Trelis/gawiki huggingface dataset:
Ríthe Thír Eoghain. Seo a leanas ríthe Thír Eoghain ón mbliain 1185 go dtí 1616. Roimh an tréimhse seo, bhí an rítheaghlach, Cineál Eoghain, ina ríthe Ailigh. Le linn na deichiú agus aibí haoiseanna déag, tháinig dhá phríomhchlann chun cinn; Mhic Lochlainn agus clann Uí Néill (féach 'Ó Néill'). Tháinig clann Uí Néill chun cinn as 1241 ar aghaidh.
Féach freisin Ríthe Chlann Aodha Bhuí, géag éagsúil de chlann Uí Néill.
Ríthe Thír Eoghain, 1185-1616.
D'fhéadfadh a rá gur ghlac Conn Bacach an teideal Iarla Thír Eoghain sa bhliain 1542, mar chuid den pholasaí, géilleadh agus athbhronnadh. Is é cuid den phlé ná ar cheart dó amhlaidh a dhéanamh gan dul i gcomhairle le dearbhfine na clainne. 
Níor fógraíodh Aodh ó Choinn Bhacaigh mar rí ag Tulach Óg sa bhliain 1593, ach ghlac sé an teideal tar éis dó anáid a íoc do Thurlough Luineach.
Amédée Domenech. Is imreoir rugbaí idirnáisiúnta Francach é Amédée Domenech, dit Le Duc, a rugadh ar 3 Bealtaine 1933 i Narbonne i roinn Aude agus a fuair bás i Brive-la-Gaillarde i Corrèze ar 21 Meán Fómhair 2003, a d'imir ag an iarcholún ó na 1950idí luatha go dtí lár na 1960idí. Bhí caoga a dó rogha aige d’fhoireann na Fraince idir 1954 agus 1963. Sa bhliain 2004, tar éis a bháis, rinneadh an “Stadium” mar staidiam Amédée-Domenech mar ómós don iarimreoir idirnáisiúnta as Brive .
Iasacht sindeacáite. Grúpa banc a ghníomhaíonn i dteannta a chéile chun airgead a thabhairt ar iasacht i gcreidmheas is ea iasacht sindeacáite. Iasacht i gcreidmheas bainc, nó chun eisiúint nua bannaí a fhrithghealladh, atá i gceist go hiondúil.
Plá faisnéise. Iomarca eolais is ea plá faisnéise nó "Infodemic" i mBearla, nó faisdéim, craos eolais, nó fiú siabhrán eolais – búilleach déanta díot ag an eolas ar fad atá ag teacht as chuile cheard, cuid mhaith de ag teacht salach ar an mbaisc roimhe sin.
Cosaint Shibhialta. D’fhéadfaí cur síos ar na gníomhaíochtaí traidisiúnta a ghabhann Cosaint Shibhialta de láimh mar seo a leanas: • Éigeandáil/Garchabhair • Tarrtháil • Comhrac Dóiteáin • Lorgaireacht agus Monatóireacht Radaíochta • Cumarsáid Raidió • Soláthar Leasa, srl.
Ceiliúrtar Lá Domhanda Cosanta Sibhialta ar an 1 Márta gach bliain.
Féach freisin.
Cosaint Shibhialta na hÉireann
Loscadh Mór Chicago (1871). Tharla Loscadh Mór Chicago ar 8–10 Deireadh Fómhair 1871. Maraíodh idir 200 - 300, scriosadh 17,450 foirgneamh, agus fágadh timpeall 100,000 gan dídean. Scriosadh níos mó ná 800 heicteár 
De réir scéil amháin, bhí bó á bleán agus thug sí cic do lampa agus sin an rud a chuir tús leis an tine. Leag an bhó an lampa agus chuaigh scioból trí thine. Daoine de shliocht Éireannach, Patrick agus Catherine O'Leary, a bhí i mbun agus ba ea "Daisy" an t-ainm a bhí ar an bhó. Ach finscéal atá ann, is cosúil.
Bhaintí úsáid as adhmad chun a lán de na foirgnimh a thógáil sa chathair. Bhí adhmad sna cosáin, fiú! Bhí an samhradh sa bhliain 1871 thar a bheith tirim.
