Tim2190/kaz-rag-search-benchmark huggingface dataset:
Алтын жұлдыз
«Халық қаһарманы» Алтын жұлдызы — Қазақстан Республикасы жоғары дәрежелік ерекше белгісі. «Халық қаһарманы» aтағы 1993 ж. белгіленген. Атақ Қазақстан Республикасына ciңірген аса көрнекті қызметі үшін оның бостандығы мен тәуелсіздігі жолындағы азаматтық және жауынгерлік ерліктері үшін беріледі. «Халық қаһарманы» атағына ие болған адамдарға айрықша ерекшелік бeлгici — Алтын жұлдыз және «Отан» ордені тапсырылады. Қазақстанның мемлекеттік марапаттары Жоғары дәрежелік ерекшелік белгілері
Назарбаев ордені
«Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» ордені — «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті» туралы Қазақстан Республикасының Конституциялық Заңымен 2001 жылғы 1 қаңтарда белгіленген. «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» орденімен марапаттау Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Отан алдында сіңірген ерекше еңбегін атап өту құрметіне азаматтардың мемлекеттік және қоғамдық қызметте сіңірген ерекше еңбегі үшін жүргізіледі. Қазақстанның мемлекеттік марапаттары Қазақстан ордендері Нұрсұлтан Назарбаев атындағы нысандар
Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы
«Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы» құрметті атағы — 1993 ж. белгіленді. Атақ ғарышқа ұшудың тапсырылған бағдарламасын ойдағыдай жүзеге асырған, алдарына қойылған ғылыми-техникалық, зерттеушілік және практикалық міндеттерді үлгілі орындаған азаматтарға беріледі. Марапатталғандар Ағымда 4 адам марапатталған, соның ішінде: Тоқтар Әубәкіров — Қазақстанның 1-ші ғарышкер-ұшқышы Талғат Мұсабаев — Қазақстанның 2-ші ғарышкер-ұшқышы Юрий Маленченко — 12.01.1995; Айдын Айымбетов — 14.10.2015. Қазақстан жерінде туған басқа ғарышкерлер Виктор Иванович Пацаев Владимир Александрович Джанибеков Владимир Александрович Шаталов Юрий Валентинович Лончаков Александр Степанович Викторенко Қазақстанның құрметті атақтары
Ерлігі үшін медалі
«Ерлігі үшін» медалі — Қазақстан Республикасының наградасы. 1993 жылы белгіленген. Медальмен азаматтар төтенше жағдайларда (суда, өрт, табиғат апаты кездерінде) адам өмірін құтқаруға байланысты және қылмысқа қарсы күресте көрсеткен батылдығы мен жанқиярлық ерлігі үшін марапатталады. Медальдың негізгі пішіні айшықты бесбұрыш болып келеді, оның ішінде “Ерлігі үшін” деген жазуы бедерленіп, емен жапырағымен көмкерілген. Қазақстанның мемлекеттік марапаттары Қазақстан медалдары
Жауынгерлік epлiгi үшін медалі
«Жауынгерлік epлiгi үшін» медалі — 1995 ж. белгіленді. Медальмен Қарулы Күштердің, Республикалық ұланның Президентің Күзет қызметінің, Ішкі және Шекара әскерлерінің әскери қызметшілері, прокуратура, ұлттық қayinciздік органдарының қызметкерлері әскери бөлімнің, бөлімшенің әскери міндеттерді ойдағыдай орындауына жәрдемдесетін ұрыс кезіндегі, сондай-ақ қылмысқа қарсы күрестегі білгір, алғыр әpi батыл қимылы үшін; мемлекеттік шекараны қорғау кезінде көрсеткен ерлігі үшін; қызметін өтеу барысында ciңipген еңбегі үшін марапатталалы. Қазақстанның мемлекеттік марапаттары Қазақстан медалдары
Ерен еңбегі үшін медалі
«Ерен енбегі үшін» медалі — Қазақстан Республикасының наградасы. “Ерен еңбегі үшін” медалі 1993 жылы белгіленген.Медальмен азаматтар экономикадағы, әлеуметтік саладағы, ғылымдағы, мәдениеттегі және мемлекеттік қызметтегі жеткен табыстары үшін марапатталады. Дөңгелек пішінді медальдың ішінде “Ерен еңбегі үшін” деген жазу бедерленіп, қазақ оюымен және емен жапырағы бейнесімен айшықталған. Қазақстанның мемлекеттік марапаттары Қазақстан медалдары
Бейбарыс сұлтан мешіті
Сұлтан Бейбарыс мешіті — Сұлтан Бейбарыс 1266—68 жж. салдырған. Ол — қазіргі кезде Мысырдағы ең танымал мешіттердің бірі. Әл-Кәһира қаласының солтүстігіндегі ескі қорғанынан тыс жерде ең алғашқы болып бой көтерген бұл ғимаратты салуда сол заманның озық құрылыс тәсілдері мен құралдары қолданылған. Көрші көшеде ибн-Тұлун мешіті орналасқан. Мешіт Шам жеріндегі Яффа қаласынан әкелінген түрлі-түсті мәрмәр тастармен және құнды ағаштан тұрғызылған. Оның ұзындығы 108 м, ені 105 м. Дуал ретінде қаланған тас қабырғаларының биіктігі 10,96 м. Мешіттің көркем оюлармен безендірілген үш салтанатты қақпасы бар. Ғимараттың батыс жағында орналасқан 11,83 м бас қақпа өз алдына сәулет өнерінің ескерткіші.
Ғимараттың батыс жағында орналасқан 11,83 м бас қақпа өз алдына сәулет өнерінің ескерткіші. Сол заманда қабылданған құрылыс қағидалары мен мешіт салу мәнеріне сәйкес, оның ортасы, үсті төрт бұрышты ашық алаң болып, ал төрт жағы ені 10–12 м шамасындағы үсті мәрмәр бағаналарға бекітілген ағаш шатырмен жабылған сарай түрінде салынған. Мешіттің ішкі жақ қабырғалары мен терезелері араб және шығыс мәнерлеріндегі әдемі өрнектермен әшекейленіп, Құран Кәрім сүрелері аяттарымен өрнектелген. Мешіттің михрабы Мәкке бағытында. Михраб орналасқан бөлменің қабырғалары мен михрабтың орны кірпіштен қаланған қаңқасын ғана сақтап қалған. Мысыр мешіттері
Шығай хан
Шығай хан — қазақ хандығының 9-шы ханы (1580—1582 жж.) билік құрған. Хақназар хан қаза болған соң оның орнына Жәдік сұлтанның баласы, Жәнібек ханның немересі Шығай 1580-1582 жылдары хан болды. Ол бұл кезде сексен жаста болғанымен, қазақтардың ішінде беделді хан болды. Оның өміріне қатысты мәліметтер тарихта аз сақталған. Шығай хан қазақ хандығының сыртқы саясатындағы Хақназар хан ұстаған бағытты жалғастырды. Ол Шайбани мұрагерлерінің арасындағы қақтығыстарды қазақ мемлекетін нығайту мақсатында ұтымды пайдаланды. 1582 жылы Бұхара ханы Абдолла, қазақ ханы Шығай және оның баласы Тәуекел сұлтанмен күш біріктіріп, Ташкент билеушісі Баба сұлтанға қарсы Ұлытау жорығын ұйымдастырды. Баба сұлтан жеңіліп, Дешті-Қыпшақ даласына қашады, өзбек, қазақ әскерлері Баба сұлтанды Сарысуға, Ұлытауға дейін қуады. Шығай хан сол жорықта қайтыс болды.
