Trelis/gawiki huggingface dataset:
Luis de Góngora. Ba fhile agus drámadóir Spáinneach ón Ré Órga é Luis de Gongora y Argote (Córdoba, 11 Iúil, 1561 ib., 23 Bealtaine, 1627), an duine ba mhó a léirigh an ghluaiseacht liteartha ar a dtugtar níos déanaí, agus simpliú buan ar feadh na gcéadta bliain, mar culteranismo nó gongorismo, a ndéanfar aithris ar a chuid oibre ar feadh na gcéadta bliain san Eoraip agus i Meiriceá. Amhail is gur clasaiceach Laidineach a bhí ann, bhí a chuid saothar áibhéalacha cheana féin ina am féin.
Lámhach Sandy Hook. Tharla lámhach Sandy Hook ar an 14 Nollaig 2012 nuair a rinneadh ár millteanach i mbunscoil Sandy Hook, Connecticut. Maraíodh fiche páiste agus seisear daoine eile, idir dhaltaí agus mhúinteoirí. 
Faoi mar a tharla i gColumbine agus i Virginia Tech, chuir an lámhachóir lámh ina bhás féin sular éirigh leis na póilíní breith air.
Imeachtaí.
Dé hAoine an 14ú Nollaig, 2012, agus ranganna díreach tosaithe ag bunscoil Sandy Hook i Newtown, Connecticut, phléasc gunnadóir an doras tosaigh ar oscailt le hurchair. Maraíodh príomhoide agus siceolaí na scoile ar an toirt. Thug an gunnadóir fogha faoin seomra foirne as a dtáinig an bheirt ar dtús, ach d’éirigh le múinteoir amháin an doras a choinneáil dúnta ina aghaidh.
Chuaigh an gunnadóir síos an halla chomh fada le seomra ranga na Naíonán Mór agus d’éirigh leis an doras a bhriseadh isteach. Loisc sé leis an múinteoir, Lauren Rousseau, urchar san aghaidh, agus thosaigh sé ag tabhairt faoi pháistí an ranga. Bhí páiste is fiche sa rang seo, agus faoi dheireadh na heachtra tubaistí, bhí gach duine acu marbh, cé is moite de chailín amháin a d’fhan ciúin agus a lig uirthi go raibh sí marbh cheana féin.
Fiosrúchán.
Sna seachtainí ina dhiaidh, bhí sé tagtha amach go mba “bhailitheoir gunnaí” í máthair an ghunnadóra, Nancy Lanza. Ní hamháin go raibh lámhghunnáin de gach sórt aici, ach bhí gránghunnaí aici agus raidhfil cogaidh, Bushmaster AR-15. Is beag difríochta idir an gunna seo agus an “Armalite” a raibh aithne fhairsing air in Éirinn tráth. 
Níos measa fós, cé go raibh a fhios aici agus ag an saol mór go raibh fadhbanna móra meabhairshláinte ag a mac, bhíodh sí ag dul ag na raoin lámhaigh leis go mion minic. Táthar ag tabhairt le fios anois gur chreid sí go raibh an diabhal le díol nó bhí báire na fola éigin ar na bacáin, agus gurbh shin an fáth go raibh a teach lán le gunnaí.
Iarmhairtí.
Thug Uacharán Mheiriceá Barack Obama cuairt ar láthair na tubaiste.  
Ní nach ionadh bhí dlíthe gunnaí chun tosaigh arís sa díospóireacht pholaitiúil. Sa bhliain 2012, dúirt Obama go raibh gá ag an am le ‘gníomh suntasach’ i gcoinne na faidhbe seo, ollsléachtanna sna S.A. Acht tharla lámhach i gclub oíche Orlando sa bhliain 2016 agus lámhach Las Vegas in 2017. 
Bhíteaghlaigh chuid de na páistí a maraíodh in Sandy Hook ag iarraidh an dlí a chur ar an gcomhlacht armlóin, Remington Arms. Bhí an comhlacht ag iarraidh an chosaint atá acu faoin dara leasú ar an mBunreacht a dhearbhú sa gCúirt Uachtarach. Ach theip orthu sa bhliain 2019.
Malestroit. Is común i roinn Morbihan sa Bhriotáin í Malastred nó Malestroit (de ghnáth). Tá an baile ar Abhainn Oust agus cuid de chanáil Naoned-Brest. Tá roinnt tithe déanta as adhmad ann.