Crith talún San Francisco (1906). Tharla crith talún i San Francisco ar 18 Aibreán 1906. 18 Aibreán 1906. Maraíodh 3,000 duine ar a laghad.
Thit lampaí agus soirn sa chrith talún. Thosaigh tinte beaga ar fud na háite. Mhair an tine mhór trí lá.
Tuile Mhór Pháras. Bhuail tuile mhór Páras i mí Eanaír 1910. Sceith an tSéin thar a bruacha, ó 18 Eanáir 1910 ar aghaidh. Bhain an tuile a mbuaicphointe amach ar 28 Eanáir. Bhí an tSéin 8.62m níos airde ná mar a bhí de ghnáth.
Imeachtaí.
B'é an geimhreadh is fliche é ó tosaíodh ar chuntas a choinneáil. 
Bhí cuid den chathair, agus na bruachbhailte, ar bhruach na Séine faoi uisce ar feadh dhá mhí, ó 18 Eanáir go dtí tús mhí Aibreáin.
Thóg innealltóirí rialtais droichid adhmaid timpeall na cathrach agus d'úsáid Párasaigh báid le taisteal timpeall na Séine. Aslonnaíodh daoine chuig scoileanna, eaglais agus foirgnimh rialtais agus thug na póilíní agus an t-arm cabhair do na daoine.
Dúnadh cuid den Mheitreo. 
Idir Márta agus Aibreán, d'fhill an tSéin ar ais ag an ngnáthleibhéal. Bhí an abhainn truaillithe go dona. Bhí an tSéin ó rath ag séarachas ar feadh cúpla mí.
Damáiste.
Ní bhfuair duine ar bith bás.
Bhí timpeall 22,000 foirgneamh báite. Bhí costas timpeall €1.6 billiún (airgead an lae inniu) ar deisiú sa chathair. 
Dealbh Tomhaise.
Úsáideann Parásaigh dealbh saighdiúir ag droichead Alma le leibhéal an uisce a sheiceáil. I 1910 shroich an t-uisce gualainní an tsaighdiúra.
Briochtchuarc. Is é an briochtchuarc, nó an c-chuarc (óna siombail, c) an tríú cuarc is mó de na cuairc go léir, agus cineál de Buncháithnín is ea é. Faightear briochtchuairc i hadróin, ar cáithníní fo-adamhacha iad a dhéantar as cuairc. I measc samplaí de hadróin ina bhfuil briochtchuairc ann tá na J/ψ méasón (J/ψ), D méasóin (D), Sigme briochtbharóin (Σc), agus briochtcháithníní eile.
Barrchuarc. Is é an barrchuarc, dá ngairtear an cuarc fírinne uaireanta (siombail: t) an ceann is ollmhór de na buncháithnín uile a breathnaíodh. Faigheann sé a mhais óna chúpláil leis an bhósón Higgs. Tá an cúpláil seo formula_1 an-ghar don aonad san tSamhail Chaighdeánach i bhFisic na gCáithníní, is é an cúpláil is mó (is láidre) ar scála na n-idirghníomhaíochtaí laga agus os a chionn. D'aimsigh turgnaimh CDF agus DØ an barrchuarc i 1995 ag Fermilab .
Samhail Chaighdeánach. Is í an tSamhail Chaighdeánach d’ fhisic na gcáithníní ná an teoiric a chuireann síos ar thrí cinn de na ceithre fhórsa bunúsach ar a dtugtar (na hidirghníomhaíochtaí leictreamaighnéadacha, laga agus láidre, agus gan an fórsa imtharraingthe san áireamh) sa chruinne, chomh maith le gach buncháithnín atá ar eolas a aicmiú. Forbraíodh í i gcéimeanna i rith an dara leath den 20ú haois, trí obair a lán eolaithe ar fud an domhain, agus tugadh an fhoirmliú reatha chun críche i lár na 1970idí ar dhearbhú turgnamhach go raibh cuairc ann . Ó shin i leith, tá deimhniú breise curtha leis an tSamhail Chaighdeánach le deimhniú an bharrchuairc (1995), an neoidríonó tau (2000), agus bhósón Higgs(2012). Ina theannta sin, tá an tSamhail Chaighdeánach tar éis airíonna éagsúla lagshruthanna neodracha agus bósóin W agus Z a thuar le cruinneas mór.
