Trelis/gawiki huggingface dataset:
Lus na bailbhe. Planda síorghlas ilbhliantúil atá dúchasach do Mheiriceá trópaiceach. Na duilleoga mór caol ubhchruthach le gais fhada, go minic buí nó bán ildathach. Na bláthanna i spáideog is spáidín mór timpeall uirthi. Má itear é, cuireann an súlach searbh tús le hat na teanga is na scornaí, agus is uaidh seo a thagann an t-ainm.
Lus na feannóige. Tom leata síorghlas, cosúil le fraoch, dúchasach don Artach agus móintigh mheasartha sa leathsféar thuaidh is ea lus na feannóige. Na duilleoga 4-6 mm ar fhad. Na bláthanna ailtéarnach, bláthanna scoite ar leith fireanna is baineanna, 3 sheipeal, 3 pheiteal. An chaor 5 mm ar trastomhas, dubh.
Lus na gile. Planda ilbhliantúil atá dúchasach do dheisceart na hEorpa. Na duilleoga tomach éilipseach, i bpéirí urchomhaireacha mar thruaillí ar an ngas. Na bláthanna i gcinn dhlútha dhingthe, an eipeacailís i 4 chrotal fada, agus an chailís sorcóireach. 5 pheiteal le rufaí, dúdhearg nó bándearg, agus sna foirmeacha don ghairdín, bán, ach go minic breac nó stríocach.
Lus na gloine. Is luibh bhliantúil a fhásann ar feadh cóstaí agus i riasca goirte beagnach gach áit ar Domhan é lus na gloine ("Salicornia europaea"). Cuma mionchactais gan spíonta ar na gais mhéithe altacha gan duilleoga, na bláthanna tumtha sna gais. Tugtar "cabáiste aille riascach" air freisin. Dhóití é tráth chun sóid a sholáthar i gcomhair déanamh gloine. Phiclítí agus piclítear fós é le n-ithe mar ghlasra.
Lus na hoíche. Planda téagartha ilbhliantúil leathanduilleach a fhásann suas le 1.5 m ar airde, dúchasach do réigiúin aolchlochacha is chailceacha san Eoraip, iarthar na hÁise agus tuaisceart na hAfraice. Na bláthanna neamhlonrach, 2.3-3 cm ar fhad, aonarach in ascaillí na nduilleog. An coróinín feadánach, cúigmhaothánach, scothdhonn/vialait. An chaor 1.5-2 cm ar trastomhas, snasta dubh, i gcupán an tseipil ghlais. Is támhshuanach an-nimhiúil gach cuid den phlanda mar go bhfuil na halcalóidigh atraipín, hióisciaimín is solainín ar a fhud.
Lus na mbanríon. Planda alpach Eorpach a léiríonn cnota duilleog méith le bláth báiteach bán. Na bláthanna i gcrobhaingí ar ghas amháin. Saothraítear cuid mhaith hibridí le bláthanna le patrúin chasta.
Lus na páise. Is géineas é Passiflora, ar a dtugtar lusanna na páise nó fíniúnacha na páise freisin, de thart ar 550 speiceas de phlandaí bláthanna, an géineas tíopa na fine Passifloraceae.
Is fíniúnacha teannóg-iompartha den chuid is mó iad, agus toir nó crainn iad cuid acu. Is féidir leo a bheith adhmadach nó luibheach. Táirgeann na bláthanna seo bláthanna rialta agus de ghnáth bláthanna péacacha le Corónacha sainiúla. Tá an bláth peintiméarach agus tagann torthaí neamhoscailteach le go leor síolta orthu agus iad ag aibiú.
Dáileadh.
Tá dáileadh pailéathrópaiceach den chuid is mó ag na "Passiflora", murab ionann agus a fhine Passifloraceae, a chuimsíonn níos mó speiceas ón Sean-Domhan (mar an géineas "Adenia"). Tá formhór mór na bPassiflora le fáil i Meicsiceo, i Meiriceá Láir agus i Meiriceá Theas, cé go bhfuil ionadaithe breise sna Stáit Aontaithe, in Oirdheisceart na hÁise, agus san Aigéine. Leantar ag aithint speicis nua: mar shampla, ní raibh "P. xishuangbannaensis" agus "P. pardifolia" ar eolas ag an bpobal eolaíochta ach ó 2005 agus 2006, faoi seach.
