Trelis/gawiki huggingface dataset:
Jackie Wilson. Amhránaí "soul" Meiriceánach ab ea Jack Leroy Wilson Jr. a rugadh ar an 9 Meitheamh 1934 i nDetroit, Michigan, agus a fuair bás ar an 21 Eanáir 1984 in Mount Holly, New Jersey. Tharraing sé aird air féin den chéad uair mar bhall de Billy Ward and His Dominoes, grúpa amhránaithe R&amp;G. Chuaigh sé amach as féin sa bhliain 1957 agus le linn a ghairmré bhain breis is 50 singil aige na cairteanna amach, agus iad i roinnt seánraí, mar atá rithim agus gormacha, popcheol, anamcheol, "doo-wop" agus récheol ("easy listening").
Caoimhín Ó Scanaill. Is ollamh agus teangeolaí Meiriceánach é Caoimhín Ó Scanaill (Béarla: "Kevin P. Scannell"). Ollamh le Ríomheolaíocht in Ollscoil Saint Louis atá ann a raibh lámh aige i gcruthú go leor uirlisí digiteacha Gaeilge.
Saol.
Is Meiriceánach é an Scanallach, a rugadh i mBostún, Massachusetts sa bhliain 1970, de bhunadh Éireannach ar an dá thaobh. Rinne sé staidéar ar an matamaitic in Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts (MIT), áit ar bronnadh BS air sa bhliain 1991. Fuair sé céim dhochtúireachta in Ollscoil California, Los Angeles (sa mhatamaitic chomh maith). 
Chaith sé dhá bhliain i bpost iardhochtúireachta in Ollscoil Rice in Houston, Texas, sular thug sé faoi St. Louis sa bhliain 1998. Chaith sé bliain ar Fullbright in Éirinn ag plé le teicneolaíocht don Ghaeilge.
Thosaigh an Scanallach ag foghlaim na Gaeilge sna 1990idí. Go gairid tar éis sin, thosaigh sé ag obair ar bhogearraí éagsúla a chabhródh le foghlaimeoirí eile agus le cainteoirí dúchais an teanga a úsáid ar an ríomhaire. Ba é an litreoir GaelSpell an chéad acmhainn ríomhaireachta don teanga a rinne sé, agus foilsíodh an chéad leagan sa bhliain 2000.
Bhunaigh sé Cadhan Aonair, LLC sa bhliain 2008 mar chomhlacht príobháideach a sholáthraíonn seirbhísí teicneolaíochta do phobal na Gaeilge ar fud an domhain. An cuspóir atá acu ná saol ríomhaireachta go hiomlán trí mheán na Gaeilge a éascú trí bhogearraí, uirlisí profála, suímh Ghréasáin, APIanna, agus logánú.
Cibearbhulaíocht. Is éard is Cibearbhulaíocht ann ná tromaíocht a dhéantar ar dhaoine ar an idirlíon. Tháinig méadú uirthi le teacht chun cinn na teicneolaíochta. Tá dlíthe ina héadan i dtíortha áirithe.
San Svaítín. Easpag Winchester ab ea San Svaítín (Béarla: "Saint Swithin" nó "Swithun"), a d'éag sa bhliain 863.
Ceiliúrtar a lá féile ar an 15 Iúil, Lá San Svaítín, nó Lá Fheile Abhóige (nó Lá Leabhóige). De réir an tseanchais, cíbe aimsir a bhíonn ann ar an 15 Iúil, tá sé tuartha go mairfidh an aimsir chéanna go ceann daichead lá eile.
Easpag a bhí ann agus d'fhág sé le huacht é a chur amuigh sa reilig nuair a gheobhadh sé bás. Rinneadh iarracht a chorp a thabhairt isteach sa tséipéal agus níor stad an bháisteach go cionn 40 lá gur fágadh amuigh é arís.
"á mbeadh sé ag fearthainn an lá san ní stadfadh sé go cionn dathad lá ach má bheadh sé go breá an lá san do bheadh sé go breá tirim."
