Trelis/gawiki huggingface dataset:
Déamar. Fear saibhir a bhí in Déamar arb ionainn a ainm anois agus mór-shaibhreas. Meastar gur meascán de bheirt den teaghlach céanna atá i gceist leis bpearsa bhéaloideasúil seo; Joseph Damer (c.1630–1720) agus a nia John Damer (1674–1768), a dtugtar Seán nó Seáinín Déamar air sa Ghaeilge.
Pléitear é sa leabhar "Ceart na Sua" le Liam Ó Catháin a d'fhoilsigh Sáirséal agus Dill sa bhliain 1964, áit a luaitear fear a d’fhéach le ríocht a bhunú do féin i ndúiche Laitin agus Shrónaill i gContae Thiobraid Árann.
Dar le Liam Prút sa leabhar "Dúchas" tiarna talún a chónaigh i gcúirt tí i Srónaill ba ea Seáinín Déamar agus baincéir an-saibhir a bhí ann. Cailleadh sa bhliain 1768 é dar leis an bhfoinse sin. Deirtear sa leabhar freisin "I gcúinsí na haimsire sin ní cheaptar gur drochdhuine in aon chor ba ea Déamar." 
Tá an nóta seo a leanas sa leabhar "Riobard Bheldon: Amhráin agus Dánta", mar mhíniú ar "Damer". “Damer: Tagairt do Joseph Damer (1631--1720), Sasanach go raibh gnó bainc i mBaile Átha Cliath aige agus a thóg tigh mórthaibhseach i Srónall, i gCo. Thiobraid Árann, ná fuil le feiscint inniu de ach an fothrach laistiar den Scoil Náisiúnta. Ní raibh aon teora lena shaibhreas, agus maireann scéalta fé conas a tháinig sé ar a chuid óir i mbéaloideas na Mumhan. Mac dearthár leis John Damer, an té go raibh olc ag Liam Dall Ó hIfearnáin chuige.”
Ciarán Bairéad. Béaloideasóir, scríobhaí agus scoláire Éireannach ab ea Ciarán Bairéad (1905–1976).
Rugadh i mBaile Átha Cliath é ar an 17 Feabhra 1905 agus tógadh le Gaeilge ón gcliabhán é. Ba iad Siobhán Ní Mhurchú agus Stiofán Bairéad (1867–1921), céad chisteoir Chonradh na Gaeilge, a thuismitheoirí. Tháinig Ciáran Bairéad go Gaillimh i lár na 1950idí ag obair le Coimisiún Béaloideasa Éireann agus An Fáinne, eagraíocht a chuir an Ghaeilge chun cinn. I measc na saothar óna pheann tá tras-scríbhinn ar "Leabhar na nAmhrán", duanaire amhrán tíre le Pádhraic Ó Comáin. Tá an tras-scríbhinn seo fíorluachmhar toisc gur cosúil gur cailleadh an bunleagan. Ina theannta sin, scríobh sé beathaisnéisí mionsonraithe ar scoláirí a bhí gníomhach le linn Athbheochan na Gaeilge, mar shampla Seosamh Laoide.
Chuir sé agallamh ar mhuintir na háite maidir le seanchas ar Chath Chnoc Tua, 1504, ar logainmneacha, ar fhaicseanaíocht, agus ar ghnás na Gaeilge ag an am. I measc na ndaoine ar chuir sé agallamh orthu bhí Micheál Ó Síoda agus Seán Ó Loirgneáin.
Bhí Bairéad ina chónaí i Leacach, Contae na Gaillimhe le breis agus fiche bliain. D’éag sé ar an 18 Lúnasa 1976 agus cuireadh i Reilig Bhaile Chláir é. Tá a chuid páipéar i seilbh Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Lelia Doolan. Is scríbhneoir, craoltóir, léiritheoir teilifíse, déantóir scannán, stiúrthóir amharclainne, léachtóir agus comhshaolaí í Lelia Doolan. Rugadh í i gCorcaigh in 1934.
Gairmréim.
Léiriúchán 'Bernadette: notes on a political journey' (2011).
