Trelis/gawiki huggingface dataset:
Oliver Heaviside. Fisicí a rugadh i Londain ab ea Oliver Heaviside (1850-1925). Rinne sé cuid mhaith taighde ar leictreachas agus teileachumarsáid leictreach. Réamhinis sé go raibh ciseal gáis ianaithe (an t-ianaisféar) thuas san atmaisféar a bheadh in ann tonnta raidió a fhrithchaitheamh. Rinne Arthur Kennelly an réamhinsint chéanna ag an am céanna sna Stáit Aontaithe, neamhspleách air. Rinne sé amach i 1902 gur ciseal ianaisféir timpeall 90-120 km in airde a fhrithchaitheann na tonnta raidió, agus tugtar "ciseal Heaviside-Kennelly" nó "an E-chiseal" air seo.
Alan J. Heeger. Fisicí a rugadh i Sioux City, Iowa ar an 22 Eanáir 1936 is ea Alan J. Heeger. Bhain sé dochtúireacht i bhfisic amach ó Ollscoil California, Berkeley sa bhliain 1961. Le Alan MacDiarmid is Hideki Shirakawa, bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice sa bhliain 2000 as a shaothar chun polaiméirí seoltacha a fhionnadh is a fhorbairt.
Heicseaclóiriféin. C13H6Cl6O2, púdar bán le hairíonna antaiseipteacha a úsáidtear go forleathan in ullmhúcháin maisíochta.
Heicteár. Aonad méadrach fairsinge, ionann le 10,000 méadar cearnach, nó 2.47 acra. Úsáidtear é i dtomhas talún de ghnáth.
Homo heidelbergensis. Is speiceas nó fospeiceas díofa den duine ársa é Homo heidelbergensis (freisin H. erectus heidelbergensis, H. sapiens heidelbergensis) a bhí ann le linn an Phléisticéinigh Mheánaigh.
Giall láidir iontaisithe gan smig a fuarthas i 1907 i Mauer, gar do Heidelberg na Gearmáine. Timpeall 500,000 bliain d'aois, an iontaise dhaonna is seanda a fuarthas san Eoraip. Rangaítear go minic í mar Homo erectus, ach is ródhócha gur Homo sapiens ársa í, agus is féidir gur ó staid luath i ndifreálú an phobail Néandartálaigh í.
Héileastad. An fad amach ón nGrian ag a dtéann réimse maighnéadach na Gréine i léig. Sainmhínitear é mar imeall an Ghrianchórais.
Héileastat. Scáthán leata, tiomáinte le clogmheicníocht, ionas go dteilgeann sé an chuid chéanna den spéir isteach i dteileascóp fosaithe. Úsáidtear a leithéid le teileascóip ghrianda go príomha chun na costais a choinneáil chomh híseal agus is féidir, mar nach gá dóibh an spéir iomlán a iniúchadh.
Heilminteolaíocht. Staidéar ar na péisteanna seadánacha (heilmintí), a chuimsíonn cruinnphéisteanna agus leithphéisteanna chomh maith lena larbhaí.
Hemichordata. Inveirteabrach mara a mhaireann ar an ngrinneall. Scoilteanna geolbhaigh ina fharaing, cosúil le veirteabraigh bhunúsacha. Cuimsíonn sé dearcánphéisteanna is graptailítí.
Beartaíocht Heimlich. Modh oibre garchabhrach tarrthála chun bia nó bac eile sa phasáiste uachtarach riospráide a chur amach as. Tugtar "an sá boilg" uirthi freisin. Sáitear an dorn dúnta go láidir in airde ar an mbolg úachtarach os cionn an imleacáin, agus déantar arís é go mbíonn an fhadhb riospráide réitithe. Is féidir an gnó céanna a dhéanamh tríd an íobartach a fháisceadh timpeall an choim ón taobh thiar. Ainmnítear í as an dochtúir Meiriceánach Henry J. Heimlich (1920-2007).
