Trelis/gawiki huggingface dataset:
Donncha Ó Dúlaing. Craoltóir de chuid RTÉ ba ea Donncha Ó Dúlaing (15 Márta 1933 – 4 Meán Fómhair 2021) a raibh an-ghean ag an bpobal air. Duine ba ea é 'de ghlúin cheannródaíoch láithreoirí agus iriseoirí a mhúnlaigh an chraoltóireacht seirbhíse poiblí in Éirinn', a dúirt Uachtarán na hÉireann, Mícheál D. Ó hUiginn (bhronn sé dealbh, a coimisiúnaíodh go speisialta, ar Dhonncha Ó Dúlaing in Áras an Uachtaráin in 2014 mar chomhartha aitheantais as a chuid oibre).
Saol.
B'as Dún ar Aill i dtuaisceart Chorcaí ó dhúchas do Dhonncha Ó Dúlaing.
Chuir sé cláir éagsúla i láthair ar RTÉ ó thús na seascaidí go dtí gur éirigh sé as sa bhliain 2015.
Bhí an-tóir ag an bpobal ar a chlár ceoil 'Fáilte Isteach' agus ar a chlár faeiléireachta 'Highways and Byways' a cuireadh amach ar an raidió agus an teilifís araon.
Bhailigh Donncha Ó Dúlaing go leor airgid ar son eagraíochtaí carthanachta chomh maith trí bhíthin oilithreachtaí fud fad na tíre a dhéanamh.
Fuair sé bás ina aois a ocht mbliana agus ceithre scór. Cailleadh a bhean chéile Vera an tseachtain roimh a bhás féin. Bhí ceithre mhac air. Bhásaigh a iníon sa bhliain 2010. 
Agallaimh.
Bhí suim ar leith ag Donncha Ó Dúlaing i stair béil agus stairsheanchas an náisiúin. Bhain sé clú amach ar son a chuid agallamh le gnáthmhuintir na tíre. Bhí sé in ann an scéal aonair a shuíomh mar chuid de scéal an phobail i gcoitinne agus a chur in iúl le stíl phaiteanta, shimplí. Cosúil le Studs Terkel ar an taobh eile den Atlantach, cheil an tsimplíocht sin cé chomh snasta is a bhí. 
I gcaitheamh na mblianta, chuir Donncha Ó Dúlaing agallamh ar a lán daoine aitheanta chomh maith, mar shampla Éamon de Valera, an Pápa Eoin Pól II, Mick Jagger, Gene Kelly, Siobhán McKenna, Maureen O'Hara, Christy Ring agus John Steinbeck srl.
Rinneansaigh. Is oileán in Inse Orc é Rinneansaigh (Béarla: "North Ronaldsa"y; An Lochlannais / An Ioruais : "Rinnansey", "Oileán Ninian").
Sa bhliain 2011 bhí 72 duine ina gcónaí anseo.
Martin Luther King Sr.. Bhí Martin Luther King Sr. (rugadh Michael King; 19 Nollaig, 1899 - 11 Samhain, 1984) ina thréadaí de chuid na mBaisteach, ina Afracach-Meiriceánach, ina mhisinéir, agus ina luathfhigiúr i nGluaiseacht na gCeart Sibhialta. Ba é athair agus comhainmneach an cheannaire cearta sibhialta Martin Luther King Jr., agus tugadh Athair king air freisin.
Randall Balmer. Is staraí Meiriceánach le reiligiún Mheiriceá é Randall Herbert Balmer (r. 22 Deireadh Fómhair 1954). Mhúin sé i gColáiste Barnard agus in Ollscoil Columbia ar feadh seacht mbliana is fiche sular bhog sé go Coláiste Dartmouth sa bhliain 2012, áit ar ainmníodh é mar Mandel Family Professor sna hEalaíona &amp; Eolaíochtaí. Is sagart Easpagóideach é freisin. Ghnóthaigh sé a PhD ó Ollscoil Princeton sa bhliain 1985. Bhí sé ina ollamh cuairte i gColáiste Dartmouth agus in ollscoileanna Rutgers, Princeton, Ollscoil Drew, Ollscoil Emory, Yale agus Northwestern agus ag Union Theological Seminary, áit a raibh sé ina ollamh cúnta i stair na heaglaise freisin. Mhúin sé freisin i Scoil Iriseoireachta Iarchéime Ollscoil Columbia. Bhí sé ar ina ollamh ar cuairt i Yale Divinity School ó 2004 go 2008.