Lus na seabhac. Planda ilbhliantúil atá forleathan, sa leathsféar thuaidh den chuid is mó, is ea lus na seabhac. Na duilleoga iomlán nó domhainfhiaclach, eagraithe go bíseach timpeall ar an ngas nó mar róiséad ag a bhun. Na bláthchinn ina n-aonar nó i gcrobhaingí scaoilte, na bláthóga buí de ghnáth. Atáirgeann an-chuid díobh ó thorthaí a d'fhás gan a bheith toirchithe, agus mar seo faightear an-chuid micrispeiceas scoite, suas le 20,000 díobh, meastar.
Lus na stalóg. Tom íseal síorghlas a dhéanann mata ar an talamh, dúchasach do mhóinteach Artach sa leathsféar thuaidh. Na duilleoga 1-2 cm ar fhad, éilipseach nó le leithead uasmhéideach os cionn an láir, dúghlas ar barr is mílítheach faoina mbun. Na bláthanna cromtha, 4-6 mm ar leithead, beagnach cruinneogach, bán le himir bhándearg. Na caora cruinn snasta.
Speicis.
Tá trí speiceas ann sa ghéineas "Arctostaphylos" (a bhfuil thart ar 60 speiceas ann san iomlán). Ní grúpa tacsanomaíochta iad.
Lus nathrach. Planda débhliantúil tréan díreach colgach a fhásann suas le 1 m ar airde is ea an lus nathrach. Dúchasach don Eoraip agus iarthar na hÁise. Na duilleoga 15 cm ar fhad, lansa-chruthach nó leathfhada, garbh. Panacal mór aige, ag bláthú le gais íochtaracha de chíomaí cornaithe, agus na bláthanna seo go léir ar thaobh amháin. Na fíorbhláthanna tonnadóirchruthach, bándearg, ina mbachlóga gorma nuair a osclaíonn siad.
Lus síoda. Luibh ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip is an Áise, in áiteanna riascacha de ghnáth. Na duilleoga urchomhaireach, na bláthanna bándearg (uaireanta bán) le 5 pheiteal, gach ceann roinnte i 4 theascán caol agus dhá chrotal scoilte ag a bhun.
Lus súgach. Is planda ilbhliantúil í an lus súgach nó lus súch ("Asparagus officinalis") atá dúchasach don Eoraip is don Áise. 
Caoldíreach nó spréite, cuid acu dreaptha, iad uile le duilliúr cleiteach. Na fíordhuilleoga laghdaithe go dtí lanna bídeacha, agus feidhmíonn géaga mionathraithe bídeacha mar dhuilleoga. Na bláthanna bídeach freisin, bán nó buí, clogchruthach nó croischruthach. Na caora glas, dearg nó dubh. Na péacáin óga an-choitianta mar ghlasra.
Edwin Lutyens. Ailtire a saolaíodh i Londain Shasana ab ea Edwin Landseer Lutyens (29 Márta 1869 – 1 Eanáir 1944). Cáil air as dearadh an "Cenotaph" (Leacht Cuimhneacháin, 1919–1920) i Whitehall, agus leagan amach Deilí Nua (1912–1930), san India. Dhear sé roinnt struchtúr in Éirinn freisin.
André Michel Lwoff. Micribitheolaí a rugadh in Ainy-le-Château na Fraince ab ea André Michel Lwoff (1902-1994). Ina thaighde ar an ngéinitic thaispeáin sé conas a thagann víreas báictéir (baictéarafagach) le bheith ina chuid de chrómasóm an bhaictéir nuair a théann sé isteach sa chill bhaictéarach, a roinneann sé le crómasóm an bhaictéir, agus a chosnaíonn an baictéar i gcoinne aon ionsaí eile ón mbaictéarafagach sin. Ba shuntasach na torthaí seo don taighde ar fhrithsheasmhacht i gcoinne frithbheathach agus ar ailse. Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1965 le Jacques Monod is François Jacob.
