Trelis/gawiki huggingface dataset:
Cú Chulainn. I luathlitríocht na hÉireann, ba é Cú Chulainn (Cú Chulaind nó Cúchulainn) príomhlaoch na nUltach sna laochscéalta Rúraíochta agus an príomhphearsa sa seanscéal Táin Bó Cuailgne. Séadanda (nó Setanta) a bhí mar ainm air ina óige. Ba í Deichtíne (nó Deichtine), deirfiúr Chonchúir mhic Neasa, a mháthair, agus ba é Sualdamh, (fear céile Dheichtine), a athair. I leaganacha áirithe de na scéalta deirtear gurbh é an dia Lugh a athair. Ba é Conall Cearnach a dheartháir altrama, agus bhí Fearghas Mac Róigh ar dhuine dá leasaithreacha. Ba é an gaiscíoch ba cháiliúla é ar an gCraobh Rua.
Óige Chú Chulainn.
Oileadh Séadanda i gcúirt Chonchúir in Eamhain Mhacha agus, ina óige dó, thuar an draoi Cathbhadh go mbainfeadh sé cáil amach ach go mbeadh saol gearr aige. Bhain Séadanda cáil amach mar Chú Chulainn tar éis dó cú an ghabha, Culann, a mharú agus gealladh a thabhairt dó go mbeadh sé féin ina chú faire aige nó go mbeadh cú a dhiongbhála oilte aige. Ba é Laogh mac Rianghabhra carbadóir Chú Chulainn, agus ba iad an Liath Macha agus Dubh Saighleann an dá chapall a bhí aige. Bhí sé de cháil air go dtagadh riastradh air le linn catha.
Táin Bó Cuailgne.
Insítear go leor scéalta ar Chú Chulainn, mar a mheall sé Eimhear (nó Emer) mar bhean aige; mar a mharaigh sé an laoch Muimhneach Cú Roí; mar a mharaigh sé a mhac féin Connla; agus mar a bhain sé an curadhmhír amach ag fleá Bhricreann, ach is é an Táin (Táin Bó Cuailgne) an scéal is mó díobh. In aois a sheacht mbliana déag dó chosain sé Cúige Uladh in aghaidh shluaite cheithre chúige na hÉireann faoi cheannas Mhéabha, banríon Chonnacht, le linn Táin Bó Cuailgne, fad a bhí laochra eile na nUltach ar an leaba leis an gCeas Naíon, tinneas a d'fhág tréithlag iad. Ba ar Tháin Bó Cuailgne a throid Cú Chulainn comhrac aonair lena chara Feardia agus a mharaigh sé é. Chosain Cú Chulainn an cúige ar ollshluaite Mhéabha gur éirigh le Conchúr agus laochra na Craoibhe Rua teacht i gcabhair agus arm Mhéabha a ruaigeadh.
Bás Chú Chulainn.
Sa scéal Aided Chon Culaind déantar cur síos ar chath deireanach an laoich. I ndíoltas as Táin Bó Cuailgne chuir Méabh triúr mac is triúr iníon Chailitín ag foghlaim draíochta chun Cú Chulainn a mharú, agus ghríosaigh sé mórghaiscígh na tíre chun díoltas a bhaint amach i marú a ndaoine muinteartha i dTáin Bó Cuailgne. Chruinnigh sí ollsluaite cheithre mhórchúige Éireann agus rinne siad ionradh ar Chúige Uladh. Cé gur chomhairligh Conchúr agus uaisle na nUltach do Chú Chulainn fanacht glan ar Chlann Chaitilín go n-ídeodh Cathbhadh a ndraíocht orthu, mealladh Cú Chulainn amach ina aonar in aghaidh na n-ollsluaite agus maraíodh é. 
Cú Chulainn mar Laoch.
Tá cosúlachtaí idir Cú Chulainn agus Rostam, laoch mór litríochta na bPeirseach, chomh maith leis an laoch Gréagach Heracles, agus Hildebrand na nGearmánach, rud a thabharfadh le tuiscint go raibh bunús Ind-Eorpach leis an scéal.
