Trelis/gawiki huggingface dataset:
Fónagraf. Ba é an fónagraf an gléas ba choitianta a mbaintí feidhm as chun taifid fuaime a sheinnt ó na 1870í go dtí na 1980í.
Is éard is fónagraf ann, nó gramafón mar a tugadh air ina dhiaidh sin, ná gléas nó inneall a dhéanann taifeadadh meicniúil agus analógach ar fhuaimeanna, chun gur féidir iad a sheinnt arís. Rinneadh trádmharc as an bhfocal ‘gramophone’ sa bhliain 1887, agus baineadh úsáid as mar ainm ginearálta sa Ríocht Aontaithe ón mbliain 1910. Ó na 19940idí ar aghaidh seinnteoir ceirnín a tugadh air, agus caschlár a tugadh air ina dhiaidh sin arís.
Déantar tonnchruthanna chreathanna na fuaime a thaifeadadh mar athruithe beaga fisiciúla comhfhreagracha in iomaire bíse atá greanta, eitseáilte, gearrtha nó brúite isteach i ndromchla sorcóra nó diosca atá ag timpeallú, ar an dtugtar ceirnín.
Chun an fhuaim a athchruthú, déantar an dromchla a chasadh ar bhealach comhfhreagrach arís fad a leanann stíleas an t-iomaire nó an chlais. Cuireann na cnapáin agus na loganna sin creathanna tríd an stíleas agus déanann sé seo athchruthú ar an bhfuaim a taifeadadh, ach go han-íseal ar fad. Nuair a cumadh na fónagraif i gcéaduair dhéanadh an stíleas scannán a chreathadh, rud a chruthaigh tonnta fuaime a cheanglaíodh leis an aer trí adharc méadúcháin a rinne bolgadh amach, nó cheanglaítí an fhuaim go díreach le cluasa an éisteora trí chluasáin a bhí cosúil le steiteascóp.
Stair na Fionnachtana.
Deir roinnt gurbh é Thomas Edison a chum an chéad fhóngraf sa bhliain 1877, ach bhí an Francach Édouard-Léon Scott de Martinville tar éis an fónuathgraf a chumadh faoin mbliain 1857. Bhí sé i gceist go léifí na rianta a bhreac an gléas leis an tsúil dhaonna. Roimhe sin d’úsáidtí gabhláin tiúnála chun rianta a bhreacadh go díreach ó nithe a chruthaigh fuaim agus a bhí a bhí ag creathadh. Rud a bhí déanta ag Thomas Young in 1807.
Is éard a bhí gceist le fónagraf Edison ná gléas a rinne taifeadtaí fuaime a eitseáil ar shorcóirí fónagraf. Bhí dhá shnáthaid aige seo, ceann chun fuaim a thaifead agus ceann chun fuaim a sheinm.
Néarghás. Substaintí nimhiúla iad na néargháis a úsáidtear i machaire an áir agus iad ag cur isteach ar an einsím ar a dtugtar eistearáis aicéitiolcoilín. Is tarchuradóir néarógach é an t-aicéitiolcoilín a thugann an "teachtaireacht" ón inchinn go dtí an matán, agus é in ann an matán a spreagadh chun gnímh. Úsáideann an t-orgánach an eistearáis aicéitiolcoilín leis na móilíní aicéitiolcoilín a scoilt go haicéatáit agus cóilín, ach nuair a chuirfidh an néarghás isteach ar an einsím, fágfar an t-aicéitiolcoilín ag oibriú ar na matáin, ionas nach ligfear iad arís. Mar sin, gheobhaidh an t-othar bás le trithí matán, go háirithe nuair a chaillfidh sé a smacht ar na matáin ríospráide, is é sin, na matáin lena bhfuil sé ag tarraingt anála.