Seumas a' Ghlinne. Bhí Seumas a' Ghlinne (c. 1698 - 8 Samhain 1752) ar a dtugtar sa Bhéarla James Stewart of the Glen nó James of the Glens freisin, ina cheannaire ar Chlann Stiùbhard na h-Apainn. Cúisíodh go mícheart é agus crochadh é mar chúlpháirtí do Mhurt na h-Apainn, ar dhúnmharú Chailein Rua Caimbéil.
William Paterson (breitheamh). Dlíodóir, polaiteoir agus breitheamh Éireannach-Mheiriceánach ba ea William Paterson (24 Nollaig 1745 – 9 Meán Fómhair 1806).
Saol.
I gContae Aontroma a rugadh é. Ach bhog a theaghlach, Preispitéireach, go Cúige New Jersey agus é dhá bhliain d'aois. Céimí de chuid Ollscoil Princeton, glacadh isteach sa Bharra leis sa bhliain 1768 agus níorbh fhada go raibh páirt ghníomhach aige i bpolaitíocht New Jersey. 
Bhí Paterson ina Ard-Aighne ar an stát ó 1776 go 1783 agus ina thoscaire don Choinbhinsiún um Bhunreacht a dhéanamh, sa bhliain 1787.
Bhí Paterson ina Sheanadóir as New Jersey ó 1789 go 1790 agus bhí sé ina chomhúdar ar Judiciary Act 1789. 
D'éirigh sé as an Seanad chun a bheith tofa ina Ghobharnóir i Nua Jersey, post a bhí aige go dtí 1793, tráth a raibh suim mhór aige in athchóiriú a dhéanamh ar dhlíthe agus nós imeachta breithiúnach an stáit.
Ina dhiaidh sin bhí Paterson ina Bhreitheamh Comhlach de chuid Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe ar feadh breis is trí bliana déag.
Cuimhne.
Déantar Paterson a chomóradh trí Ollscoil William Paterson de chuid New Jersey agus trí ainm na cathrach, Paterson, NJ.
Eochaid ua Flannacáin. Cléireach agus file Éireannach ba ea Eochaidh ó Flannagáin (935–1004).
Beatha.
Chum Eochaidh dánta leath-stairiúla, ginealacha agus topagrafacha, níos mó ná fiche acu ar marthain. Tá go leor acu le fáil i Leabhar Gabhála na hÉireann. 
Clann "Sinaich" ba ea a mhuintir, clann eaglasta as Ard Mhacha. Ina thásc, deirtear gurbh é ina prióir Chluain Fiacal agus Lios Aoigheadh (anaithnid). Rinneadh abb Ard Mhacha dá mhac agus roinnt dá shliochtaigh.
Fuair Eochaidh, 'airchinneach agus saoi filíochta agus seanchais,' bás sa bhliain 1004 agus é naoi mbliana is seasca d'aois
Cumadh rann ina onóir, ina nglaoitear 'Eochaidh an fheasa shíoraí' air.
Flann Mainistreach. File agus staraí Éireannach ba ea Flann Mainistreach (bás 25ú Samhain 1056).
Muintir.
Ciannachta Bhreá, ba ea muintir Fhlainn, a thug ó thús na céad mhílaoise abbaí agus daoine suntasacha eile do Mhainistir Bhuithe (modern Contae Lú). "Echthigern" mac Aonghasa ba ea a athair, a bhí ina fhear léinn sa mhainistir. Bhí Flann féin ina "fer légind" agus d'éirigh a mhac, Echthigern (bás 1067), ina airchinneach na mainistreach.
Saothair.
Is as na blianta i ndiaidh Chath Chluain Tarbh (1014), agus Maol Seachnaill Ó Domhnaill Uí Néill an Deiscirt ar ais i réim mar Ardrí na hÉireann (1014-1022), a thagann na chéad saothair le Fhan ar féidir dátaí a chur leo. Is iad "Ríg Themra dia tesbann tnú" agus "Ríg Themrea toebaige íar ttain", le chéile stair ríthe na Teamhrach ach ar son chlann Uí Néill.
I measc a dhánta eile tá: "Mide maigen clainne Cuind" maidir le Clann Cholmáin, muintir Mhaoil Seachnaill; agus "Mugain ingen Choncraid chain" agus "Síl nÁedo Sláine na sleg" maidir le Síol Aodha Sláine, iar thiarnaí Chiannachta Breá. Luaitear le Flann fosta srath chuig dhán ar ríthe agus stair míleata Chineál Eoghain agus ar bhunús seanscéalach an dún, Grianán Ailigh.
Feictear roinnt dánta le Flann i Leabhar Gabhála na hÉireann agus bhí tionchar ag leith ag a saothair maidir leis na Tuatha Dé Danann. Tá ann cúpla dán faoi stair domhanda nó tanaí as litríocht chlasaiceach. Is é an dán is tábhachtaí ná "Réidig dam, a Dé, do nim," maidir le ríthe de nós Eusebius, a bhfuil nasc aige le "Chronica Maiora" le Bede.
Le linn na Nua-Aoise Luaithe, luadh le Fhan roinnt dréachtaí sioncronachta próis na meánaoise, cé go bhfuil easpa fianaise ann. Tá roinnt acu bunaithe ar nós "Chronicon" le Jerome. I saothair eile, tá liosta de ríthe Éireann agus Alban, leagtha amach chun comhaoisigh a léiriú. Is foinse thábhachtach í seo faoi stair na hAlban, an é Flann an t-údar nó nach é.
In ainneoin a bhunúis doiléir, bhí tionchar mór ag an smaoineamh úd ar staraithe níos deireanaí, Eoin Mac Néill agus Francis John Byrne ina measc. De réir Dauvit Broun, chuir Flann béim ar ríogacht thar ríthe.
Bás.
Fuair Flann bás ar an 25ú Samhain 1056. Insítear faoi gurbh é "aird-fer leighinn &amp; sui senchusa Erenn".
Feictear rann maidir le Flann i ndán le duine gan aon ar chúirt easpaig Aiste Uí Fhorréide (easpag Ard Mhacha, 1032–1056), cumtha idir na blianta 1032 agus 1042.
Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde. File Éireannach ba ea Giolla Cómháin mac Giolla Samthainne (Meán-Ghaeilge Gilla Cóemáin mac Gilla Samthainde), beo 1072.
Tá clú aige mar údar an dán "Annálad anall uile", agus ocht rann is caoga ann. Tá roinnt dá chuid saothar le fáil i Leabhar Gabhála na hÉireann.
Giolla Chríost Ó Maoil Eoin. Staraí agus abb Chluain Mhic Nóis Giolla Chríost Ó Maoil Eoin ("Gilla Críst Ua Máele Eóin").
Muintir.
Tugadh bréag-ghaol le clann Uí Bhriúin do mhuintir Uí Mhaoil Eoin, bunaithe ar:
Tá an chlann níos sine ná Toirdhealbhach, ámh, ach is sean-nós atá ann ar a laghad. Dar le Pádraig Malone, cuireann an t-ainm caidreamh nó comhaontas polaitiúil in úil ag am baiste.
Abb Giolla Críost.
Is é Giolla Chríost an duine is luaite sa chlann a bhfuil nasc aige le Cluain Mhic Nóis. B'fhéidir é gur bhfuil sé ina shinsear de gach Ó Maoil Eoin eile agus nasc acu ann.
Bhí nasc aige le Toirdhealbhach Ua Conchobhair, mar shampla sa bhliain 1124: 
Trí bliana i ndiaidh sin:
"Chronicon Scotorum".
Críochnaíonn "Chronicon Scotorum" faoin mbliain 1150. Meastar gur thiomsaitheoir an tsaothair é Giolla Chríost, ach más fíor, is léir gur cuireadh leis am éigin tar éis a bháis.
Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh. File, staraí agus cléireach Éireannach ba ea Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh, bás 1138.
Beatha.
Insítear ina thásc i nAnnála Tiarnaigh:
Is suntasach é na ceirdeanna staraí agus file seo i dteannta le post cléireach ó thaobh bhunús na dteaghlach léannta in Éirinn Gaelach na meánaoise déanaí. Seachas Amlaoimh, áfach, is beag fianaise atá ann i gcomhair saol eaglasta Chlann Fhir Bhisigh roimh a dteacht chun cinn mar saoithe traidisiúnta.
Dar lena shliochtach comhthaobhach, Dubhaltach Mac Firbhisigh (bás 1671), bhí beirt deartháireacha ag Amhlaoibh: Giolla Pádraig, sinsear Chlann Fhir Bhisigh agus Dubhaltaigh féin; agus Lachtna, sinsear a deirtear Uí Lachtna sna Connachta.
Bhí mainistir Chonga bunaithe ag Toirdhealbhach Ua Conchobhair, rí na gConnacht (1088–1156), am éigin timpeall na bliana 1130, tar éis di bheith deimhniú ina cathaoir easpaig ag Sionad Ráth Breasail sa bhliain 1111. Agaistínigh ba ea na manaigh inti. Ionsaíodh agus dódh í sna blianta 1114, 1135 agus 1137.
Giolla na Naomh Ó Duinn. File, staraí agus cléireach Éireannach ba ea Giolla na Naomh Ó Duinn ("Gilla na Naemh Ua Duinn") (1102 – 17 Nollaig 1160).
Deirtear faoi i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Tá Inis Clothran suite i dtuaisceart Lough Rí ar an Sionainn. Tá ann fothrach mhainistreach ina raibh Ó Duinn ina léachtóir.
Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh. Staraí, file, matamaiticeoir agus réalteolaí Éireannach ba ea Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh (bás 1301).
Insítear ina thásc i nAnnála Connacht:
Bhí a mhuintir, clann Mhic Fhirbhisigh, ina chónaí ag an am i gContae Mhaigh Eo. Giolla Íosa Mór Mac Fir Bhisigh ba ea a athair. I measc daoine eile dá mhuintir, bhí a leanas:
Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire. Staraí agus file Éireannach ba ea Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire ("Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire"). Connachta, who served as historians and poets to the Síol Muireadhaigh, and their rulers, the Uí Chonchúir ríthe na gConnacht.
Rinneadh Ollamh de sa bhliain 1270, i gcomharbacht ar Dubhshúileach (agus b'fhéidir Dúnlaing) Ó Maolchonaire. Bhí Dúinnín athair Tanaí Mhóir ina Ollamh fosta. Tugtar a ghinealach mar:
Feictear i nAnnála Chonnacht an rann a leanas faoi:
Is dócha gurbh é Lios Learthaile a áit ollúnachta.
Deirtear ina thásc don bhliain 1310:
Ní fios cé a tháinig go díreach i gcomharbacht air. Ba é "Tanaide Ó Maolconaire" (eile) an chéad duine eile a fheictear sa phost, a fuair bás sa bhliain 1385.
Domnall Ó Cuindlis. Staraí Éireannach ba ea Domhnall Ó Cuindlis (bás 1342).
Insítear i nAnnála Loch Cé gur " sai senchasa " é Domhnall. Sa bhliain 1342, maraíodh é ag clann Uí Chon Ceanainn, rítheaghlach Uí Dhiarmada i n-oirthuaisceart na Gaillimhe.
Is dócha go raibh Domhnall ina bhall den chlann Uí Chuindlis chéanna mar a bhí Murchadh Ó Cuindlis (beo 1398-1411), scríobhaí ar an Leabhar Mór Leacáin agus An Leabhar Breac.
Lúcás Ó Dalláin. Staraí Éireannach ba ea Lúcás Ó Dalláin (beo 14ú haois).
Tá sé curtha síos dó gur thiomsaigh sé leagan de "Senchus Fer n-Alban", de chuid na 10ú haoise ó thosach. Caomhnaítear an lámhscríbhinn anois mar Coláiste na Tríonóide LS. H.2.7. Meastar gurbh é an leagan is tábhachtaí den "Senchus" as roinnt acu atá ar marthain. Creidtear gur scríobh Ó Dalláin an téacs agus é ag obair le Seán Mór Ó Dubhagáin (bás 1372). Bhain Dubhaltach Mac Firbhisigh agus Edward Lhuyd leas as.
Ní fios ach fíor bheagán eile faoi.
Inis Badhbha. Is oileán i gContae Fhear Manach é Inis Badhbha. 
Ar Inis Badhbha tá íol ceilteach ón gcéad aois, dhá éadan ag breathnú gach bealach. I ngar dó seo, tá íol níos lú a bhfuil dhá liopa lána ar an dá éadan agus a bhfuil na lámha orthu níos raimhre, is ceaptar dá réir sin gur íol baineann é.
Ciorcal Cloch le Claífort Chaisleán an Ridire. Is liagchiorcal suite i gCill Chainnigh é Ciorcal Cloch le Claífort Chaisleán an Ridire.
Baineann an láthair seo le ceann de na cineálacha séadchomharthaí searmanais is neamhghnáthaí in Éirinn. Ciorcal cloch a thugtar ar an láthair san áit ach i ndáiríre baineann sé leis na cineálacha séadchomharthaí ar a dtugtar bábhún le claífort nó henge. Bhí láithreacha den chineál sin á dtógáil thart ar 2500 RC, ag deireadh na tréimhse Neoilití agus ag tús Aois an Chré-Umha. Is dóigh gur baineadh leasa astu do chríocha deasghnátha; dealraíonn go ndearnadh roinnt séadchomharthaí cosúil leo sa Bhreatain agus in Éirinn a ailíniú de réir imeachtaí tábhachtacha réalteolaíochta nó de réir ghnéithe tírdhreacha ar bhain tábhacht deasghnátha leo.
Sa láthair tá créfort, atá 30 méadar ar leithead, agus taobh istigh leis tá 29 cloch ina seasamh. Is é an bealach isteach atá ann, ar an taobh thoir theas ná dhá ghallán mhóra ghrianchloiche. Tá díog, atá thart ar 60 méadar ar leithead, taobh amuigh thart ar an mbábhún ach ní féidir é a thabhairt faoi deara anois ach ón aer.
In aice láimhe tá caisleán criaga nó motte a thóg na hAngla-Normannaigh ag deireadh an 12ú céad AD le hamharc a fháil ar an áit le dul trasna na habhann. Is éard atá ann tulach mhór chruinn cré le mullach is claí uirthi agus tá dióg thart uirthi. Ar dtús bhí foirgneamh cosanta adhmaid nó túr ar bharr na tulaí. Ar an taobh ó dheas tá áit bheag ardaithe agus d'fhéadfadh gur clós a bhí ann—áit dúnta isteach d'fhoirgnimh bhaile eile. Níl cead isteach ag an bpobal go dtí an séadchomhartha seo.
Seán Mór Ó Dubhagáin. File Éireannach ba ea Seán Mór Ó Dubhagáin (bás 1372).
Beatha.
Bhí cónaí ar a mhuintir i was among the first notable members of the bardic family Baile Uí Dhubhagáin]], de Louch Riach, Contae na Gaillimhe. Ba é an chéad duine suntasach de chlann bhaird Uí Dubhagáin. Rinneadh ollamh seanchaí de i seirbhís Uí Mhaine. Bhí suim ar leith aige i stair na gclann Gaelach roimh theacht na Normannach.
Saothair.
Is é an dán ginealaigh "Triallam timcheall na Fodla" an saothar is tábhachtaí dá chuid. Feictear ann dreamanna, rítheaghlaigh agus críocha éagsúla Gaelacha, mar a bhíodh roimh theacht na Normannach. Tá ann 152 líne ar ríocht na Mí, 354 ar na hUlaidh, 328 ar na Connachta, agus ach 56 ar na Laighin, b'fhéidir neamhchríochnaithe roimh a bhás.
Scríobhadh "Triallam" in 'aimsir láithreach' ar nós nár tháinig na Normannaigh ar chor ar bith, agus go raibh na teaghlaigh fós i seilbh a gcuid críocha. Cuireann sé in úil b'fhéidir gurbh ársaitheoir ina chroí istigh, ag caomhnú béaloidis ársa.
Lean Giolla na Naomh Ó hUidhrín (bás 1420), an scéal lena dhán, Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh.
Chum Ó Dubhagáin roinnt dánta eile, ar nós "memoria technica", tábhachtach de bharr an eolais iontu faoi ríthe Éireann agus na tuatha, ina measc:
Tá ar a laghad trí dhán eile leis atá ar marthain, ag teacht go céadta rann.
Chum sé fosta roinnt rialacha chun féilí aistritheacha a shocrú.
Ba dhalta leis é Ádhamh Ó Cianáin, a scríobh Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin sna 1340í, leis agus do féin, as leabhar a mhúinteora, mar a dúirt sé féin.
Bás agus reilig.
Chuaigh Ó Dubhagáin ar oilithreacht go dtí reilig Cholm Cille. Mhair sé as sin amach ag mainistir ar Loch Riach, cé go ndeirtear i bhfoinsí eile go bhfuair sé bás ag Mainistir na Búille i gContae Ros Comáin.
Samáraigh (carthanas). Cuireann na Samáraigh seirbhís tacaíochta ar fáil do dhaoine atá ag brácáil leis an saol agus nach bhfuil tuile éadóchais dá mhéad nach dtránn. Tá an an tseirbhís le fáil in Éireann agus sa Ríocht Aontaithe. Cuireann na Samáraigh seirbhís tacaíochta ar fáil freisin don eagraíocht seandaoine ALONE agus d'Éireannaigh thar lear.
In Éirinn, sa bhliain 2020, chaith 2,300 oibrí deonach os cionn 100,000 uair an chloig ag plé le breis agus 560,000 glao agus ríomhphost. 
Mífholláine intinne, uaigneas agus imní faoi Covid-19 na nithe ba mhó a bhí ag cur as do dhaoine a ghlaoigh ar na na Samáraigh in 2020, a deirtear.
Teagmháil.
In Éirinn,is féidir glaoch ar na Samáraigh ar 116 123
Ádhamh Cúisín. Gineolaí agus scríobhaí ba ea Ádhamh Cúisín (beo c. 1400).
Muintir.
Is amhlaidh gur Normannach é a ainm ó dhúchas. Deirtear i nAnnála na gCeithre Máistrí: rí Ruaidrí Ó Gadhra as Sliabh Lugha "do mharú la Dabid mac Riocaird Cúisin" sa bhliain 1256. Deirtear i nAnnála Chonnacht sin bhliain 1270:
Bhí caisleán agus críocha i seilbh David Cuisin gar do Bhealach an Doirín. 
Tomás Cúisín a bhí ann chomh maith a fheictear i nAnnála Uladh sin bhliain 1462 mar "maighister dligidh rob' ferr do bi a n-Erinn ina aimsir
Ní fios áfach an raibh gaol ann idir an mbeirt agus Ádhamh.
Saothair.
Duine de dheich scríobhaí ba ea Ádhamh a bhí i mbun Leabhar Uí Mhaine a thiomsú.
Tosaíodh an obair timpeall na bliana 1392-1394, ar ordú Mhuircheartaigh Uí Cheallaigh, easpag Cluain Fearta (1378–1393) agus ardeaspag Thuama go dtí a bhás sa bhliain 1407. Gar-nia Uilliam Bhuí, rí Uí Maine idir 1349 go 1381, ba ea Ó Ceallaigh.
Is é Faolán Mac an Ghabhann na Scéal (bás 1423) an t-aon scríobhaí amháin eile a bhfuil aon againn dó. Scríobh Cúisín amach dán le Mac an Ghabhann, "Adham ar n-athair uile".
Feictear scríbhneoireacht Ádhaimh 99 desna fóiliónna atá ar marthain. Bhí 368 fóilió ann sna 15ú agus 16ú haoiseanna. Dhá chéad bliain is caoga níos déanaí, rinne Dubhaltach Mac Firbhisigh cóip de seachtó leathanach de mhír darb ainm Seanchas Síol Ír, agus an fhoinse ná Leabhar Uí Mhaine. Is tábhachtach é an chóip seo óir go bhfuil roinnt bunleathanach anois caillte.
Giolla na Naomh Ó hUidhrín. Staraí agus file Éireannach ba ea Giolla na Naomh O hUidhrin, bás 1420.
Tá clú ag Ó hUidhrin mar údar an dáin topagrafaigh, "Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh". Scríobhadh é mar chomhdán ar "Triallam timcheall na Fodla" le Seán Mór Ó Dubhagáin.
Cé go bhfeictear a thásc i ngach príomhannála Éireann, rud a chuireann in úil go fear mór le rá a bhí ann, ní fios tada eile faoi.
Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh. Staraí, file agus scríobhaí ba ea Giolla Íosa Mór mac Donnchadha Mac Fir Bhisigh (beo 1390 – 1418). Mhic Fhirbhisigh léannta as Leacán i dTír Fhíacrach Mhuaide, cuid de Chontae Shligigh anois, ba ea a mhuintir. 
Príomhthiomsaitheoir Leabhar Buí Leacáin agus Leabhar Mór Leacáin a bhí sé, téacsanna luachmhara ó thaobh idir litríochta agus staire.
Giolla na Naomh Mac Aodhagáin. Scríobhaí and staraí Éireannach ba ea Giolla na Naomh Mac Aodhagáin, bás c. 1443.
Baird ba ea a mhuintir, Mhic Aodhagáin. Ollamh Gaeilge in Urumhain ba ea é féin, agus b'fhéidir ina dhlíodóir ar son Iarla Urmumhan.
Bhí Mac Aodhagáin ina thiomsaitheoir Annála Easpacha na hÉireann, a scríobh ar lámhscríbhinn déanta as párpháipéar. Sa bhliain 1643, rinne Dubhaltach Mac Firbhisigh cóip de ar son Rev. John Lynch as Gaillimh. Tá an bunleagan anois caillte, ach tá cóip den chóip le Dubhaltach fós ar marthain, MS. 7, c. n. 17, le cúig mhír ann ón mbliain 573 go dtí 914.
Sa bhliain 1309, maraíodh sinsear ar comhainm leis, ollamh dlí agus saoi i ngach ceird, ball de lucht leanúna Aodha mhic Eoghain Uí Chonchúir, rí Chonnacht, ag Clann Mhuircheartaigh Uí Chonchobhair. Bhíos clann Mhic Aodhagáin ó dheas ar na Connachta i nUrumhain isteach i ndiaidh a bháis.
Cú Choigríche Ó Cléirigh. Staraí Éireannach ba ea Cú Choigcríche Ó Cléirigh (Béarla: "Peregrine O'Clery") (beo 1624–1664).
Beatha.
Mac le Diarmaid Ó Cléirigh, ba ea Cú Choigcríche, agus mar sin ina chol seachtar le Mícheál Ó Cléirigh, a chabhraigh sé leis ag tiomsú Annála na gCeithre Máistrí.
Chreid [[Paul Walsh] áfach gur mhac é le Diarmad mac An Chosnamghaigh mhic Concoigríche mhic Dhiarmada Ó Cléirigh, a d'éag sa bhliain 1552. Deartháir le Tuthal (bás 1512) agus Giolla Riabhach (bás 1527) ba ea an Diarmaid úd. Bhí [[Mícheál Ó Cléirigh]] gaolta le Tuathail mar mhac Donnchadha mhic Uilliam mhic Thuathail.
Chreid [[Seán Ó Donnabháin]], an chéad eagarthóir nua-aimseartha na nAnnál, gur mac le [[Lughaidh Ó Cléirigh]], file agus staraí, cé go bhfuil amhras anois ann faoin tuairim seo.
Rinne an bheirt Uí Chléirigh obair sna hannála ar na blianta 1332–1608. Scríobh Cú Choigcríche an chóip de Bheatha [[Aodh Rua Ó Domhnaill|Aodha Rua Uí Dhomhnaill]] le Lughaidh Ó Cléirigh is luaite atá fós ar marthain. Scríobh sé freisin san ar Mháire deirfiúr Aodha Rua, a d'éag sa bhliain 1662, atá caomhnaithe anois sna Lámhscríbhinní Phillips ag [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]].
Is dóigh gur thug Cú Choigcríche roinnt ábhair do [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dhubhaltach Mac Firbhisigh]], a chuir seisean arleathnach 299 i [[Leabhar na nGinealach]] isteach.
Is ea príomhshaothar féin ná [[Leabhar Ginealach Uí Chléirigh]].
Fuair sé bás i n[[Gort na hEilte]], i n[[Gleann Hoiste]] ag bun [[Néifinn Bheag|Néifinn Bhig]], suite os cionn [[Loch Bhéal Trá]]. Thiomsaigh sé a leabhair dá mhic, Diarmaid agus Seaán.
Creidtear gurb iad sliochtaigh Chú Choigcríche ná muintir Uí Chléirigh as An m[[Breaclach]], Gleann Hoiste, [[Buiríos Umhaill]], [[Contae Mhaigh Eo]].
Tagairtí.
[[Catagóir:Ginealas Éireannach]]
John O'Hart. Gineolaí Éireannach ba ea John O'Hart (1824–1902). Rugadh é i gCrois Mhaoilíona, Contae Mhaigh Eo. Caitliceach Rómhánach agus náisiúnaí Éireannach díograiseach, bhí sé ar intinn ag O'Hart éirí ina shagart ach ina ionad sin chaith sé dhá bhliain ina gharda. Bronnadh Associate in Arts air ó Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. D'oibrigh sé sa "Commissioners of National Education" le linn an Ghorta Mhóir. D'oibrigh sé mar ghineolaí agus bhí suim aige i stair na hÉireann. Fuair sé bás sa bhliain 1902 in Cluain Tarbh, agus é 78 bliain d'aois.
Foilsíodh a shaothar "Irish pedigrees; or, The origin and stem of the Irish nation" don chéad uair sa bhliain 1876, agus go leor eile ó shin i leith. Foilsíodh "The Irish and Anglo-Irish landed gentry" le 800 leathanach, don chéad uair sa bhliain 1884, agus arís sa bhliain 1969, agus réamhrá ann le hEdward MacLysaght, céad Príomh-Aralt na hÉireann. 
Bhí Cú Choigcríche Ó Cléirigh, Dubhaltach Mac Firbhisigh agus Ó Fearghail, i dteannta le hAnnála na gCeithre Máistrí, ina bhfoinsí dó dosna ginealaigh mheánaoiseacha. Do ghinealaigh ina dhiaidh sin, bhain sé úsáid as saothair le Bernard Burke, John Collins agus eile.
Nollaig Ó Muraíle. Scoláire Éireannach is ea Nollaig Ó Muraíle. D'fhoilsigh sé eagrán mór le rá de Leabhar na nGinealach le Dubhaltach Mac Firbhisigh sa bhliain 2004. Rinneadh ball d'Acadamh Ríoga na hÉireann é sa bhliain 2009.
Siontáis chorismate. San einsímeolaíocht, is éard is siontáis chorismate (EC 4.2.3.5) ná einsím a chatalaíonn an t-imoibriú ceimiceach
Dá réir sin, tá substráit amháin ag an einsím seo, 5-O- (1-carbocsaivinil) -3-fosfaishicimate , agus dhá tháirge, chorismate agus fosfáit .
Baineann an einsím seo le fine de liáisí go sonrach na liáisí carbóin-ocsaigine sin atá ag gníomhú ar fosfáití. Is é ainm córasach an aicme einsím seo ná 5-O- (1-carbocsaivinil) -3-fosfaishicimate fosfáit-liáise (chorismatefhoirmiú). Tugtar 5-O- (1-carbocsaivinil) -3-fosfaishicimate fosfáit-liáise ar an einsím seo freisin. Glacann an einsím seo páirt i mbithshintéis feiniolalainín, tirisín agus tripteafan.