Trelis/gawiki huggingface dataset:
Fógartach mac Cumascaigh. Rí Dheisceart Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Fógartach mac Cumascaigh (Sean-Ghaeilge Fogartach mac Cummascaig) (bás 786). Fógartach mac Néill (bás 724), ardrí, ba ea a sheanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 785 go dtí 786.
Bhí Fógartach ar an bhfód ag Cath na Rig sa bhliain 781 idir Síol Aodha Sláine agus Uí Garrchon na Laigean. Throid ann fosta a chol ceathrar, Maol Dúin mac Fearghasa (bás 785), rí Loch Gabhair ag an am. Ba rud suntasach é gur throid le chéile an dá chlann, Uí Chearnaigh agus Uí Chonaing.
Sa bhliain 786, maraíodh "Febordaith", abb Thuiléin, is aghaidh ag Síol Aodha Sláine. Bhain an tArdrí, Donnchadh na Mí (bás 797), díoltas as an dúnmharú seo, ag cloí arm Shíol Aodha Sláine, Uí Chearnaigh agus Uí Chonaing dís, ag Cath Lia Finn. Maraíodh Fógartach i dteannta lena mhuintir.
Tugtar an teideal rí Loch Gabhair ar Fhógartach ina thásc sna hannála. Rinneadh rí Dheisceart Bhreá fosta dá mhac, Cumascach (bás 797).
Cumascach mac Fógartaigh. Rí Dheisceart Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Cumascach mac Fógartaigh (Sean-Ghaeilge Cummascach mac Fogartaig) (bás 797). Fógartach mac Cumascaigh (bás 786), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 786 go dtí 797.
Chloígh an tArdrí, Donnchadh na Mí (bás 797) Síol Aodha Sláine sa bhliain 786. Ní insítear aon rud maidir le réimeas Chumascaigh seachas a bhás mar chléir sa bhliain 797. Tugtar an teideal "rex Deisceirt Breg" dó.
Ailill mac Fergusa. Rí Dheisceart Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Ailill mac Fearghasa (Sean-Ghaeilge Ailill mac Fergusa) (bás 800). Fearghas mac Fógartaigh (bás 751) ba ea a athair, agus Maol Dúin (bás 785) a dheartháir, iar-ríthe beirt. Bhí sé i réim ón mbliain 797 go dtí 800.
Insítear sna hannála gur éag sé tar éis dó bheith caite dá chapall. Tugtar an teideal "rex Deisceirt Bregh" dó.
Cernach mac Fergusa. Rí Loch Gabhair de chlann Uí Chearnaigh, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Cearnach mac Fearghasa (Sean-Ghaeilge Cernach mac Fergusa) (bás 805). Fearghas mac Fógartaigh (bás 751) ba ea a athair, agus Maol Dúin (bás 785) agus Ailill (bás 800) a dheartháireacha, iar-ríthe uile.. Bhí sé i réim ón mbliain 800 go dtí 805. 
Tháinig Cearnach i gcomharbacht ar a dheartháir, Ailill, mar rí Loch Gabhair, ach tháinig Deisceart Bhreá faoi cheannas Shíol Chonaill Ghraint, bunaithe ag Galtroim. In a thásc sna hannála, tugtar dó an teideal "rex Locha Gabor".
Tiarnach mac Fógartaigh. Rí Loch Gabhair ba ea Tiarnach mac Fógartaigh (Sean-Ghaeilge Tigernach mac Fócartai) (bás 865).
Stair.
Ba bhall é Tiarnaigh de chlann Uí Chearnaigh, géag de Síol Aodha Sláine a bhí cumhacht tráth, cuid d'Uí Néill an Deiscirt. Bhí a shin-sin-seanathair Fógartach mac Néill ina Ardrí na hÉireann. Faoi lár na hochtú haoise, bhí ríocht Bhreá, faoi cheannas tráth Síol Aodha Sláine, roinnte in dhá leath nó níos mó. Thugtaí an teideal rí Loch Gabhair, agus/nó rí Dheisceart Bhreá ar ríthe Uí Chearnaigh. Molann fianaise sheandálaíochta ón gcrannóg i Loch Gabhair gur lárionad na ríthe úd a bhí go deimhin ann. Bhí Cnoc na Teamhrach suite laistigh dá ríocht, agus d'fhéadfadh é go raibh tábhact níos mó acu dá bharr, cé gur mionríocht a bhí inti.
Beatha.
Le linn réimeas Tiarnaigh, bhí lár mar tíre faoi cheannas a ghaol i bhfad, an tArdrí, Maol Seachlainn mac Rúnaí de Chlann Cholmáin. Is dócha gurb é an tagairt is luaite ar Thiarnach sna hannála ná an bua a bhain sé amach in éadan Mhaoil Seachnaill agus an rí Laigean, Ruarc mac Brain, sa bhliain 846.
Sa bhliain 848, probably as part of a broad alliance of Irish kings, bhuaigh Tiarnach in éadan na Lochlannach ag "Dísert Do-Chonna", áit gan aithint ach is dócha gar den chósta oirthear. Níorbh an phríomhbhagairt ar Thiarnach iad na Lochlannaigh, ámh, ach a ghaol i dTuaisceart Bhreá, Cináed mac Conaing uaillmhianach agus a dheartháir, Flann. Rinne Cináed, rí Thuaisceart ón mbliain 849 ar aghaidh, comhaontas leis na Lochlannaigh sa bhliain 850 agus, dar le hAnnála Uladh, "rinne creach ar chríocha Uí Néill ón Sionainn go dtí an mhuir". Rinne sé ruathar ar an gcrannog ag Loch Gabair, a dódh agus an chill ag Treoid in aice láimhe le seachtó duine laistigh. Insítear i nAnnála Uladh conas a bhain Tiarnach a dhíoltas amach. Bhuail Cináed le Maol Seachnaill agus Tiarnach am bhliain dár gcionn. In ainneoin choimirce aistir dearbhaithe ag an eaglais, rinneadh feall air agus "bádh é go cruálach i linn".
Insítear i nannála Éireann gur tharla Cath idir Tiarnach agus Flann sa bhliain 854, ag Domhnach Mór (Contae Laoise), inár bhain Flann bua amach. Ní insítear rud ar bith eile maidir le Tiarnach go dtí a bhás sa bhliain 865. Tugtar na teidil "rí Locha Gabor" agus "lethrí Breg" dó ina thásc.
Sliochtaigh.
Maíonn clann Uí Thiarnaigh as Contae na Mí gurb é Tiarnach a sinsear.
Léigear Mequinenza. I Léigear Mequinenza (15 Bealtaine go 8 Meitheamh 1810) d’infheistigh cór Impiriúil Francach 16,000 fear faoi cheannas Louis Gabriel Suchet garastún Spáinneach 1,000 duine faoin gCòirneal Carbóin. Ghlac na Francaigh Mequinenza agus a chaisleán tar éis obráid a mhair thart ar thrí seachtaine. Tharla an gníomh le linn an Chogaidh Leithinis, a bhí mar chuid de Chogaí Napoleon. Tá Mequinenza suite ag cumar Aibhneacha Ebro agus Segre thart ar 131 mi siar ó Barcelona.
Bhí balla baile Mequinenza sean agus lag, ach bhí a chaisleán suite ar spor sléibhe os cionn an bhaile in áit iontach. Thóg sé dhá sheachtain d’innealtóirí míleata Suchet bóthar zig-zag a thógáil suas an sliabh. Nuair a bhí an bóthar réidh, tharraing na Francaigh a gcuid gunnaí léigear go barr agus d’oscail siad tine ar an gcaisleán. D'éirigh leis an mbaile a stoirm ar 5 Meitheamh. Tar éis ocht lá de bhuamáil bhí an caisleán ina fhothrach agus géilleadh Carbón. Ó bhí Mequinenza ag ceann na loingseoireachta ar an Ebro, bhí Suchet in ann an baile a úsáid mar bhonn soláthair ina chuid oibríochtaí ina dhiaidh sin le linn Léigear Tortosa i ngeimhreadh 1810 agus 1811.
Cúlra.
Le linn an Dara Léigear de Zaragoza, chuir a chosantóirí Spáinneacha in aghaidh na Fraince go géar ar feadh roinnt míonna. Thit an chathair sa deireadh an 20 Feabhra 1809 agus maraíodh nó gabhadh a garastún mór. Agus an chuid is mó de chosantóirí Aragon scriosta, rinne Cór na Fraince III faoi Ghinearál na Rannóige Jean-Andoche Junot agus V Corps faoi Marshal Édouard Mortier constaic ghleann Abhainn Ebro go tapa. Ghéill dún cumhachtach Jaca go bog do Mortier an 21 Márta 1809 agus áitíodh bailte Monzón agus Fraga go luath. Dhiúltaigh caisleán Mequinenza géilleadh, áfach, nuair a thoghairm colún Francach é. Tar éis do Mortier teacht os comhair an chaisleáin go pearsanta le briogáid coisithe, dhiúltaigh a cheannasaí caipitliú arís. Tharraing marsal na Fraince siar, ag pleanáil filleadh tar éis dó an chuid eile d’oirthear Aragon a cheansú. D'eisigh an tImpire Napoleon orduithe, áfach, an 5 Aibreán don V Corps tarraingt siar go Tudela. Bhí Cogadh na Cúigiú Comhrialtas ar tí tosú agus bhí a fhios ag an impire go bhféadfadh go mbeadh trúpaí Mortier ag teastáil uaidh chun a arm sa Ghearmáin a threisiú. D’fhág sé seo ar an gCór III Aragon a shealbhú gan ach 15,000 trúpa ann. Ag an am céanna chuir an t-impire ionad Ghinearál na Rannóige Louis Gabriel Suchet in ionad Junot.
Radhabinod Pal. Bhí Radhabinod Pal (27 Eanáir 1886 – 10 Eanáir 1967) ina dhlíodóir, acadóir agus breitheamh de chuid na hIndia (na Beangáile, go sonrach). 
Saol.
Is fearr aithne ar Phal mar gheall ar an ráiteas easaontach a thug sé mar bhall den Bhinse Míleata Idirnáisiúnta don Chianoirthear (tá ardmheas sa tSeapáin air dá bharr). D'éigiontaigh Pal gach cosantóir i ngach cúis, ag rá nach raibh ach saghas "ceartas an bhuaiteora" sa Bhinse.
Breitheamh d'Ard-Chúirt Chalcúta ó 1941, bhí Pal ina bhall den Choimisiún Dlí Idirnáisiúnta ó 1952 go dtí go bhfuair sé bás.
Bhí Pal ina ollamh i gColáiste Dlí Ollscoil Chalcúta ó 1923 go 1936. Rinneadh Leas-seansailéir na hOllscoile de sa bhliain 1944.
Tanka. Is seánra filíochta de chuid na Seapáine é an tanka (短歌, gearrdán).
Foirm.
Cúig líne atá ann de ghnáth leis an bpatrún siollaí seo a leanas. 
5-7-5-7-7.
Seo é líon na siollaí in aghaidh na líne in tanka.
Tugtar an "kami-no-ku" ar an na chéad trí líne, agus tugtar an "shimo-no-ku" ar dheireadh na línte.
Islwyn Ffowc Elis. Ba cheann de na scríbhneoirí Breatnaise ba mhó a raibh tóir air sa Bhreatain Bheag é Islwyn Ffowc Elis (17 Samhain 1924 - 22 Eanáir 2004).
Rugadh Islwyn Ffoulkes Ellis i Wrecsam agus tógadh i Glyn Ceiriog é. Cuireadh oideachas ar Elis i gcoláistí Bangor agus Aberystwyth Ollscoil na Breataine Bige. Diúltóir coinsiasach ab ea é rith an Dara Cogadh Domhanda agus thosaigh sé ag scríobh filíochta agus próis, agus bhuaigh sé bonn an phróis ag Eisteddfod Náisiúnta 1951.. Rinneadh ministir Preispitéireach de i 1950, agus bhí a chéad tréadacht ag Séipéal Moreia i Llanfair Caereinion. D’aistrigh sé Soiscéal Mhatha go Breatnais mar "Efengyl Mathew - trosiad i gymraeg diweddar", a foilsíodh "i gCernarfon" i 1961.
Rinne sé a chéad léiriú mar úrscéalaí i 1953 le "Cinn y Cryman" (aistrithe go Béarla mar "Shadow of the Sickle"), a roghnófaí, i 1999, mar an leabhar Breatnaise is suntasaí sa 20ú haois.
Mar úrscéalaí léirigh Elis go raibh fonn mór air triail a bhaint as foirmeacha éagsúla, cinn a raibh tóir orthu ina measc. Ina dhiaidh Ceacht y Cryman rinne sé staidéar ar mheathlú intleachtúil, "Ffenestri tua'r Gwyll" (Windows to the Dusk 1955)."Yn ôl i Leifior" (1956; aistrithe go Béarla mar "Return to Lleifior" ) ag leanúint "Cysgod y Cryman" "agus iad" araon suite ag an suíomh samhailteach feirmeoireachta Lleifior. Sa bhliain 1957, d’fhoilsigh páirtí náisiúnach na Breataine Bige Plaid Cymru a scéal (Seachtain sa Bhreatain Bheag amach anseo), a chuir an Bhreatain Bheag neamhspleách, útóipeach i láthair agus "Iarthar Shasana" dystópach i leaganacha malartacha de 2033 ag cur an Bhreatain Bheag neamhspleách, útóipeach agus “Iarthar Shasana” dystópach i leaganacha malartacha den bhliain 2033. Lean aoir choilíneach "Tabyrddau'r Babongo" 1961 an leabhar "Blas y Cynfyd" 1958. Mar sin ba é an chéad daoine a bhain úsáid as seánraí nach raibh cur amach acu ar léitheoirí a labhraíonn Breatnais, ag cur prós an-inléite ar fáil dóibh a bhíonn suite go minic i suíomhanna comhaimseartha, agus rinne sé go leor chun seasamh an úrscéil a bhunú mar sheánra mór i litríocht na Breataine Bige. Ar feadh tréimhsí rinne sé iarracht maireachtáil as a chuid scríbhneoireachta, rud is ar éigean a rinneadh roimhe seo sa Bhreatnais nua-aimseartha.
Hazel Cosgrove, Lady Cosgrove. Bhí Calltainn Bean MhicCosgraigh, An Bantiarna MhicCoscraigh, nó Hazel Cosgrove, Lady Cosgrove (a rugadh ar 12 Eanáir 1946) an chéad bhean a ceapadh ina breitheamh buan d'uaschúirteanna na hAlban.
Saol.
Céimí de chuid Scoil Dlí Oilthigh Glaschú (LLB 1966) is ea Cosgrove. Sa bhliain 1968 ligeadh í isteach i nDàmh an Luchd-tagraidh. Sa bhliain 1991 a glaodh chun an bharra laistigh uirthi.
Bhí Cosgrove ina Siorraidh ó 1979 go 1996 agus ina breitheamh sealadach d'Àrd-Chùirt a 'Cheartais agus de Chùirt an t-Seisein ó 1992 go 1996. 
Sa bhliain 1996 ceapadh Cosgrove ina Seanaiche de Cholaiste a' Cheartais agus sa bhliain 2003 ar an Taigh a-staigh de Chùirt an t-Seisein. 
Chuaigh Cosgrove ar scor in 2006.
Fallomon mac Con Congalt. Rí na Mí de Chlann Cholmáin ba ea Fallamhan mac Congheilte (Sean-Ghaeilge Fallomon mac Con Congalt) (bás 766).
Stair.
Ba bhall é Fallamhan de Chlann Cholmáin Bhig, géag d'Uí Néill an Deiscirt, a rianaigh a sinsearacht siar ó Cholmán Beag mac Diarmada mhic Cearbhaill agus, níos lú cinnte, ó Niall Naoighiallach. Bhíodh cónaí ar an gclann timpeall ar Loch Léinn. Ba é Caille Fallamain ("Coille Follamain") príomhchlann Cholmáin Bhig. Caomhnaítear an t-ainm sa bhaile Coill Fhallúin, siar ó thuaidh ó Ráistín.
Bhí Clann Cholmáin Bhig bhí scáth a gaol Clann Cholmáin (Mhóir), muintir dheartháir Cholmáin Bhig, ar a glaodh Colmán Már, agus cónaí orthu siúd thart timpeall ar Chnoc Uisnigh. Le linn na 6ú agus 7ú haoiseanna, bhí an dá chlann faoi scáth Shíol Aodha Sláine as Bhreá, muintir mac eile Dhiarmada, Aodha Sláine. Nuair tháinig ach mac amháin Cholmáin Bhig chun cinn le linn a mórcheannais, mar a bhí Aonghas mac Colmáin Bhig. D'fhéadfadh é go raibh sé ina rí na Teamhrach, nó níos dóichí ionadaí Shuibhne Mheann i lár na tíre.
San 8ú haois, tháinig meath ar Shíol Aodha Sláine de bharr achrann idir na clanna agus tháinig Clann Cholmáin Mhóir agus b'fhéidir fosta Clann Cholmáin Bhig i gceannas.
Beatha.
Is é a shín-seanathair Faolchú ("Fáelchú"), a fuair bás go luath sna 660í, an sinsear is luaite d'Fhallamhan atá luaite sna hannála Éireann. Feictear Fallamhan féin don chéad uair sa bhliain 733. Go luath sa bhliain úd, tharla cogadh dearg i measc Uí Néill an Tuaiscirt, idir Ardrí na hÉireann, Flaithbheartach mac Loingsigh de Cineál Chonaill, agus Aodh Allán de Chineál Eoghain, a chuir sa deireadh Flaithbertach as a choróin.
Níos deireanaí sa bhliain úd, deirtear gur tharla cogadh i lár na tíre. Insítear i nAnnála Uladh gur cloíodh Cathal éigin — tuigthe de ghnáth a bheith Cathal mac Finghin, rí Mumhan — ar dtús ag Domhnall na Mí agus Clann Cholmáin Mhóir ag Tailte, agus abhainn gur bhuaigh sé in éadan Fhallamhain agus Chlann Cholmáin Bhig ag Tlachta. Tá sé mollta ag an staraí Charles-Edwards gurb ionann an Cathal úd go deimhin agus Cathal mac Aodha de Shíol Aodha Sláine, rí Loch Gabhair.
Níl aon rud eile tuairiscithe maidir le Fallamhan go dtí tar éis bhás Domhnaill na Mí sa bhliain 763. Feictear ansin é mar chomhghuaillí Dhonnchadha na Mí mhic Domhnaill. Is amhlaidh go raibh comhaontas eatarthu ó thús réimeas Domhnaill, nó roimhe sin, a thuaidh agus Aodh Allán clóite agus maraithe aige sa bhliain 743.
Sa bhliain 765, insítear gur thug Fallamhan tacaíocht do Dhonnchadh in éadan a dhearthár, Murchadh. Maraíodh Murchadh ag "Carn Fiachach", gar do Ráth Conarta, ag tríd in éadan Fhallamhain agus Donnchadha. Maraíodh Fallamhan féin sa bhliain 766, go fealltach ("dolose" as Laidin) dar le hAnnála Uladh and Tiarnaigh dís. Tugtar an teideal rí na Mí do ina thásc. Óir gurbh é Donnchadh an té ba mhó a ghnóthaigh air — rinneadh rí na Mí de i ndiaidh seo — tá sé mollta gur ordaigh sé féin an dúnmharú.
Domnall mac Donnchada Midi. Rí na Mí de Clann Cholmáin ba ea Domhnall mac Donnchadha na Mí (Sean-Ghaeilge Domnall mac Donnchada Midi) (bás 799). An tArdrí, Donnchadh na Mí (bás 797), ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 797 go dtí 799. Ní fheictear é sa ríliosta Uisnigh sa Leabhar Laighneach, ach tá sé le feiceáil i ndán ríthe na Mí.
Tréimhse achrainn chathartha i measc Chlann Colmáin a bhí ann idir bás Dhonnchadha na Mí agus teacht i réim a mhic, Chonchúr sa bhliain 803. Is amhlaidh gur tháinig a mhac Domhnall i gcomharbacht ar Dhonnchadh sa bhliain 797. An bhliain chéanna, rinne an tArdrí, Aodha Oirdní de Chineál Eoghain, ionsaí ar an Mhí agus chloígh sé Clann Cholmáin ag Cath Druim Ríg. Maraíodh beirt deartháireacha Muireadhaigh, Fíonsneachta agus Diarmaid Odhar, le linn an chatha. Scrios Aodh ansin ann Mhí a ghéill dó. Meastar gur thosaigh ríogacht Aodha as an eachtra seo.
Sa bhliain 799, maraíodh Domhnall na Mí ag a ghaol féin agus rinneadh rí na Mí dá uncail, Muireadhach. Insítear ansin gur bhuaigh Muireadhach in éadan Chineál Chairbre ("Cenél Cairpri") as Tethba ag Cath Finnabair dá bhliain 799, inar maraíodh a rí. D'fhéadfadh é go raibh sé ag troid ar son a nia, Domhnall, óir gur tharla an eachtra seo roimh a dhúnmharú dar le hAnnála Uladh. De réir Annála na gCeithre Máistrí, ámh, tharla an cath tar éis an dúnmharú, agus bheidís é go raibh Muireadhach ag cur a cheannais féin i réim.
Muiredach mac Domnaill Midi. Rí Uisnigh agus na na Mí de Clann Cholmáin ba ea Muireadhach mac Domhnaill na Mí (Sean-Ghaeilge Muiredach mac Domnaill Midi) (bás 802). An tArdrí, Domhnall na Mí (died 763) ba ea a athair, agus an tArdrí Donnchadh na Mí (bás 797) a dheartháir. Bhí sé i réim mar rí na Mí ón mbliain 799 go dtí 802.
Tréimhse achrainn chathartha i measc Chlann Colmáin a bhí ann idir bás Dhonnchadha na Mí agus teacht i réim a mhic, Chonchúr sa bhliain 803. Is amhlaidh gur tháinig a mhac Domhnall i gcomharbacht ar Dhonnchadh sa bhliain 797. An bhliain chéanna, rinne an tArdrí, Aodha Oirdní de Chineál Eoghain, ionsaí ar an Mhí agus chloígh sé Clann Cholmáin ag Cath Druim Ríg. Maraíodh beirt deartháireacha Muireadhaigh, Fíonsneachta agus Diarmaid Odhar, le linn an chatha. Scrios Aodh ansin ann Mhí a ghéill dó. Meastar gur thosaigh ríogacht Aodha as an eachtra seo.
Sa bhliain 799, maraíodh Domhnall na Mí ag a ghaol féin agus rinneadh rí na Mí de Mhuireadhach. Insítear ansin gur bhuaigh Muireadhach in éadan Chineál Chairbre ("Cenél Cairpri") as Tethba ag Cath Finnabair dá bhliain 799, inar maraíodh a rí. D'fhéadfadh é go raibh sé ag troid ar son a nia, Domhnall, óir gur tharla an eachtra seo roimh a dhúnmharú dar le hAnnála Uladh. De réir Annála na gCeithre Máistrí, ámh, tharla an cath tar éis an dúnmharú, agus bheidís é go raibh Muireadhach ag cur a cheannais féin i réim.
Tugtar an teideal "ri Midhe" dó ina thásc sna hannála don bhliain 802.
Máel Ruanaid mac Donnchada Midi. Rí Uisnigh de Clann Cholmáin ba ea Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí (Sean-Ghaeilge Máel Ruanaid mac Donnchada Midi) (bás 843). An tArdrí, Donnchadh na Mí (bás 797) ba ea a athair, agus an tArdrí Chonchúr (bás 833) a dheartháir. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 833 go dtí 843.
Tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir mar rí Uisnigh sa bhliain 833, ach níor tháinig ar an ard-ríogacht, a dháiltí idir Clann Cholmain agus Cineál Eoghain d'Uí Néill an Tuaiscirt ag an am sin. Rinneadh ina ionad ardrí den tuaisceartach, Niall Caille. 
Chun a údarás a, rinne Niall Caille ruathar ar an Mí sa bhliain 835. Tarraingíodh an Mhí Meath isteach i gcogadh idir Niall Caille and Feilimí mac Criomhthainn, rí Mumhan. Rinne Feilimí ruathar ar Mí agus ar Bhreá i mbun ionsaí a dhéanamh ar Teamhraigh Tara in 840, ach chuir Niall cosc air ansin.
"Sa bhliain 841, cloíodh Maol Ruanaí ag a nia, Diarmaid mac Conchúir agus cuireadh go sealadach as a choróin é. Mharaigh a mhac, his son Maol Seachnaill (bás 862) Diarmaid an lá céanna, ámh, agus fuair sé ar ais a choróin ar an dtoirt.
I measc a mhac, bhí Flann (bás 845), rí Mhí, agus Máel Sechnaill, a rinneadh Ardrí de sa bhliain 846.
Lorcán mac Cathail. Rí Uisnigh agus Rí na Mí de Clann Cholmáin ba ea Lorcán mac Cathail (dallta 864). 
Bhí sé i gcoróin mar rí na Mí ón mbliain 862 go dtí 864.
Ní fios go cruinn cérbh iad a ghaoil. Luaitear sna hannála go bhfuair "Cathal mac Conchobair" éigin bás sa bhliain 843. Dá mba athair Lorcáin é, b'fhéidir gur gharmhac an Ardrí Conchúr mac Donnchadha (bás 833) é Lorcán. Tar éis bhás Mhaoil Rúnaí mhic Donnchadha na Mí sa bhliain 843, tharla achrann chomharbachta. Is doiléir é an bhfuair Cathal bás de bharr an achrainn, nó arbh eisean an rídhamhna agus gur tharla an achrann mar thoradh a bháis. Pé scéal é, rinneadh rí de Lorcán sa bhliain 862, mar rídhamhna b'fhéidir.
Chur an chuid dá mhuintir ó dheas i gcoinne an Ardrí nua, Aodh Fionnliath (bás 877) de Cineál Eoghain. Rinne Lorcán mac Cathail comhaontas le Lochlannaigh Átha Cliath, Amhlaoibh, Íomhar agus Auisle in éadan Fhlainn mhic Conaing as Breá, iar chomhghuaillí Átha Cliath agus fís ionadaí Aodha is tábhachtaí i lár na tíre. Rinne Lorcán creach ar Bhreá sa bhliain 863. Sa bhliain 864, gar do Cluain Ioraird agus ar ord Amhlaoibh, gabhadh agus bádh Chonchúr mac Donnchadha, a glaodh "leith-ri Mide" air, is amhlaidh chomhghuaillí Fhlainn. Chuaigh Aodh le slua mór i Mí isteach, ghabh sé Lorcán agus dhall sé é. B'éigean do Lorcán dá bharr euro as a choróin. Ní fios cathain ní conas a fuair sé bás.
Insítear gur mharaigh duine de mac Lorcáin neamhainmnithe ríoghdhamhna an Ardrí king Flash Sionna sa bhliain 901. Molann an staraí Charles-Edwards gur bhall de dhream "Luigne" é Lorcán, óir go dtugtar an teideal rí Luigne don mhac. Más fíor, moltar gur cheap an tArdrí Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí, Lorcán mar ionadaí sa Mhí. Ní thugtar an teideal úd don mhac i nAnnála na gCeithre Máistrí ámh, ach mac rí na Mí ina ionad sin. Dá mba fhíor seo, bheadh seo an fáth go dtugadh an teideal 'leath-rí' do Chonchúr mac Donnchadha. B'fhéidir gur rídhamhna dlisteanach na Mí é, ach ní léir a ghaol le Clann Cholmáin.
Donnchadh mac Aodhacáin. Rí Uisnigh agus na Mí de Clann Cholmáin ba ea Donnchadh mac Aodhacáin (Sean-Ghaeilge Donnchad mac Aedacain nó Donnchad ó Conchobair) (bás 867). An tArdrí, Conchobar mac Donnchada (bás 833), ba ea a sheanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 864 go dtí 877.
Tháinig Donnchadh i gcoróin tar éis do Lorcán mac Cathail bheith dallta ag an Ardrí, Aodh Fionnliath (bás 877). Maraíodh é go fealltach sa bhliain 877 ag a ghaol comhraic de Clann Cholmáin, Flann Sionna, a rinneadh rí ansin de.
Ríthe Uisnigh. De mhuintir Uí Néill an Deiscirt agus a príomhchlann, Clann Cholmáin, ba ea Ríthe Uisnigh. Measadh le linn ré luathstairiúil na hÉireann gurbh é Cnoc Uisneach, suite i gContae na hIarmhí sa lá atá inniu ann, an suíomh inar tháinig na cúigí uile le chéile.
Feictear ríliosta Uisnigh sa Leabhar Laighneach, mar a leanas:
J'Accuse…! (1898). Ar an 13 Eanáir 1898, d’fhoilsigh an nuachtán Francach "L’Aurore" litir chlúiteach Emile Zola – "J’Accuse" – inar chuir sé i leith údaráis mhíleata na Fraince go raibh fear soineanta á choinneáil acu ar Oileán an Diabhail (i nGuáin na Fraince), oifigeach airm darbh ainm Lionel Dreyfus. D’éirigh an scannal Dreyfus, de réir Doise, as plota a chum oifigigh shinsearacha in arm na Fraince le dallach dubh a chur ar na Gearmánaigh.
Úrscéalaí, drámadóir agus iriseoir Francach ab ea Émile Zola, agus foilsíodh an litir oscailte faoi bhráid Uachtarán na Fraince, Felix Faure. Racht díocasach a bhí ann, ag cosaint Dreyfus. Lena "J'Accuse", shiúil Zola d'aon ghnó i gcoiscéimeanna an Voltaire sin a dúirt go sonrachː "J'écris pour agir" nó mar (fhrith)ghníomh a bhímse ag scríobh.
Aithnítear go forleathan gurbh é an t-alt sin a scríobh Zola in 1898 an comhartha ab shoiléire den chumhacht nua a raibh ag na hintleachtóirí (scríbhneoirí, ealaíontóirí, acadamhaithe) i múnla tuairimí an phobail, na meán chumarsáide agus an stáit.
Oscar Wilde.
I mí na Bealtaine 1897, saoradh Oscar Wilde ó phríosún Reading tar éis dó téarma beagnach dhá bhliain a chaitheamh ar chúiseanna homaighnéasachta. Chuaigh Oscar Wilde a chónaí i bPáras i mí Feabhra 1898 go díreach faoin am a raibh Zola ar triail as míchlú a tharraingt ar Ardchomhairle Arm na Fraince. Má d’fhoilsigh an nuachtán pro-Dreyfus "La Siècle" cóip de i mí Aibreáin, dhiúltaigh Wilde an dearbhú faoi mhionn a thabhairt do Zola a bhí i mbun achomhairc in aghaidh an phionóis phríosúnachta a gearradh airsean.
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an tSamhraidh 2026. Beidh Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an tSamhraidh 2026 ar siúl sa bhliain 2026 i nDacár, An tSeineagáil.