Charles Lyell. Geolaí Albanach a bhí ina cheannródaí don gheolaíocht nua-aoiseach ab ea Charles Lyell (14 Samhain 1797 - 22 Feabhra 1875). Go dtí tús an 19ú céad, chreid beagnach gach éinne nach raibh an Domhan ach na mílte bliain d'aois agus go raibh cruth an Domhain, na sléibhte, na farraigí, na haibhneacha, na hoileáin is na h-ilchríocha gan athrú ó thús ama, ach amháin ag catastróf mar thuile Naoi. Ach d'fhoilsigh Lyell leabhar iomráiteach, "Principles of Geology" (Prionsabail na Geolaíochta, 1830) inar chuir sé síos ar a choincheap go raibh an Domhan á athrú an t-am ar fad. Thaispeáin sé conas a thug na fosuithe éagsúla carraigeacha is na hiontaisí de neacha beo a bhí stalctha sna carraigeacha fianaise ar an gcoincheap sin. D'ainmnigh sé cuid de na réanna geolaíocha. Ní hamháin gur leag Lyell bunsraith na geolaíochta nua-aoisí, ach ba mhór an spreagadh a mhodh oibre do Darwin ina chuid oibre siúd ar an éabhlóid bhitheolaíoch. Ina leabhar "The Geological Evidence of the Antiquity of Man" (An Fhianaise Gheolaíoch ar Ársaíocht an Duine, 1863) thug sé tacaíocht d'obair agus conclúidí Darwin.
Galar Lyme. Galar ionfhabhtaithe a tharlaíonn de bharr an bhaictéir "Borrelia burgdorferi" is ea Galar Lyme. 
Na siomptóim.
Iompraítear do dhaoine i ngreim na sceartán a inmhíolann fianna is ainmhithe fiáine de ghnáth. Tagann lot dearg craicinn ag ionad an ghreama, leathnaíonn amach thar chúpla lá, agus buaileann fiabhras an fulangaí, chomh maith le pianta matán, tinneas cinn, is athlasadh na n-alt. 
Gríos nó bruth mar a bheadh "Bullseye" ar an gcraiceann an comhartha is coitianta go bhfuil galar Lyme ar dhuine agus ní minic a bhíonn sé tromchúiseach. Ach mura ndéantar cúram de, d’fhéadfadh sé an-dochar a dhéanamh don chóras néarógach, an croí agus na hailt.
Réamhchúraim.
Tá sceartáin forleathan ar fud na hÉireann is cosúil, sa gcathair chomh maith le faoin tuath. Is ón earrach go dtí an fómhar is gnóthaí iad.
Aon duine a bhíonn taobh amuigh, bíodh siad ag obair nó ag déanamh caitheamh aimsire, ba chóir dóibh iad féin agus a bpáistí a chosaint ar sceartáin. 
Iarrtar ar dhaoine priocadh na sceartán a sheachaint trí bhríste cosa fada a chaitheamh, hata a chaitheamh agus an ghruaig a chrapadh isteach faoi, sprae éarthach d’fheithidí a chur orthu (sprae a bhfuil DEET ann is fearr), craiceann, gruaig agus aon fhilleadh teolaí sa gcraiceann a sheiceáil gach tráthnóna má bhíonn duine taobh amuigh i rith an lae, aon sceartán a bhíonn le feiceáil ar an gcraiceann.
Priocfaidh sceartán aon chuid den cholainn ach is fearr leis na cosa agus na lámha. Cloigeann agus muineál páistí is minice a ionsaíonn an sceartán agus ba chóir iad a chosaint agus a chlúdach.
Leigheas.
Níl gach sceartán aicídeach agus má bhaintear amach an sceartán laistigh de chúpla uair an chloig, is beag seans go bhfaighfear an galar Lyme. Tarraing amach an sceartán ar fad, go háirithe a bhéal, le pionsúirín agus nigh an craiceann le huisce agus gallúnach. Coinnigh súil ar an spota ansin ar feadh cúpla seachtain ar fhaitíos go dtiocfadh gríos.
