Trelis/gawiki huggingface dataset:
Prócarót.  
Tugtar prócaróit ar orgánaigh nach bhfuil fíornúicléas ná orgánaidí eile faoi scannán acu.
Tá siad éagsúil leis na heocaróit, orgánaigh a bhfuil a gcuid ceall le fáil i struchtúir chasta faoi scannán
agus a bhfuil núicléas acu. Tá formhór na bprócarót aoncheallach agus níl a gcuid ábhar géineach bailithe faoi scannán. Tagann an t-ainm ó Shean-Ghréigis: "πρό" (pro) = roimh agus "κάρυον" (karyon) = cnó, agus an iarmhír "ώτης" (-ōtēs). 
Tá na procaróit roinnte ina dhá bhfearann: na baictéir agus na haircéigh nó "archaea". Síleadh tráth nach bhfaighfeá aircéigh ach amháin in áiteanna doicheallacha a raibh an-chuid teasa, pH (tomhas aicíde) nó radaíochta iontu. Aithnítear anois go maireann aircéigh i ngnáthóga de gach saghas.
Fearann (bitheolaíocht). Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is fearann (freisin mar sár-ríocht, nó impire) ná aicme tacsanomaíoch níos airde ná ríocht. De réir 'Córas na dTrí Ríocht, ceaptha ag' Carl Woese sa bhliain 1990, tá 'Crann na Beatha' comhdhéanta de na trí fhrarann seo a leanas; Aircéigh, Eobaictéir agus Eocaróit.
Léiríonn leagan amach na dtacsón na bundifríochtaí éabhlóideacha sna géanóim.
Tá roinnt aicmiúchán malartach beatha ann:
Carl Woese. Micribhitheolaí Meiriceánach ab ea Carl Richard Woese (15 Iúil 1928 - 30 Nollaig 2012). Rugadh é i Syracuse, Nua-Eabhrac) agus d'fhreastail é ar Deerfield Academy agus Amherst College. Eolaí aithnidiúil é toisc gur shainmhínigh sé Archaea (fearann úr nua nó ríocht na mbeatha) i 1977 trí tacsanomaíocht fíliginiteach ar 16S RNA ribeasómach, teicníc cheannródaíocht Woese agus í in úsáid go fóill mar chleachtas caighdeánach. Cailleadh é i 2012 tar éis deacrachtaí ó ailse briseáin..
Meiriceá Laidineach. Tugtar Meiriceá Laidineach (Portaingéilis: "América Latina"; Spáinnis: "Latinoamérica" nó "América Latina"; Fraincis: "Amérique latine") ar an réigiún sna Críocha Mheiriceá ina bhfuil na teangacha Rómánsúla á labhairt mar phríomhtheangacha.
Fosúchán nítrigine. Is é is fosúchán nítrigine ann ná an próiseas ina dtiontaítear nítrigin atmaisféarach (N2), a bhíonn neamh-imoibríoch agus nach féidir le formhór na neacha beo í a úsáid, go comhdhúile níotráite (mar shampla, amóinia NH3, níotráit (NO3−) agus dé-ocsaíd nítrigine(NO2) )
Is próiseas nádúrtha é seo do roinnt prócarót éagsúla, baictéir san áireamh, achtanabaictéir, agus cineálacha áirithe baictéir anaeróbacha. Glaoitear "dé-asatrófaigh" ar na miocrorgánaigh atá in ann nítrigin an atmaisféir (N2) a fhosú.
Amóinia. Is í an amóinia an ceann is tábhachtaí de chomhdhúile dénártha na hidrigine is na nítrigine. Is í a foirmle cheimiceach ná NH3 (móilín pirimidiúil, le nascuillinneacha timpeall 107°, bun lag. Bíonn pH timpeall 9.5 ag a tuaslagáin atá páirtneodraithe le haigéid láidre). Is gás í le teocht an tseomra faoi ghnáthbhrú an atmaisféir. 
Is furasta an amóinia a aithint ar a boladh bréan sainiúil. 
