Trelis/gawiki huggingface dataset:
Aiseipteacht. Easpa miocrorgánach ar an gcraiceann nó créacht. Is annamh a bhaintear an staid ideálach amach in obráidí máinliachta, ach déantar gach iarracht in obrádlanna í a bhaint amach. Caitear lámhainní is gúnaí steirilithe, steirilítear le teas nó ceimiceáin na dromchlaí, na hionstraimí, na táithíní cadáis, na bindealáin, agus baintear an t-aer truaillithe amach as an obrádlann an t-am ar fad, á athnuachan le haer steirilithe.
Partyzan Miensk. Club peile sa Bhealarúis i ea Partyzan Miensk (Bealarúisis: "футбольны клюб "Партызан" Менск").
Stair.
Bhunaigh Partyzan i Miensc sa bhliain 2002.
Go dtí 2010, bhí ar a dtugtar an fhoireann MTZ-RIPA.
Club peile bhaineann leis an lucht leanúna agus maoiniú acu ón mbliain 2012.
Imríonn an fhoireann sa Dara chraobh sraithe sa Bhealarúis anois.
Lucht leanúna.
Tá lucht leanúna na foirne i gcoinne ciníochais agus gach cineál idirdhealaithe.
Aisficse. Is éard is Aisficse ann ná cur isteach ar shreabh an aeir ar feadh na n-aerphasáistí isteach sna scamhóga, a fhéadfaidh a bheith marfach do dhuine. 
Tarlaíonn sí go coitianta mar gheall ar bhac fisiciúil sa chonair uachtarach riospráide trí thachtadh nó ionanálú earraí coimhthíocha, urlacan nó uisce (mar a tharlaíonn nuair a bháitear duine). 
Is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar ghalair sna haerphasáistí nó na scamhóga.
Aisghabháil faisnéise. Aimsiú eolais i mbunachair sonraí ríomhaire. Tá an téarma infheidhmithe maidir le haon chuardach eolais, ach ó na 1970idí anall baineann sé le scanadh ar líne is ceistiú comhaid mhóra ríomhaire chun sonraí ar leith a aimsiú. 
Féadfaidh tagairtí leabhareolaíocha a bheith i gceist, cáipéisí iomlána, nó eolas atá á athnuachan an t-am ar fad (cosúil le praghsanna scaireanna, gnéithe na haimsire áit éigin, is eile). 
Nuair a úsáidtear ríomhaire, is féidir í a dhéanamh, ní hamháin go tapa saor ach go cruinn iontaofa.
Aisíditímidín. Druga a chuireann bac ar atáirgeadh víreas HIV (víreas easpa imdhíonachta daonna, nó VEID), an reitrivíreas is bun le siondróm easpa imdhíonachta faighte (SEIF nó AIDS) ina measc.
Fuair déantóirí an druga ceadúnas go han-tapa de bharr na práinne maidir le AIDS, ach fuarthas go raibh a úsáid chliniciúil teoranta mar theiripe. Is féidir leis an galar a mhoilliú, ach ní haon leigheas é ar na siomptóim. Tá sé tocsaineach, agus éiríonn an duine frithsheasmhach ina choinne go tapa.
Aispeastóis. Saghas fibróise sna scamhóga a tharlaíonn mar thoradh ar ionanálú snáithíní aispeiste. Téann na snáithíní aispeiste isteach sa scamhóg, agus tosaíonn próiseas athlasta a dhéanann coilm is a mhilleann na fíocháin scamhógacha de réir a chéile. Tosaíonn siomptóim 15-25 bliain i ndiaidh an nochta, casacht is giorra anála a dhíblíonn an duine go mór. Is féidir go gcuirfidh nochtadh don aispeist tús le hailse scamhóg agus méisitéilióma (ailse líneáil an chliabhraigh nó an bhoilg) freisin.
