Tim2190/kaz-rag-search-benchmark huggingface dataset:
Атырау (футбол клубы)
Атырау Футбол Клубы (Атырау ФК) — Қазақстан Премьер Лигасында өнер көрсететін Атырау қаласының кәсіби футбол клубы. Формасының түсі - ақшыл жасыл. Атырау қаласының "Мұнайшы" стадионы клубтың базасы боп саналады. 2009 жылғы Қазақстан Кубогының иегері. Қазақстан чемпионатында екі рет күміс жүлдегер атанды: 2001, 2003. Осы титулдары УЕФА Еуропа Лигасына қатысуға мүмкіндік берді, алайда, үш рет қатысып, үшеуінде де алғашқы ойындардан өте алмады.
Осы титулдары УЕФА Еуропа Лигасына қатысуға мүмкіндік берді, алайда, үш рет қатысып, үшеуінде де алғашқы ойындардан өте алмады. Ең үлкен жеңістері 2001 — 6:1 Елімай (Семей) 2001 — 5:0 Тараз (Тараз) 2009 — 9:2 Оқжетпес (Көкшетау) Ең үлкен жеңілістері 2008 — 1:7 Астана (Астана) 1980 — «Прикаспиец» командасының құрылуы 2000 — «Атырау ФК» атымен қайта құрылуы Әкімшілік және жаттықтырушылар штабы Асылбек Сәуірбайұлы Жүнтербаев (09.11.1968) — директор Владимир Андреевич Никитенко (08.01.1957) — бас бапкер Юрий Владимирович Коньков (06.07.1958) — бас бапкер көмекшісі Сергей Викторович Чекмезов (13.09.1959) — қақпашылар бапкері Қуаныш Кенжәліұлы Қабдулов (09.07.1987) — физдайындық жөніндегі бапкер Владимир Алексеевич Демченко (10.05.1959) — жаттықтырушы Петр Петрович Пустовар (27.06.1973) — дәрігер Сергей Владимирович Бибиков (17.06.1972) — массажист Қайрат Қанашұлы Сламбеков (26.06.1966) — спорт директор Айвар Макизұлы Оңғарсынов (25.02.1966) — команда бастығы Аман Қалабаев (07.04.1981) — бас заңгер-консультант Нұркен Бисенқұлұлы Мырзағалиев (30.03.1989) — медиа-офицер Жаңабаев Болатбек Төлегенұлы (27.05.1984) — бейнеоператор Қазақстанның күміс жүлдегері (2): 2001, 2002 Қазақстан кубогының иегері (1): 2009 Атырау облысы спорты
Атырау (айрық)
Атырау — өзеннің теңізге құяр тұсында тармақ-тармақ болып бөлініп кететін салалары Атырау қаласы — Қазақстанның батысында орналасқан қала. Облыс орталығы. Атырау — Атырау қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл. Атырау — Атырау қаласы атынан өнер көрсететін футбол клубы. Атырау — Атырау қаласындағы әуежай. Атырау — Атырау облысы көлемінде шығатын газет. Атырау ауылдық округі
Шығыс Түркістан
Шығыс Түркістан Республикасы, ШТР – Шыңжаң өлкесінде құрылған мемлекеттік құрылым. 1944 жылдың 12 қарашасынан 1946 жылдың 6 маусымы аралығында өмір сүрді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы кеңес-герман майданындағы жағдайға байланысты 1941 – 1944 ж. Шыңжаң өлкесінде саяси жағдай қатты шиеленісті. Өлкеде бірін-бірі мойындамайтын күштер көбейді. Осындай жағдайда кеңес өкіметі өзінің оңтүстік шекарасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Шыңжаңдағы оқиғаларға белсене араласты (қ. Кеңес Одағының Шыңжаң оқиғаларына араласуы). Кеңес Одағының тікелей көмегіне сүйенген мұсылман халықтары өкілдерінен құрылған “Құлжа азаттық ұйымы” өзін 1944 ж. 4 сәуірде Қытайдан тәуелсіз мемлекет ретінде жариялады. ШТР-дың дүниеге келуі “Үш аймақ төңкерісі” оқиғаларына тікелей байланысты болды. Оның құрамында 16 мүшесі болған Уақытша үкіметі құрылды. Үкімет төрағалығына діни сауатты, ұлты өзбек Әлихан төре тағайындалды. 1945 ж.
Оның құрамында 16 мүшесі болған Уақытша үкіметі құрылды. Үкімет төрағалығына діни сауатты, ұлты өзбек Әлихан төре тағайындалды. 1945 ж. 8 сәуірде ШТР-дың Ұлттық армиясының құрылғандығы жарияланды. Бұл армия Шыңжаңды гоминьданшылардан азат етуді жалғастырып, Үрімжі қаласына (Манас өзені) жақын келді. Кеңес Одағы бастапқыда ШТР-ға әскери-тех., саяси жағынан қолдау көрсетіп, жәрдемдесті. Әскери қимылдар жүргізуге кеңестік нұсқаушылар кеңінен араласты. Бірақ кейінірек Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы жаңа келісім бойынша Шығыс Түркістанның мемл. егемендігі шектелді. 1945 ж. 12 қазанда ШТР-дың делегациясы мен Шыңжаң провинцисы үкіметі арасында келіссөздер басталды. Келіссөздер 1946 ж. 2 қаңтарда Үрімжіде “Он бір бітім” деп аталған шартқа қол қоюмен аяқталды. Оның ақтық нұсқасын 6 маусым күні орталығы үкімет мақұлдады.
Оның ақтық нұсқасын 6 маусым күні орталығы үкімет мақұлдады. Ол бойынша Шыңжаң халқының азаматтық және діни бостандықтары, заң алдындағы тең құқықтығы мен теңдігі жарияланды. Ұлттық армияның саны қысқартылып, ол провинциясы әскердің бір бөлшегі ретінде ғана сақталатын болды. Келісімшартқа сай ШТР-дың Уақытша үкіметі таратылды. Шығыс Түркістан Қытайдың құрамындағы автономиялық өлке ретінде қалды.
Қасым Қабылхақұлы Қалбанов
Қалбанов Қасым Қабылхақұлы (Hasimu Hapahake, Hasem Habelhah) — Айова қаласының, Америка Құрама Штаттарындағы Медициналық зерттеу орталығының ассистент-профессоры, пәлсапа докторы. Қысқаша өмірбаяны 1983—1990 — Бейжін университеті, бакалаур және магистер деңгейі. 1994—1998 — Хоккайдо университетінің Медицина мектебі, пәлсапа докторы. 1998—1999 — Хоккайдо университетінің Медицина мектебі, докторлықтан соң тәлімдену. 1999—2002 — Синай тауы Медицина мектебі, докторлықтан соң тәлімдену. Сыртқы сілтемелер Медицина зерттеулері
Литва
Литва (), ресми атауы Литва Республикасы () — Еуропаның солтүстік бөлігінде орналасқан мемлекет. Географиялық орналасуы Ауданы 65 300 км². Солтүстіктен оңтүстікке қарай ұзындығы 280 км, ал батыстан шығысқа қарай 370 км. Халық саны 2 795 175 адамды құрайды (қаңтар, 2021 жыл). Халық саны бойынша дүние жүзінде 137-ші, территориясы бойынша 121-ші орында. Балтық теңізіне шығу мүмкіндігі бар және оның шығыс жағалауында орналасқан. Жағалау сызығы небәрі 99 км (Балтық жағалауы елдерінің ішіндегі ең кішісі). Ауданы мен халқының саны бойынша бұл ең үлкен Балтық мемлекеті. Көршілес мемлекеттері Солтүстікте Латвиямен, оңтүстік-шығыста Беларусьпен, оңтүстік-батыста Польшамен және Ресейдің Калининград облысымен шектеседі. Қосымша ақпараттар Астанасы — Вильнюс. Ресми тілі — литва тілі. Ақша бірлігі – еуро. 1990 жылы 11 наурызда ел тәуелсіздігін қалпына келтіру жарияланды.