Шығай хан сол жорықта қайтыс болды. Түркістанға қайтып келе жатқан Баба сұлтанды Тәуекел сұлтан өлтіріп, басын Абдоллаға әкеледі. Қас жауын жойғанға риза болған Абдолла хан Тәуекелге Самарқан өлкесіндегі Африкент уәлаятын тарту етеді. 1582 жылы Шығай хан қайтыс болғаннан кейін таққа оның ұлы Тәуекел (1582-1598 жж.) отырады. Байым-бегім Ханым Яхшым-бегім Ханым Сейітқұл сұлтан; анасы — Байым — бегім Ханым) Шах-Мұхаммед сұлтан; анасы — Дадым Ханым) Ондан сұлтан (1555-1585; анасы — Байым-бегім Ханым) Тәуекел хан (1562-1598; анасы — Яхшым-бегім Ханым) Есім хан (1565-1628; анасы — Яхшым-бегім Ханым) Али хан; анасы — Дадым Ханым) Сулум сұлтан; анасы — Дадым Ханым) Иброһим сұлтан; анасы — Дадым Ханым) Сүзге Ханым (???
— 1598; анасы — Байым-бегім Ханым) Алтын Ханым; анасы — Байым-бегім Ханым) Сабырбике Ханым; анасы — Яхшым-бегім Ханым) Ең ықпалды және сүйіктісі Шығай ханның екінші әйелі Яхшым-бегім Ханым болды. Болашақта хандар Тәуекел мен Есімді және Ғараб Батырдың әйелі Сабырбике Ханымды дүниеге алып келді. Шыңғыс ханның ұрпақтары
Геннадий Васильевич Колбин
Геннадий Васильевич Колбин (7 мамыр 1927, Свердлов облысы – 19 қаңтар 1998, Мәскеу) – саяси қайраткер. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Бірінші хатшысы (1986 – 1989). Нижний Тагил Тау металлургия техникумын (1947), Урал политехникалық институтын (1955) бітірген. 1947 – 54 ж. және 1957 – 58 ж. Нижний Тагилдегі қорғаныс кәсіпорнында конструктор-технолог, технология бюроның бастығы, бас инженердің орынбасары, 1956 – 57 ж. Урал политехникалық институтында аспирант болды. 1959 – 70 ж. Нижний Тагилдегі Ленин ауданында екінші, бірінші хатшы, қалалық партия ұйымының екінші, бірінші хатшысы, 1970 – 75 ж. Свердловск облысы партия комитетінің үшінші, екінші хатшысы, 1975 – 83 ж. Грузия Компартиясы ОК-нің екінші хатшысы, 1983 – 86 ж. Ульяновск облысы партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1986 – 89 ж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің екінші хатшысы, 1989 – 90 ж.
Ульяновск облысы партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1986 – 89 ж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің екінші хатшысы, 1989 – 90 ж. КСРО Халықтық Бақылау комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. Колбин Қазақстанда Д.А. Қонаевтың орнына келді. Оның билігі кезіндегі қысымда қазақтардың ұлттық санасы көтеріліп, 1986 ж. Желтоқсан көтерілісі мен 1989 ж. Жаңаөзен оқиғасы белең алды. Қазақтар республикадағы жетекші ұлтқа айнала бастады. Колбин жергілікті халықтың саяси белсенділігін төмендету үшін жазалау шараларын күшейтті (Қылмыстық жауапкершілікке тарту, жұмыстан, оқудан шығару, тағы басқалар). Бірақ бұл шаралар еш нәтиже бермеді. Қазақстандағы саяси жағдайдың одан әрі ушығуынан қауіптенген КОКП ОК К-ді Мәскеуге алдыртып, орнына Н.Назарбаевты қоюға мәжбүр болды. Екі рет Ленин, Октябрь революциясы, екі рет Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен, медальдармен марапатталған.
Екі рет Ленин, Октябрь революциясы, екі рет Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен, медальдармен марапатталған. Колбин Геннадий Васильевич Колбин Геннадий Васильевич Желтоқсан көтерілісі
Сара Тастанбекқызы
Сара Тастанбекқызы (1853; қазіргі Алматы облысының Қапал ауданы - 1907) — айтыскер ақын, сазгер, халық ақыны, күйші, домбырашы. Найман тайпасының Матай руының Аталық Қаптағай бөлімінен шыққан. Өзінің қысқа ғұмырында тауқыметтің талайын көріп, әлеуметтік теңсіздіктің тәлкегіне ұшыраған Сараның шығармашылық жолы тым ауыр да күрделі жол. Ол үш жасында әкесінен айырылып, еңсе басқан жетімдік пен жоқшылықтың зардабын көріп өседі. Бұл аз дегендей, сырттай болса да жалғыз сүйенер тірегі немере ағасы Жайсаңбек «өгіз ұрлады» деген жаламен түрмеге түседі. Жоқшылық өтінде жеке қалған жетім бала, жесір әйелге қамқоршы болып, ауылына көшіріп әкелген Тұрысбек қажы Сараны шырылдатып, өзінің теңі емес, жаратылысынан кеміс туған, бай баласы Жиенқұлға атастырады. Жетім қыз үшін мал алған Тұрысбек қажының әрекетін естіген Есімбек қажы дау шығарып, Сараны өз ауылына көшіріп алады.
Жетім қыз үшін мал алған Тұрысбек қажының әрекетін естіген Есімбек қажы дау шығарып, Сараны өз ауылына көшіріп алады. Бірақ бұдан Сараға жақсылық болмайды. Ақырында бар шаруа екі қажының қыздың қалың малын тең бөліп алуға келісуімен тынады. Осылайша қаршадайынан басы дау шарға түскен ақын қыздың бағының ашылуына осы кезде Найман елін аралап, серілік жасап жүрген атақты Біржан салмен кездесіп, шаршы топтың алдына онымен айтысуы үлкен себепші болады. Бұл айтыс Сараның халық алдындағы беделін арттырып, атағын алысқа жаяды. Елдің құрметіне бөленіп, халықтың махаббатына ие болған ақын қыздың тағдыр тізгінін өз қолдарынан сусып шығып бара жатқанын сезген қажылар да көпке көренеу қарсы шыға алмай, оның басына бостандық береді.
Сөйтіп ақын Сара өзінің асқан дарынының арқасында теңдікке қол жеткізіп, он тоғыз жасында өз теңі Алтынбекұлы Бекбай дегенге тұрмысқа шығады. Теңдікке жетіп, теңіне қосылып, көзі ашылғандай болған. Абай мен Сара ақынның кездесуі Верный қаласынан Әбіштің (Әбдірахманның) сүйегін алып қайтқан жолда Қапалда Абайға көңіл айтуға келген Найман елінің игі жақсылармен бірге Сара да келіп ұлы ақынмен көріседі, аяулы баласынан айырылған ауыр қайғысына ортақтастығын білдіреді. Біржан мен Сара Сара Тастанбекқызының Біржан салмен айтысы ғасырдан ғасырға үзілмей жалғасып келе жатқан қазақтың айтыс өнерінің шоқтығы биік, көркем үлгісі болып саналады. Ақынның бұл айтыстан басқа «Жүрек», «Ашындым», «Арсалаң аға алдында», «Жүрек сыры», « Жайлауда», « Әбіштің аруағына», « Хош бол, елім» секілді көптеген өлеңдері мен «Тұзақ» атты дастаны бар.
Сара Тастанбекқызы бейіті Жастай жоқшылықты көп көріп, ауыр тұрмысты бастан кешкен теңсіздіктің зардабын шегіп, қайғы мұңды серік еткен ақын қыз көп ұзамай ауруға шалдығып, жалғанның қызығын жарытып көре алмай, ерте көз жұмады.
Әбділкәрім Сатұқ Қарахан
Әбділкәрім Сатұқ Қарахан (?—960) — Орта Азияда Қарахан мемлекетінің негізін қалаушы. Шыққан тегі — мұсылман түркі әулетінен. Қарахан мемлекетінің құрылуы Қарлұқ қағандығының ыдырауымен тікелей байланысты. Тарихи әдебиеттерде Қарахандар әулетінің шығуы жөнінде түрлі пікірлер айтылады. Солардың ішінде Қарахан мемлекетінің тарихын зерттеуде үлкен еңбек сіңірген. О. Прицактың пікірінше, Қарахандар әулеті негізінен екі ірі тайпалар бірлестігінен чігілдер (шикілдер) мен яғмалардан құралғанға ұқсайды. Қарахан осы яғма тайпасынан шыққан. Қарлұқ қағандығының қағаны Білге Құл (Қадыр хан) өлгеннен кейін, оның орнында қалған екі баласы Бәзір Арслан мен Оғұлшақтың немере інісі Сатұқ Боғра хан ерекше көзге түседі. Ол кейін Оғұлшақтың өзіне қарсы шығып, Тараз бен Қашқарды одан тартып алады. 942 ж. ол Баласағұн билеушісін тақтан тайдырып, өзін «қағанмын» деп жариялайды. Қарахан 960 ж. қайтыс болады.