Buaile an Bhodaigh. Réaltnéal lonrach i réaltbhuíon an Bhodaigh is ea Buaile an Bhodaigh, nó réaltnéal Oiríon. Tá fordhath uaine ann, agus é le haithint in aice le Slat an Bhodaigh. Tá réaltbhraisle oscailte an-óg, an Traipéisiam, le feiceáil sa réaltnéal seo.
Taj Mahal. Is séadchomhartha é an Taj Mahal atá suite in Agra, India. Thóg sé trí bliana is fiche chun é a chríochnú (1630 - 1653). Thóg an tImpire Mógal, Shah Jahan é mar mhásailéam dá bhean chéile. Tagann na hainmneacha "Taj" agus "Mahal" ó Urdu. Tá achar timpeall is 580 m × 300 m aige.
Moscó. Is é Moscó (Rúisis: "Москва́") príomhchathair na Rúise, suite in iarthar na tíre. Bhí daonra thart ar 10 milliún ann sa bhliain 2005. Is lárionad é do chúrsaí polaitiúla, airgeadais, oideachais agus iompair na Rúise. 
Tá sé mar áit chónaithe d'uachtarán na Rúise, atá ina chónaí sa Chreimil. Tá clú agus cáil bainte amach ag an Chreimil ós rud é go bhfuil sé suite i gceartlár Mhoscó. Ón Chreimil is féidir an Chearnóg Dhearg (soir), Gairdín Alacsandair (siar) agus Abhainn Moskva (deas) a fheiceáil.
Iompar.
Tá ceithre aerfort idirnáisiúnta (Bhnúcobho, Domodedebho, Siúcobhscaí agus Seiriméitiebhó) ag an gcathair. Freastalaíonn naoi stáisiún traenach agus trí chalafort abhann an chathair. Ó 1935 oibríonn an meitreo.
Suíomh.
Tá Moscó suite i lár an chuid Eorpach den Rúis, idir na habhainn Oca agus Bholga. Is é 1081 km2 achar na cathrach (2006). Tá an chuid is mó (877 km2) suite taobh istigh den chuar-mhótarbhealach MKAD, agus an 204 km2 eile – taobh amuigh de. Is é 156m an airde mheánach os cionn leibhéal na mara. Tá an pointe is airde – 225m – suite ar an Ard Theóiplaí Stan. Tá an abhann Moscó 38km ar fhad taobh istigh den MKAD. 
Crios ama.
Tá Moscó suite sa chrios ama Moscó (UTC+3).
Fásra.
Tá 34,300 ha (nó an tríú cuid na cathrach go léir) faoi ghlas. 
I Moscó tá páirceanna agus coillte móra ann mar Ismaidhlobhscí, Timíriasebhscí, Filiobhscí, Liúblinscí, Bútobhscí, Bitsebhscí, Kusmínscí, Kúscobjo, an Gáirdín na Lus, Gáirdín Niescútsní, Bitsebhscí, na séadchomhartha Tsaritsinó agus Kolomenskoe. 
Tá cuid den Pháirc Náisiúnta Losíní Ostrobh (Inis na Mús) suite laistigh den chathair.
São Paulo. Is é São Paulo (San Pól) an chathair is mó sa Bhrasaíl. Tá an chathair suite in oirdheisceart na tíre le daonra thart faoi 11 mhilliún sa mhórchathair. Bhí forbairt mór uirthi sa 19ú haois le tionscadal an chaife, agus sa lá atá inniu ann is ceantar mór táirgeachta agus dáiliúcháin í. Is í príomhchathair an stát São Paulo í. Tá an chathair suite ag 23°32′36″ Theas, 46°37′59″ Thiar.
Is í an chathair is mó sa leathsféar theas le hachar 1,523.0 km2 agus le daonra 11 milliún í. Tá 19 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar São Paulo de réir an rialtais.
Brasília. Is í Brasília príomhchathair na Brasaíle. Tógadh i lár na tíre mar chathair phleanáilte sna caogaidí í, agus na ceantair thithíochta leagtha amach mórthimpeall ar an gceantar riaracháin agus ambasáidí. 