Rósghlasán scarlóideach. Is éan é an rósghlasán scarlóideach. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Rósghlasán rubicilla. Is éan é an rósghlasán rubicilla. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Pápa Innocentius X. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Innocentius X. 
Nuinteas an Phápa in Éirinn.
Sa bhliain 1645, bhí Ardeaspag Fermo, Giovanni Battista Rinuccini mar Nuinteas an Phápa in Éirinn. Chuir an Pápa Innocent X é chun cabhrú le Caitlicigh na Comhdhála in Éirinn ina gcomhraic i gcoinne riail na bProtastúnach Sasanach agus 'chun saoirse a bhaint amach don chreideamh Caitliceach', mar a chreid sé. Mar chomrádaí taistil, bhí Rinuccini i gcomhluadar Déan Fermo, Dionisio Massari. Choimeád Massari dialann dá chuid taistil.
Bob Olin.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;967268&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-08-15T15:47:18Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HusseyBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;WD&lt;/comment&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Robert Lous Olin, a rugadh ar 4 Iúil, 1908 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 16 Nollaig, 1956.
Etta James. Amhránaí Meiriceánach ab ea Etta James a rugadh Jamesetta Hawkins ar an 25 Eanáir, 1938 agus a fuair bás ar an 20 Eanáir, 2012.
Seirín ceanndubh. Is éan é an seirín ceanndubh. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Glasán cródheargach. Is éan é an glasán cródheargach. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Pápa Alastar VII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Alastar VII.
Tiger Jack Fox. Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Tiger Jack Fox, a rugadh John Linwood Fox ar 2 Aibreán 1907 i agus a fuair bás ar an 6 Aibreán 1954.
Curtis Mayfield. Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Curtis Lee Mayfield a rugadh i Chicago, Illinois ar an 3 Meitheamh, 1942 i agus a fuair bás ar an 26 Nollaig, 1999.
Damba Aswan. Is damba suite in Aswan, an Éigipt Uachtarach é Damba Aswan.
Damba Renaissance Aetópach. Is damba suite san Aetóip é Damba Renaissance Aetópach.
An Éigipt Uachtarach. Is réigiún suite san Éigipt theas é an Éigipt Uachtarach.
Tyler, the Creator. Is rapálaí, ceoltóir, agus cumadóir amhrán Meiriceánach é Tyler Gregory Okonma nó Tyler, the Creator, a rugadh ar 6 Márta 1991 in Ladera Heights, California. Bhain sé clú agus cáil amach sna 2010dí mar comhbhunaitheoir an ghrúpa hip hop malartach Odd Future, agus d’obair sé ar beagnach gach rud atá eisithe ag an ghrúpa sin. Tá cloistéip amháin agus cúig albam eisithe aige mar cheoltóir aonarach. 
B’é "Bastard" an chéad cloistéip aonarach a chur Tyler amach i 2009. Tar éis a chéad albam stiúideo "Goblin" a chur amach i 2011, shínigh sé margadh comhfhiontair le RED Distribution agus le Sony Music Entertainment dó féin agus do lipéad ceoil s’aige, Odd Future Records. 
Cáineadh é mar gheall ar na liricí homafóbach agus frithbhanda a bhí in úsáid aige ina shaothair luatha. Tar éis seo, chuir sé an dá albam "Wolf" agus "Cherry Bomb" amach i 2013 agus 2015 faoi seach. 
I 2015, coisceadh air dul isteach sa Ríocht Aontaithe ar feadh idir trí agus cúig bliana, agus bhí air turas ceoil a chur ar ceal. D’éirigh go mór le a cheathrú albam "Flower Boy" i 2017. Bhí an albam seo i gcontrárthacht le saothair eile s’aige, toisc gur chuireadh níos mó béim ar séis an cheoil agus toisc go raibh fuaim an tsnagcheoil le cloisteáil ann. 
D’éirigh le cúigiú albam s’aige, "Igor", an chéad áit a bhaint amach ar an Billboard 200 sna Stáit Aontaithe. Tugadh duais an Albam Rap is Fearr do Tyler ag na Grammys i 2020.