942 ж. ол Баласағұн билеушісін тақтан тайдырып, өзін «қағанмын» деп жариялайды. Қарахан 960 ж. қайтыс болады. Оның орнына отырған баласы Мұса Исламды мемлекеттік дін деп жариялайды. Осыдан болар мұсылман тарихшылары қарахандар әулеті билеушілерінің кестесін осы Мұсадан бастайды. Бірақ шын мәнінде Қарахан мемлекетінің негізін қалаушы Мұсаның әкесі Әбділкәрім Сатұқ Қарахан, кейінгі тарихшылардың мемлекет атын оның есімімен «Қарахан» деп атауы да осыдан. Қараханның мазары бұл күнде Жамбыл облысының орталығы Тараз қаласында тұр. Туған жылы белгісіздер 960 жылы қайтыс болғандар
Есет Көкіұлы
Есет Көкіұлы, Тама Есет (1667-1749) - қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күресте есімі елге танылған әйгілі батырларының бірі. Шыққан тегі Кіші жүздің Жетіру ішіндегі Тама руының, Аташал тармағынан. Әбілқайыр хан Ресейге қосылу мәселесін көтергенде соның қасында болып, Кіші жүз бен Орта жүздің орыс патшасының қол астына өтуіне белсенді атсалысқан атақты Кіші жүз Бөкенбай батырдың күйеу баласы. Есеттің әкесі Базарқұлұлы Көкі де заманында аты шыққан батыр болған. Жауға үнемі тайсалмай тура шабатындықтан «Таймас батыр» деген ат алған. Тарихшылар Салқам Жәңгір хан жоңғардың Батыр Қонтайшысының 50 мыңдық әскеріне 600 жауынгермен қарсы тұрып, шайқасып жатқанда 20 мың әскермен көмекке келетін Жалаңтөс баһадүрдің әскерінің ішінде осы Көкі батырдың да болғандығын, сонда оның шеп бұзып, үлкен ерлік көрсеткенін жазады.
Жауынгерлік заманда туып, күреспен есейіп, ер жеткен тұрғыластары сияқты Есет те ел қорғау жорығына ерте араласады. Жеке ерлігімен көзге түсіп, батыр атанады. Тәуке ханның тұсындағы жеңісті шайқастарда Есет батыр Кіші жүз қолын бастайды. Осындай шайқастардың бірінде найзагерлігімен көзге түсіп, ерен ерлік көрсеткен Есетке риза болған Тәуке хан кейін шақырып алып: «Айбатың аса түссін, найзаң мұқалмасын, ел намысы тұздығың болсын» деп бата беріпті деген әңгіме де бар. Есет батыр әйгілі «Ақтабан шұбырындыдан» кейін ел болып бірігіп, жоңғарларға алғашқы алапат соққы берген Бұланты шайқасына қатысып, езілген елдің еңсесін көтерткен Ұлы жеңіске өз үлесін қосады. Ал тарихи бетбұрыс жасаған Аңырақай соғысында ол Кіші жүз құрамының туын көтерген атойшы болады. Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады.
Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады. Ханның қасында болып, ақыл кеңесін береді, хан мен халық арасына түскен жарықшақты дәнекерлеп бітірушісі болады. Әсіресе, орыс патшасының қол астына өтер кездегі хан басына үйірілген қауіп бұлтын сейілтуде ол сол кездің тарихи ірі тұлғалары Бөгенбай батыр, Жәнібек батырлармен бірлесе отырып, оған үлкен көмек көрсетеді. Ресеймен қарым қатынасты жақсартудағы сіңірген еңбегі үшін патша үкіметі оған 1743 жылы «тархан» атағын берді. Есет батыр сексен екі жасында өзінің атамекенінде, өз ажалынан қайтыс болады. 18 ғасырдың басында Тәуке хан жеті рудың бастарын қосып, ірілендіру мақсатымен үш жүздің басын қосқан кеңесте Есет батырды Жетіруға ру басы етіп сайлаған. Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты.
Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты. Көкі батырдың жеті ұлының бірі Есет батыр, жасы жиырмаға жетпей-ақ жауға аттанып, жоңғар, қалмақтармен соғыстарда ерлігімен көзге түсіп батыр атағы шыққан екен. Ол Әбілқайыр ханмен жасынан бірге өскен досы, Әбілқайыр ханның қазақ халқын Ресейге қосу күресінде Есет батыр табандылықпен Әбәлқайырға мықты тірек болған адамның бірі болыпты. Қалмаққырылған деген жердегі айрықша ерлік көрсетіп, артына "Алланың тасы қатты ма, Есеттің басы қатты ма?" деген қанатты сөз қалдырған. Ел аузындағы деректерге қарағанда Есеттің қызы Ботагөз де елін қорғаған батыр болыпты. 1669 жылы туғандар 1757 жылы қайтыс болғандар Қазақстан мемлекет қайраткерлері Қазақ батырлары
Хамзин
Хамзин сөзі келесі тұлғалардың тегін (фамилиясын) білдіреді: Әбілкәрім Хамзин - Медицина ғылымдарының докторы, профессор. Әділжан Ақжігітұлы Хамзин Мәуен Хамзин - филология ғылымдарының докторы, профессор. Нұрлан Қасқырбайұлы Хамзин Сатыбалды Хамзин - медицина ғылымдарының докторы, Қазақстан жаратылыстану ғылым академиясының корр. мүшесі. Сәбит Құрашұлы Хамзин - техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері.
Хасенов
Хасенов тегі бойынша төмендегі мағына білдіруі мүмкін: Әбікен Хасенов - - қазақтың күйші-домбырашысы, шертпе күйдің шебері, актер, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артисі. Әбілда Хасенов - шопан. 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту, I дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерінің иегері. Әмеди Хасенов - тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты, профессор. Ермекбай Қайыпұлы Хасенов Жармұхан Хасенұлы Хасенов Мұхамметқали Хасенов Нұркенже Хасенов
Мұқанов
Мұқанов сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: Болат Мәжитұлы Мұқанов – ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы Данияр Жексенұлы Мұқанов - футболшы, Қорғаушы. Дымкеш Мұқанов – ғалым, техника ғылымдардарының докторы Ғалымжан Мұқанов - қазақ тілі мен француз тілінің маманы, әдебиетші, аудармашы. Кенжетай Бияшұлы Мұқанов - Ақтөбе облысы Алға ауданының әкіміұ. Қажығалым Мұқанов - жазушы. Құбай Мұқанов — өндірісті ұйымдастырушы, Социалистік Еңбек Ері Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов - Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Стратегиялық зерттемелер және талдаулар орталығының меңгерушісі. Марат Өмірбекұлы Мұқанов – медицина ғылымдарының докторы, профессор Марат Сәбитұлы Мұқанов (баспагер) — "Таймас" Баспа үйінің" Бас директоры. Марат Сәбитұлы Мұқанов (тарихшы) – тарих ғылымдарының докторы Маубас Мұқанов - озат шопан, Социалистік еңбек ері Мәлік Флоберұлы Мұқанов - суретші Мұхамбетқали Мұқанов - Батыс Алашорданың мүшесі Сағынғали Мұқанов — журналист, айтыскер ақын, педагог, Сәбит Мұқанұлы Мұқанов — қазақтың әйгілі жазушысы, ақыны, қоғам қайраткері.