Go bunúsach, is comhdhúile orgánacha de chuid an fhosfair iad na néargháis. Tá feithidicídí áirithe, cosúil leis an bparaitión, ag oibriú de réir na meicníochta céanna. Cé go dtugtar néargháis orthu, is leachtanna iad le teocht an tseomra, agus is i bhfoirm aerasóil a scaoiltear iad.
De réir Rún a 687 de chuid na Náisiún Aontaithe, a ritheadh i Mí Aibreáin 1991, dearctar ar na néargháis mar airm ollscriosta. De réir an Choinbhinsiúin um Airm Cheimiceacha ón mbliain 1993, a chuaigh i bhfeidhm ar an 29 Aibreán 1997, níl sé ceadaithe d'aon stát go hoifigiúil néargháis a tháirgeadh ná a choinneáil ar stóras.
Aithnítear dhá phríomhghrúpa néarghás, mar atá, an G-ghrúpa agus an V-ghrúpa. Ba iad na saineolaithe Gearmánacha a shintéisigh néargháis an G-ghrúpa thiar sna tríochaidí, go háirithe Gerhard Schrader. Is iad an tsarain, an taban agus an soman na néargháis is aithnidiúla sa ghrúpa áirithe seo.
Maidir leis na V-néargháis, ba é an dochtúir Ranajit Ghosh, a bhí ag obair don chomhlacht tionsclaíochta ceimiceán úd ICI sa Ríocht Aontaithe, a tháinig trasna ar an ngrúpa comhdhúl seo sna caogaidí. Coaúil le Schrader, bhí sé ag forbairt feithidnimheanna nua, agus le fírinne thosaigh an comhlacht ag díol néarghás den chineál V mar fheithidnimh faoin ainm trádála "Amiton", ach ansin tháinig chun solais go raibh Amiton chomh láidir mar nimh is nárbh fhéidir é a úsáid gan dainséar tromchúiseach a tharraingt ar na daoine a bhí á scaipeadh. D'éirigh ICI as an taighde ar na comhdhúile seo, ach má d'éirigh, chuir fórsaí armtha na Ríochta Aontaithe agus, ina dhiaidh sin, na dtíortha eile suim sna V-néargháis. Bhí, fiú, an ceimiceoir Sualannach Lars-Erik Tammelin ag déanamh taighde ar na comhdhúile seo, agus uaireanta tugtar "eistir Tammelin" orthu fosta.
Solad dímhorfach. Is éard is solad dímhorfach ann ná substaint a bhfuil cuma an tsolaid uirthi agus mothú an tsolaid inti, cé nach bhfuil struchtúr criostalach inti. Solad dímhorfach í an ghloine, mar shampla. Tá na solaid dhímhorfacha iseatrópach, is é sin, is ionann a dtréithe fisiceacha ó gach treo. Ar an dóigh seo tá siad cosúil leis na leachtanna. Níl leáphointe cruinn ag na solaid dhímhorfacha, nó is dual dóibh bogadh ó sholad go leacht de réir a chéile má théitear suas iad. D'fhéadfá a rá nach fíorsholaid iad ar aon nós, ach leachtanna a bhfuil a slaodacht chomh hard is go bhfuil mothú an tsolaid iontu.
Taisteal forsholasach. Is ionann taisteal forsholasach agus taisteal a sháraíonn luas an tsolais - go bunúsach, luas an tsolais san fholús, nó cuireann meáin éagsúla - solaid, gáis agus leachtanna - moill ar luas an tsolais féin. Is téama coitianta é an taisteal forsholasach san fhicsean eolaíochta, ach ní cheadaíonn teoiric speisialta na coibhneasachta d'aon chorpán luas an tsolais a shroicheadh ná a shárú (bheadh fuinneamh gan teorainn de dhíth leis an luas sin a shroicheadh). Ceadaíonn an choibhneasacht speisialta cáithníní a bhíonn ag gluaiseacht níos luaithe ná an solas an t-am ar fad agus nach féidir leo moilliú síos go luas an tsolais. Taiceoin a thugtar ar a leithéid de cháithníní, cé nach bhfuil iontu i láthair na huaire ach tuairimíocht agus hipitéisí - níor cuireadh sonrú in aon chineál taiceoin riamh.
