Trelis/gawiki huggingface dataset:
Príomhbhaile Contae. Tá Príomhbhaile an 'caipiteal' de chontae in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe, agus sna Stáit Aontaithe.
Tuaisceart Éireann.
Na Contaetha Traidisiúnta.
Nóta - Tá Béal Feirste caipitil de Tuaisceart Éireann, ach níl sé an phríomhchathair d'aon contae.
An Chluain. Is sráidbhaile é An Chluain, atá lonnaithe i gContae Liatroma, Éire. Tá an sráidbhaile suite i ndeisceart an chontae, díreach in aice leis an mbóthar R201; is é an baile is gaire do ná Maothail. Gealldaítear an t-ainm, An Chluain, go dtí "Cloone".
Rory Gallagher (albam). Ceirnín de chuid Rory Gallagher é Rory Gallagher. Seoladh i mbliain 1971 é.
Fuaimrianta.
Agus seoladh na fuaimrianta breise seo go speisialta i mbliain 1999:
Treoluas. San fhisic, ach go háirithe san chinéimitic, is ionann an téarma treoluas agus ráta athraithe suíomh coirp i leith an ama. Toisc gur chainníocht veicteoireach is ea suíomh coirp, is féidir leis athrú in dhá slí: athrú méide agus/nó athrú i dtreo.
Planxty. Banna ceoil traidisiúnta Éireannach é Planxty a bhunaigh Christy Moore, Andy Irvine, Donal Lunny agus Liam Ó Floinn i mBaile Átha Cliath sna seachtóidí.
Banc Barings. Sular theip ar Banc Barings sa bhliain 1995 ba é Banc Barings an banc ba shine i Londain. Sa bhliain 1995 chaill an banc £827 milliún de bharr mhíchleachtais Nick Leeson.
Mark Dearey. Is polaiteoir de chuid an Chomhaontais Ghlais é Mark Dearey (rugadh 19 Márta, 1963) agus chomhalta de Sheanad Éireann. D'ainmnigh an Taoiseach é ar an 23 Feabhra 2010 i ndiaidh do Dhéirdre de Búrca éirí as.
Bhí sé ina Comhairleoir Contae roimhe sin ar Chomhairle Contae Lú agus ina bhall de Chomhairle Baile Dhún Dealgan don Chomhaontais Ghlais. Toghadh é ar an gComhairle Bhaile sa bhliain 2004 agus atoghadh é sa bhliain 2009 agus toghadh é ar an gComhairle Contae don chéad uair freisin.
Bhí sé ina iarrthóra i gcomhair an Comhaontas Ghlais sa toghchán ginearálta 2007 i ndáilcheantar Lú agus gnóthaigh sé 7% de na vótaí céad rogha ach ní raibh sé tofa.
Tháinig sé ar dtús roimh aird an phobail i gContae Lú sa bhliain 1994 nuair a thóg sé agus triúr eile cás dlí i gcoinne British Nuclear Fuels Limited, ag iarraidh deireadh a chur le hathphróiseáil ag Sellafield. Tá an gníomh cúirte fós ag dul ar aghaidh agus tá an grúpa Stop Thorp Alliance Dundalk i gcónaí ag lorg aird a tharraingt ar an mbaol a bhaineann le athphróiseáil breosla núicléach, malairt roghanna, agus an t-easpa phráinn a bhíonn ar Rialtais cás na hÉireann a chur ar aghaidh.
Go luath sna 1990idí d'oibrigh sé mar mhúinteoir scoile i gColáiste Éanna i mBaile Átha Cliath roimh thosú amach ar ghairm sa ghairneoireacht orgánach áit ar oibrigh sé ar feadh naoi mbliana. Tá sé ina úinéir agus ina bhainisteoir anois ar "An Spirit Store", beár ceoil i nDún Dealgan.
Tá sé ina Stiúrthóir ar 'Turas' , seirbhís le haghaidh andúileach druga. Tá sé ar dhuine de bhunaitheoirí an 'Newry Dundalk Farmers Market' , ina Chathaoirleach ar 'Choiste Lá Fhéile Pádraig', agus ina bhall de 'Bhord Cairde na Cruinne' (Friends of the Earth), Éire.
Tá Dearey ag seasamh san Olltoghchán 2016.