Heipirin. Polaishiúicríd ar leith, a fhaightear i measchealla an ae, na scamhóg is an mhúcóis stéigigh, a chuireann bac ar théachtadh na fola. Ní thuigtear a feidhmeanna fiseolaíocha go hiomlán, ach ina fhoirm eastósctha íonghlanta, úsáidtear í mar dhruga frith-théachta i gcúrsaí míochaine chun bac a chur ar thrombóis.
Heipitíteas ionfhabhtaíoch. Athlasadh san ae ar víreas is bun le Heipitíteas ionfhabhtaíoch nó Heipitíteas A. 
Is iad na víris is coitianta ná heipitíteas A, heipitíteas B agus heipitíteas C. 
Faightear heipitíteas A trí uisce nó bia truaillithe a ionghabháil. Tarlaíonn galar géar dá thoradh, le fiabhras, masmas, tuirse, is buíochán. Is féidir go mbeidh an t-othar lagaithe ar feadh cuid mhaith míonna, agus go bhfaighidh seanduine bás uaidh. Ní bhíonn torthaí fadsaolacha ar dhaoine a thagann slán uaidh. 
Is scéal eile é maidir le Heipitíteas B agus Heipitíteas C, galair nimhiúla thógálacha. Faightear iad ó fhuil nó sreabháin cholainne thruaillithe, go díreach (mar shampla, ó shnáthaid nó i bhfuilaistriú) nó trí chomhriachtain. Galair ghéara cosúil le heipitíteas A is ea iad, ach déantar dochar buan don ae agus tarlaíonn ciorróis is ailse mar thoradh orthu. Cuireann siad tús le timpeall 80% d'ailsí an ae, agus gach bliain maraíonn siad cúpla milliún duine ar fud an Domhain. Meastar go bhfuil an baol d'fhiaclóir 5 oiread níos mó ná don ghnáthdhuine, de bhrí go mbíonn sé ag láimhseáil suas le 20 othar in aghaidh an lae, ag teacht i dteagmháil le sreabháin cholainne mar fhuil is seile na n-othar. Bíonn baol freisin do theicneoirí fiaclacha a thagann i dteagmháil le múnluithe ó na hothair, fiú i bhfad tar éis don sreabhán triomú, mar go bhfanann an víreas nimhiúil tríd an bpróiseas seo. Ar ámharaí an tsaoil, tá ionaclú éifeachtach ar fáil i gcoinne heipitíteas B, agus tá sé práinneach go nglacfaidh teicneoirí atá i mbaol leis.
Heireafalas. Anatamaí Gréagach a rugadh sa Chalcadóin ab ea Heireafalas (c 335-c 280 RC). An chéad duine a mhionscrúdaigh an cholainn dhaonna is a chuir i gcomparáid le hainmhithe eile í.
Heirpéas. "Herpes simplex", ionfhabhtú víreasach a chuireann tús le gríos, agus ina dhiaidh sin cloig bheaga lán de shreabhán a othrasaíonn is a éiríonn ionfhabhtaithe. Dhá shaghas den víreas ann: saghas 1, a chuireann isteach ar na liopaí is an béal, agus saghas 2, a chuireann isteach ar réigiún na mbaill ghiniúna is a tharchuirtear ar mhodh gnéasach. Tarlaíonn ionsaithe athfhillteacha, agus bíonn an víreas ar scor idir na hionsaithe.
Prionsabal éiginnteachta Heisenberg. Thaispeáin Werner Heisenberg éiginnteacht bhunúsach sa bhfisic chandamach, go laghdaíonn cruinneas tomhas ionad cáithnín de réir mar a mhéadaítear cruinneas thomhas a luais, agus a mhalairt go cruinn. Ar leibhéal na gcáithníní bunúsacha, cuireann próiseas an tomhais isteach ar an gcóras. Mar shampla, dá mb'fhéidir le micreascóp cumasach leictreon a bhrath, bheadh gá le solas chuige seo. Ach tá leictreon chomh beag éadrom sin, dá dtitfeadh fótón amháin air, go n-athródh sé sin ionad an leictreoin. Mar an gcéanna más mian teocht nó brú nó sruth leictreach a thomhas, ach de ghnáth is beag is fiú an oiread a chuireann an modh tomhais isteach ar an gcóras. Ach ar an leibhéal fo-adamhach, is amhlaidh nach féidir eolas ar leith a thomhas go cruinn. Ní hé ciall an phrionsabail nach bhfuil aon chinnteacht sa bhfisic chandamach, ach nach féidir dhá airí d'aon réad candamach, mar fhuinneamh nó móiminteam nó am nó ionad nó gluaisne, a thomhas go cruinn ag an am céanna.