Ceadaíonn an teoiric choibhneasachta féin an rud ar a dtugtar taisteal forsholasach dealraitheach. Is ionann sin agus taisteal trí réigiún spáis a bhfuil a chéimseata curtha as a riocht, ionas go gcuireann sé ar do chumas áiteanna i gcéin a shroicheadh níos luaithe ná an t-am a thógfadh sé ar an solas teacht a fhad leo sa ghnáthspás, cé nach sárófá luas an tsolais taobh istigh den réigiún díchumtha sin. Go praiticiúil, áfach, níl a fhios ag aon duine cá bhféadfaimis teacht ar a leithéid de réigiún. 
Rinne an fisiceoir Meicsiceach Miguel Alcubierre ar mhatamaitic an innill fhreangtha - sás a chruthódh bolgán míchumtha spáis timpeall ar an spáslong fhorsholasach. Ansin, bheadh struchtúr an spáis féin á chrapadh roimh an spáslong agus á fhairsingiú taobh thiar di. Go bunúsach, bheadh an cleas indéanta dá mbeadh "damhna coimhthíoch" againn, is é sin, damhna a bhfuil dlús an fhuinnimh ann níos ísle ná an neamhní. Mar atá na cúrsaí inniu, áfach, níl a fhios ag aon duine cá dtiocfá ar a leithéid de dhamhna, nó conas a tháirgfeá é.
Maidir leis na poill phéiste, bheadh damhna coimhthíoch de dhíth le ceann acu siúd a chruthú, chomh maith. Na "poill phéiste" atá ann, is é sin, na dúphoill, tá an teoiric ann go bhfuil bealach iontu go hollchruinne eile nó go hait éigin i bhfad i gcéin san ollchruinne seo againn, ach is é oighear an scéil ná go bhfuil singilteacht i gcroílár an dúphoill, agus aon rud a rachaidh tríd an tsingilteacht, ní bheidh ach fuinneamh fágtha de ar an taobh eile.
Dlí Zipf. Is éard is Dlí Zipf ann ná dlí eimpíreach foirmlithe trí bhaint a úsáid as staidreamh mhatamaiticiúil, tagraíonn sé don bhfíric gur féidir le cuid mhaith cineálacha shonraí sna heolaíochtaí fisiceacha agus sóisialta a chomhfhogasú leis an dáileachán a fhaightear i nDlí Zipf,
atá neasghaolta le dóchúlacht cumhachta de dhlí na cumhachta. Tá an dlí ainmnithe i ndiaidh an teangeolaí George Kingsley Zipf a chéad mhol é (Zipf 1935, 1949), cé go bhfuil fianaise ann gur thug J.B. Estoup an rialtacht faoi deara roimh Zipf.
Inspreagadh.
Deir Dlí Zipf go mbíonn minicíocht focal ar bith i gcorpas teanga nádúrtha i gcomhréir contrártha len a rang nó a ord i dtábla minicíochta. Dá bhrí sin, tarlóidh an focal is minice thart ar dhá uair níos mó ná an dara fhocal is minice, a tharlóidh dhá uair chomh minic agus an ceathrú focal is minice, srl. 
Ag baint úsáide as Dlí Zipf, rinneadh anailís ar obair Ulysses le James Joyce, fuarthas amach gur tharla an focal; 
Is iomaí modh agus teoiric ata ann le teanga a theagasc. Ar cheann acu tá ceachtanna agus ábhar teagaisc a bhunú ar na focail is coitianta a úsáidtear sa teanga. Rinne an tAthair Colmán Ó hUllacháin agus a chomhghleacaithe i dTeanglann Rinn Mhic Gormáin taighde ceannródaíocht ar an ghné seo den Ghaeilge sna seascaidí. Foilsíodh torthaí an taighde sin i 'Buntús Gaeilge' (An Roinn Oideachais 1966) . 