Қосымша ақпараттар Астанасы — Вильнюс. Ресми тілі — литва тілі. Ақша бірлігі – еуро. 1990 жылы 11 наурызда ел тәуелсіздігін қалпына келтіру жарияланды. 1991 жылы 6 қыркүйекте КСРО Мемлекеттік кеңесі Литваның тәуелсіздігін мойындады. Литва БҰҰ (1991), ЕҚЫҰ (1991), Еуропа Кеңесінің (1993), ДСҰ (2001), Еуропа Одағы (2004), НАТО (2004) және ЭЫДҰ (2018) мүшесі. Ол Шенген аймағы мен Еуроаймақтың бөлігі болып табылады. Әкімшілік бөлініс Литва территориясы 10 уездге бөлінген. Уездер (апскритис) 9 қала мен 43 ауданның жергілікті өзін-өзі басқару аумақтарын, сондай-ақ жаңадан құрылған 8 жергілікті өзін-өзі басқару органдарын құрайды. Жергілікті басқару органдары старостволар (сянюния) болып бөлінеді. Посткеңестік елдер
Девон кезеңі
Девон — палеозой заманын құрайтын алты кезеңнің төртіншісі және үстіңгі палеозой субзаманының алғашқысы. 416 млн жыл бұрын басталып, 359,2 млн жыл бұрын аяқталған. Еуропада теңіздік пен құрылықтық фацияларының екеуі де бар. Құрылықтық фациясы кәрі қызыл құмдақ деген атымен белгілі. Девон деген жерде орналасқан тау жаныс аймағының есімімен аталғанына қарамастан, теңіздік девон стратиграфиялық жағынан Бельгияның Арден деген жеріндегі қазбалы сүйекке бай шөгінділер негізінде айқындалған қабаттарға бөлінеді.
астыңғы девондағы лохков (416-411,2 млн жыл), прага (411,2-407 млн жыл) және эмс (407-397,5 млн жыл), ортаңғы девондағы эйфел (397,5-391,8 млн жыл) мен живет (391,8-385,3 млн жыл) және үстінгі девондағы фран (385,3-374,5 млн жыл) мен Теңіздік шөгінділердің бөлімшелеуі литологияға және гониатит пен спириферид брахиоподтары бар мол омыртқасыз фаунаға негізделеді. Құрылықтық кәрі қызыл құмдақ шөгінділеріне примитивті псилофит тобына жататын жақсыз балық фаунасы мен өсімдіктер кіреді. Кеш силур уақытындағы каледон орогенезі нәтижесінде Британ аралдарының талай жерін қызыл қабат фациялары басқан.
Неоген кезеңі
Неоген кезеңі - кайнозой эрасының ұзақтығы 24,6 млн. жылмен өлшенетін екінші (ортаңғы) геологиялық кезеңі. Бұдан 23 — 1,6 млн. жылдар бұрынғы уақыт аралығын қамтыған. Неогенген терминін австрия ғалымы М.Гернес енгізген (1853). Неоген миоцен және плиоцен бөлімдеріне жіктеледі. Миоценнің төм. және ортаңғы бөлімдері теңіздік шөгінділерден, ал жоғарғы бөлігі гипсті жыныстардан құралған. Плиоцен горизонттарының төм. бөлігі саздардан, жоғ. бөлігі құмды жыныстардан құрылады. Жерорта теңізі бойындағы (Италия, Грекия) плиоцен жыныстары құрамында жанартаулық жыныстар мол тараНеогенн. Мұхитпен кейде қосылып, кейде одан бөлінген Қара теңіз бен Каспий теңізі аймақтарының тұйық алаптарындағы төм. және ортаңғы миоценнің бөліктері майкоп сериясының саз қат-қабаттарының жоғарғы бөлігінен құралған. Плиоцен басында Қара теңіз бен Азов теңіздері орнында Каспийден оқшау орналасқан, суы тұзды Понт, кейін Киммерий көлдері болды.
Плиоцен басында Қара теңіз бен Азов теңіздері орнында Каспийден оқшау орналасқан, суы тұзды Понт, кейін Киммерий көлдері болды. Бұл кезде Кавказда континенттік және жанартаулық жыныстар жиылды, Оңтүстік-Батыс Азияда континенттік тұнбалар, Индонезияда теңіздік, континенттік, жанартаулық жыныстар шоғырланды. Жер тарихында. алып жас таулардың (альпі қатпарлықтары) көтерілген, ұлғайған, теңіз айдындарының сарқылып, шаралары шөгінділерге толған кезеңі. Неогеннің аяғында континенттер мен мұхиттар осы күнгі қалпына келді. Неогеннің теңіздік шөгінділері Қазақстан жерінде Арал, Каспий теңіздерінің маңында ғана кездеседі. Неогеннің континенттік шөгінділері Тұран плитасы мен Тянь-Шань аймағын, т.б. өңірлерді алып жатыр. Неоген ағымында дала, орманды дала, тайга және тундралық өсімдіктер пайда болып, кеңінен дамыды. Құрлықтағы организмдердің құрамы қатты өзгерді. Сүтқоректілер фаунасы айтарлықтай өзгеріске түсті. Қазіргі жыртқыштар, тұяқтылар мен тұмсықтылардың жаңа түрлері пайда болды.
Құрлықтағы организмдердің құрамы қатты өзгерді. Сүтқоректілер фаунасы айтарлықтай өзгеріске түсті. Қазіргі жыртқыштар, тұяқтылар мен тұмсықтылардың жаңа түрлері пайда болды. Мысалы, миоценде аю, гиена, құндыз, ит, борсық, мостодонт, мүйізтұмсық, қой пайда болса, ал плиоценде күзен, піл, гиппопотам, бұғы, гиппарион үш тұяқты жылқы (плиоцен соңында олар осы күнгі жылқы түріне айналды)] пайда болды. Қазақстанның, Еуропаның жоғарғы миоцен түзілімдерінде қазіргі шимпанзелерге ұқсас маймылдар – дриопиктердің қалдықтары табылған; мергель, әктас қабаттары бар малтатас, құм, қиыршықтас, саз жыныстары көп тараған. Кен байлықтардан мұнай мен газ (Парсы – Месопотамия мен Кордильера – Анд, Иран, Сахалин, т.б.), көмір кен орындары (барлық құрлықтарға таралған), темір кен шоғырлары (Керчь), т.б. әр түрлі тау жыныстары кездеседі. Геологиялық кезеңдер
Қазақстан премьер-министрі
Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі — Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес атқарушы биліктің (Үкімет) басшысы. Атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. ПМ өзінің бүкіл қызметінде Республика Президентінің алдында жауапты, ал Конституцияда көзделген жағдайларда Парламент Мәжілісінің және Парламенттің алдында жауапты. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: Үкімет қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді; Үкімет қаулыларына қол қояды; Үкімет қызметінің негізгі бағыттары жөнінде және оның аса маңызды барлық шешімдері жөнінде Президентке баяндап отырады; Үкімет қызметін ұйымдастыруға және басшылық жасауға байланысты басқа да қызметтерді атқарады. Үкімет мүшелері өз құзыреті шегінде шешімдер қабылдауда дербестікке ие әрі өздеріне бағынысты мемлекеттік органдардың жұмысы үшін Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің алдында жеке-дара жауап береді.
Республиканың Премьер-Министрі Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар өкімдер шығарады. Үкімет жаңадан сайланған Қазақстан Республикасы Президентінің алдында өз өкілеттігін доғарады. Республиканың Премьер-Министрі жаңадан сайланған Парламент Мәжілісінің алдында Үкіметке сенім туралы мәселе қояды. Мәжіліс сенім білдірген жағдайда, егер Республика Президенті өзгеше шешім қабылдамаса, Үкімет өз міндеттерін атқаруды жалғастыра береді. Парламент Мәжілісі немесе Парламент Үкіметке сенімсіздік білдірген жағдайда Үкімет орнынан түсетіні туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені Республиканың Президенті он күн мерзімде қарайды. Республиканың Президенті өз бастамасы бойынша Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметтен босатуға хақылы. Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді.
Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Қазақстан Үкімет басшылары 1917 жылдан бастап Алаш автономиясы Әлихан Бөкейханов (1917 жыл желтоқсан — 1920 жыл наурыз); Виктор Радус-Зенкович (1920 қазан — 1922); Сәкен Сейфуллин (1922-1925); Нығмет Нұрмақов (1925-1929); Ораз Исаев (1929-1937); Нұртас Оңдасынов (1937-1951); Ибрахим Тәжібаев (1951); Елубай Тайбеков (1951-1955); Дінмұхамед Қонаев (1955-1960); Жұмабек Тәшенов (1960-1961); Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов (1961-1962); Дінмұхамед Қонаев (1962-1964); Мәсімхан Бейсебаев (1964-1970); Бәйкен Әшімов (1970-1984); Нұрсұлтан Назарбаев (1984-1989); Ұзақбай Қараманов (1989-1991); Қазақстан Республикасы; Сергей Терещенко (1991—94); Әкежан Қажыгелдин (1994—97); Нұрлан Балғымбаев (1997—99); Қасым-Жомарт Тоқаев (1999—2001); Иманғали Тасмағамбетов (2001—03); Даниал Кенжетайұлы Ахметов (2003—07); Кәрім Мәсімов (қаңтар 2007 ж.
- 24.09.2012); Серік Ахметов (24.09.2012 ж.-2.04.2014 ж.); Кәрім Мәсімов (2.04.2014 ж. - 8.09.2016 ж.); Бақытжан Сағынтаев 8.09.2016 - 25.02.2019 ж.); Сыртқы сілтемелер Қазақстан премьер-министрлері
Алтай тілдері
Алтай тілдері — Азия және Шығыс Еуропада, Балқаннан Мағадан облысына дейін және Таймырдан Иран және Рюкю аралдарына дейін таралған, 60-қа жуық тілден тұратын ұя. Алтай тілдерінде сөйлейтін халық саны шамамен 380 млн адам (2004 ж. санақ бойынша). Құрайтын бұтақтарының генетикалық туыстығы дәлелденбеген: кейбір ғалымдардың пікірінше, олар ежелгі замандағы тілдердің терең қарым-қатынасынан алынған. Кең таралған көзқарас бойынша, алтай тіліне түркі тілдері, моңғол тілдері, тұңғыс-маньчжур тілдері, максималды нұсқамен корей тілі, рюкю мен жапон тілі жатады. Глоттохронология мәліметтері бойынша, ежелгі алтай тілінің бөлінуі б.з.д. 5000 жыл бұрын басталған.
ҚазСат-1
-{KazSat-1}- — Жер айналымында тұрақты жайғасымында (103° E) орнатылған Қазақстанның алғашқы ғарыш жабдығы. 2008 жылы желтоқсанның 2 «Қазсат-1» жер серігі жұмысын толығымен тоқтатқаны туралы Парламент Мәжілісінде Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің отырысында Ұлттық ғарыш агенттігінің төрағасы Талғат Мұсабаев мәлімдеді. Борттағы басқару жүйесінің белгісіз себептермен жиі істен шығуы мен құрылғының сапасыздығы мүшкіл жағдайға әкеп соқты, деді агенттік төрағасы. Ал 2011 жылы қыркүйекте Қазақ Ұллтық ғарыш агенттігі төрағасы «Kazsat-1» ғарыш серігі 65 млн. долларға сақтандырылған. «Сондықтан «Kazsat-1» ғарыш серігіне жұмсалған қаржы толығымен қайтарылды деп жариалады. 2004 ж. қаңтарда Қазақстан Үкіметі және Хруничев атындағы Ресей Мемлекеттік ғарыштық ғылыми-өндірістік орталығымен (МҒҒӨО) KazSat-1 жасалуы мен ұшырылуына арасындағы келісім-шарт қол қойылды.
Келісім-шарттта сонымен қатар ұшуда ғарыштық аппаратты басқару және бақылау, сондай-ақ ұлттық кадрларды оқыту және даярлау үшін жер инфрақұрылымы көзделген. KazSat ғарыштық жабдығы 2006 ж. маусымның 18-інде Байқоңыр айлағынан Ресей және Қазақстан президенттерінің қатысуымен ұшырылды. KazSat-тың ұшырылуынан бастап Қазақстанның ғарыштық бағдарламаларын іске асыру басталады. KazSat Жер серігі 72 MHz өткізгіштік жолағымен 40 W және 90 W Ku-диапазонындағы 12 транспондерлермен жабдықталған. Жер серігінің қамту аймағы Қазақстанның аумағын, Орталық Азия республикаларын, Кавказды, Ресейдің орталық бөлігін қамтиды. Жер серігінің аппаратурасы кіші диаметрдегі антендік жүйелерге дабылдың жақсы қабылдауын қамтамасыз етеді. KazSat телерадиохабарларын тарату арналары, телефондық байланыс, деректерді беру, Интернет желісіне кеңжолақты қол жеткізу, VSAT-желілерді құру және дамыту, ведомстволық және корпоративтік байланыс желілерін құру, мультимедиялық қызметтер пакетін көрсету үшін арналған.
Battlestar Galactica
«Галактика» жұлдыз крейсері () — бірнеше филм мен телетоптамалар атауы. Battlestar Galactica 1978 Алғашқыда 1978 ж. шілденің 7 Канада, Еуропа және Аустралия кинодидарларында екі сағаттық филм болып көрсетілген, және де теледидарда 148 мин нұсқасымен шығарылған. Мәтінін Глен Ларсен жазған, режиссері — Ричард Колла. Басты рөлдерін ойнағандар: Ричард Хатч, Дерк Бенедикт, Лорна Грин. 1978—1979 жж. осы филмдің жалғасы ABC арнасында теледидар топтама болып көрсетілді. Не барлығы 45 минөттан 24 бөлшек шығарылған. Хикаяның жалғасы. Енді Жерде. Бағдарламада қолайсыз ерте уақытқа салынған, және аз қаржы бөлінген бұл телетоптама біршама мезгілде деледидардан аластатылды. Battlestar Galactica 2003 Бұрынғы құқық иелері қайта бастаудан бас тартқасын АҚШ Sci-Fi арнасы 2003 ж. телетоптаманы қайта түсіруге кірісті. 2003 ж. үш сағаттық Battlestar Galactica атымен шағын телетоптамасы жарық көрді. 2004 ж.
телетоптаманы қайта түсіруге кірісті. 2003 ж. үш сағаттық Battlestar Galactica атымен шағын телетоптамасы жарық көрді. 2004 ж. бастап қазіргі күнге дейін топтаманың бірнеше бөлшегі жарық көрді.
УЕФА
УЕФА ( — Еуропалық футбол қауымдастықтарының одағы) — Еуропа мен бірнеше Азия футболының әкімшілік және меңгерушілік ұйымы. Ол Еуропа елдерінің футбол қауымдастықтарын біріктіреді. УЕФА барлық Еуропаның клубтық және кұрама жарыстарының ұйымдастырушысы. УЕФА - ФИФА ұжымына кіретін 6 континенттік аймақтың бірі және ең байы. Әлемнің барлық дерлік футболшылары осы Еуропада ойнайды, өйткені ең көп еңбек ақы төлейтін осы Еуропа командалары. Әсіресе Англия, Испания, Италия, Германия елдерінде көп табысқа жетуге болады. Және де әлемнің ең мықты ұлттық құрамалырының көбісі де осы УЕФА-да. Мысалға 2010 жылғы әлем чемпионатына УЕФАдан 13 құрама қатысты. УЕФА 1954 жылы маусымның 15-і күні Швейцарияның Базель қаласында құрылды. Алғашында УЕФА-ға 25 ел кірген. Қазір оның саны 55-ке жетті.
Алғашында УЕФА-ға 25 ел кірген. Қазір оның саны 55-ке жетті. 1959 жылға дейін УЕФА-ның штаб-пәтері Париж қаласында орналасқан, Берн қаласына ауысып кетті. 1995 жылдан бері УЕФА-ның штаб-пәтері болып Ньон қаласы саналады. УЕФА-ның алғашқы президенті болып Эббе Шварц сайланды. УЕФА және Қазақстан 2002 жылдың 25 сәуірінде Қазақстан УЕФА-ның 52-ші мүшесі болып қабылданды. Қазақстан футбол федерациясын Еуропа футбол қауымдастықтары одағы құрамына қабылдау туралы шешім Стокгольмде өткен УЕФА конгресінде бекітілген. Содан бері бұл күн Қазақстан футболы күні ретінде аталып өтіледі.