Aiste bia. An cuingriú bianna a sholáthraíonn na cothaithigh riachtanacha don cholainn. Déantar aistí bia a rangú i gcaighdeáin de réir cothromaíocht na gcothaitheach a ionghabhtar, agus ní de réir na gcineálacha bia a itear go príomha. Go minic úsáidtear an téarma ar theorannú le hionghabháil calraí le haghaidh tanaithe. Le fírinne, is aiste bia ísealchalrach é seo, díreach mar is féidir aiste bia atá íseal i saill nó salann, nó aiste bia le neart snáithín a bheith ag duine. Bhí eolas ar an gceangal idir aiste bia is galair ag na Sínigh chomh luath leis an 14ú céad.
Aistiogmatacht. Saobhadh sa radharc de bharr cuar míchothrom a bheith ar an gcoirne ar thosach na súile. Uaireanta, tarlaíonn sí le fadradharc nó gearr-radharc chomh maith, ach de ghnáth bíonn sí ann ó bhreith agus ní théann sí in olcas le haois. Ceartaítear í le spéaclaí, lionsaí tadhaill nó teicníocht mháinliach ina ndéantar gearrthaí beaga i gcoirne na súile le lansa nó, le déanaí, léasar (ceireatóime ghathach).
Aistriú (géinitic). Sa ghéinitic, déanamh próitéine ó theachtaire RNA (mRNA) a tharlaíonn ar ribeasóm i gcíteaplasma na cille. Seasann gach 3 bhun núicléitíde (trírín) den mRNA d'aiminaigéad ar leith, agus nasctar iad seo le chéile i seicheamh atá cinntithe ag ord na núicléitídí sa DNA sna géinte.
Aistriú (síciatracht). Sa tsíciatracht, ceangal neamhaireachtálach a dhéanann duine idir mothúcháin a bhaineadh ar dtús le duine suntasach óna óige (a thuismitheoirí, b'fhéidir) le duine nó daoine eile (go minic leis an síciteiripí). Uaireanta, éascaíonn sé seo scrúdú a dheacrachtaí luatha nár réitíodh riamh. Freud a chum an téarma i 1895.
Aistriú cladaigh. Gluaiseacht páirteagail dríodair ar feadh na trá de bharr gníomhaíocht na dtonnta. Is féidir go n-iomprófar na páirteagail ar feadh dromchla na trá, á rolladh síos suas ar uillinn leis na tonnta (deascadh trá). Is féidir go n-iomprófar iad ar fuaidreamh san uisce suaite sa chrios tonnach de réir mar a ghluaiseann sé sin ar feadh na trá (an sruth cladaigh).
Aistriú géinte. Is féidir cealla a thógáil amach as an gcolainn agus géinte a athrú iontu trí innealtóireacht ghéiniteach. Ansin is féidir na cealla le géinte athraithe a instealladh ar ais sa cholainn gan aon dochar a dhéanamh don duine. Tá taighde ar siúl féachaint an féidir go ndéanfaidh a leithéid leigheas ar ailsí nó galair eile.
Aistriú ionfhallópach gaiméití. Próiseas a úsáidtear chun neamhthorthúlacht a leigheas. Bailítear ubháin ó dhromchlaí na n-ubhagán tar éis na hubhagáin a spreagadh le gónadatróifin nó druga eile le gníomhú den saghas céanna. Ansin cuirtear iad seo isteach sa bhroinn le speirmeacha an athar chun ligean do thoirchiú nádúrtha tarlú.
Aiteal. Crann nó tom síorghlas buaircíneach, dúchasach don chuid is mó den leathsféar thuaidh. Dhá shaghas duilleog, snáthaidchruthach nó lannchruthach, agus ar ghnéithe áirithe an dá shaghas le chéile ar an gcrann céanna. Na buaircíní méith, cosúil le caora, an t-adhmad fadsaolach. Táirgeann an duilliúr ola a úsáidtear i gcumhrán. Úsáidtear na caora chun blas a thabhairt do bhiotáille Ghinéive.