Nuair a thuaslagfar amóinia san uisce, gheofar tuaslagán bunata atá in ann aigéid a neodrú. Is é an t-ian amóiniam NH4+ is toradh d'imoibriú na hamóinia is an uisce, agus é á iompar sna comhdhúile mar a bheadh ian miotail ann. Mar sin, is féidir salainn éagsúla amóiniam a chruthú agus iad an-chosúil le salainn mhiotail. Samplaí de seo iad an chlóiríd amóiniam agus an níotráit amóiniam. 
Úsáidtear an chlóiríd amóiniam mar spíosra - cuirtear le liocras í le blas níos géire a thabhairt dó. Maidir leis an níotráit amóiniam, is leasú talún agus ábhar pléasctha í. 
Is nimh é an gás amóinia a oibríonn go dona ar na scamhóga, ach san am chéanna, is amhábhar tábhachtach í don tionsclaíocht. 
Bíonn an amóinia ar fáil go nádúrtha i mún an duine agus na n-ainmhithe, go háirithe má fhágtar an mún sin ag iompú, agus mar sin, is féidir le seanfhual na n-ainmhithe feirme an dúlra a thruailliú go dona. 
Is í an amóinia an pointe tosaigh dá lán craobhacha den tionsclaíocht cheimiceach. 
Stair.
Chruthaigh Claude Louis BerthoIIet gur comhdhúil hidrígine is nítrigine í amóinia.
Bhí sé an-deacair an nasc idir an dá adamh i móilín na nítrigine N2 a bhriseadh leis an nítrigin sin a cheapadh i gcomhdhúile ceimiceacha.
Sa bhliain 1904, thosaigh an ceimiceoir Fritz Haber sa Ghearmáin ag forbairt an phróisis a thabhaigh clú agus cáil dó, is é sin, déantús na hamóinia. D'éirigh leis nítrigin an atmaisféir a chlaochlú go hamóinia sa tsaotharlann. 
Sa bhliain 1909, d'éirigh le Haber agus Carl Bosch an próiseas seo a fhorbairt is a fhoirfiú—"modh oibre Haber agus Bosch", nó "Haber-Bosch-Verfahren" mar a deir an Ghearmáinis.
Bhí an t-aireagán seo chomh tábhachtach is gur thuill sé Duais Nobel na Ceimice do Haber.
Aircéigh. Is éard atá i gceist leis na haircéigh ná miocrorgánaigh aoncheallacha a bhfuil cuma na mbaictéar orthu ón taobh amuigh cé nach baictéir iad. Is prócaróit iad, rud a chiallaíonn nach bhfuil núicléas ceart ná orgánaidí eile iontu a bheadh á gcoinneáil le chéile ag seicní. Ríocht iontu féin iad na haircéigh, ar aon leibhéal leis na baictéir féin.
MP3. Is formáid ionchódaithe fhuaime í MP3 (nó MPEG-1, Sraith 3 mar a thugtar uirthi go foirmeálta). Stóráiltear fuaim chomhbhrúite i gcomhaid MP3. Baineann MP3 úsáid as algartam comhbhrúite le cailliúint sa phróiseas comhbhrúite. Éiríonn leis an bpróiseas seo cóimheas comhbhrúite de tuairim agus 10:1 amach gan mórán titim i gcaighdeán na fuaime. Tá clú agus cáil ag baint le MP3 mar mhodh le comhaid fhuaime a chomhbhrú, go háirithe len iad a híoschóipeáil ón Idirlíon.
Comhbhrú fuaime. Is sampla de chomhbhrú sonraí é comhbhrú fuaime. Is é an aidhm atá leis ná méid comhaid fhuaime a laghdú. Cuirtear algartaim chomhbhrúite fuaime i bhfeidhm i mbogearraí fuaime trí comhbhrú/dí-chomhbhrú fuaime ("audio codec" i mBéarla) sna bogearraí.
Comhbhrú Fuaime gan Cailliúint.
Is samplaí iad Monkey's Audio, FLAC agus Shorten d'fhormáidí comhbhrúite fuaime gan cailliúint.
Comhbhrú Fuaime le Cailliúint.
