Trelis/gawiki huggingface dataset:
Charles Herbert Best. Fiseolaí a rugadh i West Pembroke, Maine ab ea Charles Herbert Best (1899-1978). Agus é ina mhac léinn iarchéime, chabhraigh sé le Frederick Banting an hormón inslin a aonrú den chéad uair i 1922 chun teacht i gcabhair ar dhiaibéitigh. Ina thaighde ina dhiaidh sin d'fhionn sé an t-aimín cóilín is an einsím hiostaimíonáis, agus thug isteach úsáid an fhrith-théachtáin heipirin.
Betacam. Trádainm ar chóras taifeadta is atáirgthe fístéip caiséid a thug comhlacht Sony isteach i 1981. Úsáideadh ar dtús é le haghaidh bailiú leictreonach nuachta, agus glacadh go forleathan leis ar fud an Domhain i ngach gné de tháirgeadh físe. Baineann sé feidhm as rianta scoite taifeadta do na comharthaí lonrais is crómanais ar théip atá 12.7 mm ar leithead a ritheann ag 10.15 cm s i ndlúthchaiséid. Is leagan feabhsaithe de an Betacam SP, téip le páirteagail mhaighnéadacha mhiotalacha chun bandaleithead níos mó agus caighdeán feabhsaithe íomhá a bhaint amach.
Betamax. Trádainm ar chóras taifeadta is atáirgthe fístéip caiséid a shaothraigh comhlacht Sony i 1975 don mhargadh baile. Téip 12.7 mm ar leithead ar luas 1.87 cm s a bhí in úsáid. Bhí sé in ann clár 3 uaire a thaifeadadh. Coigilteach, ach níor éirigh leis a phríomhiomaitheoir, an córas VHS, a shárú.
Hans Bethe. Fisicí a rugadh i Strasbourg ab ea Hans Albrecht Bethe (2 Iúil 1906 – 6 Márta 2005). Sa bhliain 1939 shaothraigh sé an chéad teoiric chuimsitheach ar ghiniúint fhuinneamh na réaltaí trí imoibrithe leanúnacha núicléacha, nó núcléisintéis. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1967 as.
Rinne Bethe a chuid staidéar sa Ghearmáin agus b'ann a d'oibrigh sé ar dtús. Sa bhliain 1930, bhronn Dearlaic Rockefeller scoláireacht taistil air agus chuir sé faoi i Cambridge Sasana. Chaith sé tamall ag obair le hEnrico Fermi i Róimh na hIodáile agus ní ba dhéanaí thug sé cuairt ar Institiúid Niels Bohr sa Danmhairg freisin. D'fhág sé an Ghearmáin go deo sa bhliain 1933. I ndiaidh seal in Ollscoil Manchester, i Sasana, thug sé aghaidh ar na Stáit Aontaithe sa bhliain 1935. D'oibrigh Bethe ar an Tionscadal Manhattan le linn an Dara Cogadh Domhanda. In Ollscoil Cornell, in Ithaca, Nua-Eabhrac a rinne sé an chuid ba mhó dá shaothair i Meiriceá. In Ithaca a fuair sé bás ar an séú lá de mhí an Mhárta sa bhliain 2005.
Bia sláinte. Téarma neamhchruinn a chiallaíonn bia iomlán, nó bia gan bhreiseáin gan forlíonta (cosúil le mianraí, vitimíní, riandúile, aigéid shailleacha riachtanacha, is cothaithigh eile). Le fírinne, bíonn dóthain de na cothaithigh riachtanacha i gcothú cothromaithe sláintiúil, agus ní gá breis bia sláinte a ithe. Uaireanta moltar, gan chruthú, go bhfuil cumas leighis ar neamhoird ag meascán de bhianna sláinte: is dócha gur seafóideach an mhaise é an iomarca muiníne a chur i moltaí mar seo.
Biabhóg. Luibh ilbhliantúil fhadsaolach atá gaolmhar le copóg, dúchasach don tSibéir is ea biabhóg. Na duilleoga íochtaracha mór croíchruthach tonnach, le gais ghlasa nó dhearga. Is féidir go mbeidh na duilleoga nimhiúil. Na bláthanna beag bán le 6 pheiteal i mbláthra mór spréite. Saothraítear roinnt hibridí is saghsanna nádúrtha ceansaithe ar son na ngas inite.
Biatas. Planda bliantúil, débhliantúil nó ilbhliantúil, dúchasach don Eoraip is an Áise. Na duilleoga snasta, go minic le himir dhúdhearg. Roinntear na biatais shaothraithe in dhá ghrúpa: na biatais duille a chuimsíonn biatas spionáiste is an biatas bán a fhástar mar ghlasraí glasa, agus na biatais fréimhe a chuimsíonn biatas siúcra, meacan biatas is meaingeal a fhástar ar son a bhfréamhacha inite. Bíonn suas le 20% siúcra i bhfréamh an bhiatas siúcra, agus tá sé an-tábhachtach mar fhoinse siúcra in iarthar na hEorpa.
Biatas bán. Saghas biatais shaothraithe nach bhfuil fréamh bhorrtha aige, ach na meánfhéitheacha is na duillghais borrtha. Tugtar "biatas bán Eilvéiseach" air freisin.
Xavier Bichat. Lia a rugadh i Thoirette na Fraince ab ea Marie François Xavier Bichat (14 Samhain 1771 - 22 Iúil 1802). An chéad duine a shimpligh struchtúr coimpléascach orgán ina bhfíocháin bhunúsacha. Tríd an saothar seo, leag sé bunsraith na histeolaíochta.
Rowland Harry Biffen. Luibheolaí, síolraitheoir plandaí agus míceolaí a rugadh i Cheltenham Shasana ab ea Rowland Harry Biffen (28 Bealtaine 1874 - 12 Iúil 1949). An chéad stiúrthóir ar an Institiúid Síolraithe Plandaí i gCambridge, agus ról lárnach aige i mbunú eolaíocht síolraithe plandaí. Aithníodh é freisin mar phéintéir tírdhreacha uiscedatha.
Alfred Binet. Síceolaí a rugadh i Nice na Fraince ab ea Alfred Binet (8 Iúil 1857-18 Deireadh Fómhair 1911). Lena chomhghleacaí Théodore Simon shaothraigh sé scála Binet-Simon chun intleacht páistí scoile a thomhas (1905), réamhtheachtaire ar thástálacha intinne an lae inniu.
Lewis Roberts Binford. Seandálaí ó na Stáit Aontaithe ab ea Lewis Roberts Binford (21 Samhain 1931-11 Aibreán 2011). Leag sé béim láidir ar ról na hantraipeolaíochta sa tseandálaíocht, rud a chuir le forbairt an disciplín sin ó lár an 20ú céad. Leabhair shuntasacha uaidh is ea "Bones" (Cnámha, 1981) agus "In Pursuit of the Past" (Sa Tóir ar an Am atá Thart, 1983).
Binid. Is éard is binid ann ná ábhar eastósctha as goile chuid mhaith ainmhithe óga, an lao is an t-uan go príomha, a bhfuil an einsím cíomóisin inti. Nuair a chuirtear i mbainne í, deascann an phríomhphróitéin bainne cáiséin, agus téachtann an deascán le gruth crua a dhéanamh is meadhg a fhuascailt atá lán de shiúcra (siúcrós) is próitéiní meidhg. Bíonn binid ar fáil ar bhonn trádálach, agus úsáidtear í i gcócaireacht is déanamh cáise. Bíonn binid atá díorthaithe ó ghlasraí is binid shintéisithe ar fáil freisin chun riachtanais feoilséantóirí a shásamh.
Binn (ailtireacht). Balla cinn tí a bhfuil barr triantánach air is ea binn, nó an chuid den bhalla a fholaíonn deireadh triantánach dín chlaonta. 
Úsáidtear an téarma i leith ailtireachta Gotaí. Bíonn an bhinn níos géire ná a coibhéis chlasaiceach, an pheidiméid, agus go minic bíonn sí múnlaithe go hilchasta is maisithe, go príomha san Ollainn.
Gerd Binnig. Fisiceoir a saolaíodh i bhFrankfurt-am-Main na Gearmáine is ea Gerd Karl Binnig (r. 1947). Rinne sé taighde le Heinrich Rohrer chun an chéad leictreonmhicreascóp tollánach scanta a fhorbairt. Le Ernst Ruska, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1986.
Víol. Is éard is víol ann (bíol sna foclóirí Gaeilge níos sine) ná ball de chlann téaduirlisí ceoil a bhoghaítear. Forbraíodh go mór sa 15ú céad iad, agus bhí siad an-choitianta gur tháinig clann na veidhlíní ina n-ionad. Tá an dá chlann seo cosúil, ach tá difríochtaí suntasacha eatarthu. Bíonn cúl maol ag an víol, easnacha doimhne, guaillí a chlaonann isteach sa scornach (a mbíonn cipíní méire uirthi de ghnáth), 5-8 téad, agus ton bog fíneálta. Freagraíonn méid is raon na víol (tribil, teanór, dord) do raon na veidhlíní go ginearálta. Seinntear mórchuid na víol, de gach méid, is iad leagtha ar na glúine (is uaidh sin an téarma "viola da gamba", "víol glúine"). Luaitear an t-ainm "víol glúine" go príomha leis an dordvíol, gléas le 6 théad atá cosúil leis an dordveidhil ina raon. Saghas bíl eile ab ea an "viola da braccio", "víol géige". Ceann tábhachtach díobh seo ab ea an "viola d'amore", "víol an ghrá", a sheinntí mar a sheinntear veidhlín anois, a raibh 5-7 téad air is scornach gan chipíní méire. Go suntasach, bhíodh téada breise báúla air, ceann feistithe faoi bhun gach téide boghaithe, i dtiún leis an téad sin os a cionn. Shroich seinm na víol is an chumadóireacht chuige a buaic i Sasana i lár an 17ú céad nuair a bhíodh ensemble 3-6 víol an-choitianta.
Biolar. Ball d'fhine na gcabáistí (Brassicaceae), cuid acu ar fiailí beaga iad is cuid eile a shaothraítear mar ghlasraí sailéid.
Biolar garraí. Planda aonghais bliantúil is ea biolar garraí. 20-40 cm ar airde, le bonnduilleoga liopacha is duilleoga cleiteacha ag an ngas. A bhláthanna beag bán i gcruth croise. Meastar é a bheith dúchasach don Áise, ach saothraítear le fada ar fud an Domhain mar phlanda sailéid é.
Cardamine pratensis. Is planda bláthanna den fhine Brassicaceae é Cardamine pratensis, ar a tugtar léine Mhuire agus biolar gréagáin freisin in Éirinn. Ciallaíonn a ainm Laidine "pratensis" "móinéar".
Cur síos.
Is planda luibheach ilbhliantúil gan ghruaig é, ag fás go 40-60 cm ar airde, le duilleoga cleiteacha 5-12 cm ar fad le 3-15 duillín, gach duillín thart ar 1 cm ar fad. Táirgtear na bláthanna ar spící 10-30 cm ar fad, gach bláth 1-2 cm ar trastomhas le ceithre pheiteal vialaitbhándearg an-éadrom (ach bán, go hannamh). Tá stíl na dtorthaí gearr nó fada. Is fearr a fhásann sé gar d'uisce.
Dáileadh.
Faightear an speiceas go coitianta ar fud na Breataine Móire agus na hÉirean.
Saothrú.
Fástar é mar phlanda ornáideach i ngairdíní, agus tá sé sé tugtha chun cineáil i Meiriceá Thuaidh mar thoradh ar shaothrú. I roinnt tíortha Eorpacha, lena n-áirítear codanna den Ghearmáin, tá an planda faoi bhagairt anois.
Is planda bia é don fhéileacán an barr buí ("Anthocharis cardamines") agus cuireann sé go mór le gairdín ar bith a bhfuil sé mar aidhm aige fiadhúlra a mhealladh. Úsáideadh uair amháin é mar ionadaí ar bhiolar uisce.
Biolar trá. Planda bliantúil nó ilbhliantúil ó na réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh. Na duilleoga ubhchruthach nó duánchruthach méith, i bhfoirm cnota. Blas géar ar na duilleoga, lán de vitimín C. D'úsáideadh mairnéalaigh go dtí an 17ú céad é chun dul i ngleic le scorbach.
Biolar uisce. Planda crua leathuisciúil ilbhliantúil, Eorpach is Áiseach, a fhásann in uisce nó gar dó is ea biolar uisce ("Nasturtium officinale"). An gas folamh dreaptha fréamhach, na bláthanna beag bán crosfhoirmeach. Á shaothrú ón 19ú céad. Tá sé lán de vitimín C, agus baintear feidhm as a dhuilleoga géara mar tharsann is i sailéid. Á ithe in Éirinn leis na céadta bliain. Cuireann foinsí áirithe biolar uisce sa ghéineas "Rorippa", ach tagann an fhianaise mhóilíneach leis an dearcadh go bhfuil dhá ghéineas éagsúla ann.
Bíoma bán. Crann nó tom duillsilteach leathach atá dúchasach don Eoraip. Na duilleoga ubhchruthach, beagán liopach nó fiaclach, a thaobh íochtarach bán lomrach. Na bláthanna bán ina gcrobhaingí, na caora dearg. Baintear feidhm as saghsanna saorga, saothraithe le caora bánbhreactha is craobhóga corcra, mar chrainn maisiú sráide.
Bior greanta. Uirlis a úsáidtear i ngreanadóireacht. Cos chruinn adhmaid uirthi le dul isteach i mbos na láimhe, agus lann bhiorach miotail chun gearradh isteach sa bhloc adhmaid nó sa phláta miotail.
Biorach. Áirse géar biorach i bhfoirgneamh a bhíodh in úsaid i luathailtireacht Shasana sa 13ú céad. Luaitear an téarma céanna le fuinneoga cúnga, na cnóite snáthaide, ón aois chéanna.
Biorbheannach. Is ainmhí a bhfuil cosúlacht ghinearálta an antalóip air agus atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh é an biorbheannach ("Antilocapra americana"). Donn éadrom le súile feiceálacha. Na hadharca ar an mbaineannach gearr, na hadharca ar an bhfireannach le beangán chun tosaigh is na bioranna cuartha ar gcúl. Caitear ciseal seachtrach na n-adharc gach bliain. Tagann sé gar do rudaí a bhíonn faoi ghluaisne, fiú ainmhithe creiche. Áitríonn sé tailte féaraigh.
Jean Baptiste Biot. Fisicí Francach ab ea Jean Baptiste Biot (21 Aibreán 1774 – 3 Feabhra 1862). Lena chomhghleacaí Félix Savart, d'fhorbair sé dlí Biot-Savart i 1820 chun an gaol idir sruth leictreach is an réimse iarmharach maighnéadach a rianú. Cuireann sé an réimse mhaighnéadach a chruthaíonn sruth leictreach in iúl. Bíonn an floscdhlús maighnéadach B díreach i gcomhréir leis an sruth I, roinnte ar an bhfad ón sruth. Níl an dlí seo chomh ginearálta le dlí Ampère (agus is féidir é a dhíorthú ón dlí sin), ach is fusa é a úsáid.
Biotáille. Deochanna alcólacha a tháirgtear trí eatánól a dhriogadh ó choipeadh brúitín as foinsí éagsúla, (eorna i gcomhair uisce beatha, cána siúcra i gcomhair ruim, prátaí i gcomhair vodca). Tugtar blas ar leith do chuid mhaith díobh, mar a dhéantar le caora aitil i gcás ginéive. Cumasctar cinn eile le fíonta chun deochanna cosúil le pórtfhíon, meascán branda is fíona, a tháirgeadh.
Biotáille mheitileach. Alcól eitile le breiseáin chun é a dhéanamh domlasta is fiú nimhiúil, agus mar sin mí-oiriúnach mar dheoch. Is iad beinséin, piridín is meatánól na breiseáin is mó a úsáidtear.
Biotúman (ealaín). San ealaín, ábhar datha tréshoilseach donn, déanta as tarra, a bhí coitianta i measc péintéirí san 18ú céad chun dathanna teolaí tréshoilseacha a fháil, cosúil le saothar Rembrandt. Ar an drochuair, ní thriomaíonn sé riamh ach éiríonn dubh, agus fásann scoilteanna leathana tarraingthe a bhíonn an-deacair a dheisiú.
Clarence Birdseye. Fear gnó is ceapadóir a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Clarence Birdseye (9 Nollaig 1886-8 Deireadh Fómhair 1956). Tá cáil air as próiseas a shaothrú chun bianna a reo i bpacáistí beaga atá oiriúnach le miondíol. 
Bhí Birdseye ina uachtarán ar chomhlacht "Birdseye Frozen Foods" (1930-1934) agus an "Birdseye Electric Company" (1935-1938). Deirtear go raibh timpeall 300 paitinn aige. 
Ar 6 Márta 1930, chuaigh bia reoite de chuid Clarence Birdseye ar díol i Springfield, Massachusetts don chéad uair.
László Biró. Ceapadóir Ungárach ab ea László Biró (29 Meán Fómhair 1899 – 24 Deireadh Fómhair 1985). I mBúdapeist a rugadh é. Toisc Giúdach é theith seisean agus a dhearthóirí ó na Naitsithe agus chuir siad fúthu san Airgintín sa bhliain 1943. Nuair a tugadh isteach dúch beo-thriomaithe do nuachtáin, cheap sé an peann gránbhiorach i 1931, agus tugadh a ainm air.
Biteicneolaíocht. Feidhmiú na bitheolaíochta nó na bithcheimice le haghaidh táirgthe ar ollscála. Tá seansamplaí ann leis na céadta bliain (mar shampla, an ghrúdaireacht i ndéanamh beorach, an coipeadh i ndéanamh aráin is iógairt), ach ba é táirgeadh peinicilline ar scála mór sna 1940idí an chéad sampla nua-aoiseach. Tháinig cuid mhaith feidhmeanna cógaseolaíochta ar an bhfód sna blianta ina dhiaidh sin. Ó na 1990idí nó mar sin cuirtear innealtóireacht ghéiniteach i bhfeidhm chun hormóin is einsímí a tháirgeadh trí DNA athchuingreach, agus tá tábhacht chliniciúil ar leith leis seo. Mar shampla eile, déantar an t-ábhar géiniteach i gcealla daonna a ionramháil chun cur in ionad ceall fabhtach i bhfíocháin ghalraithe.
Bith-aiseolas. Teicníocht inar féidir le duine foghlaim lena fhreagairtí uathnómacha (nach bhfuil faoi rialú comhfhiosach de ghnáth) a rialú trí ghléasanna monatóirithe a úsáid a thugann eolas ar a ghníomhú láithreach agus san am a caitheadh. Le traenáil mar seo le sfigmiméadar, is féidir le duine a bhrú fola a laghdú. Le traenáil le leictreinceifileagram, is féidir cabhrú le táirgeadh alfathonnta agus mothúcháin faoisimh is folláine. Tá meaisíní ar an margadh a dhíoltar mar mheaisíní faoisimh chun strus is neamhoird a bhaineann le strus a laghdú, ach is beag neamhbhuan a n-éifeacht.
Bithchlíomeolaíocht. Is éard is bithchlíomeolaíocht ann ná staidéar ar an aeráid (nó clíoma) agus conas a chuireann sí isteach ar dhaoine: mar shampla, an t-áireamh ar fhachtóir an ghaothfhuaraithe is ar chéimlaethanta. Is céimlá an difríocht idir meánteocht lae is teocht tairsí shocraithe. Má bhionn an céimlá diúltach go seasmhach (is é sin, níos lú ná an teocht tairsí) is féidir gur gá téamh a sholáthar.
