Trelis/gawiki huggingface dataset:
Iomáint. Cluiche foirne atá san iomáint (nó iománaíocht) ina mbaintear feidhm as maide ar a dtugtar camán agus liathróid ar a dtugtar sliotar. Tá bunús réamhstairiúil ag an spórt, a imrítear in Éirinn den chuid is mó, agus deirtear go bhfuil sé ar cheann de na cluichí foirne is sciobtha ar domhan. Ceann de na cluichí Gaelacha atá ann, agus is é an Cumann Lúthchleas Gael a eagraíonn an spórt. Tugtar an chamógaíocht ar an leagan den chluiche a imríonn mná.
Is é cuspóir an chluiche ná níos mó pointí a bhaint amach ná an taobh eile. Faightear pointe nuair a thiomáintear an sliotar idir cuaillí na foirne eile. Tá trastomhas 65mm (2.55 orlach) ag an sliotar agus tá sé clúdaithe le leathar. As adhmad na fuinseoige a dhéantar an camán agus bíonn sé idir 26–40 orlach i leith. Bíonn ceann leata air ar a dtugtar bas. Tá an bas níos mó ar chamán an chúl báire, chun go mbeidh sé nó sí ábalta an sliotar a stopadh. Nuair a bhuailtear an sliotar, is féidir é a thiomáint ag 150 ciliméad san uair agus suas go 100m ar fhad.
Tá baint ag an iomáint le camanachd nó "iomain", cluiche a imrítear in Albain den chuid is mó.
Ainmneacha ar an Spórt.
Tá réimse leathan ainmneacha a thugtar ar an gcluiche sa Ghaeilge.
Stair.
Cuireadh cosc ar iománaíocht a imirt faoi Reachtanna Chill Chainnigh sa 14ú haois..
Rialacha.
An pháirc imeartha.
Tá an pháirc imeartha 140 méadar (153 slat) ar fhad, le péire cuaillí ar gach taobh. Tá cuma "H" ar na cuaillí, ar nós cuaillí rugbaí ach tá líon ag a mbun mar atá i sacar. Tá na cuaillí 6.4 méadar (7 slat) óna chéile, agus tá an cuaille trasna 2.13 méadar (7 dtroigh) os cionn na talún. Tá línte trasna na páirce ag 13 méadar, 20 méadar agus 65 méadar ó na cúl-línte. Is í an pháirc imeartha céanna a úsáidtear i bpeil Ghaelach.
Na foirne.
Tá cúig imreoir déag i ngach foireann, agus úsáidtear an leag amach céanna i gcónaí. Tá cúl báire amháin (uimhir 1), seisear cosantóir (uimhreacha 2-7), beirt imreoir lár-pháirce (uimhreacha 8 agus 9) agus seisear ionsaitheoir (uimhreacha 10-15). Bíonn an cúl báire gléasta i ndath difriúil ó na himreoirí eile. Tá cúigear fear ionaid déag (uimhreacha 16 agus ar aghaidh), agus is féidir cúigear a úsáid in aon chluiche amháin.
An liathróid.
Chun an sliotar a bhogadh ó áit amháin go dtí áit eile, is iad na rudaí atá ceadaithe ná:
Is iad na rudaí nach bhfuil ceadaithe ná:
Ag scóráil.
Déantar pointe nuair a thiomáintear an sliotar idir chuaillí an taoibh eile. Buaitear cúl, le luach trí phointe (nó cúilíní), nuair a chuirtear an sliotar faoin gcuaille trasna. Léiríonn an moltóir brat glas nuair atá cúl déanta. Buaitear pointe amháin (cúilín) nuair a chuirtear an sliotar thar an trasnán, agus taispeánann an moltóir brat bán. Taispeántar na scóranna san fhormáid {cúl}-{cúilíní}. Mar shampla, i gcás cluiche ceannais Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006, b'é an toradh deiridh Cill Chainnigh 1-16 Corcaigh 1-13 (bhí an bua ag Cill Chainnigh, lé trí chúilín). 
Foireann na Mílaoise.
Roghnaíodh Foireann na Mílaoise sa bhliain 1999 as na himreoirí is fearr a d'imir an spórt idir 1884 agus an bhliain 2000. B'iad an CLG agus na h-iriseoirí spóirt a roghnaigh an fhoireann.
