Trelis/gawiki huggingface dataset:
Tormod MacLeòid (Am Bàrd Bochd). File Gaelach as an Rubha, Leòdhas, ab ea Tormod MacLeòid (15 Meitheamh 1904 – 14 Meán Fómhair 1968) agus "Am Bàrd Bochd" an leasainm a bhí air.
Chomh maith le bheith ina fhile, bhí sé ina mhúinteoir, ina scríbhneoir, ina bhailitheoir amhrán, agus ina choimeádaí oidhreachta.
Stair a Bheatha.
Rugadh Tormod Macleòid ar 15 Meitheamh 1904 i bPort Bholair ar san Rubha i Leòdhas. Tugadh Tormod Chontair air freisin. 
Ba é Murchadh Macleòid as Pabail a athair agus Seonag NicCoinnich a mháthair. Bhí ceathrar deartháireacha agus cúigear deirfiúracha aige. Sa bhliain 1932, phós sé Mòr Nicleòid as Ranais agus bhí ceathrar clainne acu; Dollag, Murdo John, Tormod agus Seòras. 
Fuair sé a chuid oideachais ag Bun-sgoil na h-Àird, Àrd-sgoil MhicNeacail, Ollscoil Ghlaschú agus Colaiste Chnoc Iòrdain. 
Chaith sé a shaol ag teagasc; d'oibrigh sé i roinnt scoileanna i Leòdhas: 
Bhí Tormod i bhfeighil Roinn na Gàidhlig, agus an Leas- Príomhoide, sa Sgoil Lìonail.
Sóisialach ba ea é agus ball den Pháirtí Lucht Oibre na hAlban.
Fuair sé bás i Lìonail ar an 14ú Meán Fómhair 1968, tar éis dó tinneas a fhulaingt ar feadh i bhfad. Adhlacadh í sa Rubha. 
Obair le Gaeilge na hAlban.
Nuair a bhí sé ag múineadh i Sgoil Lìonail bhunaigh Norman irisleabhar na scoile, 'Tàintean', áit a raibh ábhar á fhoilsiú go rialta i nGaeilge na hAlban. 
Baileodh agus chaomhnódh Tormod focail, béaloideas, amhráin agus filíocht.
Thar na blianta, tá cuid mhór de shaothar Thormoid foilsithe san iris "Gairm" . Scríobhfadh sé faoin ainm Am Bàrd Bochd. D’fhoilsigh Gairm cuid dá chnuasach sa leabhar "Bàrdachd à Leòdhas sa bhliain" 1969 .
Haitham al-Ghais. Feidhmeannach ola Cuátach is ea Haitham al-Ghais ( a rugadh i mí Dheireadh Fómhair 1969) agus atá ag feidhmiú mar Ard-Rúnaí d'Eagraíocht na dTíortha Onnmhairithe Peitriliam (ETOP).
Cheap ionadaithe ó bhallstáit ETOP Al-Ghais d'aon toil an 1 Eanáir 2022. Bhí sé le dul i mbun oifige i Vín ar an 1 Lúnasa, ach ghlac sé an ceannas go luath i ndiaidh bhás an pholaiteora Nigéaraigh Mohammad Barkindo ar 5 Iúil.
Robert A. Wood. Is taidhleoir Meiriceánach é Robert A. Wood atá ina Ionadaí Malartach de Stáit Aontaithe Mheiriceá do Ghnóthaí Polaitíochta Speisialta sna Náisiúin Aontaithe, le céim Ambasadóra
Luathshaol agus oideachas.
Ghnóthaigh Wood BA ó Ollscoil Chathair Nua-Eabhrac. 
Gairmréim.