Buamáil Harrods (1983). Tharla Buamáil Harrods ar an 16 Nollaig 1983 in Knightsbridge Londain, Maraíodh seisear nuair a phléasc buama cairr de chuid an IRA lasmuigh de Harrods, siopa ilrannach, agus gnáthdhaoine ag siopadóireacht am Nollag 
Maraíodh Philip Geddes (24), iriseoir; Jasmine Cochrane-Patrick (25), siopadóir; agus Kenneth Salvesen (28), siopadóir agus Meiriceánach. Maraíodh triúr ó Metropolitan Policeː Sergeant Noel Lane (28), Constable Jane Arbuthnot (22) agus Inspector Stephen Dodd (34).
Sócmhainn airgeadais. Áirge nó maoin airgeadais is ea sócmhainn airgeadais (Béarlaː "Financial asset") ar le gnó nó duine aonair í agus a bhfuil luach airgid aici, ar a n-áirítear scaireanna, bintiúir, bannaí, iontaobhais aonad, airgeadra, taiscí bainc, agus cearta ar airgead a tugadh ar iasacht nó a cuireadh i dtaisce.
Ní áirítear sócmhainní fisiciúla ar nós fearais agus trealaimh, talamh, agus buanearraí (gluaisteáin, etc.) nó fiú polasaithe árachais mar urrús.
Eric Lopez. Is aisteoir gutha Meiriceánach é Eric Lopez, a rugadh sa bhliain 20 Aibreán 1978 in La Habana, Cúba.
Teilifís ciorcaid iata. Córas léirithe íomhánna is ea teilifís ciorcaid iata (TCI), ina mbíonn an físcheamara ceangailte go díreach leis an scáileán léirithe, fiú ag fad mór amach, in ionad le tarchur craolta nó taifeadadh idirmheánach. Úsáidtear a leithéid i bhfaireachas, léirithe eolaíochta is máinliachta, agus cianscrúdu i dtionscail.
Lá Idirnáisiúnta na nImirceach. Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta na nImirceach ar an 18 Nollaig gach bliain. Ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 'Coinbhinsiún Idirnáisiúnta um Imircigh' ar an lá seo, 18 Nollaig sa bhliain 1990.
Tá sé mar aidhm ag an Lá aitheantas a thabhairt don mhéid a dhéanann na himircigh ó thaobh an gheilleagair de agus aird ar a gcuid cearta daonna a chur chun cinn. Cuireann na Lá na dídeanaithe agus na hinimircigh a fuair bás leis na blianta i gcuimhne dúinn chomh maith.
Páirc Smaragaide. Is páirc siamsa agus zú í Páirc Smaragaide (Béarla: "Emerald Park"), suite i mbaile fearainn Cill Bhrú, i gContae na Mí. 
Bhí buntús Tayto leis, branda Éireannach nuair a d'oscail an pháirc i mí na Samhna 2010, agus tugadh Páirc Tayto uirthi go dtí 2022.
Is í an séú díol spéise íoctha is mó éilimh in Éirinn, le 750,000 cuairteoir sa bhliain 2015..
Maximilian von Spee. Oifigeach cabhlaigh de chuid Chabhlach Impiriúil na Gearmáine (Gearmáinis: "Kaiserliche Marine") ab ea Maximilian Johannes Maria Hubert Reichsgraf von Spee (22 Meitheamh 1861 - 8 Nollaig 1914), a bhí i gceannas ar Scuadrún Oirthear na hÁise le linn an Chéad Chogadh Domhanda. Chuaigh Spee isteach sa chabhlach i 1878 agus d’fhóin sé i róil agus in áiteanna éagsúla, lena n-áirítear ar bhád gunna coilíneach in Iarthar na hAfraice san Afraic sna 1880idí, Scuadrún Oirthear na hAfraice ag deireadh na 1890idí, agus mar cheannasaí ar roinnt longa cogaidh i bpríomhchabhlach na Gearmáine go luath sna 1900idí. Le linn a thréimhse sa Ghearmáin ag deireadh na 1880idí agus go luath sna 1890idí, phós sé a bhean chéile, Margareta, agus bhí triúr clainne acu, a chlann mhac Heinrich agus Otto agus a iníon Huberta. Faoi 1912, bhí sé ar ais ar Scuadrún Oirthear na hÁise mar cheannasaí air, agus tugadh ardú céime dó go céim "Vizeadmiral" (Leas-Aimiréil) an bhliain dár gcionn.