B'é an tUachtarán Juscelino Kubitschek a chinn ar chathair phleanáilte a thógáil i gcroílár na tíre, le baint den dóigh a raibh Rio de Janeiro ag sú acmhainní daonna agus nádúrtha na Brasaíle i leataobh, agus na réigiúin eile á bhfágáil faoi leatrom. B'iad Lúcio Costa, Oscar Niemeyer, agus Roberto Burle Marx a dhear an chathair. Go bunúsach, b'é Costa a rinne an leagan amach, agus b'as peann Niemeyer a tháinig na foirgnimh phoiblí. Thit sé ar chrann Marx radharcraí na cathrach a dhearadh. Thosaigh na hoibreacha tógála sa bhliain 1956, agus tháinig deireadh leo ceithre bliana ina dhiaidh sin, nuair a hathraíodh feidhmeanna na príomhchathrach ó Rio de Janeiro go Brasília.
Rio de Janeiro. Is í Rio de Janeiro an dara cathair is mó sa Bhrasaíl. Tá daonra os cionn 13 milliún ann. Tá cáil ar an gcathair mar gheall ar a tránna geala, ar nós Ipanema agus Copacabana, mar gheall ar a gaiscí sa sacar, mar gheall ar a cuid clubanna agus ar an Carneval. In oirdheisceart na tíre atá Rio, ar an gcósta, agus tugtar Cariocas ar a muintir.
Florida. Is ceann de Stáit Aontaithe Mheiriceá é Florida. Tá sé ag críochantaíocht le Georgia agus Alabama. Is é Tallahassee príomhchathair an stáit ach is é Jacksonville an chathair is mó. Úsáidtear an giorrúchán FL don phost.
Mí. Is éard atá i Mí ceann de dhá roinn déag na bliana. Is mar a chéile iad beagnach agus ciorcail na gealaí. 
Ag seo míonna na bliana: Eanáir, Feabhra, Márta, Aibreán, Bealtaine, Meitheamh, Iúil, Lúnasa, Meán Fómhair, Deireadh Fómhair, Samhain, Nollaig. Tháinig trí cinn ó sheanfhéilte Ceilteacha, mar shampla Bealtaine (féile na dtinte) agus Lúnasa (féile an dé Lú). Tháinig ceann eile ó fhéile Críostaí, Nollaig (nātālīcia). Iúil Caesar a thug a ainm do mhí Iúil.
Muir Chairib. Tá Muir Chairib ceangailte leis an Aigéan Atlantach agus soir ó dheas ó Mhurascaill Mheicsiceo. Clúdaíonn sí an chuid is mó de phláta Chairib. Tá Veiniséala, an Cholóim agus Panama ó dheas uaithi, Cósta Ríce, Nicearagua, Hondúras, Guatamala, an Bheilís agus Meicsiceo siar uaithi agus Cúba, an Easpáinneoil, Iamáice, agus Pórtó Rícó ó thuaidh uaithi.
Ceann de na mara sáile is mó ar domhan is ea Muir Chairib. Tá sí 2,754,000 cm² (1,063,000 m²) in achar. Is é an Trinse Cayman, idir Cúba agus Iamáice an áit is doimhne. Tá sé 7500 m (25,000 troigh) faoin leibhéal mara. 
I gcoitinne, glaotar an Chairib ar an Muir agus a cuid oileán.
Amharclann. Is áit ina gcuirtear ceol nó dráma ar taispeáint í an amharclann. D’fhéadfadh sé seo bheith laistigh d’fhoirgneamh nó amuigh faoin aer, cé gur annamh amharclann faoin aer in Éirinn, ach amháin seastáin sealadacha agus páirceanna imeartha a úsáidtear le drámaí agus ceol sa samhradh.
Abertawe. Is cathair agus contae sa Bhreatain Bheag é Abertawe (nó "Swansea" as Béarla). Is í Abertawe an dara cathair is mó sa Bhreatain Bheag. Tá sé suite i ndeisceart na tíre, tuairim is 60 km siar ó Chaerdydd, ar inbhear an Tawe. Ón abhainn sin a fuair an chathair a hainm. Bhí 244,500 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
RTÉ Raidió na Gaeltachta. Seirbhís lán-Ghaeilge raidió is ea RTÉ Raidió na Gaeltachta (nó go neamhfhoirmeáilte RnaG), a thosaigh ag craoladh ó Chasla, Conamara ar Dhomhnach Cásca, 1972. Cé gur ar phobail Ghaeltachta is mó a dhéanann sé freastal, tá an-líon éisteoirí aige go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta.