Bhí Wood mar Ambasadóir SAM don Chomhdháil ar Dhí-armáil san Ghinéiv, san Eilvéis, ó 2014 go dtí 2021. Le linn na tréimhse sin, d'obraigh sé freisin mar Choimisinéir na Stát Aontaithe do Choimisiún Comhairleach Déthaobhach an Chonartha "New START", agus mar Ionadaí Speisialta na Stát Aontaithe do shaincheisteanna an Choinbhinsiúin um Airm Bhitheolaíocha (CAB). Bhí sé ina Leas-Cheann Misin, Misean SAM chuig an Aontas Eorpach sa Bhrúiséall. D'obraigh sé freisin mar Leas-Cheann Misin ag Misean SAM chuig Eagraíochtaí Idirnáisiúnta i Vín na hOstaire. Ba é Wood an Leas-Urlabhraí agus Leas-Rúnaí Cúnta sa Bhiúró Gnóthaí Poiblí sa Roinn Stáit, agus Oifigeach Faisnéise in Ambasáid SAM i mBeirlín na Gearmáine. Bhí Wood ina leasstiúrthóir Cumarsáide agus Urlabhraí ag Misean SAM chuig na Náisiúin Aontaithe i Nua-Eabhrac .
I measc na tascanna eile tá Comhairleoir Sinsearach in Oifig an Chomhaontaithe Cobhsaíochta d'Oirdheisceart na hEorpa; Cúntóir Speisialta in Oifig an Fho-Rúnaí Taidhleoireachta Poiblí; Cúntóir Feidhmiúcháin in Oifig Abhcóide Ghníomhaireacht Faisnéise na Stát Aontaithe; Oifigeach Gnóthaí Poiblí i mBiúró Gnóthaí na hAfraice; Oifigeach Deisce don Éigipt, Éimin, agus an tSúdáin; agus Oifigeach Clár Réigiúnach an Neasoirthir i nGníomhaireacht Faisnéise na Stát Aontaithe. I measc postálacha eile thar lear tá Islamabad, an Phacastáin, Lagos, an Nigéir, agus Cathair Mheicsiceo, Meicsiceo .
Saol pearsanta.
Labhraíonn Wood Spáinnis, Gearmáinis agus Fraincis .
Realpolitik. San eolaíocht pholaitiúil, is é an chiall le Realpolitik ná ‘córas polaitíochta nó prionsabail atá bunaithe ar chúinsí praiticiúla seachas ar chúrsaí morálta nó idé-eolaíocha’.
Gearmáinis atá sa téarma ‘realpolitik’. Ní chiallaíonn sé ach ‘fíor-pholaitíocht’ sa bhrí litriúil (agus níl an splanc chéanna sa Ghaeilge ar chor ar bith).
Ní hionann ‘realpolitik’ agus ‘réalachas’.
Christof Koch. Is néarfhisiceolaí Gearmánach-Mheiriceánach agus néareolaí ríomhaireachtúil é Christof Koch (a rugadh ar 13 Samhain, 1956) a bhfuil cáil air as a chuid oibre ar bhonn néarach na comhfhiosachta. Tá sé ina uachtarán agus ina phríomheolaí ar "Allen Institute for Brain Science" i Seattle. Ó 1986 go dtí 2013, bhí sé ina ollamh in Institiúid Teicneolaíochta California. 
Luathshaol agus oideachas.
Rugadh Koch in Iarthar na Stát Aontaithe, agus ina dhiaidh sin tógadh é san Ísiltír, sa Ghearmáin, i gCeanada agus i Maracó . Mac le tuismitheoirí Gearmánacha é Koch; taidhleoir ab ea a athair, mar atá a dheartháir níos sine Michael. Tógadh mar Chaitliceach Rómhánach é agus d’fhreastail sé ar ardscoil Íosánach i Maracó. Thosaigh a spéis sa chomhfhios mar leanbh nuair a chinn sé go gcaithfidh an comhfhios a bheith i bhfeidhm ar gach ainmhí, ní hamháin ar dhaoine. 
Fuair sé PhD sna heolaíochtaí as a chuid saothair i réimse na próiseála faisnéise neamhlíneach ó Institiúid Max Planck i Tübingen, an Ghearmáin, i 1982.
D’oibrigh Koch ar feadh ceithre bliana sa tSaotharlann Intleachta Saorga ag MIT sular thosaigh sé, i 1986, leis an gclár PhD nua-thionscanta um Ríomh agus Néarchórais ag Institiúid Teicneolaíochta California.
Maria Petraccini. Anatamaí Iodálach, ollamh anatamaíochta agus dochtúir ab ea Maria Magdalena Petraccini nó Pettracini (Flórans, an Tuscáin, 1759 - Bagnacavallo, Ravenna, 1791). 