In 2011, ag Féile Scannán na Gaillimhe, léirigh scannán de chuid Doolan, "Bernadette: notes on a political journey" scéal beatha faoin pholaiteoir agus gníomhaí polaitiúil ó Thuaisceart Éireann, Bernadette Devlin McAliskey. 
Tháinig an smaoineamh don léiriúchán chuici nuair (sna 1990idí) a chonaic Doolan nach raibh a cuid iarrachtaí a bheith gan aithne ar McAliskey ar son chearta sibhialta agus síochána i dTuaisceart Éireann tar éis Chomhaontú Aoine an Chéasta. An samhradh céanna sin. Le breis agus deich mbliana, rinne Doolan go leor agallamh le McAliskey don léiriúchán. 
Fuair Doolan cuidiú ó chairde a tháinig leo, mar shampla Joe Comerford (ceamaradóir), Gordon Bruic (eagarthóir), agus Michéal O’Malley, a d'fhógair go bhfógair an scannán. Bhí an obair ag teastáil freisin rochtain a bheith aici ar ábhar ceirnín agus d'fhéach sí ar rochtain ar chartlann RTÉ agus ar shaothar na gcartlannaithe Bairbre Durack agus Tommy Doyle, nach maireann.
Peatsaí Ó Callanáin. File Éireannach ab ea Peatsaí Ó Callanáin (1791–1865).
Ba é Marcas Ó Callanáin a dheartháir mór, agus deirtear go raibh cáil níos leithne ar Pheatsaí. D’fhreastail sé ar an scoil áitiúil i gCreachmhaoil, agus ina dhiaidh sin d’fhreastail sé ar scoil Antaine Uí Bhriain i mBaile Átha an Rí, nó ar scoil na mBráithre Doiminiceacha san Eiscir, nó b'fhéidir ar an dá cheann.
Bhí sé in iomaíocht le hAntoine Raiftearai ar feadh tamaill, ach d'fhás cairdeas eatarthu níos déanaí.
In 1967, rinne Seán Ó Ceallaigh, príomhoide Scoil Náisiúnta Chreachmhaoil, eagrán dá gcuid dánta.
Pádhraic Ó Comáin. Scríobhaí Éireannach ba ea Pádhraic Ó Comáin (fl. 1878).
Ba as Leacach, Contae na Gaillimhe é. Rinne sé obair mar scríobhaí ar amhráin thíre, filíocht, scéalta Fiannaíochta, agus dánta le hAntoine Raiftearaí agus leis na deartháireacha Marcas agus Peatsaí Ó Callanáin. Baineadh úsáid as a chuid scríbhinní i leabhar amhrán a d'fhoilsigh Micheál Ó Síoda in 1909.
Ba é Mícheál Ó Comáin ón Turlach Mór a athair.
Seán Ó Loirgneáin. Bhí Seán Ó Loirgneáin (fl. 1914–1951) ina bhall d'Óglaigh na hÉireann agus ghlac sé páirt in Éirí Amach na Cásca in 1916.
Ba as an bPáirc Gharbh, Baile Chláir, Contae na Gaillimhe ó dhúchas é. Ghlac sé páirt in Éirí Amach na Cásca i nGaillimh, faoi cheannas an Chaptaein Tom Ruane ó Bhaile Uí Ghriallais. Throid sé i gcath an Chairn Mhóir, an chéad chomhrac in éirí amach na Gaillimhe. Ghlac complacht óglach ó Bhaile Chláir, ón gCaisleán Gearr, agus ón gCarn Mór páirt sa chath in aghaidh saighdiúirí de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann i sé leoraí. Chuaigh an complacht go dtí an clós feirme ag an gColáiste Talmhaíochta taobh amuigh de Bhaile Átha an Rí, a bhí gafa cheana féin ag an mbriogáid áitiúil. Bhí sé i láthair nuair a gabhadh Caisleán Mhaigh Fhód, agus scaip sé nuair a tháinig an nuacht gur chlis ar an Éirí Amach i mBaile Átha Cliath.
In 1951, chuir an béaloideasóir Ciarán Bairéad faoi agallamh é. Tá cóipeanna dá chuimhní cinn ar coimeád i Roinn Bhéaloideas Éireann sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
Cóca. Crann síorghlas atá dúchasach do Mheiriceá Theas is ea an crann cóca ("Erythroxylum coca," an fospeiceas is coitianta) agus fuaimnithe "kó kath" sna hAindéis. 
Is crann beannaithe ag an bpobal dúchais an crann cóca, a fhásann go hard ins na hAindéis, go háirithe sa Cholóim, Peiriú, an Bholaiv agus Eacuadór. Itheann siad na duilleoga chun fuinneamh a thabhairt dóibh, chun ocras a bhaint díobh ar thuras fada, fé bhráid géire aigne agus é an-mhaith don gcroí, a deirtear. Meascann siad iad le sliogán áirithe farraige a róstann siad ar dtúis agus a mhionnaíonn siad ina phúdar bán (níl sé seo dleathach ach i Meiriceá Theas).
Táirgí.
Is as a deintear an cócaon. Do mhargadh na hEorpa agus na Stát Aontaithe is mó a dhéantar é.
Seosamh Laoide. Scoláire agus gníomhaí ar son na Gaeilge ab ea Seosamh Laoide (, 1865–1939), ar a dtugtaí freisin “Mac Tíre na Páirce”. Sa lá atá inniu ann, is fearr aithne air as a chuid oibre ar logainmneacha Gaeilge, go háirithe logainmneacha i mBaile Átha Cliath. Glacadh le go leor dá chuid moltaí do shráidainmneacha Gaeilge Bhaile Átha Cliath nuair a bunaíodh an stát Éireannach i mí na Nollag 1922.
Saol.
Rugadh Laoide ag 7 Annaville Lower i Raghnallach, Baile Átha Cliath ar an 24 Bealtaine 1865. Ba é an mac ba shine le lánúin Phrotastúnach Éireannach, Joseph Henry Lloyd (PhD) agus Anne Phair. Teangeolaí ab ea a athair, ball de Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge, agus cara de chuid an scoláire Gaeilge P. W. Joyce.
Bronnadh sadhsóireacht ar Laoide chun freastal ar Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath in 1890, áit a ndearna sé staidéar faoin Ollamh James Goodman (1828–1896) a bhronn duais air gach bliain go dtí 1894 nuair a d’fhág sé gan a chéim a bhaint amach.
I bhfómhar na bliana 1893, tá Laoide luaite mar chomhchisteoir ar Chonradh na Gaeilge, a bunaíodh ar an 31 Iúil sa bhliain sin. Timpeall an ama chéanna, thug sé cuairt ar Pheadar Ó Laoghaire chun é a spreagadh chun dul i mbun pinn. Sna blianta sin, d’fhoghlaim Laoide mórán faoi chanúintí na Gaeilge agus bhí sé gníomhach san ollghluaiseacht a bhí i gConradh na Gaeilge ag an am, go háirithe ag foilsiú leabhar agus altanna i nGaeilge. Nuair a bhunaigh Kuno Meyer Scoil Ard-Léinn na hÉireann sa bhliain 1903, bhí Laoide ar dhuine de na chéad scoláirí agus d'fhoilsigh sé go leor leabhar Gaeilge ar bhéaloideas, canúintí, logainmneacha agus mar sin de.
Tamall i ndiaidh 1915 d’fhág Laoide Éire agus ghlac sé post mar státseirbhíseach i Londain. Le linn dó a bheith thall, bhí sé buailte le fadhbanna meabhairshláinte agus cuireadh san ospidéal é ar feadh tamaill. Phós sé bean shaibhir Éireannach darbh ainm Elizabeth Sharp; d’fhill siad ar Éirinn in 1920, áit ar chuir siad fúthu i Stigh Lorgan, Contae Bhaile Átha Cliath. In 1933, bhog siad go Dún Laoghaire. Fuair Laoide bás ar an 21 Meán Fómhair 1939 agus, tar éis searmanas beag príobháideach, cuireadh i nGráinseach an Déin, Contae Bhaile Átha Cliath é.
Rogha Foilseachán.
Mar údar:
Mar eagarthóir:
Micheál Ó Síoda. Scéalaí Éireannach as paróiste Bhaile Chláir ab ea Micheál Ó Síoda (1888–1966).
Rugadh agus tógadh ar an bPáirc Gharbh, Carn Mór é, an páiste is óige de sheisear cailíní agus triúr mac. D'fhreastail sé ar an scoil náisiúnta sa Charn Mór, ansin ar scoil Bhaile Chláir ar feadh bliana amháin. Bhí saineolas aige ar stair pharóiste Leacach-An Turlach Mór i gContae na Gaillimhe, go háirithe ar Aonach an Turlaigh Mhóir, agus an fhaicseanaíocht a tharla ann. Tá go leor dá chuid eolais ar fáil anois i leabhair staire áitiúla.
Bhailigh Ciarán Bairéad scéalta agus seanchas uaidh, agus dúirt sé go raibh eolas leathan aige ar luibheanna agus ar phlandaí. Thug scoláirí eile cuairt air freisin, ina measc Heinrich Wagner agus Myles Dillon.
Feardorcha Ó Conaill. Ministir de chuid Eaglais na hÉireann, scríbhneoir, agus aistritheoir Gaeilge ab ea Feardorcha Ó Conaill nó Frederick William O'Connell (22 Deireadh Fómhair 1876 – 19 Deireadh Fómhair 1929). Scríobh sé go minic faoin ainm cleite Conall Cearnach (i ndiaidh an laoich finscéalaíochta). Tá clú air as saothar Pheadair Uí Laoghaire a chur in eagar.
Rugadh Ó Conaill sa Bhaile Nua, an Líonán, Contae na Gaillimhe, mac le William Morgan O'Connell, canónach de chuid Eaglais na hÉireann, agus a bhean Catherine Donnelly. Bhí an Líonán i nGaeltacht Chonamara, agus ba chainteoirí líofa Gaeilge iad a thuismitheoirí; mhúin siad an teanga dó nuair a bhí sé sé bliana d'aois. D’fhreastail sé ar Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ó 1891, agus oirníodh in 1902 é. Rinneadh reachtaire ar Achadh Conaire de sa bhliain 1907, agus ina dhiaidh sin fuair sé post mar léachtóir le teangacha Ceilteacha agus litríocht Cheilteach in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.
Phós Ó Conaill Helen Young in 1905; bhí triúr mac acu sula bhfuair sí bás den eitinn in 1925. Phós sé Marcella Graham, Caitliceach Francach, ina dhiaidh sin, agus d'fhéadfadh sé gur iompaigh sé ina Chaitliceach go neamhfhoirmiúil. Ceapadh é ina stiúrthóir cúnta ar Radio Éireann in 1927. Ar an 19 Deireadh Fómhair 1929, bhuail tiománaí bus é agus maraíodh é ar Bhóthar Lansdowne, Baile Átha Cliath.
Leabharliosta.
D'aistrigh sé saothair as Spáinnis, Peirsis, agus Araibis.
Liam Ambrós Ó hAnluain. Bráthair Críostaí, múinteoir, agus scoláire Éireannach ab ea Liam Ambrós Ó hAnluain (1910–1992). Rugadh i nDoire é in 1910. D'fhreastail ar scoil i nDoire ar dtús, ansin i mBun an Phobail, Contae Dhún na nGall. Oileadh mar Bhráthair Críostaí é i Scoil Iósaf, Baile Dúill, ansin mar mhúinteoir i gColáiste Mhuire Marino. Bhain sé céimeanna BSc, BA, H.Dip san Oideachas, agus MSc amach ó Choláiste na hOllscoile, Corcaigh, agus é ag obair mar mhúinteoir sa Mhainistir Thuaidh, Corcaigh.
D’oibrigh sé i gColáiste Mhuire Marino, ansin mar phroibhinseal de chuid na mBráithre Críostaí sular éirigh sé as mar gheall ar easláinte. Cuireadh de chúram air formáid chaighdeánach a leagan amach do ghramadach na Gaeilge a bheadh in úsáid i scoileanna na mBráithre Críostaí.
Schiermonnikoog. Is é Schiermonnikoog, nó ‘Schier’ mar is fearr aithne air, an ceann is lú agus an ceann is faide soir de na hoileáin amach ó chóstaí thuaidh na hOllainne agus na Freaslainne sa Mhuir Wadden. Tá na hoileán Texel agus Terschelling níos faide siar.
Labhraíonn dornán beag den 982 oileánach canúint de chuid na Freaslainnise i gcónaí – canúint atá chomh héagsúil sin ó Fhreaslainnis na mórthíre nach dtuigeann mórán Freaslannach ón mórthír í.
Níl cead ach ag muintir na háite a gcuid carranna a thabhairt ann, agus tá cosc scun scan ar ollmhargaí Schier toitíní agus earraí tobac eile a dhíol.
Duga Spencer (Stad Luas). Ceann de na stadanna tramanna sa chóras Luas i mBaile Átha Cliath is ea Duga Spencer (). Is stad ar an Líne Dhearg é. Osclaíodh é sa bhliain 2009, nuair a síneadh an Líne Dhearg trí Cheantar Dugaí Átha Cliath. Tá sí suite ar Shráid an Mhéara Uachtarach.
Tá dhá ardán ag an stad. Fágann tramanna gach 10 nóiméad agus téann siad go Tamhlacht, Teach Saggard, nó Iosta na Rinne.
Stadann seirbhísí Bus Átha Cliath 33D, 33X, 53A, 142, 151, 53A agus 90 ag Duga Spencer; agus is féidir siúl ón stop go Ceantar na nDugaí.
Fo-mheaisínghunna Thompson. Is gunna é Fo-mheaisínghunna Thompson a táirgeadh sa tréimhse 1921 go 1945. Ba é John T. Thompson a dhear é sa bhliain 1918. Bhain arm Mheiriceá úsáid as an ngunna le linn an Dara Cogadh Domhanda agus bhaineadh drongadóirí úsáid as go forleathan go háirithe nuair a bhí an Cosc ar Alcól i bhfeidhm i Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Lockheed Hudson. Buamadóir éadrom a bhí sa Lockheed Hudson a rinneadh idir 1938 agus 1943 i Meiriceá. Tugadh isteach sa bhliain 1939 é agus baineadh úsáid as le linn an Dara Cogadh Domhanda. Bhain an RAF, Meiriceá agus Ceanada úsáid as an eitleán.
Anga-éidéime. Is éard is anga-éidéime ann ná at i sraitheanna níos doimhne an chraicinn, de bharr méadú sreabhán. D’fhéadfadh an t-at tarlú san aghaidh, sa teanga, sa laraing, sa bholg, nó sna géaga agus sna cosa. Is minic a bhaineann sí le hurtacáire, arb é atá ann ná at ar dhromchla an chraicinn. Go hiondúil, ag an tús, maireann sí thar nóiméad go huaireanta.
Deirm. Is í an deirm nó cóiriam ann ná ciseal craicinn idir an eipideirm agus na fíocháin fho-chraicneacha, atá comhdhéanta go príomha d'fhíochán tacaíochta dlúth neamhrialta agus a thugann cosaint don chorp ó strus agus brú. Tá sí roinnte ina dhá shraith, an áit dhromchlach in aice leis an eipideirm ar a dtugtar an réigiún sineánach agus réigiún domhain níos tibhe ar a dtugtar an deirm líontánach. Tá an deirm ceangailte go docht leis an eipideirm trí scannán bunaidh. Is iad comhpháirteanna struchtúracha an dheirm ná collaigin, snáithíní leaisteacha, agus maitrís seachfhibrileach. Tá meicneoghabhdóirí ann freisin a sholáthraíonn braistint tadhaill agus teirmeaghabhdóirí a sholáthraíonn braistint teasa . Ina theannta sin, falacailí gruaige, faireoga allais, faireoga geireacha ( faireoga ola ), faireoga apaicríneacha, soithí limfeacha, néaróga agus fuileadáin i láthair sa deirm . Soláthraíonn na fuileadáin sin cothaithe agus diúscairt dramhaíola do chealla dheirmeacha agus eipideirmeacha araon.
Maidhc Cheannabháin. Bhí Maidhc Cheannabháin ar na fíodóirí traidisiúnta deireanacha a bhí ag cleachtadh a cheirde i gConamara Theas. Rugadh agus tógadh ar an Áth Buí, Aille, Indreabhán é, mac le Pádraig Ó Ceannabháin as Ros Muc agus Máire Ní Chonghaile as an Tuairín. Bhí a athair Pádraig ina fhíodóir, agus mhúin sé an cheird do Mháire, ansin d'fhoghlaim Maidhc an cheird ón bheirt acu. Rinne Maidhc cornaí flainín sna 1950idí go dtí gur dúnadh monarcha snáithe Lydon i nGaillimh.
B'amhránaí sean-nóis den chéad scoth é freisin, cé nár ghlac sé páirt i gcomórtas amhránaíochta riamh. Bhí sé pósta le Peigín Ní Chéide agus bhí mac agus iníon acu.
Sive (dráma). Dráma le John B. Keane is ea Sive (nó Sadhb) a cuireadh ar an stáitse don chéad uair in 1959, tréimhse dhuairc i stair na hÉireann nuair a bhí leatrom na bhfear ar mhná coitianta go leor. 
Achoimriú ar an bplota.
Déagóir óg scoile í Sive, leanbh tabhartha ar fheirm bheag dhearóil a huncail, suite áit éigin ar na hardtailte idir Lios Tuathail, Ladhar a’ Chrompáin agus Cnoc na gCaiseal. Tá sí i ngrá le buachaill óg na háite, Liam Scuab. Is bitseach chríochnaithe a haintín Mena. Bean nimhneach atá tiomanta Sive ‘a dhíol’ fá choim ar £200 i gcleamhnas le feirmeoir láidir, seanchreatlach fir a bhfuil cos amháin leis san uaigh. Cleamhnas a d’eagraigh an grabálaí claon Thomasheen Seán Rua, slíomadóir lofa fir – leathcheann fireann Mhena sa ghnó náireach céanna. 
Léiriúcháin.
Chuir Aisteoirí an Spidéil an dráma Sive ar siúl “thar dhá shéasúr” trí Ghaeilge. 
Sa bhliain 2018, chuir Garry Hynes "Sive" feimineach don aonú haois fichead ar stáitse an Gaiety. Bhí Andrew Flynn ar an stiúir sa Gaiety in 2024., agus chuir sé i láthair bean óg de mhianach measctha, de bhunús na hAfraice mar Sive (Sade Malone).
Téamaí.
Teanga seachas ceardaíocht ná plota John B. Keane a iompraíonn fírinní síoraí "Sive".
Meáirt Churraoin. File Éireannach as na hAille, Indreabhán i gConamara ab ea Meáirt Churraoin (1913–1999). Chaith sé a shaol ag scríobh filíochta agus agallaimh bheirte a bhuaigh duaiseanna ag Oireachtas na Gaeilge cé nár ghlac sé páirt sna comórtais é féin. Bhí an imirce agus an deoraíocht lárnach ina chuid oibre.
Mac le Pádraig Ó Curraoin as na hAille agus Nóra Ní Choisdealbha as an gCaorán a bhí ann. D'fhreastail sé ar Scoil Sailearna agus Coláiste Cholmcille in Indreabhán. Phós sé Mairéad (Peige) Ní Shúilleabháin as Cuan na Loinge ar an 13 Feabhra 1961 agus bhí ochtar clainne acu.
Liam Mac Con Iomaire. Scríbhneoir, iriseoir agus craoltóir Éireannach ab ea Liam Mac Con Iomaire (rugadh 1937, i gCasla, Co. na Gaillimhe – d’éag 2019).
Bhí sé ina léitheoir nuachta ar RTÉ. Scríobh sé dornán leabhar agus roinnt aistriúchán, a bhaineann le Conamara go príomha, chomh maith le mórbheathaisnéisí suntasacha Gaeilge ar Bhreandán Ó hEithir agus ar Sheosamh Ó hÉanaí. Ba é athair an cheoltóra fidile, agus ball den bhanna The Frames, Colm Mac Con Iomaire é. 
Bhuaigh Liam Mac Con Iomaire agus Tim Robinson Gradam Lois Roth 2016 don Aistriúchán ar Shaothar Liteartha do "Cré na Cille: A Narrative in Ten Interludes", le Máirtín Ó Cadhain (Yale University Press, 2016).
Agaricus bisporus. Beacán baisidimícéite atá dúchasach d'fhéarthailte san Eoráise agus i Meiriceá Thuaidh is ea" Agaricus bisporus", ar a dtugtar an beacán saothraithe nó an beacán coiteann go coitianta. Tá dhá staid datha air agus é neamhaibí – bán agus donn agus ainmneacha difriúla ag an mbeirt acu, le hainmneacha breise don stiid aibí, lena n-áirítear portobello.
Saothraítear "A. bisporus" i níos mó ná 70 tír, agus tá sé ar cheann de na beacáin is coitianta agus is forleithne a itear ar fud an domhain. Tá roinnt beacán eile san fhiántas a bhfuil an chuma chéanna orthu agus atá nimhiúil marfach.
Cur síos.
Is dath liathdhonn é dath an phíolóis nó an chaipín, san bhunspeiceas fiáin, le scálaí leathana, cothroma ar chúlra níos gile agus ag imeacht as i dtreo na n-imeall. Ar dtús, bíonn sé leathsféarúil sula nosclaíonn sé amach le habaíocht, agus 5-10 ceintiméadar ar trastomhas. Bíonn na duilleoga cúnga pacáilte scaoilte agus bándearg ar dtús, ansin deargdhonnn, agus ar deireadh dúdhonn le ciumhais bhána ón cheilocystidia. Tá an stip shorcóireach suas le  6 cm ar airde faoi 1 -2 cm ar leithead agus bíonn fáinne tiubh agus caol air, a d'fhéadfadh a bheith stríoca ar an taobh uachtarach. Tá an fheoil teann bán, cé go dtagann smál scoth-bhándearg amach air má bhrúiter é. Tá prionta na spór dúdhonn. Tá na spóir ubhchruthach go cruinn agus tomhasann siad thart ar 4.5–5.5 μm × 5–7.5 μm, agus bíonn na baisidiamaí dé-spórach de ghnáth, cé go bhfuil cur síos déanta ar chineálacha dhá- teatrspórach ón Ghaineamhlach Mojave agus ón Mheánmhuir, le stíleanna maireachtála heitreatallacha agus homatallacha den chuid is mó.
Spóracarp (fungas). Struchtúr ilcheallach is ea spóracarp fungis (ar a dtugtar spórthoradh, nó ball torthaithe) ar a n-iompraítear struchtúir a tháirgeann spóir, amhail baisidiamaí nó ascais iompartha. Is cuid den chéim ghnéasach de shaolré fungais é an spórthoradh cé gur chomhartha sóirt an chuid eile den saolré fás fásúil mícéiliach agus táirgeadh éighnéasach spór.
Olivér Halassy. Imreoir póló uisce ón Ungáir agus snámhaí saorstíle ab ea Olivér Halassy (31 Iúil 1909 – 10 Meán Fómhair 1946) a bhí san iomaíocht ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh in 1928, 1932 agus 1936.
Fágadh Halassy ar leathchos nuair a bhuail traein é agus é 11 bhliain d’aois. Ba é an chéad snámhaí teascach a ghlac páirt sna Cluichí Oilimpeacha. Bhí sé ina bhall d’fhoirne póló uisce na hUngáire a ghnóthaigh bonn airgid amháin agus dhá bhonn óir in 1928, 1932 agus 1936. D’imir sé gach cluiche sna comórtais sin, agus scóráil sé trí, aon déag, agus sé chúilín, faoi seach.
Gearóidín Bhreathnach. Amhránaí ar an sean-nós as Rann na Feirste sna Rosa is ea Gearóidín Bhreathnach (nó Gearóidín Neidí Frainc). Tá go leor gradam buaite aici thar na blianta: Corn Chonaill Uí Fhearraigh faoi dhó, Corn Sheáin Eoin Uí Shúilleabháin, agus Comórtas na mBan ag Oireachtas na Gaeilge. Bhuaigh sí Corn Uí Riada faoi dhó, in 1996 agus 2004. Is seanchaí í freisin, agus fuair sí go leor scéalta óna hathair Neidí Frainc Mac Grianna, a bhí ina sheanchaí freisin.
Máire Ní Chéileachair. Is amhránaí ar an sean-nós as Contae Chorcaí í Máire Ní Chéileachair.
Is as an bhFearann i gContae Chorcaí di ó dhúchas. Bhí a thuismitheoirí as Cill na Martra i nGaeltacht Mhúscraí, agus mhúscail siad a suim san amhránaíocht thraidisiúnta agus sa Ghaeilge. Oileadh í mar mhúinteoir i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh agus d’oibrigh sí i Scoil Ashton i nDúcharraig i ngar do Chathair Chorcaí. Níos déanaí bhí Ní Chéileachair ina léachtóir le hamhránaíocht sean-nóis in UCC. Thosaigh sí ag canadh go poiblí in 1993. Ghlac sí páirt sa chomórtas ag Oireachtas na Samhna den chéad uair in 1997. Bhuaigh sí Corn Mháire Nic Dhonnchadha agus Corn na mBan. Ghnóthaigh sí an dara háit i gCorn Uí Riada seacht n-uaire sular bhuaigh sí an Corn in 2018. Bhronn TG4 gradam “Amhránaí na Bliana” uirthi in 2018 freisin. Tá dhá albam taifeadta aici, agus glacann sí páirt i bhféilte ceoil i dtíortha éagsúla ar fud an domhain, ina measc an Ríocht Aontaithe, an Ghearmáin, an Fhrainc, Ceanada agus na Stáit Aontaithe.
An Oder. Abhainn i Lár na hEorpa is ea an Oder. Is í an dara abhainn ar fhad iomlán í sa Pholainn agus an tríú abhainn is faide laistigh dá teorainneacha tar éis an Vistula agus Warta . Éiríonn an Oder i bPoblacht na Seice agus sreabhann sí 742 ciliméadar trí iarthar na Polainne, agus í ina 187 ciliméadar den teorainn idir an Pholainn agus an Ghearmáin ina dhiaidh sin. mar chuid den líne Oder-Neisse . Sa deireadh, sreabhann an abhainn isteach sa Mhurlach Szczecin, lastuaidh de Szczecin agus ansin isteach i dtrí ghéag (an Dziwna, Świna agus Peene) a fholmhaíonn isteach i mBá Pomerania den Mhuir Bhailt.
Ainmneacha.
Tugtar ainmneacha éagsúla ar an abhainn i dteangacha éagsúla, ach tá na cinn nua - aimseartha an-chosúil lena chéile: Béarla agus Gearmáinis: Oder; Seicis, Polainnis, agus Sorbais Íochtarach: Odra, Sorbais Uachtarach: Wódra; Caisiúibis : Òdra (csb); Laidin Mheánaoiseach: Od (d)ré; Laidin na hAthbheochana: Viadrus (a cumadh sa bhliain 1534).
Bhí cur amach ag Tolamaes uirthi mar Συήβος 'Suebos', ainm a dhíorthaítear de réir dealraimh ó na Suebi, muintir Ghearmánach. Cé go dtagraíonn sí freisin don sceithbhealach sa cheantar, sé sin an Οὐιαδούα 'Ouiadoua' (nó Οὐιλδούα 'Ouildoua'; Laidin Viadua nó Vildua), is cosúil gurb é seo an Wieprza nua-aimseartha, mar a dúradh go raibh sí ar an tríú cuid den achar idir an Suebos agus an Vistula.. Seans gur caomhnaíodh an t - ainm in ainm Suebos in ainm nua - aimseartha na habhann 'Świna' (Gaeilge: An Mhuc), sceithbhealach ón Lagún Szczecin go dtí an Mhuir Bhailt.nua - aimseartha na habhann Świna (an Mhuc Ghearmánach), sceithbhealach ón Mhurlach Szczecin go dtí an Mhuir Bhailt.