Tá fáil ar an stáisiún ar fud Phoblacht na hÉireann ar an ard-mhinicíocht (FM), ar an meántonn sa Ghaeltacht fhéin, ar chóras satailíte ar fud na hEorpa, agus ar an idirlíon. Craoltar ar 92-94 agus ar 102.7 fm é ar oileán na hÉireann.
Eagraíocht.
Is cuid den tseirbhís chraoltóireachta phoiblí RTÉ é Raidió na Gaeltachta.
Tá trí phríomhstiúideo ag RnaG: Casla, Conamara; Bóthar na Léinsí, Corca Dhuibhne; Gaoth Dobhair, Tír Chonaill, maille le slám stiúideonna beaga i nGaeltachtaí eile timpeall na hÉireann.
Mar spraoi, tugtar "Garraí Pheter William" ar cheanncheathrú Raidió na Gaeltachta go fóill i gcuimhne ar ainm na háite sular tógadh foirgneamh an stáisiúin.
Stair.
Bhí 28 Márta 1970 ina lá stairiúil do phobal na Gaeltachta agus na Gaeilge nuair a thosaigh an stáisiún bradach, Saor-Raidió Chonamara ag craoladh ar Dhomhnach Cásca 1970. Dhá bhliain níos déanaí, thosaigh Raidió na Gaeltachta ag craoladh ó Chasla ar Dhomhnach Cásca, 1972.
Ón bhliain 2000 amach tá an stáisiún ag craoladh 24 uair sa lá.
Craoltóirí.
I measc na gcraoltóirí ata ag obair sa stáisiún tá Máirtín Tom Sheáinín agus Rónán Mac Aodha Bhuí.
Sceideal.
Seo mar a bhí sceideal an stáisiúin ar 28 Aibreán, 2016.
Eadargóil. Baile beag i mBéarra in iarthar Chontae Chorcaí is ea Eadargóil. Tógann sé a ainm mar gur idir dhá Ghabhail atá sé.
Tá beagnach 450 daoine ina gcónaí ann.
Ceann Toirc. Baile i dtuaisceart Chontae Chorcaí is ea Ceann Toirc. Tá sé tuairim is 50 ciliméadar ó chathair Chorcaí, 50 km ó Luimneach agus ón mBlarna, 15 km ó Mhala agus 40km ó Chill Airne. Cónaíonn breis agus 2,000 duine ar an mbaile.
Na hAilichí. Baile beag in mBéarra, in iarthar Chontae Chorcaí is ea na hAilichí.
Eochaill. Is baile saoire cois farraige é Eochaill i gContae Chorcaí, Éire. Ina shuí ar inbhear na hAbhann Duibhe, bhí sé tábhachtach ó thaobh na heacnamaíochta de roimhe seo. Agus é tógtha ar imeall bhruach géar abhann, tá leagan amach fada agus caol ag an mbaile. Amhail daonáireamh 2016, ba é 7,963 an daonra.
Mar bhaile mara stairiúil ar chósta Oirthear Chorcaí, agus gar do roinnt tránna, tá sé ina cheann scríbe turasóireachta ó lár an 19ú haois. Tá roinnt foirgneamh agus séadchomharthaí stairiúla laistigh de bhallaí an bhaile, agus tá Eochaill i measc líon beag bailte atá ainmnithe mar 'Chalafoirt Oidhreachta na hÉireann' ag Bord Turasóireachta na hÉireann.
Turasóireacht.
Tá Eochaill in aice le roinnt tránna lena n-áirítear an trá 5 km siar ón mbaile. In 2011 bronnadh bratacha gorma ar thrí thrá Youghal, Front Strand, Claycastle agus Redbarn, maidir le glaineacht uisce agus infhaighteacht áiseanna. Síneann Baile an Phoill, an riasc cósta fionnuisce is mó i gContae Chorcaí a fhreastalaíonn ar roinnt speiceas plandaí agus éan, feadh Thrá an Chaisleáin agus i dtreo Trá Redbarn.