Содан бері бұл күн Қазақстан футболы күні ретінде аталып өтіледі. УЕФА Президенттері Құрама командалары Футболдан Еуропа чемпионаты Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты Футболдан Еуропа чемпионаты (19 жасқа дейінгі жасөспірімдер) Футболдан Еуропа чемпионаты (17 жасқа дейінгі жасөспірімдер) Әйелдер арасындағы футболдан Еуропа чемпионаты Футболдан қыздар арасындағы Еуропа чемпионаты (19 жасқа дейінгі қыздар) Футболдан қыздар арасындағы Еуропа чемпионаты (17 жасқа дейінгі қыздар) Футзалдан Еуропа чемпионаты Əйелдер арасындағы Футзалдан Еуропа чемпионаты Футзалдан жастар арасында Еуропа чемпионаты УЕФА Чемпиондар Лигасы УЕФА Еуропа Лигасы УЕФА Конференциялары лигасы УЕФА Суперкубогы Футзалдан УЕФА Чемпиондар Лигасы УЕФА Чемпиондар Лигасы (қыздар) бұрын болған турнирлер: УЕФА Кубок иелері кубогы Интертото Кубогы UEFA RANKING AND COEFFICIENTS Халықаралық спорт ұйымдары
Олжашы батыр
Бәйбөріұлы Олжашы батыр (16 ғ. аяғы — 17 ғ. басы) Олжашы Орта жүз Арғын тайпасының ішінде Қаракесек руынан шыққан азамат еді. Қаракесектің Ақша деген баласы болған. Оның баласы Бошан. Оның баласы Бәйбөрі. Бәйбөрінің екінші баласы Олжашы батыр еді.. Есім ханның тұсында 1627 ж.: «Хан Тұрсынды ант ұрсын», деп Қатаған Тұрсын ханға қарсы жорыққа баруға қол жиналған. Соңда қолбасшылардың бірі Арғын Олжашы еді. Тұрсын ханның әскері Сайрамның атырабында жеңілді. Өзінің ордасы Ташкент қаласы еді. Тұрсын хан Аштарханид әмірлерімен одақ құрып, Есім ханмен бәсекелескен. Ташкентті алғаннан кейін Тұрсын хан қаза табады. Артынан бірнеше қыз қалады. Айбике, Нұрбике мен Қызданбике деген ғажайып періштедей сұлу қыздарын Шаншар деген қолбасшы олжа ретінде алады. Қоңырбике деген қызды ұлы Абайдың түп бабасы Әли алады.
Қоңырбике деген қызды ұлы Абайдың түп бабасы Әли алады. Кенжесі Оразбике сұлуды Олжашы батыр алады. Олжашының Жүгіней деген ағасы болған. Оразбикені батыр осы ағасына берген. Одан Қойке, Есбалақ, Баян, Хангелді, Кенжек деген балалар туған. Тағы бір әйелінен Қыдырәлі, Кедей деген балалар туған. (Жұрт арасында «Қыдырәлі, Кедейсің, Қойке келсе не дейсің» деген мәтел қалды.) Ал Олжашының өзінің Асан, Үсен деген балалар туған. Ақтабан шұбырынды кезінде Асанның ұрпақтары Сырдың ар жағына кеткен. Үсендер және Жүгінейдің ұрпақтары Арқада қалып, өсіп-өнген. Қазақ КСР Ішкі Істер министрі Шырақбек Қабылбаев Олжашы батырдың ұрпағы. Қазақ батырлары Туған жылы белгісіздер Қайтыс болған жылы белгісіздер
Мори Қазақ автономиялық ауданы
Мори Қазақ автономиялық ауданы ( / ; , ) — Қытай Халық республикасының Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданында 1955 жылы құрылған. Орталығы – Мори (Мулэй) қаласы жер аумағы 13515 км2. Қазақтардың саны – 19846 адам (1995). Мори Қазақ автономиялық ауданы шығысында Баркөл Қазақ автономиясы және Хами у-мен, оңтүстігінде Пичань (Шаньшань), батысында Цитай, солтігінде Цзинхэ уездерімен және солтүстік-шығысында Моңғолиямен шектеседі. Жер бедері күрделі, айналасы таумен, ал солтүстік-батысы жазық даламен шектескен. Климаты қатал, континенттік, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 120 – 200 мм. Аудан табиғи ресурстарға бай: мыс, хром, інжу, көмір, тұз, т.б. Тұрғындары негізінен мал және егін шаруашылығымен айналысады. Қытай деректері бойынша Хань дәуірінде бұл жерде шағын Пулэй патшалығы болған. Тан дәуірінде “Пулэй” деп аталып, Бэйтин әкімшілігіне бағынған. 13 ғасырда Мори жері моңғол тайпаларының жайылымына айналды.
Тан дәуірінде “Пулэй” деп аталып, Бэйтин әкімшілігіне бағынған. 13 ғасырда Мори жері моңғол тайпаларының жайылымына айналды. 1732 жылы Мори қаласының негізі қаланды. Мори 1754 жылы Цитай уезінің құрамына кіріп, 1930 жылы ресми түрде дербес Мори уезі болып құрылды. 1913 – 14 жылы осы жерге қазақтардың жаппай қоныстануы басталды. 1954 жылы 14 шілдеде Мори Қазақ автономиялық округі деген атауға ие болды. 1955 жылы Үрімшжі округінің, 1958 жылы Санжы-Дүңген автономиялық облысының құрамына енді. 1995 жылғы санақ бойынша ауданда 87706 адам тұрады. Этностық құрамы: ханьдықтар – 61534 адам (70,16%), қазақтар – 19846 адам (22,63%), ұйғырлар – 4213 (4,7%), өзбектер – 1196 (1,36%), т.б. Бұл жердегі қазақтар дінін, ұлттық салт-дәстүрін сақтап қалған.
Бұл жердегі қазақтар дінін, ұлттық салт-дәстүрін сақтап қалған. Санжы Дүнген аутономиялық облысы Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы
Баркөл Қазақ автономиялық ауданы
Баркөл Қазақ автономиялық ауданы ( / ; ; ) — Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданындағы Құмыл аймағының ауданы. Қытай Халық Республикасы Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданының Құмыл аймағына қарасты әкімш.-аумақтық бөлік. 1954 қазанның 1-інде автономиялық аудан болып құрылған. Жер аумағы км²., халқы 89,8 мың адам. Оның ішінде қазақтар 21,3%, басқа ұлт өкілдерінен ұйғырлар, моңғолдар, Шекарасының солтүстігінде — Моңғолия, оңтүстігінде Құмыл қаласының өңірі және батысында Санжы Дүңген автономиялық облысының Мори Қазақ автономиялық ауданы орналасқан. Ауданда жылқы мен түйе өсіру өте дамыған. Ауданды «он мың түйе ауданы» деген лақабыменде атайды. Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы
Қытайда тұратын қазақтар
Қытайда тұратын қазақтар — Қытайдағы Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының Іле Қазақ автономиялық облысына дереу қарасты аудандары, қалалары, Алтай, Тарбағатай аймақтары, Санжы Дүңген автономиялық облысы және оның Мори Қазақ автономиялық ауданы, Құмыл аймағының Баркөл Қазақ автономиялық ауданы және Үрімжі қаласының негізгі мекендеген жұрты. Гансу өлкесінің Ақсай Қазақ автономиялық ауданымен Чиңхай өлкесінде де азын-аулақ қазақтар бар. 2000 ж. Қытай мемлекетінің 5-ші халық санағының нәтижесі бойынша қазақ халық саны болған, соның көбі Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданында. Шыңжаңдағы 13 байырғы ұлттың ішнде қазақтар халық саны бойынша 3-ші орында тұрады. Іле Қазақ автономиялық облысы — Қытайдағы бірден-бір қазақ автономиялық облысы, оның қарауында, облысқа төте қарасты 8 аудан, 2 қала, 2 аймақ бар.