Beathaisnéis.
Rugadh Pettracini i dteaghlach ceannaithe sa Toscáin, agus bhog sí go hEmilia Romagna lena fear céile, Francesco Ferretti a bhí ina phríomhmháinlia san ospidéal; ag ospidéal i mBagnacavallo. Cosúil lena fear céile, bhí sí ina teagascóir i máinliacht, roimhe seo, thosaigh sí a cuid staidéir sa Leigheas in Ollscoil Florence, 13 Meán Fómhair, 1788 agus lean sí a cuid oideachais ag Ollscoil Ferrara .
Mhúin Maria agus a hiníon, Zaffira Peretti, anatamaíocht in Ollscoil Ferrara . Ba ionaid teagaisc leighis san Iodáil iad ollscoileanna Salerno agus Bologna, áit a raibh formhór na n-anatamaithe agus na lianna baineanna gníomhach.
Karim Ahmad Khan. Dlíodóir Briotanach is ea Karim Asad Ahmad Khan KC (30 Márta 1970 a rugadh é). Is speisialtóir sa dlí coiriúil idirnáisiúnta agus sa dlí idirnáisiúnta um chearta an duine é, agus tá sé ag feidhmiú mar Ionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta ó 2021 i leith.
Tar éis d'Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, António Guterres, é a cheapadh, d'oibrigh sé mar Ard-Rúnaí Cúnta na Náisiún Aontaithe agus ghníomhaigh sé mar Chomhairleoir Speisialta agus mar Cheann ar Fhoireann Imscrúdaithe na Náisiún Aontaithe chun Cuntasacht a chur chun cinn as Coireanna a rinne Daesh/ISIL san Iaráic (UNITAD), a bunaíodh de réir rún 2379 (2017) ón gComhairle Slándála chun tacú le hiarrachtaí náisiúnta chun ISIL (Daesh) a choinneáil cuntasach as gníomhartha a d'fhéadfadh a bheith ina gcoireanna cogaidh, cinedhíothú, agus coireanna in aghaidh an chine dhaonna san Iaráic.. 
An 12 Feabhra 2021, toghadh Khan mar phríomh-ionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta (CCI). 
Oideachas agus gairm bheatha luath.
Cuireadh oideachas air i Silcoates School, ghnóthaigh Khan céim LLB agus AKC ó King's College Londain. Ghlaoigh Lincoln's Inn ar Bharra Shasana agus na Breataine Bige é i 1992. Ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar Choláiste Wolfson in Ollscoil Oxford mar iarrthóir Dochtúireachta (D.Phil.) sa dlí, cé nár chríochnaigh sé an cúrsa agus nach bhfuil Dochtúireacht aige. Idir 1993 agus 1996 bhí Khan ina Ionchúisitheoir Corónach ag Seirbhís Ionchúisimh na Corónach i Sasana agus sa Bhreatain Bheag, chomh maith le hIonchúisitheoir Sinsearach na Corónach i 1995.
Gairm sa dlí idirnáisiúnta.
Ó 1997, d’oibrigh Khan mar Oifigeach Dlí in Oifig an Ionchúisitheora ag an mBinse Coiriúil Idirnáisiúnta don Iar-Iúgslaiv (ICTY) idir 1997 agus 1998. D’oibrigh sé níos déanaí mar Chomhairleoir Dlí in Oifig an Ionchúisitheora ag an mBinse Coiriúil Idirnáisiúnta do Ruanda (ICTR) go dtí 2000. 
Idir 2006 agus 2007, bhí Khan ina phríomh-abhcóide cosanta d’ iarUachtarán na Libéire Charles Taylor os comhair na Cúirte Speisialta do Siarra Leon (SCSL).
Ionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta. Is é ionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta an t-oifigeach den Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta a n-áirítear ar a dhualgais imscrúdú agus ionchúiseamh na gcoireanna faoi dhlínse na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta, is é sin cinedhíothú, coireanna in aghaidh an chine dhaonna agus coireanna cogaidh chomh maith le coir an ionsaithe.