Aiteann. Tor le duilleoga lannacha is bláthanna buí cumhra i bhfoirm piseanna is ea an aiteann. Suas le 2 m ar airde. Fairsing in Éirinn. Den chineál "Ulex europeaus". Úsáidtear é chun ithir ghaineamhach a choinneáil daingnithe nó fálta a dhéanamh thart ar pháirceanna. Fadó bhí sé ina bhia d'ainmhithe. Dhéantaí camáin as a adhmad. D'úsáidtí mar luibh é mar leigheas ar an mbuíochán, galar duán, galar croí is casacht. Tá an dara cineál ann, aiteann gaelach, atá go fairsing in Éirinn freisin. Fasánn sé seo níos ísle, agus tagann na bláthanna air níos déanaí sa bhliain.
Aitéiriscléaróis. Deascadh neamhrialta saille (colaistéaról is tríghlicrídí go príomha) is ábhar eile ar bhallaí inmheánacha artairí. Feictear é mar phaistí ardaithe glana soiléire bánbhuí. Tarlaíonn coilm leis na paistí is caolaítear cró an fhuileadáin atá i gceist. Mar thoradh, bíonn claonadh ann roimh ré téachtán fola a chruthú ag ionad an aitéaróma seo. Is féidir go dtarlóidh sé seo in artaire ar bith, ach tarlaíonn sé go minic san aorta is na hartairí caratacha is ceirbreacha a sholáthraíonn an inchinn, agus na hartairí corónacha a sholáthraíonn matáin an chroí féin. Tarlaíonn an neamhord níos minice le haois, is braitheann na hiarmhairtí don tsláinte ar an bhfuileadán ina dtarlaíonn sé. Tarlaíonn aingíne chléibh más in artaire corónach a tharlaíonn an neamhord, stróc más in artaire ceirbreach é, agus morgadh b'fhéidir más artaire do ghéag íochtarach a bhíonn i gceist. I measc na bhfachtóirí a chuireann bun le haitéiriscléaróis, tá ionghabháil ard saille sa chothú (saill sháithithe go háirithe), brú ard fola (hipirtheannas), raimhre is easpa aclaíochta.
Áith. Is éard atá in áith ná oigheann chun cré a bhácáil i gcomhair brící nó earraí cré, nó cré is aol a bhácáil chun stroighin a dhéanamh. De ghnáth, déantar as cré thine nó cóimhiotail theasdhíonacha é. Úsáidtear an téarma freisin ar oigheann a bhíonn ag feidhmiú ag teocht íseal chun gráinne nó leannlus a thriomú.
Aithint carachtar. Is éard atá i gceist le hAithint carachtar nó Aithint Optúil Carachtar ná téacs clóscríofa, lámhscríofa nó clóite a thiontú go leictreonach nó go meicniúil ina théacs meaisín-ionchódaithe.
Is teicneolaíocht atá ann a bhaineann le cumas córas ríomhairí patrúin ar leith a aithint. Uaireanta, tugtar aithint patrún uirthi. Nuair is é an cumas carachtair chlóbhuailte a léamh ó ghnáthábhair chlóbhuailte é, tugtar aithint optúil carachtar (OCR) uirthi. Teicneolaíocht eile atá an-choitianta is ea aithint carachtar dúigh mhaighnéadaigh (MICR) a úsáidtear ar fud an Domhain chun sonraí cosúil le huimhreacha cuntas bainc is sraithuimhreacha ar sheiceanna a léamh go huathoibríoch.
Aitriam (ailtireacht). San ailtireacht, tugadh aistriam ar dtús ar halla isteach nó clós inmheánach oscailte i dteach Rómhánach. Sa Mheánaois, cúirt oscailte os comhair eaglaise. Níos ginearálta anois, aon chuas nó bealach isteach i bhfoirgneamh. D'éirigh aitriamaí an-choitianta in óstáin is bloic oifigí go déanach sa 20ú céad, iad go minic an-ard.
Aitriam (bitheolaíocht). Sa bhitheolaíocht, an seomra isteach ar dhá thaobh an chroí. Faigheann an t-aitriam deas fuil dhí-ocsaiginithe ón gcolainn tríd an vena cava uachtarach is an vena cava íochtarach, roimh í a chaidéalú isteach sa mhéadailín deas tríd an gcomhla thríchuspach. Faigheann an t-aitriam clé fuil ocsaiginithe ó na scamhóga agus caidéalaíonn í isteach sa mhéadailín clé tríd an gcomhla bheannach.