Doimnic Mac Giolla Bhríde. Is amhránaí sean-nóis é Doimnic Mac Giolla Bhríde. Is cumadóir ceoil é agus seinneann sé roinnt uirlisí ceoil.
Is as an gCarraig sna Doirí Beaga, Tír Chonnaill ó dúchas Doimnic. Ba ó leithéidí Cháitlín Ní Dhomhnaill, a bhí ina comharsan aige, a fuair sé a chuid amhráin, chomh maith le bheith ag éisteacht le ceoltóirí mar Lillis Ó Laoire, Annie Eoghain Éamoinn, Mairéad Ní Mhaonaigh agus ón mháthair Nellie, atá í féin ina scoith cheoltóir.
Rinne Doimnic Mac Giolla Bhríde staidéar ar an cheol san ollscoil. 
Tá Doimnic ina stiúrthóir ar Chór Thaobh a’ Leithid, i nGaoth Dobhair, a bhunaigh sé i 2002, agus ar Chór Loch Laoi i mBéal Feirste.
Sa bhliain 2004 d'eisigh Doimnic a chéad cheirnín, ""Saol na Suáilce".
Bhain Doimnic Comórtas Chorn Cuimhneacháin Sheáin Uí Riada amach ag Oireachtas na Samhna 2009.
D’eisigh Doimnic ceirnín "Guaillimh a’ Chéile"" in éineacht Griogair Labhruidh, rogha amhráin as Éirinn agus Albain.
Simon Stevin. Ba mhatamaiticeoir Pléimeannach agus innealtóir míleata é Simon Stevin (1548 nó 1549–Feabhra 1620). Bhí sé gníomhach in go leor réimsí den eolaíocht agus den innealtóireacht, idir theoiriciúil agus phraiticiúil. 
D'aistrigh sé téarmaí éagsúla matamaitice go hOllainnis, rud a d'fhág an Ísiltíris mar cheann de chúpla teanga Eorpach nach bhfuil an focal ar mhatamaitic inti ("wiskunde" in Ísiltíris, nó “rud atá cinnte dearfa”) tógtha ón nGréigis (trí Laidin).
Micheál Ó hIceadha. Mícheál Ó hIcí (Michael O'Hickey) (12 Márta 1860 – 19 Samhain 1916), sagart Caitliceach Gaelach agus iar-Ollamh le Gaeilge in Ollscoil Mhaigh Nuad. An fear a bhuaigh an feachtas chun ábhar riachtanach chun staidéar in Ollscoil na hÉireann a dhéanamh den Ghaeilge. Bhris na heaspaig as a phost mar ollamh é i 1909, i ngeall ar a thacaíocht láidir don Ghaeilge mar ábhar riachtanach.
Nuair a briseadh as an ollscoil é, músclaíodh an oiread sin tacaíochta don Ghaeilge i bpobal na hÉireann gur thacaigh na comhairlí contae leis an nGaeilge riachtanach, agus dhein coinníoll de chun go bhfaigheadh an ollscoil nua aon tacaíocht airgeadais uathu. Ghéill an ollscoil i 1909, agus deineadh ábhar riachtanach den Ghaeilge ón mbliain 1913 amach. Fuair sé tacaíocht leis óna chomhghleacaí in Ollscoil Mhaigh Nuad, an tOllamh le Diagacht, Uaitéar Mac Domhnaill.
An Foras Gael-Mheiriceánach. Foras cultúir é an Foras Gael-Mheiriceánach a bhronnadh duaiseanna airgid in ómós theaghlach Phádraig de Buitléir agus Aimée de Buitléir d'fhonn barr foráis agus feabhais a chur ar litríocht na Gaeilge.
Bhuaigh an leabhar "An tSraith ar Lár" le Máirtín Ó Cadhain duais £2,000 ón bhForas i mbliain a fhoilsithe. Sa bhliain 1992, bhronn an Foras Duais an Bhuitléaraigh ar Phádraic Breathnach. Tá an duais chéanna buaite ag Pearse Hutchinson, Breandán Ó hEithir, agus Éilís Ní Dhuibhne chomh maith.
Beirt Eile. Gearrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é Beirt Eile a foilsíodh in An tSraith ar Lár le Sáirséal agus Dill sa bhliain 1967. 