Is féidir an galar a leigheas le frithbheathaigh. Ach muna ndéantar cóireáil air go luath, is féidir go dtarlóidh aimhréidh throm dá bharr, athlasadh an chroí is an néarchórais. 
Stair agus conspóidí.
Braitheadh GalarLyme den chéad uair in Old Lyme, Connecticut sa bhliain 1975. Fógraíodh trasna na Stát Aontaithe ó shin é. 
Tá conspóid ann maidir le Galar Lyme ainsealach agus ní mholtar cóireáil antaibheathach a thabhairt dó.
Reáchtáiltear "Lá Feasachta Ghalar Lyme" ag Lárionad Faire um Chosaint Sláinte Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte ar an 29 Aibreán gach bliain.
Trofim Denisovich Lysenko.  Bitheolaí agus fiseolaí plandaí a rugadh i gKarlovka na hÚcráine ab ea Trofim Denisovich Lysenko (29 Meán Fómhair [Seanstíl: 17 September] 1898 – 20 Samhain 1976). Stiúrthóir ar Acadamh na nEolaíochtaí Talmhaíochta san Aontas Sóivéadach i 1938-1956 is 1958-1962. Tharraing sé míchlú air féin agus rinne dochar fadtréimhseach don talmhaíocht san Aontas Sóivéadach nuair a d'fhógair go raibh géinitic Mendel mícheart, ag cur an-chuid eolaithe Sóivéadacha den scoth ina dtost agus cosc ar a dtaighde.
Wangari Maathai. Cosantóir comhshaoil is cearta daonna a rugadh i Nyeri na Céinia ab ea Wangari Maathai (1 Aibreán 1940 – 25 Meán Fómhair 2011). Bhain sí amach dochtúireacht in anatamaíocht na n-ainimhithe.
Sa bhliain 1977 bhunaigh sí Gluaiseacht an Chreasa Ghlais, an scéim plandála crann ba mhó riamh san Afraic, agus aidhm aici bithéagsúlacht a chur chun cinn is ionannas níos láidre a thabhairt do mhná sa tsochaí. 
Bhuaigh sí Duais Nobel na Síochána sa bhliain 2004, an chéad bhean Afracach a bhuaigh an duais sin.
Macadam. Truncáil de chlocha mionaithe ar bhóthar is ea macadam, nó modh chun bóthar a thógáil le cisil dhlúthaithe de chlocha beaga, a tháinig in úsáid timpeall 1815-1820. Toisí éagsúla ag na clocha, ionas go n-oiriúnaíonn siad le chéile go dlúth. 
Cuireadh in ionad smúitbhóithre san Eoraip is Meiriceá é, agus rinne réabhlóid san iompar ar bhóithre. 
Ar dtús bhíodh na clocha greamaithe le chéile le meascán de phúdar cloiche is uisce, ach anois is le bitiúman a ghreamaítear iad.
Cheap John Loudon McAdam, innealtóir as Albain, an modh nua.
John Loudon McAdam. Tógálaí bóthar a rugadh in Inbhir Àir na hAlban ab ea John Loudon McAdam (21 Meán Fómhair 1756 – 26 Samhain 1836). D'fhorbair sé dromchlaí macadaim i gcomhair bóithre, agus d'ardaigh an dúshraith fúthu chun an draenáil a fheabhsú. Rinneadh suirbhéir d'Iontaobhas Paidhce Bhriostó de i 1816, agus níos déanaí suirbhéir ginearálta na mbóithre ceannchathartha i Sasana.
Macall. Tá dhá phlanda leis an ainm seo ann, iad araon dúchasach do réigiúin mheasartha. Is planda díreach ilbhliantúil a fhásann timpeall 60 cm ar airde an macall coille, a dtugtar "luibh Bennett" air freisin. Bíonn na duilleoga roinnte i nduilleoigíní beaga éagothroma le duilleoigín mór foirceanta maothánach, na bláthanna cúigpheitealach ingearach buí le peitil spréite, gob crúcach ar na torthaí a dhéanann ceann cosúil le leadán. Tá an macall uisce cosúil leis seo, ach a bhláthanna babhla-chruthach cromtha, le peitil scothbhándearga.
Ellen MacArthur. Iar-luamhaire is taiscéalaí a rugadh ar 9 Iúil 1976 in Whatstandwell Shasana is ea Ellen MacArthur. I 2000 sheol sí ina haonar timpeall an Domhain ar an luamh "Kingfisher" i 94 lá, curiarracht na mban. I 2005 bhain sí barr de seo le haistear 71 lá ar an luamh "B&amp;Q". Idir an dá linn d'éirigh léi curiarracht a dhéanamh i dtrasnú aonair an Atlantaigh i 2002.
Robert McClure. Taiscéalaí a rugadh i Loch Garman ab ea Sir Robert John le Mesurier McClure (21 Meán Fómhair 1807 – 26 Samhain 1873). Captaen ar long de chuid thuras Artach Franklin i 1850, a thaisteal ó oirthear Cheanada chun an Bealach Siar ó Thuaidh a aimsiú. D'éirigh lena long Oileán Banks a bhaint amach, ach ansin bhí sí reoite san oighear ar feadh dhá bhliain. Tharrtháil long eile a tháinig aniar an criú, agus d'fhill siad siar. Bhain McClure Sasana amach arís sa bhliain 1854. Mar sin, ba é an chéad duine a thaisteal an Bealach Siar ó Thuaidh.
Cyrus Hall McCormick. Ceapadóir an inneall bainte, a rugadh i Rockbridge, Virginia ab ea Cyrus Hall McCormick (1809-1884). Rinne sé 6 mhilliún inneall bainte le linn a shaoil, agus réabhlóid sa bhfeirmeoireacht.
James MacCullagh. Matamaiticeoir a rugadh gar don Srath Bán ab ea James MacCullagh (1809-24 Deireadh Fómhair 1847). Rinne sé taighde ar athraonadh is réthreorú an tsolais i gcriostail, agus matamaitic fheidhmeach sa leictreachas is an maighnéadas. Níor ghlac sé le nádúr tonnach an tsolais. Cara is comhoibrí le William Rowan Hamilton ar feadh na mblianta. Chuir sé spéis mhór san ársaíocht. Ball de na hÉireannaigh Óga, a cháin an rialtas as a laghad a rinneadh chun an Gorta Mór a sheachaint is a mhaolú.
Alan MacDiarmid. Ceimicí a rugadh sa Nua-Shéalainn, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe in Ollscoil Pennsylvania ab ea Alan G. MacDiarmid (14 Aibreán 1927 – 7 Feabhra 2007). Le Alan Heeger is Hideki Shirakawa, bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 2000 as a shaothar chun polaiméirí seoltacha a fhionnadh is a fhorbairt.
Ernst Mach. Fisicí is fealsamh a rugadh i Chirlitz na hOstaire ab ea Ernst Mach (18 Feabhra 1838 - 19 Feabhra 1916). Rinne sé taighde ar ghluaiseacht diúracán agus dearadh aerloingseoireachta. Bhunaigh sé an posaitíbheachas loighciúil sa bhfealsúnacht.
Prionsabal Mach. Sa bhfisic, an coincheap nach féidir luasghéarú réada a thomhas i dtaca le dearbhspás, ach gur gá é a thomhas i dtaca le damhna iomlán na Cruinne. Is é an damhna go léir mórthimpeall air a dhearbhaíonn táimhe an réada. Ní bheadh ciall ar bith le táimhe sa spás folamh. Ernst Mach a chuir an coincheap chun cinn i 1863, agus ba thábhachtach í i bhforbairt na coibhneasachta ginearálta ag Einstein.
Machuimhir. Cóimheas luas réada is luas forleata na fuaime (340 m s, nó 1.2 meigimhéadar san uair). Má bhíonn machuimhir (Ma) níos mó ná 1 ag réad, tá sé ag gluaiseacht ar luas forshonach. Ciallaíonn Ma 2 luas atá dhá oiread luas na fuaime, nó 680 m s. Ainmnithe as Ernst Mach, a scrúdaigh luasanna den mhéid seo a chéaduair.
Macintosh. Saghas ríomhaire phearsanta ba ea an Apple Macintosh. Bhí cáil air sna blianta 80idí agus 90idí ag an am as fuinneoga is dealbha chun cumarsáid a dhéanamh leis an úsáideoir. Bhí sé an-choitianta ag an am i measc daoine a bhí ag plé le dearadh grafach.
Inniu tá an Apple 'Mac' uileláithreach.
Charles Macintosh. Ceimicí déantúsaíochta a rugadh i nGlaschú ab ea Charles Macintosh (29 Nollaig 1766 - 25 Iúil 1843). I 1823 fuair sé paitinn ar bhealach chun fabraicí a uiscedhíonadh, ar thug sé a ainm air. Sa bhealach seo, déantar dhá leathán éadaigh a ghreamú le chéile le tuaslagán rubair is nafta.
Roderick MacKinnon.  Bithcheimicí a saolaíodh i mBurlington, Massachusetts, ar 19 Feabhra 1956 is ea Roderick MacKinnon. I 2003 bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic le Peter Agre as a shaothar taighde ar chillscannáin, agus na cainéil iontu i gcomhair iompar na n-ian tríothu a léiriú don chéad uair.
Charles Rennie Mackintosh. Ailtire is dearthóir a rugadh i nGlaschú ab ea Charles Rennie Mackintosh (1868-1928). Ceannródaí ar Stíl Ghlascú, sruth den Nua-Ealaín. Dhear sé an taobh istigh d'fhoirgnimh is troscán, agus tá cáil air as a dhearadh do Scoil Ealaíne Ghlaschú (1896-1909).
John James Rickard Macleod. Fiseolaí a rugadh i gCluanaidh na hAlban ab ea John James Rickard Macleod (6 Meán Fómhair 1876 – 16 Márta 1935). I 1921 d'fhionn sé inslin le Frederick Banting, thuairiscigh ar a feidhmiú, agus bhuaigh siad Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1923 as.
Edwin McMillan. Fisicí núicléach Meiriceánach a rugadh in Ishpeming, Missouri ab ea Edwin Mattison McMillan (18 Meán Fómhair 1907 – 7 Meán Fómhair 1991). Ar an bhfoireann a d'fhionn na dúile trasúránacha plutóiniam (1940) is neiptiúiniam. Bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic le Glenn Seaborg i 1951. Rinne sé taighde suntasach ar radar micreathoinne agus sonóir.
Kirkpatrick Macmillan. Gabha a rugadh gar do Bhàrr na Driseig in Albain ab ea Kirkpatrick Macmillan (2 Meán Fómhair 1813 - 26 Eanáir 1878). I 1837 thóg sé an gearrán gaige, saghas rothair arbh fhéidir leis an marcach é féin a bhrú ar aghaidh air lena chosa. I 1840 chuir sé cromáin leis chun an chéad rothar le troigheáin a tháirgeadh, le fráma adhmaid is rotha le boinn iarainn. Níor phaitinnigh a mheaisín riamh, agus tugadh an chreidiúint as fionnachtain an rothair dá bhréagaithriseoir Gavin Dalzell.
Annie Jean Macnamara. Dochtúir a rugadh i mBeechworth na hAstráile ab ea Annie Jean Macnamara (1 Aibreán 1899– 13 Deireadh Fómhair 1968). Le linn éipidéim polaimiailítis i 1926 rinne sí tástáil ar shéiream imdhíonach. Níos déanaí, i gcomhar le Macfarlane Burnet, dheimhnigh sí go raibh níos mó ná cineál amháin de víreas an pholaimiailítis ann, léargas a d'oscail an bealach do vacsaín Salk. Baint aici leis an gcinneadh conspóideach i 1951 an mhicseamatóis a thabhairt isteach san Astráil chun líon na gcoiníní a shrianadh.