Tar éis thús an Chéad Chogaidh Dhomhanda i mí Iúil 1914, threoraigh Spee a scuadrún trasna an Aigéin Chiúin go cósta Mheiriceá Theas. Anseo an 1 Samhain, bhuaigh sé ar 4ú Scuadrún Cruiser na Breataine faoin Chúl-Aimiréil Christopher Cradock i gCath Choronel, ag ag cur dhá cheann de chúrsóirí Cradock go tóin poill, agus ag cur iallach ar a dhá long eile cúlú. Mí ina dhiaidh sin, shocraigh Spee ionsaí a dhéanamh ar bhunáit chabhlaigh na Breataine in Oileáin Fháclainne, ach d'ionsaí fórsa níos láidre Briotanach é gan choinn. I gCath Oileáin Fháclainne ina dhiaidh sin, scrios scuadrún an Leas-Aimiréil Doveton Sturdee, a chuimsigh dhá cúrsóir cogaidh cumhachtach, Scuadrún Oirthear na hÁise. Maraíodh Spee agus a bheirt mhac, agus iad ag fónamh ar dhá cheann dá longa, in éineacht le thart ar 2,200 fear eile. Glacadh Spee mar laoch sa Ghearmáin, agus ainmníodh roinnt long ina onóir, lena n-áirítear an cúrsóir trom Admiral Graf Spee, a tógadh sna 1930idí agus a ruaigeadh i gCath Río de la Plata le linn an Dara Cogadh Domhanda .
Gairmréim luath.
Rugadh Spee i gCóbanhávan, an Danmhairg, ar 22 Meitheamh 1861, cé gur tógadh é i nDúiche na Réine sa Ghearmáin, áit a raibh eastát ag a mhuintir. Chuaigh sé isteach sa "Kaiserliche Marine" (Cabhlach Impiriúil) i 1878 agus d’fhóin sé ar dtús i bpríomhbhunáit chabhlaigh na Gearmáine ag Kiel. Coimisiúnaíodh é mar oifigeach ag céim "Leutnant zur See" (Leifteanant ar Muir), agus cuireadh chuig an bháid gunna  SMS Möwe, a seoladh chuig iarthar na hAfraice. Le linn an turais seo, shínigh na Gearmánaigh conarthaí le rialtóirí áitiúla i dTóga agus i Camarún, ag cruthú coilíneachtaí Deutsche Kolonie Togo agus Deutsche Kolonie Kamerun faoi seach. Sa bhliain 1887, aistríodh Spee go Kamerun áit a raibh sé i gceannas ar an gcalafort ag Duala. Fuair sé fiabhras reumatach agus é ann, agus b’éigean é a sheoladh ar ais chun na Gearmáine chun téarnamh, cé go raibh an scoilteacha air an chuid eile dá shaol.
Ionsaithe ar Donnelly's Bar agus Kay's Tavern (1975). Tharla na hionsaithe ar Donnelly's Bar agus Kay's Tavern ar 19 Nollaig 1975.
Phléasc carrbhuama de chuid an UVF gan rabhadh roimh Kay's Tavern ar Shráid Crowe, Dún Dealgan. Maraíodh beirt.
Níos déanaí, scaoileadh marbh triúr i mBéal Átha an Airgid, i gContae Ard Mhacha agus pléascadh buama laistigh den Donnelly's Bar.
UVF.
I 1999, shínigh John Weir, iarbhall den RUC agus den UVF araon agus ball den "Glenanne Gang". mionnscríbhinn ag cur síos ar a ról ag an am.
Bhí an oiread sin daoine ann gur léir gur feachtas a bhí ar siúl, go raibh drong gníomhach sa cheantar a bhí in ann daoine a mharú scun scan agus gan bac dá laghad orthu. Tá aithne againn ar an ghrúpa seo inniu mar "The Glenanne Gang".
Tá a fhanaicí is a bhí an Glenanne Gang le feiceáil i imeachtaí 1975. Bhí sé de nós acu dhá ionsaí a dhéanamh ag an aon am amháin, rud a rinne siad ar an 19 Nollaig 1975.
