Trelis/gawiki huggingface dataset:
Celtica (iriseán). Iris acadúil is ea Celtica: Journal of the School of Celtic Studies, tiomanta do Léann Ceilteach, agus béim ar leith ar litríocht na Gaeilge, teangeolaíocht agus logainmneacha.
Bunaíodh é sa bhliain 1946 agus foilsíodh é as sin amach ag 'School of Celtic Studies' ag Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. I measc iar-phríomheagarthóirí tá T.F. O'Rahilly (1946–1950) agus Fergus Kelly. Eagraíodh an t-imleabhar is déanaí (33) ag Barry J. Lewis agus Ruairí Ó hUiginn.
Epictetus. Tráill agus fealsamh ó Impireacht na Róimhe a ghlac leis an Stóchas ab ea Epictetus (Gréigis: Ἐπίκτητος, "Epíktētos"; c.50 – c.135 AD). Rugadh é sa Fhrigia, ríocht na Gréige, san Anatóil. Ba thráill a mháthair agus díoladh í le fear saibhir sa Róimh darb ainm Epaphroditos, rúnaí Néaró. Ciallaíonn an t-ainm "ceannaithe" sa Ghréigis. Cé go raibh sé ina thráill, tugadh cead dó freastal ar ranganna fealsúnachta a chum Gaius Musonius Rufus. Chuir sé sin feabhas ar a stádas. Scaoileadh Epictetus timpeall 68 agus thosaigh sé ag múineadh fealsúnachta, an tImpire Hadrianus ina measc. Cuireadh iallach ar Epictetus an Róimh a fhágáil chun dul anonn go Nicopolis i 94 nuair a dhíbir Domitianus gach uile fhealsamh. Bhí tionchar an-láidir aige ar Marcas Áiréilias.
An rud a dúirt sé.
Tá smacht orainn ar chorr rud, agus corr rud nach bhfuil. Tá tuairimí, impleachtaí, mianta agus aimhréidhe faoin ár gcumhacht; agus go dearbh, gach uile rud a ní sinn. Chan fhuil rogha againn i dtaobh an choirp, airgid, glóir nó rialtais. A mhalairt ar fad, na rudaí nach ndéanann sinn féin.
Guairdeall. Is éan mara é an guairdeall ("Hydrobates pelagicus"). Tugtar gearr róid, gearr róid bandaphrompach, gearr úisc, agus peadairín na stoirme ar an speiceas seo freisin. Úsáidtear an téarma "guairdeall" ar speicis éin eile sna géinis "Hydrobates", "Macronectes", "Oceanites", agus "Oceanodroma" freisin, ach is é "Hydrobates pelagicus" an ceann is coitianta in Éirinn.
Oileán Caorach. Is oileán Éireannach é Oileán Caorach. 
An t-éiceachóras.
lóma mór
gé giúrainn
Cumann Ceol Eaglasta na hÉireann. Is é Cumann Ceol Eaglasta na hÉireann (as Béarla "the Irish Church Music Association") eagraíocht ceoil reiligiúnach. lonnaigh siad an oifig in Coláiste Phádraig Maigh Nuad, Éire. Cuireann siad cóitseáil ar fáil do dhaoine sa ceol seirbhís reiligiúnach.
Cathal Ó Conchubhair. Scríbhneoir, staraí agus ársaitheoir Éireannach ba ea Cathal Ó Conchúir ("Cathal Ua Conchubhair") (1d Eanáir 1710 – 1d Iúil 1791), as Béal Átha na gCarr. He was enormously influential as a protagonist for the preservation of Irish culture and history san 18ú haois. Lena chuid eolais chéadaigh de lámhscríbhinní Éireannacha agus cultúr na nGael, chuir sé deireadh lena lán smaoineamh agus tuairimí mealltacha maidir le stair na hÉireann.
Buntáiste comparáideach. Buntáiste coibhneasta tíre i leith earraí agus seirbhísí a tháirgeadh is ea buntáiste comparáideach. D'fhorbair David Ricardo an teoiric atá taobh thiar de sa 19ú haois.