Naisc sheachtracha.
[[Catagóir:Iomáint| ]]
Féile Mhuire gan Smál. Is ar an 8ú de mhí na Nollag atá Féile Mhuire gan Smál (nó Féile Ghiniúint gan Smál na Maighdine Muire). De réir sin, rugadh an Mhaighdean Mhuire gan pheaca. agus spáráladh Muire ó mhallacht Ádhaimh. 
Diagacht.
Tugann Críostaithe onóir do Mhuire toisc gurb í máthair Íosa í
Cruthaíodh Muire saor ó pheaca ar bith, ón gcéad nóiméad dá marthain. Ciallaímid leis an Deastógáil gur tugadh Muire isteach I nglóir na bhflaitheas idir chorp agus anam tar éis a báis. 
Stair.
D´fhógair an Pápa Pius IX an Ghiniúint gan Smál mar dhogma i 1854. 
Dúirt an Mhaighdean Ghlórmhar le Naomh Bernadette (Bernarde Soubirous) ar an 25 Márta 1858, "‘Is Mise An Ghiniúint Gan Smál’".
Sa bhliain 1898, rinne an Naomh Barney Solanus Casey nóibhéine mar ullmhúchán d’fhéile Ghiniúint Gan Smál na Maighdine. Le cead a oide faoistine, ghlac Barney móid phríobháideach gheanmnaíochta. Tar éis dó an mhóid a ghlacadh, chuaigh Barney ar a ghlúine ag paidreoireacht agus bhraith sé go daingean go raibh an Mhaighdean Mhuire taobh leis agus dúirt sé leis “Téigh go Detroit”.
Seán Ó Lúing. Ba scríbhneoir Éireannach é Seán Ó Lúing, a rugadh i mBaile an Fhirtéirigh, Contae Chiarraí, sa bhliain 1917. Fuair a chuig meánoideachais i gCill Airne agus rinne staidéar ar Laidin agus Gaeilge i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Chaith sé tamall mar mhúinteoir agus bhí an stair ar cheann de na hábhair a mhúin sé. Mhéadaigh a spéis sa stair agus rinne sé taighde ar shaol chuid de thírghráthóirí móra na hÉireann, John Devoy, Ó Donnabháin Rosa, agus Art Ó Gríofa go háirithe. Foilsíodh na beathaisnéisí a scríobh sé fúthu seo, chomh maith le cuntas ar thréimhse a chaith sé ag obair sa Bhruiséal don Rannóg Aistriúcháin, áit a raibh sé ag obair tar éis dó éirí as an múinteoireacht. 
Fuair sé bás sa bhliain 2000.
Eoghan Rua Ó Súilleabháin.  File as Ciarraí ab ea Eoghan Rua Ó Súilleabháin (1748 – 29 Meitheamh 1784).
Saol.
Rugadh Eoghan Rua in aice le Cill Airne agus a fuair a chuid oideachais i scoil scairte. Bhí sé ina mhúinteoir i nGníomh go Leith, ach b'éigean dó imeacht leis mar gheall ar eachtra náireach éigin. Chaith sé tamall ar muir i gcabhlach na Breataine, tamall ina spailpín agus ina mhúinteoir do chlann Nagle i Mainistir Fhear Maí. Chaith sé tamall chomh maith mar shaighdiúir i Sasana. Bhunaigh sé scoil i gCnoc na Rí. Gortaíodh é tar éis dó aor a scríobh faoin gCornal Cronin agus fuair bás den bhfiabhras go gearr ina dhiaidh sin. Bhí an-cháil air lena linn féin mar fhile agus tugadh 'Eoghan an Bhéil Bhinn' air. Chleachtaigh sé an aisling i measc cineálacha eile filíochta.
Mhaigh Diarmaid Ó Súilleabháin gur fhoghlaim sé an-chuid Gaeilge as saothar Eoghain Ruaidhe.
