre eolaíochta ar theoiric na cothromaíochta ceimiceacha trí mheicníocht na n-imoibrithe ceimiceacha aisiompaithe , agus mar gheall ar an méid a chuir sé le hainmníocht cheimiceach nua-aimseartha. Ar bhonn praiticiúil, ba é Berthollet an chéad duine a léirigh gníomhú tuarthach an gháis clóirín, agus ba é an chéad duine é a d'fhorbair tuaslagán de hipeaclóirít sóidiam mar tuarthóir.
Beathaisnéis.
Rugadh Claude Louis Berthollet i Talloires, in aice le Annecy, a bhí mar chuid de Dhiúcacht Shaváí, i 1749.
Thosaigh sé a chuid staidéir ag Chambéry agus ansin i dTorino áit ar bhain sé céim amach sa leigheas. Mar gheall ar fhorbairtí iontacha nua Bherthollet i saothair leis an gceimic, i dtréimhse ghearr ama, bhí sé ina rannpháirtí gníomhach d'Acadamh na hEolaíochta i 1780.
Cheap Berthollet, in éineacht le Antoine Lavoisier agus daoine eile, ainmníocht cheimiceach, nó córas ainmneacha, a fheidhmíonn mar bhunús don chóras nua-aimseartha chun comhdhúile ceimiceacha a ainmniú.
Rinne sé taighde freisin ar ruaimeanna agus thuarthóirí, agus é ar dtús chun úsáid an gháis clóirín a thabhairt isteach mar thuarthóirí tráchtála i 1785. Ba é an leacht a bhí mar thoradh air ná an tuaslagán lag de hipeaclóirít sóidiam, ar a dtugtar "Eau de Javel". Tháirg sé tuarthóir nua-aimseartha den chéad uair i 1789 ina shaotharlann ar an ché Javel i bPáras na Fraince, trí chlóirín a rith trí thuaslagán de charbónáit sóidiam. Rinne sé imscrúdú ar ocsaídeoir agus tuarthóir clóirín láidir eile, agus ba é an chéad duine é a tháirg an chlóráit photaisiam (KClO3), ar a dtugtar "Salann Bherthollet".
Shocraigh Berthollet comhdhéanamh eiliminteach an gháis amóinia den chéad uair, i 1785.
Bhí Berthollet ar cheann de na chéad cheimiceoirí a d'aithin tréithe an imoibrithe inchúlaithe, agus dá bhrí sin, cothromaíocht cheimiceach.
Jöns Jakob Berzelius. Ceimicí a rugadh i Linköping na Sualainne, duine de bhunaitheoirí na ceimice nua-aoisí ab ea Jöns Jakob Berzelius (20 Nollaig 1779 - 7 Lúnasa 1848). Rinne sé tomhais bheachta ar mheáchain adamhacha, rud a chuir bun faoi na dlíthe cuingrithe sa cheimic agus teoiric an adaimh D'aimsigh sé na dúile seiléiniam, tóiriam is ceiriam.
Henry Bessemer. Innealtóir is ceapadóir a rugadh i Charlton, Shasana ab ea Henry Bessemer (19 Eanáir 1813 – 15 Márta 1898). 
Innealtóir agus ceapadóir a bhí in Anthony Bessemer, athair Henry, freisin. Chuir Anthony faoi sa Fhrainc mar ar oibrigh sé do Mhionta na Fraince. Ceapadh é ina bhall d'Acadamh Eolaíochta na Fraince in aois a 26 bliana as feabhsú a rinne sé ar an micreascóp optúil. Bhí air filleadh go Sasana nuair a bhris Réabhlóid na Fraince amach.
D'oibrigh Henry i dteilgcheárta a athar, agus mar fhreagairt ar an éileamh mór ar ghunnaí do chogadh na Crimé (1853–1856) bhain sraith paitinní amach ar phróiseas nua chun muciarann leáite a thiontú i gcruach (próiseas Bessemer).
Próiseas Bessemer. Próiseas coigilteach chun muciarann (iarann le toilleadh mór carbóin, díreach ón bhfoirnéis soinneáin) a thiontú ina chruach (cóimhiotal iarainn le toilleadh beag carbóin) is ea an Próiseas Bessemer . 
Séidtear aer tríd an muciarann leáite, cuingríonn an ocsaigin san aer le carbón ón gcóimhiotal le dé-ocsaíd charbóin a dhéanamh, agus sceitheann an dé-ocsaíd charbóin san atmaisféar. Gineann an t-imoibriú seo tuilleadh teasa a choinníonn an cóimhiotal leáite. 
Ba phróiseas i bhfad níos coigiltí é ná an próiseas teallaigh oscailte a bhí in úsáid roimhe sin. Bhí an prionsabal ar eolas ag na Sínigh is na Seapánaigh faoin 17ú céad, agus máistir ceartá iarainn, William Kelly (1811-1888), sna Stáit Aontaithe i 1846, ach thug Henry Bessemer an próiseas isteach go rathúil sa Bhreatain ar bhonn trádálach i 1856 agus ainmníodh as é. 
Mar thoradh ar an bpróiseas tábhachtach seo, cuireadh cruach ar fáil go forleathan, agus d'eascair an-chuid próiseas nua tionsclaíochta a d'athraigh an domhan ó bhonn. 
Mar shampla, tógáil ilstórach, tógáil droichead le cruach is coincréit atá treisithe le barraí cruach, déanamh bóithre treisithe, déanamh inneall, agus de réir a chéile, gluaisteán is a lán lán eile. 
Stair.
Tosaíodh ar dhéanamh cruach sa tSín roimh an 6ú céad, agus thosaigh a táirgeadh ar mhórscála san iarthar i 1856 le próiseas Bessemer.