Werner Heisenberg. Fisicí teoiriciúil ó Würtzburg na Gearmáine ab ea Werner Karl Heisenberg (5 Nollaig 1901-1 Feabhra 1976). D'fhorbair sé an mheicnic chandamach. As sin, d'fhionn sé na hallatróip hidrigine, agus chuir prionsabal na neamhchinnteachta maidir le fisic chandamach chun tosaigh i 1927. Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1932 as.
Heitreacrómaitin. Ar dtús, aithníodh í mar na codanna sin de chrómasóm a bhíonn níos dlúithe dingthe, agus ruaimnithe níos tibhe le linn na cilldeighilte, ná aon chodanna eile nach mbíonn dingthe ná ruaimnithe (an t-eocrómaitin). Bíonn an heitreacrómaitin flúirseach timpeall réigiún cheintrimír an chrómasóim go príomha, mar nach bhfuil an oiread sin géinte códaithe, bíodh is go bhfuil an-chuid seichimh atriallacha DNA. I láthair na huaire, glactar mar heitreacrómaitin aon réigiún de chrómasóm dlúth ina bhfuil an crómaitin neamhghníomhach ó thaobh tras-scríofa de.
Helene. An 12ú satailít nádúrtha (gealach) de chuid Satairn, a fionnadh i 1980. 377,000 km amach ón bpláinéad, 36 km ar trastomhas, ag taisteal ar an bhfithis chéanna le Dione.
Helios (spásárthach). Comhaistear spáis idir an Iar-Ghearmáin is na Stáit Aontaithe ab ea an clár Helios, chun staidéar a dhéanamh ar an meán idirphláinéadach, timpeall 0.3 AU ón nGrian (is é sin, taobh istigh d'fhithis Mhearcair). Thóg na Gearmánaigh dhá spásárthach agus lainseáladh ar fheithiclí Titan III-Centaur iad i 1974 is 1976. 
D'fhan siad ag obair go rathúil ar feadh 10 mbliain, ag tarchur sonraí go dtí stáisiúin talún na Gearmáine is córas NASA.
Hermann von Helmholtz. Eolaí Gearmánach ab ea Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz (31 Lúnasa 1821 – 8 Meán Fómhair 1894). Rinne sé taighde suntasach ar dhlí imchoimeád an fhuinnimh, teirmidinimic, leictridinimic agus leictreamaighnéadas. D'fheabhsaigh sé teoiric Young ar radharc daite na súl, agus mhínigh próiseas ceartaithe na súl. D'fhionn sé an t-oftalmascóp (1851), uirlis lenar féidir an taobh istigh den tsúil a fheiceáil.
Jan Baptist van Helmont. Ceimicí a rugadh sa Bhruiséil ab ea Jan Baptist van Helmont (1579 - 30 Nollaig 1644). D'fhionn sé an téarma gás, agus ba é an chéad duine a ghlac le leáphointe oighir is fiuchphointe uisce mar chaighdeáin nó pointí tagartha i dtomhas na teochta.
Hemiptera. Grúpa feithidí a chuimsíonn dhá ord, Homoptera is Heteroptera.
Cráitéar Henbury. Cráitéar dreigíte i dtuaisceart na hAstráile, timpeall 100 km ó Alice Springs.
Joseph Henry. Fisicí Meiriceánach ab ea Joseph Henry (17 Nollaig 1797 - 13 Bealtaine 1878). An chéad}} stiúrthóir ar Institiúid Smithsonian i Washington. D'fheabhsaigh sé an leictreamaighnéad, d'fhionn an féinionduchtas, agus d'fhionn prionsabal an ionduchtaithe leictreamaighnéadaigh neamhspleách ar Faraday.
