Uí Liatháin. Dream agus ríocht na Mumhan ba ea an chlann Uí Liatháin. Eochaidh Liatháin mac Dáire Cearba (beo c. 340) ba ea a sinsear eapainmneach.
Sinsearacht.
Ba chomh-mhuintir iad na clanna Uí Liatháin agus Uí Fiodhghinte, agus cuireadh le chéile iad sna foinsí is luaite, mar shampla, "Tairired na nDéssi" (dála an scéil). Tugtar dóibh dís sinsireachtaí ilchineálacha idir luath- nó prót-Eoghanachta agus Éarainn nó Dáirine ag scoláirí éagsúla ag obair i nósanna éagsúla, agus comhaontú dofheicthe. Is féidir tríd is tríd é gur thoradh an dá ghinealach ba ea iad, nó go hiomlán eile.
I dteannta leis na hUí Liatháin sa cheantar seo den Bhreatain, bhí buíon mhór na nDéise, agus bruíon níos lú na "Laigean". Níl nasc ar leith idir na dreamanna úd i bhfoinse Ghaelach ar bith, ach is léir nach féidir comhoibriú a chur as an áireamh, go háirithe ó thaobh trádála de, san áireamh trádáil sclábhaithe. Bhí na Déise lonnaithe in aice leo i gContae Phort Láirge, agus na "Laigin" ní i gcéin soir i Ríocht na Laighin.
Is féidir na hUí Liatháin a nascadh le Criomhthann mac Fidhaigh, rí seanscéalach na Mumhan agus Ard-Rí ceannasach na hÉireann den 4ú haois. Ní amháin é go luaitear iad san alt céanna i Sanas Cormaic, ach is dlúth ghaoil iad sna lámhscríbhinní ginealaigh is luaite uile.
Gaoil.
Luath-rí na Mumhan ab ea Breasal mac Ailealla Thassaigh de réir foinse amháin. Banríon an Ardri, Laoghaire mac Néill, ba ea a dheirfiúr Angias, agus máthair Lughaidh mac Laoghaire, a d'éirigh féin ina Ardrí in ainneoin toil Naomh Pádraig, a bhuí gur impigh Angias an naomh.
D'fhuadaigh fir Uí Liatháin "Ruithchern" iníon Aodha Bheannáin mhic Criomhthainn, rí na hIarmhumhan (agus b'fhéidir na Mumhan), agus deirfiúr Mhóir Mhumhan, agus cuireadh iachall uirthi bheith ina haoire.
Ag Cath Cairn Chonaill, feictear Uí Liatháin ann mar chomhghuaillí Ghuaire Aidhne mhic Colmáin. Ní ghlacann le Byrne leis an lua seo, agus déanann Seán Ó Coileáin mionphlé air, á nascadh le scéalaíocht Mhóir Mhumhan agus Roithchirn.
De shliocht Uí Liatháin ba ea máthair Gormgheal, agus bean chéile cháiliúil Cailleach, Chathail mhic Fhinguine, rí míchlúiteach na Mumhan agus na Teamhrach.
Sa Bhreatain.
De réir fianaise as dá fhoinse, Sanas Cormaic na hÉireann and Historia Brittonum na Breataine, táthar ar an eolas go raibh coilíneachtaí ag an gclann Uí Liatháin sa Bhreatain Bheag agus i gCorn na Breataine. De réir "Historia Brittonum", chuir Cunedda agus a mhic an ruaig orthu as Tuaisceart na Breataine Bige .
Aoiseanna níos deireanaí.
Sa bhliain 1206, bhronn rí Eoin Shasana cuid shuntasach den ríocht le gairid dulta in éag ar an gclann De Barry, cé gur mhair an chlann Uí Mhic Thíre ar an imeall sa deisceart le roinnt deich mbliana ina dhiaidh sin.
Caomhnaítear an t-ainm sa sráidbhaile Caisleán Ó Liatháin in oirthear Chontae Chorcaí, maraon le Cill Liatháin i gContae Luimnigh.
Craobh ghinealaigh.
Bunaithe ar Rawlinson B 502 agus "Vita tripartita Sancti Patricii"
 Daire
 |_____
 | | | | |
 Fidach Fiachu Fidgenid Eochu Liathán Uí Duach Argetrois Uí Dedaid
 |__________________________ |___________________________
 | | |
 Crimthann mac Fidaig Mongfind = Eochaid Mugmedón = Cairenn Ailill Tassach
 | | |
 Connachta Niall Noígíallach |
 | ___________|
 Lóegaire mac Néill = Angias Bressal mac Ailello
 |
 Lugaid mac Lóegairi
Clanna agus ainmneacha sloinne.
Ba iad a leanas an dá chlann is suntasaí Uí Liatháin:
Uí Mhic Coille.
Tá an chlann is ainmnithe as Mac Coille mac Mhic Bróc mhic Eochada Liatháin. Thóg siad a n-ainm don bharúntacht Uí Mhic Coille.
Uí Thassaigh.
De shliocht Ailealla Tassaigh réamhráite mhic Eochada Liatháin ab ea an chlann úd.