Torna Éices. File seanscéalach den 5ú haois ba ea Torna Éices. Deirtear gurbh é an príomhfhile deireanach as Éirinn págánach.
Athair áiteanna ba ea Torna desna ríthe Corc agus Niall Naoighiallach. Luaitear é mar údar an dán " Caoineadh Choirc agus Néill Naoighiallaigh." Sa scéal the tale "Suidigud Tellaig na Cruachna" (Suí/Lonnú Teallach Chruachan), déanann sé cur síos ar fhir agus mhná cáiliúla adhlactha i reilig Ráth Cruachan.
Adna mac Uthidir. File agus Ollamh Éireann seanscéalach ba ea Adna mac Uthidir, (beo 1d aois AD), le linn ré rí Uladh, Chonchúr mac Neasa. Deirtear gur phríomh-ollamh Uladh na ea é freisin.
Deirtear gurbh iad na héigse Adhna, Forchern agus Atharne na chéad daoine a bhailigh le chéile in aon imleabhar amháin bunphrionsabail an Fhéineachais. Caomhnaítear míreanna de dhlíthe luaite le hAdna sa Leabharlann i gColáiste na Tríonóide. 
Déanann Edward O'Reilly teacht ar ina shaothar " Irish Writers." Insítear scéal a bháis sa scéal Sean-Ghaeilge, "Immacallam in dá Thuarad."
Máel Muire Othna. File agus Ollamh Éireann ba ea Maol Mhuire Fhathna (Meán-Ghaeilge Máel Muire Othna) (bás 887).
Ball bhall é de Mhainistir Othna, Fathain anois i gContae Dhún na nGall. Scríobh sé agus luath-staraithe eile codanna éagsúla de Leabhar Gabhála na hÉireann. Déanann Edward O'Reilly cur síos ar a chuid saothar ina leabharsa, " Irish Writers."
Flann mac Lonáin. File agus Ollamh Éireann ba ea Flann mac Lonáin (bás 896). File mór le rá agus uaireanta conspóideach ba ea é.
Is amhlaidh go rugadh Flann in oirthear an Chláir nó in iarthar Thiobraid Árann. 
Dhéantaí staidéar ar a chuid saothar agus thugtaí iad mar eiseamláirí i ndréachtaí mheánaoiseacha.
Ina shaothar a foilsíodh tar éis a bháis, "The Irish Tradition" (1946), scríobh Robin Flower alt fada faoin bhfear agus na seanscéalta faoina bheatha.
Luaitear Flann sa litir pearsanta is sine as Éirinn atá ar marthain, a théann siar go dtí lár na 12ú haoise, seolta chuig Áed Ua Crimthainn, tiomsaitheoir den Leabhar Laighneach, ag "Find" easpag Cill Dara, a scríobh:
Rainn annálacha.
Feictear i nAnnála na gCeithre Máistrí dhá rann de chaoineadh a chum Flann tar éis do "Tresach, mac Becáin, flaith Ua m-Bairrche Maighe, do mharbhadh la h-Aodh, mac Iolghuine" sa bhliain 884:
Chum Flann na rainn a leanas chun bás Cheallaigh mhic Fhlannagáin, rí Bhreá sa bhliain 890 a chomóradh:
Tásca.
D'éag sé i bPort Láirge.
Torpaid mac Taicthich. File agus Ollamh Éireann ba ea Torpaid mac Taicthich (bás 913).
Feictear é sna ginealaigh i Rawlinson B 502 agus é mar bhaill de chlann Uí Dhaighre:
Feictear a thásc i nAnnála Inis Faithlinn, AIF 913.2:
Óengus mac Óengusa. File agus Ollamh Éireann ba ea Aonghas mac Aonghasa (Meán-Ghaeilge Óengus mac Óengusa) (bás 930).
Bard Boinne. File agus Ollamh Éireann ba ea Bard Boinne (bás 931). Rinneadh ollamh de sa bhliain 930.
Uallach ingen Muinecháin. File agus Ollamh Éireann ba ea Uallach ingen Muinechain (bás 934).
Corca Dhuibhne as Contae Chiarraí ba ea muintir Uallaigh. Deirtear gur "banfile h-Erend" í ina tásc i nAnnála Inis Faithlinn. Ní fheictear banfhilí ach go rí-annamh sna foinsí Gaelacha, agus níl aon rud eile ar eolas fúithi nó a cuid saothar.
Cormacán Éigeas. File agus Ollamh Éireann ba ea Cormacán Éigeas (bás 946).
Ardfhile i seirbhís Mhuircheartaigh mhic Néill, rí Ailigh, a bhí sé. Chum sé dán chun a cheiliúradh turas tíre an rí sna blianta 941–942. Tugann Éadbhard Ó Raghallaigh cur síos ar siúd ina shaothar, "Irish Writers".
Cinaedh Ua hArtagáin. File agus ollamh ba ea Cionaoth Ó hArtagáin (Meán-Ghaeilge Cináed ua hArtacáin) (bás 975). Ina ard-ollamh Leath Choinn a bhí sé de réir Annála Tiarnaigh, agus ollamh Éireann uile de réir Annála Uladh.
Cuireann nóta ar imeall Annála Uladh gur bhall de Shíol Aodha Sláine, clann d'Uí Néill an Deiscirt, é Cionaoth. Seachas bliain a bháis, níl aon rud eile ar eolas againn faoi. Déanann Edward O'Reilly chur síos ar a chuid saothar in 'Irish Writers', LXXXVIII.
Scríobh Cináed dinnseanchas maidir le ríthe Bhreá. Is é a dhán is uaillmhianaí ná cur síos ar uaigheanna de ghaiscígh suntasacha, faoin teideal ‘Fianna bátar i nEmain’. Cinn sé adhmholadh ar Chongalach mac Mael Mithig (bás 956), rí Bhreá. Is amhlaidh go raibh sé fostaithe freisin ag rí Lochlannach Agus Cliath, Olaf Cuarán (Olaf Sihtricson).
Eochaidh Ua Floinn. File agus Ollamh Éireann ba ea Eochaidh Ua Floinn (bás 984). 
Caomhnaítear a chuid dánta i Leabhar Mór Leacáin, Leabhar Gabhála na hÉireann i measc lámhscríbhinní eile. Faightear ina measc dánta faoi na hionraí éagsúla ar Éirinn. Déanann Edward O'Reilly cur síos orthu ina leabhar, "Irish Writers".
Deir Seathrún Céitinn maidir leis:
Urard mac Coise. File agus Ollamh Éireann ba ea Urard mac Coise (bás 990). Rugadh é i gClárach, Contae na hIarmhí.
Chum Urard dánta ar ríthe Chonnacht, i eile. Déanann Edward O'Reilly cur síos orthu siúd ina shaothar, 'Irish Writers'.
Clothna mac Aenghusa. File agus Ollamh Éireann ba ea Clothna mac Aonghasa (Meán-Ghaeilge Clothna mac Aenghusa), (bás 1008).
Caomhnaítear roinnt dá chuid dánta i Leabharlann Choláiste na Tríonóide.
Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag. File agus Ollamh Éireann ba ea Muircheartach Beag mac Con Cheartaigh Mac Liag (bás 1015).
As deisceart na gConnacht ó dhúchas, bhí sé ina phríomh-fhile agus rúnaí ar son Bhrian Bóramha. Deirtear gurbh é a scríobh "Cogad Gáedel re Gallaib", stair bolscaireacht faoi Bhrian.
Tásca.
bís ag ingaire na mbo,
ase an t-innraic nach aimsi loit,
tabair sgeanach finnraiph dho.
Cúán úa Lothcháin. File agus Ollamh Éireann ba ea Cúán úa Lothcháin (bás 1024) as Tethba, Contae na Mí.
Bhí Cúán ina bard agus bolscaire ar son Ardrí na hÉireann, Maol Seachnaill mac Domhnaill (bás 1022).
Cú Mara mac Maic Liac. File agus Ollamh Éireann ba ea Cú Mara mac Mac Liac (bás 1030).
RMS Queen Mary. Línéar farraige móire is ea an RMS Queen Mary. Ba línéar de chuid an chomhlachta White Star Line / Cunard é an Queen Mary, idir 1936 - 1967, a tógadh i gClydebank (Glaschú) i longchlós John Brown &amp; Company. Tá an línéar lonniathe inniu i Long Beach, California. Úsáidtear é mar óstán, músaem agus siopalann srl.
Stair.
Ar an 26 Meán Fómhair 1934, seoladh an long i gClydebank in Albain.
Sna triochaidií, bhíodh an Queen Mary in ann an turas ó Southampton go Nua-Eabhrac a dhéanamh taobh istigh de shé lá, luas maith go mór mór os rud é go dtógann sé cúig lá fós ar an Queen Mary 2 an turas céanna a dhéanamh sa lá atá inniu ann. Stopadh an long san Fhrainc go minic le thuilleadh paisinéirí a phiocadh suas.
Mac Beathaidh mac Ainmire. File agus Ollamh Éireann ba ea Mac Beathaidh mac Ainmire (bás 1041). Seachas a thásca, ní fios ach fíorbheagán faoin shaol.
Ceaunfaeladh ua Cuill. File agus Ollamh Éireann ba ea Ceannfhaoladh ó Coill (Meán-Ghaeilge Ceaunfaeladh ua Cuill) (bás 1048).
Ba bhall de chlann Uí Choill ba ea é, filí oidhreachta i ríocht na Mumhan. Níor tugadh an teideal "priméces" do ach ag Annála Inis Faithlinn. Sna hannála eile, ní glaoitear air ach príomhfhile Mumhan. D'fhéadfadh é go raibh an dá phost aige.
Tá dán dá chuid fud ar marthain, “Teach suain na horchra an aird tiar”, faoi bhás Eoghain, gar-nia rí Brian Bóramha, a d'éag ag Cath Osraí sa bhliain 1027. Tá 160 rann ann.
Flaithem mac Maele Gaimrid. File agus Ollamh Éireann ba ea Flaitheamh mac Maoil " Gaimrid " (Meán-Ghaeilge Flaithem Mac Máele/Maíl Gaimrid) (bás 1058).
Cellach úa Rúanada. File agus Ollamh Éireann ba ea Ceallach ó Ruanadha (Meán-Ghaeilge Cellach úa Rúanada) (bás 1079).
Dán.
Caomhnaítear dréacht aoi sa Leabhar Laighneach luaite le "Cellach .h. Ruan" éigin, arb ionann é b'fhéidir agus Cellach ua Ruanada. Feictear é fosta sa lámhscríbhinn Coláiste na Tríonóide H 1 15. Scríobhadh é as leagan den cheathrú haois déag, anois caillte. Thug Rudolf Thurneysen an dán seo isteach ina chnuasach "Mittelirische Verslehren" mar "Verslehre IV".
Mael Isa ua Máilgiric. File agus Ollamh Éireann ba ea Maol Iosa ó Maoilghirich (Meán-Ghaeilge Mael Isa ua Máilgiric) (bás 1088 ag Cluain Mhic Nóis).
Cú Collchaille Ua Baígilláin. File agus Ollamh Éireann ba ea Cú Collchaille Ua Baígilláin (bás 1119).
Naomh Caomhán. Tógadh Naomh Caomhán (? – c. 865) i gCill na Manach, i Laighin, mar ar oirnigh an tEaspag Lughaidh é. Is eaglais thábhachtach í Teampall Chaomháin in Inis Oírr.
Is é an 15 Meitheamh a lá féile.
Brian Lenihan Jr (aire airgeadais, 2008-2011).  #REDIRECTBrian Seosamh Ó Luineacháin
The Carpenters. Ba bhanna popcheoil as Downey iad The Carpenters. Baill de Richard Carpenter agus Karen Carpenter.
Vena cava uachtarach. Is féith mhór gan chomhla é an vena cava uachtarach (VCU) a iompraíonn fuil fhéitheach ón leath uachtarach den chorp os cionn na scairte, agus a chuireann fuil dhí-ocsaiginithe ón imshruthú sistéamach ar ais chuig aitriam deas an chroí. Tá trastomhas mór (24 mm) ag an bhféith agus tá sí gearr ar fhad. Sreabhann an fhuil fhéitheach a fhilleann ón leath íochtarach, faoi bhun na scairte, tríd an vena cava íochtarach. Tá an VCU suite sa spás meánchliabhraigh uachtaraigh ar dheis roimhe. Is é an suíomh tipiciúil a bhfuil rochtain lárnach féitheach air trí chaititéar féitheach lárnach nó trí chaititéar lárnach a chuirtear isteach go forimeallach. De ghnáth tagraíonn tagairtí "don chava" gan sonraíocht bhreise don VCU.
Naomh Odhrán. Saolaíodh Naomh Odhrán i gceantar ina bhfuil Co. na Mí sa lá atá inniu ann, ar deireadh an 5ú haois.
Bhí Odhrán ina chónaí ar feadh breis agus daichead bliain i gceantar darb ainm Leatracha, i dTuaisceart Thiobraid Árainn, mar a bhfuil an paróiste Béal Átha Gabhann anois. Ba ann a bhunaigh sé mainistir sa bhliain 520. Deirtear go raibh suas le 3,000 scoláire ag staidéar ann tráth. Níl fágtha sa lá atá inniu ann ach fothracha agus reilig. Níos lú ná aon chiliméadar ó na fothracha tá tobar le sruth beag ag sileadh as agus claí cloiche timpeall air. Tá an tobar tiomnaithe d’Odhrán. Bíonn oilithreacht bhliaintiúil ar an 15ú Lúnasa ina léitear an tAifreann. Dertear go bhfuil leigheas in uisce an tobair do shúile atá tinn. Is é Naomh Odhrán naomhphátrún pharóiste Bhéal Átha Gabhann, Contae Thiobraid Árann. Tá muintir Thiobraid Árainn thar a bheith bródúil as oidhreacht Odhráin is tugtar ‘Cill Odhráin’ ar go leor de na bailte fearainn sa chontae.
Sa bhliain 563, bhí sé i measc an dáréag a chuaigh in éineacht le Naomh Colm Cille chuig Oileán Í as cósta na Alban. Cé gur oileán iarghúlta é, ba chuid lárnach den ríocht Gaelach cumhachtach, Dál Riata, é. Ba ríocht é seo lena n-áiríodh oirthuaisceart na hÉireann agus codanna d’iarthar na hAlban. Is trí chumhacht na ríochta seo a scaip an Gaelachas tríd an Alba uilig. Is tríd an gcumhacht spioradálta Mhainistir Oileán Í a scaip an Chríostaíocht tríd an tír sin.
Go gairid i ndiaidh dó teacht chun an oileáin, bhraith Odhrán go raibh an bás i ndán dó go luath is dúirt le Naomh Colmcille; ‘"Ba mhaith liom a bheith ar an chéad duine le bás a fháil ar an oileán seo faoi chúnant nua an ríocht Dé"’. D’fhreagair Colmcille, ‘"Tabharfaidh mé an ríocht sin duit, is ina theannta sin, geallaim duit nach bhfaighidh an té a ghuíonn chugam aon ní uaim go dtí go nguíonn sé chugat freisin"’. Deirtear go bhfaca Colmcille diabhail agus aingil ag troid thar anam Odhráin sula ndeachaigh sé suas ar neamh.
Ainmníodh an séipéal is sine ar Í Cholm Cille i ndiaidh Naomh Odhrán. Chomh maith leis sin tugtar Reilig Odhráin ar an reilig máguaird mar chuimhne air.
Roghnaigh na Lochlannaigh é mar phátrún ar chathair Phort Láirge i 1096 agus roghnaíodh ina dhiaidh sin é mar phátrún na deoise. Is díol suntais é gur roghnaigh Lochlannaigh Phort Láirge mar phatrún na lonnaíochta sin. Tá an cuma air gur d’eascair an deabhóid a bhí acu dó ón obair mhiseanach a rinne sé lena chomhlochlannaigh le linn dó a bheith ar Oileán Í. Cuireadh roinnt mhaith lochlannach ar an oileán céanna thar na blianta.
Is é an 27 Deireadh Fómhair lá féile Naomh Odhrán.
Cumann Naomh Uinseann de Pól (carthanacht). Is carthanacht Cumann Naomh Uinseann de Pól (Society of Saint Vincent de Paul nó SSVP), a bunaíodh i bPáras ar 23 Aibreán 1833, agus tá an Cumann ag cuidiú le daoine i gcruachas ó shin.
Inniu cuireann an Cumann réimse leathan seirbhísí ar fáil ar fud an domhain. Mar shampla, cuidíonn an Cumann ní amháin le bia agus teas a chur ar fáil do dhaoine ach le hoideachas fosta ón bhunscoill fríd go dtí oideachas tríú leibhéal. Tá tithe agus brúanna óige fud fad na tíre acu chomh maith (do dhaoine atá gan dídean). Soláthraíonn an Cumann lóistín saoire do dhaoine atá ar an ghannchuid.
Tá an Cumann le cuidiú le hachan duine, gan leithcheal, agus tacú le daoine in aon bhealach agus is féidir leo. 
An Cumann in Eirinn.
Bunaíodh an Cumann i Margadh na Feirme (Smithfield), Baile Átha Cliath, ar 16 Nollaig 1844.
Sa lá atá inniu ann tá siopaí de chuid Naomh Uinseann de Pól scaipthe ar fud na tíre.
Bhronn John Hume leathchuid den airgead a bhain sé leis an Duais Nobel sa bhliain 1998 ar Chumann Naomh Uinseann de Pól.
Martin O'Hagan. Iriseoir ab ea Martin 'Marty' O'Hagan (23 Meitheamh 1960 – 28 Meán Fómhair 2001). Maraíodh an chéad iriseoir ó thuaidh ar 28 Meán Fómhair 2001 nuair a scaoil dílseoirí Marty O’Hagan sa Lorgain i gContae Ard Mhacha agus é ag siúl chun an bhaile lena bhean chéile i ndiaidh oíche sa teach tábhairne.
Bhí O'Hagan ar an chéad iriseoir i dTuaisceart Éireann arb é a ghairm iriseora ba shiocair báis dó. Ag an am, bhí sé ag fiosrú na bainte idir an LVF agus na seirbhísí slándála. Ba é an chéad duine a maraíodh toisc gur iriseoir a bhí ann. Trí na Trioblóidí ar fad, níor maraíodh iriseoir ar bith, ainneoin gur tháinig an Tuaisceart trí thréimhse iontach corraithe.
Cúlra.
Cúpla uair an chloig roimh lámhach Marty O’Hagan, tharraing Státrúnaí an Tuaiscirt, An Dr. John Reid, siar ó chinneadh a bhí déanta aige deimhniú go hoifigiúil go raibh sos cogaidh an UDA, agus a arm, an UFF, críochnaithe. Chuir Príomh-Chonstábla an RUC, Sir Ronnie Flanagan, in iúl don Státrúnaí “gur chinn an UDA ar stop a chur leis an fhoréigean.” Thug an Dr Reid “seans amháin eile” - an seans deireanach - don UDA.
Seacht n-uaire an chloig níos moille, scaoileadh an t-iriseoir. Thit sos cogaidh na ndílseoirí as a chéile, ag léiriú níos soiléire contrárthachtaí inmheánacha Chomhaontú Aoine an Chéasta.
Gairm.
Rinne O'Hagan scéalta d'achan saghas don "Sunday World." Ach bhí sé ag scríobh go háirithe faoi choirpigh éagsúla i rith na dTrioblóidí. 
Fuair sé bagairtí mar gheall ar an obair a bhí á dhéanamh aige sna blianta seo. D'fhuadaigh an tIRA O'Hagan A i ndeisceart Ard Mhacha sa bhliain 1989, – ach scaoileadh saor é.
Sa bhliain 1984, ghortaigh an UVF (go dona) iriseoir eile on "Sunday World", Jim Campbell. Bhagair an dream ceanna seo an bás ar Mharty O'Hagan. D'éirigh cúrsaú níos measa nuair a bhí Billy Wright, an síceapatach, i mbarr a reime i bPort an Dúnáin, lámh leis an Lurgain. B'éigean do O'Hagan dul go Corcaigh ar feadh tamaill.
Ní bhíodh ar a aird ach an LVF, agus an bhaint a bhí ag an LVF, go hairithe, le fórsaí rúnda sna péis agus san arm. Le linn an ama seo, bhí na tuairiscí ag O'Hagan ceannródaíoch, pearsanta agus thar a bheith léargasach.
Feallmharú.
Bhí paramíleataigh - an LVF (Loyalist Volunteer Force) - freagrach as an dúnmharú. Sa bhliain 2008, bhí cúigear tugtha os comhair cúirte agus dúnmharú an iriseora curtha ina leith.
Gaeilge Oiriall. Is í Gaeilge Oiriall an chanúint a labhraíodh in Ard Mhacha, Lú agus Muineachán fadó.
Litríocht.
Tá cáil ar fhilí Oirghialla ón ochtú haois déag – Séamas Dall Mac Cuarta, Peadar Ó Doirnín, Art Mac Cumhaigh agus Cathal Buí Mac Giolla Ghunna.
Bhí ceangal láidir idir Seosamh Mac Grianna agus ceantar Oirghialla. I samhradh 1935, thug Mac Grianna cuairt ar Ghaeltacht dheireanach Chúige Laighean in Ó Méith Mara. Bbhí sé ag teagasc i gColáiste Bhríde. Is ann, trí thionchar an Athar Uí Mhuirí, a chuir sé eolas ar fhilí Oirghialla ón ochtú haois déag.
Nuair a d'imigh an Ghaeilge as ceantar Oirghialla sa 20ú haois, tháinig glúin nua ar an tsaol lena hoidhreacht a thíolacadh do ghlúnta eile, Peadar O Dubhda agus a leithéid. Chuir scoláirí Eigse Oirghialla sraith leabhar ar fáil. Scríobh Pádraigín Ní Uallacháin leabhar, "A Hidden Ulster: People, Songs and Traditions of Oriel" (2003).
Naomh Iarlaith. Bhí Naomh Iarlaith (Iarlaithe m. Loga), (? – c. 540) mar saggart Éireannach sa 6ú haois.Bhunaigh Naomh Jarlath séipéal, a d’fhás chun bheith ina bhaile Tuam. Tá sé anois mar phátrún ar an mbaile.
De réir Ghinealas na hÉireann bhí beirt naomh ann darbh ainm Iarlaith : Iarlaith mac Lugh, bunaitheoir Thuama, agus Iarlaith mac Trian, easpag Ard Mhacha. Deirtear gur leis an Conmhaícne Iarlaith Thuama, a bhí i gceannas ar an gcuid is mó de pharóiste Thuama. Deirtear gur bhain an naomh eile leis an Dál Fiatach in oirthear Uladh.
Is é an 6 Meitheamh a lá féile.
Moirtéal aoil. Is cineál saoirseachta é moirtéal aoil a dhéantar le carbónáitiú aoil. Roimh aireagán stroighin Portland, bhí moirtéal aoil coitianta.
Veigeánachas. Creideann veigeáin nár cheart úsáid a bhaint as an aon rud a thagann ó ainmhithe. Is cearta ainmhithe, agus an chruálacht a bhaineann dóibh, na cúiseanna is mó a luann siad as an chineál saoil seo a roghnú.
Stair.
Bhí an tóir atá ar an veigeánachas ag méadú sna 2000idí agus 2010idí, chomh maith le gluaiseachtaí eile ag an am, mar shampla, cóir-thrádála agus in-athchúrsáilte. “Níos lú feola, níos lú teasa, níos mó beatha,” a deir an t-aisteoir Arnold Schwarzenegger sa bhliain 2016.
Bhí earnáil na n-éadaí veigeáin ag fás de réir a chéile dá bharr, le daoine ag ceannach éicearraí ionas gur féidir leo cloí lena gcuid luachanna agus seasamh a ghlacadh ar son ainmhithe. Bhí an cuardach le haghaidh fabraicí nua-aoiseacha nach dtagann ó ainmhithe, ach a bhfuil cáilíochtaí ar nós olla ag baint leo, ag croílár nua-chomhlachtaí veigeáin.
Ach níl suim an phobail sa veigeánachas róláidir mar sin féin; mar shampla, dúirt buistéir sa bhliain2109 go bhfuil raibh ag fanacht dílís don dhinnéar traidisiúnta na Nollag, ainneoin fás ar fheoilséanadh agus veigeánachas.
Ospidéal Naomh Seoirse. Ospidéal oiliúna é Ospidéal Naomh Seoirse (Béarla: "St. George's Hospital") atá lonnaithe i Tooting, Londain. Bunaithe i 1733, tá sé ar cheann de na hospidéil is mó san Eoraip.
Scaollcheannach an bhreosla sa Bhreatain (2021). Bhí fadhbanna le soláthar breosla, scaollcheannach an bhreosla agus scuainí ag stáisiúin peitril in áiteanna sa Bhreatain i mí Mhéan Fómhair agus i i mí Dheireadh Fómhair na bliana 2021. Tharla an t-éileamh mar go raibh eagla ar dhaoine nach mbeadh fáil acu ar bhreosla toisc ganntanas tiománaithe leoraí a bhí ann.
Ar 27 Meán Fómhair, dúirt Cumann Miondíoltóirí Peitril na Breataine go raibh suas le dhá thrian dá chuid ball rite amach as breosla cheana féin. D'fhág sé seo nach raibh cuid de na hearraí á dtabhairt chomh fada le hollmhargaí.
Bearta rialtais.
Ar dtús, dúirt Rúnaí Iompair na Breataine, nach raibh aon ghanntan breosla sa tír, agus go raibh sé de dhualgas ar thionscail an bhreosla a chuid féin a dhéanamh agus nach ceist don rialtas amháin í seo. Dúirt Aire Comhshaoil na Breataine go raibh faitíos i measc an phobail go mbuailfeadh iad le ganntan breosla, agus go raibh an ró-cheannach dá réir ar siúl.
Ansin d'fhógair Rialtas na Breataine go raibh sé lena chuid dlíthe iomaíochta a chur de leataobh.
Tamaill ina dhiaidh, chinn Príomh Aire na Breataine,Boris Johnson cumhachtaí éigeandála a úsáid agus Arm na Breataine a thabhairt isteach leis an breosla a sheachadadh. D'iarr Rialtas na Breataine ar an Arm na Breataine i ndeireadh Mhéan Fómhair a bheith ar aire le cúnamh a thabhairt. Ach ar 1 Deireadh Fómhair, bhi suas le 150 tancaer míleata fós ag ullmhú chun breosla a thabhairt go stáisiúin nach raibh aon ola fágtha iontu.
Ansin tugadh cead 10,000 oibrí as tíortha eile le tabhairt isteach go sealadach idir Deireadh Fómhair agus Nollaig féachaint leis an ghéarchéim seo a réiteach.
Éire.
In Eireann, dúirt Uachtarán Chónaidhm Iompróirí Bóthair na hÉireann 'Ba mhór an feall é dá gcaillfeadh an tAontas Eorpach tiománaithe, agus iad imeacht chuig an Ríocht Aontaithe, mar go mbeadh impleachtaí trimchúiseacha aige sin don tír s'againne'.
Ospidéal Naomh Fintan. Is ospidéal meabhairghalar é Ospidéal Naomh Fintan i gCill Airne. Osclaíodh an t-ospidéal i 1852. Dúnadh é in 2012. Osclaíodh ionad nua do dhaoine breoite ar an talamh.