Sna 1950idí agus na 1960idí ba ionad saoire cois farraige an-tóir ar Eochaill, agus na mílte ag dul ar an traein go dtí an trá. Le dúnadh na líne iarnróid sna 1970í (féach stair iarnróid na hÉireann), chuaigh Eochaill i dtréimhse meath, a threisigh na deacrachtaí Tá gá le hathstruchtúrú agus tógáil chun na háiseanna agus an tóir atá ag Eochaill a athshlánú ó na 1990idí, le cabhair ó lamháltais chánach réadmhaoine.
I 1914 bunaíodh Banna Píobaí Eochaille. I 1984, bhí an banna le feiceáil ar chlár an BBC "Jim'll Fix It", agus i 1993 tugadh cuireadh dóibh seinm i Larmor, sa Bhriotáin, sa Fhrainc. Idir 1995 agus 1997, ghlac Banna Píobáin Eochaille páirt i gcomórtas den chéad uair, agus bhuaigh siad roinnt dámhachtainí.
I 1969, bunaíodh Banna Práis agus Reed Naomh Muire, agus bhuaigh siad comórtais ar nós Craobhchomórtas Bannaí Dheisceart na hÉireann.
Ar na taitneamhachtaí in Eochaill tá cúrsa gailf 18 bpoll, cúirteanna leadóige tuilsoilsithe, páirceanna CLG, páirceanna sacair, cúrsa páirceála agus putóige 18 bpoll, páirceanna rugbaí, rásaíocht con, ionad siamsaíochta do theaghlaigh faoi dhíon le ceantar babhlála, léasair agus spraoi bog do leanaí, cúirteanna scuaise agus badmantan, ionad fóillíochta le linn snámha, gyms, dánlanna, club snúcair, seodra faire éan ag Riasc Bhaile an Phréacháin, agus iarsmalann.
Iompar.
Is é Aerfort Chorcaí an t-aerfort is gaire, agus tá sé suite 54 km ó Eochaill. Feidhmíonn Bus Éireann seirbhís idir Eochaill agus Cathair Chorcaí.
Dúnadh stáisiún iarnróid Eochaille, a d'oscail an 1 Bealtaine 1860, le seirbhísí paisinéirí an 4 Feabhra 1963, agus dhún sé go hiomlán (lena n-áirítear trácht earraí) an 30 Lúnasa 1982
Gráinne Seoige. Is láithreoir teilifíse Éireannach í Gráinne Seoige, ar an stáisiún náisiúnta RTÉ. Bhí sí ar Sky News Ireland, TV3 roimhe sin agus TG4 roimhe sin arís. Is í Síle Seoige a deirfiúr. Rugadh í ar an 5 Samhain sa bhliain 1974 sa Spidéal, Contae na Gaillimhe.
Thosaigh sí ina gairm mar chraoltóir i 1996 nuair a cuireadh Teilifís na Gaeilge (TnaG/TG4) ar bun.
Síle Seoige. Is láithreoir teilifíse agus raidió í Síle Seoige (a rugadh sa bhliain 1979 sa Spidéal, Contae na Gaillimhe) ar stáisiún teilifíse agus raidió éagsúla in Éirinn. 
Láithrigh Seoige an aimsir agus Cúla 4 ar TG4. Ba láithreoir í ar "An Seachtain" ar RTÉ a hAon. Ba bhreitheamh í ar "Busker Abú," srl.
Bhuail ailse scornach í sna 2010idí.
Bhí dhá bhreith anabaí ag Síle Seoige, rud a chuir sí roimpi sa chlár faisnéise dátheangach "Síle Seoige: Deireadh Tochta" ar TG4. Ainmníodh é don Chlár Fíorasach Aonair is Fearr.
Chuir sí tús le podchraoladh "Ready To Be Real" in 2023.
Is í Gráinne Seoige a deirfiúr.
An Seanbhaile (Ros Comáin). Sráidbhaile beag i gContae Ros Comáin is ea An Seanbhaile ("Old Town" as Béarla).