William Henry. Ceimicí a rugadh i Manchain ab ea William Henry (12 Nollaig 1774 – 2 Meán Fómhair 1836). Cheap sé dlí a ainmníodh as, go bhfuil an oiread mól gáis a thuaslagtar i leacht i gcomhréir dhíreach le brú an gháis sin os cionn an leachta (nuair nach dtarlaíonn aon imoibriú ceimiceach eatarthu). Tagann an dlí seo san áireamh i dtáirgeadh deochanna carbónáitithe. Léiríonn sé conas a tharlaíonn galar díbhrú do thumadóir, agus conas é a leigheas.
Heorastaic. Is éard is heorastaic ann ná modh oibre matamaiticiúil ina ndéantar buillí faoi thuairim, nó oibriú trí thástáil is earráid, chun fadhb a réiteach. Bíonn na buillí faoi thuairim seo bunaithe ar réamheolas is taighde ar an gcóras atá idir camáin, chun iad a dhéanamh níos oiriúnaí beaichte. 
Baineann an réimse seo le hintleacht shaorga, agus is áisiúil é i gclárú an ríomhaire nuair nach féidir algartam cuimsitheach a leagan amach.
William Herschel. Réalteolaí amaitéarach agus ceoltóir, a rugadh i Hannover na Gearmáine, ab ea William Herschel (15 Samhain 1738 – 25 Lúnasa 1822). 
Thóg sé an teileascóp frithchaiteach ba mhó ag an am, agus d'fhionn an pláinéad Úránas sa bhliain 1781 (cé cé gur cheap sé ar dtús go raibh cóiméad ann), chomh maith le Titania agus Oberon, dhá ghealach de chuid Úránais. Rinne sé breathnaithe ar dhéréaltaí, agus thiomsaigh catalóg cháiliúil réaltaí.
Saol.
Chuaigh Herschel go Sasana nuair a bhí sé in aois a 19 bliana agus chaith sé an chuid eile dá shaol ansin.
Ar 13 Márta 1781, tháinig Herschel ar an phláinéad Úránas”, an chéad phláinéad a thángthas air ón chianaois. Agus é ag tabhairt faoi shuirbhéireacht ar na réaltaí, thug Herschel faoi deara go raibh rud ag bogadh os comhair na réaltaí. Ar dtús, shíl sé gur cóiméad a bhí ann.
Ach níos moille, agus níos mó staidéir déanta air, tuigeadh gur pláinéad a bhí ann, agus tugadh an t-ainm Úránas air, in ómós do cheann de sheandéithe na Gréige. I miotaseolaíocht na tíre sin, dia na spéire ab ea Úránas, a bhí pósta le Gáia, bandia an talaimh, agus ba iad na Tíotáin an chlann a bhí acu.
Sheinn Herschel roinnt uirlisí ceoil agus cumadóir ceoil a bhí ann freisin. Chum sé 24 shiansa agus roinnt míreanna ceoil eile. 
Thug sé saol fada leis, agus an tseanaois a mharaigh é ar an 25 Lúnasa 1822 (in aois 83 dó) i Slough.
Alfred Day Hershey. Bitheolaí a rugadh in Owosso, Michigan ab ea Alfred Day Hershey (1908-1997). Rinne sé taighde ar na víris a ionfhabhtaíonn baictéir (na baictéarafagaigh), agus chruthaigh gurb é DNA an t-ábhar géiniteach sa bhfagach. Roinn séDuais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Max Delbrück is Salvador Luria sa bhliain 1969.
Avram Hershko. Bitheolaí a rugadh ar 31 Nollaig 1937 i gKarkag na hUngáire is ea Avram Hershko. Leis an ainm Herskó Ferenc a rugadh é. Chuir sé faoi in Iosrael sa bhliain 1950. Bhain sé dochtúireacht amach in Iarúsailéim agus oibríonn sé anois leis an Technion in Haifa. Roinn sé Duais Nobel na Ceimice i 2004 le Aaron Ciechanover is Irwin Rose as a bhfionnachtain go bhfuil meicníocht ann chun próitéiní a dhíghrádú trí mheán úibicitine.