Maigh Nuad. Is baile i gCill Dara in oirthear na hÉireann í Maigh Nuad. Bunaíodh an baile san 18ú haois, ach ainmíodh é ó rí a bhí in Éirinn sa tréimhse réamh-Chríostaí darbh ainm "Mogh Nuadhat". Bhí eaglaisí Críostaí sa dúiche ach níor tháinig ann don bhaile go dtí tamall fada ina dhiaidh sin. Bhí caisleán ag na Gearaltaigh i Maigh Nuad ón 12ú haois agus chuir siad coláiste, Coláiste Mhuire, ar bun i 1518, ach dúnadh é sin nuair a tháinig an an tAthleasú Creidimh agus ionradh na dTúdor ar Éirinn. Ba iad Gearaltaigh Chill Dara an chlann Normannach ba chumhachtaí in Éirinn, agus nuair nach raibh ríthe Shasana in ann iad a chur faoi smacht, thug siad ceannas dóibh ar an tír. 
Stair.
Bunaíodh cliarscoil i Maigh Nuad sa bhliain 1795 chun fir óga a oiliúint mar shagairt Chaitliceacha. Go dtí sin bhí orthu dul thar lear agus ba léir do na húdaráis go raibh tionchar frith-Shasanach ag an oideachas a fuair siad sa Spáinn agus sa bhFrainc orthu féin agus ar na tuataigh. Chruthaigh Réabhlóid na Fraince deacrachtaí don Eaglais in Éirinn mar gur dúnadh cliarscoileanna agus coláistí Caitliceacha ina dhiaidh. Tugadh postanna do scoláirí Francacha sa choláiste nua. D'fhás an coláiste seo go mear agus meastar gur oileadh os cionn 11,000 sagart ann idir a bhunú agus an lá inniu. Bhíodh idir 500 agus 600 mac léinn ag freastal air de ghnáth. Tugadh aitheantas do Choláiste Mhaigh Nuad mar choláiste ollscoile in Ollscoil na hÉireann sa bhliain 1910, rud a leathnaigh an réimse ábhar a múineadh ann. I 1966 tugadh cead do mhic léinn tuata clárú sa choláiste agus d'fhás a líon go dtí níos mó ná 5,000. 
Feidhmíonn Maigh Nuad anois mar bhaile suain do mhórchathair Bhaile Átha Cliath agus tá an-chuid tithe tógtha timpeall air.
Oideachas.
Tá dhá ollscoil suite i Maigh Nuad - Ollscoil na hÉireann, Má Nuad agus Coláiste Phádraig, Má Nuad.
An Brú. Paróiste agus baile is ea an Brú. Is mó a thugann Gaeilgeoirí na háite Brú na nDéise mar ainm orthu araon. Bruff atá ag lucht an Bhéarla ar an áit. Tá timpeall is 800 duine ina gcónaí ann.
Tá an baile suite in oirthear Contae Luimnigh, i gceartlár Chlár Geal Mumhan, cúig mhíle déag laisteas de chathair Luimnigh, cúig mhíle lastuaidh de Chill Mocheallóg, cúig mhíle laistiar d'Ospidéal Ghleann Áine agus ocht míle lastoir de Chromadh an tSubhachais. Tá talamh an pharóiste an-mhéith agus cothrom ach amháin maolchnoc a bheith ábhairín soir ón mbaile ar a dtugtar Cnoc an Bhrogha, agus na cnoic atá thart timpeall ar Loch Gair - Cnoc na Gráinsí agus Cnoc Finéil ar bhruach thuaidh Loch Gair, Cnoc Rua ar an mbruach thoir agus Cnoc an Dúin ar an mbruach theas. 
Loch cáiliúil sa stair agus sa bhéaloideas é Loch Gair atá sa chuid thuaidh den pharóiste. Baineann diamhracht éigin leis an loch inniu féin agus tá sé ráite go ngabhann Gearóid Iarla, seantaoiseach na nGearaltach sa cheathrú haois déag mórthimpeall an locha ar a chapall go tráthrialta. Deir daoine eile go bhfuil sé féin agus a chuid gaiscíoch ina suan istigh i bpluais ar shleasa Chnoc an Dúin le hais an locha ag fanacht leis an ngairm a dhúiseoidh as a gcodladh iad chun cogadh a chur ar an Sasanach agus é a ruagairt as Éirinn thar farraige abhaile.