Gradaim.
Tá Gradam Grammy, Gradam Brit, Gradam Fiseáin Ceoil MTV agus Gradam Wall Street Journal buaite ag Tyler. Chruthaigh sé ealaíon clúdaigh do gach saothar atá eisithe ag Odd Future, agus dhear sé éadaí an ghrúpa chomh maith le earraí eile. 
Gnó.
Bhunaigh Tyler an comhlacht éadaigh Golf Wang i 2011. I 2012, chuir sé tús le féile ceoil bliaintiúil darbh ainm Camp Flog Gnaw Carnival. Chruthaigh sé seirbhís sruthaithe darbh ainm Golf Media a bhí ar siúl idir 2015 agus 2018. Bhí sraith theilifíse a bhí scríofa ag Tyler, chomh maith le beoshruthú de achan Camp Flog Gnaw Carnival, ar fáil ar an tseirbhís sruthaithe seo.
Naomh Macdara. Naomh den 6ú haois ba ea é Mac Dara, ina phátrún ag pobal Mhaírois agus ag na hiascairí áitiúla i gConamara Theas. Tugtar Mac Dara fós mar ainm ar go leor páistí sa bparóiste mar gheall ar an naomh.
Thóg Mac Dara teampall ar oileán amach ón Más (Carna), inniu Oileán Mhic Dara i bparóiste Mhaírois – anois paróiste Charna. Bhí séipéal beag ann, a raibh ceann cloch air, agus thóg na haingil é in aon oíche amháin, deirtear. Ceaptar go bhfuil an Naomh curtha san oileán. Tá fothraigh an teampaill sin ina seasamh fós agus tá tobar beannaithe an Naoimh san oileán freisin.
Tá an-mhuinín ag na daoine as an naomh i gcónaí, go mór mór lucht farraige. Is iomaí scéal ata ann faoin gcaoi ar shábháil Mac Dara iascairí a bhí i mbaol ar farraige.
Lá Mhic Dara.
Ceiliúrtar Lá Fhéile Mhic Dara (nó Lá Mhic Dara) ar an 16 Iúil. Is nós le bádóirí an cheantair na seoltaí a ísliú trí huaire agus iad ag dul thar Oileán Mhic Dara in ómós don naomh. Go traidisiúnta, téann na céadta isteach ar an oileán ar an lá seo gach bliain don aifreann, agus ansin níos deireanaí bíonn rásaí báid ann, agus craic agus ceiliúradh ar an mórthír.
An Éigipt Íochtarach. Is réigiún suite san Éigipt thuaidh í an Éigipt Íochtarach.
An Níl Bhán. Is abhainn suite san Afraic í an Níl Bhán.
An Níl Ghorm. Is abhainn suite san Afraic í an Níl Ghorm.
Earl Sweatshirt. Is rapálaí, cumadóir amhrán agus léiritheoir ceirnín Meiriceánach é Thebe Neruda Kgositsile nó Earl Sweatshirt, atá mar ainm stáitse aige. Rugadh é ar 24 Feabhra 1994, i Siceagó i Stáit Aontaithe Mheiriceá. 
Bhí aithne air mar Sly Tendencies sular thug Tyler, the Creator cuireadh dó chun a bheith páirteach sa ghrúpa hip-hop malartach Odd Future i 2009.
Saol.
I Márta 2010, nuair nach raibh sé ach sé bliana déag d’aois, chuir sé a chéad mixtape "Earl" amach a bhí molta go mór ag criticeoirí agus an phobal araon. Gan mhoill ina dhiaidh sin, chuir a mháthair go scoil chónaithe fa choinne déagóirí atá i mbaol i Samó Mheiriceá, áit a d’fhan sé ar feadh bliain go leith. 
Ní raibh sé ábalta ceol ar bith a thaifead ann, agus tháinig sé ar ais go Los Angeles i mí Feabhra 2012, díreach sular shroich sé a ochtú mbreithlá déag. Chuaigh sé ar ais isteach in Odd Future agus thosaigh sé ag cumadh ceoil nua. Chuir sé amach a chéad albam stiúideo "Doris" i mí Lúnasa 2013.