I gCnuasaigh eile.
Roghnaíodh an scéal "Beirt Eile" mar chuid den chnuasach Gearrscéalta an Chéid a d'fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta sa bhliain 2000. Chuir Gearóid Denvir agus Aisling Ní Dhonnachadha an cnuasach in eagar.
Publius Quinctilius Varus. Polaiteoir Rómhánach agus ginearál faoin Impire Ágastas (Laidin: "Augustus") ba ea Publius Quinctilius Varus (46 RC i gCremona, Poblacht na Róimhe- 9 AD sa Ghermania agus den chuid is mó meabhraítear air toisc gur chaill sé trí léigiún Rómhánach agus a shaol féin nuair a d'ionsaigh an ceannaire Gearmánach Arminius é, i gCath Fhoraois Teutoburg.
Arminius. Taoiseach na Cherusker (Laidin: "Cherusci") ba ea Arminius, ar a dtugtar freisin Armin nó Hermann (r. 18 RC/17 RC i Magna Germania; b. AD 21 i nGermania) a chlaoígh arm Rómhánach i gCath Fhoraois Teutoburg. 
Bhí sé in ann tionchar díreach a fheidhmiú ar comhghuaillíocht de treibheanna gaolmhara Gearmánacha a choimeád le chéile iad i gcoinne na Rómhánach ach tar dó a bheith treascartha ag an ginearál Rómhánach Germanicus, nia an Impire Tibir (Laidin: Tiberius Julius Caesar Augustus), chuaigh a thionchar i léig agus feallmharaíodh é. Cé nár éirigh le hArminius sa deireadh aontacht a chruthú i measc na dtreibheanna Gearmánacha, d'fhág caillteanas na léigiún Rómhánach san bhforaois Teutoburg iarmhairt fadiarmhartach ar an stair ina dhiaidh sin, ní amháin ar na treibheanna Gearmánacha ach freisin ar an Impireacht Rómhánach. Ba é feachtas Ghermanicus an feachtas mór míleata deireanach Rómhánach ar bhruach thoir na Réine.
Doire Chuais, Ceara. Baile fearainn in iarthar Mhaigh Eo i ngar do Chaisleán an Bharraigh is ea Doire an Chuais (Béarla: "Derrycoosh" ). Is í áit dhúchais Éanna Uí Chionaoith, polaiteoir, í.
An tSraith dhá Tógáil. Cnuasach gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a d'fhoilsigh Sáirséal agus Dill sa bhliain 1970 is ea An tSraith Dhá Tógáil. Tá 260 leathanach ann.
Léirmheastóireacht.
Filleann sé ar an nGaeltacht sa chnuasach seo ach is Gaeltacht eile ar fad í, Gaeltacht atá athraithe ag saol nua-aoiseach na tíre. Is féidir gurbh é seo an leabhar deireanach dá chuid a cuireadh i gcló lena bheo. Tá naoi scéal sa chnuasach seo, agus fad dhá leathnaigh ag an scéal is gairide agus 116 leathanach ag an scéal is faide, ar geall le húrscéal ann féin é, nó nóibhille.
An tSraith Tógtha. Cnuasach gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a d'fhoilsigh Sáirséal agus Dill sa bhliain 1977 is ea An tSraith Tógtha. 7 mbliana i ndiaidh a bháis a foilsíodh an leabhar.
Deich ngearrscéal atá ann, ó cheann atá dhá leathanach go leith ar fhad go scéal atá ocht leathanach ar fhichid ar fhad. Tá a urlabhra pearsanta féin ann, fite le canúint Chonamara agus breac le focail nach fuirist.
Ealaíon an Chlúdaigh.
Anne Yeats a dhear an clúdach ina bhfeictear duine daite ar chlúdach dubh.
Léirmheastóireacht.
Sa chnuasach seo feictear buaic ar fhorbairt an ghearrscéalaí ó dhomhan traidisiúnta agus stíl thraidisiúnta go dtí domhan níos casta agus insint níos casta dá réir.