Is é Karim Khan an t-ionchúisitheoir reatha, a toghadh an 12 Feabhra 2021 agus a chuaigh i mbun oifige an 16 Meitheamh 2021. Ba é Fatou Bensouda a réamhtheachtaí, a d’oibrigh ón 15 Meitheamh 2012 go dtí an 15 Meitheamh 2021.
Paris-Saclay. Is braisle taighde agus eolaíochta í Paris-Saclay in aice le Saclay, ar an Ile-de-France. Cuimsíonn sí institiúidí taighde, dhá ollscoil mhóra le lárionaid ardoideachais ("grandes écoles") agus freisin ionaid taighde cuideachtaí príobháideacha. Sa bhliain 2013, chuir an "MIT Technology Review" Paris-Saclay i measc na 8 mbraisle taighde domhanda is fearr. Sa bhliain, chuimsigh sí beagnach 15% de chumas taighde eolaíoch na Fraince.
Belisarius. Bhí Flavius Belisarius ( c. 500 – 565) ina cheannasaí míleata ar an Impireacht Bhiosántach faoin impire Iustinianus I. Bhí sé lárnach in athghabháil cuid mhaith de chríoch na Meánmhara a bhain le hImpireacht Rómhánach an Iarthair, a bhí caillte níos lú ná céad bliain roimhe sin.
Ceann de na gnéithe sonracha de ghairmréim Bhelisarius ná an rath a bhí air in ainneoin leibhéil éagsúla acmhainní a bhí ar fáil. Is minic a thugtar an t-ainm "An Ginearál Rómhánach Deireanach " air. Chloígh sé Ríocht na Vandal san Afraice Thuaidh le linn ab chogaidh sa Chogaidh Vandalaigh i naoi mí agus chloígh sé cuid mhaith den Iodáil le linn an Chogaidh Ghotaigh. Chloígh sé arm na Vandal freisin i gcath Ad Decimum agus bhí ról tábhachtach aige ag Tricamarum, rud a chuir iallach ar Gelimer, rí na Vandal, géilleadh in ainneoin go raibh i bhfad níos lú trúpaí aige ná a chéile comhraic, athghabh sé féin agus a chuid trúpaí cathair na Róimhe agus ansin sheas sé an fód, cé go raibh an bhreis ina haghaidh, le linn léigear na Róimhe.
40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024. Bhí sé mar chuspóir ag Rialtas na hÉireann de réir an 40ú Leasú ar an mBunreacht nó "An Leasú ar Chúram" ar an 8 Márta 2024 an sainmhíniú i mBunreacht na hÉireann faoi ionad na mban sa teaghlach a leasú, agus ina theannta sin, aitheantas a thabhairt do gach duine sa teaghlach a thugann aire do dhuine muinteartha. 
Vótáil 74% Níl. Bhainfeadh den Bhunreacht na tagairtí do shaol agus do dhualgais na mban ó thaobh cúraim baile agus a thabharfadh aitheantas ina n-áit don chúram sa teaghlach.
Cúlra.
Sa bhliain 2021, mhol an Tionól Saoránach um Chomhionannas Inscne reifreann ar chomhionannas inscne, Airteagail 40 agus 41 de Bhunreacht na hÉireann a leasú, agus an tagairt ann faoin 'mbean sa teaghlach' a bhaint amach, tagairt seanchaite dar leo. Moladh foclaíocht úr a chur ina ionad agus tagairt shoiléir a dhéanamh sa Bhunreacht do chomhionannas inscne agus do neamh-idirdhealú.
In 2022, bunaíodh coiste speisialta Oireachtais lena raibh molta ag an Tionól Saoránach a chíoradh. Foilseoidh grúpa idir-rannach moltaí maidir leis na leasuithe cuí bunreachtúla faoi dheireadh an Mheithimh. 2023.
D'fhógair Rialtas na hÉireann ar an 5 Nollaig 2023 gur i mí an Mhárta 2024 a reáchtálfaí dhá reifreann - an 39ú Leasú agus an 40u Leasú - maidir le tagairtí faoi leith atá i mBunreacht na hÉireann don teaghlach agus do chúrsaí cúraim. Reáchtáladh an reifreann ar an 8 Márta 2024 – Lá Idirnáisiunta na mBan.