D'fhoilsigh 'Breacadh', eagraíocht a bunaíodh sa bhliain 20000 le tacaíocht a thabhairt do Chóistí Gairmoideachais a gcuid seirbhísí do dhaoine fásta a chur ar fail trí Ghaeilge sa Ghaeltacht, 'Líostaí Bhreachadh'. Is éard is 'Líostaí Bhreachadh' na leabhar ina bhfuil liostaí na bhfocal is coitianta sa teanga bailithe le chéile in ord minicíochta.
Tá na focail is coitianta ón nuachtán 'Lá', agus an nuachtán 'Foinse' luaite sa tionscnamh seo. 
As 200,000 focal i 'Foinse' bhí 11,907 (circa) focail éagsúil ón a chéile. 
Tharla an 100 focal is coitianta 51.4% uair, an 200 focal is coitianta 60.02%, an 300 is coitianta 65.04% an 400 is coitianta 68.53% agus an 500 focal is coitianta 71.16% uair.
Seo a leanas liosta na bhfocal ó 1 go 10 is minicí;
Ken Doherty. Imreoir snúcair gairmiúil de chuid na hÉireann is ea Ken Doherty, a tháinig ar an saol ar an 17 Meán Fómhair 1969 i Ráth Garbh, baile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath. Tá sé ag imirt ag an leibhéal is airde sa spórt ó 1990 i leith, agus bhuaigh sé Craobh Domhanda Embassy sa bhliain 1997, an duais is mó. Roimhe sin, bhain sé an chraobh domhanda amach mar amaitéarach sa bhliain 1989 agus ag aois faoi-21 sa bhliain chéanna. Tá stíl réasúnta cúramach aige mar imreoir, rud a thuill an leasainm "Crafty Ken" dó.
Taobh amuigh de bhord snúcair, déanann Doherty obair leis na meáin mar thráchtaire agus shaineolaí.
Teoiric choibhneasachta Einstein. Dhá theoiric fhisiceacha atá i gceist maidir le teoiric ghinearálta na coibhneasachta a shamhlaítear le hainm Albert Einstein: teoiric speisialta na coibhneasachta agus teoiric ghinearálta na coibhneasachta. 
Teoiric speisialta na coibhneasachta.
Teoiric í seo a thugann cuntas ar chomhdhéanamh an spás-ama. D’fhoilsigh Einstein an teoiric seo sa bhliain 1905, cé gur réitigh an tOllannach Hendrik Lorentz agus an Francach Henri Poincaré an bealach dó. Tá an teoiric bunaithe ar dhá phrionsabal atá bunoscionn leis an meicníocht chlasaiceach, mar a leanas:
1) Is ionann dlíthe na fisice do na breathnóirí uile atá i ngluaisne chothrom i gcoibhneas a chéile. 
2) Is ionann luas an tsolais do na breathnóirí uile, cuma cé chomh luath is atá siad ag gluaiseacht i dtreo fhoinse an tsolais nó ag imeacht uaithi.
Is iomaí toradh aisteach air seo:
• Coibhneasacht na comhuaineachta: Dhá rud a thiteann amach san am céanna dar le breathnóir amháin, déarfaidh breathnóir eile nár thit siad amach san am céanna ar chor ar bith, má tá an bheirt bhreathnóirí úd ag gluaiseacht ó chéile nó i dtreo a chéile.
• An t-amleathadh: Má tá breathnóir ag imeacht sleamhnaíonn an t-am uaidh níos moille ná am an bhreathnóra atá ina stad.
• Coibhneasacht an fhaid: Má tá rud ag imeacht feictear go bhfuil sé ag crapadh chuige de réir na háite a bhfuil an breathnóir.
• Coibhéis na maise agus an fhuinnimh: Is féidir damhna a chlaochlú go fuinneamh de réir na foirmle cáiliúla: E = mc2. Is ionann fuinneamh agus mais chlaochlaithe agus í siúd méadaithe faoi luas an tsolais i gcumhacht a dó. Seasann E don fhuinneamh, m don mhais agus c do luas an tsolais.