Tháinig a chéad albam eile, "I Don’t Like Shit, I Don’t Go Outside", amach i Márta 2015. Lean a tríú halbam, "Some Rap Songs", i ndiaidh sin i Samhain 2018. 
Tá ardmholadh faighte ag achan tionscadal atá déanta aige. Faoi láthair, is leis an lipéad neamhspleách Tan Cressida atá sé sínithe, a bhí eisithe ag Columbia Records tráth. Ar 1 Samhain, 2019, chuir Kgositsile EP amach darbh ainm "Feet of Clay".
Maurice Ravel. Ba chumadóir, pianódóir agus stiúrthóir ceolfhoirneach Francach é Joseph Maurice Ravel (7 Márta 1875 – 28 Nollaig 1937). 
Cuirtear síos air mar chumadóir impriseanaíoch go minic, cosúil leis an chumadóir eile Francach Claude Debussy, ach níor thaitin an téarma seo le ceachtar acu. 
Sna 1920idí agus na 1930idí bhí cáil air mar an cumadóir Francach ab fhearr a bhí beo. 
Saol.
Bhí an ceol go mór ina theaghlach nuair a rugadh é, agus d’fhreastail sé ar Ardscoil Cheoil Pháras, a bhí mar an phríomh-choláiste ceoil sa Fhrainc. Ní raibh ardmheas ag an bunaíocht coimeádach dó, agus tharlaigh scannal mar gheall ar an drochíde a thug siad dó. 
Tar éis dó an ardscoil cheoil a fhágáil, rinne sé a bhealach féin mar cumadóir. D’fhorbair sé stíl a bhí soiléireacht mhór ag baint leis, agus tá gnéithe nua-aoiseachais, bharócaí agus nuachlasaicis le fáil ann, chomh maith le gnéithe snagcheoil ina dhiaidh sin. Thaitníodh sé leis triail a bhaint as struchtúir nua ceoil, atá feiceálach ina shaothar is cáiliúla, "Bolero" (1928), ina nglacann athsheinm áit na forbartha. 
Rinne sé cuid cóiriúcháin ceolfhoirneach ar ceol cumadóirí eile, agus is é an leagan de "Pictures at an Exhibition" le Mussorgsky, a chóirigh Ravel i 1922, a chóiriúchán is cáiliúla. 
Chum Ravel níos lú saothair ná a chomhaoisigh, toisc go raibh sé ina oibrí mall agus cúramach. 
Saothar.
I measc a shaothair, tá ceol don phianó, ceol aragail, dhá choinséartó pianó, ceol bailé, dhá cheoldráma agus ocht gciogal amhrán; níor scríobh sé aon siansa ná ceol eaglaise. Tá dhá leagan ann de chuid mhór dá shaothair: leagan phianó ar dtús, agus ceolfhoirniú níos moille. 
Tá cuid dá cheol phianó, a leithéid "Gaspard de la nuit" (1908), rídheacair a sheinm, agus tá cothromaíocht sciliúil de dhíth chun a shaothair ceolfhoirne chasta, ar nós "Daphnis et Chloé", a chur i láthair.
Taifeadadh.
Bhí Ravel ar dhuine de na cumadóirí is luaithe a d’aithin go raibh cumas ag taifeadtaí dul i gcion ar phobal níos leithne lena gcuid ceoil. Ó na 1920dí ar aghaidh, in ainneoin an teicníc teoranta a bhí aige mar phianódóir agus mar stiúrthóir ceolfhoirneach, ghlac sé páirt i dtaifeadadh ar roinnt dá shaothair; rinneadh cuid taifeadadh eile faoina mhaoirseacht.
Tiarnas Angla-Normannach. Comhfhreagraíonn an Tiarnas Angla-Normannach ("Baronnage" i bhFraincis) go príomha d'uaisle Dhiúcacht na Normainne a fuair talamh i Sasana ó aimsir Liam Concar tar éis Chath Hastings i mí Dheireadh Fómhair 1066. Cosúil leis na Várangaigh i Rúis na Chív sa naoú go dtí an t-aonú haois déag, is uaisle de bhunadh eachtrach iad le taobh an daonra dhúchasaigh gur tromlach den chuid is mó iad na hAngla-Shacsanaigh agus na Danair go háirithe maidir le Sasana. 