Tá abhainn na Camhaoireach ag rith feadh imeall theas an bhaile. Ar an mbruach theas den abhainn, tá seanlios ar a dtugtar an Binnlisín, nó Binnlisín Aerach an Bhrogha, mar a thug file na háite, Brian Ó Flaitheartaigh, air ina amhrán den teideal céanna. Fonn Ar Éirinn Ní 'Neosainn Cé hÍ atá ag an amhrán agus d'fhéadfaí é a áireamh mar shainamhrán lucht na Gaeilge san áit i gcónaí. 
Sular deineadh taoscadh ar leaba na habhann, bhíodh leac ar a dtugtaí Leac Phádraig tamaillín isteach san abhainn díreach síos ón mBinnlisín. Is baolach gur cartadh an leac i mball éigin le linn na hoibre sin. Deirtí gur ar an leac sin a bhaist Pádraig Naofa, agus é ar a chamchuairt sa dúiche, taoiseach na háite agus a mhuintir.
Trí shéipéal Chaitliceacha atá sa pharóiste: ceann ar an mbaile féin, ceann sa Ghráinsigh agus an tríú ceann i Méanas. Tá seanchaí deireanach na háite, Tomás Ó hAnnáin, ag fanacht leis an aiséirí in éineacht le hiománaithe agus uaisle eile an Bhrogha i reilig an bhaile. Dhá theampall Eaglais na hÉireann a bhíodh sa pharóiste fadó mar a ritheann, ceann i mbun an bhaile atá dúnta le blianta anuas, agus ceann eile i mbaile fearainn na Carraige, míle siar ó chrosaire Bhaile na gCailleach, nach bhfuil rian de fágtha anois.
Stair.
Bhíodh caisleán ar imeall an bhaile ag na Léisigh anuas go dtí lár an seachtú haois déag. Chaill siadsan a raibh acu i gcogaí in aghaidh na Sasanach. Níl aon rian dá gcaisleán anois ann. 
Tá Caisleán Bhaile Uí Dhroighneáin ina fhothrach maorga míle soir ó dheas ón mbaile.
Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Is é Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath an ollscoil is sine in Éirinn. Tá sé suite i mBaile Átha Cliath, agus is é an t-aon chomhcoláiste atá ann in Ollscoil Átha Cliath.
Stair.
Ba le linn do rítheaghlach na dTúdor sa Bhreatain a bheith ag leathnú a gcumhacht in Éirinn a bunaíodh Coláiste na Tríonóide. Bhronn bardas Bhaile Átha Cliath tailte seanmhainistreach ar an ollscoil, agus d'fhás sí go mear cé go raibh an saol an-chorrach in Éirinn sa seachtú haois déag. Mar gheall ar na cogaí creidimh idir Caitlicigh, Protastúnaigh agus Preisbitéirigh bhí scoláirí á ndíbirt agus úsáideadh an coláiste mar bheairic d'arm rí Shéamuis II i 1689. 
Bhí rudaí síochánta go leor san ochtú haois déag ach bhí corraíl ann in aimsir na nÉireannach Aontaithe (féach Téobald Wolfe Tone) ag deireadh na haoise sin. Ag tús an fichiú haois rinneadh iarrachtaí láidre chun Coláiste na Tríonóide a nascadh le Ollscoil na hÉireann, ach d'éirigh leis a neamhspleáchas a choinneáil. Tosaíodh ag glacadh le mná mar mhic léinn i 1904 agus ceapadh an chéad bhean mar ollamh tríocha bliain ina dhiaidh sin.
Bunaíodh Coláiste na Tríonóide sa bhliain 1592. Tá an coláiste suite ar thailte seanmhainistreach i lár na cathrach. Protastúnaigh amháin a d'fhreastail ar an choláiste ar feadh na gcéadta bliain, ach ceadaíodh do Chaitlicigh tosú ag staidéar ann tar éis 1793. I measc na ndaoine cáiliúla a bhí ina mic léinn ann bhí Téobald Wolfe Tone, Samuel Beckett, Máire Mhic Róibín, Oscar Wilde, agus Edward Carson. Bhí an scríbhneoir cáiliúil Gaeilge, Máirtín Ó Cadhain, ina Ollamh le Gaeilge ann ar feadh scaithimh. 