Gustav Hertz. Fisiceoir Gearmánach ab ea Gustav Hertz (22 Iúil 1887 - 30 Deireadh Fómhair 1975). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Franck sa bhliain 1925 as dlíthe imbhualadh ábhar le leictreoin a mhíniú. Rinne sé taighde núicléach san Aontas Sóivéadach i ndiaidh an dara cogadh domhanda.
Heinrich Rudolf Hertz. Fisicí a rugadh i Hamburg na Gearmáine ab ea Heinrich Rudolf Hertz (22 Feabhra 1857 – 1 Eanáir 1894). Rinne sé saothar tábhachtach ar thonnta leictreamaighnéadacha, agus d'fhionn tonnta raidió. Ainmnítear aonad tomhais SI na minicíochta as, an heirts.
Léaráid Hertzsprung-Russell. Graf le comhordanáidí, lárphointí speictream réaltaí ar an x-ais, agus lonrachas réaltaí ar an y-ais, ina gcuirtear spota i gcomhair gach réalta. Faightear go luíonn na gnáthréaltaí atá ag comhleá is ag ídiú hidrigine ar bhanda trasnánach a shíneann ó luach ard lonrachais is lárphointe speictrim íseal síos go dtí lonrachas íseal is lárphointe speictrim ard. Tugtar an príomhsheicheamh ar na réaltaí sa bhanda seo. Titeann abhacréaltaí bána cuid mhaith faoi bhun banda an phríomhsheichimh. Titeann ollréaltaí dearga i mbailiúchán go maith os cionn an bhanda, agus na forollréaltaí os cionn na n-ollréaltaí dearga. Réalteolaí Danmhargach, Ejnar Hertzsprung (1873-1967), agus réalteolaí Meiriceánach, Henry Russell (1877-1957), a rinne an léaráid cuimsithe seo ar na réaltaí, timpeall an ama chéanna agus neamhspleách ar a chéile.
Victor Franz Hess. Fisicí a rugadh i Waldstein na hOstaire ab ea Victor Franz Hess (24 Meitheamh 1883 – 17 Nollaig 1964). Thóg sé soithigh ianúcháin suas i mbalúin leis (1911-1912) agus fuair amach gur mhéadaigh an déine radaíochta de réir na hairde san atmaisféar. Chruthaigh sé gur tháinig an radaíocht ardfhuinnimh ón spás amuigh, gur radaíocht chosmach í. Chabhraigh sé le ráta astaithe alfa-cháithníní ó ghram raidiam a thomhas i 1918. Roinn sé Duais Nobel na Fisice le Carl Anderson i 1936 as a shaothar bunúsach ar ghathanna cosmacha. D'éag sé i Mount Vernon, Nua-Eabhrac.
Chuir sé faoi sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1938 chun géarleanúint na Naitsíoch a sheachaint. Ba Ghiúdach í an chéad bhean chéile aige. D'fhan siad sna Stáit Aontaithe agus sa bhliain 1944 ghlac sé saoránacht Mheiriceánach.
Walter Rudolf Hess. Fiseolaí a rugadh i bhFrauenfeld na hEilvéise ab ea Walter Rudolf Hess (17 Márta 1881 – 12 Lúnasa 1973). Rinne sé taighde ar rialú bhrú na fola, ráta buailte an chroí, agus a ngaolta siúd le riospráid. Ó 1925 dhírigh a thaighde ar fheidhmeanna na struchtúr ag bun na hinchinne. Shaothraigh sé leictreoidí míne snáthaide le pointí áitiúla san inchinn a spreagadh, agus thaispeáin gur athraigh spreagthaí ag pointí ar leith sa hipeatalamas teocht na colainne, ráta an chroí, nó brú na fola, rud a chuir fearg, spreagadh chun gnéis, nó codladh ar dhuine. Sa bhliain 1949 bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le António Egas Muniz as a shaothar cuimsitheach ar an inchinn.