Aitripín. Druga nimhiúil a eastósctar ó lus na hoíche, a úsáideadh mar nimh ó aimsir impireacht na Róimhe. Feidhmíonn sé trí bhac a chur ar tharchur ó néarón go néarón ag an néaratharchuradóir aicéitiolcoilín. In úsáid le fada mar réamhchóireáil roimh ainéistéiseach ginearálta, cóireáil ar othras peipteach, in ullmhúchán chun bac a chur ar ghalar taistil, agus chun an mac imrisc a leathadh i scrúdú na súile. De réir a chéile, tá drugaí níos sábháilte á saothrú chun cur ina ionad.
Droichead Akashi-Kaikyo.  
Droichead crochta trasna Caolas Akashi idir Honshu is Shikoku na Seapáine is ea Droichead Akashi-Kaikyo. Tosaíodh i 1988 is osclaíodh i 1998 é. Fad iomlán 3911 m, agus an réise is mó 1991 m. An droichead crochta is faide ar Domhan, leis na túir is airde freisin, 294 m.
Morita Akio. Fisicí Seapánach agus bunaitheoir chomhlacht Sony na Seapáine ab ea Morita Akio (盛田 昭夫 "Morita Akio", 26 Eanáir 1921 – 3 Deireadh Fómhair 1999). Rugadh i Nagoya é. Fuair sé bás i dTóiceo. 
Tar éis an dara cogadh domhanda a bhunaigh sé (in éineacht le Masaru Ibuka), a chomhlacht leictreonaice a d'fhorbair an chéad téipthaifeadán Seapánach i 1950.
Chuir cáil an tsuarachais ar earraí Seapánacha déistin air. D'fhorbair an comhlacht raidiónna beaga so-iompartha is teilifíseán ardchaighdeáin agus dhíol ar fud an domhain iad. I 1958 bhaist sé an t-ainm Sony ar a chomhlacht: meascán aisteach den fhocal Laidineach ar fhuaim, "sonus", is amhrán de chuid Al Jolson, "Sonny Boy". Chuir siad an téipthaifeadán / raidió siúil ar an margadh den chéad uair sna 1980idí. Faoi seo, is ceann de na comhlachtaí déantúsaíochta is mó ar domhan é.
Allapaite. Téarma a d'úsáid Samuel Hahnemann chun cur síos ar mhodh oibre gnáthleighis chirt a thugann cóireáil chun cosc a chur ar shiomtóin an ghalair de réir prionsabal na n-urchomhaireach: anailgéisigh chun cosc a chur le pian, purgóidí chun feidhmiú i gcoinne na ceangailteachta. Dar le Hahnemann, is é a mhalairt a dhéantar sa hoiméapaite, a ghríosaíonn frithghníomh na colainne i gcoinne próiseas galair, seachas é a chosc.
Alasam. Is planda íseal tomach bliantúil nó ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip, an Mheánmhuir is an Áise é alasam. Na duilleoga caol. An-chuid bláthanna atá gorm, bán nó buí, croischruthach. Ceann de na plandaí is coitianta i gcomhair ceapacha bláthanna, áit a bhfástar é mar phlanda crua bliantúil.
Albaiminí. Sa rangú próitéiní is simplí. Intuaslagtha in uisce is tuaslagáin chaolaithe salainn. I láthair sa chuid is mó d'ainmhithe is plandaí. Dhá cheann shuntasacha is ea albaimin séirim (fochuid fola) is lachtalbaimin (fochuid bainne).
Albastar. Saghas den mhianra gipsim é albastar a bhfuil bandaí mínghráinníneacha ann. Éadrom tréshoilseach, chomh bog gur féidir é a shnoí is a shnasú de láimh i gcomhair úsáidí maisiúcháin.
Albatras. Éan mór farraige le sciatháin chaola is réimse sciathán 3 m is ea an t-albatras, nó an t-iolar dúbailte. Bíonn sé ar foluain ar shruthanna aeir gar don bhfarraige. Tuirlingíonn sé ar talamh chun pórú amháin.
