Trelis/gawiki huggingface dataset:
Gerocarne. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Gerocarne (Calábrais: "Riuracàrne"; Gréigis: Γερακάρι, "Jerakári"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Ionadi. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Ionadi (agus Jonadi; Gréigis: Ιωνάδες, "Ionádes"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Joppolo. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Joppolo (Calábrais: "Pacènzia"; Gréigis: Ιάμπολος, "Iámbolos"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Limbadi. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Limbadi (Calábrais: "Jimbàdi"; Gréigis: Λιβάδιον, "Libádion"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Maierato. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Maierato (Calábrais: "Maiaràtu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Mongiana. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Mongiana (Calábrais: "Mungiàna"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Monterosso Calabro. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Monterosso Calabro (Calábrais: "Munturùssu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Nardodipace. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Nardodipace (Calábrais: "Narduepaci"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Víreas Epstein-Barr. Is víreas den fhine Herpesviridae é an víreas Epstein-Barr (ar a dtugtar VEB freisin) nó víreasheirpéis 4 (HHV-4). Baineann sé leis an fhofhine Gammaherpesvirinae. Tá an víreas Epstein- Barr ina chúis le roinnt galar lena n-áirítear monanúiclé-óis tógálach agus liomfóma Burkitt.TIs cúis le roinnt galair an víreas Epstein-Barr lena n-áirítear monanúiclé-óis ionfhabhtaíoch agus Liomfóma Burkitt .
Díríonn an víreas ar limficítí B daonna tríd an ngabhdóir CD21. Is féidir leis an bpróitéin EBNA -2 a tháirgeann sé le linn ionfhabhtaithe na gcealla seo, fachtóirí tras-scríbhinní daonna (FT) a earcú agus dá bhrí sin a bheith ina chúis le galair uath-imdhíonachta cosúil le lúpas nó diaibéiteas tíopa 1 ach freisin scléaróis iolrach , , .
Nicotera. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Nicotera (Calábrais: "Nicòtra"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Parghelia. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Parghelia. Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Pizzo. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Pizzo (Calábrais: "'U Pìzzu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Pizzoni. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Pizzone (Calábrais: "Pìzzuni"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Polia. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Polia (Calábrais: "Pulìa"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Ricadi. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Ricadi (Sean-Ghréigis: Ρηγάδιον, "Rhegádion"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Rombiolo. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Rombiolo (Calábrais: "Rumbiòlu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
San Costantino Calabro. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é San Costantino Calabro. Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Zambrone. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Zambrone (Calábrais: "Zambrònë"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Stefanaconi. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Stefanaconi (Calábrais: "Stihanàcuni"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Spilinga. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Spilinga. Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Soriano Calabro. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Soriano Calabro (Calábrais: "Suriànu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Sorianello. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Sorianello (Calábrais: "Sorianèju"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Simbario. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Simbario (Calábrais: "ZImbarìu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Serra San Bruno. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Serra San Bruno (Calábrais: "La Serra"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Vazzano. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Vazzano (Calábrais: "Vazzànu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Tropea. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Tropea (Calábrais: "Trupìa"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Vallelonga. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Vallelonga (Calábrais: "Vallalònga"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Spadola. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Spadola (Calábrais: "Spàtula"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Zaccanopoli. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Zaccanopoli (Calábrais: "Zzaccanòpuli"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Sant'Onofrio, Calabria. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Sant'Onofrio (Calábrais: "Santu 'Nòfhriu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
San Gregorio d'Ippona. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é San Gregorio d'Ippona. Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
San Nicola da Crissa. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é San Nicola da Crissa. Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Zungri. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Zungri (Calábrais: "Zzungàri"; Gréigis: Ζουγκρίον, "Zoungkríon"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Mileto. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é Mileto (Calábrais: "Milìtu"). Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
San Calogero. Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é San Calogero. Bhí duine ina gcónaí ann ar an .
Cítimeigilivíreas. Is éard is cítimeigilivíreas (CMV) (ó "cítea-" 'cill' ón Ghréigis "κύτος kútos"- 'coimeádán' + "μέγας mégas" 'mór, meigea-' + -víreas via Laidin "vīrus" 'nimh') ann ná víreas atá freagrach as ionfhabhtuithe nach dtugtar faoi deara go minic. Tarlaíonn a nádúr pataigineach go príomha in othair a bhfuil a gcosaintí imdhíonachta lagaithe, mar iad siúd a bhfuil cóireáil orthu le himdhíonshochta, a bhfuil tionchar ag SEIF orthu, agus féatais. Déanann CMV othair atá ag fulaingt cheana féin ó ghalar sistéamach soghonta freisin, agus is féidir leis an dara ceann díobh a bheith ina chúis le himdhíonshochtadh .