Ollúna le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide:
Reilig Montparnasse. Mic léinn a bhaist an t-ainm Mont Parnasse (Sliabh Pharnassus) ar an gcomharsanacht seo i bPáras na Fraince mar gheall ar gurbh ann a thagaidis le chéile chun filíocht a aithris. 
Tógadh an 'Boulevard Montparnasse' le linn na Réabhlóide agus bhíodh an-chuid hallaí damhsa agus amharclanna ann. 
Ba é an ceantar seo croílár an tsaoil ealaíonta i bPáras i dtús an fichiú haois agus ba ann a thagadh leithéidí Picasso, Modigliani, Soutine, Zadkine, Apolinaire, Max Jacob, Hemingway, Fargue, Breton, Cocteau, Henry Miller agus mórán scríbhneoirí, scannánóirí, péintéirí agus fiú lucht réabhlóide (Lenin, Leon Trotscaí) le chéile. Tá an áit lán de phictiúrlanna agus bialanna i gcónaí agus is breá an áit spaisteoireachta é de ló agus d'oíche.
Tá Reilig Montparnasse ar nós faiche, agus is ann atá daoine fíorcháiliúla ar nós Jean Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Baudelaire, Maupassant, an Captaen Alfred Dreyfus, Eugene Ionesco, Samuel Beckett, Serge Gainsbourg, agus Jacques Chirac curtha.
Erskine Hamilton Childers. Ba é Erskine (Hamilton) Childers ceathrú hUachtarán na hÉireann (11 Samhain 1905 – 17 Samhain 1974). Ba mhac é le (Robert) Erskine Childers (féach Asgard), scríbhneoir agus náisiúnaí a bhí páirteach sa ghluaiseacht ar son neamhspleáchas na hÉireann. Bhí sé ina aire i gcúig rialtas sular toghadh ina Uachtarán é in 1973. Bhásaigh sé go tobann tar éis dó a bheith aon bhliain agus cúig mhí in oifig. 
Saol.
I Londain, Sasana a rugadh Erskine Hamilton Childers. Ach toghadh a a hathair i gCill Mhantáin. 
Tar éis dó a bheith ina chónaí i Sasana agus sa bhFrainc, tháinig sé go Baile Átha Cliath in 1931 lena bheith ina Bhainisteoir Fógraíochta don nuachtán nuasheolta Scéala Éireann (Irish Press le De Valera). Idir 1936 agus 1944 bhí sé ina Rúnaí ar Chonaidhm Dhéantúsóirí na hÉireann. 
Bhí Childers ina Theachta Dála ó 1938, an bhliain a ndearnadh saoránach Éireannach de, go dtí 1973. 
Bhí postanna éagsúla aige sa Dáil i gcomhaireachtaí Fhianna Fáil faoi Eamon de Valera, Seán Lemass agus Jack Lynch (Seán Ó Loingsigh). Idir 1944 agus 1948 bhí sé ina Aire Sóisearach agus idir 1951 agus 1954 agus arís idir 1957 agus 1973, bhí sé ina aire i roinnt ranna rialtais éagsúla i ndiaidh a chéile. Bhí sé ina Thánaiste chomh maith idir 1969 agus 1973. 
Phós Erskine Childers Ruth Dow in 1925 agus in aois 20 bliain dó. Tar éis a báis, phós sé Rita Dudley in 1952.
Uachtarán.
Bhí Childers ina Thánaiste ó 1969 go dtí gur toghadh mar Uachtarán na hÉireann é. 
Ar an 25 Meitheamh 1973 insealbhaíodh Childers mar cheathrú Uachtarán na hÉireann. I mí na Bealtaine 1974 thug sé cuairt ar an Bheilg. B'ócáid stairiúil í toisc gurb í an chéad chuairt stáit a thug Uachtarán na hÉireann ar thír Eorpach eile. 
D'oibrigh sé go dian mar Uachtarán agus fuair sé taom croí go tobann agus é in oifig ar an 17 Samhain 1974. Bhí óráid faoi scíth &amp; íoga á thabhairt aige ag an am i gColáiste Ríoga Lianna, Baile Átha Cliath. Ní raibh ach 69 bliain d’aois slánaithe aige. Ba é an t-aon Uachtarán na hÉireann amháin a fuair bás agus é fós san oifig.
Pádraig Ó hIrighile. Polaiteoir Éireannach, agus iar-Uachtarán ar Phoblacht na hÉireann ab ea an Dochtúir Pádraig Ó hIrighile nó Patrick Hillery (2 Bealtaine 1923 - 12 Aibreán 2008), an séú ceann a chaith dhá théarma san oifig idir na blianta 1976 agus 1990.
Dochtúir leighis a bhí ann, sula ndeachaigh sé leis an bpolaitíocht.
Polaitíocht.
Rugadh Pádraig Ó hIrighile i Sráid na Cathrach i gContae an Chláir i 1923. Fuair sé a chuid oideachais sa bhunscoil áitiúil, i Sráid na Cathrach, i gColáiste Charraig an Tobair agus ansin i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath.  
Fuair sé céimeanna onóracha san eolaíocht agus sa leigheas.  Chuaigh sé go Quebec, áit ar dhein sé cúrsa iarchéime.  Bhí an Fhraincis go flúirseach aige. 
D'fhill sé ar ais go hÉirinn. Nuair a bhí sé ag obair in ospidéal i mBaile Átha Cliath, bhuail sé le dochtúir óg eile, a chéile ionúin Maedhb.
Fianna Fáil.
Thuig Éamonn De Valera go raibh cumas i bPádraig agus d'iarr sé air seasamh leis san Olltoghchán sa bhliain 1951. Toghadh iad mar Theachtaí Dála do dháilcheantar an Chláir. Bhí Pádraig ag obair mar dhochtúir ag an am.  
Nuair a bhí Seán Lemass ina Thaoiseach, ceapadh Ó hIrighile ina Aire Oideachais i 1959.  Ba cheannródaí é.  Chuir sé tús le scrúdú cainte san Ard-Teistiméireacht mar shampla. Thug sé an cló rómhánach isteach, a mhaíodh Brian Cowen  
Mhol sé airgead a chaitheamh ar oideachas. "Bhunaigh sé na scoileanna cuimsitheacha agus na coláistí réigiúnacha" a mhaíodh Brian Cowen nó leag sé na bunchlocha b'fhéidir. 
Chuir sé tús freisin leis na duaiseanna Gaisce, a thugann aitheantas gach bliain do ghníomhartha gaisce na ngnáth-dhaoine. 
Aontas Eorpach.
Bhí Ó hIrighile i mbun na gcainteanna a thug Poblacht na hÉireann isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa i 1973. Bhíodh ceannairí polaitiúla, amhail Ó hIrighile, ag argóint gur san Eoraip a bhí todhchaí na hÉireann.
Bhí sé ina Leas-uachtarán ar Choimisiún na hEorpa agus ina Choimisinéir go dtí an bhliain 1976. 
Uachtarán.
Insealbhaíodh Ó hIrighile mar Uachtarán na hÉireann ar an 3 Nollaig 1976. Chaith sé dhá thréimhse mar Uachtarán.
Conspóidí.
Comhairlíodh don Uachtarán Pádraig Ó hIrighile gan glacadh le cuireadh chun pictiúir de chuid ealaíontóirí as Toraigh a bhreithniú sa bhliain 1984.
Bás.
Fuair sé bás tar éis tréimhse gearr tinnis sa bhliain 2008 in Ospís Naomh Proinsias, Ráth Eanaigh. Cuireadh Pádraig Ó hIrighile i Reilig Naomh Fionntain i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath.
Ocsaigin. Is dúil cheimiceach neamh-mhiotalach í an ocsaigin a bhíonn le fáil go flúirseach san atmaisféar. Faoi na gnáth-imthoscaí, bíonn adaimh na hocsaigine ceangailte dá chéile ina móilíní dé-adamhacha. Is í an tsiombail cheimiceach atá aici ná O. Is é a hocht (8) an uimhir adamhach atá aici, agus is é an meáchan adamhach atá aici ná 15.999.
Leis an teocht chaighdeánach agus faoin mbrú caighdeánach, is gás í an ocsaigin nach bhfuil boladh aisti ná dath inti. Dúil an-imoibríoch í an ocsaigin, agus mar sin, is dual di fanacht ceangailte do dhúile eile i gcomhdhúile ceimiceacha ar a dtugtar "ocsaídí". Is í an ocsaigin an dara dúil is leictridhiúltaí amuigh, nó níl ach an fluairín níos fonnmhaire mar ghlacóir leictreon. Dá thoradh sin, tógann sé cuid mhaith fuinnimh an ocsaigin a shaoradh as na hocsaídí agus a aonrú, agus is fiú an cheist a chur, cén fáth a bhfuil an oiread sin ocsaigine san atmaisféar agus atá. Is é an freagra ná gurbh iad na baictéir agus na haircéabaictéir anaeróbacha sa Ré Phailéa-Phrotarasóch (2.5 billiún - 1.6 billiún bliain ó sin) a thál an ocsaigin sin mar sheachthoradh dá meitibileacht. Creidtear, fiú, gur ghlac an chuid ba mhó de na beothaigh a bhí ann san am sin leis an ocsaigin mar a bheadh nimh ann, agus gur thug an gás nimhe seo a mbás, fiú. An chuid ba mhó de na horgánaigh bheo a fágadh nó a forbraíodh ar dhroim an domhain ina dhiaidh sin, bhí siad ábalta leas a bhaint as an ocsaigin, an duine daonna san áireamh. 
Saintréithe.
Tá an ocsaigin le fáil go raidhsiúil san atmaisféar. Is í fótaisintéis na bplandaí a tháirgeann í, agus í ag teastáil ó na hainmhithe go géar le haghaidh na riospráide aeróbaí - is é sin, tarraingt na hanála. B'é Antoine Laurent de Lavoisier a d'ainmnigh an ocsaigin, agus is é is ciall leis na focail Ghréigise as ar chum sé an t-ainm ná "cruthaitheoir an aigéid", ó shíl sé go raibh ocsaigin le fáil sna haigéid ar fad.
Dochtúir teaghlaigh. Dochtúir teaghlaigh ("general practitioner" nó "G.P." as Béarla) a thugtar de ghnáth i nGaeilge ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar gach sórt othar i measc an phobail. Déanann sé nó sí scrúdú ar an duine, agus ordaíonn sé leighis i bhfoirm piollaí nó i bhfoirm eile. Is é a bhíonn i gceist le "gnáthdhochtúir".
De ghnáth, déanann sé freastal ar othair ina sheomra freastal, agus sa lá atá inniu ann téann cuid mhór dochtúirí leighis i gcleachta i dteannta a chéile i ngrúpaí. Mar sin, is fearr is féidir leo freastal ar ghlaonna práinneacha san oíche nó ag an deireadh seachtaine. Chomh maith leis sin, is mó teacht a bhíonn ag an dochtúir agus ag a chomhghuaillithe ar uirlisí leighis agus cabhair chléiriciúil agus altranais i gcleachta grúpa.
I gcásanna áirithe, cuireann an dochtúir chuig saineolaí nó comhairleoir leighis an othar, chun dianscrúdú a chur air, nó chun freastal ar chásanna an-tinn nó níos casta ná an gnás.
I ndiaidh céime ollscoile sa leigheas a bhaint amach, déanann an dochtúir teaghlaigh traenáil ar feadh ceithre bliana eile i ngnéithe éagsúla den leigheas.
Teangacha Gaelacha. Is iad trí teangacha den chineál céanna iad na teangacha Gaelacha: Gaeilge, Gaeilge Mhanann, agus Gaeilge na hAlban. Síolraíonn siad go leor ón tSean-Ghaeilge a labhraíodh in Éirinn, agus ba theanga scríofa í ón 8ú haois agus roimhe. 
Is dream amháin den fine teangacha Ceilteacha é an dream Gaelach (nó Q-Ceilteach), agus is é an ceann é an fine Breatnach (nó P-Cheilteach).
Rinne Gaeil as Éirinn ruaigeanna, agus ina dhiaidh sin churadar fúthu in iardheisceart na hAlban. Thugadar an Ghaeilge leo, agus de réir a chéile ba í an Ghaeilge an gnáth-theanga i gcuid is mó d'Albain go dtí an 17ú haois.
Bhí tionchar na Gaeilge go láidir freisin in Oileán Mhanann, agus cé gur cailleadh an cainteoir dúchais deiridh i nGaeilge Mhanann i lár an 20ú haois, tá daoine fós ag saothrú na teanga ar chúiseanna cultúrtha agus oidhreachta. 
Sna sean-scríbhinní bhí an "Gaedhealg" mar fhoirm coitianta ar theanga dúchasach na hÉireann, ach bhí raidhse bealaí lena rá, maille le leaganacha eile. Féach tús an ailt Gaeilge. Ach leis an gcaighdeánú litriú agus gramadaí a rinneadh san am ar chuir rialtas Saorstát Éireann an cló Rómhánach ar an teanga, féachann ainmneachas na saghsanna Gaeilge, chomh maith le roinnt mhaith eile d'ábhar na dteanga, níos faide óna chéile.
Is iad na teangacha Gaelacha, agus ainm na teangan i dteanga na tíre féin á leanúint, ná:
Galltacht. Tugtar an Ghalltacht ar an gcuid d' Éirinn nó d' Albain, ina labhraítear Béarla mar ghnáththeanga. Tugtar an Ghaeltacht (nó "an Gaedhealtacht" as Gaeilge Uladh) nó, in Albain, an Ghàidhealtachd, ar an gcuid den tír ina labhraítear Gaeilge mar ghnáththeanga. Tugtar breac-Ghaeltacht ar cheantar ina labhraítear roinnt Gaeilge, ach ina labhraítear roinnt mhaith Béarla chomh maith. In Éirinn, tá go leor ceantar inniu ina labhraítear fíorbheagán Gaeilge, ach atá fós i dteideal Gaeltacht a thabhairt orthu féin, agus a bhaineann tairbhe as le deontais Ghaeltachta.
Riho Makise. Is ban-aisteoir as an tSeapáin í Riho Makise. Rugadh í i Fukuoka ar 17 Nollaig, 1971; tá fuil de shaghas B aici agus tá sí 160cm ar airde.
Suimeanna.
Bailé, Damhsa
Takeshi Kitano. Is stiúrthóir scannánaíochta agus fuirseoir as an tSeapáin é Beat Takeshi. Rugadh i gContae Tóiceo é, ar an 18 Eanáir, 1947, agus is é Takeshi Kitano an t-ainm a tugtar air. Tá sé 168 cm ar airde, 76kg de meáchan, agus tá cineál fola O aige.
Tá dochtúireacht in innealtóireacht tionsclaíoch ag a dheartháir, agus tá a dheirfiúr ina ceoltóir. 
Ó Aibreán 2005, tá Beat Takeshi ina mhúinteoir choláiste.
Jun Matsuda. Is ban-aisteoir agus pop-cheoltóir ("íol") as an tSeapáin í Jun Matsuda. Rugadh í i dTóiceo ar an 7 Meitheamh 1977; tá an tíopáil fola AB aici; agus tá sí 160cm ar airde.
Sanma Akashiya. Fuirseoir agus aisteoir de chuid na Seapáine é Sanma Akashiya (明石家さんま "Akashiya Sanma", 1 Iúil, 1955-). Rugadh é i gContae Wakayama (is é Takafumi Sugimoto (杉本高文 "Sugimoto Takafumi") an bunainm atá air) agus tógadh é i Nara.
Tá sé 174cm ar airde, tá 61kg meáchan ann agus tá cineál fola B aige. Ba mhaith leis cluiche leadóige nó pachinko a imirt.
Áiritear mar dhuine de na haisteoiri fir is mó clú sa tSeapáin é, rud a thuill áit i Leabhar Guinness dó.
Masafumi Hizume. Scríbhneoir Seapánaise é Masafumi Hizume (20 Iúil, 1965-). Is as Contae Nagano sa tSeapáin é.
Déanann sé staidéar ag Ollscoil Kanazawa, agus tá sé 80kg meáchan agus cineál fuile AB aige.