Сәтбаев
Сәтбаев (Sätbajev, ) сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: Қаныш Имантайұлы‎ Сәтбаев – геолог-ғалым, минерология ғылымдарының докторы, профессор, академик. Сәтбаев – Абай облысы Ақсуат ауданындағы ауыл. Сәтбаев‎ – Ұлытау облысындағы қала. Сәтбаев‎ – Ұлытау облысы Сәтбаев қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. Сәтбаев – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: Сәтбаев (көшесі)‎
Мамаш хан
Мамаш хан — (1521—1523) билік құрған Қазақ хандығының билеушісі. 1520 жылы Жәдік сұлтан Ноғай Ордасынан жеңіліс табады. 1521 жылы Мамаш таққа отыра салысымен Ноғай Ордасына соғыс жүргізеді. Бірақ Ноғай Ордасы жорықтарда жеңе бастайды. Ал 1522 жылы осыны пайдаланған Моғолстан елі, Жетісу өңіріне ұрыс жүргізеді. Мамаш Негізгі жасағын Ноғай Ордасына қарсы соғысуға қалдырып, ал қалған әскерімен бірге Моғолстанды жеңеді. Сол жылы Қазақ хандығында азаматтық соғыс басталады. 1523 жылы Мамаш қаза табады Шыңғыс ханның ұрпақтары
Тахир хан
Тайыр хан — (1523—1533) билік құрған Қазақ Ордасының билеушісі. Тайыр хан ел билеуге қабілеті төмен, әскери-саяси және елшілік істерге олақ адам еді. Ол феодалдық қырқыстарды тия алмады, көрші елдердің көпшілігімен: Шайбани әулетімен, Ноғай ордасымен және Моғолстан хандарымен де жауласты. Бұл соғыстарда қазақтар жеңіліп, Қазақ хандығы оңтүстіктегі және солтүстік-батыстағы жерінің біраз бөлігінен айырылып, оның ықпалы тек Жетісуда ғана сақталып қалды. Тахир хан Жетісуға қашып барып Моғолстан ханына қарсы қырғыздармен одақ жасасты. 1527 жылдан кейін ол көбінесе қырғыздарды биледі, ойрат-жоңғарлардың Жетісуға жасаған шабуылына қарсы күресті. Мемлекеттік билік құлдырап, мемлекеттің шекара аумағы қысқара түсті. Тайыр ханның өлімінен кейін оның інісі Бұйдаш (1533-1534 жж.) қазақ-қырғыз бірлестігінің басшысы болды. Шыңғыс ханның ұрпақтары Туған жылы белгісіздер
Тоғым хан
Тоғым хан — Қазақ хандығындағы 1-азаматтық соғысы кезіңдегі қазақ ханы. Туған жылы белгісіз, 1537 жылы 27 шілдеде болған ұрыста қаза тапқан. Тоғым хан әз-Жәнібектің немересі, Жәдік Сұлтанның ұлы. Тоғым хан Қазақ ордасындағы берекесі кете бастаған билікті қалпына келтіруге күш салады. Жан-жақтан анталаған көршілерімен қорғаныс соғыстарын жүргізе отырып, елінің әскери қуатын арттыруға ұмтылады. Тайыр ханның тұсында Қазақ ордасына қарсы өзбек ханы Ұбайдолла мен моғол ханы Рәшид жорыққа шығады. Түбі бір түркілер өзбек-моғолдар мен қазақ-қырғыздың 1537 жылғы 27 шілдеде Ыстықкөлдің шығыс бетіндегі Сан-Таш деген жерде үлкен соғысы болады. Осы қиян-кескі ұрыста қазақ-қырғыз әскері түгел қырылады. Тоғым хан бастаған 37 сұлтан мен оның ержүрек тоғыз ұлы да осы соғыста қаза табады.
Тоғым хан бастаған 37 сұлтан мен оның ержүрек тоғыз ұлы да осы соғыста қаза табады. Сан-Таштағы соғыс-Қазақ ордасы әскери тарихындағы ең қаралы оқиғалардың бірі. Тоғым ханның туған інісі Шығай ханның ұлы Еңсегей бойлы ер Есім хан қазақ-қырғыздың қаншама ержүрек жауынгерлері шейіт болған Сан-Таш аңғарында ұлан-асыр ас беріп, биік қорым үйгізген. Тоғым хан Қазақ ордасында 1533-1537 жылдар аралығында билік құрған. Шыңғыс ханның ұрпақтары Туған жылы белгісіздер
Бұйдаш хан
Бұйдаш хан — (Бұйлаш хан, Бойлаш хан, Бойдаш хан, Бублаш хан, Бутлаш хан, туған жылы белгісіз - 1559/1560) — қазақ хандарының бірі (1533 — 1538). Жәнібек ханның немересі, Әдік сұлтанның ұлы, Тайыр ханның інісі. Деректерге қарағанда, 16 ғасырдың 30-жылдарында қазақта бірнеше хан болған: Батыс бөлікте Ахмет хан (Ахмад) хан, орталықта — Тоғым хан және Жетісу аймағында Тайыр хан. Ол қайтыс болған соң (1533), Жетісу өңірінде (деректе Моғолстанда деп жазылған) Бұйдаш хан билікке келеді. Оның 20 — 30 мың адамдай әскері болған. Бұйдаш ханның билігі қырғыздардың бір бөлігіне де тараған. Тарих-и Рашидиде Бұйдаш хан 1533/34 жылдан кейін қайтыс болды делінсе, Қадырғали Жалайыр Барақ ханның ұлы Дербіс сұлтанмен соғыста өлді деп жазады. Осы соғыста Әдік сұлтаннан тараған 24 сұлтан қаза табады.
Осы соғыста Әдік сұлтаннан тараған 24 сұлтан қаза табады. Бұйдаш ханның ұрпақтарының тағдыры белгісіз. Бірақ орыс жылнамаларында Әдік сұлтанның соңғы ұрпағы Бабақ сұлтан қайтыс болғанын айтады. Шыңғыс ханның ұрпақтары Туған жылы белгісіздер
Қайып хан
Қайып хан (толық есімі Қайып-Мұхаммед Баһадүр хан, жазба деректерде Хаип-Багатур-салтан, Каиб, Ир-Гаип, Каипджан, Chaip, туған жылы белгісіз - 1718) - Кіші жүздің сұлтаны, 1704/09 жылдардан бастап Кіші жүздің құрамындағы негізгі рулық бірлестіктердің ханы, 1715 жылдың ортасынан бастап қазақтың бас ханы. Құсрау сұлтанның ұлы, Есім ханның ұрпағы. XVII ғасырдың 90-шы жылдары Кіші жүз руларының бір бөлігі мен Қарнақ қаласын басқарған. Сол кездегі орыс құжаттарында қазақ сұлтандарының арасындағы ең беделді әрі ең танымал тұлға ретінде көрсетілген. Билік басындағы алғашқы жылдары жоңғарлармен және Еділ қалмақтарымен үзіліссіз шайқастарға толы болды. Көршілес мемлекеттерден қолдау іздеу мақсатында осман сұлтаны ІІІ Ахметке 1711 және 1714 жылдары жіберілген елшіліктері нәтижесіз аяқталды.
Көршілес мемлекеттерден қолдау іздеу мақсатында осман сұлтаны ІІІ Ахметке 1711 және 1714 жылдары жіберілген елшіліктері нәтижесіз аяқталды. Уфаға 1715 жылдың 4 қыркүйегінде жеткен Қайып ханның елшісінің мәлімдемесіне сәйкес Тәуке ханның өлімінен кейін хан тағын Қайып иеленді. Түркістан қаласы жаңа ханның ордасына айналды. 1716 жылы қазақ даласы жоңғар қолбасшысы Цэрэн-Дондобтың жойқын соққысына ұшыраған. Қайып хан тұсындағы Қазақ хандығының сыртқы саяси жағдайы өте шиеленісті болды. Оған шығыстан жоңғарлар, батыстан қалмақ билеушілері қауіп төндіріп отырды. Осы жағдайға орай, өзіне одақтас іздеу Қайып ханның сыртқы саясатының басты әрі шешуші саласына айналды. 1716 ж.