Is féidir le ionfhabhtú cítimeigilivíris i mná torracha damáiste a dhéanamh don fhéatas. Is é an t-ionfhabhtú féatais ó bhroinn is coitianta i dtíortha tionsclaithe.
Claudia Lars. File de chuid na Salvadóire ab ea Claudia Lars, a rugadh in Armenia, sa tSalvadóir ar an 20 Nollaig, 1899 mar Margarita del Carmen Brannon Vega. Fuair sí bás i San Salvador i 1974. Ba iníon í do Peter Patrick Brannon agus Carmen Vega Zelayandía. 
Luathshaol.
Ba iad Peter Patrick Brannon (Éireannach)agus Carmen Brannon Vega Zelayandía (Salvadóiresch) a tuismitheoirí. Le linn a blianta tosaigh, bhí sí cairdiúil le Consuelo Suncín, bean chéile Antoine de Saint-Exupéry amach anseo. Thosaigh sí a cuid oideachais sa bhaile, agus ina dhiaidh sin rinne sí staidéar ag an Colegio La Asunción de Santa Ana agus í ina déagóir.
Gan údarás ó Chlaudia, d'fhoilsigh an Ginearál Juan José Cañas, leabhrán dánta a scríobh sí, faoin teideal "Triste Mirajes ".
Sa bhliain 1919, chuir Claudia tús le caidreamh leis an bhfile Nicearaguan Salomón de la Selva, ach chuir a tuismitheoirí deireadh leis an gcaidreamh, trí Claudia a chur chuig na Stáit Aontaithe. Sna Stáit Aontaithe bhuail Claudia lena céad fhear céile: Leroy F. Beers Kuehn. D'oibrigh Claudia mar Mhúinteoir Spáinnise i Scoil cháiliúil Berlitz.
An Ardscoil, Baile Átha Cliath. Is scoil mheasctha, neamhspleách de chuid Eaglais na hÉireann, 12–18 í an Ardscoil, Baile Átha Cliath. Tá an Ardscoil lonnaithe i Ráth Garbh, Baile Átha Cliath, Éire. 
Bunaíodh í sa bhliain 1870 ag Sráid Fhearchair sular bhog sí go Ráth Garbh i 1971. Cónascadh é le Scoil na Deoise do Chailíní i 1974, agus rinneadh scoil chomhoideachais di. Cuireann an scoil raon spóirt ar fáil lena n-áirítear badmantan, cruicéad, reathaíocht trastíre, haca, rugbaí, agus leadóg. Sa bhliain 2009, tugadh aitheantas di mar an scoil a bhfuil an ráta is airde dul chun cinn chuig oideachas tríú leibhéal.
Tá sí faoi úinéireacht agus faoi mhaoirseacht Iontaobhas Erasmus Smith.
Comhaontú Trefaldwyn. Is comhaontú stairiúil agus tábhachtach é Comhaontú Trefaldwyn (Breatnais:"Cytundeb Trefaldwyn") a síníodh nuair a tháinig an Prionsa Llywelyn ap Gruffudd (Breatnais:"Tywysog Cymru") agus Anraí III Shasana le chéile ar 29 Meán Fómhair 1267. Sa chomhaontú, d’aithin Rí Anraí III Shasana (a bhí i réim idir 1216 agus 1272) seasamh Llywelyn mar Phrionsa na Breataine Bige, agus an ceart aige ómós a fháíl ó gach prionsa agus tiarna Breatnach. Síníodh an comhaontú "ag an áth", is é sin "Rhyd Chwima", agus Ottobuono de' Fieschi, ambasadóir an Phápa i láthair , ar in aice le Aberriw, timpeall dhá mhíle go leith siar ó thuaidh ó Trefaldwyn, Powys. Ní bhfuair Llywelyn ómós ó Mharedudd ap Rhys ó Trefaldwyn go dtí 1270, 
Criostalaíodh Comhaontú Trefaldwyn an méid a bhí Llywelyn ag iarraidh a bhunú, sé sin an Bhreatain Bheaga a bheith faoi smacht ag ríocht lárnach i Gwynedd. Bhí rud éigin bainte amach ag Llywelyn nach raibh bainte amach ag a sheanathair, Llywelyn ap Iorwerth, sa bhliain 1216, agus ba choincheap é a bhí ina ghné thábhachtach de chóras feodach na linne, mar a bhí in úsáid i Sasana, ómós a fháil ó rialtóirí dúchais. Bhí ómós riachtanach do rialóir chun a stádas agus a chumhacht a bhunú agus a dhaingniú i measc a mhuintire.