Is samplaí iad MP3 agus Vorbis d'fhormáidí comhbhrúite fuaime le cailliúint.
Cóimheas comhbhrúite sonraí. Is coincheap ríomheolaíochta é an cóimheas comhbhrúite sonraí a úsáidtear leis an laghdú i méid na sonraí a stóráiltear i gcomhad a mheas, nuair a chuirtear algartam comhbhrúite sonraí i bhfeidhm air.
Cóimheas comhbhrúite sonraí = Méid díchomhbhrúite/Méid comhbhrúite
Mar shampla, is é 10:1 an cóimheas comhbhrúite sonraí atá ag an fhormáid fhuaime MP3.
Comhbhrú sonraí. Sa ríomheolaíocht is ionann comhbhrú sonraí agus an próiseas ina dhéantar ionchódú ar eolas ag baint úsáide as níos lú giotán ná mar a d'úsáidfeadh leagan neamhionchódaithe. Úsáidtear scéim ionchódaithe éigin leis seo a chur i bhfeidhm. Sampla de scéim ionchódaithe is ea dá n-úsáidfeadh an t-alt seo an giorrúchán "ion." in ionad "ionchódú/ionchódaithe". Is samplaí iad MP3 agus ZIP de chomhaid ina chuirtear comhbhrú sonraí i bhfeidhm orthu.
Comhbhrú sna hIlmheáin.
De bharr go n-úsáideann na meáin dhigiteacha an-chuid spáis, is minic a chuirtear comhbhrú sonraí i bhfeidhm orthu. Tá modhanna ar leith ann le comhbhrú íomhá, comhbhrú fuaime agus comhbhrú físe a chur i bhfeidhm.
Is féidir na modhanna comhbhrúite seo a roinnt ina dhá chuid:
Loch Deán. Loch gar don Tóchar sa Chúige Laighean is ea Loch Deán.
Acaill Bheag. Oileán beag ar chósta theas Acla is ea Acaill Bheag. Tá teach solais ar a chósta theas. Níl pobal seasta ann ó na 1960í ar aghaidh, ach anois bíonn daoine ina gcónaí ann ar feadh a chuid laethanta saoire.
Géineas. Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is Géineas ná aicme tacsanomaíoch faoi Fhine agus os cionn Speiceas. Tagann an focal ón Laidin "genus" (i.e. "sliocht, teaghlach, cineál, inscne"), agus is rang tacsanomaíoch íseal-leibhéil é a n-úsáidtear in aicmiú na n-orgánach beo agus iontaisí.
Cosúil le mórchuid na n-aonad tacsanomaíocht eile, is féidir na géinis bheith roinnte ina fho-ghéinis (uimh.uatha- fo-ghéineas) Tá díospóireacht ag dul ar aghaidh faoi láthair maidir leis an mbealach is fearr gur féidir géineas a shainmhíniú go cruinn.
Leabharlann Náisiúnta na hÉireann. Leabharlann Éireannach í Leabharlann Náisiúnta na hÉireann (National Library of Ireland) atá suite i mBaile Átha Cliath, i bhfoirgneamh a bhí deartha ag an ailtire Thomas Newenham Deane. 
Ní thugann an Leabharlann leabhair ar iasacht, agus is sna seomraí léitheoireachta éagsúla a dhéantar an léitheoireacht. 
Eagraíocht.
Is é misean na Leabharlainne an taifead doiciméadach agus intleachtach ar shaol na hÉireann a bhailiú, a chaomhnú, a chur chun cinn agus a chur ar fáil agus cur le rochtain a sholáthar ar an domhan mór d’eolas taifeadta.
An tAire Ealaíon, Spóirt agus Turasóireachta atá freagrach as inniu.
Seirbhísí.
Is cuid den Leabharlann Náisiúnta iad an Oifig Ginealais, Oifig an Phríomh-Arailt ar Shráid Chill Dara, agus an Chartlann Náisiúnta Ghrianghrafadóireachta i mBarra an Teampaill.
Stair.