Téacs.
De réir Airteagal 41.2 den Bhunreacht, "admhaíonn an Stát go dtugann an bhean don Stát, trína saol sa teaghlach, cúnamh nach bhféadfaí leas an phobail a ghnóthú dá éagmais".
Bhí súil ag an Rialtas daoine eile sa teaghlach seachas 'an bhean' a chur san áireamh feasta.
Mar sin, leathnófadh sainmhíniú an fhocail ‘teaghlach’ sa Bhunreacht ionas nach mbainfidh sé le teaghlaigh lánúineacha pósta amháin.
Léirmhíniú.
Níor gheall an Taoiseach ná airí eile go mbeadh aon toradh praiticiúil ar an leasú. Thug an téacs a bhí molta aitheantas siombalach do shaothar cúramóirí, idir fhir agus mhná. Ní raibh sé soiléir áfach, cé mar a rachaidh sé chun tairbhe dóibh. Sa bhliain 2021, d’iarr an tionól saoránach ar an rialtas fhoclaíocht níos láidre a dhréachtú. 
De réir Conor O’Mahony, ollamh le dlí bunreachtúil i gColáiste na hOllscoile Corcaigh, ní raibh á mholadh dáiríre dar leis ach foráil ghnéasaíoch gan éifeacht a chur amach as an mBunreacht agus foráil inscne-neodrach gan éifeacht a chur ina hionad.
Gaeilge.
Rinne An Coimisiún Toghcháin praiseach cheart den bhileog as Gaeilge. Ar 28 Eanáir, d’fhoilsigh an Coimisiún "leabhráin eolais" 12-leathanach faoi na reifrinn. Ach bhí botúin sa leagan Gaeilge a d’fhág nach raibh cuid den fhoclaíocht sa leabhrán ag teacht leis an reachtaíocht a cuireadh trí Thithe an Oireachtais agus ní raibh aon chiall leis an leagan Gaeilge. Ceartaíodh an bhileog ach tháinig an leagan as Gaeilge amach níos déanaí ná an bhileog i mBéarla. Ina theannta sin, bhí an bhileog scríofa i stíl thar a bheith foclach, 12 leathanach in iomlán.
Jenna Ellis. Dlíodóir coimeádach Meiriceánach is ea Jenna Lynn Ellis, a rugadh ar an 1 Samhain 1984 agus a bhfuil cáil uirthi mar gheall ar a cuid oibre mar bhall d'fhoireann dlí an fheachtais atoghcháin 2020 de chuid Donald Trump. Is iar-leas-aturnae dúiche í i gContae Weld, Colorado. Le linn uachtaránacht Trump, chuir Ellis í féin i láthair mar "constitutional law attorney" le linn láithrithe nuachta at theilifís chábla, cé gur thuairiscigh The New York Times nár léirigh a cúlra a leithéid de shaineolas agus thuairiscigh The Wall Street Journal nach raibh aon stair aici in aon chásanna feidearálacha. 
Bhí Ellis ina criticeoir ar Donald Trump agus a lucht tacaíochta in 2015 agus go luath in 2016 go dtí go raibh sí ina hainmní de chuid an pháirtí Poblachtach 2016 do thoghchán na huachtaránachta, agus ag an bpointe sin thosaigh Ellis ag tabhairt tacaíochta, lena n-áirítear láithrithe sna meáin. D’fhostaigh Trump Ellis i mí na Samhna 2019 mar chomhairleoir dlí sinsearach. Ó mhí na Samhna 2020 go dtí mí Eanáir 2021, bhí Ellis ina ball den "elite strike force team" a rinne iarrachtaí bua Joe Biden i dtoghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal. Rinne sí éilimh gan bhunús gurbh é Trump buaiteoir iarbhír an toghcháin agus dhréachtaigh sí dhá mheamram go bréagach ag dearbhú go bhféadfadh an leas-uachtarán Mike Pence na torthaí a athrú.
Boris Epshteyn. Is straitéisí polaitiúil, aturnae, agus baincéir infheistíochta Poblachtach Meiriceánach é Boris Epshteyn, a rugadh ar an 14 Lúnasa 1982. Ba chomhairleoir straitéiseach é ar fheachtas uachtaránachta Donald Trump 2020 agus d'fhan sé ina dhlúthchomhairleoir do Trump ina iar-uachtaránacht. Bhí sé ina phríomhthráchtaire polaitiúil ag Sinclair Broadcast Group go dtí mí na Nollag 2019. Bhí sé ina chomhairleoir sinsearach d’ fheachtas 2016 Donald Trump mar Uachtarán ar na Stáit Aontaithe, agus roimhe sin d’oibrigh sé ar fheachtas uachtaránachta John McCain 2008 . Tar éis toghcháin Trump, ainmníodh é ina stiúrthóir cumarsáide do Choiste Tionscnaimh an Uachtaráin, agus ansin ina stiúrthóir cumarsáide cúnta le haghaidh oibríochtaí ionaid in Oifig an Tí Bháin, go dtí gur éirigh sé as i Márta 2017 . Bhí sé ina bhall d’fhoireann dlíodóirí Trump a d’fhéach le cosc a chur le deimhniú bhua Joe Biden i dtoghchán uachtaránachta 2020 .
Luathshaol agus oideachas.
Rugadh Epshteyn sa bhliain 1982 I Moscó, san Aontas Sóivéadach, mac Anna Shulkina agus Aleksandr Epshteyn. Giúdaigh Rúiseacha iad a mhuintir.
 Sa bhliain 1993, d'imigh sé go dtí na Stáit Aontaithe mar dhídeanaí lena theaghlach, agus shocraigh sé i Plainsboro Township, New Jersey, faoi leasú Lautenberg i 1990 . Bhain sé céim amach ó West Windsor-Plainsboro High School sa bhliain 2000. Sa bhliain 2000, ghnóthaigh sé máithreánach i gColáiste Swarthmore, ar fhreastail sé ar feadh bliana sular aistrigh sé go Georgetown University.
Bhain Epshteyn céim amach Georgetown University School of Foreign Service (BSFS, 2004). Le linn a chuid ama mar fhochéimí ag Georgetown, chuaigh Epshteyn isteach sa chaibidil Eta Sigma den bráithreachas Alpha Epsilon Pi (AEPi). Bhain sé céim amach ó Georgetown University Law Cente le Dochtúir Juris sa bhliain 2007.
Gairmréim.
Tar éis dó céim a bhaint amach sa scoil dlí, bhí Epshteyn mar chuid de chleachtas airgeadais Milbank, Tweed, Hadley &amp;amp; McCloy . D'oibrigh sé ar chleachtais urrús, láithrithe príobháideacha, agus maoiniú bainc. 
Sa bhliain 2008, bhí Epshteyn ina cúntóir cumarsáide le feachtas McCain-Palin . Le linn dó a bheith ag an bhfeachtas, bhí sé mar chuid de thascfhórsa mearfhreagartha a dhírigh ar shaincheisteanna a bhain leis an ainmní leas-uachtaránachta Sarah Palin.
Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe. Rinneadh fiosrúchán poiblí maidir le bainistiú COVID-19 sa Ríocht Aontaithe le linn 2020-2021, nó Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe. Thosaigh na héisteachtaí poiblí i mí an Mheithimh 2023.
I mí na Nollag 2023, d'fhógair Boris Johnson go raibh brón mór air as an bpian agus as an bhfulaingt a tharla le linn na paindéime. Dúirt sé nach raibh sé cinnte an de thoradh chinntí an rialtais a bhí an líon básanna Covid níos airde ná mar is gá. Ach d'admhaigh sé go mb’fhéidir gur bhrúigh an rialtas ródhian chun daoine a spreagadh ar ais chuig an oifig tar éis na dianghlasála.
Dhiúltaigh Johnson d’éilimh go raibh fadhb ag baint leis an gcultúr ag Downing Street, agus dheimhnigh sé go raibh fadhbanna ann ó am go chéile ach nach raibh aon olc ann. Dúirt sé nach féidir leis a mhíniú cén fáth a ndeachaigh roinnt teachtaireachtaí WhatsApp ar iarraidh óna sheanfhón, ach deir sé nár scrios seisean iad. Tháinig gártha magaidh ón lucht agóide agus Johnson ag fágáil an fhiosrúcháin.
Severn Cullis-Suzuki. Is gníomhaí timpeallachta as Ceanada í Severn Cullis-Suzuki (a rugadh ar an 30 Samhain 1979). Tháinig sí chun cinn mar ghníomhaí sna 1990idí agus í sna déaga, nó "Greta Thunberg roimh am". Ó aois óg, chuir drochstaid na haeráide as go mór di. Tá an t-uafás agóidíochta déanta aici ó shin, agus óráidí spreagúla tugtha aici faoi thodhchaí ár bpláinéid agus an fhreagracht atá orainn.
D'fhreastail Cullis-Suzuki ar an gCruinniú Mullaigh na Cruinne 1992 i Rio de Janeiro. Thug sé óráid ann agus rinneadh mearscaipeadh ar an bhfíseán, "The Girl Who Silenced the World for 5 Minutes".
Foilsíodh leabhar léi, published her book "Tell the World" (Doubleday) sa bhliain 1993. Ansin rinneadh dearmad uirthi.
An tSiléitis. Is teanga Ind-Airianach í An tSiléitis a labhraítear san India, An Ríocht Aontaithe agus áiteanna éagsúla ar fud an domhain.
F1 Academy. Thosaigh Acadamh F1 i 2023. Is é tionscadal nua ó Fhoirmle 1 chun tiománaithe baineanna a fhorbairt agus a ullmhú le dul ar aghaidh chuig leibhéil níos airde iomaíochta. Tá an chatagóir deartha chun bealach a thabhairt do thiománaithe ar níos mó ama ar na riain, rásaíocht agus tástáil, chomh maith le tacaíocht le hullmhúcháin theicniúil, fhisiciúil agus mheabhrach. Soláthróidh sé an rochtain do thiománaithe atá ag leibhéal bunúsach taithí atá ag teastáil chun dul ar aghaidh go Foirmle 3 agus dul isteach ar an mBóthar go F1.
Stair.
Ag tosú ó 2023, tá Foirmle 1 le catagóir tiománaithe uile-ban, an Acadamh F1 a thosigh, chun tiománaithe mná óga a fhorbairt agus a ullmhú chun dul ar aghaidh chuig leibhéil níos airde iomaíochta - mar Sraith W, Foirmle 1, Foirmle 2, agus Foirmle 3. Beidh an sraith comhdhéanta de chúig fhoireann a bheidh á reáchtáil ag foirne reatha F2 agus F3, gach ceann ag dul isteach trí charr chun greille 15 carr a dhéanamh.
I bhféilire an chéad séasúr tá 21 rás thar sheacht mbabhta agus dearadh é chun an oiread rianta Grand Prix Foirmle 1 agus is féidir a léiriú, rud a thugann deis don greille dul san iomaíocht ar roinnt chiorcaid dhúshlánacha agus a scileanna teicniúla a fhorbairt. Beidh dhá babhta cáilithe agus trí rás i gceist le gach deireadh seachtaine rása. 
An 1 Márta 2023, ceapadh Susie Wolff mar stiúrthóir bainistíochta don tsraith. Léirítear i bhfógra a ceapacháin go mbeidh Wolff “freagrach as bheith i gceannas ar fhorbairt spóirt mótair na mban le fócas ar bealach rathúil a chruthú chuig catagóirí níos airde sa phirimid F1." 
Na Carranna.
Is iad na gluaisteáin a úsáidtear le haghaidh Ráithe 2023 ná an chassis Tatuus F4-T421 a úsáidtear i gcraobhchomórtais Foirmle 4 ó 2022, agus cuireann an comhpháirtí F1 Pirelli ar fáil. Don shéasúr 2023, thug Foirmle a hAon fóirdheontas do chostas gach gluaisteáin, agus bhí ar thiománaithe €150,000 a íoc. Laghdófar é seo go €100,000 do 2024.
Soláthraíonn Autotecnica an t-inneall do shéasúr 2023 agus tá sé comhdhéanta de sorcóir turbocharged 1.4-lítear, atá in ann 174 each-chumhacht a sheachadadh ag 5500 rpm. Tá luas barr 240 km/u acu.
Bunachar Bhéaloideas na Féinne. Is bunachar sonraí é Bunachar Bhéaloideas na Féinne (BBF) nó an Fionn Folklore Database (fionnfolklore.org). Seoladh an acmhainn sa bhliain 2023. Is le maoiniú ó Ollscoil Harvard agus ó Chlár Tacaíochta Eisimirceach Rialtas na hÉireann a cuireadh an tionscadal seo ar an bhfód. Tá an acmhainn faoi stiúir an Dr Natasha Sumner ó Roinn na dTeangacha agus na Litríochtaí Ceilteacha in Ollscoil Harvard.
Icosteus aenigmaticus. Iasc mara is ea an speiceas "Icosteus aenigmaticus" a mhaireann suas le 1420 m ar doimhneacht i dtuaisceart an Aigéin Chiúin .
Cé gur perciformes é, tá a chreatlach comhdhéanta den chuid is mó de loingeán. Is é an t-aon bhall é den fhine Icosteidae é, agus deonaíonn roinnt eolaithe an t-ord Icosteiformes dó fiú.
Tá a chorp gan scálaí agus go hiomlán neamhtheann, mar gheall ar a chnámharlach loingeánach agus a mhatáin bhoga. Níl spíonta ag aon cheann dá eití. Síneann na heití droma agus anasacha fad an choirp, fad is atá na heití peilbheach in easnamh. Is gnách go mbíonn an dathú donn dorcha, agus is é dhá mhéadar an fad uasta atá ar eolas aige.agus fásann sé go dtí uasfhad dhá mhéadar.
Faightear in uiscí doimhne é, áit a n-itheann sé éísc, scuideanna agus ochtapais eile, cé nach léiríonn gabhálacha le déanaí goba scuide, ach cainníochtaí móra smugairlí róin.Faightear é in uiscí domhain, áit a itheann sé iasc eile, scuideanna agus ochtapas, cé nach léiríonn gabhálacha le déanaí scuideanna Eorpacha, ach go leor smugairle róin.
Tagann claochlú iontach ar na larbhaí: crapann an eite an eireabaill agus imíonn na heití peilbheacha.
Cheap eolaithe uair amháin go raibh dhá speiceas éagsúla ann, ceann fásta ar a dtugtar "Acrotus willoughbyi."
Daniel Wiffen. Is snámhóir é Daniel Wiffen as Machaire Lainne"," Contae an Dúin (a rugadh ar 14 Iúil 2001), an chéad snámhaí Curadh Domhanda d’Éirinn riamh. 
Gairm.
Tagann Wiffen ó shráidbhaile Machaire Lainne, Co. an Dúin. D'fhreastail sé ar Ollscoil Loughborough. 
In 2021, i gCluichí Oilimpeacha Thóiceo, chríochnaigh Wiffen sa 14ú háit sa bhabhta ceannais 800m saorstíle na bhfear.
I mí an Meithimh 2022, chríochnaigh sé sa 4ú háit sa bhabhta ceannais 800m saorstíle na bhfear i gcraobh chomórtais snámh an domhain san Ungáir.
2023.
Ghlac Wiffen páirt i gCraobhchomórtas Ghearrchúrsa na hEorpa sa Rómáin i mí na Nollag 2023. Ar an 10 Nollaig, d’éirigh leis an churiarracht dhomhanda i Saorstíl 800m na bhfear a bhaint amach. Shnámh sé an 800m i 7:20.46, am a bhí 3 shoicind níos tapúla ná an churiarracht ó 2001. Is é seo an chéad uair a d’éirigh le hÉireannach curiarracht dhomhanda sa snámh a bhaint amach. Bhuaigh sé trí bhonn óir sa snámh.
2024.
I gCraobhchomórtais Uiscíochta an Domhain ar 14 Feabhra 2023, bhuaigh Wiffen an bonn óir sa saorstíl 800m tar éis dó an rás a shnámh in am 7:40:94 sa babhta ceannais.