• Luas an tsolais: Ní thig le rud ar bith imeacht níos luaithe ná luas an tsolais i bhfolús.
Sa choibhneasacht speisialta, úsáidtear trasfhoirmithe Lorentz in áit trasfhoirmithe Galilei.
Teoiric ghinearálta na coibhneasachta.
Chum Einstein teoiric ghinearálta na coibhneasachta sna blianta 1907-1915. Is éard is bunchloch don choibhneasacht ghinearálta prionsabal na coibhéise, a deir gur mar a chéile an luasghéarú agus fanacht i bhfos i réimse imtharraingteach (ar dhromchla an domhain, mar shampla). Dá bhrí sin is gluaiseacht thámhúil an tsaorthitim: an réad atá ag déanamh saorthitime tá sé amhlaidh toisc gur mar sin a ghluaiseann rudaí nuair nach bhfuil fórsa ar bith ag dul i bhfeidhm orthu, in áit é a dhéanamh de bharr na himtharraingthe. Tá sé seo bunoscionn leis an meicníocht chlasaiceach agus leis an gcoibhneasacht speisialta. De réir na dteoiricí sin ní féidir le rudaí atá ag imeacht go támhúil géarú ar a luas i gcoibhneas a chéile, cé go ndéanann rudaí atá ag saorthitim é. Is é an míniú a thug Einstein air seo go bhfuil an spás-am "cuartha" de bharr na himtharraingthe. Sa bhliain 1918 chuir Einstein é seo in iúl de réir na matamaitice nuair a cheap sé na cothromóidí réimse. 
Seo iad torthaí na coibhneasachta ginearálta:
George Kingsley Zipf. Ba theangeolaí agus ba fhocleolaí Meiriceánach é George Kingsley Zipf (1902-1950), a rinne anailís staitistiúil ar mhinicíocht na bhfocal i dteangacha éagsúla. Bhí Zipf ina Chathaoirleach ar an Roinn Ghearmáinise agus ina Léachtóir Ollscoile (rud a chiallaíonn go raibh cead aige a rogha ábhair a mhúineadh) in Ollscoil Harvard. Rinne sé staidéar ar an tSínis agus d'oibrigh sé leis an déimeagrafaic. Is féidir le cuid mhaith dá chuid iarrachtaí a úsáid le hairíonna an Idirlíon, dáileadh ioncaim laistigh de náisiúin, agus go leor bailiúcháin sonraí eile a mhíniú.
Ceathrar Guildford. Ceathrar as Tuaisceart Éireann agus Sasana a fritheadh ciontach go héagórach as ionsaí buamála de chuid an IRA sa bhliain 1974 ba ea Ceathrar Guildford, mar a bhí na meáin á thabhairt orthu.
Scéimhlitheoireacht.
Ar an 5 Deireadh Fómhair 1974, phléasc dhá bhuama ag an "Horse and Groom" agus an "Seven Stars", dhá theach tábhairne sa bhaile Sasanach Guildford, Surrey, ina mbíodh baill d'Arm na Breataine go rialta. Maraíodh ceathrar saighdiúirí sna déaga agus sibhialtach. 
Ba iad sin Caroline Slater, 18, William Forsyth 18, John Hunter 17 agus Ann Hamilton, 19, agus sibhialtach a bhí ina shuí in aice leo, plástrálaí Paul Craig, 22. Gortaíodh 57 eile, cuid acu go dona.
Tamall gearr i ndiaidh an uafáis phléasc buama i dtábhairne eile sa chomharsanacht inar gortaíodh ochtar. Coicís ina dhiaidh sin maraíodh beirt saighdiúirí in ionsaí buamála in Woolwich. Ba iad na hionsaithe sin an chéad racht d’fheachtas buamála de chuid Shealadaigh an IRA i Sasana.