Seo an chéad uair a d’aithin Rí Shasana cearta Phrionsa na Breataine Bige. Mar rialtóir Gwynedd agus le húdarás an teidil Prionsa na Breataine Bige, thabharfadh prionsaí agus tiarnaí dúchasacha eile na Breataine Bige ómós do Llywelyn, agus is é féin amháin a thabharfadh ómós do Rí Shasana. Chiallaigh sé seo gur shealbhaigh siad a gcuid tailte trí dhualgais a chomhlíonadh do Llywelyn - mar shampla, seirbhís mhíleata agus freastal ar a chúirt. Bhí freagrachtaí ag baint le hómós a thabhairt do Llywelyn, agus d’fhéadfaidís na tailte a chailleadh dá mbeidís mídhílseach leis.
John Maynard Keynes. Eacnamaí agus fealsamh ba ea John Maynard Keynes (5 Meitheamh 1883 – 21 Aibreán 1946), duine den lár ó thaobh fealsúnachta de.
Saol.
Ba phearsa mhór é Keynes sa tréimhse idir an dá chogadh domhanda, go mórmhór i Londain Shasana. Bhí sé ar dhuine de na baill ba cháiliúla de Chumann Bloomsbury (grúpa liteartha ina raibh E.M. Forster agus Virginia Woolf páirteach freisin).
Cuireadh i leith Keynes uaireanta gur athraigh sé a intinn. ‘Athraím m’intinn de réir mar a athraíonn na fíricí,’ a dúirt sé, ‘céard a dhéanann tusa, a dhuine uasail?’ Agus bhí comhairle eile aige, "ní i smaointe nua a leagan amach atá an deacracht ach in éalú ó na seansmaointe".
Smaointeoireacht.
Bhí coincheap ag Keynes nár chóir ligean don mhargadh a chuid a dhéanamh agus ligean don ghnáthdhuine fulaingt. Chreid Keynes gur chóir don rialtas bheith sáite díreach i gcruthú éilimh ar earraí agus seirbhísí trí phoist a chruthú. Dá mbeadh post ag duine bheadh ioncam aige. Dá mbeadh ioncam aige cheannódh sé earraí. Dá gceannódh sé earraí bheadh ar dhuine eile na hearraí sin a tháirgeadh agus chruthódh sé sin a thuilleadh post. Ba chuma le Keynes dá mbeadh daoine ag tochailt poill agus á líonadh arís, fad is a bhí post acu. 
Ghlac comhairleoirí Hitler le teoiricí an Tiarna Keynes agus chuir sé muintir na Gearmáine thar n-ais ag obair. Tógadh na bóithre breátha (agus tá siad fós acu).
Infheistíocht.
Bhí Keynes ar an bheagán daoine sna 1930idí a chreid gur cheart níos mó airgead a chur isteach sa gheilleagar nuair a bhí rátaí dífhostaíochta go hard, ní a mhalairt. Má d’aistrigh an rialtas agus lucht rachmais na fiacha s’acu chuig na daoine ba bhoichte i Meiriceá, bhí sé mar a gcéanna sa Bhreatain.
Rinne Keynes cur síos breá (‘"In the long run we are all dead"’) ar an bhfadhb a chuireann as do pholaiteoirí go minic. Moltar rogha pholaitiúil uaireanta a rachaidh chun tairbhe do thír sa bhfadtéarma ach ar léir do pholaiteoirí láithreach an costas iomarcach polaitiúil a bhaineann leo.
An t-órchaighdeán.
Nuair a chinn Winston Churchill, Seansailéir an Státchiste ag an am, ar an órchaighdeán a athbheochan sa bhliain 2025, spreag sé Keynes chun criticeoireacht phoiblí a dhéanamh ar pholasaithe an Aire. Bhí Keynes den bharúil go dtarraingeodh athbheochan an órchaighdeáin géarchéim dhomhanda eacnamaíochta ina diaidh. 
Bhí an ceart ag Keynes. Lena cheart a thabhairt do Churchill, ní raibh oideachas eacnamaíochta air, agus ní raibh sé ach ag leanúint chomhairle Mhontague Norman, a bhí i gceannas ar Bhanc Shasana ag an am.
Timpeallacht.
In alt san iris "The Yale Review" sa bhliain 1933, scríobh Keynes go raibh an cine daonna ag scriosadh áilleacht an dúlra toisc nach raibh aon luach airgid ag baint leis an áilleacht sin.
Tugadh an chluas bhodhar don rabhadh sin, dár ndóigh.
Tionchar ar Éirinn.
Roghnaigh an Taoiseach John A. Costello sna 1940idí/1950idí ollamh éirimiúil óg darbh ainm Patrick Lynch chun cabhrú leis ó thaobh an gheilleagair de. Fear a bhí dílis do thuairimí John Maynard Keynes ab ea Lynch, agus mhol sé cur chuige úrnua ó 1948.
Taoisigh agus Ríthe na Breataine. Liosta Taoisigh agus Ríthe dúchasacha na Breataine Bige .
Comhthéacs.
Roimhe: Rí na mBriotanach.
Roimh an teideal Rí nó Taoiseach na Breataine Bige, baineadh úsáid as an teideal Rí na mBriotanach ("Brenin y Brythoniaid" ) chun cur síos a dhéanamh ar Rí na mBreatnach Ceilteach, sinsear na Breataine Bige. 
Deireadh le teidil na mBreatnach.
Mharaigh saighdiúirí Sasanacha Llywelyn ein Llyw Olaf ("Tywysog Cymru") sa bhliain 1282 agus chuir céasadh agus marú a dhearthár Dafydd ap Gruffydd sa bhliain 1283 freisin deireadh le neamhspleáchas na Breataine Bige. D'úsáid monarcacht Shasana an teideal "Prince of Wales" ansin d'oidhre ar ríchathaoir Shasana. 
Teidil Bhreatnaise agus Bhéarla ag dul thar a chéile.
I rith na tréimhse 1400-1413, tar éis éirí amach in aghaidh riail Shasana sa Bhreatain Bheag, ceapadh Taoiseach dúchasach na Breataine Bige, Owain Glyndŵr agus monarcacht Shasana mar Phrionsa na Breataine Bige (a rinneadh Anraí V Shasana ina dhiaidh sin). Bhí Taoiseach dúchasach na Breataine Bige, Owain Glyndŵr i gceannas ar fhórsaí na Breataine Bige i gcoinne Prionsa Shasana agus riail Shasana sa Bhreatain Bheag. 
Tar éis sin.
Tar éis bhás Owain Glyndŵr sa bhliain 1415, níor shealbhaigh ach oidhre dúchasach ar mhonarcacht Shasana (agus na Breataine níos déanaí) an teideal Tywysog Cymru (nó The Prince of Wales i mBéarla) .
Titim an droichid Francis Scott Key. Thug an droichead Francis Scott Key i mBaltimore, Maryland, uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca ina lár ag thart ar 1.28am, 26 Márta 2024.
Meastar gur thit seacht bhfeithicil san abhainn ach níltear cinnte fós cé mhéad duine a bhí iontu.
Cúlra.
2.6 ciliméadar ar fhad atá Droichead Francis Scott Key a théann trasna Abhainn Patapsco in iardheisceart Baltimore. Téann an Patapsco isteach i gCuan Chesapeake ar thairseach an Aigéin Atlantaigh.
Droichead cruach trus is ea é a bhfuil ceithre lána ann. Ar ceann de mhórbhealaí stát Maryland is ea é. Osclaíodh é i 1977 agus chuaigh os cionn 11 milliún feithicil thairis sa bhliain 2023.
Tá Baltimore ar cheann de na calafoirt is gnóthaí sna Stáit Aontaithe. Is é Port Baltimore an port is gnóthaí i Stáit Aontaithe Mheiriceá maidir le heaspórtáil gluaisteán agus tá sé thar a bheith tábhachtach le haghaidh lasta freisin.
