Trelis/gawiki huggingface dataset:
Lluís Companys. Ba pholaiteoir Catalónach é Lluís Companys i Jover (El Tarròs (An Chatalóin), 21 Meitheamh 1882 - Barcelona, 15 Deireadh Fómhair 1940) a bhí ina Uachtarán ar rialtas féinstiúrtha na Catalóine nó Generalitat de Catalunya, le linn Dara Poblacht na Spáinne. 
Féinrialtas na Catalóine.
Polaiteoir Sóisialach a bhí ann agus é i gceannas ar Pháirtí Clé Poblachtánach na Catalóine, nó "Esquerra Republicana de Catalunya". 
Na Faisistithe.
Chuir Franco deireadh le féinrialtas na Catalóine sa bhliain 1939, tar éis Cogadh Cathartha na Spáinne a bhuachan dó. 
Theith rialtas na Catalóine go dtí an Fhrainc. Ach nuair a d'fhorghabh na Gearmánaigh an Fhrainc i dtús an Dara Cogadh Domhanda, tháinig an Gestapo ar lorg Companys, agus ruaig siad as an bhFrainc go dtí an Spáinn é i Mí Mheán Fómhair, 1940. 
Bás agus oidhreacht.
Lámhachadh Companys i gCaisleán Montjuïc ar 15 Deireadh Fómhair 1940. 
Tugadh a ainm ar an staid Oilimpeach i Montjuïc mar onóir iarbháis.
An Ungáir. Tír thalamhiata i lár na hEorpa is ea an Ungáir (Ungáiris: "Magyarország") agus teorainneacha aici leis an Ostair, an tSlóvaic, an Úcráin, an Rómáin, an tSeirbia, an Chróit agus an tSlóivéin. "Maigiaraigh" a thugann na hUngáraigh orthu féin, agus is é an t-ainm seo is bun le hainm na tíre féin san Ungáiris agus ina lán teangacha eile sa réigiún.
Tíreolas.
Is tír cothrom den chuid is mó an Ungáir, agus mar sin is féidir talmhaíocht torthúil ar fad na tíre. Cludaíonn talamh curaíochta 49.58% dá hachar, cuid ard ar ghualainn tíortha eile. 
Sníonn an abhainn Danóibe tríd an tír, agus tríd an bpríomhchathair, Búdaipeist, agus í dá roinnt ina dá cuid, Búda ar an dtaobh thiar, agus Peist ar an dtaobh thoir. Is iad Debrecen, san oirthear, agus Szeged, sa deisceart, an dá chathair is mó tar éis Bhúdaipeist.
Eacnamaíocht.
Úsáidtear an "forint" mar airgeadra san Ungáir. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na hUngáire an 60ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 58ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 48ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Ungáir, é ar $28,910 don chónaitheach.
Dar le "hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime" na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Ungáir an 30ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an 18ú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann. I "dTuarascáil Sonais Domhanda" 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Ungáir an 69ú tír is sona, as 156 thír.
I Mí na Bealtaine 2019, bhí ráta dífhostaithe na tíre ag 3.4%, an ceathrú leibhéal is ísle san Aontas Eorpach.
Hernán Cortés. Ba thaiscéalaí Spáinneach é Hernán Cortés (1485 - 2 Nollaig 1547) a chuir impireacht na nAstacach i Meicsiceo faoi chois le harm an-bheag. Spreag sé sin daoine eile chun saibhreas an Domhain Nua a lorg dóibh féin.
Luathshaol.
Rugadh Cortés i Medellín, Extremadura, an Spáinn sa bhliain 1485 is cosúil. 
Sheol a athair é chuig ollscoil Salamanca agus rinne sé staidéar ar dlí ach d'éirigh sé as roimh a chúrsa a chríochnú. 
Conquistador.
Cosúil le mórán Spáinneach óg eile, thug Cortés aghaidh ar an Domhan Nua. Sa bhliain 1504, shroich sé Santo Domingo, ar an oileán Easpáinneoil. 
Bhain Cortés páirt amach i ngabháil Easpáinneola sa bhliain 1506. Bronnadh eastát agus sclábhaithe Indiacha air.Ansin bhain Cortés páirt amach i ngabháil Chúba i 1511 le Diego Velázquez.
Sa bhliain 1519, bhí Cortés i gceannas ar fhórsa sluaíochta go Meicsiceo. I 1521, ba é Cortés a chloígh na hAstacaigh i Meicsiceo agus a bhunaigh coilíneacht na Nua-Spáinne ("Nueva España") ansin. 
Scannal.
Phós Cortés bean Spáinneach, Catalina Suárez, i gCúba, timpeall 1516. Ach bhí leanbh neamhdhlisteanach aige le bean bhundúchasach, a bhfuil aithne uirthi mar Malintzín, Marina nó La Malinche, timpeall 1522. Feallmharaíodh Catalina Suárez sa bhliain chéanna is cosúil.
Sheol Cortés ar ais go dtí an Spáinn sa bhliain 1528. Bhí air a chuid gníomhartha a chosaint roimh an rí. Rinne Cortés cás éifeachtach agus phós sé bean uasal, Doña Juana Zúñiga.
Turais thaiscéalaíocha eile.
Sa bhliain 1524, bhí Cortés i gceannas ar fhórsa sluaíochta go Hondúras agus d'fhan sé ann dhá bhliain. Tháinig sé ar Baja California i 1536.
Sa bhliain 1540, chuaigh Cortés ar scor go dtí an Spáinn agus i 1547, bhásaigh sé i Sevilla ar an 2 Nollaig,
Saladin. Cogaí Coirdíneach Ioslamach ab ea Saladin nó Selaheddînê Eyûbî (as Coirdis), agus aithne air as Araibis mar Ṣalaaḥ ad-Diin Iuusuf Ibn Aiuub (صلاح الدين يوسف ابن ايوب, "Seosamh "fíréantacht an Chreidimh" mac Aiub"). Rugadh é sa bhliain 1137 nó 1138 i dTikrit, áit a bhfuil san Iaráic inniu, agus fuair sé bás i nDamascus sa bhliain 1193. Bhí sé ina cheannaire ar na saighdiúirí Moslamacha a rinne athghabháil ar ríochtaí na gCrosáidithe.
Celtic Football Club. Club sacair is ea Celtic Football Club (tugtar Glasgow Celtic nó Celtic orthu go minic, agus Ceiltigh Ghlaschú as Gaeilge) atá lonnaithe i nGlaschú in Albain. Imríonn siad a gcluichí sa staid Celtic Park i bParkhead. Bhunaigh bráthair Máireach Éireannach, Bráthair Walfrid, an club ar 6 Samhain 1887 chun airgead a bhailiú ó theacht isteach na gcluichí chun béilte a chur ar fáil do bhochtáin oirthear Ghlaschú, áit a raibh mórán Éireannach bailithe tar éis blianta an Ghorta Mhóir. Lean Brother Walfrid sampla Hibernians a bunaíodh i nDún Éideann ó inimircigh Éireannacha cúpla bliain roimhe sin. D'imir siad an chéad chluiche i gcoinne Rangers ar an 28 Bealtaine 1888 agus bhuaigh Celtic 5-2. Ba é sin tús an iomaíocht idir an dá fhoireann ó Ghlaschú, ar a dtugtar an "Old Firm". Ba é Celtic an chéad chlub Briotanach agus, mar dhea, an chéad chlub ó thuaisceart na hEorpa a ghnóthaigh Corn na hEorpa, sa bhliain 1967, le foireann a rugadh go huile is go hiomlán níos lú ná 30 míle ó Ghlaschú.Idir 1905 agus 1910, bhuaigh Celtic Craobh Shraith na hAlban sé huaire as a chéile. Bhuaigh siad Corn na hAlban sna blianta 1907 agus 1908, an chéad uair riamh a bhuaigh club Albanach an dúbailte
Lucht tacaíochta.
Sa bhliain 2003, bhí thart ar 9 milliún lucht tacaíochta ag Na Ceiltigh, 1 milliún ina gcónaí sna Stáit Aontaithe agus Ceanada. Tá níos mó ná 160 clubanna tacaíochta Na Ceiltigh i níos mó ná fiche tíortha ar fud an domhain. Sa bhliain 2009, bhí níos mó ná 7 milliún tacaíocht Na Ceiltigh i Seapáin, de réir 'Sports Revolution', mar gheall ar Shunsuke Nakamura.
Gradaim.
1892-93, 1893-94, 1895-96, 1897-98, 1904-05, 1905-06, 1906-07, 1907-08, 1908-09, 1909-10, 1913-14, 1914-15, 1915-16, 1916-17, 1918-19, 1921-22, 1925-26, 1935-36, 1937-38, 1953-54, 1965-66, 1966-67, 1967-68, 1968-69, 1969-70, 1970-71, 1971-72, 1972-73, 1973-74, 1976-77, 1978-79, 1980-81, 1981-82, 1985-86, 1987-88, 1997-98, 2000-01, 2001-02, 2003-04, 2005-06, 2006-07, 2007-08, 2011-12, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2021-22, 2022-23
1892, 1899, 1900, 1904, 1907, 1908, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1927, 1931, 1933, 1937, 1951, 1954, 1965, 1967, 1969, 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1985, 1988, 1989, 1995, 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2017, 2018, 2019
1956-57, 1957-58, 1965-66, 1966-67, 1967-68, 1968-69, 1969-70, 1974-75, 1982-83, 1997-98, 1999-00, 2000-01, 2005-06, 2008-09
Imreoirí agus Iar-Imreoirí Éireannacha.
Tá an t-uafás Éireannach tar éis a bheith ag imirt leis an gclub. Thíos ta cuid de na himreoirí sin. 
Aiden McGeady 2001-2010
Darren O'Dea 2005-inniu 
Cillian Sheridan 2006-2010 
Paddy McCourt 2008-2013 
Willo Flood 2009-2010
Neil Lennon 2000-2007 (304 cluiche agus 3 chúl)
Roy Keane 2005-2006 (10 gcluiche agus 1 chúl amháin)
Liam Miller 2000-2004 (42 cluiche agus ceithre chúl)
Shay Given 1993-1994 (Níor imir sé aon chluiche)
Tony Cascarino 1991-1992 (30 cluiche agus 4 chúl)
Chris Morris 1987-1992 (158 cluiche agus 4 chúl)
Mick McCarthy 1987-1989 (48 cluiche sa léig agus 8 gcúl)
Packie Bonner 1978-1995 (485 cluiche)
Artur Boruc. Is imreoir peile Polannach é Artur Boruc (rugadh 20 Feabhra 1980 i Siedlce). Is coimeádaí cúil é ar an bhfoireann náisiúnta Polannach. D'imir sé do Legia Warszawa roimh bhogadh go Celtic i rith an tsamhraidh i 2005. Tá sé ag imirt do Bournemouth faoi láthair.
Aiden McGeady. Is imreoir sacair gairmiúil é Aiden McGeady (rugadh 4 Aibreán,1986 i nGlaschú, Alba) do Spartak Moscow a imríonn freisin do fhoireann náisiúnta na hÉireann. Tá seantuismitheoirí Éireannacha aige agus is féidir leis imirt ar son na hÉireann mar gheall air sin. Bhí achrann in Albain nuair a shocraigh sé ar sin a dhéanamh mar is imreoir éirimiúil é. D'imir sé do Celtic don chéad uair sa bhliain 2004 agus scóráil sé cúl i gcoinne Hearts. Sa bhliain 2010 cheannaigh an fhoireann Rúiseach Spartak Moscow é ar thart ar £9.5 milliún. Ar an 11 Meán Fómhair 2010, bhí an chéad chluiche ag McGeady i gcoinne Saturn agus ar an 24 Meán Fómhair scóráil sé a chéad chúl dóibh.
Neil Lennon. Bainisteoir agus iarimreoir sacair gairmiúil Éireannach Tuaisceartach é Neil Lennon (rugadh ar an 25 Meitheamh 1971 é sa Lorgain). Bhí sé ina bhainisteoir ar Celtic F.C. in Albain, club a raibh sé ag imirt i lár na páirce leis. Ba chaptaen na foirne é freisin. D'imir sé d'fhoireann náisiúnta Thuaisceart Éireann ach d'éirigh sé as tar éis drochíde seicteach a fháil mar gheall gur Chaitliceach é. Ceapadh ina bhainisteoir Hibernian é i 2016.
Space Patrol (clár teilifíse Briotanach). Sraithscéal puipéad teilifíse Briotanach é Space Patrol, a croaladh ar ITV sna 1960í. Ficsean eolaíochta i mBéarla do pháistí a bhí ann. Bhain sé le heachtraí chriú spásloinge sa bhliain 2100. Sna Stáit Aontaithe, tugadh an teideal Planet Patrol air, de bhrí go raibh sraith eile darbh ainm "Space Patrol" sa tír sin sna 1950í.
Roberta Leigh a dhear agus a scríobh an sraithscéal. Scríobh Leigh na sraithscéalta puipéad "The Adventures of Twizzle" agus "Torchy the Battery Boy" do Gerry Anderson sna 1950í, sular bhunaigh sí agus Arthur Provis a gcomhlacht teilifíse féin, Wonderama. Scannánaíodh "Space Patrol" i rith 1962, agus taispeánadh an chéad eipeasóid ar 7 Aibreán 1963 ar ABC. 39 n-eipeasóid dhubh agus bhán a bhí ann san iomlán.
Plota.
Sa bhliain 2100, tá an Domhan in a bhall den Eagraíocht Réaltrach Aontaithe (Béarla: "United Galactic Organization"). Is cosúil gur eagraíocht idirphláinéadach ar nós na Náisiún Aontaithe atá san ERA. Is é Space Patrol cabhlach spáis na hEagraíochta. Tugtar "Galaspheres" ar spáslonga Space Patrol agus bíonn triúr ball ar chriú gach Galasphere .i. duine amháin ón Domhan, Mars agus Véineas. Ba iad eachtraí chriú Galasphere 347 ab ábhar don tsraith.
Eipeasóidí.
Ní fios céard é ord ceart na n-eipeasóidí, ach is cosúil gurb é "The Swamps of Jupiter" an eipeasóid phíolótach. Tá an liosta seo san ord ar craoladh na heipeasóidí ar Associated Rediffusion i réigiún Londan.
Eolas teicniúil.
Stádas cartlainne.
Tar éis craoladh na sraithe, scriosadh gach cóip de gach eipeasóid a bhí sna cartlanna, mar ba gháthpholasaí i dtionscal na teilifíse ag an am. Creideadh go raibh an tsraith caillte go deo go dtí go bhfuarthas dearbhchlónna 16mm de gach eipeasóid sna 1990í, chomh maith le dearbhchlónna 35mm de dhá eipeasóid. D'eisigh Network Video an tsraith iomlán ar VHS i 1998 agus ar DVD ina dhiaidh sin.
Leadóg. Cineál spóirt í an leadóg ina bhfuil beirt imreoirí nó dhá fhoireann (beirt imreoirí ar aon fhoireann amháin) ag bualadh na liathróide thar líon taobh istigh den chúirt imeartha. 
An cluiche.
Mura n-éiríonn le himreoir an liathróid a chur thar an líon isteach i leathchúirt an fhreasúra, caillfidh sé/sí an pointe. An fhoireann is mó a scórálfaidh pointí, is léi a bheidh an bua. Úsáidtear raicéid leis an liathróid bheag a bhualadh. Imrítear leadóg ar cheithre dhromchla - crua, cré, féar agus cairpéad.
Na comórtais.
Bíonn ceithre phríomh-chomórtas leadóige, (comórtais "Grand Slam") ar siúl gach bliain - an "Australian Open" san Astráil (cúirteanna crua), an "Tournoi de Roland-Garros" sa Fhrainc (cúirteanna cré), "The Championships, Wimbledon" i Londain, Sasana (cúirteanna féir), agus an "US Open" i Meiriceá (cúirteanna crua).
Is spórt Oilimpeach í an leadóg freisin. 
Comórtas Wimbledon.
Tá cáil mhór ar an gcomórtas leadóige a imrítear ar chúirt Wimbledon chuile Shamhradh. Téann na himreoirí móra cáiliúla ar fad go Sasana le páirt a ghlacadh sa gcomórtas seo agus is éacht ann féin é an chraobh a thabhairt leat i Wimbledon. Is iomaí imreoir clúiteach a cuireadh dá gcos sa gcomórtas agus is minic go mbíonn sé fíor-dheacair breithiúnas a thabhairt ar an mbuaiteoir. Téann maithe agus móruaisle chuig na comórtais. Caitear na milliúin ar chúltaca galánta, hataí péacógacha agus spéaclaí gréine. Itear neart sú talún agus uachtar. Má theastaíonn uait freastal ar an ócáid mhór seo ní mhór duit do dheis a thapú go luath agus ticéad a chur in áirithe, ach glac leis go mbeidh lán ladhair le hioc agat ar an ticéad.
Craoltar an ócáid ar TG4 agus BBC chuile bhliain.
Stair.
Is seanspórt í an fíor-leadóg, a bhí á himirt san Eoraip i rith na Meánaoise, ach ba iad na Sasanaigh a chuir tús leis an gcluiche nua-aimseartha sa naoú haois déag. Sa bhliain 1877 a cuireadh tús le craobh Wimbledon. Thosaigh an National Lawn Tennis Championship (US Open) i Newport, Rhode Island, sa bhliain 1881, craobh Roland Garros sa bhliain 1891 agus an Australian Open sa bhliain 1905.
Mobile, Alabama. Cathair atá suite i gContae Moblie, Alabama, na Stáit Aontaithe is ea Mobile ("fuaimtear moh-BEEL é"). I 2002 bhí 198,915 duine ina gcónaí sa chathair. Is é Mobile an lár na dara ceantair Chathracha is mó. Is é an phríomhchathair contae Mobile.
Stair.
Bunaíodh an céad ait lonnaithe i 1702 ag an Abhainn Mobile. B'é an céad príomhchathair na coilíneacht Francach Louisiana. Tar éis tuilí, athlonnaíodh an baile gar don béail abhainn. I 1793 séanadh Conradh an Parás, críochnú an cogadh idir an Fhrainc agus an Bhreatain agus d'éirigh Mobile baile Briontanach. D'fhás an chathair.
Ghabh an Spáinn an baile i rith an Cogadh Réabhlóideach Meiriceánach, Bhí an Spáinn ar gceannas an baile go dtí 1813, nuair a ghabh an Ginearál Meiriceánach Wilkinson é, foai sín b'é an dara port is mó sa cósta murascaille.
John Hartson. Is iarimreoir peile gairmiúil é John Hartson (rugadh ar an 5 Aibreán,1975 é in Abertawe, an Bhreatain Bheag). D'imir sé le foirne mhóra ar nós Arsenal agus Celtic, agus d'fhoireann náisiúnta na Breataine Bige. Tá níos mó ná 50 cluiche imeartha aige don fhoireann seo. D'fhreastail sé ar scoil Bhreatnaise, Ysgol Gyfun Gwyr, agus is cainteoir Breatnaise é.
I mí Iúil 2009, nochtadh go bhfuil ailse air, agus tá cóir leighis á chur air fós.
Stephen Pearson. Is imreoir sacair gairmiúil é Stephen Pearson (rugadh 2 Samhain,1982 i Lanark, Alba) agus a imríonn faoi láthair le Derby County. D'imir sé cheana le Celtic, Motherwell agus Stoke City. Imríonn freisin do fhoireann náisiúnta na hAlban.
Ronaldinho. Is imreoir sacair gairmiúil é Ronaldo de Assis Moreira (rugadh 21 Márta, 1980), a bhfuil aithne níos fearr air mar Ronaldinho Gaúcho. Ciallaíonn "Ronaldinho" "Ronaldo Beag" as Portaingéilis. Tugadh an leasainm sin dó chun idirdhealú a dhéanamh idir é féin agus imreoir Brasaíleach clúiteach eile, Ronaldo, a bhí ag imirt don chlub Iodálach Internazionale ag an am. Is leasainm é "Gaúcho" do dhaoine óna cheantar sa Bhrasaíl, an Rio Grande do Sul.
Chaith sé cúig bliana ag imirt le F.C. Barcelona tar éis aistriú ón bhFrainc sa bhliain 2003. Bhí sé i mbarr a réime le linn 2006, an bhliain inár bhailigh Barça Sraith na Seaimpíní don dara huair i bPáras i gcoinne Arsenal Shasana ar an 17 Bealtaine. Ina dhiaidh sin bhí roinnt gortuithe ag cur isteach air is é ag caitheamh ama i gclubanna oíche. Thit sé amach le bainistíocht an chlub ag ar 18 Iúil 2008 fógraíodh Ronaldinho mar imreoir Milan sa staid San Siro os comhair 30,000 tacadóir.
Stilian Petrov. Is imreoir sacair gairmiúil é Stilian Petrov (rugadh 5 Iúil, 1979 i Montana, an Bhulgáir) a imríonn faoi láthair le Aston Villa i Sasana. D'imir sé le Celtic in Albain ó 1999 go 2006. D'aistrigh sé go hAston Villa ar an 30 Lúnasa 2006. Imríonn sé freisin le foireann náisiúnta na Bulgáire mar chaptaen na foirne.
Bhí sé ag imirt le foireann Martin O'Neill le Celtic agus tá sé ar ais arís le O'Neill le Aston Villa.
Níl sé gaolta le Martin Petrov, imreoir sacar eile i Sasana.
George Harrison. Ba cheoltóir as Learpholl, Sasana é George Harrison MBE (25 Feabhra, 1943 – 29 Samhain, 2001). Bhain sé cáil amach mar ghiotáraí sa bhanna rac-cheoil The Beatles i rith na 1960idí, agus mar cheoltóir aonair tar éis 1970. Bhí suim an-mhór ag Harrison i gceol agus cultúr Indiacha, agus b'eisean a chuir na rudaí seo i láthair na Beatles, agus an cultúr go forleathan sa domhain thiar. 
Sheinn Harrison príomhghiotár sa bhanna, ach b'iad John Lennon agus Paul McCartney na príomhchumadóirí. Bhí Harrison fíor-lag ar an ngiotár ar dtús agus ba mhinic a bhíodh ar McCartney é a stiúradh. D'fheabhsaigh sé thar na blianta agus thosaigh moltaí leanúnach McCartney ag cur fíor-chantal air. Ar dtús, bhí sé deacair a amhráin féin a úsáid leis an bhanna, ach i rith na mblianta thosaigh sé ag scríobh sár-amhráin, mar shampla "Taxman" ar a chas McCartney príomhghiotár, "While My Guitar Gently Weeps" ar a chas Eric Clapton príomhghiotár, "Here Comes the Sun" agus "Something".
Taobh amuigh den cheol, bhunaigh Harrison Handmade Films i 1979, agus chuir sé amach na scannáin cáiliúla "Monty Python’s The Life of Brian", "Time Bandits", "Withnail and I", agus "Mona Lisa".
Ar an 30 Nollaig 1999 sáthadh George Harrison sa chliabhrach ina theach. Friar Park, in Oxfordshire.
Fuair Harrison bás i Los Angeles i 2001, tar éis fadhbanna le hailse scamhóige.
Vancouver, An Cholóim Bhriotanach. Is é Vancouver (Vancúibhear) an chathair is mó i gColóim Bhriotanach, Ceanada agus an tríú ceantar cathrach is mó i gCeanada. Tá 545,671 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 2,186,965 ina gcónaí sa cheantar cathrach. Is é Ken Sim an méara. Thit Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2010 amach sa chathair.
Tíreolaíocht.
Tá Vancouver suite laistigh de Chrios Ama an Aigéin Chiúin (UTC -8). Tá an chathair suite ar an mórthír in aice le hoileán Vancouver. 
Oideachas.
Freastalaíonn dhá ollscoil mhóra, Ollscoil na Colóime Briotanaí agus Ollscoil Simon Fraser, ar Vancouver.
Lambda. Is é lambda (Λ ina cheannlitir, λ ina litir bheag) an 11ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící "lamedh" . Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /l/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 30 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /l/ é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach L agus ag an litir Choireallach El (Л, л) sa litir lambda.
Cuarc. Is cineál buncháithnín agus bunchomhábhar damhna é cuarc. Tagann cuairc le chéile chun cáithníní ilchodacha ar a dtugtar hadróin a fhoirmiú, arb iad na prótóin agus na neodróin is cobhsaí díobh, comhpháirteanna na núicléis adamhacha. An focal "cuarc" féin, tháinig sé as an úrscéal úd "Finnegans Wake" le James Joyce.
Is iad na cuairc atá de dhíth leis an neodrón is an prótón a dhéanamh ná an t-uaschuarc is an t-íoschuarc. Thairis sin, tá an barrchuarc (nach ionann é agus an t-uaschuarc), an bunchuarc (nach ionann é agus an t-íoschuarc), an briochtchuarc is an cuarc aduain ann. Deirtear go bhfuil "blas" ar leith ag gach cineál cuarc. Níl ann ach iarracht le tréithre na gcuairc a dhéanamh intuigthe, nó déanta na fírinne, is beag lorg díreach a fhágann na cuairc is a saintréithe ar an saol laethúil. Tá na hadaimh agus a gcuid comhábhar, mar atá, na prótóin, na neodróin agus na leictreoin, i bhfad níos cóngaraí dár réaltacht féin.
Tá trí leagan ann do gach cuarc, nach bhfuil de dhifear eadarthu ach luach an "lucht datha" atá ag gach ceann. Mar shampla, tá trí shórt uaschuairc ann: uaschuarc déarg, uaschuarc uaine, agus uaschuarc gorm. Ní fíordhathanna infeiscithe atá i gceist, mar nach bhfuil sna ainmneacha sin ach lipéid chun an trí shórt a idirdhealú. Tá na dathanna cosúil le lucht leictreach. go bhfuil dá shórt ann (lucht leictreach deimhneach agus lucht leictreach diúltach), ach i gcás idirghníomhaithe láidre tá trí luach ann den lucht a dhéanann an fórsa láidir: lucht dearg, lucht uaine, and lucht gorm. Chun barón a dhéanamh as trí chuarc ní foláir trí chuarc le trí dhath dhifriúla a bheith ann, agus deirtear go bhfuil an barón ina iomlán "gan dath", sa tslí chéanna gur gcruthaítear solas bán ó soilse dearga, uaine, agus gorma a mheascadh le chéile.
Is í an airí is tábhachtaí atá ag na cuairc ná an braighdeanas ina bhfanann siad taobh istigh de na hadróin, agus an t-idirghníomhú láidir á gcoinneáil le chéile. Mar sin, ní féidir sonrú a chur iontu ach go hindíreach. Sin fíric atá bunaithe ar na breathnuithe praicticiúla, níos mó ná ar aon teoiric. Déanta na fírinne, níl braighdeanas na gcuairc mínithe go sásúil go fóill. Creidtear gur toradh é do chrómaidinimic an chandaim, an teoiric is nua-aimseartha atá ann leis an idirghníomhú láidir a mhíniú. Ní féidir, áfach, an braighdeanas a chur in iúl go matamaiticiúil mar thátal a bhainfeá as an gcrómaidinimic. Caithfear dul i dtuilleamaí na teoirice ar a dtugtar teoiric tomhais na laitísí leis an mbraighdeanas a mhíniú ar bhealach na matamaitice.
Prótón. Is cáithnín fo-adamhach é an prótón atá ar fáil i núicléas na n-adamh ar fad - mar sin, is núicléón é. Tá lucht leictreach deimhneach aige arb ionann é agus aonad fuaimintiúil amháin, nó 1.602 × 10−19 cúlóm. Is í an mhais atá in aon phrótón amháin ná 1.6726 × 10−27 cíleagram. Mar sin, tá sé 1836 uair níos troime ná an leictreon. De réir na mbreathnuithe, tá an prótón cobhsaí, is é sin, níl sé de chlaonadh ann titim as a chéile ná meath a theacht air. Ar a laghad, tá leathré an phrótóin níos faide ná 1035 bliain. 
An t-iseatóp is tábhachtaí atá ag hidrigin, níl de núicléas aige ach aon phrótón amháin. Sin é an fáth go dtuigtear próitiam air, uaireanta, lena dhealú ón deoitéiriam agus ón tritiam, an dá iseatóp eile. Sa deoitéiriam, tá neodrón amháin mar leathbhádóir ag an bprótón, agus sa tritiam, tá dhá neodrón sa núicléas sa bhreis ar an bprótón. Tá na dúile eile ar fad níos cosúla leis an deoitéiriam agus an tritiam ná leis an bpróitiam, nó tá neodróin ina gcuid núicléas chomh maith le prótóin, agus an fórsa láidir núicléach idir na núicleoin ar fad á gcoinneáil le chéile.
Is é líon na bprótón i núicléas an adaimh a thaispeánann an dúil lena mbaineann an t-adamh áirithe sin. Is é sin, in aon adamh neodrach, caithfidh sé go bhfuil aon leictreon ann in aghaidh gach prótón, le lucht leictreach an núicléis a neodrú. Is é líon na leictreon, arb ionann é agus líon na bprótón, a shocraíonn saintréithe ceimiceacha an adaimh. Mar sin, is gnách a rá gurb é líon na bprótón i núicléas an adaimh a uimhir adamhach. I dtábla peiriadach na ndúl, tá na dúile curtha in ord ceann i ndiaidh a chéile de réir na n-uimhreacha seo.
Espírito Santo. Is stát sa Bhrasaíl é Espírito Santo. Tá an stát suite in oirdheasceart na tíre. Is í Vitória an phríomhchathair agus is í Vila Velha an chathair is mó. Tá daonra 3,097,232 sa stát. Is é Paulo Hartung an Gobharnóir.
Stair.
Indiacha dúchasacha a bhí sa cheantar seo ar dtús. Choilínigh lonnaitheoirí na Portaingéile agus a sclábhaí an ceantar ina dhiaidh sin agus níos déanaí tháinig lonnaitheoirí ó thíortha eile Eorpach. 
Bhí Vasco Coutinho i gceannas ar an stát tar éis fionnachtana na Brasaíle i 1500. Tháinig sé in éineacht le 60 saighdiúirí, sclábhaí, agus seirbhísigh ar 23 Meitheamh 1535. B'é Vila Velha an phríomhchathair ar dtús ach rinneadh príomhchathair de Vitória tar éis ruathar leis na dúchasaigh. Bunaíodh Serra, Nova Almeida agus Santa Cruz le teacht misinéirí Caitliceacha.
Vitória. Cathair sa Bhrasaíl is í Vitória. Tá sí suite ar oileán i mbá beag in oirthear na tíre agus is í príomhchathair an Stát Espírito Santo. Tá 348,265 duine ina gcónaí i Vitória agus 1,857,616 ina gcónaí sa cheantar cathrach. (daonáireamh 2010). Bunaíodh sa bhliain 1551 í. I 1999, mheas na Náisiúin Aontaithe gurbh í an ceathrú príomhchathair stáit is fearr sa Bhrasaíl.