Іле шығыстағы Мори, Баркөл қазақ автономиялық аудандары мен, Гансу өлкесінің Ақсай Қазақ автономиялық ауданы мен қатар автономиялық облыс болып құрылған. Қытайда тұратын қазақтардың ішінде айтыс ақыны, ақын-жазушы, суретші, сазгер, биші, спортшы, сондай-ақ әр кәсіптің профессорлары, ғалымдары сияқты әдебиет-өнер дарындылары және зиялылар қосыны бар. Олардың арасынан талайлары мемлекеттік, өлкелік сыйлықтардың иегерлері болған, шетелдерде де сыйлық алғандары бар. Қытайда арнаулы қазақ тіліндегі радио және теледидар стансалары, қазақша интернет тораптары, үнқағаз-журнал, баспалар бар. Сыртқы сілтемелер http://kerey.kz/wp-content/uploads/2013/08/161214ozcoww3bza3b62301.jpg Аудандар бойынша қазақтардың үлесі. қытай тілінде Қытай этникалық топтары
Ақсай Қазақ автономиялық ауданы
Ақсай Қазақ автономиялық ауданы — Қытай Халық Республикасының Гансу өлкесінде 1954 жылы 27 сәуірде құрылған әкімшілік аудан. Орталығы — Боложаңзы. Жер көлемі 33733 км2. Ауданда қазақтардан басқа қытай, ұйғыр, дүңгендер мекендейді. Қазақтар саны 2847 адам (1991 ж.). Аудан Гансу, Шыңжаң және Цинхай өлкелерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Жер бедері күрделі, айналасы тау, биік үстірт, құмды шөл дала. Ауасы құрғақ, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 110 мм. Аудан табиғи ресурстарға бай. Тұрғындары мал шаруашылығымен, балық аулаумен айналысады. 1934 — 1939 ж. Шыңжаң губернаторының қазақтарға қолданған қатаң саясатының нәтижесінде Алтай аймағының Баркөл аудандағы қазақтардан 30 мыңға жуық адам Шыңжаңның шығысындағы Гансу өлкесіне босып кетті. Қазақтар губернатор Шың Шысайдың, Ма Буфаң әскерлерінің шабуылына ұшырады. 1950 ж. ҚХР үкіметі Гансудегі Шыңжанға қайтқысы келген қазақтарды қайтарып, қалғанын сонда орналастырды.
1950 ж. ҚХР үкіметі Гансудегі Шыңжанға қайтқысы келген қазақтарды қайтарып, қалғанын сонда орналастырды. Ауданға қарасты 4 ауыл, 13 қыстақ бар. 1955 жылы тұңғыш ауылдық мектеп ашылды. Қазақ мектептерінде қазақ тілінде білім беріледі. 1972 жылдан кәсіби қазақ ойын-сауық ұжымы жұмыс істейді. Мұндағы қазақтар дінін, ұлттық салт-дәстүрлерін сақтаған. Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы
Көрші (журнал)
«Көрші» журналы — қазақ тілінде кирил жазуымен шығатын айлық басылым, 2006 ж. наурызда жарық көрген. Шығарушы орындар: Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы шетелдермен мәдени байланыс қоғамы, Қазақстан Ұлттық Кітапханасы жанындағы «Рух—Мирас» қоғамдық бірлестігі. Бас редакторлары: Әуелқан Қалиұлы (Қытай), Мұрат Әуезов (Қазақстан). Редакция алқасы: Әуелқан Қалиұлы Мұрат Әуезов (Қазақстан) Мұхтар Мағауин (Қазақстан) Жақып Мырзақанұлы Клара Хафизова (Қазақстан) Ибраһим Қошқари (Қазақстан) Меллат Әбізханұлы Сыртқы сілтемелер «Көрші» журналының ресми торабы Қазақстан журналдары
Ирландия
Ирландия (; ), ресми атауы — Ирланд Республикасы (; ) — Ирландия аралының көбін алып жатқан Батыс Еуропа мемлекеті. Ауданы — 70,2 мың км². Елдің аты деген сөзден шыққан. Астанасы — Дублин. 1937 жылы конституциясы бойынша мемлекет аты — "Éire, немесе, " деп бекітілген. Билігін бүкіл аралға тарату ниетімен 1949 жылы Дублин ел атауын "Ирландия Республикасы" деп өзгертті. Жағрапиялық мағлұматтарды Ирландия аралы және Ирландия жағрапиясы деген мақалалардан қараңыз. Ирландия — республика. Қазіргі конституциясы 1937 жылдың 1 шілдесінде плебисцитта қабылданды. 1937 жылдың 29 желтоқсанында күшке енді . Ирландия президенті (ирл. Uachtarán) халық референдумымен 7 жылда бір рет сайланады. Президенттің, үкімет сұранысы бойынша парламенттің төменгі палатасын шақыруға және таратуға құқығы бар, ол заңдарды жариялайды, соттар мен басқа да жоғарғы лауазымдарды тағайындайды және бас қолбасшы лауазымына ие болады.
Шын мәнінде үкімет басы — премьер-министрді (Taoiseach) — өкілдер палатасының ұсынысы бойынша президент тағайындайды. Жоғарғы заң шығарушы орган — парламент (ирл. Tithe An Oireachtais). Құрамында 2 палата бар: өкілдер палатасы мен сенат. Өкілдер палатасында 160-тан 170-ге дейін мүше бар. Олар халық тарапынан тікелей құпия дауысберу арқылы сайланады. Сенат құрамында 60 мүше бар, олардың 11-ін премьер-министр тағайындайды, 6-ы Ұлттық және Дублин университеттерімен сайланады, 43-і жанама сайлау арқылы ерекше тізіммен (тізімдегі кандидаттар әртүрлі мекемелер мен ұжымдардың ұсынысымен кіргізіледі) өтеді. Сенаттың сайлау коллегиясы 900 адамнан тұрады, олардың ішінде өкілдер палатасының мүшелері, муниципалитеттер мен графтықтар кеңесінің мүшелері бар. Палаталардың жұмыс мерзімі — 7 жыл.
Гренландия (арал)
Гренландия — әлемдегі ең үлкен арал. Оның ерекшелігі ол толықтай дерлік мұз астында (85%), сондықтан да онық қазба байлықтары әлі толық зерттелмеген. Десе де оның жағалауы жаз бойы көгалданып тұрады, аралда кейбір өсімдіктер -20 °С температурада да гүлдене береді. Егер де Гренландия мұзы толықтай еріген болса әлемдік теңіз деңгейі 7.4 метрге көтерілер еді. Арал мұзы орталығынан шеттеріне қарай әрқашан қозғалуда, кейде тәулігіне 20 метр жылдамдықпен. Ал арал жағасына жеткенде алып мұз таулар болып бөлініп мұхитқа түседі, олардың биіктігі 100 м, ұзындығы шақырымға дейін болады. Атақты Титаник кемесі де осы Гренландиядан шыққан айсбергке соқтығысып суға батқан. Жыл сайын Гренландиядан 10-15 мың айсбергтер бөлініп шығады.Гренландия соңғы үш ғасырда Данияға тиеселі, өзінің үкіметі мен парламенті бар автономия.
Жергілікті тұрғындар тәуелсіздік далап етуде, соңғы жылдары олар тек өзін өзі басқару құқығына ғана ие болды. Алғашқы тұрғындар эскимостар болғанымен, аралды алғашқы ашқан адам ретінде Сары Эйрик деп танылған. Ол Норвегия мен Исландиядан адам өлтіргені үшін қудаланып 982 жылы саяхатқа шыққанда Гренландияны ашады, аралға Гренландия атын да берген осы адам. Аралды 1721 жылы Дания отарлап алған. Жергілікті тұрғындары — иннуиттер. Халық саны 56 мың. Иннуиттер аң аулау, балық аулауменн айналысады. Иннуиттер өздерін эскимос деп атағанды қаламайды. Өте ақ көңіл, бірақ арақ шарап ішкенді жақсы көреді. Аралда күн сирек шығады, бірақ бір шыққанда күн қызуы өте зор. Осындайда тұрғындар іш киімдерімен күнге қыздырынуға далаға шыққанды жақсы көреді, байқамаса аралда аз уақытта күнге тез күйіп кетуге болады.