Осы жағдайға орай, өзіне одақтас іздеу Қайып ханның сыртқы саясатының басты әрі шешуші саласына айналды. 1716 ж. Тобылға жіберілген қазақ елшілері Б.Екешев пен Б.Бөриев Қайып ханның Ресей үкіметімен тығыз қарым-қатынас жасауға және Жоңғар хандығымен күресте қазақ-орыс әскери одағын құруға даяр екенін Сібір губернаторы М.П.Гагаринге хабарлады. Қайып хан Сібір өлкесінде қазақтар үшін еркін сауда жасауға рұқсат сұрады. Өз тарапынан Сібір әкімшілігі Қайып ханның бұл тілектерін орындауға ықыласты екенін білдірді. Жоңғар хандығымен күрестің кезек күттірмес мәселелері Қайып ханды Қазан губернаторы Салтыковпен де байланыс жасауға мәжбүр етті. Қайып хан тұсында Қазақ хандығы мен Ресейдің арасындағы саяси қарым-қатынастың жандануы екі жақтың Жоңғарияға қарсы күресте күш біріктіру мақсатына байланысты болды.
Дәл осы хан тұсында Алғаш рет Қазақ хандығы мен Осман империясы арасында достық қарым қатынас орнаған. Қайып хан мен сұлтан Ахмет III хан бір-біріне елшілік аттандырып, хат алмасқан. Хаттардың түп нұсқасы Түркияда тұр. Валиханов Ч.Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Т.1.Алма-Ата, 1985. Витсен Н. Северная и Восточная Тартария, включающая области, расположенные в северных и восточных частях Европы и Азии. В трех томах / Пер. с голландского языка В.Г.Трисман. Т1. Амстердам, 2010. Моисеев В.А. Джунгарское ханство и казахи. XVII-XVIII вв.Алма-Ата, 1991. Шыңғыс ханның ұрпақтары Орта Жүз хандары
Болат хан
Болат хан (туған жылы белгісіз - 1729) (1718-1729) — билік құрған - қазақ ханы. Тәуке ханның баласы. Ұйымдастырушылық, қолбасшылық қабілетімен ерекшеленбеген Болат мұрагерлік жолмен хан сайланған. Болат билік еткен тұста Орта жүз қазақтары бірнеше рет (1716, 1717, 1722, 1723) ойраттардың шапқыншылығына ұшырады. Болат жоңғар басқыншылары, башқұрттар мен Еділ бойы қалмақтарына карсы қазақ жасақтарын ортақ күш етіп жұмылдыра алмады. Болат жөнінде тарихи деректер аз кездеседі. Оның балаларының ішіндегі белгілісі — Әбілмәмбет хан. Жоңғар шапқыншылығы салдарынан қазақ халқы Ақтабан шұбырынды-Алқакөл сұламаға ұшырағаннан кейін Болат ханның билігі де жойылды..
Әбілхайыр Ордасы
Әбілхайыр Ордасы немесе Көшпелі өзбектер хандығы — XV ғ. алғашқы ширегінде Қазақстанның солтүстік-батыс және орталық аймағында пайда болған. Қазақстанның орталық, батыс және солтүстік-батыс бетінде бірнеше тәуелсіз феодалдық иеліктер құрылып, олардың арасында билік үшін күрес толассыз жүрді. Ноғай ордасы мен Әбілхайыр хандығының пайда болуына әкелді. Осындай жағдайда Жошы әулетіндегі Шайбанның ұрпағы Дәулет Шайхтың баласы Әбілхайыр саяси өмір сахнасына шықты. Орталық және Солтүстік Қазақстан тайпаларын билеп отырған топтардың қолдауымен ол 1428 ж. Тура өңірінде (Батыс Сібір) хан болып жарияланды. Оның хандығының құрамына Қият, Маңғыт, Шынбай, Найман, Қарлұқ, Үйсін т.б. тайпалар кірді. Шығыс Дешті-Қыпшақтың феодалдық бытыраңқы жерлерін біріктірген «көшпелі өзбектер мемлекетінің» яғни Әбілхайыр хандығының Қазақстан тарихында елеулі орны бар.
тайпалар кірді. Шығыс Дешті-Қыпшақтың феодалдық бытыраңқы жерлерін біріктірген «көшпелі өзбектер мемлекетінің» яғни Әбілхайыр хандығының Қазақстан тарихында елеулі орны бар. Оның иелігі Ноғай ордасының шығыс бетін, батыста Жайық, шығыста Балқаш жерлеріне дейінгі, оңтүстікте Арал теңізі мен Сырдың төменгі ағысына, солтүстікте Тобыл мен Ертіс орта ағыстарына дейінгі жерлерді қамтыды. Әбілхайыр басқарған 40 жылдай уақыт ішінде елдің саяси жағдайында тұрақтылық пен тыныштық болмады. Оның қолынан билікті алу үшін күрескен әр түрлі топтармен күрес жүргізуге тура келді. Жошы әулетінің оның ішінде Орда Ежен хан, Орыс ханның ұрпақтары Жәнібек, Керей Әбілхайырға үнемі қарсы шығып отырды. 1446 ж. оған қарсы болып жүрген күшті шонжарлардың бірі Мұстафа ханның әскерлерін талқандады.
1446 ж. оған қарсы болып жүрген күшті шонжарлардың бірі Мұстафа ханның әскерлерін талқандады. Сол жылы Әбілхайыр хан Сырдария мен Қаратау бауырындағы Созақ, Сығанақ, Аққорған, Үзкент қалаларын басып алып, Сығанақты өз хандығының астанасына айналдырды. 1450 жж. Әбілхайыр Мәуранахрдағы Темір ұрпақтарының ішкі тартысына араласып, Самарқан пен Бұқараға жорық жасайды. 1456—57 жж. ойраттармен болған шайқастарда жеңіліске ұшыраған Әбілхайыр елдің бірлігін қамтамасыз ете алмады. Оған наразы Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған халықтың бір бөлігі Моғолстан жеріне қоныс аударып, Шу мен Қозыбасы (Талас) өзендерінің бойына орнықты. 1468 ж. Әбілхайыр көп жорықтарының бірінде қайтыс болып, «Көшпелі өзбектер мемлекеті» ыдырап кетті. Қазақстан тарихы Қазақ мемлекеті
Ақ Орда (айрық)
Ақ Орда тіркесі мынадай мағыналармен сәйкес келуі мүмкін: Ақ Орда - орта ғасырлардағы Қазақстан жеріндегі ұлыс және мемлекет. Ақ Орда резиденциясы - Қазақстан Президентінің резиденциясы Ақ Орда (қозғалыс) Ақ Орда - ақ киіз үй. Ақ орда - хан-сұлтандар келушілерді қабылдайтын, кеңес, мәслихат өткізетін он екі қанатты (немесе одан да көп) еңселі, салтанатты ақ үй; хан-сұлтанның отбасы тұратын үй - ақ үй деп аталады.
Ақорда (резиденция)
Ақорда резиденциясы — Қазақстан Республикасы Президентінің Резиденциясы. Астана қаласы Есілдің сол жағалауындағы жаңа әкімшілік орталығының аумағында 2001 ж. қыркүйек айында салына бастады. Ғимараттың жалпы көлемі m2. Қазақстан Республикасы Президентінің Ақордасының ресми тұсаукесері 2004 жылы желтоқсанның 24 күні өтті. Ғимарат қазіргі заманғы құрылыстың ең таңдаулы әдістерін қолдана отырып, монолит құйматастан салынған. Шатырсүмбіні қоса есептегендегі ғимараттың биіктігі 80 м. Қасбеттің қаптамасы қалыңдығы 20—40 см. болатын итальян мәрмәрынан жасалған. Ғимарат жер бетінде 5 және жер астындағы 2 қабаттан тұрады, оның ішінде жер бетіндегі 1-қабаттың биіктігі 10 м., қалған қабаттардың биіктігі 5 м. Жертөле қабаттарында техникалық қызмет, ас үй, асхана және гараж орналасқан. Бірінші қабатта жалпы ауданы 1800 м2 құрайтын, еденіне гранит төселген салтанатты хол орналасқан. Екінші қабатта қызметтік орынжайлар орналасқан.
Бірінші қабатта жалпы ауданы 1800 м2 құрайтын, еденіне гранит төселген салтанатты хол орналасқан. Екінші қабатта қызметтік орынжайлар орналасқан. Үшінші қабатта: киіз үйге ұқсатып жасалған, мәрмәр және гранит таспен өңделген Шығыс залы; сыйлықтар мен сенім грамоталарын тапсыру залы; екіжақты кездесулерге арналған «Алтын» зал; қызметтік орынжайлар мен мәжіліс залдары орналасқан. Төртінші қабатта: қызметтік орынжайлар мен мәжіліс залдары; Саммиттің Үлкен залы; кіші Шығыс залы орналасқан. Барлық залдар ерекше мәнермен әрленген, люстралар мен жиһаз бар. Едендерге түрлі сортты мәрмәр, гранит тастары және көркем паркет төселген. Резиденцияны салу барысында әлемдік ірі өндірушілердің озық инженерлік құрал-жабдықтары пайдаланылған. Сыртқы сілтемелер http://www.akorda.kz/ ресми сайты Қазақстан Президенті Әкімшілігі Қазақстан сәулеті Астана ғимараттары мен құрылыстары
Қарақытай мемлекеті
Қарақытайлар мемлекеті (1128-1213). Қарақытайлар. Олардың құрылуы Орталық Азияның қидан тайпаларымен тығыз байланысты. Қидандар (цидань, кита, хита) б.з. 4 ғ. жазба деректерде моңғол тілді тайпалар ретінде аталады. Олар Қытайдың солтүстік жағында Маньчжурия мен Уссури өлкесінің шекарасында мекендеген. 924 ж. Алтайдан бастап, Тынық мұхитқа дейінгі жер Қидан мемлекетінің (Ляо империясы) қол астына өтеді. 1125 ж. Сун Қытайы мен Жүжен мемлекетінің біріккен күші Ляо империясын құлатады. Қидандардың бір бөлігі Жүжендерге бағынады, ал қалғандары Елюй-Даши басқаруымен батысқа қарай Шығыс Түркістан мен Жетісуға таман - жылжиды. Олар енисей қырғыздарының жерін басып өтіп, Еміл өзенінің бойына жетеді. Сол жерге аттас қала салады. Қидандардың батыс бөлігі Жетісудың бір бөлігіне қарап, жергілікті түркі тілдес халықпен араласып кетуі нәтижесінде, келімсектер қара қытай аталып кетеді. 1128 ж.
1128 ж. Қарахандар әулетінен шыққан Баласағұнды иемденуші өздеріне қысым жасаушы қаңлылар мен қарлұқтарға қарсы шығады. Қарақытайлар көсемі Елу Дашы Баласағұнды басып алып, Жетісуда өз мемлекетін орнатады. Жетісу, оңтүстік Қазақстан, Мәуреннахр мен Шығыс Түркістан қарақытай мемлекетінің құрамына кіреді. Қарахандар әулетін қарақытайлар өз бағынады. Қарақытай мемлекетінің басшысы Гүрхан деп аталады. Оның ордасы - Шу озенінің алқабында болатын. Баласағұн орталық болып қала берді. Әскерде тәртіп қатал болған. Ел ішінде аула басынан салық жинай жүйесі енгізіледі - әр үйден бір динардан салық алып отырады. Гүрхан жақындарына жер-суды тарту етпейді, олар бәсекеші болып кетеді деп қауіптенді. Қарақытайлар Жетісудың оңтүстік бөлігін, Исфиджабтың солтүстік-шығыс аймағын, Құлжа өлкесін басқарады. Бірінші гүрхан Елюй-Даши 1143 ж. қайтыс болды. 1169 ж. оның баласы — Елюй-Чжилугу — таққа отырады.
Бірінші гүрхан Елюй-Даши 1143 ж. қайтыс болды. 1169 ж. оның баласы — Елюй-Чжилугу — таққа отырады. Өзі христиан болғандықтан, мұсылман дініне қарсы шығады. Оның Жетісудағы мұсылман халқын бағындыру саясаты қарсылыққа толы болды. 1208 ж. бастап Жетісуға қоңыс аударған найман тайпалары да осы ішкі саясатты бұзбайды. Жетісу аймағы өзара қырқыстар, мұсылмандық қозғалыстар орталығына айналады. Жетісудағы осы жағдай 1218 ж. дейін, яғни Шыңғыс-ханның әскері келгенше созылды. Қазақстан тарихы
Қазақстан Жоғарғы Соты
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты – төменгі буындағы соттардың азаматтық, қылмыстық, шаруашылық және басқа да сот істері бойынша заңда көрсетілген процесуалды формада олардың қызметтеріне сот қадағалауын жүргізіп, сот практикасы мәселелері бойынша түсінік береді. Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 1997 жылғы 6 наурыздағы №3 қаулысына сәйкес "Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабы 1-тармағының нормасымен бекітілетін, қолданылатын құқық - Жоғарғы Соттың нормативтік қаулылары болып табылады дегенді Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты сот практикасында заңнамалық нормалар, оның ішінде Конституция нормаларын қолдану мәселелері бойынша ғана нормативтік қаулылар шығаруға өкілетті деп түсінген жөн". 1937 ж. 9 қаңтарда Қазақ КСР Жоғарғы Соты ретінде құрылды.,1993 ж. 28 қаңтарда қабылданған ҚР Конституциясында ҚР-да сот билігі Конституциялық Сотқа, Жоғарғы Сотқа, Жоғары төрелік сотқа және заң бойынша құрылған төменгі тұрған соттарға берілетіндігі белгіленді.
Ешқандай өзге орган және өзге тұлға сот билігі функцияларын иеленуге құқығы жоқ. ҚР Президентінің 2001 ж. 22 қаңтардағы Жарлығына сәйкес, ҚР Үкіметінің 2001 ж. 14 сәуірдегі қаулысымен ҚР Әділет министрлігінің Сот қаулыларын орындау жөніндегі комитеті таратылды, атқарушылық құжаттарды орындау жөніндегі функциялары мен өкілеттіктері, сондай-ақ штат саны мен мүлкі ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі комитетке және оның облыстардағы, Астана, Алматы қалаларындағы әкімшілеріне берілді. Қазақстан мемлекеттік құрылымдары
Қазақстанның Президенттік оркестрі
Қазақстан Республикасы Республикалық Ұланының Президенттік оркестрі - Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес еліміздегі Протоколдық, дипломатиялық, Мемлекеттік және басқа да салтанатты іс-шаралардың музыкалық бөлігін қамтамасыз ету мақсатында (заң күші бар: «Республикалық гвардия туралы» 1992 ж.) құрылды. Өзінің шығармашылық жолын Республикалық гвардияның үрмелі аспаптар оркестрі ретінде бастады, қазіргі уақытта Президенттік оркестр әлемдік музыкалық мәдениеттің барлық жанрларын, оның ішінде классикалық, академиялық және осы заманғы композиторлардың музыкалық еңбектерін қамтыған қарымды шығармашылық ұжым болып табылады. Оркестрдегі Халық ансамблінің құрамына көптеген конкурстардың бас жүлдесін иеленген, М.Нүкеев, А. Ахмадиев, М. Малдыбаев сияқты дарынды домбырашылар енген. Сонымен бірге талантты өнерпаз А. Ефременко баян аспабы арқылы барлық жанрда өнер көрсетіп, көпшіліктің ықыласына бөленіп келеді. Би ансамблі өз репертуарына көптеген дүниежүзі халықтарының түрлі ұлттық билерін енгізген.
Би ансамблі өз репертуарына көптеген дүниежүзі халықтарының түрлі ұлттық билерін енгізген. Сонымен қатар оркестрдегі жекелеген әншілер көпұлтты Қазақстанның бай мәдениетін жұртшылыққа кеңінен паш етуде. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртістері– М. Чалабаев, Ж. Бақтаева, бұған қоса елімізге есімдері кең танылған жастар "Саз отау" дуэтінің өнерпаздары мен А. Балажанова, Д. Таңатаров сияқты әншілер оркестрдің беделін биіктетуде. 2003 жылдан бастап Президент оркестрі көпшілікке өзінің шығармашылық кештерін ұйымдастырып келеді. Ірі өнер ұжымы республикамыз бен жаңа елорда өміріндегі айтулы мәдени іс-шараларға белсене атсалысып келеді. Президент оркестріне бірегей күйші, музыка саласының білгірі Рүстем Бейсенұлы Күлшебаев басшылық жасайды. Қазақстан Президенті Әкімшілігі Қазақстан оркестрлері
Солтүстік Кипр Түрік Республикасы
Солтүстік Кипр Түрік Республикасы (, сонымен қатар қысқартылған бейтарап атауы Солтүстік Кипр ) — Кипр аралының солтүстігінде орналасқан, аралдың үштен бірін алып жатқан, тек Түркиямен мойындалған мемлекет. 1975-1983 жылдар аралығында осы жерде түрік мемлекеті құрылған: Кипр Түрік Федералды мемлекеті (түрікше Kıbrıs Türk Federe Devleti) деп аталды. Солтүстік Кипр Түрік Республикасын тек Түркия ғана таныды. Осы уақытқа дейін Кипр Республикасының Үкіметі Кипр аралында халықаралық деңгейде танылған жалғыз орган болып қала береді. Солтүстік Кипр Түрік Республикасы бақылаушы ретінде Ислам ынтымақтастық ұйымының мүшесі болып табылады. Солтүстік Кипр Түрік Республикасының халқы шамамен 294 906 адамды құрайды, олар 3355 км2 алаңда тұрады (Коккина (түр. Erenköy) шағын жартылай эксклавын қосқанда).
Erenköy) шағын жартылай эксклавын қосқанда). Халықтың басым көпшілігі - этникалық түріктер, олар екі қауымдастықты білдіреді: жергілікті түрік киприоттары (шамамен үштен бірі) және Анадолы түріктері, Түркиядан көшіп келгендер (үштен екісі). Кипрлік гректер мен ливандық марониттердің анклавтарында қалған қалдықтары да өмір сүреді. СКТР астанасы - Кипр мен СКТР арасында бөлінген Лефкоша (Никосия). СКТР Кипрдің қалған бөлігінен буферлік аймақ болып бөлінген. Аралды екі секторға бөлетін сызықты ("Жасыл сызық" деп аталатын — ағыл. Green Line) БҰҰ Кипрдегі бітімгершілік күштерінің контингенті (UNFICYP) күзетеді. 1960 - Кипр Республикасының құрылуы. Кипр Республикасы Кипрге Ұлыбританиядан тәуелсіздік бергеннен кейін құрылды. Грек және түрік қауымдастықтарына жаңа мемлекетті басқаруға тең мүмкіндіктер берілді. Оларға үкіметтік және азаматтық билік институттарынан орындар бөлінді.
Грек және түрік қауымдастықтарына жаңа мемлекетті басқаруға тең мүмкіндіктер берілді. Оларға үкіметтік және азаматтық билік институттарынан орындар бөлінді. 1960 жылғы кепілдіктер туралы Шартқа сәйкес Ұлыбритания, Грекия және Түркия жаңа мемлекеттің өмір сүруінің кепілі болды. Сыртқы сілтемелер Nordzypern Times
Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы
Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы қысқартылған ТҮРКСОЙ (, -{TÜRKSOY}-) — Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы. 1993 ж. 12 шілдеде Алматыда келсімге құрылтайшы елдердің өкілдері қол қойған. Түркия Республикасы ұйымның арқаушы елі болып тағайындалды. TÜRKSOY ұйымының ресми қызмет тілі— түрік тілі. Бас кеңсесі Анкара (Түркия) қаласында орналасқан. 1994 ж. бастап Полад Бүлбүл Оғлы, Әзірбайжан Республикасының Мәдениет министрі, үш рет (1994, 1997, 2000 жж.) халықаралық ұйымның Бас директоры болып сайланған. Ұйымның басты мақсаттары: Халықаралық қатынастарда жаңа тепе-теңдіктің құрылуы мақсатымен, аумақтық және бүкіл дүниежүзілік деңгейде жаңа мәдени ұйымдарды қолдау.
Ұйымның басты мақсаттары: Халықаралық қатынастарда жаңа тепе-теңдіктің құрылуы мақсатымен, аумақтық және бүкіл дүниежүзілік деңгейде жаңа мәдени ұйымдарды қолдау. Түркі тілінде сөйлейтін халықтар мен елдердің арасында достық қатынастар құрып, ортақ түркі мәдениетін, тілін, тарихын, өнерін, әдет-дәстүрлерін зерттеп, жалпыға жария ету, дамыту, сақтау, болашақ ұрпақтарға мұра ету, баянды қылу. Түркі дүниесінде ортақ бір тіл мен әліпби қолданылуы үшін тиісті орта және жағдай қалыптастыру. Түркі дүниесі халықтарының ортақ өткенінің, тарихының, тілі мен әдебиетінің, мәдениеті мен өнерінің біртұтас күйінде ғылыми зерттеулерін күшейту. Ұлттың тарихын, ана тілін, әдебиетін, мәдениеті мен өнерін, әдет-ғұрпы мен дәстүрлерін болашақ ұрпақтарға мұра ету үшін жағдай жасау. ТЮРКСОЙ құрамына 14 ел кіреді, оның ішінде егеменді елдер, федеральды субъектілер мен автономды аймақтар.
ТЮРКСОЙ құрамына 14 ел кіреді, оның ішінде егеменді елдер, федеральды субъектілер мен автономды аймақтар. 2015 жылдың соңында Ресей мәдениет министрі Владимир Мединский Алтай, Башқұртстан, Саха (Якутия), Татарстан, Тыва және Хакасия Республикаларының басшыларына Халықаралық түркі мәдениеті ұйымымен байланыстарды тоқтату міндеті туралы телеграмма жолдады. Бұл Тыва, Алтай және Якутияның ұйым құрамынан шығуына әкеп соқтырды. Түркі тілді аумақтар тізімі Сыртқы сілтемелер TÜRKSOY ресми торабы Халықаралық ұйымдар
Түркі тілді аумақтар
Түркі тілді аумақтар тізімі: Әзірбайжан Республикасы Нахшыван Аутономиялық Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Өзбекстан Республикасы Қарақалпақстан Аутономиялық Республикасы Түркия Республикасы Аутономиялар не басқа аумақтар Ауғанстан Ислам Республикасы Солтүстік өлкелері Иран Ислам Республикасы Солтүстік-Батыс және Солтүстік-Шығыс остандары Ирак Республикасы Солтүстік-Шығыс аумақтары Кипр Республикасы Солтүстік Кипр Түрік Республикасы Қытай Халық Республикасы Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы - (Шығыс Түркістан) Қызылсу Қырғыз аутономиялық облысы Іле Қазақ аутономиялық облысы ШҰАР Басқа облыстарында Баркөл Қазақ аутономиялық ауданы Мори Қазақ аутономиялық ауданы Гансу өлкесінде Ақсай Қазақ аутономиялық ауданы Молдова Республикасы Ғағауызстан (Ғағауыз-Йері) аутономиялық аумақ бірлігі Баян-Өлгей аймағы Ресей Федерациясы Алтай Республикасы Башқұртстан Республикасы Дағыстан Республикасы Қабардин-Балқар Республикасы Қарашай-Шеркес Республикасы Саха Республикасы Таймыр аутономиялық аймағы Татарстан Республикасы Тыуа Республикасы Хақас Республикасы Чуваш Республикасы Қырым Аутономиялық Республикасы Түркі этникалық топтары
Протерозой
Протерозой ( — алғашқы, аға, — тірлік) — прекембрийді құрайтын үш бөлімшенің (1. хадей немесе приской , 2. архей, 3. протерозой) соңғысы (осыдан шамамен 2500—542 млн жыл бұрын). Протерозойды 3 геологиялық заман құрайды (ертелеуінен жаңалауына атап өткенде): Палеопротерозой; Мезопротерозой; Ең елеулі оқиғалары бұлар: Мезопротерозойда оттегі сіңген атмосферасының құрылуы; Соңғы Неопротерозойдың Криоген кезеңінде бірнеше рет мұздықтар құрылуы; Эдиакарий кезеңі (635—542 Ma) жұмсақденелі көпжасушалы организмдердің өрбуімен сипатталады. Жер тарихында археозой мен палеозой аралығындағы эра және сол заманда қалыптасқан қабаттар. Бұл терминді ғылымға америкикалық геолог Э.Эммонс енгізген (1888). Протерозой бұдан 2000 (кейбір тұжырым бойынша 2500) – 570 млн. жыл бұрын, ұзақт. 1500 млн. жылға созылған эра. Қазақстан мен Орта Азия жеріндегі Протерозойды Р.Борукаев, Ю.Зайцев, В.Королев'', т.б.
1500 млн. жылға созылған эра. Қазақстан мен Орта Азия жеріндегі Протерозойды Р.Борукаев, Ю.Зайцев, В.Королев'', т.б. зерттеген.Протерозойдың бірінші жартысы (2,2 млрд. жылға дейін) геократтық жағдайларда өткен. Қыртыстың салқындау процесі нәтижесінде қатаң және морттық қасиеттерге ие болған литосфера жарылып, суперконтинентте рифт ойпаңдары мен айырылымдар пайда болған. Бастапқы Протерозойдың екінші жартысында бұл процестер күшейіп, суперконтинент көлденеңі жүздеген және мыңдаған км болатын блоктарға (микротақталарға) жіктелген. Олар жұқарып (рифтинг) және толық айырылып (спрединг), ал айырылған блоктар арасын терең сулы алаптар басқан. Протерозойдың соңында''' шөгінді және жанартаулық тау жыныстарымен толған бұл алаптар, деформацияға, метаморфизмге, граниттенуге ұшырап, қайта жабылған. Бастапқы Протерозойда организм қалдықтары өте сирек.
Бастапқы Протерозойда организм қалдықтары өте сирек. Қалдықтарының қалыңдықтары кей жерлерде жүздеген метр болатын көк-жасыл балдырлар түзіліп, олардың қарқынды фотосинтездеуші әрекетінен ауаның құрамы өзгере бастады. Ол таза оттекті көбейтіп, тіршілік әлемінің өркендеп дамуын тездетті. Даму бастапқы-ортаңғы рифейде қарқындады. Бактериялар, балдырлармен қатар қарапайым бір клеткалы организмдер – эукариоттар пайда болды. Темір, мыс, алтын, көптеген бейкентас шикізаттары шоғырларының пайда болуы Протерозоймен тығыз байланысты. Пайдаланылған әдебиеттері</span> Протерозой заманындағы тіршіліктің дамуы Геологиялық кезеңдер
Прекембрий
Прекембрий — фанерозой алдындағы хадей, архей, протерозой деген үш эонды сипаттайтын қазіргі кезде бейресми түрде ғана қолданылатын атау. Бұл ең ұзақ геологиялық уақыт Жер қабығы қатайған кезінен басталып 542 млн. жыл бұрын кембрий кезеңі басталған кезде аяқталады. Геологиялық уақыттың осы кезеңге жататын тау жыныстары әдетте өзгерген және олардың ішінде қатты бөліктері немесе қаңқалары бар аз ғана қазбалар табылып жүр. Прекембрий тау жыныстары солтүстік Канада және Балтық теңіз қалқанды өңірлерінде жер бетіне көптеп шығады. Прекембрий, криптозой — архей мен протерозойлық тау жыныстарының жалпылама жиынтығы; Жер тарихында палеозой эрасының кембрий дәуіріне дейінгі ұзақтығы 3,5 млрд. жылдай уақытты қамтиды. Қазақ энциклопедиясы
Геохронология шәкілі
Геохронологиялық шкала (Жер жылнамасы) – жалпы стратиграфиялық шкаланың бірліктеріне тең келетін геохронологиялық бөлімшелердің иерархиялық жүйесі. Шкаланың бастапқы нұсқасы 1881—1900 жылдары Халықаралық геологиялық конгрестің отырыстарында жасасып қабылданды. Геологиялық кезеңдердің аттарын қоюға әртүрлі себептер негіз болды. Көбінесе географиялық атауларға байланысты қойылды, мысалы Кембрий — Уэльстің Рим империясының құрамында болған кездегі аты, Девон — Англиядағы Девонширге байланысты, Пермь — ресейдің қаласы, Юра — Еуропадағы тау. Кейбір кезеңдер ежелгі тайпалардың аттарымен аталды: Венд, Ордовик, Силур. Карбон және Бор кезеңдері сәйкесті шөгінділердің қабаттасуына байланысты аталған. Сызбалы уақыт шәкілі Сыртқы сілтемелер NASA: Geologic Time GSA: Geologic Time Scale British Geological Survey: Geological Timechart GeoWhen Database International Commission on Stratigraphy Time Scale National Museum of Natural History - Geologic Time Геологиялық кезеңдер
Қазақстан футбол федерациясы
Қазақстан футбол федерациясы (ҚФФ, ) — Қазақстанда футбол додалары мен біріншіліктерін ұйымдастыратын мемлекеттік ұйым. Ол Қазақстан Премьер Лигасы және Қазақстан Кубогы сияқты додалар мен Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы ойындарын ұйымдастырады. Бұрынғы атаулары Қазақстан Республикасы футбол қауымдастығы (1992–2000) Қазақстан футбол одағы (2000–2007) Қазақстан футбол федерациясы (2007–қазіргі уақытқа дейін) Қазақстан футбол федерациясы (ҚФФ) 1992 жылы Қазақ КСР футбол қауымдастығының қайта құрылуымен (1989 жылы құрылған) құрылды. Сол жылы (1992), ҚФФ ФИФА мен Азия футбол конфедерациясының (АФК) қауымдастырылған мүшесі болды (немесе 1993 жылы). Оның құрылуы қазақ футболын халықаралық стандарттарға сай ұйымдастырудың бастамасы болды. ҚФФ еліміздің ең ірі спорт федерациясына айналды, Қазақстандағы футбол «спорт патшасы» ретінде бағаланып, спорт сүйер қауымның таңдауы бойынша бірінші орынды иеленді.
1992 жылы федерация футболдан ұлттық лига чемпионаты мен Қазақстан кубогы сияқты кәсіби деңгейдегі түрлі жарыстарды өткізді. Қауымдастырылған мүше бола тұра, ҚФФ ұлттық құрамалар үшін ресми халықаралық жарыстарға қатысуға рұқсат етілмеді, сондықтан 1992 жылдың ортасы мен аяғында және 1994 жылдың сәуірінде ортаазиялық Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан елдерімен бірге өңірлік жарыстарға қатысты. 1994 жылы ҚФФ ақыры ФИФА мен АФК-ның толыққанды мүшесі ретінде қабылданды. АФК-ға кіру туралы шешім дауыс беруден кейін қабылданды. Ұлттық құраманың Орталық Азиядан тыс құрамамен алғашқы ойыны 1995 жылы желтоқсанда өтті. Сол жылы Қазақстанның атынан шыққан Олег Литвиненко қазан айындағы Азияның үздік ойыншысы болып танылды. 2000 жылы ҚФФ УЕФА-ның кандидаты болды және 2002 жылы 25 сәуірде Швецияның Стокгольм қаласында өткен УЕФА конгресінде оның толық мүшелігіне ие болды.