Trelis/gawiki huggingface dataset:
Íomháú míochaine. Raon próiseas is gaireas a úsáidtear sa mhíochaine ina ndéantar íomhánna nó pictiúir de na horgáin is fíocháin taobh istigh den cholainn. Mar shampla, úsáidtear X-ghathanna a fhorleathann tríd an gcolainn chun pictiúir scáileach de na cnámha sa cholainn a sholáthar don dochtúir. 
Forbraíodh míochaine núicléach, le híomhánna de dháiltí radanúiclídí i réigiúin na colainne a sholáthar. 
Ó timpeall 1970 tá teicneolaíochtaí nua tomagrafaíocha íomháithe á saothrú, mar atá, scanadh CT, ultrafhuaim, aingíografaíocht dhealaithe dhigiteach, íomháú athshondais mhaighnéadaigh, tomagrafaíocht astú posatrón, agus is mór an feabhas atá curtha ar dhiagnóis sa mhíochaine leo.
Stair.
Sa bhliain 2003 roinn Peter Mansfield Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Paul Lauterbur as a thaighde i saothrú íomháú athshondais (núicléach) mhaighnéadaigh (MRI).
Iomprachas. Coincheap is ea iomprachas gur fearr an tsíceolaíocht a chleachtadh trí iompar follasach daoine is ainmhithe a anailísiú seachas a staideanna suibíochtúla, a smaointe nó a ndinimic inmheánach hipitéiseach. Tionchar suntasach aige ar an tsíceolaíocht nua-aoiseach, ach ní ghlactar go hiomlán leis mar mhodh cleachta.
Iompróir aerárthaí. Is éard is iompróir aerárthaí ann ná árthach cogaidh mara ar féidir le haerárthaigh éirí de agus tuirlingt air. Forbraíodh i rith an Chéad Chogadh Domhanda iad. Cúrsóir cogaidh ab ea an chéad cheann, "Furious", a tógadh sa bhliain 1918. Dhá bhord eitilte a bhí air, bord tosaigh is bord deiridh, agus bhí ar na piolóití eitilt le taobh is sciúird thapa i leataobh a dhéanamh chun tuirlingt ar bord. I 1925 atógadh é lena dhroichead i leataobh ar dheasbhord de bhord leanúnach eitilte amháin. Tháinig an dearadh seo le bheith comhghnásach. Bhí na hárthaigh chogaidh seo an-suntasach sa dara cogadh domhanda san Aigéan Ciúin is san Atlantach. Chuir na Briotanaigh leis an dearadh, leis an gcrann tabhaill gaile chun cabhrú le lainseáil is tuirlingt na n-eitleán, an bord eitilte ar uillinn ó ais is treo taistil an iompróra, agus an radharc scáthánach tuirlingthe. Árthach de chuid na Stát Aontaithe an ceann is mó ar Domhan anois, an "Nimitz", a iompraíonn 90 aerárthach. Thóg na Stáit Aontaithe an chéad iompróir núicléach, an "Enterprise", sa bhliain 1961.
Iomrall optúil. Imeacht ó íomhá fhoirfe maidir le hoptaic lionsaí mar thoradh ar na dlíthe athraonta. Is iomrall crómatach é nuair a bhraitheann athraonadh an lionsa ar thonnfhad (dath) an tsolais agus a tharlaíonn luain dhaite san íomhá. Iomrall monachrómatach é agus gach dath próiseáilte mar an gcéanna nuair a bhíonn an íomhá díchumtha, le cuaire réimse, cóma, agus/nó aistiogmatacht. Iomrall sféarúil nuair a bhíonn an íomhá geamhach. Bíonn iomraill i láthair i scátháin freisin, ach gan iomrall sféarúil sa chás seo. Is féidir iomrall in ionstraim optúil (ceamara, teileascóp) a laghdú le córas lionsaí, agus airíonna urchomhaireacha comhlántacha ag na lionsaí sa chóras. Sa réalteolaíocht, is iomrall an t-athrú in ionad braite dealraitheach réalta mar thoradh ar luas an Domhain ina fhithis timpeall na Gréine is luas críochta an tsolais.
Iónach. Ceann de 5 phríomhord na hailtireachta clasaicí. Tháinig sé chun cinn san Ióin, an réigiún lárnach d'iarthar na hÁise Bige, mar ar rugadh eolaíocht is fealsúnacht na Gréige, sa 6ú céad RC. Níos éadroime grástúla ná an t-ord Dorach, le stoic chaola is cuislí orthu, agus scrollaí bíseacha (cuairscí) ar na mullaigh.
Ionam. Planda trópaiceach féithleannach le fréamhacha tiúbracha inite stáirseacha. Suas le 60 speiceas tábhachtach mar bhia in oirdheisceart na hÁise, iarthar na hAfraice agus Meiriceá Theas. Is féidir na fréamhacha a fhiuchadh, a bhácáil, a mheilt ina bplúr, nó a thabhairt do stoc. Le blianta anuas tá speicis ar leith tagtha le bheith tábhachtach mar fhoinse ceimiceáin, cosúil le stéaróideach i bhfrithghiniúnaigh béil.
Ionbhár. Cóimhiotal de 65% iarainn is 35% nicile is ea ionbhár. Tá comhéifeacht forbartha teirmí an-bheag aige, agus mar sin úsáidtear é i slata tomhais, cuaillí suirbhéara, agus maidí luascadáin i gcloig.
Ionchairdíteas. Ionfhabhtú agus athlasadh líneáil chuas an chroí, comhlaí an chroí go háirithe. Coilíníonn baictéir atá ag imshruthú sa bhfuil na comhlaí, iolraíonn siad ansin, agus spreagann an próiseas athlasta. Éiríonn na comhlaí athlasta níos raimhre is míchumtha, agus ní féidir leo dúnadh is oscailt i gceart. Cailltear sruthú normálta na fola ón gcroí. Léiríonn duine fiabhras, tuirse, is giorra anála mar shiomptóim. Léiríonn éisteachas fuaimeanna mínormálta monabhar croí mar thoradh ar an sruthú suaite trí na comhlaí. Más trom an t-ionfhabhtú, tarlóidh cliseadh croí. Is gá othar a chóireáil le frithbheathaigh chun an t-ionfhabhtú a chloí, agus má bhíonn dámáiste buan déanta do na comhlaí is féidir gur gá comhlaí saorga a ionphlandú.
Ionoirfiní is einceifealainí. Grúpa comhdhúl a ghintear san inchinn, codlaitínigh cosúil le moirfín. Tá dhá einceifealain (Béarla: "enkephalin") ar eolas, agus go leor ionoirfiní. Meastar gur pianmhúcháin iad go léir agus go bhfeidhmíonn siad i rialú mothú péine. D'éirigh leis an néareolaí John Hughes (1942-), ag obair leis an gcógaseolaí Hans Walter Kosterlitz (1903-1996) sa Bhreatain, ionoirfiní a aonrú is a íonghlanadh i 1975. Bhí a fhios roimhe sin go bhfeidhmíonn na drugaí codlaitíneacha moirfín is hearóin ar chiorcaid nó córais ar leith san inchinn. Braitheadh go gcuireann codlaitínigh nádúrtha na colainne féin isteach ar na ciorcaid chéanna. Ina dhiaidh sin fuarthas na heinceifealainí ar fud an chórais néarógaigh ina bhfeidhmíonn siad mar néaratharchuradóirí, agus na hionoirfiní sa bhfaireog phiotútach mar a bhfeidhmíonn siad mar hormóin. Meastar go spreagann snáthaidpholladh táirgeadh na gcomhdhúl seo ionas go múchann siad pian. Ceaptar go saorann aclaíocht dhian na hábhair seo freisin, ionas gur féidir leis an lúthchleasaí an pianbhac a shárú agus staid bhogtha mheidhréiseach a bhaint amach. Meastar go bhfuil baint ag na hionoirfiní is na heinceifealainí le feidhmiú na lárionad aoibhnis san inchinn.
Ionduchtas. Is éard is ionduchtas ann ná tomhas ar chumas corna i gciorcad leictreach voltas a ionduchtú i gcorna eile (comhionduchtas) nó ann féin (féinionduchtas) trí réimsí maighnéadacha athraitheacha. Is i hanraí (H) a thomhaistear é. Is ionann é agus cóimheas an fhórsa leictreaghluaisnigh a ionduchtaítear is ráta athraithe an tsruth ionchuir a chruthaíonn an réimse maighnéadach athraitheach.
Ionduchtú (cnáimhseachas). Sa chnáimhseachas, tús a chur le breith clainne ar bhealach saorga. Is bealach coiteann instealladh den hormón ocsatóicin, a chuireann tús le crapadh na broinne.
Ionduchtú (sutheolaíocht). Sa tsutheolaíocht, oibriú spreagthaí nádúrtha chun fíochán neamhspeisialta a athrú ina fhíochán speisialta. Ag an gcéim is luaithe den suth, díreach tar éis don siogót tosú ag cilldeighilt, is cealla neamhspeisialta cealla an tsutha, agus cumas iontu fás in aon saghas cille. De réir mar a théann an fhorbairt ar aghaidh, spreagann cealla áirithe (na spreagthóirí) cealla eile sa chomharsanacht chun fáis ar bhealaí cinnte chun cealla, fíocháin, is orgáin de shaghsanna áirithe a dhéanamh.
Ionduchtú leictreamaighnéadach. Cruthú fórsa leictreaghluaisnigh (flg, nó emf, ina voltaí) i seoltóir tríd an seoltóir a ghluaiseacht i réimse maighnéadach nó an réimse atá mórthimpeall an tseoltóra a athrú. 
De réir dlí Faraday (1831), is ionann an flg a chruthaítear agus ráta athraithe an fhloisc mhaighnéadaigh tríd an seoltóir, méadaithe faoi -1. 
É seo is bun le gineadóir srutha ailtéarnaigh (SA) de shaghas an dineamó, agus feidhmiú an trasfhoirmeora is an mhótair.
Ionfhabhtú. Ionsaí a dhéanann miocrorgánaigh ar an gcolainn, áit a n-atáirgeann siad chun galair a chur ar bun. Is paitigineach na horgánaigh seo. Is féidir le horgánaigh phaitigineacha ar leith a bheith i láthair ar an gcraiceann nó cuid eile de dhuine gan galar a chur ar bun. Sa chás sin, is iompróir de chuid an orgánaigh an duine sin. Tosaíonn an t-ionfhabhtú nuair a théann an miocrorgánach isteach ag ionad ar leith, cosúil leis na céislíní, an craiceann, an ducht riospráide, nó an ducht fuail. I ndiaidh don mhiocrorgánach fáil isteach mar seo, bíonn duine ar fónamh ar feadh tréimhse agus an miocrorgánach ag atáirgeadh (an tréimhse goir). Is féidir leis na miocrorgánaigh an galar a chur ar siúl ar bhonn áitiúil, nó scaipthe i bhfíocháin is orgáin ar fud na colainne, cosúil le cistíteas (sa lamhnán), niúmóine (sna scamhóga), agus heipitíteas (san ae).
Ionfhabhtú fungasach. Ionfhabhtú le fungais a chuireann tús le galar. Is samplaí iad "Candida albicans" a dtarlaíonn craosghalar dá bharr, "Aspergillus" atá freagrach as neamhoird riospráide, agus Actinomyces a dhéanann atanna fungasacha (míceiteómaí) i gcolainn duine nó ainmhí.
Taom croí. Bás chealla matánacha an chroí is ea ionfharchtadh miócairdiach, nó taom croí, a tharlaíonn nuair a choinnítear ocsaigin ó na matáin. Is féidir go dtarlóidh ionsaithe aingíne chléibh roimhe.
Is é an siomptóm is suntasaí ná pian sa chliabhrach nach dtránn ar feadh tréimhse fhada uaireanta, fiú nuair a ghlacann an duine suaimhneas, ní hionann is aingíne, a laghdaíonn nuair a luíonn duine síos ar a shuaimhneas. Go minic tarlaíonn giorra anála, cur allais, agus urlacan. 
Feictear athruithe suntasacha diagnóiseacha ar an leictreacardagram. Braitheann na hiarmhairtí ar ionad an damáiste don chroí agus méid an mhatáin atá millte. Más beag é, is féidir nach gcuirfidh sé isteach an oiread sin ar dhuine: lá nó dhó tuirse nó mar sin, agus tagann sé chuige féin go tapa. Ach más mór é, féadfaidh cliseadh croí, suaitheadh mór i rithim an chroí, stad cairdiach, agus bás tarlú. 
Tá raon leathan cóireálacha éigeandála ann, ina measc instealladh drugaí chun bac a chur ar théachtadh na fola sna hartairí corónacha is cabhrú le matán sláintiúil an chroí, dífhibriliú an chroí le dífhibrilitheoir, cúram cairdiascamhógach, agus eile.
Ionóisíotól. Is comhábhar an aigéid fhítigh i ngránbharra is biabharra eile é ionóisíotól. Bíonn sé riachtanach chun fáis do ghnéithe ar leith (mar shampla, an luch). Ní gá é do dhaoine, tuigtear, bíodh is go bhfuil cuid mhaith de i láthair sa cholainn, go háirithe san inchinn.
Ionradú bia. Próiseas conspóideach ina n-ionradaítear bia le gámaradaíocht chun a sheilfré a mhéadú. Réimsí áirithe dáileoga radaíochta a bhíonn i gceist. Tomhaistear an dáileog i ngraeanna (Gy), arb ionann grae is giúl fuinneamh radaíochta ionsúite in aghaidh cileagraim den ábhar atá á radú. Úsáidtear dáileoga níos lú ná 1 kGy chun bachlú a chloí ar phrátaí is oinniúin, aibiú torthaí a mhoilliú, agus feithidí ar ghráinní is spíosraí a mharú. Chun baictéir is fungais a mhilleann bianna a laghdú, baintear feidhm as dáileoga 1-10 kGy. Déantar bianna a steiriliú go hiomlán, gach baictéar is víreas a mharú orthu, le dáileoga os cionn 10 kGy. Ní ghlacann an-chuid daoine leis an bpróiseas seo ar chor ar bith, mar go bhfuil eagla orthu go gcuirfidh an radú isteach ar fholláine nó sábháilteacht an bhia ar shlí éigin. Ní bhíonn an bia radaithe radaighníomhach, ach seans go gcuirfidh an radú isteach ar na vitimíní sa bhia agus go gcruthóidh sé fo-tháirgí a bheadh mífholláin, fiú nimhiúil. De bhrí nach féidir a rá ó chuma an bhia ar radaíodh nó nár radaíodh é, bíonn an-tóir ar thástáil a thabharfadh freagra na ceiste seo.
Ionsamhlóir. Is éard is ionsamhlóir ann ná gaireas meicniúil, leictrimeicniúil nó ríomhaire chun samhlú réalaíoch d'eachtra nó córas a tháirgeadh. Baintear feidhm as a leithéid go minic nuair a bhíonn an fíor-rud an-chostasach nó doshroichte, chun oibrithe (i monarcha, córas leictreachais, traein, eitleán is eile) a thraenáil go sábháilte. In insamhlóir eitleáin, déantar na freagairtí optúla is meicniúla a atáirgeadh le grafaic ríomhaire is gluaiseachtaí, agus creathanna an bhord eitilte insamhlaithe. Sa chás céanna, is féidir ríomhairí a úsáid chun feiniméin i bhfad níos casta a insamhlú, le han-chuid athróg, cosúil le imshruthluithe san atmaisféar is aimsir chlamparach.
Ionscópacht. Próiseas ina gcuirtear ionstraim isteach in oscailt nó ducht sa cholainn chun amharc díreach a fháil agus/nó bithóipse a dhéanamh. Le hionscóp solúbtha snáithínghloine a dhéantar an próiseas, agus is féidir é a chur trí chainéil chaola is a chasadh thar chúinní go héasca. Le foinse chumasach solais is snáthoptaic, is éifeachtach an ionstraim seo, agus uaireanta cuimsíonn sí feistí breise cosúil le léas léasair chun obráidí go domhain sa cholainn a dhéanamh. I measc na samplaí tá broncascópacht (do na broncais), gastrascópacht (goile), cisteascópacht (lamhnán), agus ionscópacht ar an drólann, an t-aoineán, is an peireatóinéam.
Ionstraim trasdula. Ionstraim réalteolaíochta chun aistear rinn spéire os cionn fadlíne an bhreathnóra a bhrath. Cheap an réalteolaí Danmhargach Ole Roemer (1644-1710) an chéad cheann i 1689. Go ginearálta, is teileascóp í atá feistithe ar ais chothrománach fhosaithe ionas gur féidir leis scuabadh trí phlána ceartingearach tríd an bhfadlíne. D'úsáidtí é le cloig a cheartú, trí am fosaithe áitiúil (meán lae, mar shampla) a thaifeadadh trí bhrath. Ós rud é go bhfuil an difríocht ama idir meán lae ag áit ar bith agus meán lae i nGreenwich cothrom le domhanfhad na háite sin, is féidir an ionstraim seo a úsáid chun domhanfhad áite a dhéanamh amach.
Iontaise. Iarsma d'orgánach a bhí beo uair amháin atá iompaithe go cloch agus gafa go domhain i sraith íochtarach carraigeacha is ea iontaise. Ciallaíonn sé sin go raibh rud beo ann uair amháin ach go bhfuil sé athraithe go cloch agus gafa sa charraig anois. 
Cumtar iontaise nuair a imoibríonn mianraí san uisce faoin talamh le creatlaigh planda nó ainmhí, na mianraí seo ag glacadh páirte sa struchtúr in ionad dúl eile, ionas go gcruthaítear macasamhail den bhunphlanda nó an bunainmhí. 
De bhrí go bhfuil na sraitheanna íochtaracha carraigeacha níos seanda ná na sraitheanna uachtaracha, ní mór gur ó thréimhse gheolaíoch níos seanda aon speiceas a fhaightear i sraith íochtarach ná ceann a fhaightear i sraith uachtarach. 
Ó fhianaise seo na n-iontaisí, déanann na pailé-ointeolaithe staidéar ar éabhlóid na beatha ar Domhan, ó na hiontaisí is ársa — na halgaí gormghlasa a mhair timpeall 3,500 milliún bliain ó shin — go dtí na speicis bheatha atá ar Domhan inniu.
Iontaisí in Éirinn.
Sna 1980idí fuair an Dochtúir Éamon Doyle iontaise i gcarraig i gConamara. Níor fhéach eolaithe ar an iontaise go dtí an bhliain 2017. Crosóg mhara a bhí inti. Bhí sí an-bheag agus tá sí 435 milliún bliain d’aois! Ní raibh na dineasáir féin ar an saol ag an am sin.
Léiríonn sé sin go raibh Conamara – agus Éire iomlán – faoin bhfarraige fadó fadó. Agus tá gaolta leis an gcrosóg mhara fós beo i bhfarraigí na hÉireann agus gan mórán athraithe orthu ó shin.
Iontaise bheo. Saghas planda nó ainmhí a mhair go dtí an aois seo gan athruithe ar fiú trácht orthu thar thréimhse an-fhada ama, agus an chuid is mó dá thréithe díreach cosúil le horgánaigh atá ar chaoi eile imithe i léig, le fáil mar iontaisí amháin. Mar shampla, thángthas ar an gcéalacant sa bhfarraige amach ó dheisceart na hAfraice i 1939, sliocht grúpa a mheastaí roimhe sin a bheith imithe i léig, a raibh eolas orthu ó fhianaise na n-iontaisí.
Iontrón. Seicheamh neamhchódaithe de núicléitídí, agus mar sin bunphéirí, taobh istigh de ghéin ar an DNA a scarann dhá chuid de sheicheamh códaithe (eastróin). Tugtar "seicheamh idirghabhálach" air freisin. Bíonn níos mó ná iontrón amháin i mbeagnach gach géin. An chéad chóip a dhéantar ó ghéin (an phríomhchóip) is seicheamh comhtheagmheálach de RNA neamhchódaithe (iontróin) is RNA codaithe (eastróin) í. Baintear na hiontróin agus nasctar na heastróin le chéile trí phróiseas spladhsála chun an teachtaire-RNA (mRNA) a dhéanamh. Ní bhíonn sa mRNA ach an seicheamh, gan bhriseadh, a shainíonn an phróitéin. Iompraítear an mRNA amach ón núicléas don chíteaplasma, áit a n-aistrítear an t-eolas géiniteach sa seicheamh seo ina phróitéin.
Iora rua eireabaill lannaigh. Is creimire é an iora rua ireabaill lannaigh, cosúil le hiora rua, a áitríonn coillearnach i lár na hAfraice. Ní fíoriora rua é. Ag bun an eireabaill bíonn lanna móra sa bhfo-chraiceann. 6 chineál atá cosúil le hiora rua eitilte, scannán tacaithe ag slat fhada loingeáin a thagann amach ó gach uillinn.
Iora rua eitilte. Iora rua le cleitearnach mór craicinn idir a chosa tosaigh is deiridh. Téann sé ar foluain idir na crainn, suas le 450 m i léim amháin. Gníomhach le breacadh is crónú an lae. 33 speiceas san Áise, ceann amháin in oirthear na hEorpa, agus dhá cheann i Meiriceá Thuaidh.
Íosóip. "Baineann an t-alt seo leis an speiceas Hyssopus officinalis. Má tá spéis agat sna plandaí eile sa ghéineas céanna, a dtugtar “íosóip” orthu go minic, féach Hyssopus."
Is planda beag tomach ilbhliantúil í an íosóip nó íosóip íceach ("Hyssopus officinalis"). Tá sí i bhfine na Lamiaceae, is é sin fine na miontas. Fásann sí suas le 60 cm ar airde. Dúchasach do dheisceart na hEorpa agus iarthar na hÁise. Na duilleoga caol, i bpéirí urchomhaireacha; na bláthanna dé-mhaothánach, vialait/gorm, i bhfáinní a dhéanann spící fada scaipthe aontaobhacha. Saothraithe ar dtús mar luibh leighis, ach faightear nádúraithe í uaireanta.
Íosreo. Reo, síos go dtí -20 °C nó níos lú fós, i reoiteoir cófra nó caibinéid. Taispeánann sraith réaltaí cumas an reoiteora an teocht a choinneáil íseal a dhóthain chun bia a chaomhnú ar feadh i bhfad. Comharthaíonn 4 réalta gur féidir bia a chaomhnú sa reoiteoir ar feadh 3 mhí. Is féidir bianna áirithe — mairteoil amh, glasraí, torthaí úr — a choinneáil ar feadh bliana.
Ironbridge. Baile stairiúil tionsclaíoch i mám abhainn na Sabhrainne, an áit ar rugadh an Réabhlóid Thionsclaíoch i Shasana. I 1709 bhruithnigh máistir ceárta iarainn ó Bhriostó, Abraham Darby (1678-1717), iarann den chéad uair le cóc, in ionad an ghualaigh thraidisiúnta, i gCoalbrookdale in aice láimhe. I 1778-1779 teilgeadh is tógadh an chéad droichead iarainn ann, 59.8 m ar fhad, 30.5 m ar leithead, 13.7 m ar airde, agus 384.6 tonna meáchain. Téann an droichead trasna an mháma is na habhann. Is láthair oidhreachta domhanda é anois.
Iseabar. Líne a tharraingítear ar léarscáil aimsire idir pointí ag a bhfuil an brú atmaisféarach céanna. Aonad brú a úsáidtear sa mheitéareolaíocht is ea an bar, agus tá 1013 milleabar i meánbhrú an atmaisféir. De ghnáth tarraingítear iseabair ag céimeanna 1, 2 nó 4 mhilleabar thart ar an meánluach. Léiríonn siad cá bhfuil an brú ard is an brú íseal, agus uaidh sin conas atá an t-aer ag gluaiseacht. Gluaiseann an t-aer ón mbrú ard go dtí an brú íseal, ach de bharr rothlú an Domhain gluaiseann an t-aer ar mhodh bíseach amach ón mbrú ard isteach ar an mbrú íseal. Sa leathsféar thuaidh, tarlaíonn gaotha ar tuathal thart ar an mbrú íseal (iomghaoth), agus gaotha ar deiseal a tharlaíonn thart ar an mbrú ard (frithiomghaoth). Nuair a bhíonn na hiseabair an-dlúth ar an léarscáil, ciallaíonn sé sin athruithe tapa brú, agus mar sin gaotha arda. Malairt scéil a bhíonn ann agus na hiseabair éadlúth. Tá na léaráidí seo lárnach i réamhaisnéis na haimsire. Sa teirmidinimic, is líne é ar ghraf a léiríonn an gaol idir toirt is teocht faoi bhrú tairiseach.
Iseaghuairne. Sa bhfisic núicléach is fisic na gcáithníní, candamuimhir veicteoireach a imchoimeádtar in idirghníomhuithe láidre núicléacha amháin, áisiúil chun na himoibrithe ceadaithe a dhéanamh amach is na cáithníní a rangú. Tugtar "an ghuairne iseatópach" uirthi freisin. Mar shampla, bíonn veicteoir iseaghuairneach d'fhad ½ aonad ag neodróin is prótóin, dírithe suas i gcás na bprótón agus síos i gcás na neodrón. Bíonn an fórsa núicléach láidir neamhspleách ar threoshuíomh an veicteora seo, ag freagairt don fhíoras go bhfuil sé neamhspleách ar an lucht leictreach. Is samhail í den chandamuimhir ghuairneach.
Iseapód. Ball ar bith d'ord ilghnéitheach crústach a mbíonn colainn leacaithe agus 7 bpéire cos cosúil tóracsach acu is ea iseapód. Áitríonn siad an grineall i ngnáthoga uisciúla den chuid is mó. Uaireanta, bíonn siad seadánach ar éisc agus crústaigh eile. Éiríonn le cuid acu, cosúil le míolta críona, i ngnáthoga tíre.
Iseatrópach. Téarma a chuireann in iúl go bhfuil airíonna ábhair mar an gcéanna i ngach aon treo tríd. Mar shampla, bíonn miotail iseatrópach de bhrí go mbíonn airíonna mar sheoltacht leictreach is theirmeach, modal Young, agus neart inteannta mar an gcéanna i dtreo ar bith ar fud aon phíosa den mhiotal. I gcontrárthacht leis seo, tá ábhair eile ainiseatrópach, ionas nach mbíonn a n-airíonna mar an gcéanna i ngach treo. Sampla coiteann is ea adhmad a bhíonn níos láidre i dtreo na snáithí ná trasna na snáithí. Bíonn ainiseatrópacht i gcriostail thréshoilseacha áirithe, ionas go léiríonn siad dé-athraontas.
Isileictreonach. Leis an líon céanna leictreon. Samplaí d'adaimh agus iain isileictreonacha is ea O, F, Ne, Na is Mg, a bhfuil 10 leictreon i ngach ceann acu. Is móilíní isileictreonacha iad CO2 is N2O, 22 leictreon i ngach ceann acu.
Isilíne. Is é rud is isilíne ann ná líne ar léarscáil a cheanglaíonn pointí leis an luach céanna d'airí ar leith. Mar shampla, an isiteirm do phointí den teocht chéanna, is an t-iseabar do phointí leis an mbrú céanna.
Isipréin. C5H8, leacht a fhiuchann ag 34 °C. Is polaiméir suimiúcháin di an rubar nádúrtha. An bunaonad struchtúrtha sa mhóilín teirpéine freisin.
Isiteirm. Sa mheitéareolaíocht, líne ar léarscáil na haimsire a cheanglaíonn pointí (áiteanna) ag an teocht chéanna. Sa teirmidinimic, líne teochta tairisí, mar shampla, ar ghraf a léiríonn an gaol idir brú is toirt.
Ispíneachas. Is éard is ispíneachas nó botalas ann ná galar an-trom, go minic marfach, a tharlaíonn de bharr ionghabháil na tocsaine nimhiúla a tháirgeann na baictéir Claustridium botulinum. Ceann de na bia-nimhithe is déine dá bhfuil ann, a chuireann isteach ar an néarchóras go bhforbraíonn pairilis is cliseadh riospráide go tapa. Faightear an tocsain seo i dtorthaí, feoil nó éisc atá neamhaigéadach, nach léiríonn aon mhilleadh ach nach ndearnadh dóthain cócaireachta orthu. Is féidir na baictéir a chealú ach cócaireacht ar feadh 10 nóiméad ag 80 °C a dhéanamh ar an mbia.
Damba Itaipú. Damba mór, déanta as ithir is carraigeacha, trasna abhainn Paraná ar an teorainn idir an Bhrasaíl is Paragua is ea Damba Itaipú a osclaíodh i 1991. 189 m in airde. Is féidir leis suas le 12,600 MW cumhachta hidrileictrí a ghiniúint, an t-aschur is mó ó aon choimpléacs hidrileictreach gur osclaíodh na stáisiúin ginte ar Dhamba Mór na dTrí Mhám sa tSín.
Ithir. Ciseal uachtarach dhromchla an domhain, ina bhfuil páirteagail mhíne shíonchaite carraige agus ábhar orgánach. 
Déanann na páirteagail is míne cré, na páirteagail nach bhfuil chomh mín glár, agus na páirteagail is gairbhe gaineamh. 
Má bhíonn fliuchras ar fáil, fásfaidh fásra ar an ithir agus soláthróidh sí gnáthóg do raon leathan fásra is ainmhithe.
Ar an 5 Nollaig gach bliain, ceiliúrtar "Lá Domhanda na nIthreacha".
Ithireolaíocht. Staidéar ar ithir, a comhdhéanamh is a bainistiú, mar mheán chun plandaí a fhás. 
Tagann bainistiú fisiciúil na hithreach, a saothrú, a draenáil, is a huisciú san áireamh, agus a bainistiú ceimiceach chun a stádas cothaithe, a haigéadacht, is a salandacht a rialú.
Iugarnáit. Dia Hiondúch a dtugtar "Visniú" air freisin, a bhfuil teampall ina onóir i bPuri na hIndia. Dhá chiall ghaolmhara a bhíonn leis an bhfocal in iarthar an Domhain: fórsa ollmhór dochoiscthe, agus feithicil ollmhór tarracóra/leantóra. Meastar go dtagann sé seo ó ghnás lucht leanta an dé iad féin a chaitheamh faoi rotha na cairte a iompraíonn íomhá an dé i mórshiúl a fhéile.
Féilire Iúil. Féilire a bhunaigh Iúil Caesar i 46 RC de bhrí go raibh an féilire a bhí in úsáid ó 153 RC suas le 3 mhí as alt leis na séasúir. Chuir sé 67 lá breise sa bhliain 43 RC, agus chinntigh go mbeadh 365 lá sa bhliain is lá breise gach 4 bhliain (bliain bhisigh), ar dtús trí dhá 24 Feabhra a bheith ann. Modhnaíodh in 8 AD é nuair a ceartaíodh feidhmiú na mblianta bisigh. In úsáid sa chuid is mó den Eoraip go dtí 1582 nuair a chuireadh féilire Ghréagóra i bhfeidhm.