Bhunaigh an Dublin Science and Art Museum Act, 1877, Leabharlann Náisiúnta na hÉireann. Bhí foráil san Acht gur chóir móramh na mbailiúchán a bhí i seilbh Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath a dhílsiú sa Roinn Eolaíochta agus Ealaíon, mar a bhí ann ag an am, ar mhaithe leis an bpobal agus leis an gCumann, agus chun críocha an Achta.
Ar 29 Lúnasa 1890, osclaíodh an Leabharlann nua, le seó agus le ceiliúradh nach bhfacthas roimhe. Dhear Thomas Newenham Deane an foirgneamh ar Shráid Chill Dara. Baineadh úsáid as chun an ceardaíocht nua-aoiseach na hÉireann, na Breataine agus na Mór-Roinne a thaispeáint sa tógáil.
An Mhuaidh. Abhainn in iarthar Chontae Shligigh agus oirthuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea an Mhuaidh. Téann sí ón Sliabh Gamh go Cuan Chill Ala. Bíonn go leor bradáin ann.
Inis Arcáin. Oileán amach ó chósta Iarthar Chorcaí í Inis Arcáin ("Sherkin Island" as Béarla). Bíonn báid farantóireachta ag taisteal anonn is anall idir an t-oileán agus Dún na Séad. Tá pobal beag ina gcónaí ann agus braitheann geilleagar an oileáin go mór ar an turasóireacht.
Gníomhas aonpháirtí. Is éard is gníomhas aonpháirtí ann ná dearbhú a chuireann an duine chuig na húdaráis faoina ainm féin le cur in iúl go bhfuil sé de rún aige rud éigin a dhéanamh, go háirithe ainm a athrú. An duine a athróidh a ainm trí ghníomhas aonpháirtí, caithfidh sé, go bunúsach, ráiteas faoi mhionn nó mionnscríbhinn a bhreacadh síos ina bhfuil sé ag tabhairt le fios go bhfuil sé meáite ar a sheanainm a thabhairt suas agus an t-ainm seo eile a tharraingt air féin.
Is é an gníomhas aonpháirtí an t-aon bhealach amháin le d'ainm a athrú go dlíthiúil in Éirinn. Ina dhiaidh sin féin, is gá cuimhne a choinneáil air go bhfuil córas dlí na hÉireann bunaithe ar dhlí coiteann Shasana, agus cuireann an dlí coiteann béim mhór ar an ngnáthamh, seachas ar leabhar na reacht. Mar sin, is iad an úsáid agus an t-iomrá is bun leis an "gceartainm", agus más mian leat ainm ar leith a tharraingt ort, caithfidh tú féachaint chuige, thar aon rud eile, gurb é sin an t-ainm a thugann do chuid cairde ort agus a n-aithnítear thú air.
Le haitheantas a fháil do do ghníomhas aonpháirtí, caithfidh tú dul i dtuilleamaí Choimisinéir na Mionn.
Coimisinéir Mionn. Is duine é Coimisinéir na Mionn a bhfuil cead agus aitheantas na n-údarás aige mionnscríbhinní agus ráitis faoi mhionn a dheimhniú. De ghnáth, is dlíodóir é an Coimisinéir seo, agus is é an Príomh-Bhreitheamh a cheapann é. Mar sin féin, is féidir le haon duine a bhfuil dintiúir dhlí agus teastas dlíodóra aige cúis an Choimisinéara a dhéanamh. 
Má chaitheann tú fianaise a chur os comhair na cúirte i bhfoirm mionnscríbhinne, ní mór duit dul i muinín an Choimisinéara seo. Ansin, féachfaidh an Coimisinéir chuige go dtabharfaidh tú an fhianaise chuí - seiceálfaidh sé an t-ábhar i ndréachtleagan na mionnscríbhinne -, agus go dtuigeann tú an rud atá tú a rá sa mhionnscríbhinn. Sa deireadh, tabharfaidh tú na mionna ina fhianaise agus síneoidh tú an ráiteas. An duine a ghlacfaidh dualgaisí na mionn air féin, is gnách dó "an leabhar a thabhairt", is é sin, an lámh a chur ar an Tiomna Nua nó, más Giúdach é, ar an Sean-Tiomna le linn na mionn.
