Trelis/gawiki huggingface dataset:
Breithem. I seanchas dlí na hÉireann ársa, chomhlíonadh "breithem" ról eadrána, idirghabhála agus dlíthiúla. Gar don taoiseach ba ea é, ó thaobh aicme de.
Stair.
Téann dlí dúchais na hÉireann, An Féineachas, siar go dtí an iarannaois (c. 500 RC). D'fhorbair sé ó nósanna seachadta ar aghaidh ó bhéal, ó ghlúin go glúin. Ba chosúil le breithiúna an lae inniu a bhí breithiúna an Fhéineachais, ach go raibh ról ar nós eadránaí acu. Chuireadh na breithiúna na dlíthe de ghlanmheabhair agus i bhfeidhm chun aighnis a réiteach. 
Gaolmhar le treibheanna a bhíodh roinnt breithiúna, agus bhronntaí talamh orthu; neamhspleách a bhíodh roinnt eile. Aicme dá gcuid féin a bhíodh ann, difriúil le draoithe agus bard. D'éiríodar go formhór oidhreachtúil.
Mhair oiliúint breithimh le fiche bliain. Cumtha i rannta a bhí na dlíthe ó bhunús. Bhí na breithiúna faoi dhliteanas pearsanta i leith damáistí dá mbá rud é gur mhícheart, mhídhleathach nó éagórach í an bhreith. Níorbh fhéidir achomharc a dhéanamh chun breithimh den chéim chéanna, ach amháin chun cúirte níos airde agus urrús tugtha ag an achomharcóir. Bhraith céim breithimh ar a chumas agus ar a eolas faoina trí bhunús an dlí: an Féineachas féin, filíocht agus (níos deireanaí) dlí canónta. Tugadh an rí an breithiúnas, bunaithe ar comhairle breitheamh.
Mar ba chuí dá gcéimíocht, ghlacadh breithiúna páirt i bhFeis Teamhraigh gach trí bhliain ar an Samhain. Shocraítí ann aighnis réigiúnacha maidir le haicme agus réadmhaoin. Scríobhadh na breithiúnais sna hamanna oifigiúla ag an Ollamh Éireann. Eagraíodh an imeacht dheireanach dá leithéid sa bhliain 560 AD ag Diarmait mac Cerbaill.
Creidtear gur cuireadh dlí cóipchirt i bhfeidhm in Éirinn agus é scríofa síos don chéad uair riamh sa domhain. Sa bhliain 561, bhí aighneas géar an idir Colm Cille agus Naomh Finnian de dheasca lámhscríbhinn dar teideal "Cathach Cholm Cille". In ainneoin breithiúnas an rí, tharla cath dearg the ag Cúl Dreimhne, agus bhí ár mór ann.
Bhí sé mar phríomh chúram ag na breithiúna na ginealaigh daoine a chlárú. San Fhéineachais, ba í an "derbfine" í an bunaonad clainne. Gineolaithe agus seanchaithe den scoth ba ea clann Mhic Fhirbhisigh. Rinne Dubhaltach Mac Firbhisigh Leabhar na nGinealach, Coimre na nGinealach agus Leabhar Mór Leacáin. Clann Uí Chléirigh ba ea breithiúna agus gineolaithe suntasacha eile, mar shampla Mícheál Ó Cléirigh, údar Annála na gCeithre Máistrí.
Díchetal do chennaib. Fáistineach nó ortha gan ullmhú roimh ré cumtha ag draoithe, ollaimh agus "filid" na hÉireann ársa ab ea dícheadal do cheannaibh (Sean-Ghaeilge díchetal do chennaib). Dúradh go raibh an-chumas ag Fionn mac Cumhaill iontu. Níor chuir Naomh Pádraig cosc orthu, óir ní bhíodh gnáis phágánacha ag baint leo.
Teinm laída. Fáistineach nó ortha cumtha ag ollaimh agus "filid" (agus filí eile) na hÉireann ársa ab ea teinm laoidhte (Sean-Ghaeilge teinm laída). Dúradh go raibh an-chumas ag Fionn mac Cumhaill iontu, ag cur a ordóg ina bhéal aige chun teacht ar eolas an bhradán feasa.
Briathar cúnta. Briathar cúnta a thugtar ar bhriathar a chuidíonn le hainm briathartha, briathair eile, nó lena aidiacht bhriathartha, chun comhaimsirí, srl., an bhriathair eile sin a chumadh: "tá sé tar éis éirí", nó "ná déan é a ghortú". Cibé feidhm atá ag an mbriathar (gníomh, staid, etc.) is gnách, ar mhaithe le héascaíocht, gníomhú an bhriathair a thabhairt uirthi.
Scilling. B'aonad airgeadra agus bonn airgid é an scilling. Ba é 12 pingine an luach a bhí ar an mbonn agus bhí fiche scilling i bpunt amháin. In Éirinn, cuireadh stad leis an mbonn sa bhliain 1972. Bhí dhá scillinge i bhflóirín agus bhí nóta deich scillinge ann freisin. Sa bhliain 1966, chruthaigh Banc Ceannais na hÉireann bonn deich scillinge chun Éirí Amach na Cásca a cheiliúradh.
Cill Chuimín, Tiobraid Árann. Is sráidbhaile é Cill Chuimín. Tá sé suite i gContae Thiobraid Árann. Tá sé timpeall 30 ciliméadar as Durlas Éile. Bhí mainistir ann fadó ach anois tá gairdín naofa in aice leis an Eaglais. Tá teach ceilteach agus tobar naofa ann.
Tá an Cumann CLG Uí Threasaigh lonnaithe sa pharóiste. Tá Rae agus Cluain Mhurchaidh (Áth an Chuilinn) sa pharóiste chéanna. 
Tá Ionad Pobail nua-aimseartha, Tithe Tábhairne, Stáisiún Peitril, Uachtarlann agus gnóthaí eile i gCill Chuimín. 
Tá an chuid is mó den sráidbhaile lonnaithe i gCeathrú an Teampaill ach tá an Cumann CLG agus an Stáisiún Peitril thíos an bóthair. Tá an Uachtarlann suite ar thaobh eile den sráidbhaile sa Réisc. 
Bhí ionsaí ar an RIC i Mí na Nollag 1920 ar an mbóthar idir a stáisiún agus Ceathrú an Teampaill. 
Tá siúlóid bhaile freisin. Téann sé ón mbaile suas go dtí an Cnoc Aifrinn. Bhí Aifreann ar siúil ag an gcnoc Aifrinn i rith na péindlithe.
Bord na Móna. Is comhlacht stáit é Bord na Móna. Bunaíodh Bord na Móna i 1946 chun na portaigh a fhorbairt. Díolann siad móin mar bhreosla. 
Bíonn stáisiúin leictreachais i bhfeidhm acu. Bíonn margadh ann idir Bord na Móna agus Bord Soláthair an Leictreachais.
Chaill 230 daoine a bpoist i mBord na Móna i rith an Coróinvíreas i 2020.
Aontú. Is páirtí polaitíochta in Éirinn é Aontú. Is é Peadar Tóibín ceannaire an pháirtí. . 
'Saol, Saoirse agus Cothrom Eacnamaíochta' an rosc catha atá acu. 
Ar bhonn idé-eolaíoch de, tá Aontú i gcoinne an ghinmhillte agus nascann an páirtí gnéithe den choimeádachas sóisialta le habhcóideacht ar son Éire aontaithe agus eacnamaíocht ar chlé ón lár. 
Stair.
Ba é Peadar Tóibín, TD a bhunaigh an páirtí a d’éirigh as Sinn Féin ar 15 Samhain 2018 mar gheall ar a thuairimí frith-ghinmhillte tar éis dó cur i gcoinne aoire an pháirtí ar 'An Bille Sláinte (FoirceannadhToirchis a Rialáil), 2018 (Bille 105 de 2018)'.
Thosaigh sé ag canbhasáil ionadaithe tofa, ag fáil tacaíochta laistigh de sheachtain ó bheirt chomhairleoir áitiúil sa Phoblacht.. Bhí cruinnithe ag Tóibín ar fud an oileáin chun labhairt le baill a d’fhéadfadh suim a bheith acu. D'fhág chomhairleoir áitiúil i dTuaisceart Éireann an PSDLO agus chuaigh le hAontú an 7 Eanáir 2019. 
Tháinig an dara comhairleoir ó Thuaisceart Éireann isteach ar an 26 Feabhra 2019.
Feoirling. Ba í an fheoirling (1⁄4d) an bonn airgid is ísle luach den phunt réamhdheachúil Éireannach, arbh fhiú an ceathrú cuid de phingin, 1⁄48 de scilling nó 1⁄960 de phunt. Chaill an bonn cuid mhór dá luach trí bhoilsciú i bhfad roimh an deachúlú i 1971, agus i rith na 1960idí níor táirgeadh aon feoirlingí le haghaidh cúrsaíochta ginearálta; táirgeadh iad siúd a bhí buailte i 1966 le haghaidh earraí inbhailithe ag deireadh na bliana.
Shane Duffy. Is imreoir sacair Éireannach é Shane Duffy a rugadh ar an chéad lá de mhí Eanáir, 1992. Imríonn sé sa Premier League le Brighton agus Hove Albion agus imríonn sé le foireann náisiúnta na nÉireann. Imríonn sé cúlaí láir. Thosaigh sé a gníomhréim le Everton tar éis go bhfuair sé ar an fhoireann sinsear ach bhí sé ag imirt ar airlic le foireann eile. In 2014, chuaigh sé chuig Blackburn Rovers ar feadh dhá bhliain ansin bhog sé chuig Lancashire. Ansin bhog sé chuig Brighton i 2016 agus chuaigh an club go dtí an Premier League ó an Championship.
Club Iománaíochta Chill Mheasáin. Is club iománaíochta é Cill Mheasáin atá suite idir An Uaimh agus Baile Átha Troim. Is club beag ach láidir é.
Caitheann na himreoirí geansaithe peile gorm agus bán, brístí gearra bán agus stocaí gorma. Bhain siad cluiche ceannais iománaíochta na Mí sa bhliain 2013 agus arís 2008. Bhain siad an corn céanna roinnt uaireanta eile.
Pedro Salinas. Ba scríbhneoir Spáinneach é Pedro Salinas Serrano (Maidrid, 27 Samhain 1891 - Boston, 4 Nollaig 1951) a raibh aithne air mar gheall ar a chuid filíochta agus aistí den chuid is mó. Laistigh de chomhthéacs "Generacíon del 27", meastar é a bheith ar cheann dá fhilí is mó. Chuir a chuid aistriúcháin ar Proust leis an eolas a bhí ag an úrscéalaí Francach i saol na Spáinne. Ag deireadh cogadh cathartha na Spáinne chuaigh sé ar deoraíocht sna Stáit Aontaithe go dtí go bhfuair sé bás. 
Beathaisnéis.
Rugadh Pedro Salinas i Calle de Toledo, Madrid, mac Soledad Serrano Fernández agus Pedro Salinas Elmos, ceannaí éadaigh, óna raibh sé fágtha ina dílleachta é nuair a bhí sé bliana d'aois. Bhí sé ina mhac léinn i Colegio Hispano-Francés agus in Institiúid San Isidro i Maidrid. Bhog sé lena mháthair go dtí Calle de Don Pedro agus thosaigh sé ag déanamh staidéir ar an dlí in Ollscoil Madrid, a d'fhág sé tar éis dhá bhliain le clárú i bhFealsúnacht agus Litreacha (ábhar ina ndéanfadh sé dochtúireacht sa bhliain 1917 le tráchtas ar léaráidí Quixote). Ó 1911 tá a chéad dánta ("espeluznantes" (Gaeilge:scéiniúil), de réir admháil níos déanaí Salinas) a d'fhoilsigh Ramón Gómez de la Serna ina iris "Prometeo". Sa bhliain 1913 ceapadh é ina rúnaí ar an rannóg Litríochta den Ateneo de Madrid, institiúid ina ndearna siad, le Enrique Díez-Canedo agus Fernando Fortún, misean a leagan amach «an véarsa Spáinneach a scaoileadh ó chuing na meadarachta. 
Pósadh agus Cathaoir.
Sa bhliain 1914 fuair sé áit mar léachtóir Spáinneach i La Sorbonne. Le linn an tsamhraidh 1915, phós Salinas in Algiers le Margarita Bonmatí Botella, Shocraigh an pósadh i bPáras áit ar chuir an file tús lena léitheoireacht ar Proust, a bhfuil a gcéad trí imleabhar saga "À la recherche du temps perdu", arna aistriú níos déanaí i gcomhar le José María Quiroga Plá . 
Sa bhliain 1917, d'fhill an lánúin Salinas ar ais go dtí an Spáinn agus bliain ina dhiaidh, fuair sé ollúnacht ag Ollscoil Sevilla, áit a raibh cónaí orthu go dtí 1929 i bpríomhchathair na Sevilla, (agus i measc scoláirí eile bhí Luis Cernuda). Chuir sé isteach ar shaoire i 1922 agus 1923 chun cúntóireacht a ghlacadh in Ollscoil Cambridge, agus d'fhoilsigh sé a chéad dánta, "Presagios (Gaeilge: tuar) Sa bhliain" 1930 malartaíonn sé a chathaoir i Savilla ar chathaoir Jorge Guillén i Murcia, cé nár mhúin sé riamh ann. Sa bhliain chéanna sin thosaigh sé ag cleachtadh sa Escuela central de Idiomas, i Maidrid, áit ar bhunaigh sé an iris "Índice Literario". (Gaeilge: Innéacs Liteartha) sa bhliain 1932. Idir 1928 agus 1936, bhí sé i gceannas ghníomhaíochtaí agus ar chuspóirí tríd an na hInstitiúide Oideachais Saor in Aisce a nascadh, tríd an agus bhí sé i gceannas ar thascanna éagsúla eile de chuid Sección de Literatura agus Universidad de Verano.
Beverly Pepper. B'ealaíontóir Meiriceánach í Beverly Pepper (née Stoll, 20 Samhain 1922 — 5 Feabhra 2020). Bhain sí clú agus cáil amach as a cuid saothar ollmhór, iad curtha in oiriúint do na suíomhanna ina dtógtar iad, agus as a cuid ealaíne talúnta. Ní minic a chloíodh sí le gluaiseachtaí ealaíne faoi leith. Bhí sí pósta le Curtis Bill Pepper, scríbhneoir, ar feadh 65 bliana, agus bhí sí ina cónaí san Iodáil ó na 1950idí, in Todi an chuid ba mhó den tréimhse sin.
Rugadh í mar Beverly Stoll do thuismitheoirí Giúdacha i mBrooklyn, Nua-Eabhrac. Rinne sí staidéar ar an ealaíon in Institiúid Pratt i gCathair Nua-Eabhrac. Chleacht sí an phéintéireacht ag an tús ach tar éis turas a dhéanamh ar Angkor Watt sa Chambóid, chuaigh dealbha an tsuímh sin chomh mór sin uirthi gur chuaigh sí leis an dealbhóireacht.
Tríocha céad. Aonad gabháltas in Éirinn desna 11ú agus 12ú haoiseanna ab ea tríocha céad (Sean-Ghaeilge trícha cét). Is amhlaidh go dtugann an t-ainm le fios an líon saighdiúirí arbh fhéidir le hachar a choinscríobh.
Cúlra.
Déantar cur síos ar tríocha céad mar "aonad ríoga sealbhaíochta, cánach, rialtais áitiúil, agus coinscríofa mileata". Bhíodh gaol go f formhór idir é agus mionrí (rí ruireach). I mionchásanna ámh, bhíodh "taoiseach" nó "airrí" i réim, ceaptha ag rí níos airde.
I gcúige Uladh, dhéantaí tríocha céad a fhoroinnt ina ocht mbaile biathú is fiche agus 463 seisreach, a bheag nó a mhór.
Le linn na 12ú haoise, cuireadh an córas ar bun ar fud na tíre, mionleasú ar chóras a raibh ann roimhe sin.
Beith (ogham). Is í an chéad litir den aibítir oghaim an Bheith (Sean-Ghaeilge Beithe), ainmnithe as an gcrann, beith. Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Bheithe, sraith chúig litir atá de réir tréithe scríoba síos nó faoi dheis na stoclíne. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta is ea an focal Beith le "bedw(en)" na Breatnaise, "bezv(enn)" na Briotáinise, agus "betula" na Laidine. Athchruaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar "*betwi-s". Tá sé fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *"gʷet-" 'roisín, guma'.
Bunús.
Insítear scéal miotasach na litreach i n-"Auraicept na n-Éces":
Briatharogham.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach sa Bhriatharogham:
Luis (ogham). Is í an dara litir den aibítir oghaim an Luis.
 Is í an dara litir den Aicme Bheithe. De réir córas na gcrann, ainmnithe as an gcrann, luis nó caorthann, atá an focal. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge (agus fós sa Nua-Ghaeilge) "luise/luisne" atá an focal, sin nó lus. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar "*lubsti-", é sin fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpaise *"leuk-" 'lonnraigh', sin nó *"leudh-" 'fás'.
Bríatharogam.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") le fáil sa Bhriatharogham:
Tacaíonn "lí súla" an bhrí 'lasair', ach is léir go bhfuil ciall 'luibh' nó planda ag baint leis na briatharoghaim eile. I ngach cás ámh, is í [l] a luach foghraíochta.
Fearn (ogham). Is í an tríú litir den aibítir oghaim an Fearn (Sean-Ghaeilge Fern), ainmnithe as an gcrann, fearn. Is í an tríú litir den Aicme Bheithe. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta is ea ainm na litreach le "gwern(en)" na Breatnaise. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar *"wernā", agus ba é a luach foghraíochta ag an am sin.
Bríatharogam.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") le fáil d'ainm na litreach sa Bhriatharogham:
Sail (ogham). Is í an ceathrú litir den aibítir oghaim an tSail, ainmnithe as an gcrann, saileach. Is í an ceathrú litir den Aicme Bheithe. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta is ea ainm na litreach le "helyg(en)" na Breatnaisé agus "salix" na Laidine. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar *"salik-s". Fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *"sal-" is ea é.
Bríatharogam.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach le fáil sa Bhriatharogham:
Nion (ogham). Is í an cúigiú litir den aibítir oghaim an Nion (Sean-Ghaeilge Nin). Is í an cúigiú litir den Aicme Bheithe. Is é a luach foghraíochta. Cuireann an focal 'nin' i leith na litreach áirithe 'Nin', agus araon i leith litreacha an Oghaim i gcoitinne.
Gluais.
Is amhlaidh go ndéanann gluaiseoirí An Leabhar Oghaim agus Auraicept na n-Éces trácht ar dhá fhocal "nin" ar a laghad, le ciall 'cuid de sheol fíodóra', agus 'tonn'. Tugtar an ghluais 'gablach' don aidiacht "ninach". Tá dealramh leis mar sin, gur focal oiriúnach é "nin" le haghaidh litreacha an Oghaim, a bhfuil cuma gabhal (ar a laghad na consain) orthu, tar éis an tsaoil 
Is amhlaidh gur gaolta is ea an dara "nin" le focal na Breatnaise, "nen", "díon, neamh", le brí de "maorgacht". Míníonn gluaiseoirí na mbriathra oghaim (féach thíos) go dtógtaí seolta na bhfíodóirí mar chomhartha na síochána. B'fhéidir é gur bunaithe ar an gciall seo is ea na nathanna maidir le háille.
De réir córas na gcrann, maítear gur fuinseog atá i gceist, ag rá go ndéantaí seolta as adhmad na fuinseoige. Tá clú ar adhmad fuinseoige um sleánna a dhéanamh, áfach, agus dá bharr i roinnt cásanna, athraíodh an briatharogham go "scrios síthe".
Bríatharogam.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach sna "Bhriatharoghaim:
Uath (ogham). Is í an séú litir den aibítir oghaim an tUath (Sean-Ghaeilge Úath). Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Uatha, sraith chúig litir atá de réir tréithe scríoba suas nó faoi chlé na stoclíne. Trascríobhtar é mar ʜ sna lámhscríbhinní, ach ní fhaightear fianaise di sna hinscríbhinní atá ar marthain. Tugtar mar chiall idir (f)uath agus sceach gheal. Moltar inniu di mar luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
De bharr easpa fianaise agus gur cailleadh an túschonsan, is doiléir é sanasaíocht na litreach, agus mar sin fosta a luach foghraíochta. Athchruthaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar "*osato-". 
Mhol McManus (1986) an luach /y/ (.i. an leathghuta [j]). Mhol Peter Schrijver, dá mb'fhíor gur gaol le "pavere" na Laidine ab ea "úath" "eagla", go bhféadfadh gur caomhnaíodh rian de PIE-"*p" sa Ghaeilge Chianach, ach arís, tá easpa fianaise ann.
Bríatharogam.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach sa Bhriatharogham:
Cé go molann na nathanna úd uafás mar chiall don litir, san Auraicept na n-Éces faightear an ghluais 'sceach gheal':
Dair (ogham). Is í an seachtú litir den aibítir oghaim an Dair, ainmnithe as an gcrann, dair. Is í an dara litir den Aicme Uatha. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta is ea ainm na litreach le "derw(en)" na Breatnaise agus "derv(enn)" na Briotáinise. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar "*darek-s". Fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *"deru-", 'dair', atá sé.
Bríatharogam.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach le fáil sa Bhriatharogham:
Tinne (ogham). Is í an t-ochtú litir den aibítir oghaim an Tinne, le ciall 'teilgean' nó barra iarainn. Is cuileann í an litir i gCóras na gcrann. Is í an tríú litir den Aicme Uatha. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Is dócha gur gaolta is ea an focal le "tend" nó "tind" na Sean-Ghaeilge.
Bríatharogam.
Is iad seo a leanas na nathanna meafaracha, ar a nglaoitear "Bríatharogam" ("kennings") orthu:
De réir na fianaise seo, is léir gurb is brí le Tinne sa tSean-Ghaeilge ná "barra miotail”.
Coll (ogham). Is í an naoú litir den aibítir oghaim an Coll, ainmnithe as an gcrann, coll. Is í an ceathrú litir den Aicme Uatha. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta is ea an focal le "collen" na Breatnaise, agus "corulus" na Laidine. Fréamhaithe is ea é ón Ghaeilge Chianach "*koslas", agus sa deireadh ón bPróit-Ind-Eorpais *"kos(e)lo-".
Briathar oghaim.
Is iad a leanas na nónathanna meafaracha d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:
Ceirt (ogham). Is í an deichiú litir den aibítir oghaim an Cheirt. Is í an cúigiú litir den Aicme Uatha. Trascríofa le Q, seasann sí d'fhóinéim liopachoguasach na Gaeilge Cianaí; is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Cuireann McManus (1991:37) ainm na litreach i gcomórtas le "perth" na Breatnaise ‘sceach’, agus "quercus" na Laidine ‘dair’. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar "*kʷer[x]tā". Fréamhaithe is ea é ón bPróit-Ind-Eorpais *"perkwos". In "Auraicept na n-Éces" den 14ú haois, tugtar di an ghluais "aball", abhaill. Meascadh an t-ainm leis an bhfocal "ceirt", .i. ‘giobal’, mar a fheictear sna briatharoghaim (féach thíos).
Briatharogham.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach sna "Briatharoghaim:
Muin (ogham). Is í an t-aonú litir déag den aibítir oghaim an Mhuin. Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Mhuine, sraith chúig litir atá de réir tréithe scríoba fiarthrasna na stoclíne. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta is ea ainm na litreach le "mwn" na Breatnaise agus "monile" na Laidine.
Briatharoghaim.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:
Déanann na nathanna seo nascanna idir ainm na litreach agus trí fhocal éagsúla: "muin" (droim); "muin" (cleas, seift); agus "muin" (grá, meas).
Straif (ogham). Is í an ceathrú litir déag den aibítir oghaim an Straif. Is í an ceathrú litir den Aicme Mhuine. I measc leaganacha den fhocal sa tSean-Ghaeilge, tá "straiph", "zraif", "sraif", "sraiph" agus "sraib"; le ciall is amhlaidh 'ruibh'. Ní fios go cruinn luach fógraíocht na litreach, ach b'fhéidir gurbh é [st], [ts] nó [sw]. I lámhscríbhinní na meánaoise, faightear é trasscríofa le Z na Laidine.
Bríatharogam.
Is iad seo a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:
Más fíor é gur 'ruibh' í ciall na litreach, is féidir an chéad dá nath a mhíniú le " main use " ruibh mar dhath, agus a saintréith ailceimiceach significance, faoi seach. D'fhéadfadh gur truailliú é an tríú nath de "saiget nél" (saighead néal), .i. "sraibh-tine", tintreach.
Tá nath eile ann, "aire srábae" (aire/uasal sruthanna)", agus molann taobhaithe "Aibítir na gCrann" gur draighean é seo, ag maíomh gur "tor ar sruth" atá i gceist. D'fhéadfadh go bhfuil nasc idir an nath seo agus an "sruth [s]ruibhe" luaite in Íseáia 30:33, de dheasca na ruibhe úd.
Ruis (ogham). Is í Ruis an cúigiú litir déag den aibítir oghaim, ainmnithe as an gcrann, ruis nó craobh troim. Is í an cúigiú litir den Aicme Mhuine. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Tá ainm na litreach fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *"h₁reudʰ-", 'rua', athchruthaithe as Gaeilge Chianach mar "*rudsti-".
Briatharoghaim.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:
Ailm (ogham). Is í an fichiú litir den aibítir oghaim an Ailm Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Ailme, sraith chúig litir atá de réir tréithe ponc nó eang ar an stoclíne, nó fosta línte ingearach trasna na stoclíne. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Ní fios ciall bhunúsach na litreach. Molann taobhaithe "Aibítir na gCrann" gur péine nó giúis é áfach. 
Mhol Rudolf Thurneysen go bhfuil tionchar na litreacha Alfa/Béite le feiceáil in"Ailm"/"Beith". Cé gur focal Gaeilge dúchais é "beith", is iasacht é "ailm", agus an t-aonar dá leithéid san ogham.
Bríatharogam.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreacha sna Briatharoghaim:
Onn (ogham). Is í an seachtú litir déag den aibítir oghaim an tOnn, ainmnithe as an gcrann, fuinseog. Is í an dara litir den Aicme Ailme. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta le "onn(en)" na Breatnaise is ea an focal onn, fréamhaithe ón nGaeilge Chianach *"ōs-, *osen", 'fuinseog'. 
As Sean-Ghaeilge, tháinig "uinnius" in ionad "onn", agus ar deireadh 'fuinseog' as Nua-Ghaeilge. Molann McManus dá bharr go dtagann an lítear Oghaim siar go dtí ré na Gaeilge Cianaí.
Bríatharogam.
Is iad a leanas nathanna mearafacha ("kennings") le fáil sa Bhriatharogham:
Luann siad feidhmeanna éagsúla adhmad fuinneoige, amhail is lascanna capaill, do shaoir adhmaid, agus do sleánna (na bhfiann).
Úr (ogham). Is í an t-ochtú litir déag den aibítir oghaim an tÚr, le ciall "úr, fraoch". Is í an tríú litir den Aicme Ailme. Is é [u] nó [u:] a luach foghraíochta.
Briatharoghaim.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:
Eadhadh (ogham). Is í an ceathrú litir is fiche den aibítir oghaim an tEadhadh (Sean-Ghaeilge Edad). Is í an ceathrú litir den Aicme Ailme. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Ní fios ciall bhunúsach na litreach, ach tá tionchar an litir eadhadh is amhlaidh inti.
Molann taobhaithe Aibítir na gCrann gur crann fíor nó crann creathach í an litir seo, eabhadha/eadha as Nua-Ghaeilge.
Bríatharogam.
Faightear eadhadh agus iodhadh le chéile i gcoda an briatharoghaim:
Iodhadh (ogham). Is í an cúigiú litir is fiche den aibítir oghaim an tIodhadh (Sean-Ghaeilge Idad). Is í an cúigiú litir den Aicme Ailme. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Ní fios ciall bhunúsach na litreach, ach tá tionchar an litir eadhadh is amhlaidh inti.
Tá Iodhadh aitheanta chomh maith mar "Ioho" agus "Idho", cé nach deirtear cé acu is ea an leagan "ceart".
Molann taobhaithe Aibítir na gCrann gur "iúr" í an litir seo.
Briatharoghaim.
Faightear iodhadh agus eadhadh le chéile i gcóras na mbríatharogam:
Cainníocht. Is éard is cainníocht ann ná airí ar féidir a bheith ann mar iliomad nó mar mhéadaíocht, a léiríonn neamhleanúnachas agus leanúnachas. Is féidir cainníochtaí a chur i gcomparáid i dtéarmaí "níos mó", "níos lú", nó "cothrom", nó trí luach uimhriúil a shannadh i dtéarmaí aonaid tomhais. Tá mais, am, fad, teas, agus deighilt uilleach i measc na samplaí coitianta d'airíonna cainníochtúla.
Struchtúr matamaiticiúil. Sa mhatamaitic, is éard is struchtúr ar thacar ná réad matamaiticiúil breise a ghreamaíonn (nó a bhaineann), i slí éigin leis an tacar sin chun brí nó tábhacht bhreise a chur leis.
Is éard atá i liosta de na struchtúir fhéideartha ná miosúir, struchtúir ailgéabracha (grúpaí, réimsí, srl.), toipeolaíochtaí, struchtúir mhéadracha (geoiméadraí), oird, teagmhais, gaolta coibhéise, struchtúr difreálach, agus catagóirí.