Go príomha, tionóntaí ceannasacha phrionsacht na Normannach iad, agus go minic Normannaigh Dhiúcacht Rolló (Na Rollónaigh), ach freisin uaisle ó ghallóglaigh eachtrannacha. Déanta na fírinne, i dteannta na Normannach, ghlac go leor gallóglach a tháinig ó réigiúin agus fiú ó thíortha éagsúla páirt i gconcas na Normannach ar Shasana: Briotánaigh, Pléimeannaigh, Piocardaigh, Ainsivínigh, Mainigh, Poitouigh, agus Burgúnaigh, agus amhais eile chomh fada i gcéin leis an Ghearmán agus Normannaigh as deisceart na hIodáile, a mheal saint, a bhí ag lorg creachadóireachta agus, agus fiú, fanacht ar feadh tréimhse éiginntech i dtír a bhí curtha faoi chois. 
Tugann an "Liber de Wintonia sa bhliain 1086 (Leabhar an Bhreithiúnais Dheireanaigh) an" deis dúinn na críocha gafa nó faoi smacht na n-uaisle nua seo a aimsiú go beacht i Sasana, a thóg daingne, doinsiúin agus caisleáin go tapa (tógálacha nach raibh ann i measc na nAngla-Shacsanach go dtí seo) chun a sábháilteacht a ráthú agus thar aon rud eile chun a n-údarás a thaispeáint i leith an an daonra dhúchasaigh. Ach, mar sin féin, ba ghnách go raibh claonadh ag an aicme rialaithe nua seo a bheith níos ceannairceach agus níos neamhspleáiche i leith na cumhachta ríoga.
Príomhtheaghlaigh Angla-Normannacha.
Is minic go gcaithfidh na teaghlaigh chumhachtacha seo den Mheánaois Angla-Normannacha, i measc go leor eile, de bharr a gcomhshealúchais idir an mhór-roinn agus Sasana, roghanna a dhéanamh le linn na coimhlintí iomadúla idir oidhrí an Choncaire.
An Trian Láir. Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Trian Láir air:
Glasán Mongólach. Is éan é an glasán Mongólach ("Bucanetes mongolicus"). Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Glasán cogalach. Is éan é an glasán cogalach ("Bucanetes githagineus"). Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Pápa Cléimeans IX. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Cléimeans IX.
Melio Bettina.  Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Melio Bettina, a rugadh ar 18 Samhain, 1916 i mBeacon Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 20 Nollaig, 1996.
Mary J. Blige. Amhránaí Meiriceánach is ea Mary Jane Blige a rugadh ar an 11 Eanáir 1971 sa Bhronx, Nua-Eabhrac.
Eitilt 17 Aerlínte na Malaeisia (MH17). D'fhág Eitilt 17, Aerlínte na Malaeisia (MH17), Aerfort Idirnáisiúnta Amstardam ar 17 Iúil 2014. Bhí an t-eitleán ar a bhealach go Kuala Lumpur. Ach bhuail diúracán é os cionn oirthear na hÚcráine, in aice le Donetsk. Maraíodh 298 ar bord.
Measadh go forleathan gur ceannaircigh de bhunadh Rúiseach an réigiúin sin a bhí ciontach as an eachtra. 
Cháin airí an Aontais Eorpaigh ag an am go géar na gníomhaíochtaí mídhleathacha a bhí á ndéanamh ag míleataigh armtha i gcónaí in Oirthear na hÚcráine agus breathnófar tuilleadh ar na grúpaí seo a ainmniú mar eagraíochtaí sceimhlitheoireachta. D'áitigh siad ar an Rúis stop a chur leis an sruth arm, trealamh agus míliteach trasna na teorann agus a cuid trúpaí breise a aistarraingt ó limistéar na teorann. Tháinig an teannas idir an Rúis agus an tIarthar chun buaice dá bharr.