Is é an dóigh cheart leis na mionna a chur i bhfocail ná: 
Más fearr leis gan tagairt a dhéanamh do Dhia, déarfaidh sé: 
Gearrfaidh an Coimisinéir táille ort as a chuid seirbhísí de réir rialacha na gcúirteanna.
Toghairm. Is éard is toghairm ann ná cáipéis a sheachadtar chuig an duine lena chur in iúl dó go bhfuil an dlí le cur air agus go gcaithfidh sé teacht os comhair na cúirte. Is gnách a rá go "seirbheáiltear" an duine, nó go seirbheáiltear an toghairm air. Focal liteartha amháin é "toghairm" nach gcluintear sa ghnáthchaint. Gairm dlí an téarma a úsáidtear i gcaint na ndaoine, chomh maith le leaganacha Gaelaithe den téarma Béarla ("sumans", mar shampla). An duine a dhréachtóidh an toghairm, caithfidh sé na pointí eolais seo a bhreacadh síos:
Ní mór don chléireach nó don bhreitheamh a ainm a chur leis an gcáipéis chomh maith.
Mionnscríbhinn. Is éard is mionnscríbhinn ann ná ráiteas nó cáipéis a thugtar faoi mhionn. Go tipiciúil, is é an rud a bhíonn i gceist le mionnscríbhinn ná fianaise a chuireann an finné ar fáil don chúirt. 
Le go mbeadh an mhionnscríbhinn bailí ó thaobh an dlí de, ní mór do Choimisinéir na Mionn a bheith i láthair agus an finné ag tabhairt na fianaise uaidh. Caithfidh an finné an leabhar a thabhairt, is é sin, lámh a chur ar an mBíobla (nó ar an Sean-Tiomna, más Giúdach é), agus focail an mhionna a labhairt i ndiaidh an choimisinéara. Mura ligfidh a chuid barúlacha i leith an chreidimh dó an leabhar a thabhairt, is féidir leis an bhfinné a chuid fianaise a thabhairt gan baint don Bhíobla. Sa chás sin, ní thugtar mionnscríbhinn ar an doiciméad, ach dearbhascadh.
Gearánaí. Is é an gearánaí (nó an gearánach) an páirtí i gcúis dlí a bhfuil an chaingean tionscanta aige - is é sin, an duine a "chuir an dlí" ar an gcosantóir. Mar shampla, is féidir go bhfuil sé thíos le coir, agus é ar lorg réiteach dlí. Má éiríonn leis, beidh breithiúnas na cúirte fabhrach dó, agus ansin, tabharfaidh an chúirt an t-ordú cúirte is cuí.
Réiteach dlí. Is éard is réiteach dlí ann ná an dóigh a gcuireann an chúirt cearta nó pionóis i bhfeidhm trí ordú cúirte a eisiúint. Mar shampla, má chaill tú suim áirithe airgid de dheasca na coire a rinneadh ort, is é an réiteach dlí ná go n-ordóidh an chúirt don chiontóir an tsuim chéanna airgid a íoc leat.
Urghaire. Is éard is urghaire ann ná ordú cúirte a éilíonn ort rud éigin ar leith a chur i gcrích nó staonadh ó rud éigin ar leith a chur i gcrích nó a chleachtadh. Má dhéanann tú neamhshuim den urghaire, féadfar pionós a ghearradh ort. I dteanga an dlí, deirtear go n-"eisíonn" an chúirt urghaire. 
Samplaí de na hurghairí is féidir leis an gcúirt a eisiúint ná:
Cosantóir (dlí). I gcúrsaí dlí is é an cosantóir an páirtí ar cuireadh an dlí air nó atá á chúiseamh. Tugtar cúisí air más coir atá i gceist.