Erle Stanley Gardner. Scríbhneoir agus dlíodóir Meiriceánach ab ea Erle Stanley Gardner (17 Iúil 1889 – 11 Márta 1970).
Saol.
Dlíodóir agus scríbhneoir, is fearr aithne ar Gardner as "Perry Mason" a chruthú i sraith úrscéalta. Bhain Gardner úsáid as a thaithí fhada mar aturnae i gCalifornia.
Bhí páirt mhór ag Gardner i g"Cúirt na Dídine Deiridh" - a bhí ina réamhtheachtaí ag tionscadail neamhchiontachta comhaimseartha - agus thug sé roinnt iomrall ceartais chun solais tríd.
Coimhthílín. Is éard is coimhthílín ann ná cáithnín hipitéiseach comhdhéanta de staid cheangailte de uaschuairc, íoschuairc agus bhríochtchuairc. Cur síos comhionann is ea gur blúire beag de dhamhnaí coimhthíocha é coimhthílín, beag go leor le go measfaí gur cáithnín é. Go teoiriciúil, d’fhéadfadh méid réad atá comhdhéanta de dhamhnaí coimhthíocha a bheith éagsúil, ó chúpla femtiméadar trasna (le mais núicléis éadroim) go méid threallach níos mó. Chomh luath agus a éiríonn an mhéid macrascópach (de réir ord na méadar trasna), tugtar réalta coimhthíoch ar réad den sórt sin de ghnáth. Eascraíonn an téarma Béarla "strangelet" ó Edward Farhi agus Robert Jaffe i 1984. Féadann Coimhthílíní damhnai a thiontú ina ndabhnaí coimhthíocha nuair a theagmhaíonn siad le chéile.Tá coimhthílíní molta mar iarrthóirí le bheith glactha mar dhamhna dorcha.
Amanda Gorman. Is file Meiriceánach í Amanda Gorman. Scríobh sí an dán ‘The Hill We Climb’ faoin tábhacht atá le daonlathas. D’iarr Dr Jill Biden uirthi an dán a léamh amach ag insealbhú Joe Biden. Is í Amanda Gorman an file is óige a ghlac páirt ag insealbhú Uachtaráin riamh cheana. Léigh Robert Frost dán ag insealbhú John F. Kennedy sa bhliain 1961. 
D’fhreastail Amanda Gorman ar Ollscoil Harvard.
Doiminic Ó Brolcháin. Is iar-Chomhalta de Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO) de Thionól Thuaisceart Éireann don Iúr agus Ard Mhacha is ea Doiminic Ó Brolcháin (Béarla: "Dominic Bradley". Mar Chomhalta den Tionól Reachtach (CTR), bhí sé ina Urlabhraí ar son an Oideachais agus na Gaeilge.
Fuair sé a chuid meánscolaíochta in St Paul's High School, An Sruthán (Gaeilge: "Ardscoil Naomh Pól)". Ghníomhaigh sé mar Stiúrthóir Toghchánaíochta do Séamus Mallon MP agus don PSDLO i gComhairle Ceantair an Iúir agus Mhúrn. 
Ballraíocht:
Is cainteoir Béarla agus Gaeilge é "Doiminic", agus bhí sé ina eagarthóir oideachais ar an nuachtán laethúil "Lá Nua". Scríobhann sé i nGaeilge do roinnt nuachtán eile. I dTionól Thuaisceart Éireann, i mí Dheireadh Fómhair 2011, gearradh pionós air as labhairt rófhada gan ceist a chur.
Oideachas.
Rinne sé staidéar in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste le haghaidh comhchéime onóracha i Litríocht agus Teanga an Bhéarla. Tar éis a chéim d’fhan sé ar aghaidh i mBéal Feirste agus rinne sé staidéar le haghaidh Teastas Iarchéime san Oideachas. Mar mhac léinn lánfhásta chuaigh sé go hOllscoil Uladh áit a ndearna sé staidéar agus Céim Mháistir i dTeanga agus Litríocht na Gaeilge.
AK-47. Is raidhfil ionsaithe é an AK-47, nó an "Kalashnikov" (Rúisisː Автомат Калашникова) a bhaineann úsáid as urchar 7.62x39mm. Dhear Mikhail Kalashnikov an raidhfil san Aontas Sóivéadach sa bhliain 1945 don chéad uair, tamall gairid tar éis an Dara Cogadh Domhanda.
Bíonn an AK-47 ar cheann de na dearaí is clúití agus is íocónaí riamh. Sna 2010idí, bhain beagnach leath de na hairm ar domhan le raidhfilí de dhéantús Kalashnikov.
Stair.
Ba Mikhail Kalashnikov, Leifteanant-ghinearál in arm na Rúise, a rinne an AK-47 a dhearadh siar in 1945. Ach tá an ’47’ sin ag tagairt don bhliain 1947; tosaíodh ag táirgeadh an raidhfil den chéad uair sa bhliain sin. 
Rinneadh go leor leasuithe ar an bhun-dearadh ó shin. Tá breis is céad milliún raidhfil den chineál AK déanta idir 1947 agus na 2010idí, agus tá leaganacha nua á dtáirgeadh i gcónaí.
Tréithe.
Tá an AK-47 éifeachtach, simplí agus láidir. Mar shampla, is féidir leis 30 piléar a scaoileadh i rud beag níos mó ná 3 soicind.
Is féidir duine a thraenáil conas é a úsáid taobh istigh de roinnt uaireanta an chloig.
7.62×39mm. Is urchar idirmhéanach, gan imeall é an 7.62x39mm. Cruthaíódh é sa Aontas Sóivéadach. Úsáidtear é san AK-47 agus sa SKS.
Hearmafraidíteach. Sa bhitheolaíocht atáirgthe, ainmhí nó planda a mbíonn orgáin fhireannacha is bhaineannacha atáirgthe aige is ea hearmafraidíteach. Is féidir go n-aibeoidh na horgáin fhireannacha roimh na horgáin bhaineannacha (luathfhireannach), nó ina ndiaidh (luathbhaineannach), nó ag an am céanna (sioncronach). Bíonn meicníochtaí i láthair i ngnéithe sioncrónacha a chuireann bac ar fhéintoirchiú.
Cur síos.
is orgánach é heirmeafraidíteach a bhfuil orgáin atáirgthe iomlána nó pháirteacha aige agus a tháirgeann gaiméití a mbíonn baint acu de ghnáth leis an dá ghnéas, fireann agus baineann. 
Ní bhíonn gnéasanna ar leithligh ag go leor grúpaí tacsanomaíocha (inveirteabraigh den chuid is mó) d'ainmhithe. 
Sna grúpaí seo, is gnáthriocht é an hearmafraideachas, rud a chumasaíonn cineál atáirgthe ghnéasaigh inar féidir le ceachtar páirtí gníomhú mar an “baineann” nó “fireann”. 
Mar shampla, is heirmeafraidítigh, iad formhór mór na Urochordata, Pulmonata ("seilide") Opisthobranchia "(seilide") Annelida ("cuiteog") Gastropoda ("drúchtín"). Tá hearmafraideachas le fáil freisin i roinnt speiceas éisc ach ní a oiread céanna i veirteabraigh eile. Is heirmeafraidítigh iad an chuid is mó de na plandaí freisin.
Inisealachas. Is éard is inisealachas ann ná giorrúchán déanta as túslitreacha comhpháirteanna an téarma iomláin nó as siollaí den téarma iomlán agus a fhuaimnítear litir ar litir. Mar shampla, “AIB”, “BBC”, nó “CLG”.
Felipe González. Dlíodóir agus iar-Phríomh-Aire na Spáinne ab ea Felipe González Márquez (a rugadh ar 5 Márta 1942).
Saol.
Céimí dlí de chuid Ollscoil Sevilla is ea González. Thosaigh sé ag cleachtadh an dlí fostaíochta sa bhliain 1966. Ag an am céanna, bhí sé ag teagasc an ábhair san Ollscoil. Trína chuid oibre mar dhlíodóir fostaíochta, neartaigh an baint a bhí aige le gluaiseacht an cheardchumannachais agus leis an bPáirtí Sóisialach, a bhí araon faoi choim, gaol a thosaigh nuair a bhí sé ina mhac léinn.
Ceannaire.
Faoi theacht an daonlathais i lár na 1970idí, bhí González tagtha chun cinn mar an ceannaire is tábhachtaí ar an eite chlé i bpolaitíocht na Spáinne, tar éis éirí leis i dtroid chun an PSOE (Partido Socialista Obrero Español, Páirtí Sóisialach an Lucht Oibre Spáinneach) a chur ar bhealach ní ba mheasartha agus ní ba phragmataí. 
Bhí González ina Phríomh-Aire ó 1982 go 1996.Bhí i gceannas ar an PSOE nuair a bhuaigh sé ceithre olltoghchán.
Leasuithe.
Le linn dó a bheith i gcumhacht, rinneadh leasuithe sóisialta móra, mar an ginmhilleadh a dhéanamh dleathach go pointe áirithe, agus chuaigh an Spáinn isteach sna Comhphobail Eorpacha (sa bhliain 1986). 
Chuir González ina luí ar an PSOE teacht ar mhalairt cinnidh maidir le bhallraíocht na Spáinne in ECAT agus bhí an lá leis i reifreann faoin gceist sin sa bhliain 1989. 
I rith na ndeich bliana deireanacha a raibh sé ina Phríomh-Aire, tháinig sé chun cinn mar dhuine de na daoine ba mhó le rá i gcúrsaí polaitíochta sa Chomhphobal Eorpach, go mór mór sa tréimhse idir titim bhalla Bheirlín agus daingniú Chonradh Maastricht.
Laistigh den Spáinn is mó an chonspóid a tharraing a oidhreacht pholaitiúil, den chuid is mó mar gheall ar líon mór scannail ag baint lena rialtas (ag deireadh na tréimhse a bhí sé i gcumhacht go háirithe) agus mar gheall ar na teaicticí (scuaid mharaithe san áireamh) a bhí á n-úsáid i gcoinne fheachtas sceimhlitheoireachta ETA. 
Níltear ar aon tuairim, beag ná mór, agus measúnuithe á ndéanamh ar a raibh bainte amach aige ó thaobh an gheilleagair de ach an oiread, ó rud é go raibh borradh suntasach faoin ngeilleagar sna 1980idí/1990idí, in éineacht le bearta nualiobrálacha (nár ghlac a lán daoine ar an eite chlé leo riamh).
Bearradh (moirfeolaíocht). Sa teangeolaíocht, is éard is bearradh ann ná an próiseas foirmíochta focal arb éard atá ann focal a laghdú go ceann dá chodanna (Marchand: 1969). Tugtar "teascadh" nó "giorrú" air freisin. 
De réir Marchand (1969), ní chuirtear bearrthaí le chéile mar fhocail a bhaineann le stór focal caighdeánach teanga. Eascraíonn siad mar théarmaí faoi leith do ghrúpa speisialta cosúil le scoileanna, arm, póilíní, gairm an leighis, srl., I ndlúithe nó milieu nuair is leor leid chun an t-iomlán a chur in iúl. Mar shampla, tháinig béarlagair scoile mata ó matamaitic. Is féidir foirmeacha barrtha a úsáid go coitianta nuair a úsáidtear iad úsáideach go forleathan, agus iad mar chuid den teanga chaighdeánach, a n-aontódh mórchuid na gcainteoirí gur tharla sé le fón / "teileafón" agus eile. Nuair a bhíonn a n-áisiúlacht teoranta do chomhthéacsanna níos cúinge, mar shampla le "tic" sa béarlagair an stocmhalartáin, fanann siad lasmuigh den chlár caighdeánach. Bíonn go leor, mar shampla "maidhc" le haghaidh micreafóin sa talamh láir ina bhfuil a dtaibhle cuí ina bhreithiúnas suibiachtúil, ach sna blianta ina dhiaidh sin is gnách go n-úsáidtear iad níos forleithne.
Tá bearradh difriúil ó aischruthú  - d’fhéadfadh an t-aischruthú chuid den chaint nó brí an fhocail a athrú, ach cruthaíonn bearradh focail ghiorraithe ó fhocail níos faide, ach "ní" athraíonn sé an chuid den chaint nó brí an fhocail.
Dar le Irina Arnold [ ru ] (1986), bíonn bearradhden comhdhéanta de na cineálacha seo a leanas:
Béarlagair. Is éard is béarlagair ann ná teanga (focail, frásaí agus cleachtais) de shainréim theanga ar fearr le baill áirithe ionghrúpaí thar an stór focal coitianta de theanga chaighdeánach, d'fhonn a mbaill céannacht mar ghrúpa a bhunú, strainséirí a eisiamh, nó iad araon. Tháinig an focal Béarla "slang" féin chun cinn san 18ú haois agus tá sé sainithe ar bhealaí iomadúla ó ceapadh é. Le gach sainmhíniú, tá impleachtaí an bhéarlagair éagsúil.
Bunteoirim na huimhríochta. In uimhirtheoiric, is é ráiteas bunteoirime na huimhríochta ná go bhfuil fachtóiriú uathúil ag gach slánuimhir níos mó ná 1 mar iolrach d'uimhreacha príomha, seachas ord na bhfachtóirí. Mar shampla, 
formula_1
Cruthúnas.
Úsáideann an cruthúnas seo Leama Euclid: bíodh a,b ina slánuimhreacha, agus p ina huimhir phríomha. Má tá ab inroinnte ar p, tá a nó b inroinnte ar p. 
Eiseadh.
Úsáidfear ionduchtú láidir. Is uimhir phríomha í 2. Ansin glac leis go bhfuil an tairiscint fíor do chuile slánuimhir idir 1 agus n. Más uimhir phríomha í n, níl tuilleadh le cruthú. Seachas sin, bíonn slánuimhreacha a,b, a bhfuil n=ab, agus 1 &lt; a ≤ b &lt; n. De réir ionduchtaithe láidir,  bíonn a agus b ina n-iolraigh d’uimhreacha príomha, agus mar sin bíonn n ina n-iolraigh d'uimhreacha príomha, na cinn atá ag a agus b.
Uathúlacht.
Glac leis go bhfuil dhá fhachtóiriú diffriúla ag an slánuimhir k, agus gurb í k an slánuimhir dhearfach is lú leis an airí seo. Bíodh k = p1 ... pn = q1 ... qm, a bhfuil p1, ... , pn, q1, ... qm príomha. Roinneann p1 an slánuimhir q1 ... qm, agus de réir Leama Euclid, roinneann p1 ceann de q1, ... qm. Más roinneann p1 an uimhir phríomha q1, tá p1 = q1. Mar sin, tá p2 ... pn = q2 ... qm , uimhir a bhfuil níos lú ná k, a bhréagnaíonn an hipitéis ar k. Dá bhrí sin, tá fachtóiriú uathúil ar gach uimhir níos mó ná 1. 
Ginearálaithe.
Is é fearann fachtóirithe uathúil an t-ainm atá ar na faileanna a bhfuil fachtóiriú uathúil ar na mball den fhail.
Bradán feasa. Feictear an bradán feasa (eo feasa agus eo fis freisin) i sraith seanscéalta na nGael, an Fhiannaíocht, go háirithe an scéal maidir le Fionn mac Cumhaill agus a mhúinteoir, Finnéagas. Aithnítear é scaití le Fiontán mac Bóchra, "an Saol", a athraíodh tráth i riocht bhradáin.
An Fhiannaíocht.
Feictear scéal an bhradáin fheasa go suntasach i "Macgnímartha Finn", a insíonn eachtraí Fhionn mhic Cumhaill agus é óg. De réir an scéil, d'ith bradán coitianta naoi gcollchnó a bhí tar éis i "dTobar Segais" tite, agus mar thoradh, fuair sé eolas an domhain go léir. Bronnfaí ar an gcéad duine a d'íosfadh an feoil an t-eolas úd dá réir sin.
Bhí an file, Finnéigeas, i gcaitheamh seacht mbliana ag iarraidh breith ar an mbradán. Faoi dheireadh, rug sé air, agus thug d'Fhionn mac Cumhaill chun é a réitiú, ach gan é a ithe ar ór ná ar airgead. Agus é á réitiú, dhóigh sé é féin nuair a chuir sé a ordóg ar an iasc chun go bhfeice sé an raibh sé réidh. Dhiúl Fionn a ordóg dhóite chun an phian a mhaolú. Nuair a thóg sé an t-iasc chuig a mháistir, chonaic Finnéigeas an eagna ina shúile aige. D'fhiafraigh Finnéigeas d'Fhionn dá n-íosfadh sé cuid den bhradán. Dúirt an macaomh mar ith, ach mhínigh sé céard a tharla. Thuig Finnéigeas ansin go raibh fios an bhradáin faighte aige.
Le linn a shaoil, bhí Fionn in ann leas a bhaint as an eolas úd, ach amháin dó greim a bhaint ar a ordóg. Thug an t-eolas cuidiú d'Fhionn éirí ina cheannaire na bhFiann.
Miotais ghaolmhara.
I miotais na nGael, tá roinnt pearsana dúchasacha ann a sheasann do shean-aois agus eolas ársa, a deirtear gur ghlacadar riocht bradáin, is suntasaí san áireamh Fiontán mac Bóchra agus Tuan mac Cairill.
I miotaseolaíocht na hÍoslainne, feictear arís roinnt móitífeanna sa sága "Volsunga Saga" (13ú haois). Ar son a dhearthár Regin, maraíonn Sigurd Fafnir agus réitíonn sé a chroí. Is é Sigurd áfach an chéad duine a bhlaiseann an croí, agus dá bharr baineann sé eolas chaint na n-éan amach. Sa chaoi céanna, insítear i Saxo Grammaticus conas a bhaineann Eric deisbhéalaí agus gaois amach agus stobhach nathrach réitithe ag a leas-mháthair Kraka dá leasdeartháir Roller ite aige.
Is móitíf cáiliúil é seo i measc síscéalta na hEorpach agus iad ionann é agus cineál Aarne–Thompson 673, faighte go minic i lár agus Oirthear na hEorpach, ach i dteannta sin san Alba, in Éirinn, i gCríoch Lochlann, i dtíortha Bailteacha agus scaití lasmuigh den Eoraip. I nÉirinn and, tír gan nathair ar bith, is amhlaidh gur cuireadh bradán ann ina hionad.
Cultúr na ndaoine.
Feictear an bradán feasa ar feadh scaithimh sa scannán 1973, "The Wicker Man". Agus Sergeant Neil Howie ag cuardach cailín sa bhaile, osclaíonn sé cófra agus feiceann sé feisteas éisc ann. Deir fear an tí gur leis féin an feisteas agus gur bradán feasa é.
Sa bhliain 1999, chun teacht ar ais na n-iasc chuig Abhainn an Lagáin a cheiliúradh, rinne cathair Bhéal Feirste dealbh a chruthú darb ainm "The Salmon of Knowledge", ach ar a nglaoitear i measc na ndaoine "The Big Fish". Ar gach lann, tá scéal as stair Bhéal Feirste. Más fíor an béaloideas, is féidir éirí eagnach ach an dealbh a phógadh.
Fortúatha. Ríochtaí áirithe in Éirinn na meánaoise ba ea Forthuatha (Sean-Ghaeilge Fortúatha) nach raibh faoi cheannas ard-ríocht an cheantair. Deirtear fosta gur daoine de phór nó mianach éagsúil ná taoisigh na gcríoch, ach a raibh scaití caidreamh suntasach acu leo.
Dreamanna Forthuath.
Seo a leanas roinnt dreamanna ar a tugadh 'fortuath' orthu: Cálraí, Ciarraí, Corca Fhir Trí, Dealbhna, Déise, Gailenga, Grecraige, Luighne Connacht agus Masraí.
B'fhéidir é go raibh stádais éagsúla ag dream áirithe ag brath ar a áit chónaithe. Mar shampla, d'fhéadfadh é go raibh sé ina fhorthuath i gceantar amháin, ach ina aitheachthuath i gceantar eile. Lena chois sin sa Laigin, bhíodh fir "Dhál Messin Corb" agus a phríomhclanna Uí Gharrchon agus Uí Eineachghlais ina ríthe ruirí an chúige, ach níos deireanaí ina bhfortuath.
Daoine.
Seo a leanas roinnt pearsana suntasacha de chuid forthuath:
Uraicecht Becc. Dréacht dlí Sean-Ghaeilge maidir le céimíocht is ea Uraicecht Becc (nó Bunleabhar Beag). Molann T.M. Charles-Edwards gurbh as an Mumhain é, toisc go maítear an ardcheannas rí Mumhan agus go ndéantar trácht ar mhainistreacha Imligh agus Chorcaí.
Céimíocht.
I gcomparáid le dréachtaí eile, tá ag an bunleabhar seo réimse leathan cumhdaigh ó thaobh ghairmeacha de, san áireamh ní amháin ríthe, chléirigh agus filí, ach i dteannta sin gairmeacha éagsúla eile, breithimh san áireamh. Tá áfach níos lú mionsonra le fáil ann. 
Tugtar sa Bhunleabhar sonraí maidir le stádas na bhFilí i measc na nGael. Faightear liosta de sheacht gcéim na bhFilí, agus san áireamh a gcuid airgead oinigh, agus céard is féidir leo a thuilleamh le haghaidh a gcuid meadarachta.
Sanasaíocht.
Leagan is ea "uraicecht" den fhocal "airaiccecht", "air-" (iar- réamh-) + "aiccecht" ((ai)ceacht, teagasc, múineadh), fréamhaithe ón Laidin "acceptum", bunleabhar
Bretha Nemed Déidenach. Teideal níos deireanaí de dhréacht dlí de chuid an Fhéineachais, a théann siar go dtí an t-ochtú haois, is ea Breith Neimhidh Déanach (Sean-Ghaeilge Bretha Nemed Déidenach).
Stair.
Ar ceann de dhá dhréacht as an scoil dlí "Bretha Nemed" is ea "Bretha Nemed Déidenach", a chumadh a mheastar sa Mumhain go luath san ochtú haois. Tá an t-aon cóip amháin atá ar maidin fud caomhnaithe mar chuid den lámhscríbhinn Coláiste na Tríonóide, Áth Cliath LS 1317, H.2.15B. Thrascríobh Dubhaltach Mac Firbhisigh an téacs. Tá téacs eile gaolmhar, "Bretha Nemed Toísech", (Breith Neimhidh Taoiseach), caomhnaithe sa lámhscríbhinn British Library MS Nero A 7.
Tá ann i "mBretha Nemed Déidenach" sleachta as saothair maidir le filí agus baird, i dteannta le haltanna ar altramas, urraí, gealltanais agus dlí talún. Tá an-chuid den téacs scríofa as an stíl uamach "rosc" den tSean-Ghaeilge, agus tá bearnaí ann. De bharr deacracht na teangan, níl aistriúchán den téacs le fáil.
Ní fios cá bhfuair Mac Firbhisigh a fhoinse, nó fós cathain ní cá hait a rinne sé a chuid oibre. Scríobhadh téacs eile sa LS céanna – "Dúil Laithne" – ag Baile Mhic Aogáin, Contae Thiobraid Árann, ar an 5ú Bealtaine 1643. Más fíor, b'fhéidir é gur scríobhadh an "Déidenach" le linn an ama sin.
François Fournier-Sarlovèze. Is ginearál d’Impireacht na Fraince é François Louis, comhaireamh Fournier-Sarlovèze, a rugadh i Sarlat ar 28 Aibreán 1772 agus a fuair bás i bPáras an 18 Eanáir 1827. Leasainm "El Demonio" (an Demon) ag guerrillas na Spáinne, an oiread agus as a bhrúidiúlacht is atá sé as a éifeachtúlacht iontach sa troid i gcoinne na cogaíochta eadarnaíoch, tá sé ar cheann de na carachtair neamhchoitianta de bhunadh coitianta a rinne dhá theideal uasal idirdhealú air. , ceann a bhronn an tImpire, agus Rí na Fraince an ceann eile. Spreag a duels úrscéal Joseph Conrad The Duel arna oiriúnú don phictiúrlann le Ridley Scott faoin teideal The Duelists. Is minic a aithníodh a chéile comhraic mar Ghinearál Dupont . Tá sé ina luí i reilig Sarlat, in aice le hoifigeach eile Henry Sanfourche.