Ar 24 Bealtaine 2018, chuir an Chomhfhoireann Imscrúduithe a bhí ag déanamh an imscrúdaithe ar thuirlingt na heitilte níos mó torthaí i láthair. Rinne sí amach, gan amhras dá laghad, gur le fórsaí armtha Chónaidhm na Rúise an córas diúracán "BUK" a úsáideadh chun aerárthach Aerlínte na Malaeisia a thabhairt anuas.
Tiobraid Tíreach. Rí seanscéalach na nUlad de réir Annála na gCeithre Máistrí ba ea Tiobraid Tíreach (Sean-Ghaeilge Tipraite Tírech) (136 — 187). Deirtear furasta sna hanála gur bunaitheoir an Dáil Araí ba ea é. Mal mac Rochride na rá a athair, Ard-Rí na hÉireann agus de shliocht laoch na Rúraíochta, Conall Cearnach. 
I Leabhar Gabhála na hÉireann, deirtear gur mharaigh Tiobraid Conn Céadchathach, Ard-Rí le cúig bliana is tríocha, ag Cath Thuath Amrois. Deir Seathrún Céitinn gur chuir Tiobraid caoga gaiscíoch gléasta ar nós bhán ó Eamhain Mhacha go Teamhraigh chun é a mharú.
Gealbhan Easpáinneach. Is éan é an gealbhan Easpáinneach. Is baill d'fhine na Passeridae iad.
Gealbhan petronia. Is éan é an gealbhan petronia. Is baill d'fhine na Passeridae iad.
Pápa Cléimeans X. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Cléimeans X.
Len Harvey. Dornálaí Cornach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Leonard Austen "Len" Harvey, a rugadh ar 11 Iúil 1907 i Stoke Climsland, Corn na Breataine agus a fuair bás ar an 28 Samhain 1976.
Patti LaBelle. Amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach is ea Patti LaBelle, a saolaíodh faoin ainm Patricia Louise Holte ar an 24 Bealtaine, 1944 i Philadelphia, Pennsylvania.
Bécc Bairrche mac Blathmaic. Rí na nUladh de chuid an Dáil Fhiatach ba ea Béic Bairrche mac Blathmhaic (Sean-Ghaeilge Bécc Bairrche mac Blathmaic (bás 718) a bhí i réim ó 692 go 707. Blathmhac mac Maoil Chobha (bás 670), iar-rí, ba ea a athair.
Leasainm.
Luann a leasainm dúiche Bheanna Boirche l ndeisceart Chontae an Dúin. Mar is gnách, is féidir ainm dá leithéid nó ceantar nó altranas a lua, agus d'fhéadfadh é go bhfuil nasc ann le muintir Uí Bhairrche na Laigean.
Beatha.
Bhí an Dál Fiatach i gceannas ríogacht na nUlad ón bhliain 637 go 674. Bhíodh imreas clainne i measc an Dáil san aimsir sin. Maraíodh seanathair Bhéic, Maol Cobha mac Fiachna ag an nia féin, Congal Ceannfhada mac Dúnchadha sa bhliain 647. Sa bhliain 674, mharaigh Béic Congal, agus dá bharr rinneadh rí Dhál Fhiatach de Bhéic. Níor tháinig Béic i gcoróin mar rí na nUlad, and, go dtí 692, tar éis bhás Fhearghasa mhic Aodháin den ghéag iomaíochta, Uí Eachach Cobha (Dál nAraidi). B'fhéidir é gurbh iarrthóir comhréiteach é. 
D'fhéadfadh é go raibh Ard-Rí na hÉireann, Fínsnechta Fledach den Síol Aodha Sláine, pósta le Concheann iníon Chongail, agus go raibh achrann pearsanta eatarthu. Rinne Béic ruathar ar thailte Ui Neill an deiscirt, ach chloígh Fínsneachta é ag Taillte sa bhliain 679.