Leon Battista Alberti. Ailtire a rugadh i Genova na hIodáile ab ea Leon Battista Alberti (14 Feabhra 1404 – 25 Aibreán 1472). I measc na ndaoine is eirimiúla san Athbheochan san Iodáil. Ceann dá dhearaí is ea eaglais Santa Maria Novella i bhFirenze.
Alcaile. Bun láidir, hiodrocsaíd sóidiam is hiodrocsaíd photaisiam go háirithe. Bíonn pH ard ag a thuaslagáin uisciúla, agus baintear úsáid astu mar ábhair ghlantacha de bhrí go dtuaslagann siad saill. Is iad na miotail alcaile grúpa I ar chlár peiriadach na ndúl, an grúpa a chuimsíonn litiam, sóidiam, potaisiam, rubaidiam is caeisiam. Rud sainiúil maidir le gach ceann acu gur féidir é a ocsaídiú ina chomhdhúile ina mbíonn sé ina chaitian luchtaithe go singil, agus hiodrocsaíd aige atá ina bhun láidir.
Alcmaeón.  is fealsamh Gréagach as Crotone na hIodáile ab ea Alcmaeón (c 6ú céad RC). An chéad anatamaí, de réir an taifid. D'fhionn sé an feadán eostach sa chluas, agus ba cheannródaí é sa tsutheolaíocht trí dhioscadh anatamaíoch.
John William Alcock. Eitleoir a rugadh i Manchain Shasan ab ea John William Alcock (5 Samhain 1892 – 18 Nollaig 1919). Agus Arthur Brown mar loingseoir aige, ba é an chéad duine a d'eitil trasna an Atlantaigh gan stad, ar 14 Meitheamh 1919.
D'eitil Alcock agus Brown ó Thalamh an Éisc go Contae na Gaillimhe i 16 uair is 27 nóiméad. 
Fuair Alcock bás i dtimpiste eitleáin sa bhFrainc níos déanaí sa bhliain chéanna.
Alcóil. Comhdhúile orgánacha ina bhfuil feidhmghrúpa hiodrocsaile (-OH) nasctha le carbón nach bhfuil nasctha ach le carbón eile nó le hidrigin. Nuair nach carbón aon cheann de na hadaimh seo, is alcól príomhúil é. Nuair a bhíonn dhá nó 3 mhalartaí carbóin ann, is alcól tánaisteach nó alcól treasach é faoi seach. Is feanóil iad na comhdhúile ina mbíonn an grúpa hiodrocsaile nasctha go díreach le fáinne aramatach, agus ní rangaítear mar alcóil iad. Is iad imoibrithe sainiúla alcól go ndíhiodráitíonn siad ina n-éitir, agus go n-oibríonn siad le haigéid chun eistir a tháirgeadh. Sa ghnáthshaol ciallaíonn an focal eatanól nó alcól eitile, CH3CH2OH.
Alcólachas. Staid ina mbíonn duine spleách ar alcól, nó fadhbanna sláinte mar gheall ar alcól, is ea Alcólachas. Tugann an téarma le tuiscint go bhfuil déscaradh idir staonadh is ól measartha ar thaobh amháin, agus daoine a ólann an iomarca ar an taobh eile, agus fadhbanna sláinte acu dá bharr.
Mí-úsáid alcóil.
Tá go leor fadhbanna a bhaineann le halcól, mar shamplaː 
Tarlaíonn mí-úsáid alcóil i ngach aicme shóisialta ach, de réir dealraimh, bíonn daoine atá ag fulaingt imní nó dúlagair claonta leis an alcól thar aon dream eile. 
Léiríonn na staitisticí go bhfuil méadú le blianta beaga ar chaitheamh alcóil, agus ar an líon mná tí, daoine óga is daoine as obair go háirithe a dtuairiscítear a bheith claonta le mí-úsáid alcóil. 
In Éirinn.
Bhí Éire ar cheann de na cúig thír is mó caitheamh san Aontas Eorpach ó thaobh caitheamh alcóil de i 2015, agus úsáid alcóil ar bhonn per capita is mó sa domhan beagnach. De réir suirbhé ón OECD, tá Éire ar ceann de na tíortha is measa ó thaobh an ragús óil. 
Sa Bhille Sláinte Poiblí (Alcól), 2015, bhí sé mar aidhm aige meánchaitheamh alcóil sa bhliain in Éirinn a laghdú ó 11 lítear an duine go 9.1 lítear an duine faoin mbliain 2020. Ach tá caitheamh alcóil fós ag méadú ó shin. 
Tá an t-eolas is fearr in Éirinn le fáil ar "Ask about Alcohol", ó HSE.ie. Tá suíomh ann in Éirinn, drinkaware.ie, le go leor eolais, as Gaeilge chomh maith leis sin, Ach cuireann tionscal na dí airgid ar fáil dón suíomh.
Aldaistéarón. Saghas hormóin (mianracortacóid) a tháltar ón gcoirtéis aidréineach isteach sa bhfuil. Is é a phríomhról i ndaoine athionsú sóidiam is eisfhearadh potaisiam a spreagadh sna duáin, chun cothromaíocht na leictrilítí is an uisce a choinneáil. Má tháltar farasbarr den hormón seo tarlaíonn ídiú potaisiam, coinneáil sóidiam is hipirtheannas, riocht a dtugtar aldaistéarónacht air.
Kurt Alder. Ceimicí orgánach a rugadh i Chorzów na Polainne (Konigshütte na Gearmáine ag an am) ab ea Kurt Alder (10 Iúil 1902 – 20 Meitheamh 1958). I gcomhar le Otto Diels, d'fhionn sé an t-imoibriú éasca idir olaifín gníomhachtaithe is dí-éin chun struchtúr cioglach le steiréiceimic inréamhinste a tháirgeadh, a dtugtar imoibriú Diels-Alder air anois, agus a tháinig le bheith an-suntasach sa cheimic orgánach shintéiseach. Bhuaigh siad Duais Nobel na Ceimice i 1950 as an saothar seo.
Jean le Rond d'Alembert. Matamaiticeoir is fealsamh a saolaíodh i bPáras ab ea Jean le Rond d'Alembert (16 Samhain 1717 – 29 Deireadh Fómhair 1783). Rinne sé staidéar ar dhlí, míochaine is matamaitic. D'fhoilsigh sé "Traité de dynamique" (Tráchtas ar Dhinimic, 1743), ag cur dinimic Newton i bhfoirm mhatamaiticiúil is ag forbairt a phrionsabal maidir le cothromaíocht. Ba é an príomhchomhoibritheoir le Denis Diderot i 1751-1758 ar an "Encyclopédie" (Ciclipéid) ar foilsíodh 36 imleabhar de faoi 1776, foilseachán bunúsach d'Aois na Tuisceana san 18ú céad sa bhFrainc.
Alfa-cháithnín. Is éard is alfa-cháithnín ann na cáithnín cumaisc luchtaithe, arb ionann é is ian héiliam, a bhfuil dhá phrótón is dhá neodrón ann. Ernest Rutherford a d'aithin sin den chéad uair i 1906. Nuair a astaítear sruth de na cáithníní seo le linn meata radaighníomhaigh, tugtar "alfaradaíocht" nó "alfaghathanna" air. De réir cineáil, taistealaíonn sé cúpla ceintiméadar san aer sula stopann na hadaimh aeir é. Agus é ag imoibriú le damhna, cuireann sé tús le táirgeadh cuid mhaith ian, rud a dhéanann an-chuid dochair i bhfíocháin bhitheolaíocha.
Alfalfa. Is planda dosach ilbhliantúil a fhásann 90 cm ar airde é alfalfa. Na duilleoga le 3 dhuilleoigín atá leathan is fiaclach ag an mbarr. Pisbláthanna corcra nó gorma i mbláthraí dlútha spíceacha. An toradh i gcochall bíseach le 1½ lúb. Níl eolas ar a bhunús, ach is barr tábhachtach foráiste é anois a shaothraítear go forleathan i réigiúin mheasartha.