Осындайда тұрғындар іш киімдерімен күнге қыздырынуға далаға шыққанды жақсы көреді, байқамаса аралда аз уақытта күнге тез күйіп кетуге болады. Олар Дания салықтарынан босатылған, алайда Дания аралдың барлық қазба байлықтарына бақылау орнатқан.Сол себебті Гренландияны мәңгі "жасыл жер" деп атаған Гренландия аралдары
Чили
Чили (, ресми атауы — Чили Республикасы ( )) — Оңтүстік Америкада орналасқан мемлекет. Чилидің ұзындығы 6435 км жағалау сызығы бар және Чили теңізі деп аталатын іргелес теңіз кеңістігіне ерекше құқығы бар, оған төрт аймақ кіреді, Фумақтық сулар (120,827 км²), іргелес аймақ (131,669 км²), ерекше экономикалық аймақ (3,681,989 км²) және тиісті континенттік қайраң (161 338 км²). Астанасы-Сантьяго. Ресми тілі — испан тілі. Чили-біртұтас мемлекет. Чили-БҰҰ (1945), ХВҚ (1945), ХҚДБ (1945), ОАГ (1948), ДСҰ (1995), МЕРКОСУР (1996, Қауымдастырылған мүше) мүшесі. Тарихшы Хосе де Акоста атап өткендей, кечуа тіліндегі "Chile" сөзі "суық"дегенді білдіреді немесе "шектеу". Басқа нұсқа бойынша, бұл Чили аумағындағы негізгі алқап деп аталды. "Чили"атауының грамматикалық түрі туралы мәселе ерекше назар аударуға тұрарлық.
Басқа нұсқа бойынша, бұл Чили аумағындағы негізгі алқап деп аталды. "Чили"атауының грамматикалық түрі туралы мәселе ерекше назар аударуға тұрарлық. Егер мемлекет туралы айтатын болсақ, Чили сөзі — орта буын. Егер бұл ел болса ("Чили Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында тар жолақпен созылған..."), онда — әйел. Торрес-дель-Пайне Чили Тынық мұхитына да, Атлант мұхитына да, солтүстіктен оңтүстікке қарай 4630 км (2880 миль) және батыстан шығысқа қарай 430 км (265 миль). Чили аумағы Тынық мұхитының жағалауы бойымен Орталық және Оңтүстік (Чили-Аргентина және Патагон) Андтардың шегінде, Шығыс Тынық мұхиты жылжымалы белдеуінің Анд қатпарлы жүйесінде 4000 км-ден астам тар субмеридионалды жолақпен созылады. Чили климаты солтүстіктегі тропикалық шөлден оңтүстігінде қоңыржай мұхиттық климатқа дейін өзгереді.
Чили климаты солтүстіктегі тропикалық шөлден оңтүстігінде қоңыржай мұхиттық климатқа дейін өзгереді. Орташа температура: оңтүстікте +3-тен +16 °C-қа дейін солтүстікте +12-ден +22 °C-қа дейін Ең биік жері-Охос-дель-Саладо тауы, 6893 м Чили жер қойнауы көптеген пайдалы қазбалармен сипатталады. Ел мыс, литий және селитра, 3-молибден және табиғи күкірт қоры бойынша әлемде 1-ші орында. Чили тарихы шамамен 13000 жыл бұрын аймақтың қоныстануынан басталады. Испандықтар шапқыншылығына дейін Чилидің солтүстік бөлігінде кечуа мен аймара үнді халықтары, орталық бөлігінде — мапуче, оңтүстігінде — алакалуфтар, ягандар және оналар, олар фуегин этникалық тобына жататын. XIII ғасырдың аяғы мен XIV ғасырдың басында Чилидің солтүстік бөлігін (Мауле өзеніне дейін) инкалар жаулап алды. Мауле өзенінің оңтүстігінде мапуче тайпалары инкаларға бағынбады, оларға қатты қарсылық көрсетті.
Уругвай
Уругвай (), Шығыс Уругвай Республикасы ( ) — Оңтүстік Америкадағы мемлекет. Солтүстігінде Бразилиямен, батысында Аргентинамен, шығысы мен оңтүстігінде Атлант мұхитымен шектеседі. Құрлық шекараларының ұзындығы 1564 км, жағалау сызығы 660 км. БҰҰ, МЕРКОСУР, ДСҰ мүшесі. Унитарлық мемлекет. Астанасы-Монтевидео қаласы. Уругвай Чили, Коста-Рика және Панамамен бірге (Кариб теңізінің кейбір аралдық мемлекеттерін қоспағанда) Латын Америкасындағы ең демократиялық, жемқор емес, қауіпсіз және бай елдердің бірі болып саналады. Ел өз атауын Уругвай өзенінің құрметіне алды, оның атауы өз кезегінде гуарани үндістерінің тілінен шыққан және "түрлі-түсті құстардың өзені"деп аударылған. "República Oriental" өрнегі республикалық басқару формасы құрылғаннан кейін "Banco Oriental" (Шығыс жағалау) тарады. Қазіргі Уругвай аумағын испандықтар жаулап алғанға дейін оның аумағында чаррой үндістерінің тайпалары өмір сүрген. XVI ғасырда (1515 жылдан бастап) испандықтардың енуі басталды.
XVI ғасырда (1515 жылдан бастап) испандықтардың енуі басталды. 1776-1810 жылдары сол кездегі Шығыс жолақ деп аталатын елдің аумағы Рио-де-ла-Платаның вице-патшалығының құрамына кірді. Ұлт-азаттық күрес басталғаннан кейін Уругвай тұрғындары, әсіресе гаучо, Хосе Хервасио Артигастың Испаниядан да, Буэнос-Айрестен де, Бразилиядан басып кірген португалдық әскерлерден тәуелсіздік алу үшін революциялық күресін қолдады. 1810 Уругвайда испандық отаршылдық үстемдікке қарсы халықтық көтеріліс басталды, күресті Хосе Артигас басқарды. 1811 жылы Уругвайдың Испаниядан тәуелсіздігі жарияланды. 1814 жылы Уругвай испан әскерлерінен босатылды. 1821 жылы Уругвай Бразилияның құрамына кірді. ауыстыру кезінде пайда болды. Сыртқы сілтемелер Portal del Estado Uruguayo
Ботсвана
Ботсвана (), толық ресми атауы Ботсвана Республикасы () — Оңтүстік Африкада орналасқан мемлекет. Жері — 600,4 мың км². Халқы — 2,3 млн. Астанасы — Габороне (139 мың). Ресми тілдері — ағылшын, сетсвана тілдері. Тұрғындары христиан және жергілікті діни нанымдарын ұстанады. Байырғы халқы: тсвана, бушмен, бегуан, хереро, т.б. тайпалар. Мемлекет басшысы — президент. Заң шығарушы органы — бір палаталы Ұлттық жиналыс. Кеңесші орган ретінде көсемдер палатасы жұмыс істейді. Ботсвана жерінің 80%-ін ойысты келген Калахари шөлі алып жатыр. Климаты субтропиктік. Солт. жағы тропиктік. Жылдық орташа жауын-шашын мөлш. 500 — 600 мм. Жануарлар әлеміне өте бай. Арыстан, қабылан, шибөрі, піл, крокодил, түйеқұс кездеседі. Ботсвана жерінде ертеде бушмендер қоныстанған, кейін оңтүстіктен келген бечуандар оларды ығыстырып шығарды. Елге еуропалықтар 19 ғасырдан бастап келе бастады. 1885 ж.