Tá teannas agus streachailt ann, fuarchúis agus sleamchúis, agus an saol mór le feiceáil i gcúrsaí beaga an duine. Thug Louis de Paor caint ag Scoil Gheimhridh Merriman sa bhliain 2006 dar teideal: "Ceist, cé a léifeadh Máirtín Ó Cadhain?" Dúirt de Paor gur díoladh 22 chóip de An Sraith Tógtha sna trí bliana roimh 2006.
Jane Russell. Ban-aisteoir agus mainicín Meiriceánach ab ea Ernestine Jane Geraldine Russell (21 Meitheamh, 1921 – 28 Feabhra, 2011).
Comhrialtas bogha ceatha. Is ionann Comhrialtas bogha ceatha agus rialtas a bhfuil trí pháirtí pholaitiúla nó níos mó páirteach ann. Is tagairt é an 'bogha ceatha' do dhathanna thuairimí polaitiúla na bpáirtithe éagsúla atá sa chomhrialtas céanna.
Comhrialtais bhogha ceatha in Éirinn.
Is gné rialta de pholaitíocht na hÉireann é an rialtas bogha ceatha. Bhí a leithéid i réim sa tír sin ó 1948-1951, 1954-1957 agus ó 1994-1997.
Tibir. Bhí Tibir nó Tiberius Caesar Augustus (16 Samhain 42 RC – 16 Márta AD 37) ina Impire Rómhánach ó 14 AD go dtí 37 AD. Tháinig Tibir i gcomharbacht ar Ágastas (leanbh uchtaithe de chuid Ágastais ab ea Tibir). 
Bhí sé 55 bliain d'aois cheana féin nuair a d'éirigh sé ina impire, Rinne sé braiteoireacht nuair a iarradh air a bheith ina "princeps." Bhí sé an-éifeachtach mar riarthóir, ach neamhpháirteach agus é ag dul anonn in aois. 
Bhí sé i réim ó 14 AD go 37 AD, 22 bliain. agus fuair sé aois mhór, in aois 78 bliain dó nuair a bhásaigh sé. Tháinig Caligula i gcomharbas air ina impire. 
Muintir.
Ba 'gens Claudia' é ó dhúchas, ba é Tiberius Claudius Nero a athair agus ba í Livia Drusilla a mháthair. Cholscar a mháthair ó a athair agus pósadh arís í le hÁgastas sa bhliain 39AD, a d'fhág Tibir ina leasmhac d'Octáivian. 
Bheadh Tibir pósta níos déanaí ar aghaidh le hiníon Ágastas 'Iulia Maior' (ó a phósadh le Scribonia) agus níos déanaí fós bhí sé uchtaithe ag Ágastas, agus de réir an ghnímh seo, rinneadh 'gens Julia' go hoifigiúil de, ag iompar an ainm Tiberius Julius Caesar.
Germania. Ba é Germania (Laidin: Germania Magna) an t-ainm a thugtaí sa ré ársa ar an réigiún i lár na hEorpa, scartha ón saol Rómhánach leis an Réin agus an Danóib agus a leathnaigh beagnach go dtí taobh thoir na Viostúile.
Stair.
Bhí cónaí ar treibheanna éagsúla sa Ghearmania, a bhformhór mór acu ina Ghearmánaigh ach bhí roinnt pobail Cheilteacha, Bhaltacha, Scitiacha, agus phróta-Slavónacha freisin ann. D'athraigh comhdhéanamh treibhe agus eitneacha na háite thar na céadta bliain mar thoradh ar comhshamhlú agus, níos tábhachtaí, imircí. Labhair na Gearmánaigh canúintí éagsúla.
Aildéad. Comhdhúile orgánacha iad na haildéid ina bhfuil an grúpa carbóinile −C(H)=O i gceann an tslabhra d'adaimh charbóin. Ó tá dhá nasc oscailte ag an ngrúpa carbóinile, ní mór ceann acu a dhúnadh le hadamh hidrigine H agus an ceann eile ceangailte den tslabhra. Mar sin, is féidir a rá gurb é &lt;chem&gt;-C(H)O&lt;/chem&gt; (nó &lt;chem&gt;-CHO&lt;/chem&gt;) feidhmghrúpa na n-aildéad. Is iad an formaildéad nó an meatánal &lt;chem&gt;HCHO&lt;/chem&gt; agus an t-aicéataildéad nó an t-eatánal &lt;chem&gt;CH3CHO&lt;/chem&gt; an dá aildéad is simplí. (Mar is léir ón dá shampla seo, is é -ánal is deireadh d'ainmneacha córasacha na n-aildéad, ach bíonn ainmneacha traidisiúnta ar chuid mhór acu agus iad níos coitianta sa litríocht cheimiceach féin ná na hainmneacha córasacha.)
Is í an difríocht idir na haildéid agus na céatóin ná go bhfuil an grúpa carbóinile i lár an tslabhra carbóin sna céatóin: cuir i gcomparáid an próipianaildéad (an própánal) &lt;chem&gt;CH3CH2CHO&lt;/chem&gt; agus an t-aicéatón (an própánón) &lt;chem&gt;CH3COCH3&lt;/chem&gt;, ar isiméirí iad.
Bíonn aildéid coitianta go maith sa cheimic orgánach, agus is aildéid iad a lán cumhrán. Is aildéad í an fhanailin a thugann an blas agus an boladh sainiúil don fhanaile, agus is é an cainéaldéad is cúis le blas agus boladh an chainéil.
Formaildéad. Is é an formaildéad nó an meatánal CH2O an ceann is simplí de na haildéid. Gás gan dath é le teocht an tseomra, agus boladh láidir sainiúil as. Inniu, is mó mar amhábhar do chomhdhúile orgánacha eile a úsáidtear é, ach sna laethanta a bhí, d'úsáidtí tuaslagán uisce an fhormaildéid, an fhormailin, le heiseamail a thaisceadh sa bhitheolaíocht, sin nó mar fhrithsheipteán, is é sin, le baictéir a mharú. Tá an formaildéad sách nimhiúil don duine, áfach, agus is mór an priacal atá ann don tsláinte, go háirithe le taobhshúil ar chomh coitianta atá sé i gcónaí sa tionsclaíocht cheimiceach. Bíonn formaildéad le fáil go nádúrtha ar domhan.
Tá sé de chlaonadh san fhormaildéad polaiméiriú go paraformaildéad, trímhéiriú go 1,3,5-trí-ocsán, agus hiodráitiú go hiodráit formaildéid, nó meatándé-ól &lt;chem&gt;CH2(OH)2&lt;/chem&gt;. 
Úsáid.
Baintear úsáid as formaildéad mar oibreán balsamaithe le corpáin mharbha a chaomhnú ar mhaithe le hadhlacadh nó mionghearradh.
Priacail don tsláinte.
Cé gur ceimiceán nádúrtha é an formaildéad, baineann a lán contúirtí leis ó thaobh shláinte an duine de. Is carcanaigin (cúis ailse) é, agus cuireann sé as do na súile. Greannaíonn sé na seicní múcasacha fosta. An dóchar atá sa mheatanól (san alcól meitile) &lt;chem&gt;CH3OH&lt;/chem&gt; don duine tá sé bunaithe ar an dóigh a n-ocsaídítear an meatanól go formaildéad san orgánach dhaonna. I gcillíní na súl is mó a bhíos an t-ocsaídiú seo ar obair, rud a mhíníonn an scrios a dhéanann an meatanól do radharc na súl ag na daoine a thagann beo as an nimhiú meatanóil.
RTÉ 3. Teideal oibre ar chainéal teilifíse a bheartaigh RTÉ in 2008 ab ea RTÉ 3. An plean a bhí ann ná go leor cláracha éagsúla nach raibh ar fáil ar RTÉ 1 nó 2 a chraoladh, chomh maith le hábhar ó chartlann RTÉ.
Reilig Chnocán Iaróm.  
Tá Reilig Chnocán Iaróm nó "Reilig Chnocán Iaróimé" uaireanta () lonnaithe i gCros Araild i ndeisceart Bhaile Átha Cliath. Ó bunaíodh siar in 1836 é cuireadh breis is 300,000 míle duine ann (féach ar ). Ba reilig do Phrotastúnaigh a bhíodh ann go dtí na 1920dí nuair a ligeadh Caitlicigh isteach den chéad uair.
Stair.
Tagann ainm na reilige ó eastát a bunaíodh ann ag an Reverend Stephen Jerome, a bhí ina bhiocáire ar Paróiste Naomh Caoimhínsa bhliain 1639. Ag an tráth úd bhí Crosaire Arailt mar chuid de Pharóiste Naomh Caoimhín. 
Sa dara leath den 17ú céad déag, d'aistrigh úineireacht na talún go hIarla na Mí, agus chuir sé sin an talamh ar léas do chlanna cáiliúla i mBaile Átha Cliath. Tógadh teach, Teach Chnoc Iaróm, ar cheann de na ceapaigh seo, agus túgadh ar léas é do John Keogh. 
Sa bhliain 1834 tar éis gur theip ar iarracht reilig a bhunú i bPáirc an Fhionnuisce, cheannaigh Comhlacht Ginearálta Reiligí Bhaile Átha Cliath an sealúchas "for establishing a general cemetery in the neighbourhood of the city of Dublin" ('le reilig ghinearálta a bunú i gcomharsanacht chathair Bhaile Átha Cliath').
Bhí an Séiplín Sochraide mar an chéad eaglais Gotach Pugineach i mBaile Átha Cliath. Dhear William Atkins é.
Daoine Clúiteacha a Cuireadh ann.
I measc na ndaoine clúiteacha a cuireadh sa reilig seo tá:
Tá ceapach mhór ann do bhaill den Constáblacht Ríoga na hÉireann agus den Póilíní Chathair Átha Cliath. Tá taisí de chuid na nUgóineach Francach ó Reilig Naomh Peadar, Rae Pheadair (san áit a bhfuil CCFÓ Bhaile Átha Cliath lonnaithe anois), a leagadh sna 1980dí, agus ó reiligí Naomh Bríghid agus Naomh Tomás curtha sa reilig.
I measc na ndaoine a cuireadh ann le deireanas tá Martin Cahill an coirpeach cáiliúil (1949–1994) ar a dtugtaí "An ginearál". Rinneadh loitiméireacht ar leac a uaighe cuid mhaith agus briseadh ina dhá leath í, agus bhí an chuid ar barr de ar lár. Bogadh a chorp ó shin go huaigh gan ainm. 
Flóra.
Tá ceann amháin den dá sceach Paliurus spina-christi atá in Éirinn le fáil sa reilig seo (tá an ceann eile i nGarraithe Náisiúnta na Lus
Garraithe Náisiúnta na Lus. Tá roinnt garraithe éagsúla darb ainm Garraithe Náisúnta na Lus nó a leithéid sin:
Fionnúir. Sráidbhaile is ea Fionnúir i gContae Phort Láirge, Éire atá lonnaithe idir an Trá Mhór san oirthear agus Dún Garbháin san iarthar.
Jersey City, New Jersey. Is é Jersey City an dara cathair is mó i stát New Jersey, i ndiaidh Newark. Príomhbhaile Chontae Hudson atá ann, in oirthuaisceart an stáit. Tá Jersey City suite trasna an abhainn Hudson agus cuid de Chuan Nua-Eabhrac ón chuid is faide ó dheas d’oileán Manhattan. De réir dhaonáireamh na bliana 2010, bhí 247,597 duine ina gcónaí ann.
Jim Allister. Polaiteoir agus abhcóide sinsearach de chuid Tuaisceart na hÉireann é James Hugh "Jim" Allister (Séamas Aodh Mac Alasdair), QC (rugadh ar an 2 Aibreán 1953 é), sa sráidbhaile An Chrois Ghearr, Contae an Dúin.
Athair na Dála. Is teideal é Athair na Dála a thugtar ar an Teachta Dála is faide seirbhís gan bhriseadh i nDáil Éireann, beag beann ar an bpost atá ag an duine sin. Is teideal onórach é seo agus níl aon dualgas ná cúram ag baint leis. Is é Éanna Ó Coinnigh 'Athair na Dála' faoi láthair, fear a toghadh chun na Dála ar dtús ar 12 Samhain 1975. Tharla sé breis is uair amháin go raibh an teideal seo á thabhairt ar bheirt ag an am céanna sa Dáil (mar atá le feiceáil thíos).
Four Lanterns. Comhlacht mearbhia is ea Four Lanterns (nó Four Lights, nó 4 Lights, mar a thugtar air go minic), atá ag reáchtáil bialanna in iarthuaisceart na hÉireann, i dTír Chonaill go príomha. Díolann an comhlacht mearbhia de gach sórt, ceapairí "sub" san áireamh le déanaí.
Seta (úrscéal). Is úrscéal Iodáilise é Seta ("Síoda") leis an scríbhneoir Alessandro Baricco, a foilsíodh sa bhliain 1996.
An scéal.
Tá an scéal lonnaithe sna 1860í. Cuir síos ar shaol Hervé Joncour, fear gnó Francach, a bhíonn ag feidhmiú in earnáil an tsíoda, atá ann. De bharr ghalar ar na seiriceán san Eoraip agus an san Afraic tugann sé an turas go dtí an tSeapáin air féin chun seiriceáin folláin a aimsiú. Is áit aisteach agus úrnua dó é. Buaileann sé le Hara Kei, uasal de chuid na tíre sin, agus fásann caidreamh neamh-ghnách idir Hervé agus bean óg i gcúirt Hara Kei.
D'fhás nasc aisteach idir an bhean agus an fear gnó in ainneoin nár labhair siad le chéile riamh. Bíonn a bhean chéile Héléne ag fanacht leis chuile uair a fhilleann sé ar an Fhrainc.
Ar a thuras dheireanach bhí cogadh catharach ar siúl sa tSeapáin agus chuile rud scriosta ach d'éirí leis buíon Hara Kei a bhí ar teitheadh a bhaint amach. Dimpí Hara Kei air gan filleadh ar an tSeapáin choíche. D'fhill sé ar Héléne agus thug sé cúram di i rith a tinneas deireanach. Ní dhearna sé dearmad riamh ar an mbean óg ach roinnt blianta tar éis bás Héléne fuair sé amach trí thimpiste go raibh eolas aici faoin mbean óg i gcónaí. Ní raibh fiú ainm na mná óg, a raibh tionchar chomh mór sin air, ar eolas aige agus níor labhair sé léi riamh.
Rivaldo. Is peileadóir sacair é Rivaldo Vítor Borba Ferreira, nó Rivaldo de ghnáth (rugadh 19 Aibreán, 1972 i bPaulista, i Pernambuco, sa Bhrasaíl). Dála peileadóirí Brasaíleacha eile (m.sh. Pelé, Romário, agus Ronaldo), is fearr aithne air le aon ainm amháin. Ionsaitheoir lár páirce a bhíonn ann de ghnáth. D'imir sé le roinnt clubanna sa Bhrasail, sa Spáinn agus in Angóla. Is le Mogi Mirim sa Bhrasaíl atá sé ag obair faoi láthair (2014).
Thosaigh Rivaldo ag imirt sacair go hóg, agus sa bhliain 199 d’imir sé le club den chéad uair, mar atá le Paulista i São Paulo. Bhí sé ar an fhoireann sacair Bhrasaíleach sna Cluichí Oilimpeacha in Atlanta sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1996 mar a bhfuair na Brasaíligh an bonn cré-umha sa chomórtas úd.
Fuair FC Barcelona sa bhliain 1997 le áit Ronaldo, imreoir Brasaíleach eile, a bhí i ndiaidh aistriú ó FC Barcelona go foireann eile, a líonadh. D’éirigh go maith le Rivaldo i mBarcelona: bhain an fhoireann Corn Shraithchomórtas na Spáinne amach i 1997 agus arís i 1999. Ba Rivaldo an duine ba mhó pointí ar an fhoireann sna blianta 1997 agus 1998. 
Bhí ról tábhachtach ag Rivaldo ar fhoirne náisiúnta na Brasaíle freisin, mar shampla i gcomórtais Chorn Sacair an Domhain (1998) agus Chorn Mheiriceá (1999). D’ainmnigh FIFA sa bhliain 1999 mar Imreoir na Bliana é.
D’imir Rivaldo seal le AC Milano (2002-03), le Cruzeiros sa Bhrasaíl (2004), agus ag tosnú sa bhliain 2004 le hOlympiacos, agus ansin le AEK. Aithin (an dá fhoireann seo sa Ghréig). Sa bhliain 2008, thug Rivaldo a aghaidh ar an Úisbéiceastáin mar ar imir sé le club Bunyodkor (a thug 10 milliún euro air). D’aistrigh Rivaldo ar ais go dtí a thír dhúchais sa bhliain 2010 mar ar imir sé le São Paulo. Sa bhliain 2012, tá sé ag imirt do Kabuscorp in Angóla.
Gottfried Leibniz. Matamaiticeoir agus fealsúnaí Gearmánach ba ea Gottfried Wilhelm Leibniz (1 Iúil 1646 – 14 Samhain 1716). Cheap Leibniz agus Isaac Newton an calcalas timpeall an ama chéanna agus go neamhspleách ar a chéile.
Citseap. Is éard is citseap ann ná tarsann milis searbh a dhéantar as trátaí, finéagar, siúcra (nó síoróip arbhair atá an-saibhir i bhfruchtós) agus spíosraí éagsúla ar nós oinniúin, ilspíosra, clóibh, cainéal, gairleog agus soilire. Is minic a chuirtear citseap le sceallóga prátaí, martbhorgairí agus greim gasta eile. Is féidir citseap a úsáid mar amhábhar d'anlainn eile. San Astráil agus sa Nua-Shéalainn is gnách na pióga feola a ithe le citseap.
Is deacair a rá céard is bunús leis an bhfocal sin "citseap" nó "ketchup", ach dealraíonn sé gur focal Sínise é a fuair an Béarla ar iasacht tríd an Malaeis. Níorbh ionann an citseap ar tháinig na Sasanaigh air sna stáit Mhalaecha san ochtú haois déag. Anlann éisc é an "citseap" Síneach, agus anlann soighe é citseap na Malaech.
Chuaigh an citseap Malaech chun leitheadúlachta sa Bhreatain Mhór agus sna coilíneachtaí go géar gasta i rith na hochtú haoise déag, ach níor tháinig an citseap trátaí, mar is aithin dúinn é inniu, ar an bhfód ach i dtús na naoú haoise déag, sna Stáit Aontaithe. Sandy Addison a bhí ar an gcéad duine a cheap an t-oideas do chitseap trátaí sa bhliain 1801, agus tháinig an t-oideas sin i gcló ar an leabhar cócaireachta úd "Sugar House Book". Ina dhiaidh sin, chuaigh oidis don chitseap trátaí i gcló i leabhair chócaireachta eile i Meiriceá, go háirithe ar an "Virginia Housewife" le Mary Randolph, leabhar a raibh an-tionchar aige ar nósanna cócaireachta sna Stáit.
D'éirigh an citseap trátaí coitianta sna Stáit Aontaithe i rith na naoú haoise déag. Jonas Yerks (nó Yerkes) a bhí ar an gcéad duine a chuir tús le déantús an chitsip ar scála tionsclaíoch náisiúnta, sa bhliain 1837. Tháinig na comhlachtaí eile sna sála ag Yerkes, agus sa bhliain 1876 a chualathas an chéad iomrá ar chitseap Heinz.
Mana. Is ráiteas gairid é mana a chuireann rud ar nós prionsabal nó aidhm in iúl, a úsáidtear go minic mar ráiteas creidimh ag eagraíocht nó duine aonair.
Tuiseal ainmneach. Bíonn ainmfhocal nó forainm sa tuiseal ainmneach (Laidin:"cāsus nominātīvus") nuair a bhíonn sé mar ainmní na habairte. Léiríonn sé go ginearálta ainmní an bhriathair nó an t-ainmfhocal nó an aidiacht phreideacháideach, murab ionann agus a chuspóir nó hargóna briathra eile. Sa Ghaeilge, tagann an t-ainmní díreach tar éis an bhriathair de ghnáth agus is é a dhéanann an gníomh atá luaite san abairt, agus seo an leagan a bhfeictear ar thaispeáint i bhfoclóir.
Sanasaíocht.
Tagann an téarma "ainmneach" ón bhriathar "ainmnigh" (dar bhrí leis ainm ruda a scríobh nó a rá) mar anailís leis an fhrása Laidine "cāsus nominātīvus", a thagann sé féin ón téarma Sean-Ghréigise "ὀνομαστικὴ πτῶσις" nó "onomastikḗ ptôsis" ("infhilleadh le haghaidh ainmniú" sa Ghaeilge).