Alfa-mheath. Is éard atá i gceist leis an alfa-mheath ná próiseas meata radaighníomhaigh nádúrtha ina ndianscaoileann núicléas ina núicléas níos éadroime is ina alfa-cháithnín, a astaítear. Fórsa núicléach láidir taobh thiar de. Sampla is ea luaidhe-210 (219Pb), a mheathann le leathré 21 bhliain trí alfa-mheath.
Is ionann an t-alfa-cháithnín agus núicléas an iseatóip is coitianta dá bhfuil ag an héiliam, is é sin, héiliam a ceathair nó 4He. Tagann an t-alfa-mheath go tipiciúil ar núiclídí atá trom nó réasúnta trom. Is é beirilliam a hocht an eisceacht mhór, nó is dual dó sórt scoilteadh nó eamhnú a dhéanamh ionas go bhfaightear dhá alfa-cháithnín.
Is dual don alfa-cháithnín fuinneamh réasúnta íseal a bheith aige agus é ag imeacht as an núicléas. Le firinne bíonn an t-alfa-fhuinneamh chomh híseal is nach leor é, de réir na fisice clasaicí, an fórsa núicléach a chealú. Mar sin féin fágann an t-alfa-cháithnín an núicléas. Is gnách tollánú a thabhairt ar an bpróiseas seo: shílfeá go bhfuil an núicléas timpeallaithe ag balla (an fórsa núicléach) agus an t-alfa-cháithnín ag gearradh tolláin tríd. Ní féidir an tollánú a mhíniú gan dul i dtuilleamaí na teoirice candamaí. Is éard a deir an teoiric chandamach gur féidir an damhna a fheiceáil mar thonn (déachas na toinne is an cháithnín). Níl mórán tábhachta leis an tuiscint ar leibhéal na réad mór, ach ar mhion-mhicrileibhéal na gcáithníní cosúil leis an alfa-cháithnín, is féidir glacadh leis an gcáithnín mar thonn, agus ansin, tá dóchúlacht áirithe ann go rachaidh an tonn seo trí bhalla an fhuinnimh phoitéinsiúil. Nuair a bheidh an balla taobh thiar den cháithnín, cuirfidh an fórsa éarthach leictreach luas faoin alfa-cháithnín (éarann an núicléas agus an t-alfa-cháithnín a chéile, ó tá lucht leictreach deimhneach ag an mbeirt acu mar núicléis, agus éarann na luchtanna leictreacha den chineál chéanna a chéile).
Chomh híseal is a bhíonn na halfa-fhuinnimh, ní bhíonn mórán dainséir sna núiclídí alfa-ghníomhacha don duine a fhad is a fhanann siad taobh amuigh den bheothach, nó is leor duilleog pháipéir féin leis an alfa-radaíocht a stopadh. Ábhar ailse atá iontu taobh istigh den cholainn, áfach.
Zhores Ivanovitch Alferov. Fisicí ab ea Zhores Ivanovitch Alferov, a rugadh i Vitebsk na Béalarúise ar 15 Márta 1930 agus a fuair bás i gCathair Pheadair ar 1 Márta 2019. Roinn sé Duais Nobel sa bhfisic le Jack Kilby is Herbert Kroemer i 2000 as a shaothar i bhforbairt struchtúir ilchineálacha leathsheoltóra le húsáid sa leictreonaic ardluais is an optaileictreonaic, forbairtí atá bunúsach do theicneolaíocht faisnéise is teileachumarsáide. 
Ba bhall den Duma, sa Rúis, é ón mbliain 1991 go 2019.
Alga buíghlas. Alga leis na líocha fótaisintéiseacha clóraifill "a" is clóraifill "c", agus caraitéanóidigh éagsúla a dhéanann na clóraplaist buíghlas. Ina gcealla aonaracha agus ina ribí. Tálann sé spóir inghluaiste le lascnaid ghruagach chun tosaigh is lascnaid mhaol ar chúl.
