Trelis/gawiki huggingface dataset:
Máirín Nic Eoin. Scoláire liteartha Éireannach is ea an tOllamh Máirín Nic Eoin a bhfuil spéis ar leith aici i gcúrsaí critice agus i ngné na staire agus na socheolaíochta de léann na litríochta. 
Tá taighde bunúil déanta aici ar ionad na mban i dtraidisiún liteartha na Gaeilge agus tá leabhair agus aistí critice foilsithe aici ar ghnéithe éagsúla de litríocht na Nua-Ghaeilge. 
Is iad na foilseacháin is tábhachtaí dá cuid go dtí seo ná: An Litríocht Réigiúnach (An Clóchomhar, 1982), Eoghan Ó Tuairisc: Beatha agus Saothar (An Clóchomhar, 1988), An Ghaeilge i gCill Chainnigh (Comhar na Múinteoirí Gaeilge, 1993), B’Ait Leo Bean: Gnéithe den Idé-eolaíocht Inscne i dTraidisiún Liteartha na Gaeilge (An Clóchomhar, 1998), a bhuaigh Duais Liteartha an Irish Times sa bhliain 1999, agus Trén bhFearann Breac: An Díláithriú Cultúir agus Nualitríocht na Gaeilge (Cois Life, 2005). 
Bhí sí ina comheagarthóir, le hAisling Ní Dhonnchadha, ar an leabhar Ar an gCoigríoch: Díolaim Litríochta ar Scéal na hImirce (Cló Iar-Chonnacht, 2008, 2015) agus bhí sí ina comheagarthóir, le Ríona Nic Congáil, Meidhbhín Ní Úrdail, Pádraig Ó Liatháin agus Regina Uí Chollatáin, ar na himleabhair Litríocht na Gaeilge ar fud an Domhain I: Cruthú, Caomhnú agus Athbheochan (LeabhairCOMHAR, 2015) agus Litríocht na Gaeilge ar fud an Domhain II: Critic, Cultúr agus Comhthéacs Comhaimseartha (LeabhairCOMHAR, 2015). Tá sí ina comheagarthóir ar an ríomhiris phiarmheasta COMHARTaighde. Tá sí ina ball d’Acadamh Ríoga na hÉireann.
Naisc sheachtrach.
"Interdisciplinary Perspectives on Transnational Irish-Language Writing" le Máirín Nic Eoin
Leama. San mhoirfeolaíocht agus san fhoclóireacht, is éard is leama ann ná an fhoirm chanónta, an fhoirm fhoclóra, nó an fhoirm shleachta de shraith focal (ceannfhocal). I nGaeilge, mar shampla, is foirmeacha den léacsaeim chéanna iad, rite. ritear agus ritheadh, le rith mar an leama. Tagraíonn an léacsaeim, sa chomhthéacs seo, do shraith na bhfoirmeacha uile a bhfuil an bhrí chéanna leo, agus tagraíonn leama d'fhoirm áirithe a roghnaítear de réir coinbhinsiúin chun an éacsaeim a léiriú. Maidir les an fhoclóireacht, is gnách gurb é an t-aonad seo an sliocht athfhriotail nó an ceannfhocal trína ndéantar é a innéacsú. Tá tábhacht ar leith ag leamaí i dteangacha ard-infhillte mar an Araibis, an Tuircis agus an Rúisis.
Lóma an Aigéin Chiúin. Is ball meánmhéide den fhine Gaviidae é Loma an Aigéin Chiúin ("Gavia pacifica" ). 
Tacsanomaíocht agus eitneolaíocht.
Rangaíodh lóma an Aigéin Chiúin, a measadh roimhe seo a bheith bainteach leis an speiceas an Lóma Artach, mar speiceas ar leithligh sa bhliain 1985. Tagann an t-ainm ghéineas "Gavia" ón Laidin leis an gciall "éan mara", mar a d'úsáid an nádúraí Rómhánach ársa Plinias Mór. Tagann ainm an speicis "pacifica ón Laidin" don Aigéan Ciúin, chiallaíonn an téarma "suaimhneach". 
Pléitear fíligineacht an speicis seo, agus go traidisiúnta meastar go bhfuil an Lóma Artach agus Lóma an Aigéin Chiúin mar chomhspeiceas, ach thacaigh staidéar a bhain úsáide as ADN miteacoindreach agus iontrón gurbh fhiú é an Lóna Artach a chur le chómhchlád ar a bhfuil Lóma an Aigéin Chiúin agus an dá chomhspeiceas, sé sin, leis an Lóma mór agus an Lóma gobhgheal. Sa sean-fíligineacht, moltar gur tharla an scoilt idir Lóma an Aigéin Chiúin agus an Lóma Artach thart ar 6.5 milliún bliain ó shin.
Cumann um Theileachumarsáid Airgeadais Idirbhainc Dhomhanda. Is seirbhís aistrithe teachtaireachtaí caighdeánaithe leictreonacha, don chóras baincéireachta, í SWIFT, an Cumann um Theileachumarsáid Airgeadais Idirbhainc Dhomhanda. Dearadh é chun treoracha a sheoladh agus a dhearbhú i leith aistriúchán airgid a bhaineann le híocaíochtaí idirnáisiúnta.  
Is trí theachtaireachtaí SWIFT a dhéanann na híocaíochtaí idirbhainc go léir, beagnach, sa limistéar an euro.
Béchuil dhearg mhór. Speiceas de bhéchuil a bhaineann leis an fhine Coenagrionidae is ea béchuil dhearg mhór (ar a dtugtar freisin Earr-rua an earraigh), Pyrrhosoma nymphula.
Dáileadh.
Is béchuil Eorpach den chuid is mó é an speiceas seo, le roinnt líonta i dTuaisceart na hAfraice agus in Iarthar na hÁise.
An Droim Mór. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Droim Mór air:
An Drom Mór. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Drom Mór air:
Drom an Easaigh (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Drom an Easaigh air:
Eitilt Pakistan International Airlines 8303. Thuairteáil Eitilt Pakistan International Airlines 8303 sa gcathair Karachi, An Phacastáin, ar an 22 Bealtaine 2020. Bhí breis agus céad duine ar bord (99 paisinéir agus ochtar criú), a bhí ag teacht ó Lahore. Bhuail an t-eitleán – A320 de chuid Aerlíne Idirnáisiúnta na Pacastáine – ceantar cónaithe.
Bhí go leor timpistí eitleán agus héileacaptar sa Phacastáin thar na blianta. Mar shampla, sa mbliain 2016, chuaigh eitleán de chuid Aerlíne Idirnáisiúnta na Pacastáine trí thine agus maraíodh 40 san eachtra.
Farming Simulator. Is sraith físchluichí feirmeoireachta í Farming Simulator, arna fhorbairt ag GIANTS Software. Tá na suímh sa chluiche bunaithe ar thimpeallachtaí i Meiriceá agus san Eoraip. Tá imreoirí in ann feirmeoireacht a dhéanamh, beostoc a phórú, barra a shaothrú, agus táirgí a fuarthas ón bhfeirmeoireacht a dhíol.
Díoladh breis is 25 milliún cóip den chluiche (gach leagan le chéile), agus íoslódáladh ar ghléasanna soghluaiste é níos mó ná 90 milliún uair. Eisítear leagan nua gach dara bliain le grafaicí níos fearr, rogha níos leithne feithiclí, agus tascanna níos suimiúla le déanamh.
Eagraíocht um Aontas na hAfraice. B'eagraíocht idirnáisiúnta, pholaitiúil agus eacnamaíochta é an Eagraíocht um Aontas na hAfraice (EAA). Bunaíodh í ar an 25 Bealtaine 1963. Bhunaigh 32 stát san Afraic eagraíocht chun guth a thabhairt dóibh, agus radacach go hannamh. 
Tháinig deireadh leis an EAA ar 9 Iúil 2002 nuair a díscaoileadh í (léiriú intinne ar an 9 Meán Fómhair 1999) agus tháinig an tAontas Afracach ar an bhfód ina áit.
Brega. Ríocht Ghaelach na meánaoise ba ea Breá (Sean-Ghaeilge Brega), suite in oirthear na tíre. Cuid de mhuintir Uí Néill a bhí ann, Síol Aodha Sláine d'Uí Néill an Deisceart. 
Sanasaíocht.
Ainmnithe as Magh Breá a bhí an dream agus a ríocht.
Tíreolas.
Bhí ríocht Bhreá suite i chontaetha na Mí, Lú agus Baile Átha Cliath mar atá inniu ann. Teoranta a bhí sí ag Muir Éireann san oirthear, an Life sa deisceart, agus ó thuaidh trasna na Bóinne go dtí Sliabh Breagha the i ndeisceart an Lú. Is dócha gur luaineach í an teorainn thiar, idir Breá agus Ríocht na Mí, agus ní fios í go cruinn.
Laistigh de Bhreá bhíodh Teamhair, suíomh insealbhaithe Ard-Ríthe na hÉireann.
Ionghabháil agus críochdheighilt.
Ionghabhadh Breá sa 6ú haois ag Uí Néill. Faoi lár na 8ú haoise, bhí an Síol Aodha Sláine scartha as a chéil in dhá leath ar an naimhdeas: Deisceart Breá nó ríocht Loch Gabhair, faoi cheannas Uí Chearnaigh; agus Tuaisceart Breá, nó ríocht Cnogba, faoi cheannas Uí Chonaing. In ainneoin na críochdheighilte úd, bhíodh go leor ríhe i gceannas sa dá cheantar.
Ag druidim leis an deireadh, bhí Breá faoi bhagairt na Lochlannach agus Ríocht Bhaile Átha Cliath ag teacht chun cinn, agus thit an tíocht faoi ardfhlaitheas na Mí. Nuair a roinneadh ríocth na Mí sa dara haois déag le linn Ionradh na Normannach, thit codanna de Bhreá faoi cheannas Bhréife agus "na Laigean.
Ríthe Bhreá. Seo a leanas liostaí ríthe Bhreá, idir an ríocht aonthaithe, agus na fo-ríochtaí Cnóbha and Loch Gabhair i ndiaidh críochdheighilte. Is féidir a mheas gurbh Ard-Ríthe iad siúd aibhsithe go trom. 
Ríthe Bhreá.
Tá an liosta seo bunaithe ar: "Irish Kings and High Kings", Appendix II le Francis J.Byrne; "Early Christian Ireland", Appendix II, le T.M.Charles Edwards; agus bearnaí líonta leis an dán "Síl Aeda Sláne Na Sleg" le fáil sa "Leabhar Laighneach.
Ríthe Chnóbha.
Bhí Uí Chonaing lonnaithe thart timpeall ar Thailte agus Ráith Airthir i ngleann na hAbhann Móire. Tugadh a ceantear seo don "tSíl nDlúthaig" (géag eile an tSíl Aodha Sláine) tar éis choncas Chiannachta Breá le linn réimse "Chináed" mhic Iarghalaigh. Faightear an teideal Rí Chiannachta don chéad uair i nAnnála Uladh don bhliain 742, agus Rí Chnóbha don bhliain 818. Roimhe seo, thugadh na Ciannachta an teideal ar a cheannairí féin. Is féidir ríthe níos luaite a meas mar thaoisigh Uí Chonaing.
Liosta neamhiomlán, féach Mac Samhráin, 2004.
Ríthe Loch Gabhair / Dheisceart Breá.
Ní fheictear an teideal Rí "Deisceird Breg" i "nAnnála Tiarnaigh" go dtí an bhliain 729, agus i "nAnnála Uladh" go dtí 751. Is féidir a rá gur thaoisigh Uí Chearnaigh den Síol Aodha Sláine iad ceannairí níos luaite.
Tá an liosta a leanas neamhiomlán, féach Mac Samhráin, 2004.
Eddie Fullerton. Ba é Edward "Eddie" Fullerton (1935 – 25 Bealtaine 1991) an chéad Chomhairleoir Contae de Shinn Féin a toghadh ar Chomhairle Contae Dhún na nGall sa bhliain 1979. Dhúnmharaíodh é ag a theach cónaithe i mBun Crannacha, ar an 25ú Bealtaine 1991. 
Dúnmharú.
Ag ceathrú tar éis a dó ar maidin, bhris beirt fhear an doras isteach ar theach cónaithe Fullerton. De réir thuarascáil an phaiteolaí stáit, cuireadh sé philéar san uasal Fullerton, sa chloigeann, sa mhuineál, ina lámh dheis, ina cholainn, agus ina cholpa clé. Thabharfadh seo le fios go raibh deis ag Fullerton iarracht a dhéanamh é féin a chosaint sular maraíodh é.
Mhaígh an 'Ulster Freedom Fighters' (UFF) ag an am gurbh iad a bhí freagrach as an dúnmharú.
Fiosrúchán.
I Meitheamh 2003 bhronn aturnae mhuintir Fullerton comhad ar an Aire McDowell ina raibh fianaise úr ó fhinné nua, fianaise ní hamháin a chaith amhras ar iompar na nGardaí, ach fianaise a thacaigh leo siúd a chreid go raibh claonpháirteachas i gceist i ndúnmharú an Uasail Fullerton.
Trí na piléir a mharaigh Fullerton a scrúdú, bhí an RUC in ann a rá gur úsáid an UFF an gunna céanna chun ceathrar a mharú i gCarraig Ceasail i 1993. Ach i gclár teilifíse ar TG4 sa bhliain 2005, cuireadh fianaise chun tosaigh a léirigh gur éalaigh na dúnmharfóirí a mharaigh Fullerton i ngluaisteán neamh-mharcáilte de chuid an RUC. Thabharfadh seo le fios, deirtear, go raibh lámh ag baill de na seirbhísí slándála i marú an Uasail Fullerton. 
Sa bhliain 2017, bhí fiosrúchán poiblí neamhspleách a lorg fós ag teaghlach Fullerton faoina bhás.
Eolas.
Sa bhliain 2023, sheoladh an leabhar dar teideal "Councillor Eddie Fullerton, Visionary, Patriot, Martyr".
Saol (idirdhealú). Tá níos mó ná brí amháin leis an bhfocal Saol:
Ciannachta. Dream Gaelach in Éirinn na meánaoise ba ea na Ciannachta. Mhaígh siad gur de shliocht Taidhg mhic Céin iad. Feictear iad ar dtús i bhfoinsí stairiúla den 6ú haois. Bhí a gcuid críoch le fáil anseo is ansiúd ar an oileán, san áireamh Magh Breá agus Oirialla. Slogadh dreamanna Chiannacht de réir a chéile i ríochtaí eile isteach.
Sanasaíocht.
Tugann David Sproule le fios nach raibh ach trí dhream ann i luathstair na hÉireann a raibh an iarmhír "-acht" ina n-ainmneacha acu, mar atá na Connachta, na hEoghanachta agus na Ciannachta féin. Deir sé:
Glacann Paul Byrne leis an hipitéis seo, agus molann sé:
Stair.
Mhaígh na Ciannachta gur shíolraigh siad ó Thadhg mac Céin, a dúradh gur gharmhac Ailealla Ólom na Mumhan é. Meastar gurbh é Tadhg sinsear na "Luigni" agus na "Gailenga", treibheanna lonnaithe i lár agus iarthar na tíre". Insítear scéal ghabháil chríocha Bhreá ag Tadhg sa seanscéal "Cath Crinna" den 9ú haois b'fhéidir.
Is féidir cuid d'eachtraí na gCiannacht stairiúil a rianaigh sna hannála Éireann. Feictear iad faoin mbliain 535 nuair a cloíodh iad i mbun chogaidh ag an Luachair Mór (idir na hainmneacha An Ainí agus An Bhóinn) gar do Dhamhliag ag "Túathal Máelgarb.
Bhí na Ciannachta fós neamhspleách sa 9ú haois. Buaileadh go dona iad i gCath "Imblech Pich" (Imleach Bheagáin gar do Cheanannas) sa bhliain 688 ag Niall mac Cearnaigh, rí na mBreá. I ndiaidh na cliste seo, chaill siad a neamhspleáchas raibh ó dheas den Bhóinn in oirdheisceart Bhreá, agus luaitear iad mar Ard Ciannachta as sin amach.
Sa bhliain 742, thosaigh Conaing mac Amhalaí, rí Thuaisceart Bhreá den tSíol Aodha Sláine, an teideal "rí Ciannacht" a úsáid, an chéad as seachtar a rinne amhlaidh. In am trátha, chloígh Uí Chonaing an cheantar agus thóg isteach i mBreá é, ag coinneáil dóibh féin an teideal úd.
Deir Byrne:
Críocha.
I measc ghéaga na gCiannacht, tá:
Naomh Cianán.
Meastar gur mórphearsa é Cianán i saol luathCríostaíochta na hÉireann. Deirtear go raibh a chill i nDámhliag ar an gcéad chill tógtha le cloch in nÉirinn. Insítear i nAnnála Uladh go bhfuair sé bás don bhliain 489, ceithre bliana roimh Naomh Pádraig. Níl aon beathaisnéis ar mharthain, ach caomhnaítear roinnt anecdotes, go háirithe sa commentary, Féilire Aonghasa.
Geabhróg choiteann. Is éan í an gheabhróg nó an gheabhróg choiteann. Is baill d'fhine na Laridae iad.
Geabhróg bhroinndubh. Is éan í an gheabhróg bhroinndubh. Is baill d'fhine na Laridae iad.
Geabhróg bháneiteach. Is éan í an gheabhróg bháneiteach ("Chlidonias leucopterus" nó "Chlidonias leucoptera").
Gaineamhchearc bhiorearrach. Is éan í an ghaineamhchearc bhiorearrach. Is baill d'fhine na Pteroclidae iad.
Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan. Is Ollscoil Teicneolaíochta suite i gContae Chorcaí is Contae Chiarraí é Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan, nó OTM. Bunaíodh OTM ar an 1 Eanáir 2020.
Stair.
Nascadh Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí is Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí le chéile mar chuid den Ollscoil Teicneolaíochta.
Gaineamhchearc bholgdhubh. Is éan í an ghaineamhchearc bholgdhubh. Is baill d'fhine na Pteroclidae iad.
Fearán Eorpach. Is éan é an fearán Eorpach. Tugtar an fearán nó an fearán breac air freisin. Is baill d'fhine na Columbidae iad.
Colm gáiriteach. Is éan é an colm gáiriteach. Is baill d'fhine na Columbidae iad.
Cuach choiteann. Is éan í an chuach nó an chuach choiteann. Is baill d'fhine na Cuculidae iad. Úsáidtear na focail cuthag i nGaeilge na hAlban.
Tuirne lín Eorpach. Is éan é an tuirne lín Eorpach nó tuirne lín ("Caprimulgus europaeus"). Is baill d'fhine na Caprimulgidae iad.
Dlí canónta na hEaglaise Caitlicí. Dlí canónta na hEaglaise Caitlicí (Laidin: "ius canonicum") is ea na dlíthe agus na prionsabail dlí atá mar bhonn faoin gcóras dlí na hEaglaise.
Stair.
"Ius novum".
Tháinig fás an-mhór faoin dlí Canónta ón 12ú haois ar aghaidh. Breathnaíodh ar an Phápa mar dhlíodóir, ar bhealach, agus chreid ardoifigigh na heaglaise gurbh é an rud ba thábhachtaí ná an dlí Canónta a fhorbairt agus a shonrú. I measc na ndlíthe seo bhí dlí a chuir cosc le pósadh na cléire. Ach in ainneoin na rialacha nua a cuireadh ar phár sa Róimh, ba bheag an t-athrú a tháinig ar nósanna na cléire ar fud na hEorpa go deireadh na meánaoise.
"Ius codicis".
Ar an 27 Bealtaine 1917, d'fhógair an Pápa Beinidict XV an Cód Pio-Bheinidicteach 1917. An chéad iarracht ar na dlíthe canónta a bhaineann leis an ngnásaíocht Laidineach san Eaglais Chaitliceach Rómhánach a chódú ab ea é. Deirtear gurb é an ócáid is tábhachtaí ó thaobh an dlí chanónta de i mbeagnach ocht gcéad bliain. 
Dlí Johanno-Pauline.
Bhí an Cód Pio-Bheinidicteach 1917 bailí go dtí gur tháinig an Cód Dlíthe Canónta reatha i bhfeidhm sa bhliain 1983.
Dlí canónta in Éirinn.
Bhreathnaigh Tuarascáil Choimisiún Imscrúdúcháin Ard-Deoise Bhaile Átha Cliath (Coimisiún Iníon Uí Mhurchú) a foilsíodh sa bhliain 2009 ar chur i bhfeidhm an dlí chanónta san Ard-Deoise maidir le mí-úsáid páistí idir 1975 agus 2004. Fuarthas (Caibidil 4, lgh 57-80) go raibh easnaimh mhóra thar na blianta sa chaoi ar chuir an Eaglais a rialacha féin sa réimse seo i bhfeidhm.
Ionradh na Normannach ar Éirinn. Tharla an t-ionradh Angla-Normannach ar Éirinn ag deireadh an 12ú haois, nuair a d'éirigh leis na Normannaigh limistéir mhóra talún a chuir faoi smacht agus a ghabháil ó na hÉireannaigh, a d’éiligh ríocht Shasana ceannasacht orthu ina dhiaidh ansin. Ag an am, bhí Éire Ghaelach comhdhéanta de roinnt ríochtaí, agus an tArdrí ag éileamh tiarnas ar fhormhór na ríthe eile. Bhí ionradh na Normannach ina chor cinniúna i stair na hÉireann, ag marcáil tús níos mó ná 800 bliain de rannpháirteachas díreach Shasana agus, ina dhiaidh sin an Bhreatain le hÉirinn.
'Baile ríoga' ab ea Briostó, an dara bhaile ba mhó i Sasana agus an baile ba mhó tábhacht ar fad ar an gcósta thiar. Ba chathair tráchtála í thar aon ní eile, agus is as an gceangal ceannaíochta a bhí idir í is Duibhlinn (Baile Átha Cliath, inniu) a thagadh formhór a gcuid maoine. Níos déanaí ar aghaidh, bhronn an rí Anraí II (Fraincis: Henri II) na saor chearta chéanna ar Dhuibhlinn. Ansiúd anonn a thriall Diarmaid Mac Murchadha, i dtocach Mí Lúnasa 1166. Duine de dhaoine móra Bhristó ba ea Robert Fitzharding. Chuir seisean fáilte na féile roimh an deoraí oirdhearc agus chuir sé ar iostas í mainistir na nAgaistíneach sa bhaile mór é. Is beag nach deimhin gur le cabhair Mhuiris Uí Réagáin "latimer" (fear teangan) Dhiarmada, a chuireadar iad féin i dtuiscint sa chéile.
Seoladh Mac Murchadha chun Rí Shasana, agus tar éis iomad cuardaigh tháinig sé ar Anraí i nGuienne, am éigin tar éis na Nollag. Chuir Anraí roimhe ansiúd agus d'éist se lena achainí. Le linna óige, bhí Anraí, nó 'mac na hImperaise,' mar a thugtaí air, ag cuimhneamh ar Éire a ghabháil, agus sa bhliain 1155 chruinnigh comhairle a chuid barún chun an scéil a phlé, Cuireadh Seán ó Salisbury nó Johannes Parvus, (Fraincis: "Jean de Salisbury") rúnaí do Thíobóid de Bec (Fraincis:"Thibaut du Bec"), Ardeaspag Chantorbuirg, don Róimh agus thug an Pápa Sasanach, cead dul ar aghaidh leis an ghnó dó. Níor thug Anraí geallúint go ndéanfadh sé féin paitinne a thabhairt do Dhiarmaid d'athbhunú ná Éire so ghabháíl. Ba é a rinne se na litreacha paitinne a thabhairt do Dhiarmaid á cheadú "d'éinne taobh istigh de theorainn ár ríochta cabhair is cúnamh a thabhairt dó chun Cúige Laighean d'fháil thar n-ais. D'fhill Mac 
Mac Murchadha dá bhrí sin ar Bhriostú agus, san áit sin dó, chuaigh se ag triall ar Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro, an té darbh ainm Strongbow ag Éireannaigh riamh.
Rinne na Normannaigh ionradh ar Éirinn ó Shasana i 1169 ar iarratas an Rí ar a dtugtar Diarmaid na nGall, a bhí ag súil le cabhair uathu, ach sheol Rí Anraí II Shasana a thuilleadh saighdiúirí le smacht a choimeád ar a arm Normannach. Bhí tionchar as cuimse ag na Normannaigh ar an oileán, ach níorbh gur éirigh siad 'níos Gaelaí ná na Gaeil féin', ag foghlaim na teanga dúchais agus ag pósadh isteach i dteaghlaigh Ghaelacha. Faoi dheireadh an 15ú haois bhí flaitheas na Breataine in Éirinn teoranta go héifeachtach do cheantar beag timpeall Bhaile Átha Cliath ar a dtugtar an Pháil.
Gailenga. Ainm de dhá dhream agus a ríochtaí in Éirinn na meánaoise ba ea Gaileanga (Meán-Ghaeilge Gailenga), suite i mBreá agus i gcúige Chonnacht.
Stair.
I dteannta leis na Luíne, Dealbhna, Saitne agus Ciannachta, mhaígh na Gailenga gur de shliocht Thaidhg mhic Céin, trína a mhac, Cormac Gaileang. Creideann Francis John Byrne agus Eoin Mac Néill beirt: 
De réir ginealach luaite i bhForas Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn:
Cé gur chreid Byrne agus MacNeill gurbh as Connachta iad ó dhúchas, mholfadh taighde a rinneadh le gairid ar shanasaíocht an fhocail 'Connachta' gurbh as Breá iad i ndáiríre, agus gur lonnaíodh trasna na Sionainne ag na the Connachta iad.
Deir Byrne fosta go raibh gaol láidir idir na Gailenga agus na Luigne mar chomharsana agus comhghuaillithe i gConnacht:
Ginealaigh.
Deir ginealach luaite ag Seathrún Céitinn:
Faightear i "Rawlinson B 502 agus/nó Rawlinson B 512 an ginealach a leanas:
Ríochtaí na nGaileang.
Ghlac clanna na nGaileang Mór agus Breá na sloinnte Uí Lóthcháin, Uí Aonghasa agus Mhic Maoláin.
Sna liostaí a leanas, tógadh gach taigairt ó Annála na gCeithre Máistrí, muna deirtear a mhalairt.
Lisa LeBlanc. Amhránaí agus scríbhneoir amhrán in Québec is ea Lisa LeBlanc. Rugadh í in 1990 in Brunswick Nua.
Beatha.
Rugadh í in Rosaireville, sráidbhaile Acadach a raibh 51 duine ina gcónaí ann i ndeireadh 2013 agus atá suite in Brunswick Nua. Thosaigh sí ag canadh os comhair an phobail in 2004.
Tar éis di dul ag amhránaíocht thall is abhus ina ceantar dúchais, fuair sí dioplóma ón École nationale de la chanson de Granby i rang na bliana 2010. Bhí sí páirteach sa 42ú Festival international de la chanson de Granby in Meán Fómhair 2010 agus ghnóthaigh an chéad duais. Fuair sí cuireadh chun canadh ar chláir theilifíse dá bharr..
I Márta 2012 chuir sí a céad albam amach. Ón gcéad seachtain amach bhí sé sin ar bharr an liosta mar albam mórdhíolta ar iTunes Canada.
I bhFómhar 2012 ghlac sí páirt sa 26ú féile den Coup-de-cœur francophone (féile cheoil de chuid Montréal atá ann ó 1987 i leith). Chuaigh sí ag canadh ar fud oirthear Cheanada.
I Deireadh Fómhair 2013 ghnóthaigh sí duais France Inter/Télérama don albam Fraincise ab fhearr.
I Samhain 2014 chuir sí amach "Highways, Heartaches and Time Well Wasted", mionalbam i mBéarla.
I Meán Fómhair 2016 chuir sí amach a tríú halbam "Why You Wanna Leave, Runaway Queen".
Laurence Jalbert. Amhránaí agus scríbhneoir amhrán is ea Laurence Jalbert (née Lise Jalbert). Rugadh í in Rivière-au-Renard in Québec ar an 18 Lúnasa 1959.. Chuir sí ocht n-albam amach idir na blianta 1990 agus 2011, ach bhí sí ag obair i bhfad roimhe sin le grúpaí difriúla i mbeáir phianó. Ghnóthaigh sí a lán duaiseanna, agus bhí éileamh ar leith ar na hamhráin “Encore et encore,” “Tomber,” “Rage,” “Pour toi,” agus “Bella”.
Beatha.
Bhí Laurence ag seinm ar an orgán i mbeáir phianó ón uair a bhí sí sé bliana déag. Bhí baint aici lena lán grúpaí agus í ag obair mar cheoltóir ar feadh roinnt blianta in Québec sular thosaigh sí ag scríobh don ghrúpa Volt in 1985. Chuir siad gearrcheirnín amháin, "Nobody knows", amach sular scar siad ó chéile in 1988.
In 1990 chuir sí a céad albam aonair amach agus na hamhráin go léir scríofa aici féin. Bhí an-díol air. Théadh sí ag amhránaíocht sa Fhrainc ina dhiaidh sin ach le Québec is mó a bhí baint aici. 
Tá an-suim aici i gcás na mban, suim a d’fhág a rian ar a gcuid amhrán, go háirithe “Mots de femmes” (“Focail ban”). 
In 2015 d’fhoilsigh sí agus an t-iriseoir Claude André leabhar beathaisnéiseach dá cuid dar teideal "À la vie, à la mer". Tá dhá cheann déag dá cuid amhrán le fáil ann agus míniú ann ar na cúrsaí ar fáisceadh gach amhrán astu. 
Ó 2015 i leith tá sí ag tabhairt cainteanna dar teideal "Encore et encore, de l’amour, de l’espoir…" agus an teacht aniar mar phríomhthéama acu.
Comhairle Dornálaíochta an Domhain. Is ceann de cheithre phríomheagraíocht a cheadú babhtaí dornálaíocht gairmiúil í Comhairle Dornálaíochta an Domhain nó WBC.
Pápa Pól III. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Pól III.