Níor gabhadh éinne riamh. Reáchtáladh Fiosrúcháin Neamhspleách faoi bhuamáil Kay’s Tavern sa bhliain 2006. Bhí líomhaintí ann maidir le claonpháirteachas le paraimíleataigh. Rinne ombudsman roinnt fiosruithe faoi in 2016.
Al-Ghazali. Scoláire Ioslamach ab ea Al-Ghazali (R-A /ælˈɡɑːzɑːli/, SAM /ˌælɡəˈzɑːli, -zæl-/; ainm agus sloinne iomlán أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ ٱلطُّوسِيُّ ٱلْغَزَالِيُّ or ٱلْغَزَّالِيُّ, "Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad aṭ-Ṭūsiyy al-Ġaz(z)ālīy"; nó Algazelus nó Algazel; timpeall 1058 – 19 Nollaig 1111). 
Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar al-Ghazali mar fhealsúnaí, scoláire agus mar dhiagaire nó Mujaddid. Bhí Al-Ghazali (mar a thugtar air go hiondúil) i measc na dlíodóirí is tábhachtaí chomh maith i stair de chuid na Peirse (an Iaráin inniu). Ba mhisteach Súfaíoch é chomh maith, cosúil le Rumi. 
Saol.
Rugadh al-Ghazālī i Tus sa Pheirs (an Iaráin inniu). 
Meastar go forleathan gurb é al-Ghazali an smaointeoir Ioslamach is údarásaí sa 12ú haois agus níos déanaí. 
Diagaire, fealsamh agus misteach, is fearr aithne air as an ionsaí a rinne sé (go mór mór i 'Neamhréireacht na bhFealsúna') ar an úsáid a bhí á baint as fealsúnacht ársa na Gréige chun an diagacht Ioslamach a léiriú. 
Is aithne ar al-Ghazali chomh maith as an iarracht a rinne sé chun an creideamh príomhshrutha agus an Súfaíochas a thabhairt le chéile. 
Ina theannta sin, bhí al-Ghazali ina scoláire ar an dlí Ioslamach. Bhí sé ina bhall den ghluaiseacht Shafi'i, 
Sa bhliain 1111 (Jumada Al-Thani 15, 505AH) a d'éag an scoláire, in aois 53 dó.
Fealsúnacht.
Ní féidir a shéanadh go raibh misean al Ghazali aspalda, geall leis, ar nós mhisean Kant na Gearmáine san ochtú haois déag. Ach tá difríocht shuntasach amháin, áfach, idir al-Ghazali agus Kant, a scríobh Gabriel Rosenstock. Nuair nár aimsigh al Ghazali dóchas ar bith sa smaointeoireacht anailíseach, tharraing sé an taithí mhisteach chuige féin agus fuair ábhar neamhspleách do reiligiún inti. "Fiú má chuaigh al Ghazali ábhairín rófhada leis an sceipteachas fealsúnach, is é an t-éacht céanna a dhein sé i ndomhan Ioslam nuair a bhain sé an bonn den réasúnachas uaibhreach, ach tanaí, a bhí ag dul sa treo céanna is a chuaigh an réasúnachas sa Ghearmáin roimh Kant."
An réabhlóid sin, cuid mhaith, agus a stair phearsanta féin a thug ar al Ghazali reiligiún a bhunú ar sceipteachas fealsúnach — bonn neamhshábháilte le haghaidh reiligiúin agus bonn nach bhfuil ag teacht go hiomlán le spiorad an Córáin.
Tionchar.
Is mór an tionchar atá fós ag tuairimí al Ghazal ar go leor ábhar. Níltear ar aon intinn ar chuidigh an tionchar atá aige fós le bac a chur ar Ioslam déileáil mar is cuí le saol na haimsire seo agus leis an bpáirt atá ag na heolaíochtaí ann.
Sléacht Annie's Bar. Tharla Lámhach Top of the Hill, nó Sléacht Annie's Bar (Tábhairne Bharr an Chnoic), ar 20 Nollaig 1972 ar an Strabane Old Road, sa cheantar Waterside i nDoire. Dúnmharaíodh cúigearː Charlie McCafferty (31, Caitliceach), Frank McCarron (58, Caitliceach), Charles Moore (31, Protastúnach), Barney Kelly (26, Caitliceach) agus Michael McGinley (37, Caitliceach).
Níor gabhadh aon duine riamh. Maíodh go raibh baill de chuid an UDA gníomhach in eachtraí foréigin, iad seicteach nó ciníoch.
Dúnmharíodh triúr eile ar an lá céannaː
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2021. Bhí an Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2021 ar an 19ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg.
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Torthaí Mionsonraithe.
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Luis Carrero Blanco. Faisisteach, agus príomh-aire na Spáinne sa bhliain 1973, ab ea Luis Carrero Blanco (4 Márta 1904 – 20 Nollaig 1973).
Bhí ról lárnach laistigh den rialtas Franco ag Blanco ar feadh níos mó ná 30 bliain. Ach i mblianta deireanacha Francisco Franco, bhí greim an tseanbhoic á scaoileadh den chumhacht cheana féin, agus faicsin a ghluaiseachta in achrann a chéile. Agus bhí Franco ag dul in aois; in aois 80 bliain dó nuair a d'ainmnigh sé Blanco mar phríomhaire ar an tír ar an 9 Meitheamh 1973. 
Ar an 20 Nollaig 1973, feallmharaíodh Blanco. Chuir ETA, eagraíocht sceimhlitheoireachta de chuid Thír na mBascach, buama ollmhór faoin mbóthar; phléasc 80 cileagram dinimíte nuair a thiomáin Blanco thar bráid. "Operacion Ogro" a thugadh air. 
D'imigh an réimeas le sruth ina dhiaidh a bháis. Bhí Franco féin ag dul in aois. Bhí sé i gceannas ar an Spáinn go lá a bháis ar 20 Samhain 1975.
Lá Idirnáisiúnta na Dlúthpháirtíochta Daonna (20 Nollaig). Reáchtáladh Lá Idirnáisiúnta na Dlúthpháirtíochta Daonna ar an 20 Nollaig ó 2005 ar aghaidh. Tháinig an i bhfeidhm le Rún 60/209 ó na Náisiún Aontaithe.
Is ócáid bhliantúil í chun an aontacht san éagsúlacht a chomóradh, agus chun aird a tharraingt ar thábhacht an chomhoibrithe idirnáisiúnta, agus ag seasamh gualainn ar ghualainn leis na daoine atá ar an ngannchuid nó atá faoi chois.
"Déanaimis, ar an lá seo, iarracht níos mó chun ár n-aontacht san éagsúlacht a cheiliúradh agus a chosaint ionas gur féidir linn saol níos fearr a thógáil le chéile sa todhchaí. Ní mór dúinn ár ndiongbháil a neartú agus gan ligean d’ionsaithe mar sin an bonn a bhaint don tslí mhaireachtála inár bpobal domhanda agus sinn ag iarraidh maireachtáil go síochánta ar bhealaí éagsúla.”
Wampanoag. is Indiaigh Mheiriceá iad na Wampanoag. Cé go bhfuil na milliúin daoine i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa lá atá inniu ann a mhaíonn gur de shliocht lucht an Mayflower iad, níl ach thart ar 5,000 Wampanoag fós ina mbeatha ansin.
Stair.
Bhí na Wampanoag ina gcónaí sa Massachusets le thart ar 12,000 bliain roimhe teacht i dtír na Mayflower. Meastar go raibh tuairim is 15,000 de phobal acu ann ag tús an 16ú haois. Ach cúpla bliain roimh theacht an Mayflower, rinne plá a tholg siad ó Eorpaigh scrios orthu, agus cuireadh thart ar 70% den daonra den saol. Thug na háitritheoirí nua aicídí eile anoir chucu – an bholgach agus an diftéire mar shampla.
Na chéad bhlianta sin, thugadh na Wampanoag lámh chúnta do na coilínigh leis an bhfómhar a chur is a bhaint. Ceiliúradh ar fhómhar na bliana 1621, tráth ar bhronn an pobal dúchais arbhar agus turcaithe ar na coilínigh, atá sa bhféile Thanksgiving nó Lá an Altaithe.
In imeacht na mblianta, de réir mar a ghlac na coilínigh seilbh ar níos mó den talamh a bhí ag na Wampanoag, tharla aighnis eatarthu.