Елге еуропалықтар 19 ғасырдан бастап келе бастады. 1885 ж. бечуан тайпаларын ағылшындар басып алып, Бечуанланд протекторатын орнатты. 2-дүниежүз. соғыс кезінде қазіргі Ботсвананың 10 мыңдай азаматы ағылшын әскерлері қатарында соғысты. Соғыс аяқталғаннан кейін елде ұлт-азаттық қозғалыс кең өріс алды. 1960 ж. саяси партиялардың құрылуына байланысты тәуелсіздік жолындағы күрес қатты күшейді. 1965 ж. ағылшын үкіметі елге ішкі билігін өзі жүргізуге құқық берді. Ал 1966 ж. Ботсвана Республикасы өз тәуелсіздігін жариялады. 1980 жылдан бері елді Квет Кетумиле Джони Масире басқарып келеді. 1994 ж. сайлауда ол тағы да жеңіске жетті. Ботсвана БҰҰ-ның, Африка бірлігі ұйымының және Британия Достастығының мүшесі болып табылады. Экономикасының 42%-і тау-кен өндірісінен тұрады. Алмас өндіруден дүние жүзінде 3-орын алады. Халықтың 75%-і аesk шаруашылығмен айналысады.
Экономикасының 42%-і тау-кен өндірісінен тұрады. Алмас өндіруден дүние жүзінде 3-орын алады. Халықтың 75%-і аesk шаруашылығмен айналысады. 2,8 млн. ірі қара, 2,6 млн. қой өсіріледі, астық өнімдерінен тары, жүгері, бидай егіледі. Экспортқа алмас, түсті металдар шығарылып, сырттан машина, құрал-жабдықтар, тамақ өнімдері әкелінеді. Соңғы жылдары туризм кең қарқынмен дамуда. Негізгі сауда серіктестері: Оңтүстік Африка Республикасы, АҚШ, Ұлыбритания.
Доминикан Республикасы
Доминика елімен шатастырмау керек. Доминикан Республикасы ( ) — Гаити аралының шығыс бөлігінде (Кариб теңізі) және жағалаудағы аралдардағы мемлекет. Аралдың батыстың үштен бірін - Гаити Республикасы алып жатыр. Арал - Үлкен Антиль аралдарының құрамына кіреді. Астанасы — Санто-Доминго. Мемлекеттің халқы саны — шамамен 10,7 млн адам (2017). Тарихтың көп бөлігінде (тәуелсіздік алғанға дейін) колония киелі қолдаушысы Әулие Доминиктің құрметіне «Санто-Доминго» деген атпен белгілі болды. Тұрғындарды «Dominicanos» (Доминикандықтар) деп атады, адъективті нұсқасы - «Доминго» және революционерлер тәуелсіз елін «La República Dominicana» деп атады.
Гватемала
Гватемала() Гватемала Республикасы ( ) — Орталық Америкада орналасқан мемлекет. Жер аумағы – 109 мың км². Халқы 10,6 млн. (1995). Астанасы — Гватемала қ. Тұрғындары, негізінен, киче-майя тайпаларына жататын үндістер мен метистер. Ресми тілі — испан тілі. Тұрғындары католиктер, бұған қоса протестанттар да кездеседі. Елді президент басқарады. Заң шығарушы органы — бір палаталы Ұлттық конгресс. Жерінің көпшілік бөлігі таулы-қыратты. Кен байлықтарына (хром, марганец, алтын, күміс, т.б.) бай. Климаты субэкваторлық, мусондық. Тау жоталарында орт. температура 15 — 20°С, жазық жерлерде 23 — 27°С. Жауын-шашынның орташа мөлш. 500 — 1000 мм, тау бөктерлерінде 3500 мм-ге дейін жетеді. Жерінің 50%-ін қалың орман алып жатыр. Қазіргі Гватемала аумағын ерте заманда үндіс тайпалары қоныстанған. Орта ғасырларда майя тайпасының жоғары дамыған мәдениеті болған.
Қазіргі Гватемала аумағын ерте заманда үндіс тайпалары қоныстанған. Орта ғасырларда майя тайпасының жоғары дамыған мәдениеті болған. Елді 1524 — 24 жылдары испан отаршылары басып алды. Ұлт-азаттық қозғалысы нәтижесінде 1821 ж. 15 қыркүйекте Гаусс тәуелсіз мемлекет болып жарияланды. 19 ғ-дың аяқ кезінен елге Америка капиталы үстемдік жүргізді. 1957 ж. аграрлық реформалар барысында көптеген кәсіпорындар мемлекет меншігіне алынды. 1954 — 85 жылдар аралығында Гватемалада жиі-жиі әскери төңкерістер болып, бірнеше үкімет ауысты. Ұлттық революциялық бірлік ұйымы мен үкімет әскерлері арасындағы 30 жылға созылған қарулы қақтығыстар 1996 ж. желтоқсан айында тоқтатылды. Гватемала — артта қалған аграрлы ел. Тұрғындардың 65%-і а.ш-нда еңбек етеді. Негізгі өнімдері — кофе, қант қамысы, мақта, банан. Кен байлықтарының көптігіне қарамастан, оны өндіру нашар дамыған.
Негізгі өнімдері — кофе, қант қамысы, мақта, банан. Кен байлықтарының көптігіне қарамастан, оны өндіру нашар дамыған. Халық тұтынатын тауарлар шет елден әкелінеді. Ел экономикасына шет ел капиталы үстемдік жүргізеді. Жұмыссыздық өте жоғары деңгейде (40%). Гватемала — БҰҰ, Латын Америкасы елдері экон. одағы, т.б. көптеген халықар. ұйымдарға мүше. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Орт. Америка елдері, Жапония, Германия, Мексика.
Гуам
Гуам территориясы (, чаморро Guåhån) — Тынық мұхиттың батысындағы АҚШ иелігіндегі аймақ. Мариан аралдарының ең оңтүстігіндегі арал. Орталығы - Хагатна қаласы. Арал тұрғындары Чаморро тайпасы. Олар шамамен 3500 жыл бұрын қоныстанған. Арал солтүстіктен оңтүстікке қарай 50 шақырымға созылып жатыр, енінің ең жалпақ тұсы шамамен 12 шақырым. Аралдың оңтүстік тұсында кішігірім анартаулар көп. Аралдың климаты тропикалық қоңыржай белдеуге жатады, жылдық орташа температура 26—27 °С. Жаңбырлы кезеңдері мамыр және қараша айлары аралығында. Ал қаңтар-сәуір айларында үздіксіз жел соғып тұрады. Әкімшілік бөлінуі АҚШ кітапхана конгресінде Карталар коллекциясы Pacific Daily News ChamorroBible.org The Brown Tree Snake on Guam Тынық мұхит аралдары Аустралия және Океания аралдары Мариан аралдары Ағылшын тілді елдер мен аумақтар
Мали
Мали (), ресми атауы — Мали Республикасы ( бамана.Mali ka Fasojamana) — Батыс Африкадағы мемлекет. Жер аумағы 1,2 млн. км2. Халқы 11,7 млн (2000 жылғы мәлімет). Жергілікті тұрғындары: бамбара, сенуфо, сонинке, малинке, догон, диула, фульбе, т.б. этнографиялық топтардан тұрады. Мемлекеттік тілі — француз тілі. Халқы, негізінен, ислам дінін ұстанады (80%). Астанасы — Бамако қаласы. Мемлекет басшысы — президент. Жоғарғы заң шығарушы органы — бір палаталы ұлттық жиналыс. Ұлттық мейрамы — 22 қыркүйек — Тәуелсіздік күні (1960). Ақша бірлігі — мали франкі. Республиканың көп бөлігін теңізден 500 м. биіктіктегі жазық алып жатыр. Солтүстік-батысын Cахара шөлі, оңтүстігін және шығысын биіктігі 1155 м-ге дейін жететін тау жоталары қоршаған. Климаты — субэкваторлық, тропиктік шөл. Орташа температура қаңтарда 20°С, маусымда 35°С.
