Trelis/gawiki huggingface dataset:
Anthony Bourdain. Ba "chef" mór le rá, údar agus pearsa theilifíse Meiriceánach é Anthony Michael Bourdain, a rugadh ar 25 Meitheamh 1956 agus a fuair bás ar 8 Meitheamh 2018.
Rugadh i gCathair Nua-Eabhrac é, agus d'fhás sé aníos in Leonia, New Jersey. Eagarthóir de chuid an New York Times ab ea a mháthair, agus d'oibrigh a athair d'fhoilsitheoir cheoil. Ba de chúlra Francach Caitliceach é a athair agus de chúlra Giúdach í a mháthair. Rinne Anthony staidéar tríú leibhéil i gColáiste Vassar agus in Culinary Institute of America, an dá áit seo suite i ngleann an Hudson i stát Nua-Eabhrac. 
Chuir Bourdain lámh ina bhás féin sa Fhrainc ar 8 Meitheamh 2018.
Sípéir Beilgeach. Madra as an Bheilg é sípéir Beilgeach.
Sipéir Beilgeach Laekenois. Madra as an Bheilg é sipéir Beilgeach Laekenois.
Tréanghaotha Aniar. Is gaotha láidir aniar suite sa leathsféar theas iad Tréanghaotha Aniar.
Leathsféar theas. Is leath an domhan atá theas faoin Meánchiorcal é an leathsféar theas.
De bhrí go bhfuil ais an Domhain claonta i dtaca lena fhithis thart ar an nGrian, ní hionann an oiread griansolais a thiteann ar an dá leathsféar an t-am ar fad i rith na bliana. Cuireann sé seo leis na hathruithe aeráide is bun leis na séasúir éagsúla sna leathsféir, samhradh sa leathsféar theas nuair atá sé ina gheimhreadh sa leathsféar thuaidh, agus a mhalairt.
An leathsféar thuaidh. Is leath an domhan atá thar an Meánchiorcal é an leathsféar thuaidh.
De bhrí go bhfuil ais an Domhain claonta i dtaca lena fhithis thart ar an nGrian, ní hionann an oiread griansolais a thiteann ar an dá leathsféar an t-am ar fad i rith na bliana. Cuireann sé seo leis na hathruithe aeráide is bun leis na séasúir éagsúla sna leathsféir, samhradh sa leathsféar theas nuair atá sé ina gheimhreadh sa leathsféar thuaidh, agus a mhalairt.
Cangarú crainn Bennet. Is ainmhí é an cangarú crainn Bennet. Mamach atá ann.
Sípéir Bergamasco. Madra as Iodálach é sípéir Bergamasco.
Pápa Beinidict XI. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Beinidict XI.
Pápa Cléimeans V. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Cléimeans V.
Pápa Eoin XXII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Eoin XXII ("Ioannes XXII" i Laidin).
Pápa Beinidict XII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Beinidict XII ("Benedictus XII" i Laidin).
Pápa Cléimeans VI. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Cléimeans VI.
Pápa Innocentius VI. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Innocentius VI.
Pápa Urban V. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Urban V.
Pápa Gréagóir XI. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Gréagóir XI.
Pápa Urban VI. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Urban VI.
Pápa Bonifatius IX. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Bonifatius IX ("Boniface" i mBéarla agus i bhFraincis, "Bonifacio" in Iodáilis) .
Billy Kenneally. Polaiteoir Éireannach ab ea Billy Kenneally (12 Deireadh Fómhair 1925 − 26 Lúnasa 2009). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Seán Moore. Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Moore (19 Bealtaine 1913 – 1 Deireadh Fómhair 1986). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Tom Nolan. Polaiteoir Éireannach ab ea Tom Nolan (27 Iúil 1921 – 17 Lúnasa 1992). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Mark Killilea, Óg. Polaiteoir Éireannach ab ea Mark Killilea, Óg (5 Meán Fómhair 1939 – 31 Nollaig 2018). Rugadh é i dTuaim i gContae na Gaillimhe. Feirmeoir agus ceantálaí a bhí ann chomh maith. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil. D'éirigh sé as an bpolaitíocht sa bhliain 1999.
Carrie Acheson. Iar-pholaiteoir Éireannach ab ea Carrie Acheson (11 Meán Fómhair 1934 – 16 Eanáir 2023). Bhí sí ina ball d'Fhianna Fáil.
Carey Joyce. Polaiteoir Éireannach ab ea Carey Joyce (1 Lúnasa 1922 – 24 Deireadh Fómhair 2010). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Gerry Brady. Polaiteoir Éireannach is ea Gerry Brady (1948 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Thomas Bellew. Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Bellew (11 Aibreán 1943 – 28 Deireadh Fómhair 1995). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Ned Brennan. Polaiteoir Éireannach ab ea Ned Brennan (1 August 1920 – September 1988). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Jim Corr (polaiteoir). Polaiteoir Éireannach is é James A. Corr (25 Eanáir 1934 – ). Bhí sé ina bhall de Fine Gael.
Patrick Gallagher. Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick "Paddy" Gallagher (1 Nollaig 1946 – ). Bhí sé ina bhall de Pháirtí na nOibrithe Sinn Féin.
Johnny Callanan. Polaiteoir Éireannach is ea Johnny Callanan (20 Bealtaine 1910 – 15 Meitheamh 1982). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Richard Burke. Polaiteoir Éireannach ab ea Richard Burke (29 Márta 1932 – 15 Márta 2016). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Brendan Crinion. Polaiteoir Éireannach ab ea Brendan Crinion (11 Samhain 1923 – 2 Iúil 1989). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Kit Ahern. Polaiteoir Éireannach ab ea Kit Ahern (née Liston; 13 Eanáir 1915 – 27 Nollaig 2007). Bhí sí ina ball de Fhianna Fáil.
Joe Fox. Polaiteoir Éireannach ab ea Christopher Joseph "Joe" Fox (4 April 1931 – 1 October 1981). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Timothy Killeen. Polaiteoir Éireannach ab ea Timothy Killeen (10 Bealtaine 1923 – 2 Márta 1993). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Hugh Byrne (Fine Gael). Polaiteoir Éireannach de chuid Fhine Gael ó Bhaile Átha Cliath ab ea Hugh Byrne (5 Iúil 1939 – 22 Aibreán 2023). Bhí sé ina Theachta Dála (TD) ar feadh 13 bliana.
Toghadh Byrne do Dháil Éireann ar a chéad iarracht, in olltoghchán 1969, nuair a bhuaigh sé suíochán sa 19ú Dáil mar Theachta Dála do dháilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar Thuaidh. Bhí a shuíochán aige in olltoghchán 1973, agus tar éis athruithe teorann d'olltoghchán 1977 atoghadh é do shuíochán nua Chabrach Bhaile Átha Cliath. Nuair a cuireadh deireadh leis an dáilcheantar sin d'olltoghchán 1981, tugadh ar ais é do dháilcheantar nua Bhaile Átha Cliath Thiar-Thuaidh.
Tar éis do chomhrialtais Fhine Gael-Lucht Oibre de chuid Ghearóid Mac Gearailt titim i mí Eanáir 1982, chaill Byrne a shuíochán ag olltoghchán Feabhra 1982 a bhí ann dá bharr, do Phroinsias De Rossa ó Pháirtí na nOibrithe. Tar éis dó gan a shuíochán a fháil ar ais in olltoghchán mhí na Samhna 1982, níor sheas sé arís. Tar éis na polaitíochta, d'fhill sé ar a ghairm leighis mar dhochtúir teaghlaigh.. 
D'éag Byrne ar an 22 Aibreán 2023, agus é 83 bliain d'aois.
James White. Polaiteoir Éireannach is é James White (2 Eanáir 1938 – 2 Meán Fómhair 2014). Bhí sé ina bhall de Fhine Gael.
Lorcan Allen. Polaiteoir Éireannach is é Lorcan Allen (27 Márta 1940 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
An Mhaighdean Mhara Bheag. Finscéal a scríobh Hans Christian Andersen é An Mhaighdean Mhara Bheag.
John Mannion Óg. Polaiteoir Éireannach ab ea John Mannion Óg (26 Deireadh Fómhair 1944 – 2 Aibreán 2006). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Michael Lipper. Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Lipper (1 Meitheamh 1932 – 18 Deireadh Fómhair 1987). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Donal Ormonde. Polaiteoir Éireannach is é Donal Ormonde (21 Eanáir 1943 – ). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Larry McMahon. Polaiteoir Éireannach is é Lawrence "Larry" McMahon (18 Eanáir 1929 – 16 Feabhra 2006). Bhí sé ina bhall de Fine Gael.
Eddie Filgate. Polaiteoir Éireannach is é Eddie Filgate (16 Meán Fómhair 1915 – 19 Eanáir 2017). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Thomas J. Fitzpatrick (Baile Átha Cliath). Polaiteoir Éireannach is é Thomas J. "Tom" Fitzpatrick (29 Iúil 1926 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Seán French (1931–2011). Polaiteoir Éireannach ba ea Seán French (8 Samhain 1931 – 25 Nollaig 2011). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Seán Keegan. Polaiteoir Éireannach is é Seán Keegan (2 Feabhra 1930 – 9 Iúil 2007). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Bill Loughnane. Polaiteoir Éireannach is é William "Bill" Loughnane (5 Lúnasa 1915 – 18 Deireadh Fómhair 1982). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Thomas Meaney. Polaiteoir Éireannach is é Thomas Meaney (11 Lúnasa 1931 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Ciarán Murphy. Polaiteoir Éireannach is é Ciarán Murphy (r. 30 Bealtaine 1940). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Martin O'Donoghue. Polaiteoir Éireannach ab ea Martin O'Donoghue (13 Bealtaine 1933 – 20 Iúil 2018). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Alexis FitzGerald Óg. Polaiteoir Éireannach is é Alexis FitzGerald (7 Bealtaine 1945 – 15 Iúil 2015). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Bernard Cowen. Polaiteoir Éireannach is é Bernard Cowen (29 Eanáir 1932 – 24 Eanáir 1984). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil. Is é Brian Ó Comhain a mhac.
Desmond Governey. Polaiteoir Éireannach is é Desmond Governey (11 Meán Fómhair 1920 – 29 Nollaig 1984). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Brian Fleming. Polaiteoir Éireannach is é Brian Fleming (20 Iúil 1946 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Bernard Markey. Polaiteoir Éireannach is é Bernard Markey (7 Samhain 1935 – 23 Iúil 2003). Bhí sé ina bhall de Fine Gael.
Tom Leonard. Polaiteoir Éireannach is é Tom Leonard (30 Bealtaine 1924 – 5 Márta 2004). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Clement Coughlan. Polaiteoir Éireannach is é Clement Coughlan (14 Lúnasa 1942 – 1 Feabhra 1983). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Cathal Coughlan. Polaiteoir Éireannach is é Donal Coughlan (3 Deireadh Fómhair 1937 – 21 Meitheamh 1986). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Dick Dowling. Polaiteoir Éireannach is é Dick Dowling (12 Nollaig 1938 – ). Bhí sé ina bhall de Fine Gael.
Frank McLoughlin. Polaiteoir Éireannach is é Frank McLoughlin (1 Lúnasa 1946 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Tom O'Donnell. Polaiteoir ab ea Tom O'Donnell, as Cill Mocheallóg i gcontae Luimnigh (30 Lúnasa 1926 - 8 Deireadh Fómhair 2020). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Bhí O’Donnell ina aire Gaeltachta idir 1973-1977, le linn chomhrialtas Liam Cosgrave.
Eileen Desmond. Polaiteoir Éireannach ab ea Eileen Desmond (née Harrington; 29 Nollaig 1932 – 6 Eanáir 2005). Bhí sí ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Flor Crowley. Polaiteoir Éireannach is é Flor Crowley (27 Nollaig 1934 – 16 Bealtaine 1997). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Gerry L'Estrange. Polaiteoir Éireannach is é Gerry L'Estrange (7 Samhain 1917 – 5 Aibreán 1996). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Sylvester Barrett. Polaiteoir Éireannach ab ea Sylvester Barrett (18 Bealtaine 1926 – 8 Bealtaine 2002). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
John Conlan (Muineachán). Is polaiteoir Éireannach é John Conlan (21 Bealtaine 1928 – 3 Nollaig 2004). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Patrick Delap. Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Delap (17 Márta 1932 – 14 Bealtaine 1987). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Gene Fitzgerald. Polaiteoir Éireannach is é Gene Fitzgerald (21 Lúnasa 1932 – 14 Nollaig 2007). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Calum MacLeòid (imreoir cruicéid). Cruicéadaí Albanach gairmiúil is ea Calum Scott MacLeòid (Béarla: Calum Scott McLeod; a rugadh ar 15 Samhain 1988). Imríonn sé ar Fhoireann náisiúnta na hAlban ón mbliain 2008 i leith, Craobh Domhanda 2015 agus 2016 World Twenty20 san áireamh. D'imir sé cruicéad contae i Sasana do Chlub Cruicéid Chontae Warwickshire agus do Chlub Cruicéid Chontae Durham.
Rugadh McLeòid i nGlaschú. Is as Uibhist a Deas dá theaghlach agus tá Gàidhlig ón gcliabhán aige. D'fhreastail sé Hillpark Secondary School, an scoil Ghàidhlig i nGlaschú sular tháinig Glasgow Gaelic School ar an bhfód.
Pápa Innocentius VII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Innocentius VII.
Pápa Gréagóir XII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Gréagóir XII.
Pápa Máirtín V. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Máirtín V.
Pápa Eoghan IV. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Eoghan IV.
Pápa Nioclás V. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Nioclás V.
Pápa Callixtus III. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Callixtus III.
Pápa Pius II. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Pius II.
Pápa Pól II. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Pól II.
Pápa Sixtus IV. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Sixtus IV.
Pápa Innocentius VIII. Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Sixtus IV.
Joseph Bermingham. Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Bermingham (9 Bealtaine 1919 – 11 Lúnasa 1995). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Ned Stark. Is carachtar ficseanúil é Ned Stark in úrscéal fantaisíochta 1996 "Cluiche na Corónach" le George R. R. Martin.
Regis Philbin. Pearsa teilifíse Meiriceánach ab ea Regis Francis Xavier Philbin, a rugadh ar 25 Lúnasa 1931. Bhí fear a' tí ar chláracha cainte agus cluichí é. Fuair sé bás ar 24 Iúil 2020.
Jenny Slate. Ban-aisteoir, aisteoir gutha agus fuirseoir ar a boinn Meiriceánach í Jennifer Sarah "Jenny" Slate a rugadh ar 25 Márta 1982.
Modestus (Aspal na Carantáine). Ba mhisinéir Éireannach é Modestus (c. 720 – roimh 772), a thug an Chríostaíocht chun na gCarantánach, Slavaigh Alpacha a bhí ina gcónaí i ndeisceart na hOstaire mar atá sí anois agus in oirthuaisceart na Slóivéine, agus a bhfuil cuid dá bpór sna Slóivéanaigh atá anois ann. 
Beatha.
Aspal de Naomh Feargal ba ea Modestus. B’fhéidir gur lean sé Feargal, naomh a coisreacadh mar Easpag Salzburg timpeall 749, chun na dtailte Baváracha, a bhí faoi riail Odilo, Diúc na Baváire. Nuair a d’iarr Prionsa Cheitmar na Carantáine go ndéanfaí Críostaithe dá phobal chuir Fergil Modestus, in éineacht le ceathrar sagart, déagánach agus roinnt cléireach, i mbun na hoibre timpeall na bliana 755. Bhí céim "chorepískopos" (Gréigis: Χωρεπίσκοπος) aige, rud a d’fhág i bhfeighil mhuintir na tuaithe é. Bhí údarás easpaig aige, ach is cosúil go raibh sé gan easpagóideacht dá chuid féin, de réir nós na hÉireann. 
Ghlac Borut, a bhí ina phrionsa roimh Cheitmar, le hardtiarnas na Baváire timpeall 740, agus bhí sé de chuspóir ag misinéireacht Modestus an tír a dhaingniú in aghaidh ionradh na nAvárach Panónach. Insíodh an scéal in "Conversio Bagoariorum et Carantanorum", cuntas a scríobhadh timpeall 870 mar mheamram de chuid Aldwin, ardeaspag Salzburg, i gcúirt dlí i láthair Louis Gearmánach, rí na Fraince Oirthearaí, in aghaidh an Easpaig Methodius, aspal na Slavach i bPrionsacht Fhrancach na Panóine Íochtaraí agus sa Mhoráiv Mhór. Sa mheamram sin chuir Ardeaspagóideacht Salzburg treise ar éacht Modestus mar mhisinéir. 
Deir na croinicí gur thóg Modestus trí eaglais:
Deir na lámhscríbhinní is sine gur fhan Modestus sa Chairintia go dtí lá a bháis; deir lámhscríbhinn dhéanach go bhfuair sé bás sa Fhrainc. Is dócha gur cailleadh é sa bhliain 763, cé go luaitear dátaí eile. Deirtí go raibh lámhscríbhinn leis, “ad ecclesiam suam,” in Salzburg agus go raibh imleabhar dá chuid litreacha in Strasburg. Níl fáil ar cheachtar acu anois.
Urraim.
Deirtear go bhfuil a thuama le fáil in eaglais Ghotach Maria Saal, a tógadh in ionad eaglaise Rómhánúla de chuid an 12ú haois nó mar sin. Toisc gur éirigh chomh maith sin leis agus é ag déanamh Críostaithe de na Carantánaigh, tugadh "Aspal na Cairintia" air. Déantar a fhéile a cheiliúradh ar an 5ú Nollaig.
Cadairne. Is sa chadairne atá na magairlí ar gach beith fireann. Is ag bun an bhoid atá sé suite. Tá sé cosúil le mála beag somhúnlaithe. An fáth a bhfuil sé ann ná mar chaithfear na magairlí a choimeád beagáinín níos fuaire ná teocht an choirp. Déanann teocht díobháil dos na síolta a ghintear sna magairlí. Fásann clúmh ar an gcadairne. Teannann an cadairne má tá an teocht fuar nó nuair a bhíonn éirí ar fhear agus nuair atá sé ar tí súnás a bheith aige. Má bhuailtear fear nó ainmhí fireann sa chadairne, gortaíonn sé go dona é. Glaoitear bosán ar an gcadairne freisin.
Uirí. Is sa chadairne a fhaightear na huiríocha nó na magairlí. Bíonn dhá ceann ag fir agus ainmhithe fireann. Gineann siad na síolta a scaoileann fear nó ainmhí fireann nuair atá comhriachtain ar siúl acu chun comhtháthú le ubhán i gcorp baineann chun tús a chur le saol nua. Tá cruth ubhchruthach ar na magairlí.
Díbholaíoch. Is leacht nó ábhar é díbholaíoch a chuirtear ar an gcorp, go háirithe sna hascaillí, chun tuth an allais a laghdú nó chun é a mhúchadh.
Níl boladh nó tuth ar allas a eascraíonn ó chorp duine. Bíonn boladh míchumhra air nuair a thosaíonn baictéir ag oibriú an allas. Rathaíonn an mionachar seo in áiteanna teomhara agus tais. Is iad na hascaillí ceann dos na háiteanna is teo de ghnáth ar chorp an duine. Solathraíonn faireoga allais maothas agus maireann an mionachar sna háiteanna seo. Cothaíonn na baictéir ar an allas agus craiceann marbh san ascaill agus scaoileann siad aigéad ina gcac. Is é an t-aigéad seo bunús an boladh bréan nach thaitníonn le daoine. Seo an fáth a chaitear díbholaíoch.
Cáitear nó cuimlítear an díbholaíoch ar na hascaillí nó ar áiteanna eile. De ghnáth bíonn leacht cumhraithe sa dhíbholaíoch. Bíonn bolaithe ann oiriúnach d'fhir agus do mhná.
Broim. Díchur gas ar a bhfuil boladh ar nós cac air as an tóin is ea broim. Déanann formhór na beith beo ar domhan é. 
Bíonn ná ruagáin glórach go hannamh mar go mbíonn iatóir an átháin ag tonnchrith fad is a bhrúitear an gas amach an t-áthán.
Is cúis gáire is ea broim go minic, ach is fuath le daoine iad nuair a bhíonn boladh láidir astu.
Briosca. Is císte beag crua é briosca a dhéantar trí thaos milis a fhuineadh go dtí go bhfuil sé briosc. Is breá le daoine iad a ithe agus iad ag ól tae nó caife nó deochanna eile. Itear mar scroid iad de ghnáth.
Is féidir iad a cheannach i mbosca, i mbeartán nó i mála. Bíonn siad ar fáil i gcruthanna éagsúla ar nós cearnóga, dronuilleoga, triantáin, ciorcail agus cruthanna eile nach iad.
Is iomaí cineál briosca atá ann. Tá cinn neamhmhilis agus cinn milis. Bíonn siúcra, seacláid, torthaí, subha, uachtar agus ábhair eile mar chomhábhair iontu nó mar mhaisiúcháin ar bhrioscaí.
Pit. An chuid de bhaill atáirgthe baineann ar féidir a fheiceáil lasmuigh den chorp, glaotar pit uirthi. Na meallta nó an chuid fheolmhar ar féidir a fheiceáil, sin iad na beola ("labia" as Laidin). Tá na beola móra nó na "labia majora" ar an taobh amuigh agus cosnaíonn siad na baill eile taobh istigh amhail an breall, an fhaighin agus na beola beaga ("labia minora"). Clúdaíonn agus cosnaíonn na beola beaga an breall agus an fhaighin.
Go minic is ea an phit atá ar intinn ag daoine nuair atá siad ag labhairt faoin fhaighin.
Liomfóma. Is ailse é an liomfóma, a thosaíonn sa líonra feadán a bhailíonn an limfe, an leacht gan dath a phúscann amach as na fíocháin sa cholainn. Tosaíonn an liomfóma ag fabhrú i limficítí an chóras imdhíonachta. 
Ba é an paiteolaí Sasanach Thomas Hodgkin a thug an chéad chur síos ar aon chineál liomfóma, thiar sa bhliain 1832. Ó shin i leith, tugtar liomfóma Hodgkin (10%) nó galar Hodgkin (90% den iomlán) ar an liomfóma.
Galar Hodgkin. Liomfóma, nó ailse i limficítí an chóras imdhíonachta, is ea galar Hodgkin nó liomfóma Hodgkin. Tá sé ainmnithe as an dochtúir Sasanach a thug an chéad chur síos air, thiar sa bhliain 1832 - Thomas Hodgkin, a bhain clú amach ina phaiteolaí agus ina shaineolaí ar mhíochaine choisctheach. Cruthaíonn liomfóma Hodgkin siadaí sna faireoga limfe, agus é ag ascnamh go hordúil ó fhaireog go faireog. Aithnítear an galar ar chealla móra míchumtha den chineál ar a dtugtar cealla Reed-Sternberg.
Básmhaireacht.
Cé gur galar dainséarach tromchúiseach é liomfóma Hodgkin, ní bhíonn sé chomh marfach inniu agus a bhíodh tráth. Le fírinne, tá sé ar ceann de na hailsí is soleigheasta amuigh. Is féidir é a leigheas le radaíocht nó le ceimiteiripe, agus tagann biseach ar 90 - 95 % de na hothair. An t-othar nár tháinig ar lorg cóireála sula raibh sé ar bhruach an bháis, is minic a bhí míochaine an lae inniu ábalta é a tharrtháil.
Ar na daoine óga ó 15-35 bliana d'aois is mó a shiúlann galar Hodgkin, ach is minic a thagann sé ar dhaoine scothaosta (os cionn 55 bliana d'aois) freisin.
Seán Ó Máirtín. Bhí Seán Ó Máirtín (Béarla: "John Martin". 8 Meán Fómhair, 1812 - 29 Márta, 1875) ina náisiúnaí Éireannach. Ar dtús ba ghníomhaí míleatach é a thug tacaíocht do na heagraíochtaí "Éire Óg" (Béarla: "Young Ireland") agus "Aisghairm an Aontais" (Béarla: "Repeal"). De réir a chéile, áfach, thug sé tacaíocht d'eagraíochtaí neamh-fhoréigneacha. D'oibrigh sé chun cearta a bhaint amach do na feirmeoirí tionónta agus é ina Fheisire Parlaiminte do Chontae na Mí. B'é Seán Ó Máirtín an chéad fheisire a bhain suíocháin amach do Léig an Rialtais Dúchais (Béarla: "Home Rule League") i gContae na Mí.
An tOileánach. Leabhar Gaeilge leis an scríbhneoir Tomás Ó Criomhthain is ea An tOileánach, cuntas ar shaol an údair agus é ag éirí aníos ar an mBlascaod Mór. Críochnaíodh sa bhliain 1923 é, agus foilsíodh sa bhliain 1929 é. Cín lae atá ann, bailithe le chéile ag an gCiarraíoch Brian Ó Ceallaigh ó litreacha a sheol Ó Criomhthain chuige sa phost. Féachtar air mar cheann de sároibreacha na Gaeilge, a thugann léargas ar saol na ndaoine ar an oileán iargúlta seo, atá tréigthe sa lá atá inniu ann, agus an saghas Gaeilge a bhí á labhairt acu.
Spreagadh an Leabhar.
Spreag Brian Ó Ceallaigh as Cill Airne Tomás chun cín lae a scríobh na blianta tar éis an Chéad Chogadh Domhanda - chruthaigh sé don oileánach go bhféadfadh tuairiscí faoi shaol na ngnáthdhaoine i gceantar iargúlta a bheith spéisiúil trí shampla de scéalta le Maxim Gorky agus Pierre Loti a thabhairt dó le léamh. Scríobh Ó Criomhthain litreacha gach lá chuig Ó Ceallaigh agus ba as na cuntais sin a cuireadh an leabhar "An tOileánach" le chéile. Thosaigh Tomás ag moladh do dhaoine óga dul i mbun scríbhneoireachta chomh maith. Sa bhliain 1923 bhí triúr i mbun pinn:- é féin, Míchael Ó Gaoithín agus Eibhlín (Neilí) Ní Shúilleabháin.
Siúcra. Is bia milis é siúcra. Cuireann daoine i tae agus caife é agus ina lán oidis eile chun blas milis a thabhairt do bhia. Tá mil agus torthaí lán le siúcra freisin.
Mil. Ábhar milis a chruthaíonn beacha is ea mil. Is í an t-aon bia ar domhan a mhaireann go deo. Baintear leas as in iomaí cineál bia.
De réir roinnt staidéir, d’fhéadfadh go mbeadh mil níos éifeachtaí i gcoinne comharthaí na n-ionfhabhtuithe víreasacha is cúis le slaghdáin, mar shampla casacht, ná na drugaí tipiciúla a fhorordaíonn gairmithe.
Cac. Sa Nua-Ghaeilge is ionann cac, nach mór, agus na haidiachtaí "crap", "shit" ‘gan aon mhaith’ sa Bhéarla (faecas go foirmeálta). 
Maslaí.
Ghlaoití '"Séamas an Chaca a chaill Éire"' ar Shéamas II a chaill Cath na Bóinne, leasainm agus masla sa traidisiún Gaelach. 
Logainmneacha.
Uaireanta bhraitheadh muintir na háite go raibh na logainmneacha seo mídheas, gur leasadar an t-ainm (cf. an logainm Béarla "Leperstown" a hathraíodh go "Leopardstown"): sampla cáiliúil is ea "bf" Cnoc an Chaca “the hill of the excrement” i gContae Luimnigh, a d’aistrigh muintir na háite go "Sugarhill" le linn an athrú teangan go Béarla. 
Tá sampla againn sa Ghaeilge féin, leis: de réir gach dealraimh ba é Log an Chaca “the hollow of the excrement” bunfhoirm an logainm athmhínithe "bf" Log an Chatha “the hollow of the battle” i gCo. Shligigh.
Frederiksberg Kommune. Is bardas é Frederiksberg Kommune ar oileán na Séalainne ("Sjælland") sa Danmhairg. Cuid de chathair Cóbanhávan atá ann. Tá achar 8.7 km² agus daonra 95,029 (2009) aige: is é Frederiksberg an bardas is lú ó thaobh an achair agus an bardas leis an dlús daonra is airde sa tír. Is é Jørgen Glenthøj an maor. Is ball den Konservative Folkeparti é.
Odense. Is í Odense an tríú cathair is mó sa Danmhairg agus príomhchathair oileáin Fuen. Ciallaíonn "Odins Vé", nó "Odense" mar a deirtear sa lá atá inniu ann, "Scrín Óidin". Dia de chuid na Lochlannach ba ea Óidin.
Tá 158,163 ina gcónaí sa chathair. Tá rialtas chontae Funen lonnaithe sa chathair agus is cuid de Réigiún Syddanmark é an contae.
Tá foireann sacair lonnaithe sa chathair freisin, Odense Boldklub (nó Odense BK nó fiú OB).