Tar éis bhás Fhínsneachta, phós Béic Concheann, is dóigh chun a chéim i nUlaid a threisiú. Phós sé freisin Barrdubh iníon Leathlobhair mac Eachach (bás 709) den Dál nAraidi.
Mar rí na nUlad, ar duine a bhí sé de ráthóirí Cáin Adhamhnáin ag Biorra sa bhliain 697.
Sa bhliain 691, rinne an Dál Riada creach ar na Cruithne (Dál nAraidi) agus na hUlaid (Dál Fiatach). Bhí foghlaithe Briotanaigh gníomhach timpeall tús na 8ú haoise. Sa bhliain 697, rinne na hUlaid agus Briotanaigh le chéile scrios ar Mhagh Muirtheimhne i gContae Lú, áit a raibh cónaí ar treibh Ulad Conaille Muirtheimne. Sa bhliain 703, bhí na hUlaid agus na Briotanaigh i mbun chogaidh eatarthu féin, agus throid siad Cath Mhagh Cuilinn san Aird. Maraíodh an Briotanach, mac Radgann (a raibh clú aige as ucht chreachadh eaglaisí). 
D'éirigh Béic as a gcoróin agus thug sé leis maide an oiltrigh sa bhliain 707. Fuair sé bás sa bhliain 718.
Bhí a mhac le Concheann, Aodh Róin (bás 735) in am trátha ina rí Ulad.
Clóiríd sóidiam. Is comhdhúil ianach í clóiríd sóidiam, ar a dtugtar salann go coitianta (cé go mbíonn salainn cheimiceacha eile i salann sáile freisin), leis an bhfoirmle cheimiceach NaCl, a léiríonn cóimheas 1: 1 d'iain sóidiam agus clóiríd. Le maiseanna mólaracha 22.99 agus 35.45 g / mol faoi seach, tá 39.34 g Na agus 60.66 g Cl i 100 g de NaCl. 
Is í clóiríd sóidiam an salann is mó atá freagrach as salandacht uisce farraige agus as sreabhán eachtarcheallach go leor orgánach ilcheallach. Ina fhoirm inite de shalann boird, úsáidtear go coitianta í mar tharsann agus leasú bia. Úsáidtear méideanna móra de chlóiríd sóidiam in go leor próiseas tionsclaíoch, agus is foinse mhór chomhdhúile sóidiam agus clóirín í a úsáidtear mar stoic chothaithe le haghaidh tuilleadh sintéisí ceimiceacha. Is é a dara mórfheidhm ná le haghaidh bóithre a dhí-oighriú in aimsir sheaca.
Fiúntais.
Chomh maith leis na húsáidí baile a bhaineann le salann, tá ceimiceáin agus dí-oighriú i measc na bhfeidhmeanna níos ceannasaí. Táirgtear thart ar 250 milliún tonna in aghaidh na bliana (sonraí 2008). 
Táirgeadh ceimiceán.
Úsáidtear salann, go díreach nó go hindíreach, i dtáirgeadh go leor ceimiceán, a ídíonn an chuid is mó de tháirgeadh an domhain.
Aonad Airgeadra Eorpach. Aonad cuntais ba ea an tAonad Airgeadra Eorpach (AAE), a sheasann do mheán ualaithe rátaí malairte na mballstát san EMS.   
Stair.
Mhair an tAAE 20 bliain, ó 1979 go dtí 1999, nuair a tháinig an euro i bhfeidhm.
Ar 5 Nollaig 1978, reáchtáladh Comhairle Eorpach sa Bhruiséil, agus beartaíodh an Córas Airgeadaíochta Eorpach a bhí bunaithe ar an aonad airgeadra Eorpach (an tAAE). Cinneadh coiste a bhunú chun leasuithe ar mheicníochtaí agus ar nósanna imeachta institiúideacha a mheas i gcomhthéacs méadaithe.
Ar 3-4 Nollaig 1984, tionóladh Comhairle Eorpach i mBaile Átha Cliath. Socraíodh an Córas Eorpach Airgeadaíochta (CEA) a dhaingniú agus ról níos tábhachtaí a thabhairt don Aonad Airgeadra Eorpach (AAE).