Tubaiste.
Bhuail long choimeádán, atá cláraithe i Singeapór, an droichead i bpríomhphort na cathrach.
Bhí beirt phíolótaí ar bord ag an am. Tharla cliseadh cumhachta ar an long timpeall 1.24am agus seoladh comhartha guaise nóiméad roimh an imbhualadh. Tháinig gach duine den chriú slán sábháilte as.
Dúnadh an droichead timpeall 1.27am-1.28am. Thit an droichead san fharraige de réir a cheile, idir 1.28am agus 1.30am, de bharr an damáiste a rinneadh don tacaíocht nuair a tharla an t-imbhualadh.
Bhí ochtar ag obair ar an droichead nuair a tharla an timpiste agus tugadh tarrtháil ar bheirt acu. Maraíodh an seisear eile. 
Tógfaidh sé tamaillín an droichead a atógáil agus tá imní ann faoin tionchar ar shlabhraí soláthair an domhain.
Breandán Ó Conaire. Iarchéimí de chuid Ollscoil na hÉireann é Breandán Ó Conaire. Fuair sé a chuid scolaíochta i Scoil Eoin Baiste, Cluain Tarbh, i gColáiste San Froinsias, Rinn Mhic Ghormáin, i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, in Ollscoil Valladolid agus i gColáiste na hOllscoile (B.Á.C.). Tá saothar foilsithe aige ar nuascríbhneoirí na Gaeilge, Máirtín Ó Cadhain, Seán Ó Ríordáin, Tomás Ó Criomhthain, Pádraig Óg Ó Conaire is araile, ar stair litríochta agus ar stair athbheochan na Gaeilge. Rinne sé eagarthóireacht ar Dhuanairí filíochta, ar shaothar le Dubhghlas de hÍde agus leis an gCriomhthanach. Is Léachtóir Sinsearach le Gaeilge atá ann i gColáiste Oideachais Phádraig Naofa, Baile Átha Cliath.
Tá saothar leis i gcló i dtréimhseacháin éagsúla";Studia Hibernica", "Léann", "Seanchas Ard Mhacha", "Irish Economic and Social History", "Irish University Review", "History Ireland", "Scríobh", "Comhar", "Aimsir Óg", "Nua-Aois", "The Irish Times", "Education Times".
Saothair.
Éigse (1974), "The Songs of Connacht/Amhráin Chúige Chonnacht" (1985), "Language, Lore and Lyrics" (1986), "Myles na Gaeilge" (1986), "Tomás an Bhlascaoid" (1992), "Aistí ag Iompar Scéil" (2004), "Go Meiriceá Siar" (1979), "Oidhreacht an Bhlascaoid" (1989), "Comhdháil an Chraoibhín" (1993), "Saoi na hÉigse" (2000), "The Famine Lectures/Léachtaí an Ghorta" (2001), "The Encyclopaedia of Ireland" (2003), "Dictionary of Irish Biography" (2009), "Séimhfhear Suairc" (2013), "Buile Suibhne: Perspectives and Reassessments" (2014).
Cadell ap Rhodri. Ba rí ar Seisyllwg in iardheisceart na Breataine Bige é Cadell ap Rhodri (d'éag 909 ).
Ba mhac le Rhodri Mawr é Cadell. Ar bhás a athar sa bhliain 878 fuair sé Seisyllwg le hoidhreacht, agus sa bhliain 904/905 ghabh sé Tíornas Dyfed ( Teyrnas Dyfed) agus thug dá mhac, Hywel Dda, len é a rialú. Nuair a fuair Cadell bás sa bhliain 909, d'aontaigh Hywel an dá thiarnas chun Tiarnas Deheubarth a chruthú.
Seisyllwg. Mionríocht in iardheisceart na Breataine Bige a bhí i Seisyllwg, a bhí ann ó 730 go 920.
Ag tús an 8ú haois, rialaigh an Rí Seisyll ap Clydog i gCeredigion. Timpeall na bliana 730 ghabh Seisyll 'Ystrad Tywi' ó Rhain ap Cadwgan, rí Dyfed, agus chuir sé lena ríocht féin é. Tugadh an logainm Seisyllwg ar an ríocht mhéadaithe nua. Taifeadtar go bhfuair a mhac, Arthen ap Seisyll, bás sa bhliain 807
Sa bhliain 872, báthadh Gwgon ap Meurig, rí Seisyllwg, trí thimpiste, agus chuir Rhodri Mawr a ríocht lena shealúchais trína phósadh le hAngharad, deirfiúr le Gwgon is sin-sin-gar-iníon Seisyll ap Clydog. Bhí Rhodri ina rí anois ar fhormhór na Breataine Bige. Nuair a fuair Rhodri bás fuair Cadell ap Rhodri le hoidhreacht Seisyllwg agus athbhunaíodh í ar feadh tamaill mar ríocht neamhspleách. D'éirigh le Cadell Dyfed a ghabháil i 904/905, agus thug sé dá mhac Hywel Dda é a rialú..
Nuair a fuair Hywel Seisyllwg le hoidhreacht freisin sa bhliain 920 tháinig an dá ríocht le chéile chun . a chruthú.
Forbairt inbhuanaithe. Is é atá i gceist le forbairt inbhuanaithe ná forbairt nach ndéanfaidh dochar don timpeallacht. 
Is sa tuarascáil "Ár dTodhchaí Chomónta" sa bhliain 1987 de chuid na Náisún Aontaithe a úsáideadh an téarma “forbairt inbhuanaithe” den chéad uair. Is é an t-athrú aeráide an dúshlán is mó atá roimh an gcine daonna sa 21ú haois. Ní haon ionadh mar sin go bhfuil na téarmaí “athrú aeráide”, “téamh domhanda” agus “forbairt inbhuanaithe” le cloisteáil go minic na laethanta seo.
Cúlra.
In alt san iris "The Yale Review" sa bhliain 1933, scríobh an t-eacnamaí clúiteach John Maynard Keynes go raibh an cine daonna ag scriosadh áilleacht an dúlra toisc nach raibh aon luach airgid ag baint leis an áilleacht sin. Tugadh an chluas bhodhar don rabhadh sin, go háirithe sna blianta tar éis an Dara Cogadh Domhanda. 
Tháinig borradh faoin tionsclaíocht sa domhan forbartha ó na 1950idí ar aghaidh. D’éirigh na monarchana níos mó agus sceitheadh níos mó ábhar díobhálach san aer. Ach ba bheag cosaint a bhí ann don dúlra. Ba léir sula i bhfad go raibh an fás geilleagrach seo agus gníomhaíocht an chine dhaonna ag dul i bhfeidhm go mór ar an gcomhshaol.
Faoi lár na 1970idí, tuigeadh do chuid mhór daoine go raibh fadhbanna ag teacht chun cinn agus gur ghá aghaidh a thabhairt orthu. Thosaigh eolaithe ag ardú ceisteanna faoin tionchar a bhí ag forbairt na tionsclaíochta ar chúrsaí aimsire. Bhí siad ag fiafraí conas is féidir forbairt thionsclaíoch a dhéanamh sa saol seo gan an domhan féin a chur i mbaol.
Sa bhliain 1987, d’fhoilsigh na Náisiúin Aontaithe tuairimí agus argóintí a lán eolaithe faoin athrú aeráide i dtuarascáil dar teideal "Ár dTodhchaí Chomónta". Sa tuarascáil seo, scríobh na heolaithe faoin gcaoi a raibh an t-atmaisféar ag éirí níos teo, faoin gcaoi a raibh gáis nimhiúla ag sní isteach san atmaisféar agus faoin gcaoi a raibh na patrúin aimsire ag athrú ar fud an domhain. 
Ó thús na 1990idí, tá toscairí idirnáisiúnta ag bailiú le chéile go rialta chun athbhreithniú a dhéanamh ar an athrú aeráide. Pléann siad ceisteanna casta mar sceitheadh gás nimhiúil, caighdeán an aeir agus an uisce, cosaint na bhforaoisí, agus modhanna glasa táirgthe. Rinneadh dul chun cinn thar na blianta, go háirithe ag an gcruinniú mullaigh in Rio de Janeiro sa bhliain 1992. 
Ansin, sa bhliain 1997, aontaíodh Prótacal Kyoto. Is é atá sa phrótacal seo ná plean gníomhaíochta idirnáisiúnta chun dul i ngleic leis an athrú aeráide ar fud an domhain. Chuir Prótacal Kyoto ceangal ar gach tír iarracht a dhéanamh timpeallacht ísealcharbóin a chruthú i ngach réimse dá sochaí.
Modhanna.
Is dúshlán pearsanta do gach duine é dul i ngleic ina shaol féin leis an athrú aeráide agus tabhairt faoin bhforbairt inbhuanaithe a chur chun cinn.
Cruinniú na bhFliúit. Is féile bhliantúil í Cruinniú na bhFliúit a thiteann amach i gcroílár Ghaeltacht Mhúscraí. Bítear ag ceiliúradh na feadóige móire is gach a bhaineann léi ag an bhféile. I mí Aibreáin a bhíonn sí.
Sibéal Davitt. Damhsóir sean-nóis agus nua-aimseartha, cóiréagrafaí agus pearsa teilifíse Éireannach í Sibéal Davitt. D’fhás Sibéal Davitt aníos gar do lár chathair Bhaile Átha Cliath. Tá sí ina cónaí i gceantar Bhaile Átha Cliath 8. Chuaigh sí chuig Gaelscoil Bhríde i Raghnallach agus bhí Gaeilge aici sa bhaile freisin. 
Baineann Davitt an-úsáid as an tobchumadóireacht ina saothar. Nuair a bhí sí sna déaga a tháinig sí trasna i gceart ar an damhsa ar an sean-nós. Thosaigh sí ag glacadh páirt i gceardlanna damhsa ar an sean-nós le damhsóirí ar nós Mick Mulkerrins agus Róisín Ní Mhainín. Thart ar an am sin a chuala sí caint ar an gcomórtas damhsa ar an sean-nós (Steip) ag Oireachtas na Samhna.
Lean Sibéal uirthi ag dul san iomaíocht sna comórtais damhsa ar an sean-nós ag an Oireachtas ar feadh ceithre bliana ina dhiaidh sin. Deir sí gur bhain sí an-taitneamh as a bheith ag glacadh páirt sna comórtais ach go raibh sí ag iarraidh sos a thógáil tar éis tamaill.
Bhí sí ag dul ar an ollscoil i gColáiste na Tríonóide nuair a chuala sí faoin gclár Glas Vegas a léirigh Adare Productions do TG4. Seó tallainne a bhí ann ina raibh deis ag duine de na hiomaitheoirí turas go Las Vegas a bhuachan agus taispeántas a chur i láthair spotálaithe tallainne Meiriceánacha. Chuir Davitt isteach ar an gcomórtas, bhuaigh sí é agus rinne sí an turas go Las Vegas. 
Rinne Davitt staidéar ar an nGaeilge agus ar léann na scannán san ollscoil agus i rith an ama sin bhí sí ag damhsa leis an gcomhlacht damhsa comhaimseartha Coiscéim i mBaile Átha Cliath.
Is mar thoradh ar mhaoiniú ón gComhairle Ealaíon a cruthaíodh an seó "Minseach". D’oibrigh Davitt leis an scríbhneoir agus aisteoir Caitríona Ní Mhurchú agus an t-ábhar á fhorbairt aici.
De réir mar a éiríonn sí níos sine deir Davitt go bhfuil a cuid damhsa faighte níos saoráidí agus níos fisiciúla agus go bhfuil tábhacht leis an tsaoirse sin do mhná.
Bhain sí máistreacht amach sa Rince Comhaimseartha in Ollscoil Luimnigh in 2014. Ó shin i leith tá sí ag cruthú, i mbun cóiréagrafaíochta agus páirteach i raon leathan imeachtaí in Éirinn agus thar lear. Rinneadh coimisiúnú uirthi i mBaile Átha Cliath agus i Marseille agus tá obair déanta aici le Kristyn Fontanella agus Olwyn Lyons. I mí Lúnasa 2019 Davitt a bhí mar chóiréagrafaí don léiriúchán de "Ask Too Much Of Me" a bhí faoi stiúir Veronica Coburn in Amharclann na Mainistreach, Baile Átha Cliath.
Sa bhliain 2014 bronnadh Sparánacht na Comhairle Ealaíon do na hEalaíona Traidisiúnta ar Davitt. Bronnadh ceann de na chéad Ghradaim Markievicz uirthi sa bhliain 2019. Sa bhliain 2020 ba Ealaíontóir Comhlach le Dance Ireland í.