Algaí dearga. Grúpa ilchineálach mór plandaí, cosúil le halgaí agus foirmeacha ó chealla aonaracha go dtí coirp mhóra idirdhealaithe. Tagann an dath scothdhearg ón meascán de líocha fótaisintéiseacha, clóraifill "a", ficibileaphróitéiní is cairitéineóidigh taobh istigh de na cealla. Tarlaíonn atáirgeadh trí chruthú orgáin ar leith atá gabhálach ar an ngaiméit fhireann taobh istigh den ubh.
Phaeophyceae. Grúpa mórfheamainní muirí, den chuid is mó, le líocha fótaisintéiseacha sainiúla, clóraifill "a", clóraifill "c", béite-charaitéin is fúcaxaintin. An t-atáirgeadh gnéasach le speirm le dhá lascnaid tiomána, de ghnáth. Níos mó ná 1,500 speiceas ar eolas. Ón gcrios idirthaoideach is an crios fo-chladach, den chuid is mó. Foirmeacha colainne ó fhiliméadchruthach go lannchruthach.
Edward Hayes. Scoláire Gaeilge agus náisiúnach Éireannach ba ea Edward Hayes (1810 – 1870). Rinne sé bailiúchán mór de bhailéid Bhéarla na hÉireann. Bhain sé an Astráil amach, áit ar fhág sé a rian ar shaol na tíre agus ar ghnóthaí na nGael. 
A bheatha.
Rugadh é i gContae Laoise. Bhí sé ina cheannaire ar an Irish Confederation, eagraíocht réabhlóideach a bunaíodh sa bhliain 1847. Nuair a theip ar éirí amach na bliana 1848 d’aistrigh sé féin agus a bhean chéile anonn go Sasana. 
Agus é ag obair mar stocbhróicéir in Leeds chuir sé "The Ballads of Ireland", saothar dhá imleabhar, le chéile. Foilsíodh é den chéad uair sa bhliain 1855 i nDún Éideann agus bhí iarraidh mhór air. Ba sa bhliain sin freisin a chuaigh Hayes agus a chúram go dtí Melbourne na hAstráile. Chuaigh sé ag obair sa Colonial Bank ar dtús agus i Roinn Iarnród Victoria ina dhiaidh sin. Bhí suim aige i gcúrsaí poiblí agus scríobhadh sé chun na nuachtán. Bhí síntiús aige leis an gCumann Oisíneach agus bhí clú air mar scoláire Gaeilge. 
Sa bhliain 1862 cailleadh a iníon Honora in aois a hocht mbliana déag. Tá inscríbhinn Ghaeilge ar a tuama i Mór-Reilig Melbourne. Ba mhillteanach an babhta ar Hayes é: tháinig sé idir é féin agus a chuid oibre agus tháinig saghas parailise air. Bhí easpa airgid ar an teaghlach agus d’aistrigh siad ó Melbourne go Kilmore, baile a raibh mórán Éireannach ina gcónaí ann. Bhí buaireamh eile i ndán do Edward agus do Ann: cuireadh a mac isteach i dteach na ngealt. 
Sa bhliain 1864 dhíol Hayes a leabharlann, cnuasach a raibh os cionn 3,000 leabhar ann. Bhí roinnt lámhscríbhinní Gaeilge ina measc, agus b’fhéidir go raibh dhá lámhscríbhinn atá anois i Leabharlann Stáit Victoria orthu sin. Cúig bliana ina dhiaidh sin bhailigh Séarlas Gabhánach Ó Dubhthaigh agus daoine eile airgead ón bpobal leis an teaghlach a chothú. 
Fuair Hayes bás sa bhliain 1870 in aois a sheachtó bliain. 
Tagairtí.
Noone, Val (2012). "Hidden Ireland in Victoria", lch 50. Ballarat Heritage Services. ISBN 978-1-876478-83-4
 "The Ballads of Ireland". Collected and edited, with notes historical and biographical, by Edward Hayes, Esq.. Dublin: James Duffy, &amp; Sons ("gan dáta"). 
 "Meamram Páipéir Ríomhaire": dhá lámhscríbhinn scanáilte (MS 10595 agus MS RARES 091 C76) i Leabharlann Stáit Victoria
Naisc.
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil