Tatoeba sentences — language code: ota
Felâketin dehşet ve sıkletini idrâke başlayanlar, bulundukları muhît ve hissedebildikleri tesirâta göre çare-i halâs telâkki eyledikleri tedbirlere mütevessil.
Ordu, ismi var cismi yok bir halde.
Kumandanlar ve zâbitler, Harb-i Umumî'nin bunca mihnet ve meşakkatleriyle yorgun, vatanın parçalanmakta olduğunu görmekle dil-hûn, gözleri önünde derinleşen karanlık felâket uçurumu kenarında dimâğları çare, çare-i halâs aramakla meşgûl.
Burada, pek mühim olan bir noktayı da kayıt ve izah etmeliyim.
Millet ve ordu, pâdişâh ve hâlifenin hıyanetinden haberdâr olmadığı gibi, o makama ve o makamda bulunana karşı asırların kökleştirdiği dinî ve an'anevî rabıtalarla mu'tî ve sadık.
Millet ve ordu çare-i halâs düşünürken bu mevrûs itiyâdın sevkiyle kendinden evvel makam-ı muallâ-yı hilâfet ve saltanatın halâs ve masûniyetini düşünüyor.
Hâlife ve pâdişâhsız halâsın manasını anlamak istidâdında değil.
Bu akideye muhâlif rey ve ictihâd izhâr edeceklerin vay hâline! Derhal dinsiz, vatansız, hain, merdûd olur.
Diğer mühim bir noktayı da ifade etmek lâzımdır.
Çare-i halâs ararken İngiltere, Fransa, İtalya gibi düvel-i muazzamayı gücendirmemek esas gibi telâkki olunmakta idi.
Bu devletlerden yalnız biriyle dahi başa çıkılamayacağı vehmi hemen bütün dimâğlarda yer etmişti.
Osmanlı Devleti'nin yanında, koskoca Almanya, Avusturya-Macaristan varken hepsini birden mağlûp eden, yerlere seren İtilâf kuvvetleri karşısında tekrar ânlarla husûmete müncer olabilecek vaziyetler almaktan daha büyük mantıksızlık ve akılsızlık olamazdı.
Bu zihniyette olan yalnız avam değildi. Bilhassa havâs denilen insanlar böyle düşünüyordu.
O halde çare-i halâs ararken iki şey mevzu-i bahis olmayacaktı.
Bir defa İtilâf Devletleri'ne karşı vaz'-ı husûmet alınmayacaktı ve pâdişâh ve hâlifeye canla başla merbût ve sadık kalmak şart-ı esasî olacaktı.
Şimdi, Efendiler, müsaade buyurursanız, size bir sual sorayım.
Bu vaziyet ve şerâit karşısında halâs için nasıl bir karar vârid-i hâtır olabilirdi?
İzah ettiğim ma'lumât ve müşahedâta göre üç nev'î karar ortaya atılmıştı.
Birincisi, İngiltere himayesini talep etmek.
İkincisi, Amerika mandasını talep etmek.
Bu iki nev'î karar sahipleri, Osmanlı Devleti'nin bir kül hâlinde muhafazasını düşünenlerdir.
Osmanlı memâlikinin muhtelif devletler beyninde taksiminden ise kül hâlinde bir devletin taht-ı himayesinde bulundurmayı tercih edenlerdir.
Üçüncü karar, mahallî halâs çarelerine ma'tûftur.
Meselâ bazı mıntıkalar, kendilerinin Osmanlı Devleti'nden fekkedileceği nazariyesine karşı ondan ayrılmamak tedbirlerine tevessül ediyor.
Bazı mıntıkalar da Osmanlı Devleti'nin imhâ ve Osmanlı memleketlerinin taksim olunacağını emr-i vâki kabul ederek, kendi başlarını kurtarmağa çalışıyorlar.
Bu üç nev'î kararın esbâb-ı mûcibesi, vermiş olduğum izâhât meyânında mevcuttur.
Efendiler, ben bu kararların hiçbirinde isabet görmedim.
Çünkü bu kararların istinâd ettiği bütün deliller ve mantıklar çürüktü, esassız idi.
Hakikat-i halde, içinde bulunduğumuz tarihte Osmanlı Devleti'nin temelleri çökmüş, ömrü tamam olmuştu.
Osmanlı memleketleri tamamen parçalanmıştı.
Ortada bir avuç Türk'ün barındığı bir ata yurdu kalmıştı.