Feileonacht. Téarma dlí é feileonacht a thagraíonn do choireanna tromchúiseacha. Ní téarma oifigiúil i ndlí na hÉireann é a thuilleadh. Is é an téarma a úsáidtear inniu ná "tromchion" (mar a deirtear san Acht um Bhannaí ón mbliain 1997) agus "cion inghabhála" (mar a deirtear san Acht um Dhlí Choiriúil ón mbliain 1997). De réir na n-achtanna seo, is ionann mar rud é an tromchion agus an cion inghabhála - is é sin, cion a ngearrtar príosúnacht cúig bliana nó níos faide don duine a rinne é. Sa ghnáthchaint, is féidir an dá choincheap sin a chur in iúl leis an seantéarma sin "feileonacht", cé nach n-úsáidtear i leabhar na reacht é.
Má chuirtear an dlí ar an duine toisc go bhfuil sé faoi amhras feileonachta (tromchiona), nó má chreidtear go bhféadfadh sé tuilleadh feileonachtaí (tromchionta) a dhéanamh dá dtabharfaí cead a chos dó, is féidir leis an gcúirt bannaí a dhiúltú, de réir an Achta um Bhannaí.
Má chreidtear ar chúiseanna réasúnacha go bhfuil feileonacht (cion inghabhála) déanta ag an duine, féadfaidh na Gardaí é a ghabháil gan bharántas gabhála agus a choinneáil faoi ghabháil i stáisiún na nGardaí ar feadh dhá uair déag, le go gcuirfear ceastóireacht air. 
An cion nach bhfuil chomh tromchúiseach leis an bhfeileonacht, tugtar oilghníomh (neamh-thromchion, cion neamh-inghabhála) air.
Oilghníomh. Seantéarma dlí é oilghníomh nach n-úsáidtear i ndlí na hÉireann a thuilleadh, ach is é is brí leis ná coir nach bhfuil chomh tromchúiseach leis an bhfeileonacht. Is iad na téarmaí a d'fheicfeá i ndlí na hÉireann inniu ná "neamh-thromchion" agus "cion neamh-inghabhála". Is ionann an dá rud mar choincheap, áfach, agus is féidir "oilghníomh" a thabhairt ar na neamh-thromchionta nó na cionta neamh-inghabhála sa ghnáthchaint.
Tá a leithéid de théarma ann freisin agus mionchion. Úsáidtear an téarma seo go hoifigiúil i mBunreacht na hÉireann, ach níl sé soiléir cad é atá i gceist leis. Is é cleachtas na gcúirteanna ná go ndearctar ar an gcion mar mhionchion, mura féidir príosúnacht níos faide a ghearradh don chiontóir ná dhá mhí déag. Mar sin, is oilghníomh (neamh-thromchion, cion neamh-inghabhála) gach mionchion, ach ní mionchion gach oilghníomh.
Dúnorgain. Is éard is dúnorgain ann ná marú duine nach dúnmharú é, nó 'marú duine go neamhthoiliúil in aghaidh an dlí'. Dúnorgain atá i gceist mura bhfuil mailís réamhcheaptha ag baint leis an marú, mar shampla má mharaigh an ciontóir duine a bhí ag spochadh faoi. 
Focal baininscneach é dúnorgain - is é an ginideach ná dúnorgaine nó dúnoircne.
Dúnmharú. Is é is dúnmharú nó murdar ann ná marú duine le mailís réamhcheaptha. An duine a mharóidh duine eile agus fearg air, is dócha nach mbeidh dúnmharú déanta aige ach dúnorgain. Má bhí rún nó plean ag an marfóir roimh ré an duine áirithe sin a mharú, nó má rinneadh an marú ar dhóigh chruálach - agus an marfóir, abair, ag céasadh an íobartaigh agus ag baint suilt as - is é an dúnmharú a rinne sé. I dtíortha an Dlí Choitinn, áfach, glacfar leis an dúnbhású tionóisceach mar dhúnmharú, mas féidir a rá go ndearna an ciontóir neamhshuim ghlan den dainséar a tharraing sé ar na daoine eile. Mar shampla, má bhíonn tú ag láimhseáil tréanphléascáin gan aird ar bith a thabhairt ar na rialúcháin slándála, is dócha go gcúiseofar i ndúnmharú thú má mharaíonn do chuid pléascán duine éigin.
I ndlínsí an Dlí Choitinn, is iad comharthaí sóirt an dúnmharaithe ná:
Is iad na fir a dhéanann an chuid is mó (nócha faoin gcéad) de na dúnmharuithe ar fud an domhain, go háirithe na fir óga (17-30 bliain d'aois). Tá Éire, an Íoslainn agus an tSeapáin ar na tíortha is lú dúnmharuithe. Cé gur gnách leis na meáin chumarsáide an-challán a tharraingt faoi gach dúnmharú, is iad na tíortha forbartha an chuid is sábháilte ar domhan ó thaobh na ndúnmharuithe de. Tá an Bhrasaíl (agus Meiriceá Theas go ginearálta), an Rúis agus an Afraic Theas ar na tíortha is mó dúnmharuithe amuigh.
Cúlpháirtí. Cúlpháirtí a thugtar ar an duine a chabhraíonn leis an gcoirpeach an cion a dhéanamh go hindíreach, mar shampla tríd an gcion a phleanáil nó a mhaoiniú.
Comhchoirí. Is é an comhchoirí nó an neartaitheoir an duine a chabhraíonn go díreach leis an gcoirpeach an cion a dhéanamh. Is é an difríocht idir an comhchoirí agus an cúlpháirtí ná go bhfuil an comhchoirí i láthair na coire.
Ordú urchoisc. Is éard is ordú urchoisc ann ná ordú cúirte a choisceann ar an duine fanacht sa bhaile, toisc go bhfuil sé de chlaonadh ann foréigean a dhéanamh ar a theaghlach. In Éirinn, tá eisiúint an ordaithe urchoisc bunaithe ar an Acht um Fhoréigean Baile ón mbliain 1996. Is í an chúirt dúiche a eisíonn na horduithe urchoisc. An duine a bhíonn á bhualadh nó á chéasadh ag a chéile nó ball eile dá theaghlach go tráthrialta, caithfidh sé freastal ar éisteacht cúirte le hordú urchoisc a bhaint amach don duine fhoréigneach. 
Má théann an duine atá faoi ordú urchoisc, má théann sé i gcóngar dá theaghlach, is féidir leis na Gardaí é a ghabháil láithreach bonn. Thairis sin, is cion coiriúil ann féin é an t-ordú a shárú, agus is féidir príosúnacht dhá mhí déag a ghearradh don chiontóir.
Ordú sábháilteachta. Ordú cúirte is ea an t-ordú sábháilteachta a eisíonn an chúirt le srianta a chur le duine a bhfuil de chlaontacht ann foréigean a dhéanamh ar bhaill a theaghlaigh féin. An duine a bhfuil ordú sábháilteachta i bhfeidhm ina dhiaidh, tá cead aige fanacht sa bhaile lena theaghlach, ach is féidir leis na Gardaí é a ghabháil is a chúiseamh i gcion coiriúil má dhéanann sé foréigean ar bhall dá theaghlach nó má bhagraíonn sé a leithéid a dhéanamh.
In Éirinn, tá eisiúint na n-orduithe seo bunaithe ar an Acht um Fhoréigean Baile ón mbliain 1996.
Cleamhnas. Is éard is brí le cleamhnas ná fear agus bean a thabhairt in araicis a chéile le lánúin a dhéanamh díobh agus le pósadh a shocrú dóibh. Ba nós le muintir na Gaeltachta - agus le muintir na tuaithe i nGalltacht na hÉireann féin - cleamhnas a dhéanamh do na cailíní óga beag beann ar a dtoil féin i bhfad ní ba deireanaí ná sa chuid eile d'Iarthar na hEorpa. 
Rinneadh trácht ar na nósanna cleamhnais ina lán leabhar Gaeilge faoi sheansaol na hÉireann - "Peig" le Peig Sayers, mar shampla. Ón taobh eile de, is éard is ábhar don úrscéal úd "Tae le Tae" le Maidhc Dainín Ó Sé ná ceannairc na ndaoine óga in aghaidh an chleamhnais agus na bpóstaí socraithe den tseanchineál.
An Cleamhnas Gaelach.
An fear a raibh bean chéile ag teastáil uaidh, thabharfadh sé aghaidh ar theach an chailín le clapsholas. De ghnáth, bheadh buidéal uisce beatha ("buidéal cúig naigín") aige, agus fear eile ina chuideachta - cara leis a bheadh sásta é a mholadh os comhair athair na brídeoige. Nuair a bhainfidís teach an chailín amach, thabharfaidís an buidéal d'fhear an tí, agus ansin, shocródh an triúr fear acu an scéal eatarthu agus iad ag ól an uisce beatha. Ní chuirfidís ceist ar bith ar an gcailín. Go bunúsach, ní bheadh ach an cailín ba sine de chlann iníonacha an tí ar fáil le haghaidh pósadh - an iníon a bhí "in aice an dorais", mar a déarfá. Má bhí iníon eile ag teastáil ón gcuairteoir, chaithfeadh sé fanacht go mbeadh na hiníonacha eile pósta cheana féin.
Ní raibh mórán bainte ag an ngrá rómánsúil leis an gcleamhnas, ar ndóigh. Ba é an rud ba mhó ba suim le fear an tí, an raibh an suiríoch ag saothrú sách maith le bia agus beatha a choinneáil le teaghlach, an raibh feirm mhaith talún nó maoin shaolta eile aige. Ón taobh eile de, is léir go raibh an spré (nó an "crodh" i nGaeilge Uladh) ar ceann de na clocha ba mhó ar phaidrín an ghrúim.
D'fhéadfaí an cleamhnas a fhágáil faoin duine a dtugtaí basadaeir nó babhdóir air, is é sin, duine a raibh sé mar phroifisiún aige cleamhnaisí a dhéanamh do dhaoine óga. Ba é Dan Pheaidí Aindí Ó Súilleabháin ó Chiarraí an basadaeir ba chlúití in Éirinn riamh, agus deirtear go ndearna sé ceithre chéad cleamhnas.
I Lios Dúin Bhearna i gContae an Chláir, is gnách Féile an Chleamhnais a cheiliúradh inniu féin, i Mí Mheán Fómhair. Is ar éigean is féidir a rá gur ócáid shocraithe cleamhnaisí atá ann - thar aon rud eile, is ócáid pléaráca é a tharraingíonn turasóirí go dtí an áit.
Giulio Natta. Ceimiceoir Iodálach ab ea Giulio Natta (26 Feabhra 1903 Imperia - 2 Bealtaine 1979 Bergamo) a ghnóthaigh Duais Nobel sa Cheimic i 1963 le Karl Ziegler ar son a chuid oibre ar ardpholiméirí.
Béowulf. Seandán eipiciúil sean-Bhéarla is ea Béowulf [ˈbeːəwʊlf] nach fios cé a chum. Cumadh an saothar litríochta Angla-Sacsanach seo idir an 8ú agus an 11ú haois, agus ba timpeall na bliana 1010 a scríobhadh an lámhscríbhinn is sine atá ar fáil.
Dán fada le 3183 líne atá ann a thug spreagadh do scríbhneoirí go leor le míle bliain auas.
Dorothea Jordan. Ban-aisteoir ab ea Dorothea Jordan (21 Samhain 1761 – 5 Iúil 1816) a bhí ina compánach cáiliúil (cúirtéiseánach nó bean luí) ag an Duke of Clarence, an Rí Liam IV na Ríochta Aontaithe níos déanaí. 
Beatha.
Dorothea nó Dorothy / Dora Bland an t-ainm a baisteadh uirthi, agus ba as Port Láirge ó dhúchas í.
Bhí Jordan ina cúirtéiseánach ar feadh 20 bliain. Rugadh deichniúr clainne beo agus neamhdhlisteanach dóibh. Thug na lánúin scannal do mhuintir na tíre uile. 
Fuair an diúc réidh léi faoi nuair a phós sé banphrionsa. 
D’éag Jordan - agus gan pingin ina póca - ar 5 Iúil 1816 i Saint Cloud sa Fhrainc. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.