Triail.
Cuireadh an-bhrú ar na bpóilíní teacht ar na daoine a bhí ciontach as gan mhoill, I mí na Nollag 1974, gabhadh ceathrar daoine óga, mar atá Gerry Conlon, Paul Hill, Patrick Armstrong agus Carole Richardson.
Chuir Michael Havers cás an ionchúisimh i láthair. Ciontaíodh iad, agus gearradh príosún saoil orthu. Chaitheadar cúig bliana déag faoi ghlas, cé nach raibh baint ar bith ag duine acu leis an ionsaí. 
Éagóir.
D’fhág na cúisimh lochtacha, faoistin le héigean, bréag-chuntais ar agallaimh agus eolaíocht fhóiréinseach easnamhach nach bhfuair na híobartaigh an ceart ariamh. Níor ciontaíodh aon duine a bhí freagrach. D’admhaigh daoine as an mbuíon ón IRA ar tugadh an ‘Balcombe Street gang’ orthu gurbh iadsan a bhí ciontach as na hionsaithe in Guildford (agus Woolwich) ach diúltaíodh glacadh lena n-admháil mar go mbainfeadh sin an bonn den phianbhreith a bhí curtha ar na daoine a bhí i bpríosún; níor cúisíodh iad i dtaca le Guildford ná Woolwich. 
Scaoileadh an Ceathrar Guildford amach ar an 19 Deireadh Fómhair 1989.
Ar 21 Aibreán 1994, d'éirigh le hachomharc Paul Hill, duine den Ceathrar Guildford, maidir le dúnmharú Brian Shaw, saighdiúir i dTuaisceart Éireann. Cuireadh an ciontú ar neamhní faoi dheireadh. Ach níor chreid deartháir Shaw (Malcolm Shaw) scéal Paul Hill.
IRA.
Níor ciontaíodh aon duine a bhí freagrach. Níl aon cheist ach gurbh é an IRA Sealadach a mharaigh agus a ghortaigh iad, arsa an Cróinéir.
D’admhaigh daoine as an mbuíon ón IRA ar tugadh an ‘Balcombe Street gang’ orthu gurbh iadsan a bhí ciontach as na hionsaithe in Guildford agus Woolwich. Ach diúltaíodh glacadh lena n-admháil mar go mbainfeadh sin an bonn den phianbhreith a bhí curtha ar na daoine a bhí i bpríosún; níor cúisíodh iad i dtaca le Guildford ná Woolwich.
Drámú agus leabhair.
Tháinig an scannán "In the Name of the Father" amach sa bhliain 2002, le Jim Sheridan agus Daniel Day-Lewis. 
Scríobh Richard O’Rawe "In the Name of the Son," beathaisnéis faoi Conlon. Tráchtann aisteoir Hollywood Johnny Depp sa leabhar ar thuras bóthair a thug sé go dtí Corca Dhuibhne in éineacht le Gerry Conlon.
Gerry Ryan. Ba chraoltóir raidió agus teilifíse Éireannach é Gerard "Gerry" Ryan (4 Meitheamh 1956 – 30 Aibreán 2010). Bhí sé ar dhuine de na craoltóirí ba rathúla agus ba chonspóidí in Éirinn agus ba é "The Gerry Ryan Show" ar RTÉ 2fm an clár ba mhó a thuill clú dó. Bhíodh sé le cloisteáil gach maidin ar an gclár sin ó Luan go hAoine idir a naoi a chlog ar maidin agus meán lae, ó 1988 go lá a bháis. Fuarthas a chorp ina árasán ar Shráid Líosain Uachtarach i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2010. Fuarthas amach níos déanaí gur dócha go raibh baint ag alcól agus cócaon lena bhás.
Óige.
D'fhás Gerry Ryan aníos i gCluain Tarbh i mBaile Átha Cliath. Bhí a athair ina fhiaclóir agus a mháthair páirteach i gcúrsaí drámaíochta sa chathair. Bhain sé céim dlí amach ó Choláiste na Tríonóide sula ndeachaigh sé le craoltóireacht mar ghairm bheatha.
Gairm bheatha.
Raidió.
Chuir sé tús lena ghairmréim mar láithreoir raidió sa chraoltóireacht raidió bhradach agus d'éirigh leis post gairmiúil a fháil in RTÉ nuair a bunaíodh stáisiún raidió nua darb ainm "Radio 2" (RTÉ 2fm sa lá atá inniu ann) sa bhliain 1979. Chaith sé cuid mhaith de na hochtóidí mar láithreoir oíche sa stáisiún go dtí gur éirigh leis clár príomh-ama a bhaint amach dó féin idir a naoi a chlog ar maidin agus meán lae.
Clár é seo a bhí dírithe ar chaint agus ar phlé seachas ceol agus chuaigh sé i mbun an chúraim sin go díograiseach. Bhain sé cáil amach mar láithreoir conspóideach nach gcuirfeadh aon fhiacail ann sa phlé a spreagadh sé ar an gclár agus níor loic sé roimh thabhairt faoi ábhair mhóra cainte na linne sin.
Samhlaítear é le cuid mhaith den athrú sóisialta a bhí ar siúl in Éirinn san am sin agus é lánsásta an t-athrú sin a úsáid mar ábhar iomarbhá. Bhí an clár seo ar cheann de na cláir raidió is mó lucht éisteachta in Éirinn go lá a bháis.
Bás.
Chuir Gerry Ryan glaoch ar a fhostóirí in RTÉ oíche Dhéardaoin 29 Aibreán 2010, le rá go raibh sé in ísle brí agus nach mbeadh sé in ann a chlár raidió a chur i láthair an lá dár gcionn. Fuarthas Fiona Looney, iriseoir, chun an dualgas sin a chur i gcrích ar a shon.
D'éirigh Melanie Verwoerd, a pháirtí, buartha nuair a chuala sí nach mbeadh an clár á chur i láthair aige agus toisc nach raibh a fhón á fhreagairt aige ach an oiread. Thug sí cuairt ar a árasán agus nuair nár éirigh léi tabhairt air an doras a oscailt, fuair sé cúnamh ó oibrí tógála chun an doras a bhriseadh isteach. Fuarthas corp Uí Riain ina sheomra codlata thart ar 12.30in agus é ina luí ar an urlár in aice lena leapa. Dearbhaíodh é a bheith marbh ar an láthair. Ceaptar go raibh taom croí mar thrúig bháis.
Dua Khalil Aswad. Ba chailín 17 bliain d'aois í Du'a Khalil Aswad (دعاء خليل أسود) (t.1989 - t.7 Aibreán, 2007) a cuireadh chun báis i marú oinigh. Ba Choirdíneach
den reiligiún Yezidi í agus tháinig an teagmhas chun solais nuair a chraoladh físeán den eachtra, a bhí taifeadadh ar fón póca, ar an Idirlíon. 
Spreag an ráfla, gur maraíodh í toisc gur iompaigh sí ina Moslamach, bearta díoltais tromchúiseacha in éadan phobal na Yezidí ag antoiscigh Sunnaígh.
Pósadh Figaro. Ceoldráma grinn ("Iodáilis:Opera buffa") is ea Le nozze di Figaro, ossia la folle giornata ("Pósadh Figaro. nó lá na mire" ), K. 492, cumtha ag Wolfgang Amadeus Mozart, agus a leabhróg scríofa ag Lorenzo Da Ponte, bunaithe ar dhráma grinn stáitse le Pierre Beaumarchais," La Folle Journée, ou le Mariage de Figaro", (1784).
Cé gur cuireadh toirmeasc i bhfeidhm ar dtús ar dhráma Bheaumarchais, i Vín, mar gur cheap na húdaráis gur fhilíochta ar an uasaicme a bhí mar théama aige, gníomh a mheasadh contúirteacha sna deich mbliana roimh Réabhlóid na Fraince, sa deireadh thiar áfach, bhí an ceoldráma ar cheann de na hoibreacha ba rathúla ag Mozart. Bhain an réamhcheol, ach go háirithe, clú amach agus is minic é a bheith seinnte mar phíosa ceolchoirm (Gearmáinis:Konzertstück).
Tróna. Is éard is tróna ann ná mianra gailíte atá comhdhéanta as hidrigindécharbónáit tríshóidiam agus uisce. Sna Stáit Aontaithe, tá an tróna chomh flúirseach is go n-úsáidtear mar amhábhar don tsóid é, in áit a bheith ag dul i dtuilleamaí phróiseas Solvay, arb é an gnáthphróiseas é sa tionsclaíocht le sóid a tháirgeadh. Is é an fosú is mó ar domhan an ceann atá le fáil in aice le Green River in iardheisceart Wyoming.
Sráid Líosain. Sráid mhór ar an taobh theas de chathair Bhaile Átha Cliath is ea Sráid Líosain nó Sráid Leeson ("Leeson Street" as Béarla).
"Sráid Suersey" a thugtaí air, ach fuair sé ainm nua sa bhliain 1728 ó mhuintir Leeson.
D'éirigh go maith leis an amhrán "Leeson Street Lady" le Bagatelle (banna rac-cheoil Éireannach) sna 1970í.
Tiorána. Is í Tiorána ("Tiranë" nó "Tirana" as Albáinis) príomhchathair Poblacht na hAlbáine. Is í Tiorána an chathair is mó sa tír chomh maith: tá breis is 550,000 duine ina gcónaí ann. Sa bhliain 1614 a bunaíodh an chathair nua-aimseartha. Roghnaíodh Tiorána mar phríomhchathair na tíre sa bhliain 1920.
Tá Tiorána suite i lár na Albáine timpeallaithe ag sléibhte agus cnoic. Tá sí lonnaithe congarach don Meánmhuir agus mar sin tá aeráid na Meánmhara aici. Tá sí ar cheann de na cathracha is fliche agus is grianmhara san Eoraip. 
Ba é an 17ú haois ré órga na cathracha ach bíodh daoine ina gcónaí ann ón an Iarannaois. Bhí roinnt sliocht Eilíria ina gcónaí ann ach thóg na Rómhánaigh í i ndiaidh Cogaidh Eirlíria. 
Sa 4ú haois, thóg Impireacht Bhiosántach í agus tógadh Caisleáin Petrelë. Ní raibh tábhacht ar leith ag baint leis an gcathair go dtí an 20ú haois, nuair a ainmníodh í mar phríomhchathair na Albáine, nuair a d'fhógraíodh neamhspleáchas na hAlbáine sa bhliain 1912. Is í an áit is tábhachtach sa tír
ó thaobh géileagar, airgeadais, agus polaitíocht agus tá Rialtas na hAlbáine ag suí sa chathair chomh maith le tithe Uachtaráin agus Príomh-Aite na tíre.
Seán Ó Conaill. Seanchaí, feirmeoir agus iascaire a bhí i Seán Ó Conaill (1835-1931). Rugadh Ó Conaill i gCill Rialaigh, baile in Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí in iardheisceart na hÉireann.
D'fhoilsigh Séamus Ó Duilearga a chuid scéalta sa leabhar "Leabhar Sheáin Í Chonaill" (1948).
Stiúrthóir spórtúil. Is duine proifisiúnta a stiúrann club spóirt é stiúrthóir spórtúil. Cinneann an stiúrthóir ar struchtúir, straitéisí agus cuspóirí an chlub. I gcoitinne, sna spóirt aonair, bíonn an stiúrthóir spórtúil freagrach as ag cinneadh úsáid na lúthchleasaithe agus teaicticí freisin ach i spóirt foirne, traenálaí sonrach a chomhlíonann na tascanna seo.