Trelis/gawiki huggingface dataset:
Restaurant Patrick Guilbaud.  
Bialann is ea Restaurant Patrick Guilbaud, atá suite i mBaile Átha Cliath. Is é Patrick Guilbaud an t-úinéir. Chef gairmiúil Francach atá ann, ach tá cónaí air in Éirinn anois. Bhunaigh Guilbaud an bhialann sa bhliain 1981 i bPlás San Séamas Thoir, BÁC 2, ach bhog sé go hÓstán Mhuirfean, i Sráid Mhuirfean Uachtarach, BÁC 2. Ba é Restaurant Patrick Guilbaud an chéad bhialann i mBaile Átha Cliath ar bronnadh dhá réalta Michelin uirthi, agus mhol foilseacháin mar The New York Times é.
Uaisle Acla. Is amhrán traidisiúnta é Uaisle Acla. Baineann sé le hOileán Acla. Ba é Pádraic Daeid, An Táilliúir Gorm, a chum an t-amhrán.
An t-Amhrán.
Leagan le Cáit Nic Suibhne a bhí i measc na hamhráin ar an dlúthdhiosca "Glór Mhaigh Eo" a eisíodh Cló Iar-Chonnachta sa mbliain 1997.
&lt;poem&gt;
Mo léan gan mé in Acaill,
Ag Róise ar an Mhal’ Raithní,
Dónall Óg Ó Ceallmhaoi,
Nó Séamus Bhriain in Acaill thall
Dá mbeinnse ar an Doirín,
Nó ag Parthalán, croí na gcarad,
Tomás Mór Ó Gallchobhair
Dá mbeinnse ag cruinniú fataí,
Dá mbeinnse in Acaill Bheag istoí’,
Nó ag Seán ’ac Taidhg an scafaire,
Tá na báid ag teacht ón fharraige ann,
Ach tá mé i measc na bhfear láistí,
Is trua gan mé i nDumha Éige,
Tá éisc na mara ag éirí ann
Is ann a gheofainn na scafairí
Dumha Ghoirt is Tóin an tSeanbhaile,
Dá mbeinnse ar a’ gCaiseal,
Nó ag Úna i mBun a’ Churraigh,
Bheinn seal ag Pádraig Ceafarcaigh,
Ach tá mé i measc na bhfear láistí,
Dhá mbeinnse i nDumha Cinn Aille,
An Caol ní bheidh mo dhearmad,
Is ann a gheofainn na scafairí
Ach tá mé i measc na bhfear láistí
&lt;/poem&gt;
Leagan eile.
&lt;poem&gt;
Mo lean gan mé in Acaill,
Nó ar bhóithre Thír an Áir,
Ag Róise ar an Mhol’ Raithní,
Nó theas ag Mairéad Bhán.
Domhnall Óg Ó Ceallabhuí,
‘Sé a chraithfeadh liomsa lámh,
Nó le Séamus Bhriain in Acaill thall
Níorbh fhada liom an lá.
Dá mbeinnse ar an Doirín,
Is ann a gheobhfainn greann,
Nó ag Parthalán, Croí na gCarad,
Nó as sin siar go Céibh.
Tomás Mór Ó Gallchobhair
Agus an Charraig uilig ní bréag,
Dá dtéinn ag cruinniú fataí ann,
Ba mhaith sin lán mo chléibh.
Dá mbeinnse in Acaill Bheag istoigh,
Bheinn seal ag Antoine Eoin, 
Nó ag Seán ‘ac Taidhg an scafaire,
Atá thall ar an Chloch Mhóir.
Tá na báid ag teacht ón fharraige ann,
‘S na luingis faoi reacht seoil,
Ach tá mise i measc na nOrangemen,
‘S ní fada bheas mé beo.
Is trua gan mé i nDú Éige,
Ach ní fhéadaim a dhul ann,
Tá éisc na mara ag éirí
‘S na báid a’ tíocht ón tuinn,
Tá cailíní breátha spéarúla ann,
A dhéanfadh súgradh ‘s greann,
Fáilte mhór in gach aon teach romham
‘S pluid ghléigeal os mo chionn.
Dá mbeinnse i nDumhaigh Cinn Aille,
Ar an Abhainn nó Sliabh Mór,
An Caol níorbh é mo dhearmad,
Mo chreach agus mo bhrón,
Is ann a gheobhfainn scafairí,
A d’íocfadh síos an scór,
Dúghort ‘s Tóin a’ tSean-Bhaile,
‘S as sin o teach Sheáin Mhóir.
Dá mbeinnse ar an Chaiseal,
Is ann a bheadh áit suí,
Ná ag Úna I mBun a Churraigh,
Níorbh fhada liom an oích’,
Bheinn seal ag Pádraig Ceafarcaigh,
Agus seal ag Aindriú Mór,
Ach tá mé i measc na nOrangemen
‘S ní fada bhéas mé beo.
&lt;/poem&gt;
Nóra Dheas na gCraobh-Fholt Ní Bháidhidh. Is amhrán traidisiúnta é Nóra Dheas na gCraobh-Fholt Ní Bháidhidh a bhaineann le hOileán Acla. Ba é Pádraic Daeid, An Táilliúir Gorm, a chum an t-amhrán. File cáiliúil a bhí ann.
Scéal.
Tráth dá raibh ocras ar an bhfile agus é ar a bhealach chun aonaigh, thug Nóra béile dó. Mar sin, chum sé dán molta in ómós di.
An t-amhrán.
Bhí mé lá breá gréine, 
‘S mé triall a’ dhul ‘un aonaigh, 
‘S casadh liom an réalta gan smál. 
D’fhiafraigh mé den spéir-bhean, 
A mba banríon óg ón Ghréig í, 
Arbh í Juno, Pallas nó Venus í nó aingeal. 
Tá a grua ar dhath na gcaortha, 
‘S a leaca bhí dá réir sin, 
Mar ‘tá an eala ‘s í ag éirí den tsnámh, 
‘Sé a dúirt sí liom go céillí, 
“Ní neach ar bith den méid sin, 
Ach Nóra dheas na grcaobh-fholt Ní Bháidhidh. 
‘S a mhaighdean mhaiseach mhúinte, 
‘S a bhéilín tanaí ró-dheas, 
‘S a chúilín mar an ómar go sáil, 
Cé gur milis blas do phóigín, 
Ná mil na mbeach a reofadh, 
‘S go dtabharfá na sluaite ón mbás. 
An té ‘chífeadh siúl a’ bóthar thú, 
‘S tú ‘bheith in do chóiriú, 
‘Sé is samhail duit réalt eolais gan smál, 
Is tú mian gach buachaill óig, 
Is tú grá gach fear a phósfadh thú, 
Is tú Nóra dheas na gcraobh-fholt Ní Bháidhidh. 
Dá mbeinnse in mo Iulas Caesar, 
Nó in mo cholainn éifeacht, 
Do mholadh ní fhéadaim-sa amháin, 
Mar bhí tú múinte céillí, 
‘Sé is samhail duit ga gréine, 
Nó réalt na maidne ag éirí gach lá. 
Saibhreas Rí na Gréige, 
‘S fáighim é uilig le chéile, 
‘S go scaipfeadh sí le féile a dá láimh, 
‘S a Dhia nárbh ait na béasa, 
‘Bhí ag ainnir an chúil chraobhaigh, 
Nóra dheas na gcraobh-fholt Ní Bháidhidh. 
Níl teanga dá raibh ag saoithe, 
Nach raibh déanamh iontu ag Caesar, 
Is cumhra deas a léifeadh sí an clár, 
Mar bhí Fraincis, Spáinnis ‘s Gréigis, 
Laidin ‘s oideas Gaeilge aici, 
‘S teangaidh bhlasta Béarla gan tláith, 
Sheinnfeadh sí na téadra, 
Le meabhair cinn is méara, 
Fidil ‘s fliút ar aon staid amháin, 
‘S riarfadh sí na céadta, 
Gan gruaim a chur ina héadan, 
Nóra dheas na gcraobh-fholt Ní Bháidhidh.
Beith. Is crann í an bheith (Sean-Ghaeilge: "beithe", Breatnais: "bedw", Briotáinis: "bezuenn", Ceiltis: "betvâ", Laidin: "betula", Fraincis: "boule") san fhine Betulacaeae sa ghéineas Betula. Ní fhásann siad rómhór, ach bíonn siad níos mó ná sceacha. Tá siad gaolta leis an teaghlach Fagaceae, ina bhfuil na daracha agus na fáibhilí.
Cuirtear an t-ainm “Beith” ar an dara litir den tsean-aibítir Ghaeilge.
Cathair Luail. Cathair sa Bhreatain is ea Cathair Luail (). Tá an chathair suite i gCumbria, Iarthuaisceart Shasana.
Northampton. Baile sa Bhreatain is ea Northampton. Tá an baile suite i Northamptonshire, Sasana, sa Lár-Réigiún Thoir.
Lincoln. Cathair i Lincolnshire sa Bhreatain is ea Lincoln. Tá an chathair suite i Sasana, sa Lár-Réigiún Thoir.
Coll. Is géineas é an coll (Corylus) de chrainn duillsilteacha agus de thoir mhóra dúchasacha an leathsféir thuaidh, ina bhfuil aeráid mheasartha ann. Cuirtear an géineas, de ghnáth, sa bhfine Betulaceae, cé go roinneann roinnt luibheolaithe na coill "(le na crainn sleamhain agus géinis ghaolmhara eile)" i bhFine ar leith eile, na Corylaceae. 
Luaitear Coll, i bhfoclóirí na Gaeilge, mar an tríú litir den aibítir.
Dair. Is crann nó tor í an dair sa ghéineas Quercus (Laidin "crann darach"), ar ina leith tá timpeall 400 speiceas ann. Tá an géineas dúchasach sa leathsféar thuaidh, agus folaíonn sé crainn dhuillsilteacha agus shíorghlasa a shíneann ón leithead fuar go dtí an Áise thrópaiceach agus Críocha Mheiriceá.
Cuirtear an t-ainm “Dair” ar an gceathrú litir den tseanaibítir Ghaeilge.
Eadhadh. Is speiceas crann é an t-eadhadh ("Populus tremula"), nó an t-eabhadh i litriú an lae inniu. Tugtar an crann creathach air freisin. Tá sé dúchasach d'aeráidí measartha na hEorpa agus na hÁise, ón Íoslainn, Éire, agus an Bhreatain Mhór soir go Kamchatka, ó thuaidh go dtí taobh istigh den Chiorcal Artach i gCríoch Lochlann agus i dtuaisceart na Rúise, agus ó dheas go lár na Spáinne, an Tuirc, an Tian Shan, an Chóiré Thuaidh, agus tuaisceart na Seapáine. Tá sé le fáil freisin in áit amháin in iarthuaisceart na hAfraice san Ailgéir. I ndeisceart a raoin, tá sé le fáil ar airde mhór sna sléibhte.
Na duilleoga scothliath/glas, cruinn nó ubhchruthach, le gais leata a ligeann do na lanna crith sa leoithne gaoithe is lú. Le dealrú taobh íochtarach na lainne bíonn an corraí níos suntasaí fós, agus an chuma air go bhfuil gluaiseacht leanúnach ar siúl. 
Luaitear an focal 'Eadhadh', i bhfoclóirí na Gaeilge, mar an chúigiú litir den aibítir.
An Colasaem. Amfaitéatar Rómhánach ársa is ea an Colasaem. Tá sé lonnaithe sa Róimh san Iodáil.
Cathair Alastair. Is í Cathair Alastair an dara cathair is mó san Éigipt. Tá 4.1 milliún duine ina gcónaí sa chathair. Bhunaigh Alastar Mór í timpeall na bliana 331 R.C.
Muir Aidriad. Is muir í an Mhuir Aidriad atá suite sa Mheánmhuir, taobh thoir den Iodáil agus taobh thiar de na Balcáin.
Deighiltraon Mór. Tugtar an Deighiltraon Mór ar na sliabhraonta is mó san Astráil.
Síota. Ainmhí feoiliteach is ea an síota. Ball d'fhine na gcat (Felidae) atá ann. Tá síotaí le fáil san Afraic agus in iardheisceart na hÁise. Bíonn na síotaí, de ghnáth, 1.15 - 1.35 méadar ar fad, agus 40 - 65 cileagram ar mheáchan. Tá an baineannach beagán níos lú ná an fireannach.
Tíogar. Is ainmhí feoiliteach é an tíogar ("Panthera tigris"). Mamach atá ann, an cat is mó dá bhfuil ann.
Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth, ach d’éirigh tíogar Bali, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach díobhaí. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol.
Tá a ghnáthóg á chailliúint ag an tíogar agus maraítear tíogair beagnach gach lá mar úsáidtear a bhfionnadh agus a gcoirp sa leigheas traidisúnta.
Fearn. Is ainm coitianta é an fhearnóg (nó an fearn) ar chrainn agus toir sa ghéineas "Alnus", taobh istigh den fhine Betulaceae. Cuimsíonn an géineas thart ar 30 speiceas de chrainn agus toir moinéiciacha. Ní bhaineann mórán díobh méid mór amach. Fásann siad sa Chrios Measartha ó Thuaidh agus i gCríocha Mheiriceá chomh maith, sna hAindéis ó dheas go dtí an Airgintín.
Cuirtear an t-ainm “fearn” ar an séú litir den tseanaibítir Ghaeilge.
Seangán. Is feithid é an seangán. Ball d'fhine na Formicidae atá ann. Tá siad gaolta leis na beacha agus leis na foichí.
Tháinig an seangán ar an bhfód idir 110 agus 130 milliún bhliain ó shin. Tá seangáin ina gcónaí i ngach cuid den domhan ach amháin Antartaice agus oileáin áirithe.
Tá ról an-tábhachtach ag an seangán sa ghairdín. Bogann siad tríd an gcré, agus mar sin, cuireann siad aer ann. Cabhraíonn sé seo le fás na bplandaí.
Sa bhliain 2022, rinne taighdeoirí staidéar chun líon na seangán ar an bpláinéad a mheas. Is cosúil go bhfuil ar a laghad 20 cuaidrilliún seangán ar Domhan. Ciallaíonn seo go bhfuil ar a laghad 20,000,000,000,000,000 acu ann.
Eidhneán. Is géineas é an tEidhneán ("Hedera") den bhFine Araliaceae. Tá 15 speiceas ann san bhfine seo, ina measc, plandaí adhmadacha duillsilteacha dreapadóireachta nó talamh-téaltaithe. Tá na plandaí seo dúchasach sna hOileáin Atlantaigh, in iarthar, i lár agus i ndeisceart na hEorpa, in iarthuaisceart na hAfraice agus thar lár-dheisceartach na hÁíse anoir ón tSeapáin.
Cuirtear an t-ainm “Gort” ar an seachtú litir den tseanaibítir Ghaeilge. Tugtar eidhneán nó eidheann ar an ngort sa nua-Ghaeilge.
Gort (ogham). Is í an seachtú litir den aibítir oghaim an Gort. Is í an dara litir den Aicme Mhuine. Tugtar eidhneán nó eidheann ar an ngort sa nua-Ghaeilge. Is é [g] a luach foghraíochta.
Sanasaíocht.
Gaolta is ea ainm na litreach le "garth" 'garraí' na Breatnaise agus "hortus" na Laidine. Athchruaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar "*gorto-s". Fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *"gher-, *ghort-" 'iniaigh; clós, iamh' is ea í.
Briatharoghaim.
Is iad a leanas na nathanna meafaracha ("kennings") d' ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:
Damhán alla. Is araicnid í an damhán alla. Is ball d'ord na n-Araneae í. Tá na damháin alla flúirseach go maith i ngach ilchríoch ach amháin Antartaice. Tá tuairim is 40,000 speiceas ann. Is creachadóirí iad go léir, ach amháin speiceas a fuarthas i Meicsiceo sa bhliain 2008. Tá ocht gcos agus ocht súil acu.
Dobhareach. Ainmhí mór is ea an dobhareach. Mamach atá ann agus is ball d'fhine na Hippopotamidae é. Tá dobhareacha le fáil san Afraic fho-Shahárach. Is luibhiteoir é, ach tá sé an-chontúirteach.
Nuacht TG4. Clár nuachta Gaeilge is ea Nuacht TG4, a chraoltar go beo gach lá ar an stáisiún TG4. Cuirtear an bhéim ar nuacht agus tuairiscí a bhaineann leis an nGaeltacht agus an Ghaeilge araon, chomh maith le cuntais ar nuacht náisiúnta agus idirnáisiúnta. Cuireadh tús leis ar an 31 Deireadh Fómhair 1996, faoin ainm Nuacht TnaG agus le Gráinne Seoige mar láithreoir. Ón 13 Iúil 2009 ar aghaidh, bíonn gach eagrán ag teacht go beo ó stiúideonna TG4 i mBaile na hAbhann, Contae na Gaillimhe.
Taispeántar cláir a mhaireann tríocha nóiméad ag 19:00 idir Luain agus Aoine, agus cláir níos giorra ag 18:45 ag an deireadh seachtaine. 
Is cuid de "Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ" é Nuacht TG4, an chraobh den craoltóir náisiúnta atá freagrach as cúrsaí nuachta. Tá lucht féachana de 35-40,000 ag an gclár.
Láithreoirí.
Is í Eimear Ní Chonaola a chuireann an clár i láthair don chuid is mó, le Maolra Mac Donnchadha ina háit ar laethanta áirithe eile. Feictear daoine de na tuairisceoirí ann anois agus arís, mar shampla Ailbhe Ó Monacháin. Is é Rónán Ó Domhnaill an comhfhreagraí polaitiúil, agus bíonn Ruairí Mac Con Iomaire ann leis an tuairisc spóirt. 
Tuairisceoirí.
I measc na dtuairisceoirí atá ag obair ar Nuacht TG4 ná Seán Mac a tSíthigh, Irene Ní Nualáin, Rónán Mac Con Iomaire, Áine Lally, Máire T. Ní Mhadaoin, Catherine Ní Ghuairim, Tomás Ó Mainnín, Caoimhe Ní Laighin agus Áine Ní Bhreisleáin.
Sioráf. Is ainmhí mór é an sioráf. Mamach atá ann.
Rosualt. Is ainmhí mór é an rosualt. Mamach atá ann. Tá dhá fhiacail fhada aige, darbh ainm starrfhiacla, a thagann síos óna bhéal. Bhain an-chuid cultúr úsáid as eabhar a bhfiacla i seodra tráth.
Gráinneog. Ainmhí beag is ea an ghráinneog. Is mamach feithideach í. Tá sí spíonach. Tá 17 speiceas ann san Eoraip, san Áise, san Afraic agus sa Nua-Shéalainn.
Seilmide. Is éard atá i seilmide (nó seilide), a bheag nó a mhór, ná gastrapód a bhfuil sliogán air. Tugtar "poigheachán" ar shliogán an tseilmide go traidisiúnta. Úsáidtear an téarma "seilmide" is minice ar sheilmidí talún, ach tugtar an t-ainm ar go leor ball den ord "Gastropoda" a bhfuil sliogán seachtrach corntha orthu atá sách mór lenar féidir leis an ainmhí tarraingt go hiomlán isteach ann. Nuair a úsáidtear an focal "seilmide" sa chiall níos leithne seo, cuireann sé roinnt speiceas a chónaíonn san fharraige nó i bhfíoruisce san áireamh, mar shampla an seilmide fionnuisce agus an seilmide cladaigh ("Littorina littorea"). De ghnáth, tugtar drúchtín ar ghastrapód nach bhfuil sliogán go nádúrtha air, nó nach bhfuil ach sliogán inmheánach acu, ach úsáidtear "seilide drúchta" sa chás seo freisin.
Ní beag an bhaint atá ag seilmidí leis an saol daonna, mar shampla mar fhoinse bia, mar lotnaidí, agus mar veicteoirí galair, agus úsáidtear sliogáin seilmide mar mhaisiúcháin nó i seodra. Baintear úsáid freisin as an seilide i gcora cainte a dhéanann tagairt do rud nó do dhuine mall: "chomh mall le seilmide", "is é teacht an tseilide atá aige".
Camall. Is mamach mór crúbach sa ghéineas "Camelus" é camall (ón Laidin "camelus" agus Gréigis , as Eabhrais nó Féinícis: גָמָל "gāmāl") a bhfuil muineál fada agus dronn nó dhá dhronn air. Úsáidtear camaill san fhásach mar ainmhithe iompair nó marcaíochta. Ceansaíodh an camall fadó, agus mar bheostoc, soláthraíonn siad bia (bainne agus feoil) agus teicstílí (snáithín agus éadach óna fhionnadh). Is ainmhithe oibre iad camaill atá sainoiriúnaithe dá ngnáthóg fhásaigh. Tá trí speiceas camall beo ann. Cuimsíonn an dromadaire (a bhfuil dronn amháin air) 94% de na camaill ar domhan, agus cuimsíonn an camall Baictriach (a bhfuil dhá dhronn air) 6%. Is speiceas ar leith é an camall Baictriach fiáin atá go mór i mbaol anois.
Sionnach. Ainmhí feoiliteach is ea an sionnach nó an madra rua ("madadh rua/mada rua" uaireanta).
Tacsanomaíocht.
Tá beagnach 40 speiceas ann i ngéinis éagsúla taobh istigh den fhine Canidae.
Ní grúpa tacsanomaíochta iad na sionnaigh. Tá 12 speiceas sa ghéineas "Vulpes" — na “fíorshionnaigh”, ach tá ar a laghad 25 speiceas eile (beo nó díofa) a dtugtar “sionnach” orthu. Mar shampla:
Sanasaíocht.
Níl aon sanasaíocht shásúil ar an bhfocal "sionnach".
Tréithe.
Bíonn dathanna éagsúla ar na madraí rua, idir buí éadrom agus donn trom rua, agus dath bán nó éadrom ar a mbolg agus ar uile. Bíonn eireaball sionnaigh fada, tiubh, agus mothallach, agus bior bán air de ghnáth. Bíonn na cluasa sách fada agus biorach.
Intleacht.
De réir taighde de chuid Ollscoil Hull sa bhliain 2023, tá madaidh rua sna cathracha níos misniúla ná madaidh rua faoin tuath, ach ní hé go bhfuil siad níos cliste. Chuir na heolaithe puzail do mhadaidh rua ar 104 suíomh i bpáirceanna, i ngairdíní cúil, agus sna coillte ar feadh coicíse agus bhí ar na madaidh rua úsáid a bhaint as meicníocht shimplí chun teacht ar an bhia taobh istigh. Bhí na madaidh rua sna cathracha ní ba shásta teagmháil a dhéanamh leis na puzail. Faoi dheireadh, níor éirigh le níos mó ná 12 madadh rua an bia a fháil óna bpuzail - ach nuair a fágadh an bia ar an talamh gan puzal, ní raibh drogall ar shionnach ar bith an bia a ithe, beag beann ar cá háit a raibh siad.
Coinín. Is mamach beag é an coinín. Tá níos mó ná caoga speiceas éagsúla coiníní agus giorriacha ann. Tá coiníní, piocaí, agus giorriacha san ord "Lagomorpha", le coiníní agus giorriacha amháin san fhine "Leporidae". Laistigh de na Leporidae, tá deich ngéineas ann; cuimsíonn an géineas "Lepus" na giorriacha, agus de ghnáth tugtar "coinín" ar na speicis sa naoi ngéineas eile. Dá bharr sin, ní clád tacsanomaíochta iad na coiníní.
Tá coiníní ina gcónaí ar fud an domhain. Bíonn siad ina gcónaí ina dteaghlaigh agus itheann siad glasraí agus féar. Sa dúiche fhiáin, bíonn coiníní ina gcónaí i bpoill a thógann siad dóibh féin ar a dtugtar rapacha. Tá an t-ainm coinicéar ar scata coiníní ina gcónaí le chéile. Tá cáil ar choiníní as a bheith ag bocléim agus ag ithe cairéad.
Tá tréimhse iompair timpeall 31 laethanta ag coiníní. Is féidir 12-13 coiníní óga a bheith ag an mbaineannach, is annamh ál chomh mór le 18 nó chomh beag le ceann amháin. Coimeádtar coiníní mar pheataí ag daoine áirithe. Tógtar coiníní feola freisin. 
Mar gur creach d'ainmhithe eile iad coiníní, bíonn siad cúramach sa pháirc. Má bhraitheann siad contúirt, seasann siad ina staic agus faireann siad. Tá réimse radhairc an-leathan ag coinín, scanadh lastuas ina theannta sin. Is iad a naimhde ná sionnaigh agus madraí; béir, racúin, minceanna, easóga agus nathracha. Tógann éin chreiche coiníní uaireanta. Bíonn daoine ag scaoileadh coiníní freisin. Ritheann siad chuig a bpoill, ina bhfuil tá siad slán sábháilte go hiondúil. 
Tá struchtúr sóisialta casta acu agus, mar mhadraí, tá ordlathas acu. Bíonn coiníní sona nuair a sheasann a gcluasa. Nuair a shileann a gcluasa síos, níl siad ar a suaimhneas.
Giorria. Ainmhí beag is ea an giorria. Mamach atá ann agus is ball d'fhine na Leporidae é.
Championnat de Bretagne de football gaélique. Bíonn an Championnat de Bretagne de football gaélique, craobh peile na Briotáine, ar siúl gach bliain.
Corn.
Bronntar Corn Marcel Thesson ar na curaidh.
Cú Faoil. Ainmhí clóis is ea an cú faoil. Saghas madra atá ann. Tá stair fhada ag baint leis an gcú faoil in Éirinn. Mar shampla, de réir na seanscéalta, mharaigh Sétanta cú faoil Chulainn agus bhí air bheith mar gharda ag Culann ar feadh tamaill: mar sin, tugtar "Cú Chulainn" air. Tá siad an-ard: de ghnáth idir 50 ceintiméadar agus méadar amháin ar airde.
Dáithí Lacha. Clár beochana Gaeilge ab ea Dáithí Lacha, a bhí le feiceáil in Éirinn sna seascaidí. Craoladh an chéad eagrán ar an 31 Nollaig 1962 agus críochnaíodh i mí Iúil 1969 é. Cartún chúig nóiméad a bhí ann, a bhí ar siúl trí uair in aghaidh na seachtaine ar dtús, agus ansin ar bhonn seachtainiúil ní ba dhéanaí.
Ba é Dáithí Lacha príomhcharachtar an chláir, in éineacht le Maidhc Madra agus Puisín. B'é Flann Ó Riain a rinne an líníocht agus na cláracha.
Srónbheannach. Ainmhí mór is ea an srónbheannach. Mamach atá ann agus is ball d'fhine na Rhinocerotidae é. Tá cúig speiceas ann. Tá srónbheannaigh le fáil san Afraic agus i ndeisceart na hÁise.
In Éirinn.
Sa bhliain 2022, rugadh an chéad srónbheannach Indiach in Éirinn. Rugadh é i bPáirc Dhúlra Fota i gContae Chorcaí ar an naoú lá déag de mhí Mheán Fómhair 2022.
Míoltóg. Cuil bheag fhíneálta a bhailíonn i saithí ollmhóra le crónú an lae gar d'uisce marbh is ea an mhíoltóg. Na cuileanna fásta cosúil le corrmhíola, ach ní bheireann siad greim mar nach bhfuil codanna an bhéil forbartha go maith. De ghnáth is uisciúil na larbhaí. Itheann siad algaí, dríodar, agus uaireanta creach.
Ní ionann go díreach “míoltóg” agus “midge” i mBéarla; úsáidtear an focal Gaeilge ar speicis eile, mar shampla na míoltóga gainimh i ngéineas "Lutzomyia" a dtugtar "sand flies" orthu i mBéarla.
Coccinellidae. Is fine fhorleathan de chiaróga beaga iad na Coccinellidae , i raon méide idir 0.8 mm go 18 mm , ar a dtugtar go coitianta bóíní Dé .
Meastar go ginearálta go mbíonn an chuid is mó de na níos mó ná 6000 speiceas a thuairiscítear ina bhfeithidí tairbheach, toisc go mbíonn siad ag creachadh na Hemiptera luibhiteacha, mar shampla aifidí nó feithidí gainneacha, ar lotnaidí talmhaíochta iad. Leagann go leor coccinellidae a n-uibheacha go díreach i gcoilíneachtaí aifidí agus feithidí gainneacha lena chinntiú go bhfuil foinse bia láithreach ag a larbhaí. Mar sin féin, tá iarmhairtí nach bhfuil fáilte rompu ag roinnt speiceas; ina measc, tá na cinn is suntasaí den fhothfhine Epilachninae (lena n-áirítear "Epilachna varivestis"), ar luibhiteoirí iad féin. De ghnáth, ní bhíonn na hEpilachninae ach ina mion-lotnaidí talmhaíochta, ag ithe duilleog gráin, prátaí, pónairí, agus barraí éagsúla eile, ach is féidir a n-uimhreacha a mhéadú go heaspónantúil i mblianta nuair a bhíonn a gcuid naimhde nádúrtha, amhail foichí seadánacha a ionsaíonn a n-uibheacha, i líon níos lú. I gcásanna den sórt sin, is féidir leo damáiste mór a dhéanamh do bharraí. Tarlaíonn siad i mbeagnach gach mór-réigiún táirgthe barr i dtíortha measartha agus trópaiceacha.
Asal. Mamach crúbach is ea an t-asal. Is ainmhithe móra ceathairchosacha iad na hasail. De ghnáth bíonn siad tuairim is 0.9 - 1.4 méadar ar airde, cé go bhfuil go leor éagsúlachta ann. Tá asail le fáil ar fud an domhain. Meastar go bhfuil tuairim is 44 milliún ann (11 milliún sa tSín).
Goraille. Is ainmhí mór é an goraille. Mamach atá ann. Is é an goraille an príomhach is mó ar domhan sa lá atá inniu ann. Tá na goraillí le fáil san Afraic, sna dufairí i lár na hilchríche. Tá idir an dá speiceas faoi bhagairt. De ghnáth bíonn na fireannaigh 165–175 ceintiméadar ar airde agus bíonn na baineannaigh tuairim is 1.4 méadar ar airde.
Iora rua. Is creimire beag é an t-iora rua ("Sciurus vulgaris"). Mamach atá ann. Is creimire feoiliteach é. Tá na hioraí rua flúirseach go maith ar fud na Eoráise. Tá laghdú mór tar éis teacht ar líon na n-ioraí rua sa Bhreatain, Éirinn agus in Iodáil le blianta beaga anuas, ó tháinig ioraí glasa ("Sciurus carolinensis") isteach ó Mheiriceá Thuaidh.
Caomhnú.
Tá dhá phríomhchúis leis an laghdú ollmhór atá tagtha ar líon na n-ioraí rua:
Is ainmhithe dúchasacha Éireannacha iad na hioraí rua. Fuair siad go léir bás tar éis na oighearaoise deireanaí, ach tugadh isteach arís iad..
Iarrachtaí Caomhnú.
Tá an t-iora rua cosanta faoin Acht um Fhiadhúlra, 1976 in Éirinn agus Ard an Fhiadhúlra, 1985 sa Ríocht Aontaithe
Fia. Mamach crúbach is ea an fia. Is athchogantaigh mhóra cheathairchosacha iad na fianna. Tá fianna ina gcónaí san Eoraip, san Áise, san Afraic, i Meiriceá Thuaidh agus i Meiriceá Theas. Tá go leor cineálacha fianna timpeall an domhain.