An Airgnigh. Baile i gContae Ros Comáin is ea An Airgnigh ("Arigna" as Béarla). Tá an sráidbhaile seo suite cóngarach do Loch Aillionn (ar Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne), ar bhealach scéimhe idir Céideadh agus Sliabh an Iarainn. 
Eacnamaíocht.
Go dtí fiche bliain ó shin bhí mianach guail san Airgnigh le breis is 400 daoine ag obair ansin. Sa lá atá inniu ann, tá iarsmalann bheag ann ina bhfuil hiarsmaí ón tionscal mianadóireachta, agus is féidir le cuairteoirí dul síos sa mianach chun na coinníollacha a bhí ag na mianadóirí a mhothú.
Iompar.
Osclaíodh Iarnród na hAirgní ar an 2ú lá de mhí Bealtaine, 1888, agus dúnadh sé faoi dheireadh ar an 1 lá de mhí Aibreán, 1959. Ba chuid den iarnród caol Cabháin-Liatroma é.
Bealach an Doirín. Baile i gContae Ros Comáin is ea Bealach an Doirín ("Ballaghaderreen" as Béarla). Tá sé lonnaithe ar mbóthar N5 san iar-tuaisceart Contae Ros Comáin. 
Beadh sé faoi dlínse Contae Mhaigh Eo, ach bogadh an teorainn i 1899 de bharr an tAcht Rialtais Áitiúla. Tá na tacaitheoirí CLG scoilte idir na daoine a tacú Contae Mhaigh Eo agus an slua eile a thacú Contae Ros Comáin. 
Tagann Brian Ó Baoill as an ceantar.
Rúscaigh. Baile i gContae Ros Comáin is ea Rúscaigh ("Roosky" as Béarla). Bhí 564 duine ina gcónaí i Rúscaigh sa bhliain 2016. Comhlíonadh plean Eanáir 2019 chun Óstán Shannon Key West a úsáid sa bhaile chun dídeanaí a chur sa chóras Soláthar Díreach le hagóidí, frith-agóidí, agus dhá eachtra de coirloscadh. I mí an Mhárta, d’fhógair an rialtas nach rachadh sé ar aghaidh leis an bplean.
Áth Liag. Baile i gContae Ros Comáin is ea Áth Liag ("Athleague" as Béarla). Bhí 900 duine ina gcónaí in Áth Liag sa bhliain 2006.
Baile an Tobair (Ros Comáin). Baile i gContae Ros Comáin is ea Baile an Tobair ("Ballintober" as Béarla).
Béal Átha Fearnáin. Baile i gContae Ros Comáin is ea Béal Átha Fearnáin ("Ballyfarnan" as Béarla). Bhí 182 duine ina gcónaí i mBéal Átha Fearnáin sa bhliain 2006.
Bhí Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin ina chónaí ann. Sa bhliain 1684 d’aistrigh an teaghlach go dtí Béal Átha Fearnáin.
An Caisleán Riabhach. Baile in iarthar Chontae Ros Comáin is ea an Caisleán Riabhach ("Castlerea" as Béarla). Rugadh Dubhghlas de hÍde anseo sa bhliain 1860. Is as an Fheisire Eorpach neamhspleách Luke 'Ming' Flanagan agus an scríbhneoir agus iaririseoir John Waters ón mbaile freisin. Bhí 2,970 duine ina gcónaí sa bhaile nó cóngarach dó sa bhliain 2016.
Comhchathracha.
Tá an Caisleán Riabhach nascadh le:
Dún Gar. Baile i gContae Ros Comáin is ea Dún Gar ("Frenchpark" as Béarla).
An Leithcheathrú. Baile i gContae Ros Comáin is ea An Leithcheathrú ("Lecarrow" as Béarla). Tá sé suite 17 gciliméadar siar ó thuaidh ó Bhaile Átha Luain ar bhóthar an N61 idir Áth Luain agus Ros Comáin. Ceanglaíonn canáil an baile le Loch Rí, an dara loch is mó ar abhainn na Sionainne. Oibríonn go leor de mhuintir na háite i mBaile Átha Luain nó i Ros Comáin.
Mainistir na Búille. Baile i gContae Ros Comáin is ea Mainistir na Búille ("Boyle" as Béarla).