Bithmhilleadh. Tar éis báis d'aon orgánach beo, meathann sé, próiseas ar a dtugtar bithmhilleadh agus ina mbristear na móilíní móra casta a bhí sna fíocháin ina móilíní beaga simplí mar uisce, dé-ocsaíd charbóin, meatán is eile. Orgánaigh eile mar bhaictéir is fungais is mó a chuireann an meath sin i bhfeidhm. 
Deirtear go bhfuil orgánaigh in-bhithmhillte, gur féidir iad a dhianscaoileadh trí bhíthin orgánach eile. Is mar an gcéanna eisfhearadh orgánach is ábhar atá déanta as orgánaigh, mar pháipéar déanta as adhmad, éadach déanta as cadás nó líon, is leathar déanta as seithí ainmhithe. Feidhmíonn na móilíní beaga a tháirgtear ón meath mar bhunábhar d'orgánaigh nua. 
Tá ábhair shaorga áirithe atá in-bhithmhillte, ach go mall ag próisis neamhbheo, mar shampla creimeadh iarainn is cruach a tharlaíonn trí imoibriú idir iarann is ocsaigin an aeir. 
Tá a lán ábhar plaisteach nach meathann ar aon chuma, agus is deacracht mhór comhshaoil iad a dhiúscairt. Is féidir iad a athchúrsáil, rud atá costasach ag an am seo. Tá taighde ar siúl ar phlaistigh a bheadh inbhithdhíghrádaithe.
Bithéagsúlacht. Éagsúlacht bhitheolaíoch is ea bithéagsúlacht, nó níos cruinne fós, an raon is an ilghnéitheacht cineálacha géiniteacha, speiceas is éiceachóras ar Domhan a athraíonn le héabhlóid. 
Géaraíonn gníomhartha daonna luas na bpróiseas athraithe, rud a laghdaíonn speicis nó a dhíothaíonn iad, fiú. 
Polasaithe.
Síníodh conradh chun an bhithéagsúlacht a chaomhnú is acmhainní bitheolaíocha a fhorbairt ar bhonn inmharthanach ag Cruinniú Mullaigh an Domhain i 1992.
Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh in 2024. 
Ceiliúrtar ar an 22 Bealtaine gach bliain an "Lá Idirnáisiúnta um Éagsúlacht Bhitheolaíoch, an Bhithéagsúlacht agus Speicis Choimhthíocha Ionracha".
Bithéagsúlacht in Éirinn.
Tá an t-ádh le hÉirinn 31,000 speiceas plandaí, ainmhithe agus fungas taifeadta a bheith aici. Tá níos mó ná 20% de na speicis a ndearnadh measúnú orthu in Éirinn i mbaol díothaithe agus tá stádas neamhfhabhrach ag 85% de na 59 gnáthóg is luachmhaire san AE. Tá níos mó ná leath na bplandaí dúchasacha ag meath.
Tuairiscíodh sa bhliain 2024 go raibh drochbhail ar 85% de ghnáthóga sainchosanta an Stáit agus go raibh 46% díobh ag meath d'acht is d'áirithe, agus gnáthóga bláthanna agus luibheanna dúchasacha á scriosadh go seasta – na dumhcha, na heanaigh, na léanta, na móinéir, na portaigh, na turlaigh agus mar sin díobh. Modhanna míchóiriúla feirmeoireachta is siocair leis an meath den chuid is mó, a deirtear – iníor tionsclaíoch, bánú talaimh agus truailliú uisce, srl.
Polasaithe in Éirinn.
Rinne an Tionól Saoránach um Bithéagsúlacht moltaí in 2022 (mar sh. go bhféadfaí reifreann a ghairm le bonn bunreachtúil a chur faoi chearta fiadhúlra).
Ritheadh An tAcht um Fhiadhúlra (Leasú), 2023 agus an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Bithéagsúlacht, 2023 don tréimhse 2023-2030. Cuireadh dualgais ar gach aon fhoras poiblí sa Stát gníomhú dá réir, lena n-áirítear Bord Iascaigh Mhara, Bord na Móna agus na húdaráis áitiúla. Tá ar gach údarás áitiúil plean bithéagsúlachta dá gcuid féin a chur i dtoll a chéile, a nuashonrú agus a chur i ngníomh. Cuireadh acmhainn bhreise ar fáil don tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra, de réir an phlean, le dul i ngleic le daoine agus le heagraíochtaí a sháraíonn an dlí.
Bitheoinic. Is é is bitheoinic ann ná teicneolaíocht a bhaineann le horgáin shaorga: cluasa, craiceann, fuileadáin, duáin, ailt is géaga. Baineann sí le feistí leictrimeicniúla a dhéanann aithris ar iompar neach bheo freisin. Tagann róbait a ghluaiseann ar chosa faoi scáth na heolaíochta seo, chomh maith le ríomhairí a bhaineann sochar as intleacht shaorga. I measc na gcóras bitheoinice is faide chun cinn, tá córais leictreonacha a dhéanann na matáin i gcosa duine le paraipléige a spreagadh de réir a chéile chun gur féidir leis siúl ar bhealach atá cosúil le gnáthdhuine. Chum Jack E. Steele an téarma sa bhliain 1958.
Bitheolaíocht foirgnimh. Staidéar ar an idirghníomhú idir foirgneamh is a chomhshaol, i leith sláinte na n-áitritheoirí go háirithe. Pléann sí le hionad is geoiméadracht an fhoirgnimh, a scéim dathanna, a shoilsiú, a fheisteas uile agus roghnú na n-ábhar tógála is a n-iarmhairt siúd ar an gcomhshaol.
Anton Chekhov. Gearrscéalaí agus drámadóir mórchlú de chuid na Rúise ba ea Anton Pavlovich Chekhov (29 Eanáir 1860 – 15 Iúil 1904) agus duine de na gearrscéalaithe is mó i stair na litríochta. Chuaigh Chekhov i mbun scríbhneoireachta chun brabús a dhéanamh as i dtús báire. Ach de réir mar a tháinig feabhas ar a chuid scileanna scríbhneoireachta, ba mhór an tionchar a bhí ar a chuid teicnicí ar fhoirm an ghearrscéil nua-aimseartha.Bhí Chekhov ina dhochtúir leighis freisin - dúirt sé gurbh é an leigheas "a bhean chéile" agus gurbh í an litríocht a "leannán".
Saol.
Rugadh Chekhov i dTaganrog na Rúise, áit a raibh siopa grósaeireachta ag a athair, Pavel. Yevgeniya an t-ainm a bhí ar a mháthair. Dearbhaíodh Pavel ina fhémheach sa bhliain 1876, agus bhí muintir Chekhov an-bocht ina dhiaidh sin. Bhí ar Anton Chekhov íoc as a oideachas féin, agus a mhuintir a chothú. Cuidíodh airgead óna chuid scríbhneoireachta go mór leis, agus d'éirigh leis céim leighis a bhaint amach in ollscoil Mhoscó. Tháinig clú agus cáil ar saothar Chekhov agus bhuaigh sé duais Pushkin sa bhliain 1887.Sa bhliain 1892, cheannaigh sé eastát Melikhovo tuairim is daichead míle ó Mhoscó. Is ann a chónaigh sé féin agus a mhuintir go dtí 1898.
Bhuail eitinn é sa bhliain 1897. Bhog muintir Chekhov an bhliain dár gcionn go Yalta agus aeráid shéimh ann. 
Phós sé Olga Knipper sa bhliain 1901. 
Eitinn ba thrúig bháis dó ar an 15 Iúil 1904, fós óg (in aois 44 dó. Cuireadh i reilig Novodevichy é.
Tionchar.
Bhí tionchar mór ag Chekhov ar go leor scríbhneoirí eile, leithéidí James Joyce, George Bernard Shaw agus Virginia Woolf. 
An nuálaíocht is mó a fheictear i saothar Chekhov ná sreabh an choimhfheasa, teicníc ar bhain Joyce agus nua-aoisithe eile úsáid aisti ina dhiaidh sin. 
Naisc.
Beathaisnéis
Eile
Saothar
Bitheolaíocht mhóilíneach. Staidéar ar struchtúr is feidhmiúcháin na móilíní móra orgánacha a bhaineann le horgánaigh bheo, na haigéid núicléasacha (DNA is RNA) is na próitéiní go háirithe.
Bithfhisic. Feidhmiú na fisice don staidéar ar orgánaigh is ar chórais bheo. Cuimsíonn sí staidéar ar airíonna meicniúla, leictreacha, teirmeacha is optúla na bhfíochán bitheolaíoch, úsáid modhanna, ionstraimí is radaíochtaí fisiciúla chun staidéar a dhéanamh ar fhíocháin is córais na colainne agus iad sláintiúil nó galraithe, agus dearadh, tógáil is cur i ngníomh ionchlannán don cholainn.
Bithghás. Gás a tháirgtear trí fhuíoll orgánach a choipeadh. Táirgeann dianscaoileadh aoileach ainmhithe, iarmhar barr is fuíoll próiseáil bianna i soitheach aeróbach gás atá lán de mheatán is féidir a úsáid mar fhoinse fuinnimh. Bíonn monarchana beaga bithgháis in úsáid i dtíortha atá i mbéal forbartha, agus baineann feirmeacha áirithe san Eoraip is sna Stáit Aontaithe feidhm as bithghás.
Bithgheografaíocht. Is é atá sa bhithgheografaíocht ná staidéar ar dháileadh speiceas agus éiceachóras sa spás geografach agus trí am geolaíochta. Is minic a bhíonn orgánaigh agus pobail bhitheolaíocha éagsúil ar bhealach rialta ar feadh grádáin gheografacha domhanleithead, ingearchló, aonraithe agus gnáthóige. Is í an fhíteagrafaíocht an brainse de bhithgheografaíocht a dhéanann staidéar ar dháileadh plandaí. Is é míolgheografaíocht an brainse a dhéanann staidéar ar dháileadh ainmhithe. Is é míceogheografaíocht an brainse a dhéanann staidéar ar dháileadh fungas, mar shampla beacáin.
Tá eolas ar éagsúlacht spásúil i líon agus i gcineálacha orgánaigh chomh ríthábhachtach dúinn inniu agus a bhí sé dár sinsir luatha daonna, agus muid ag oiriúnú do thimpeallachtaí ilchineálacha ach intuartha go geografach. Is réimse comhtháite fiosrúcháin é bithgheografaíocht a aontaíonn coincheapa agus faisnéis ó éiceolaíocht, bitheolaíocht éabhlóideach, tacsanomaíocht, geolaíocht, tíreolaíocht fhisiciúil, pailé-ointeolaíocht, agus clíomeolaíocht.
Comhcheanglaíonn taighde bithgheografach nua-aimseartha faisnéis agus smaointe ó go leor réimsí, ó na srianta fiseolaíocha agus éiceolaíocha ar scaipeadh orgánach go feiniméin gheolaíochta agus aeráideolaíochta atá ag feidhmiú ar scálaí spásúla domhanda agus frámaí ama éabhlóideacha.
Déanann na hidirghníomhaíochtaí gearrthéarmacha laistigh de ghnáthóg agus speicis orgánaigh cur síos ar chur i bhfeidhm éiceolaíoch na bithgheografaíochta. Déanann bithgheografaíocht stairiúil cur síos ar na tréimhsí fadtéarmacha éabhlóideacha le haghaidh aicmiú níos leithne orgánaigh. Chuir eolaithe luatha, ag tosú le Carl Linnaeus, le forbairt na bithgheografaíochta mar eolaíocht.
Rowland Hill. Múinteoir, aireagóir agus leasaitheoir sóisialta ab ea Sir Rowland Hill, KCB, FRS (3 Nollaig 1795 – 27 Lúnasa 1879). I Worcestershire, Sasana a rugadh é. Chuir sé feachtas ar bun leis an gcóras poist a leasú sa tír úd, bunaithe ar phostas pingine agus réamhíocaíocht. D'éag sé i Hampstead i Londain sa bhliain 1879.
Bithghineas. An prionsabal gur féidir le horgánach beo eascairt ó orgánach beo amháin eile, nach féidir leis éirí go spontáineach as ábhar neamhbheo trí aon phróiseas nádúrtha.