Heteroptera. Ord mór feithidí a chuimsíonn na fíorfhrídí. De ghnáth, an cholainn brúite síos, na sciatháin thosaigh leathrúil ag a mbun is scannánach ag a gceann. Codanna an bhéil athraithe chun tollta nó diúil. Itheann siad plandaí, fungais nó creach. Gan pas pupach sa timthriall beatha. Timpeall 35,000 speiceas ann, ina measc cuid mhaith lotnaidí barr is iompróirí galar.
Anthony Hewish. Radairéalteolaí a rugadh i bhFowydh i gCorn na Breataine is ea Anthony Hewish (11 Bealtaine 1924-13 Meán Fómhair 2021). Lena mhac léinn Susan Jocelyn (Burnell) Bell (1943-), d'fhionn sé pulsáir. Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1974 le Martin Ryle, a mhúinteoir féin, as an obair ar phulsáir.
Thor Heyerdahl. Antraipeolaí a rugadh i Larvik na hIorua ab ea Thor Heyerdahl (6 Deireadh Fómhair 1914 – 18 Aibreán 2002). Sa bhliain 1947 sheol sé rafta balsa, "Kon-Tiki", trasna an Aigéin Chiúin ó Pheiriú go hoileánra Thuamatú chun taispeáint gurbh fhéidir le hIndiaigh Pheiriú taisteal go dtí an Pholainéis agus cur fúthu ansin — ach níl aon fhianaise go ndearna siad amhlaidh. I 1970 sheol sé bád paipíre, "Ra II", ó Mharacó go dtí na hIndiacha Thiar. I 1977-1978 rinne sé an t-aistear ón Iaráic go Diobúití ar bhád giolcach, "Tigris".
Corneille Heymans. Fiseolaí a rugadh i Ghent na Beilge ab ea Corneille Jean François Heymans (28 Márta 1892 – 18 Iúil 1968). Ina thaighde, léirigh sé na córais néarógacha a rialaíonn an riospráid, na struchtúir néarógacha braiteora sna hartairí a bhraitheann brú na fola is ceimiceáin sa bhfuil, agus a bpáirteanna siúd i rialú ráta is doimhneachta na riospráide. 
Bhuaigh Heymans Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1938.
Hibisceas. Planda nó tom bliantúil nó ilbhliantúil atá dúchasach do réigiúin theo. Na bláthanna an-mhór feiceálach cúigpheitealach go minic, agus na staimíní aontaithe i gcolún lárnach. Fástar go minic mar mhaisiúchán é, ach soláthraíonn cuid acu snáithíní áisiúla is torthaí inite.
Hibrid. Toradh ar thrasphórú dhá chineál éagsúla plandaí nó ainmhithe chun airíonna an dá chineál a chomhchuingriú. Baintear feidhm as hibridiú sa talmhaíocht chun barraphlandaí níos fearr, mar arbhar, a tháirgeadh. Go minic, fásann an t-orgánach hibrideach, planda nó ainmhí, i bhfad níos bríomhaire ná an bunorgánach, agus tugtar fuinneamh hibrideach air seo. Ní bhíonn gnéithe hibrideacha leath chomh hiontaofa le gnéithe a chumtar le hinnealtóireacht ghéiniteach chun airíonna a sheoladh ar aghaidh dá sliocht. Baintear feidhm as an téarma ‘hibrideach’ chun cur síos ar rud de bhunús nó comhdhéanamh measctha. Mar shampla, tugtar feithicil hibrideach ar fheithicil ina bhfuil inneall dócháin inmheánaigh chomh maith le mótar leictreach chun tiomána.
Hicearaí. Crann ard duillsilteach, le coirt mhosach uaireanta, atá dúchasach d'oirthear na hÁise agus iarthar Mheiriceá Thuaidh. Na duilleoga roinnte go cleiteach i nduilleoigíní mínfhiaclacha. Na bláthanna beag glas gan pheitil (na fireannaigh ina gcaitíní, na baineannaigh ina gcrobhaingí). An cnó 4 sheomra inite.
Hidrealú. Is éard is hidrealú ann ná scoilt móilín trí ghníomhú uisce. Úsáidtear an téarma go príomha ar thiontú eistir chuig alcól is aigéad (i dtiontú saille go dtí gliocról is aigéid shailleacha, mar shampla) agus cúlú an pholaiméiriúchán comhdhlúthúcháin, chun próitéiní a bhriseadh ina n-aimíonaigéid is polaishiúicrídí a thiontú ina siúcraí. Úsáidtear an téarma freisin chun cur síos ar thiontú salann aigéid nó buin ar ais go dtí an t-aigéad nó an bun sin.
Hidreaponaic. Fás plandaí i dtuaslagáin chothaitheacha, gan aon ithir san áireamh. Úsáidtear an modh seo i dtáirgeadh trátaí is cúcamair ardchaighdeáin faoi ghloine. I saothrú uisce, crochtar na plandaí ó struchtúr in airde agus a bhfréamhacha tumtha san uisce a chuimsíonn na cothaithigh. I gcomhshaothrú, is féidir na fréamhacha a chur in ábhair cosúil le gaineamh garbh, gairbhéal, móin nó veirmicilít.
Hidreolaíocht. Eolaíocht a bhaineann le tarlú is dáileadh an uisce ar, agus gar do, dhromchla an Domhain, sna haigéin is an t-atmaisféar, idirghníomhú an uisce leis an gcomhshaol, agus uisce úr (fionnuisce) mar acmhainn. Bíonn an timthriall hidreolaíoch idir camáin ag hidreolaithe. Galaíonn uisce ó na haigéin. Gluaiseann aer tais ón aigéan isteach thar na hilchríocha, comhdhlúthaíonn agus titeann go talamh. Ansin de réir a chéile, gluaiseann sé ar ais go dtí an t-aigéan trí thaomadh is rith na n-aibhneacha, galú ó locha is uisce oscailte, agus trasghalú ó fhásra. Tagann ábhair cosúil le scéimeanna uiscithe, dearadh is tógáil dambaí, draenáil, rialúchán tuilte, cumhacht leictreach hidrileictreach, soláthar uisce inólta, córais séarachais, agus bainistiú na n-acmhainní uisce isteach sa hidreolaíocht.
Hidribhitheolaíocht. Staidéar ar bheatha i ngnáthóga uisciúla, uisce úr go háirithe. Baineann sí le plandaí is ainmhithe planctónacha agus a ngaolta le príomhthréithe fisiciúla is ceimiceacha sa cholún uisce.
Hidríd. Aon chomhdhúil hidrigine. Rangaítear i 3 rang iad: hidrídí comhfhiúsacha, comhdhúile móilíneacha le neamh-mhiotail (cosúil le clóiríd hidrigine, HCl, uisce, H2O, is amóinia, NH3); hidrídí miotalacha, le hairíonna cóimhiotal, a dhéantar leis an gcuid is mó de na miotail trasdula; agus hidrídí salanda, comhdhúile ianacha, déanta leis na dúile alcaile is cré-alcaileacha, ina bhfuil an hidrigin i láthair mar an ian hidríde H (mar shampla, hidríd sóidiam, NaH).
Hidrifileach. Sa cheimic, airí uisce-éilitheach a bhíonn ag grúpaí polacha agus an chuid is mó de na comhdhúile ianacha. Malairt dhíreach an airí hidreafóbaigh, a bhíonn ag comhdhúile comhfhiúsacha neamhpholacha, cosúil leis na hidreacarbóin (olaí, mar shampla).
Hidriginiú. Suimiú hidrigine le comhdhúil is ea hidriginiú. Tugtar dí-ocsaídiú ar an imoibriú seo freisin. Ceann de na himoibrithe hidriginithe is tábhachtaí is ea an t-imoibriú ag an nasc dúbailte hidreacarbóin, mar shampla i dtiontú eitiléine go heatán: CH2 = CH2 + H2 → CH3-CH3. Tá an t-imoibriú seo tábhachtach go háirithe i sáithiú saille agus scagadh is próiseáil peitriliam.
William Higgins. Ceimicí a rugadh i gCúil Mhuine, Contae Shligigh, ab ea William Higgins (1763-1825). D'fhoilsigh sé "The Comparative View of the Phlogistic and Antiphlogistic Theories" (Léargas Comparáideach ar an Teoiric Fhlógastónach is an Teoiric Fhrithfhlógastónach, 1789) a chabhraigh go héifeachtach le hobair thurgnamhach Lavoisier chun coincheap an fhlógastóin a ruaigeadh. Chuir sé go mór le bunú na ceimice eolaíochtúla cainníochtúla.
David Hilbert. Matamaiticeoir Gearmánach a rugadh i gKaliningrad na Rúise (Königsberg na Prúise ag an am) ab ea David Hilbert (23 Eanáir 1862 – 14 Feabhra 1943). Rinne sé obair cheannródaíoch san uimhirtheoiric, teoiric na do-athraitheachta, geoiméadracht ailgéabrach, agus feidhmiú cothromóidí difreálacha ar fhadhbanna fisiciúla.
Himalia. An 6ú satailít nádúrtha de chuid Iúpatair is ea Himalia. Sa bhliain 1906 a fionnadh í. Tá Himalia 11,480,000 km amach ó Iúpatar, le trastomhas timpeall 186 km.
Himlic. Crann giúise buaircíneach síorghlas, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh agus oirthear na hÁise. Na géaga cromtha, a duilleoga gearr caol in dhá líne. Aibíonn na buaircíní tar éis bliana, ach ní chaitheann síolta go dtí an dara bliain. Táirgeann sí adhmad, pic Cheanadach, agus coirt súdaireachta.
Hindenburg. Aerlong cháiliúil, bunaithe ar fhráma docht, a thóg rialtas na Gearmáine i 1936. In ann 72 paisinéar a iompar ar stíl a bhí inchurtha leis na línéir ar an aigéan. Rinne sí 63 eitilt rathúil, an chuid is mó trasna an Aigéin Atlantaigh. Ach chuaigh sí trí thine i 1937 is í ag tuirlingt chun feistithe i Lakehurst, New Jersey, agus cailleadh 35 duine ar bord is duine amháin ar an talamh. Is dócha gur adhain splanc leictreastatach san atmaisféar ligean hidrigine as an aerlong. Chuir an tragóid seo deireadh le ré na n-aerlong.
Hine. Tom síorghlas a fhásann 3 m ar airde, dúchasach do na trópaicí sa Seandomhan. Na duilleoga urchomhaireach, ubhchruthach go dtí lansa-chruthach. Na bláthanna ceathairpheitealach, bán, bándearg nó dearg. An toradh ina chochall 3 sheomra. Táirgeann na duilleoga mionaithe dath dearg, atá in úsáid mar chosmaid chraicinn is ghruaige leis na cianta.
Cyril Norman Hinshelwood. Ceimicí a rugadh i Londain Shasana ab ea Cyril Norman Hinshelwood (19 Meitheamh 1897 – 9 Deireadh Fómhair 1967). Rinne sé taighde ar iarmhairtí drugaí ar chealla baictéar, agus cinéitic imoibrithe ceimiceacha. 
Roinn sé Duais Nobel na Ceimice sa bhliain 1956 le Nikolai Semenov as an saothar ar chinéitic imoibrithe.
Christopher Hinton.  Innealtóir núicléach a rugadh i dTisbury, Shasana ab ea Christopher Hinton (12 Bealtaine 1901 – 22 Meitheamh 1983). Thóg sé an chéad stáisiún núicléach cumarsáideach mórscála i gCalder Hall, Cumbria, a thosaigh i 1956 agus a tháinig chun deireadh a ré i 2003.
Hiodra. Is éard is hiodra ann ná cineál céalantrátach aonarach úruisce. An cholainn i bhfoirm gais, greamaithe ag a bun; an béal ag a barr, timpeallaithe le brathribí. Gabhann sé creach le cealla loiscneacha ar na brathribí. Tagann an gnáthdhath glas ó chealla alga ghlais sa cholainn. Atáirgeann sé trí bhachlú, den chuid is mó.