Mainistir na Búille.
Rinne na Cistéirsigh trí iarracht sular éirigh leo cur fúthu i gConnachta. Tháinig siad ón mainistir mhór ag Mellifont i gContae Lú, agus bhunaigh siad Mainistir na Búille sa bhliain 1142 cois abhainn bheag a bhí ag gabháil isteach i Loch Cé. 
Is cosúil gur thaoisigh de Mhuintir Mhic Dhiarmaid a bhí mar phátrúin acu, ach thóg sé timpeall trí scór blianta orthu an teampall a chríochnú, iad ag obair leo rompu siar go dtí gur cuireadh an bhailchríoch air sa bhliain 1220 nó mar sin. Leagadh an mhainistir amach ar an ngnáthbhealach Cistéirseach: clabhstra measartha cearnach, an teampall ar an taobh thuaidh, seomra caibidle ar thaobh eile, cistin agus proinnteach ar thaobh eile arís, agus ansin stóras agus seomra codlata. 
Rinneadh saighdiúirí Eilíse beairic den mhainistir sa bhliain 1592, agus bhí sí faoi léigear ag fórsaí Chromail sa bhliain 1645. Is beag a fágadh den chlabhstra dá bharr, ach is ábhar suntais iad na fothraigh go fóill, agus túr cearnach íseal os a gcionn a tógadh sa 13ú haois. Mar ba ghnách leis na Cistéirsigh, tá taobhranna ag corp na heaglaise, croslann thuaidh agus theas, dhá shéipéal sa bhalla thoir i ngach cás, agus saingeal ar cuireadh fuinneoga nua ann sa 13ú haois. Tá dealramh Burgúnach ar chuid mhaith den mhainistir, ós ón réigiún sin a tháinig na Cistéirsigh, ach tá rian Iarthar Shasana ar ornáidíocht an choirp agus go háirithe ar phiaraí cruinne an stuabhealaigh theas. Is dócha gur shaoir áitiúla a chum na coirbéil agus na mullaí, agus baint ag cuid acu le "Scoil an Iarthair," dream a raibh bua na cumadóireachta acu. Séadchomhartha náisiúnta is ea an mhainistir anois.
Ros Comáin. Baile i gContae Ros Comáin is ea Ros Comáin ("Roscommon" as Béarla). Tá sé suite i gCúige Chonnachta, gar le bruach thiar Locha Rí. Is é baile Ros Comáin an príomh-bhaile sa chontae den ainm céanna.
Stair.
Tagann an t-ainm 'Ros Comáin' ó Naomh Chómáin, a bhunaigh mainistir anseo san cúigiú aois. Tá aithne ar na coillte in aice leis an baile mór mar 'Choillte Chomáin' nó Ros Comáin i bhfocail eile, agus as sin a thagann an t-ainm as Béarla 'Roscommon'.
Bhí crochbhean ar an baile mór gnóthach seo, darb ainm 'Lady Betty' is tá cáil uirthi mar gur chroch sí a mac féin. Chomh maith le sin, bhunaigh Rí Chonnacht Felim Ó Conchubair mainistir Domhinicáineach san áit seo. Tógadh Chaisleáin Ros Comáin i 1269, agus dún Normannach is ea é.
Áiseanna.
Bunaíodh Club Gailf Ros Comáin sa bhliain 1904.
Tá trí theach óstá agus neart teach tábhairne i Ros Comáin.
Tá ospidéal, leabharlann, dhá bhunscoil, trí mheánscoil, bancanna, siopaí srl i Ros Comáin.
Iompar.
Osclaíodh an Stáisiún traeineach ar an 13 Feabhra 1860. Tá sé suite ar an líne ó Bhaile Átha Cliath go dtí Cathair na Mart.
Eacnamaíocht.
Tá baint ag an chuid is mó de na postanna i gCo. Ros Comáin, leis an fheirmeoireacht. Tá an margadh beithí suite in aice leis na príomhsiopanna sa bhaile mór, Tesco agus Dunnes Stores agus is iad traoi foinse de saorthar san áit. Chomh maith leis sin, tá gnó á chaitheamh leis na siopanna agus na gnóthasí laistigh den bhaile mór.