Scannal Chappaquiddick. Ar an 18-19 Iúil 1969, tharla timpiste, is cosúil, do Ted Kennedy, Seanadóir ó Massachusetts. Tharla an timpiste i Chappaquiddick (i gceantar Martha’s Vineyard i Massachusetts) faoi chúinsí amhrasacha, agus tugann "Scannal Chappaquiddick" air. Níor chuir Kennedy na póilíní ar an eolas faoi thimpiste bóthair agus bás mná óige go dtí i bhfad níos déanaí. 
Na himeachtaí.
Bhí cóisir eagraithe do dhream rúnaithe, mná óg go léir, a d’oibrigh do Robert Kennedy le linn a fheachtais toghchánaíochta an bhliain roimhe sin (feallmharaíodh Robert i 1968).  Na fir a bhí ann ag an gcóisir, bhí siad go léir pósta (seachas ceann amháin) agus ní raibh na teaghlaigh i láthair.
D’imigh an carr a bhí á thiomáint ag Kennedy den droichead i Chappaquiddick. Bhí bean óg ina chuideachta sa gcarr, Mary Joe Kopechne.  D’éirigh leis an gCinnéideach a theacht slán as an gcarr ach fuair Mary Joe Kopechne bás.
Bhí sé ocht n-uaire an chloig ina dhiaidh sin sular thug Kennedy tuairisc do na póilíní faoina raibh tarlaithe.
Leabhar "True Compass".
Sheachain Ted Kennedy caint ar bith ar chás Chappaquiddick agus Mary Joe Kopechne i gcaitheamh a shaoil, ach amháin ina leabhar dírbheathaisnéiseach, "True Compass".  Shéan Kennedy go raibh aon chaidreamh idir é féin agus Mary Jo Kopechne agus scríobh sé nach raibh brí ná ciall le cuimse dá bhfuil ráite faoi imeachtaí na hoíche sin.
Bhí sé ag tabhairt Mary Joe Kopechne ar ais chuig an óstán, a scríobh sé. Ní raibh eolas aige san áit, bhí an droichead cúng agus sciorr an carr. 
Ní raibh a fhios aige beo cén chaoi ar tháinig sé as an gcarr.  Thriail sé a dhul sa tóir ar Mary Jo ach níor éirigh leis.  D’imigh sé roimhe sa dorchadas.  Bhí sé scanraithe agus líonraithe.  Rinne sé botún uafásach, a scríobh sé.  “That night on Chappaquiddick Island ended in a horrible tragedy that haunts me every day of my life,” a dúirt an Cinnéideach ina bheathaisnéis.
Scannal.
Bhí gach uile insint ar an scéal.  Bhí líomhaintí ann go raibh Kennedy i mbun caidrimh le Kopechne.  Dúradh go raibh sé ar meisce.  
Dúradh go raibh athair an tSeanadóra Kennedy, Joe Kennedy, ag iarraidh bealach éigin a shocrú sna huaireanta tar éis na timpiste le cosaint a dhéanamh ar a mhac agus an scéal a chur i bhfolach. B’in, de réir scéil, an chúis nár cuireadh glaoch ar na seirbhísí éigeandála agus na póilíní nuair a tharla an timpiste.
Iarmhairtí.
Bhain conspóid ollmhór leis an eachtra. Bhí míghnaoi an phobail air ón lá sin amach. Bhí saol polaitiúil an tSeanadóra i mbaol mar gheall air. Tá os cionn leathscór leabhar scríofa faoi chás Mhary Joe Kopechne ó shin. 
Scannán.
Rinneadh scannán faoi Chappaquiddick, le  Jason Clarke, aisteoir Astrálach, i bpáirt Ted Kennedy agus Kate Mara i bpáirt Mary Joe Kopechne agus Bruce Dent mar Joe Kennedy – athair an tSeanadóra.  Shocraigh an scannán gur lean Chappaquiddick go tearmann na reilige féin é.
An Mhuiríoch (idirdhealú). Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Mhuiríoch air: