Breatain (logainm). Fréamhaithe ón bhfocal Briotainice Coitinne "*Pritanī" is ea Breatain, ar cheann desna hainmneacha is sine atá ann don oileáin amach ó chósta iarthuaisceart na hEorpa.
Sanasaíocht.
Tá an t-ainm "Britain" fréamhaithe ón Meán-Bhéarla "Breteyne", Sean-Fhraincis "Bretaigne", Laidin "Britannia" agus Gréigis "Πρεττανική"; faoi thionchar b'fhéidir Bryten(lond) as Sean-Bhéarla, é féin fréamhaithe ón Laidin "Brittania"; go léir sa deireadh fréamhaithe ón mBriotainis Choiteann, "*Pritanī", le brí b'fhéidir "na daoine dathaithe" nó "creachta/smeartha", ag lua dá maisiú coirp.
As Breatnais an lae inniu, is é "(Ynys) Prydain" ainm an oileáin, rud a chuireann is iúl go raibh as Briotainis Choiteann túslitir P- ann, ní B- (a thugfadh **"Brydain") agus -t- ní -tt- (nó eile **"Prythain"). D'fhéadfadh é seo a athchruthú mar fréamh *"prit-", le brí "cruth", i dteannta le hiarmhír aidiachta, .i. *"Pritanī".
Ré chlasaiceach.
Creidtear go raibh an t-ainm le feiceáil i bperiplus as Sean-Ghréigis scríofa c. 325 RC ag an tíreolaí agus taiscéalaí, Pytheas Massalia. Níl aon chóip den saothar seo ar mharthain, ámh. I measc sleachta is luaite atá ar eolas, tá a leanas:
Ina dhiaidh sin feictear ainmneacha don Bhreatain i saothair níos déanaí eile, san áireamh:
I ndiaidh eachtraí Julius Caesar go dtí an t-oileán sna blianta 55 agus 54 RC, glaodh "Brit(t)an(n)ia" air den chuid is mó. Tar éis conas na Rómhánaigh faoi Claudius sa bhliain AD 43, ainmníodh an chúige Rómhánach as an bhfocal úd. Is amhlaidh gur thit an t-ainm "Albion" as úsáid am éigin ina dhiaidh sin after.
Meánaois.
Tháinig an téarma Gréig-Laidine le haghaidh na Breataine sa Seán-Bhéarla isteach i bhfoirm "Bryttania", fianaithe ag aistriúchán le Alfred the Great de "Seven Books of History Against the Pagans" le Orosius.
Tá an focal use of "Briton" le haghaidh na n-áitritheoirí fréamhaithe ón Sean-Fhraincis "bretun", an téarma sin dtéann agus teanga na Briotáine, é féin fréamhaithe ón Laidin agus Gréigis, m.s. Βρίττωνες le Procopius. Tháinig sé sa Meán-Bhéarla isteach mar "brutons" i ndeireadh na 13ú haoise.
Luann Geoffrey of Monmouth, ina shaothar bréagstaire "Historia Regum Britanniae" ("c." 1136), don oileán mar "Britannia major", chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus "Britannia minor", an ceantar úd ar an mór-roinn (an Bhriotáin) lonnaithe sa chúigiú agus séú haoiseanna ag imircigh Cheilteacha ón mBreatain féin.
Ré nua.
Baineadh úsáid go hoifigiúil ar an téarma "Great Britain" don chéad uair sa bhliain 1474, sa chleamhnas idir Cecily Eabhrac iníon Éadbhard IV Shasana, agus Séamas IV Alba, ina dúradh "this o Isle, callit Gret Britanee". Feictear ais é sa bhliain 1604, nuair a glaoigh James I, Sasana, air féin "King of Great Brittaine, France and Ireland".
Le hAcht an Aontais 1707, bhain an téarma "Breatain Mhór" stádas oifigiúil amach agus Ríocht na Breataine Móire á chruthú, le haontú Ríocht Shasana (agus an Bhreatain Bheag ansin san áireamh) le Ríocht na hAlban. I ndiaidh Acht an Aontais 1800, athraíodh ainm na tíre go Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Éireann. Tar éis neamhspleáchas na hÉireann sa luath-20ú haois, athraíodh an t-ainm go Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, a ainm oifigiúil fós inniu.