Ba é an cogadh fuilteach, ar a dtugtar Cogadh Rí Philip, sna 1670idí a chuir deireadh le ré na Wampanoag agus aon phobal dúchasach eile i Sasana Nua. Rinneadh sclábhaithe de go leor den phobal dúchasach a tháinig slán ón gcogadh. Bhí cead a gcinn ag na coilínigh feasta seilbh a ghlacadh ar níos mó talún.
Coilíneacht Phlymouth. Ba fhiontar coilíneach Sasanach i Meiriceá Thuaidh í Coilíneacht Plymouth ó 1620 go 1691 in áit a ndearna an Captaen John Smith suirbhé uirthi sa bhliain 1614. Ba é Smith a thug an t-ainm "Plymouth" ar an áit freisin. Bhí an lonnaíocht mar phríomhbhaile an choilíneachta agus d’fhorbair sí mar an bhaile Plymouth, Massachusetts. Nuair a bhí an choilíneacht in airde a réime, líon sí an chuid is mó den chuid thoir theas de Massachusetts. Bhunaigh grúpa scarúnaithe Piúratánacha, ar a dtugtaí an "Brownist Emigration" ar dtús, ach ar ar tugadh "Na hOilithrigh" (Béarla: "The Pilgrims") níos déanaí. Ba í an dara coilíneacht a bhunaigh na Sasanaigh i Meiriceá Thuaidh a raibh rath uirthi i ndiaidh Jamestown, Virginia, agus ba é an chéad lonnaíocht bhuan Shasanach sa réigiún ar a dtugtar Sasana Nua anois.
Styków (Cúige Podkarpackie). Is sráidbhaile in oirdheisceart na Polainne é Styków, atá suite idir Rzeszów agus Raniżów, cois Abhainn Łęg.
Bliain na gCeithre Impirí. Ba í Bliain na gCeithre Impirí (Laidin: "Annus quattuor imperatorum"), AD 69, an chéad chogadh cathartha a den Impireacht Rómhánach, nuair a rialaigh ceathrar impire as a chéile: Galba, Otho, Vitellius, agus Veaspáisian. Meastar gur eatramh tábhachtach í, ag marcáil an aistrithe ó na Iulia-Claudia, an chéad ríshliocht impiriúil, go dtí an ríshliocht Flavach. Chonacthas roinnt reibiliúnach agus éilitheoirí sa tréimhse, le dílseachtaí athraitheacha agus cúrsaí polaitíochta suaite sa Róimh agus sna cúigí.
Galba.
Thacaigh an Garda Praetóireach Galba ar dtús. Níor mhair sé ach cúpla mí. Mharaigh Otho é ar 15 Eanáir 69 agus agus ghabh sé an chumhacht le lámh láidir.
Otho.
Tháinig, Otho i gcomharbas ar Ghalba. Sheas ginearál eile, Vitellius, ina choinne don cheannaireacht. Fuair 40,000 bás i gcath Bedriacum, is cosúil. Chuir Otho lámh ina bás féin.
Vitellius.
Ceapadh Vitellius ina Impire in Aibreán na bliana 69. Ní raibh Vitellius i gcumhacht ach ar feadh cúpla mí. Cuireadh as oifig é le linn coup d’état agus Vespasian i mbun. Fuair Vitellius an bhás ar an 22 Nollaig 69.
Vespasian.
Tháinig Vespasian i gcomharbacht air. Ach thacaigh Vespasian le Vitellius ar dtús. Tamaill ina dhiaidh, d'fhógair na hairm san Éigipt agus Iúdáia Vespasian mar impire ar an 1 Iúil.
Ina iarracht chun chumhacht a bhaint amach, nasc Vespasian a fhórsaí le Mucianus, gobharnóir na Siria, agus le Primus, ginearál i bPannonia, agus mháirseáil sé ar an Róimh.
Treoraigh Primus agus Mucianus fórsaí na bhFlaiviach i gcoinne Vitellius. Ar an 20 Nollaig 69, briseadh ar Vitellius, agus an lá dár gcionn dhearbhaigh an Seanad Vespasian ina Impire Rómhánach.
Trádáil cos istigh. Trádáil stocmhargaidh, bunaithe ar fhaisnéis airgeadais a gnóthaíodh go míchuibhiúil laistigh de ghnólacht, is ea trádáil cos istigh.
Tréimhse bhanna. Tomhas d'íogaireacht an phraghais atá ar phunann bannaí - nó banna - maidir le hathrú i rátaí úis is ea tréimhse bhanna. Is coincheap eile í an aibíocht, nuair a mbíonn banna tagtha go ham a iníocthachta.
Richard Towneley. Matamaiticeoir Sasanach, fealsamh nádúrtha agus réalteolaí ab ea Richard Towneley (10 Deireadh Fómhair 1629 - 22 Eanáir 1707), a bhí ina chónaí i Halla Towneley, in aice le Burnley i Lancashire. Ba é a uncail an t-ársaitheoir agus matamaiticeoir Christopher Towneley (1604-1674). 
Scar Caitliceachas Towneley é ó chuid de phríomhghréasáin eolaíochta na tréimhse, mar an Cumann Ríoga, ach bhí a chomhoibrithe aonair suntasach agus éifeachtach. Ba é ceann acu sin Robert Boyle, ag cabhrú le Dlí Boyle a fhoirmiú, nó mar a thug Boyle air, ‘Hipitéis Mr. Towneley ’. Chuir sé an microméadar in aithne do John Flamsteed freisin agus chum sé an céimshrian Graham a úsáideadh in dhá chlog i Réadlann Greenwich .
Saol.
Rugadh Richard Towneley i Nocton Hall, i Lincolnshire, an 10 Deireadh Fómhair 1629, an mac ba shine le Charles Towneley (1600–1644) agus Mary Trappes (1599–1690).
Ba bhaill shuntasacha iad na Towneleys den mhionlach Caitliceach Rómhánach i Lancashire agus dílseoirí Seacaibíteach le fada an lá. Bhí a bpríomháit bhaile, Towneley Hall faoi fhorghabháil ag na fórsaí parlaiminte le linn Chéad Chogadh Cathartha Shasana ; d'earcaigh Charles Towneley reisimint coisithe Ríoga agus maraíodh é ag Marston Moor i 1644. 
Sa bhliain 1653, phós Richard Mary Paston (1631-1672), comh-Chaitliceach ó theaghlach mór-thionchar Norfolk, mar is fearr aithne air mar chuid de na , príomhfhoinse stairiúil don tréimhse 1460 go 1510. Roimh a bás i 1672, bhí aon leanbh déag acu, lena n-áirítear Clement (1654-1666), Charles (1658-1712), Mary Ann (1660-1712) agus Frances (1663-1728). 
Gairmréim.
Ceaptar gur fhreastail Towneley ar choláiste sna Tíortha faoi Thoinn, is dócha in Ollscoil Douai na Fraince, áit ar cuireadh oideachas ar a dheartháireacha. Coigistíodh sa bhliain1652, tugadh eastáit an teaghlaigh ar ais tar éis an Athchóirithe i 1660, cé go raibh orthu Halla Nocton a dhíol. Lig sé seo saoirse do Towneley é féin a chaitheamh ar staidéar na matamaitice agus na fealsúnachta nádúrtha, rud a d’fhág a dheartháir níos óige Charles (1631–1712) i mbun a eastáit a bhainistiú. 
Comhoibriú le Robert Boyle.
Ba é Henry Power, as Halifax, dochtúir an teaghlaigh Towneley agus cara a roinn díograis Towneley i leith turgnamh. An 27 Aibreán 1661, d’úsáid siad baraiméadar, den chineál a cheap Evangelista Torricelli i 1643, chun brú an aeir ag airde difriúla ar Pendle Hill i Lancashire a thomhas. Mar thoradh air sin, d’aithin siad gaol idir dlús an aeir agus a bhrú. D’fhoilsigh Power na torthaí sa deireadh ina leabhar "Experimental Philosophy" i 1663, ach chonaic Robert Boyle dréacht luath i 1661, agus is cosúil gur phléigh Towneley na turgnaimh le Boyle freisin nuair a thug sé cuairt ar Londain i ngeimhreadh 1661–62. Níos déanaí i 1662, bhí Boyle in ann an rud ar a dtugtar Dlí Boyle a fhoilsiú anois, ach thagair sé dó mar “hipitéis an Uasail Towneley”.