William James MacNeven. Lia is ceimicí a rugadh i mBaile na hAbhna, Contae na Gaillimhe, ab ea William James MacNeven (21 Márta 1763 - 12 Iúil 1841). Oileadh é i Vín agus Prág. Ar ais i mBaile Átha Cliath bhí sé i gceannas sa Chumann Caitliceach agus na hÉireannaigh Aontaithe. Cuireadh i bpríosún é i 1798. Nuair a saoradh é i 1802 cuireadh bac air filleadh go hÉirinn, agus i 1803 chuaigh sé go Nua-Eabhrac. Luigh sé isteach ar thaighde sa cheimic in Ollscoil Nua-Eabhrac, ar uisce mianraí Nua-Gheirsí ar dtús, tionchar uisce ar shláinte an phobail, agus comhdhúile bairiam is cailciam. Scríobh sé "An Exposition of the Atomic Theory" (Míniú ar an Teoiric Adamhach, 1819). Chuir sé an cheimic go mór chun cinn i Meiriceá, ionas gur tugadh ‘athair na ceimice Meiriceánaí’ mar leasainm air.
Macrafótagrafaíocht. Fótagrafaíocht réad beag nó mionphointí le gnáthcheamara nó ceamara le lionsa speisialta, ní hionann is fótaimicreagrafaíocht, ina mbíonn formhéadú dhá chéim le réadlionsa is lionsa súilphíosa roimh fheidhmiú an cheamara. Sa mhacrafótagrafaíocht déantar íomhánna den chuid is mó ar scannán atá ar thomhas nádúrtha nó níos mó fós. Táirgtear íomhánna níos lú le fótagrafaíocht garamhairc, ach sa dá chás fócasaítear an lionsa an-ghar don ábhar.
Macraibheathaigh. In ainm is a bheith mar chothú foirfe, a cuireadh chun cinn go luath sa 20ú céad faoi anáil Bhúdachas Zen. Sa scéim seo, bíonn gach bia yin (mar shampla, torthaí) nó yang (mar shampla, arán), agus moltar cothromaíocht ghéar den dá shaghas. Leagtar amach 7 leibhéal cothaithe mhacraibheathaigh, le 40-100% gránbhairr iontu. Níl aon fhianaise eolaíoch thurgnamach leis an leagan amach seo, agus is léir go mbeidh próitéin, agus ábhair riachtanach eile b'fhéidir, in easnamh i gcuid de na cothuithe seo, rud a fuarthas sna Stáit Aontaithe nuair a d'éirigh páistí míchothaithe ar chothú mar seo.
Macraime. Saghas lása ghairbh a dhéantar le snaidhmeanna is trilseáin, a d'éirigh an-choitianta i lár an 19ú céad chun frainsí maisithe a chur ar éadaí, agus i gcomhair dallóga fuinneoige, naipcíní cathaoireach, is adhartán.
Madar. Planda síorghlas ilbhliantúil atá dúchasach do réigiún na Meánmhara. Na gais ceathairuilleach reatha nó dreaptha le cabhair crúcaí beaga, dírithe síos. Na duilleoga caol docht i bhfáinne 4-6, na bláthanna beag buí cúigpheitealach, na caora scothdhearg/donn. Táirgeann na fréamhacha an dath alasairín.
Bruno Maderna. Cumadóir ceoil is stiúrthóir a rugadh sa Veinéis ab ea Bruno Maderna (1920-1973). I 1954 a thosaigh a shaothar le ceol leictreonach nuair a bhunaigh sé an "Studio di Fonologia Musicale" (Stiúideo na Fóineolaíochta Ceolmhaire) de chuid Raidió na hIodáile.
Madra broic. Pór madraí a d'úsáidtí tráth mar mhadra seilge sa Bheilg is an Fhrainc. An cholainn fada tathagach, na cosa an-ghearr, an soc fada leathan, na cluasa fada crochta, agus an fionnadh gearrghruagach bán, dubh is crón.
Madra caorach. Madra meánach teaghlaigh. Saothraíodh cuid mhaith pór in Albain. De ghnáth, donn is bán, le soc fada biorach, fionnadh fada garbh nó mín. Bíonn an madra caorach teorann dubh is bán de ghnáth, agus fionnadh fada mosach ar mhadra caorach na nGarbhchríoch.
Kingston, Ontario. Cathair in Ontario, Ceanada is ea Kingston. Tá sé suite in oirthear Ontario san áit a dtagann Abhainn San Labhrais agus an Chanáil Rideau le chéile ar bhruach thuaidh Loch Ontario. De réir an daonáirimh a rinneadh sa bhliain 2011 bhí 123,363 duine ina gcónaí in Kingston féin agus 159,561 sa cheantar uirbeach.
Dúnfort de chuid na bhFrancach an chéad iarracht ag na hEorpaigh cur síos san áit. B'in sa bhliain 1673. Fort Cataraqui a tugadh air ar dtús, ansin Fort Frontenac. Scriosadh an dúnfort sa bhliain 1758 ag deireadh Chogadh na Seacht mBliana idir na Francaigh agus na Briotanaigh. Cuireadh campa ar bun ann sa bhliain 1784 chun dídean a thabhairt do na Dílseoirí a theith ó na 13 Choilíneacht níos faide ó dheas. Tugadh cairt chathrach do Kingston sa bhliain 1846. Bhí Kingston ina phríomhchathair ar Cheanada ar feadh tamaill.
D'fhás bunáit de chuid Chabhlach na Breataine Móire in Kingston agus tógadh Fort Henry ann go luath sa 19ú haois. Tógadh sraith túr Martello in aice le Kingston chomh maith. Maireann ceithre cinn díobh ann inniu. Tá Kingston ina lárionad míleata go dtí an lá atá inniu ann: Tá bunáit de chuid Airm Cheanada ina aice agus tá Coláiste Míleata Ríoga Cheanada suite sa chathair.
Tá an Béarla go mór in uachtar in Kingston, ach tá stádas dátheangach tugtha do cheantar Kingston, rud a thuganns seirbhísí i bhFraincis le fáil don mhionlach Fraincise.
Madra dobharchú. Pór mór madra a úsáidtear sa Bhreatain le 600 bliain nó mar sin chun dobharchúnna a sheilg. Cumas iontach bolaithe aici. Eireaball gairid in airde, ceann mór le cluasa fada crochta, cóta garbh guaireach uiscedhíonach, cosa scamallacha.
Madra dúiseachta. Madra spóirt de phóir éagsúla is ea an madra dúiseachta, a saothraíodh chun géim a bhrath is a aimsiú. Seasann sé go docht mar a bheadh dealbh ann agus a shoc dírithe i dtreo an ainmhí creiche. Madra a saothraíodh i Sasana is ea an madra dúiseachta Sasanach. Níos airde ag na guaillí ná ag na geadáin, an soc fada domhain cuasach ag an mbarr, an t-eireaball barrchaol is iompartha beagnach cothrománach, an fionnadh gearr.
Madra fola. Pór madra a bhfuil cáil air as a chéadfa ghéar bolaithe. Úsáidtear é le lorg ainmhí a leanúint. An cholainn mór cumasach le craiceann fairsing. An fionnadh gearr crón nó dúchrón, na cluasa fada is na gialla ar chrochadh, an soc fada domhain. Pór Francach ar dtús, agus saothraíodh a thuilleadh sa Bhreatain.
Madra gríofa. Madra baile a bhfuil dhá phór ann, nach gaolta iad, is ea madra gríofa. Saothraíodh madra gríofa na Bruiséile chun francaigh a sheilg: beag, le soc gearr, na gialla ag gobadh amach, féasóg bheag. Is madra Francach dúiseachta is loirg é an madra gríofa guaireach dúiseachta, le colainn mhatánach, cosa fada, cluasa boga, agus an dá thrian dheireanacha den eireaball sciota.
Madra oibre. Saghas madra baile a chuimsíonn na póir a forbraíodh chun cabhrú le daoine i gcúrsaí nach cúrsaí spóirt iad. Samplaí is ea madra caorach, madra garda, madra treorach, agus huscaí.