Климаты — субэкваторлық, тропиктік шөл. Орташа температура қаңтарда 20°С, маусымда 35°С. Жылдық жауын-шашын мөлшері солтүстігінде 50 — 150 мм, оңтүстігінде 1000 — 1500 мм. Нигер және Сенегал өзендері елді кесіп өтеді. Шөл, шөлейт жерлерге бейімделген өсімдіктер басым, оңтүстігінде саванналар орналасқан. Мали аумағында орта ғасырларда Мали, Гана, Сонгай мемлекеттері құрылған. 13 ғасырда Мали патшалығы Гананы өзіне бағындырды. 15 ғасырда Мали патшалығы Сонгаи империясына қарады. 1591 жылы империя бірнеше ұсақ мемлекеттерге бөлініп кетті. 19 ғасырдың аяғында қазіргі Мали аумағы Францияның отарына айналды. 1894 жылы Нигер, Сенегал өзендерінің жоғарғы және орта ағысындағы жерлер Франция отары — Суданға қосылды. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін Француз Суданында ұлт-азаттық қозғалыс өрістеді. 1958 жылы Францияның жаңа конституциясына сәйкес Судан Республикасы атанып, Франция Достастығына мүше болды.
1958 жылы Францияның жаңа конституциясына сәйкес Судан Республикасы атанып, Франция Достастығына мүше болды. 1959 жылы Судан мен Сенегал Мали федерациясына бірікті. Алайда федерация басшылары арасындағы алауыздықтың салдарынан 1960 жылы 20 тамызда Сенегал федерация құрамынан шықты. Сол жылдың 22 қыркүйегінде Судан республикасының заң шығарушы ассамблеясы Судан Республикасын ерікті және тәуелсіз Мали Республикасы деп жариялады. Мали 1960 жылы 28 қыркүйекте БҰҰ-ға мүше болды. 1968 жылы қарашада Мали де әскери төңкеріс болып, билік ұлт азаттық әскери комитеттің қолына көшті. 1991 жылы наурызда елде қайта төңкеріс болып, әскерилер биліктен кетті. Жалпыхалықтық референдум нәтижесінде көп партиялық жүйені енгізуді мақұлдаған жаңа конституция қабылданды. 1992 жылы елде жалпыға бірдей сайлау өтіп, азаматтық билік орнады. Мали — аграрлы ел.
1992 жылы елде жалпыға бірдей сайлау өтіп, азаматтық билік орнады. Мали — аграрлы ел. Ауыл шаруашылығы дақылдарынан тары, күріш, жүгері, батат, қант, арахис, мақта, т.б. өсіріледі. Экспортқа мақта (65%), мал және мал өнімдерін, аз мөлшерде алтын, фосфаттар шығарады. Ұлттық жалпы өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 740 АҚШ долларына тең. Сауда серіктестері: Франция, Германия, Жапония, Кот-д’Ивуар, Сенегал.
Самоа
|Қазақша атауы = Самоа Тәуелсіз Мемлекеті |Шынайы атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Samoa.svg |Байрақ = Flag of Samoa.svg |Ұраны = Fa'avae i le Atua Samoa |Әнұранның аты = The Banner of Freedom |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Картада = LocationSamoa.png |карта тақырыбы = |Үкімет түрі = Парламенттік монархия |Тәуелсіздік күні = 1 қаңтар 1962 жыл |Тәуелсіздігін алды = Жаңа Зеландиядан |Тілдері = ағылшын және самоан тілдері |Мемлекеттік діні = |Астанасы = Апиа |Ірі қаласы = Апиа |Басшы қызметі = О ле Ао О ле МалоПремьер-министрі |Басшылары = Туималеалиифано Ваалетоа СуалаувиТуилаэпа Саилеле Малиелегаои |Жер аумағы = 2 842 |Жер аумағы бойынша орны = 167-ші |Судың үлесі = 0,3 |Жұрты = 195 843 |Халық саны бойынша орны = |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = |Халық тығыздығы = 68 |Тығыздық бойынша орны = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 1,188 млрд.
|ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 5,962 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 881 млн. |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,420 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ жылдық есебі = 2014 |АДИ бойынша орны = 105-ші |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = Самоан таласы |Интернет үйшігі = .ws |Телефон коды = +685 |Уақыт белдеуі = |Түсініктемелер = }}Самоа Тәуелсіз Мемлекеті''' (, ) — Тынық мұхиттың оңтүстік тарабындағы Самоа архипелагінің (шоқ аралының) батыс аралдарында орналасқан. Океания елдеріне жатады. Бұрынғы атаулары — Алмания Самоасы (1900—1914) және Батыс Самоа (1914—1997). 1976 жылдың 15-ші желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымына кірді.
Бұрынғы атаулары — Алмания Самоасы (1900—1914) және Батыс Самоа (1914—1997). 1976 жылдың 15-ші желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымына кірді. 1970 жылдан бері — Ұлыбритания басқаратын Ұлттар Достастығының мүшесі.
Кирибати
Кирибати Республикасы (, ) (қаз. оқылуы "Кирибас") – Тынық мұхиттың батыс жағындағы Солтүстік Тарава атолласы мен Гильберта, Лайн, Феникс, Банаба (Ошен) аралдарында орналасқан мемлекет. Жер көлемі – 717 км² Халқы – 81 мың адам (1998). Негізгі тұрғындары полинезиялықтар мен микронезиялықтар, сондай-ақ, қытайлар мен еуропалықтар да тұрады. Халқы христиан дінінің католик және кельвиншілдік тармақтарын ұстанады. Астанасы – Баирики қаласы. Елді президент басқарады (1998 жылдан Тебуроро Тито). Кирибати – Британ Достастығына мүше. Заң шығарушы органы – Ассамблея палатасы. Ұлттық ақшасы – Аустралия доллары. Кирибати орналасқан аралдар кейін пайда болған. Мұхиттан 80 м-ге дейінгі биіктікте орналасқан. Климаты экваторлық. Жыл бойғы орташа температура бірқалыпты (26 – 28оС). Жыл бойғы орташа жауын-шашын мөлшері 1000 – 3000 мм. Аралдарда, көбінесе, бұталы өсімдіктер, ал солтүстіктегі аралдарда орман өседі. Б.з.б.
Аралдарда, көбінесе, бұталы өсімдіктер, ал солтүстіктегі аралдарда орман өседі. Б.з.б. 1-мыңжылдықта Кирибати жеріне оңтүстік-батыстан австронезия тілінде сөйлейтін тайпалар келіп қоныстанады. 1606 ж. аралдарға тұңғыш рет испан жиһанкездері келді. 18 ғ-дың аяғында Кирибати территориясына ағылшын теңізшілері қоныстана бастады. 1857 ж. елге христиан миссонерлері келіп, өз діндерін уағыздады. 1892 ж. Гильберта (Кирибати) және Эллис (Тувалу) аралдары, 1916 – 39 ж. бұрын адамдар тұрмаған Феникс, Рождество, Банаба, Лайн аралдары Ұлыбритания отары болып жарияланды. 1942 – 43 ж. Кирибати жерін жапондар басып алды және АҚШ пен Жапония әскерлері арасында қызу шайқастар жүрді. 1950 ж. Рождество аралында Ұлыбритания ядролық қару сынады. 1963 ж. аралдарда заң шығарушы орган құрылды. 1975 ж. негізгі халқы меланезиялықтар болып саналатын Эллис аралы Ұлыбританиядан бөлініп, Тувалу мемлекетін құрды.
аралдарда заң шығарушы орган құрылды. 1975 ж. негізгі халқы меланезиялықтар болып саналатын Эллис аралы Ұлыбританиядан бөлініп, Тувалу мемлекетін құрды. 1977 ж. микрозиялықтар тұратын Гильберта аралы өзін өзі басқаруға қол жеткізді. 1977 ж. аралдардың барлығы бірігіп Британ Достастығына кіретін тәуелсіз Кирибати республикасы атанды. Халқы, негізінен, ауыл шаруашылығында жұмыс жасайды. Ұлттық байлығы – жылына 76 млн. АҚШ доллары, жан басына шаққанда 980 доллар. Экспортқа балық, теңіз өсімдіктері, банан, нан ағашы өнімдерін, таро шығарады. Өнімдерін, негізінен, АҚШ-қа шығарады. Шеттен азық-түлік, машиналар мен құрал-саймандар, шаруашылық тауарларын алады. Негізгі сауда серіктестері: Австралия, Бангладеш, Жапония, АҚШ, Франция, Жаңа Зеландия, Қытай, т.б.