Spórt.
Tá an pháirc C.L.G. 'Dubhghlas de hÍde' suite in aice leis an reilig ar an bpríomhbhóthar go dtí Baile Átha Luain. Is é an staid is mó i gcúige Chonnacht é agus bíonn cluiche ceannais, comórtas peile Chúige Chonnachta ar siúl ann gach samhradh. Fuair an pháirc an t-ainm ó chéad Uachtaráin na hÉireann, Dubhghlas de hÍde, ós rud é gur rugadh is tógadh é í gcontae Ros Comáin. 
Is í an pheil an cluiche is coitianta a imrítear sa chontae ach tá an iománaíocht an choitianta freisin, go háirithe sna fairsinge in aice le teorann Contae na Gaillimhe, mar Shampla Na Ceithre Bóthair agus Átha Liag. Chomh maith le sin, bhuaigh an contae Comórtas Nicky Rackard í 2007 agus beidh siad ag imirt i gCorn Christy Ring an bhliain seo chugainn.
Scoileanna.
Tá trí mheánscoil i mBaile Ros Comáin: Na Bráithre Chríostaí, Scoil Clochar na Trócaire agus Coláiste Phobail Ros Comáin (An Ghairmscoil). Tá roinnt bhunscoileanna sa bhaile freisin, mar shampla, Scoil na Mainistreach.
Monopoly.
Is í Ros Comáin an tsráid is costasach le cónaí ar, sa leagan is déanaí den chluiche bhoird 'monopoly'. Fuair sé an onúir speisialta seo de bharr an líon daoine a chaith a gcuid vótaí ar a shon. Fuair sé an príomhspota thar Corcaigh agus sé áiteanna i mBaile Átha Cliath.
Tuilsce. Baile beag i gContae Ros Comáin is ea Tuilsce ("Tulsk" as Béarla). 
Tá sé suite san áit a dtrasnaíonn an bóthar N61 an príomhbhóthar náisiúnta N4, agus é ag rith idir an N3 sa Longfort agus Cathair na Mart, Contae Mhaigh Eo. 19km ó dheas ar an N62 uaidh tá Baile Ros Comáin, agus tá an dara baile is mó sa chontae, Mainistir na Búille, 24km ó thuaidh ó Thuilsce ar an mbóthar céanna. Tá pleananna ann faoi láthair chun seachród timpeall an bhaile a chur leis an N4.
Is é Tuilsce an baile is cóngaraí don tsuíomh fhinscéalach seandálaíochta Ráth Cruacháin, áit a raibh cónaí ar an mBanríon Méabh ("Maeve", "Medb") agus Muireagán ("Morrigan"), agus is ansin a thosnaíonn imeachtaí Tháin Bó Cuailgne, príomhthéacs na Rúraíochta, a d'aistrigh Thomas Kinsella go Béarla. Tá leagan giorraithe den scéal ar fáil i Nua-Ghaeilge sa leabhar úd Laochas le Séamas Ó Searcaigh.
An Éill. Baile i gContae Mhaigh Eo is ea An Éill ("Neale" as Béarla).
An Teach Dóite. Baile i gContae na Gaillimhe is ea An Teach Dóite ("Maam Cross" as Béarla).
Sa Litríocht.
Tá tagairt don stáisiún traenach sa Teach Dóite ann sa ngearrscéal "An Bhean Chaointe" le Pádraic Mac Piarais.
Conradh Ceilteach. Is eagraíocht polaitiúil agus cultúrtha é an Conradh Ceilteach. Éire, an Bhriotáin, an Bhreatain Bheag, Albain, Oileán Mhanann, agus Corn na Breataine na ballstáit atá ann. 
Cuspóirí.
Sé bhun-chuspóir an Conradh Ceilteach cabhrú, mar eagras ilchineadhach, le feachtais na sé ciní Cheilteacha a saoirse pholaitiúil, shaíochtúl, chomhdhaonnach agus gheilleagrach a bhaint amach.
Ina n-áirítear:
Sraith Salach. Baile i gContae na Gaillimhe is ea Sraith Salach nó Sraith Saileach ("Recess" as Béarla).