Tim2190/kaz-rag-search-benchmark huggingface dataset:
Архетип
Архетип (грек, агсһе — бастау, tupos — бейне) — алғашқы үлгі, түпнұсқа. Архетип жалпы адамзаттық рәмізділіктің негізіне, шығармашылық жасампаз қиялдың нәр алатын бастауына жатады. Архетип өнерде ерекше рөл атқарады. Мәдени архетиптер — бұл ілкі мәдени түпнұсқалар, адам және оның табиғат пен қоғамдағы орны жөніндегі түсінік-рәміздер, тарихтың терең қойнауларынан үзілмей «өсіп» шығып, қазіргі мәдениеттің нормалық-құндылық кеңістігінде өз маңызы мен мағынасын жоғалтпаған және бүгінгі адамдардың әрекеттеріне жалпы жоба беретін баптық-құндылық бағдарлар. Архетип туралы ілімдер К. Юнгтің «аналитикалық психологиясында», Выготскийдің «мәдени-тарихи теориясында», Дж. Кулидің «Рәміздік интеракционизмінде» және мәдениетті құндылық-рәміздік жүйе мен адамдар тіршілігінің рухани интенциясы деген түсініктерде жан-жақты дамытылды. К. Юнгтің аналитикалық психологиясында архетип көмескі сананың тылсымдық құрылымдарында «ұжымдық бейсаналық» түпнұсқалар ретінде сақталды.
К. Юнгтің аналитикалық психологиясында архетип көмескі сананың тылсымдық құрылымдарында «ұжымдық бейсаналық» түпнұсқалар ретінде сақталды. Мәдени тұлғаның рухани-шығармашылық қазынасын қауымдық тылсымдағы архетиптер құрастырады. Оларға адамның рухани өмірін априорлы (тәжірибеге дейін) қалыптастыратын және оның іс-әрекетін, мінез-құлық жүйесін жалпылама анықтайтын құндылықтар қисыны жатады. Осының негізінде адамда «мендік» сезім, этноста ортақ уақыттық-кеңістік өрісі пайда болады. Әрбір халық өз мәдениетін еркін дамытуға мүмкіндік алған кезде архетиптеріне жиі оралады. Мысалы, Қазақстанда соңғы жылдары мәдениет пен өнердің әр саласындағы «ұлттық негіздерді жаңғырту» идеясы осымен тұстас.
Каталаун шайқасы
Каталаун шайқасы — Каталаун даласында (; — Шалон-ан-Шампан) 451 ж. маусымның 20-на таман ғұндардың Еділ қағаны өткізген ірі ұрыс. Каталаун даласындағы ұрыс Ганнибалдың тұсындағы (216 бзб ж.) Канн, Наполеонның тұсындағы Ватерлоомен (1815 ж.) қатар тұра алатын Еуропа және әлемдiк тарихтағы атақты шайқастардың қатарына жатады. 451 ж. басында Еділ жорығын бастады. Ғұндармен бiрге кейбiр бағынышты герман тайпалары да болды. Рейннен өткен әскер Трирге бағыт алып, екi топпен Галлияның солтүстiк-шығысына бет бұрды. Шешушi шайқас алаңы қазіргі Шампандағы (Франция) Каталаун даласы болды. Вестгот королi Теодорих сол қанатты, Аэций оң қанатты басқарып, ортадан одақтастар орын алды. Қарама-қарсы тұстағы әскердiң негiзiн құраған орталық позицияны ғұндар мен Еділ иелендi, ол вассалдарын сатың екі қанатына орналастырды.
Қарама-қарсы тұстағы әскердiң негiзiн құраған орталық позицияны ғұндар мен Еділ иелендi, ол вассалдарын сатың екі қанатына орналастырды. Иордан жазып кеткендей, «ешкiм мұндай керемет оқиғаларды басынан өткермеген, бұл оқиғаларды жан-жақты жеткiзу үшiн кереметтiң тiкелей куәгерi болу қажет». Вестготтардың патшасы Теодорих атпа найза тигеннен кейiн құлап, оның денесi тау болып жатқан өлiктердiң арасында жоғалып, тек келесi күнi ғана табылды. Ұрыс түнге дейiн созылды. Қараңғылық түсiсiмен рим-вестгот әскерлерi Еділ қағанның лагерiн атқылаудан ғұн садағының оғынан қорқып, тұрақтарына қайтып келдi. Сол уақыттың жылнамашыларының көрсеткенiндей ғұндар ерекше жауынгер болды, алыстан найза лақтырып соғысса, жекпе-жекте өздерiн қанжардың жүзiнен қорғай отырып, жауларын арқаннан жасалған тұзаққа түсiретiн. Әскерде садақшыларға ерекше орын берiлдi, садақты пайдалануда ғұндар жоғарғы жетiстiкке жеттi.
Әскерде садақшыларға ерекше орын берiлдi, садақты пайдалануда ғұндар жоғарғы жетiстiкке жеттi. Ерекше ассиметриялық түрдегi садақ, майысқақ ағаштан жасалып, мүйiз пластинкалары, сiңiр, сүйек жапсырылып қуатына жететiн де, алыстан жауын жайрататын. Вестготтар өз патшасының өлiмi үшiн кек қайтарғылары келдi. Дегенмен Теодорихтiң баласы Торисмунд «ғұндар қайтар жолында оның корольдiгiн iздейдi-ау» деген үреймен қайтуды шештi. Ал Еділ готтардың кеткенiн байқап, мұны жау тарапынан жасалып отырған қулыққа балап, лагерьде бiршама ұзақ болды. Дегенмен, бiрiккен Еуропа әскерiмен соғыста ол маневр, яғни айла жасауды жөн көрдi. Тюрингия арқылы Еділ әскерiмен Паннонияға қайтып келдi. Проспер Тиро жазғандай, Каталаун даласындағы шайқаста «бiрде-бiр жақ жеңiске жеткен жоқ. Өлiм саны шексiз болды».
Проспер Тиро жазғандай, Каталаун даласындағы шайқаста «бiрде-бiр жақ жеңiске жеткен жоқ. Өлiм саны шексiз болды». Галлиядағы жағдайды Еділ жорығының ерекше кең аумағымен түсiндiруге болады және шексiз үлкен территориядағы тайпалар мен бiрлестiктердi бiр жерден басқару аса күрделi болды. Шындығында 451 жылғы «халықтар шайқасынан» кейiн ғұндардың күшi әлi де қуатты едi. Әрине, бұл Еділ қағанға тән жеңiс болмаса да, бiрақ жеңiлiске де мүлдем жатпайды.
Сандық кескін
Сандық кескін (цифрлық кескін, цифрлық графика) — екі өлшемді кескіннің шектеулі сандық бірліктер — пикселдер — көптігі ретінде бейімделуі. Сандық кескін пикселдер жолдары мен қатарларының белгілі санынан тұрады. Пиксел — кескіннің ең кішкене элементі бола отырып, белгілі нүктедегі берілген түс ашықтығын көрсететін сандық мөлшерді сақтайды. Әдетте, пикселдер компьютер желісінде растр кескіні немесе растр картасы, яғни кішкене дағдылы сандардың екі өлшемді матрицасы ретінде сақталады.
Есентемір
Есентемір — қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Кіші жүз құрамындағы байұлы тайпасынан таратылады. Есентемір руының шығу тегі туралы әр түрлі аңыз әңгімелер айтылады. Үлеңмен жазылған көне шежіренің бірінде Алшынның немерелері Әлімқожа мен Қыдырқожа Сыр бойынан көшкенде Байқожа көшпей қалып қойған. Кейін Байқожаның ауылын қалмақтар шауып, өзі және баласы Ата әйелімен қалмақтың қолынан қаза табады. Кешікпей Атаның екі інісі Қалпақ пен Естай да өледі. Атадан Темір деген бала қалады. Елтай немере інісі Темірді, Қалпақтың әйелі Күмісті, Естайдың әйелі Күймежанды ертіп Сыр бойына қарай жол тартады. Бірақ аяғы ауыр жеңгелері және кішкене інісі жол жүруге жарамаған соң оларды қайтып келіп алып кетем деп уәде беріп, Елтай әрі қарай жалғыз аттанады. Кейін үшеуін де Сыр бойына өзінің қасына алады.
Кейін үшеуін де Сыр бойына өзінің қасына алады. Сыр бойында Қаратаудың тасына шамамен бұдан 271 жыл бұрын қашалып жазылған мына өлең ескі кездегі әңгімені растай түседі: “Есентемір деген ел едік, Есебі жоқ көп едік. Есебін тауып жегенде Таусылмайтын көп едік...”. Тағы бір көне аңызда Темірді Кіші жүзге өлы жүзден немесе Орта жүзден әкеледі. Ол жаугершілік заманында Қыдырқожаның қолына түседі де, Бай еті тірі, ержүрек жігітке көп жылқысын бақтырып қояды. Он екі атаның бабасы Қыдырқожа асқан бай, дәулетті болғандықтан, одан тараған әулет Байұлы атанып кеткен. Бір жылы үлкен жұт болып, қаhарлы қыста Темір байдың көп жылқысымен бірге ығып, ұшты-күйлі жоғалып кетеді. Боран ашылған соң Бай жан-жаққа сұрау салып, іздеткенімен, жылқышыдан да, жылқыдан да хабар-ошар болмайды.
Боран ашылған соң Бай жан-жаққа сұрау салып, іздеткенімен, жылқышыдан да, жылқыдан да хабар-ошар болмайды. Бай әбден күдерін үзгенде алыстан мұнартқан шаң көрінеді. Қара көбейіп, ауылға жақындағанда жылқының алдында құрығын сүйретіп ат үстінде келе жатқан еңсегей бойлы ірі жігітті алыстан таныған Қыдырқожа Темірім есен екен ғой деп дауыстап жіберген екен дейді. Содан Темір Есентемір аталып кеткен деседі. Есентемір руы Көн, Тағашы болып екі атаға бөлінеді. Бөкен би, Көктаубай батыр, Мыңбай батыр, Есбай күйші, Досжан ақын сынды белгілі тұлғалар шыққан. Ұраны Алдоңғар, таңбасы — адалбақан.
Бөкен би, Көктаубай батыр, Мыңбай батыр, Есбай күйші, Досжан ақын сынды белгілі тұлғалар шыққан. Ұраны Алдоңғар, таңбасы — адалбақан. Есбай Балұстаұлы Мұхтар Бақтыгереев Көктаубай батыр Рахмет Өтесінұлы Өтесінов Досжан Сексенбайұлы Ұзаққали Биалайұлы Елеубаев Саламат Мұқашұлы Мұқашев Сағынбай Нұрғалиұлы Нұрғалиев Құттыгерей Дүйсеев Боқан Қайырұлы Ержанов Аманбай Охасұлы Қасанов Алмас Жәсенұлы Садықов Зейнолла Ғұмаров Рахметолла Ғұбайдоллаұлы Ғұбайдуллин Қатира Ермекқызы Дүтбаева Халидолла Дүйсеев
Кердері
Кердері – қазақ халқының құрамындағы ру. Кердері руының бастапқы тарихын ғалымдар б.з.б. 2 ғасырда ғұндардың жойқын шабуылына ұшыраған юечжи елінен тарқатады. Көне Қытай жазбалары бойынша, бұрын шығыс Еренқабырға төңірегін қоныстанған юечжилердің (оны Қытайда тұратын қазақ оқымыстылары “иүзлер” деп аударады) көп бөлігі сол үркіншіліктен Әмудария алқабына дейін ауады. Олар Қытай дерекнамасында ұлы (юечжилер) иүзлер (қ. Ақ ғұндар), ал көшіп кете алмай ата қонысында қалғандар кіші юечжилер (иүзлер) деп аталған. Әму жаққа жеткен юечжилерді Еуропа тарихшылары кидарит-ғұндар деген атпен таныды. Сол кидариттерден кердері руының атауы туындаған. Ғылыми деректер 10 ғасырда Арал теңізінің Кердері теңізі аталғанын, Әмударияның екі бетінде сол аттас бір-екі қала болғанын да алға тартады.
Кердерінің бір бөлігі қарақалпақтардың мүйтек тайпасы құрамына, екінші бөлігі Кіші жүздегі жетіру тайпасының құрамына енген. “Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама” кезінде кердерілер Аралдан Қобданың жоғарғы жағына, Електің сол жағына, Орал қаласы маңына үдере көшуге мәжбүр болған. Кердеріден: Көтермен, Жабағы, Смайыл, Бердімбет, Жанбас, Шағыр, т.б. аталар тарайды. Ұраны – Қожахмет, таңбасы – (Q) тостаған. Кердері – кіші жүздің Жетіру тайпасына құрамына кіретін ру. Кердерінің шығу тегі тарихи әдебиетте Хорезмнің солтүстігінде Кердері деген өз мемлекеті болған ғұн-кидариттардың тағдырымен байланысты қаралады. Кердері мемлекет кезінде күшті болған. Соның атымен 10-ғасырда Арал теңізі Кердері теңізі деп те аталған. Осы мемлекеттерің ескерткіштерінің бірі- Жанкент қаласы. Оның қалдықтары қазіргі Қазалы стансасының төңірегінде.
Осы мемлекеттерің ескерткіштерінің бірі- Жанкент қаласы. Оның қалдықтары қазіргі Қазалы стансасының төңірегінде. Қазақтар мен қарақалпақтардың халық болып құрылу барысында Кердерілердің бір бөлігі қарақалпақтардың Мүйтен тайпасының құрамына, ал екінші бөлігі Кіші жүз қазақтарының құрамына енген. «Ақтабан шұбырынды - алқакөл сұлама» кезінде Кердерілер Арал бойынан Қобданың жоғарғы жағына, Електің сол жағы мен Орал қаласы маңына үдере көшуге мәжбүр болған. КЕРДЕРІ: Көтермен, Құлтай, Жабағы, Смайыл, Бердімбет, Жанбас т.б. аталарға бөлінеді. Кердерінің ұраны-Қожақмет. Танымал тұлғалары Әбдірахман Әйтиев Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев Әбубәкір Боранқұлұлы Кіші жүз рулары
Қызылқұрт
Қызылқұрт (қызыл + гұрг — қасқыр) — Кіші жүздің Байұлы бірлестігіне кіреді. Біз бұл руды Кіші жүз құрамында алғаш рет А. Левшиннен кездестіреміз.М.Тынышбаев келтірген шежіре бойынша, біз қызылқұрт руында емірей, олжашы, ерші деген үш тармақ болғанын көреміз. Бламбергтің материалдары мен ел арасынан біз жинаған мәліметтерге қарағанда, онда үшеу емес, қайта төрт тармақ кездеседі. Жоғарыда аталғандарынан басқа тағы да төртінші тармақ сүбе (саба) бар, мұны біз ең дұрысы деп санаймыз. Қызылқұрт руының таңба белгісі (Мейер бойынша), (Тынышбаев және архив материалдары бойынша), ұраны «Жиенбай». Таңбалардың әр түрлі болуы бұл рудың шыққан тегінің аралас екенін дәлелдейді. Ал оған қандай компоненттер кірген?
Таңбалардың әр түрлі болуы бұл рудың шыққан тегінің аралас екенін дәлелдейді. Ал оған қандай компоненттер кірген? Бұл жөнінде ең алдымен тым болмағанда қызылқұрттың тармақ ретінде Кіші жүздің тама руында бар екені және дәл сондай тармақтың ысты тайпасының (Ұлы жүз) ойық руында бар екені бойынша пікір айтуға болады. Бұл ретте олардың соңғылармен тіпті таңбасы да ұқсас (көсеу). Бұл екі жайт Қызылқұрт руы ысты тайпасынан шыққан және оның бір кезде бөлініп кеткен бөлігі Тама руына тармақ ретінде қосылған деп кейбір анықтық үлесімен жорамалдауға мүмкіндік береді. Әрине, бұл ру қалыптасуының басқа нұсқалары да болуы мүмкін, өйткені оның шыққан тегі туралы біздің қолымызда анық мәліметтер жоқ, бірақ қандай жағдайда да Қызылқұрт, Тама және Ысты арасында туыстық барын теріске шығаруға болмайды.
Қырғыздардың саруу тайпасында, жетіру бөлімшесінде қызылқұрт руы ұшырасады. Этнонимдердің сәйкес келуі кездейсоқтық па, әлде олардың туыстығын дәлелдей ме қазір мұны айту қиын. Бұл болашақтағы зерттеулердің мәселесі. Қызылқұрт руының басқа таңбалары ең алдымен басқа рулардан, атап айтқанда, таңбасы болып табылатын байбақты руынан, таңбасы болып табылатын масқар руынан және т. б. шыққандар да бар. Ескендір Өтегенұлы Хасанғалиев Құрманғазы Сағырбайұлы Біржан Ескендірұлы Хасанғалиев Қазақстан энциклопедиясы
Жаппас
Жаппас — Кіші жүздің Байұлы бірлестігіне кіреді. Жаппас руы Кіші жүздегі ірі рудың бірі болып табылады. Өкінішке қарай, тарихи деректемелерде бұл ру туралы ерте кездегі деректер жоқ. Кіші жүз құрамындағы Жаппас руы туралы алғашқы рет айтқан да сол А. Тевкелев. Кіші жүздің П. И. Рычков келтірген «аса белгілі» руларының арасында жаппас аталмайды. Орынбор шекара комиссиясының шенеунігі Ларионовтың 1829 жылға қатысты рапортында және А. Левшинде бұл ру туралы айтып өтеді. Ең кейінгі жазбаша деректерде Кіші жүз бен Бөкей ордасының құрамдас бөлігі ретінде бұл ру Небольсинде, Ханыковта, Бламбергте, Кеппенде және басқаларында үнемі кездесіп отырады. Ол туралы архив материалдарында да мағлұматтар бар.
Ол туралы архив материалдарында да мағлұматтар бар. XIX ғасырдың екінші жартысы - XX ғасырдың басындағы деректемелерге қарағанда, рудың құрамына тоғыз бөлімше кірген, олар: шалтақ, сумұрын, бесбалуан, баймұрат, өңкіт,қаракөз, қарақия, өтеп. Кеппен жеті, ал Небольсин алты бөлімшені ғана келтіреді. «Қырғыздардың жер пайдалануы жөніндегі материалдар...» мен біздің ел арасынан жинаған мәліметтерімізде ру бөлімшелерінің түрлі саны келтіріледі. Бұл арада мәселе мынада: Жаппас руы, дұрысырақ айтқанда, оның бөлімшелері орасан зор аумаққа бытырап кеткен. Бұдан әрі көретініміздей, олар Торғай облысының әр түрлі уездерінде, Бөкей ордасының, Сырдария және Орал облыстарының аумағында мекендеді. В. В. Радлов та Жетісудағы Жаппас руы туралы Үлкен орданың батыс қанатына енді-міс деп хабарлайды. Бұл жағдайда В. В.
В. В. Радлов та Жетісудағы Жаппас руы туралы Үлкен орданың батыс қанатына енді-міс деп хабарлайды. Бұл жағдайда В. В. Радлов Қапал уезі жалайырларының арасында мекендейтін, бірақ, әрине, Ұлы жүз құрамына ешбір кірмеген осы ру шаруашылықтарының саны болмашы екенін айтып отыр. Сондықтан зерттеушілер мен саяхатшылардың белгілі бір жерді мекендеген ру бөлімшелерін көрсеткені түсінікті, ал ру құрамының толық көрінісін осы материалдардың бәрін салыстыра отырып қана жаңғыртуға болады. Біздің 1960 жылы ел арасынан жинаған мәліметтеріміз рудың мейлінше дәл құрамын береді, айта кетелік, оны М. Тынышбаевтың деректерімен бірдей деуге болады. Алшақтық мынада ғана: бізде тағы да күшік (қошық) бөлімшесі бар да, ол М. Тынышбаевта жоқ. Жаппас руының таңба белгісі: ұрандары «Баймұрат» және «Бақтыбай» (Бламберг). Әйгілі тұлғалар И.Н. Тасмағамбетов — Астана қаласының әкімі.
Тынышбаевта жоқ. Жаппас руының таңба белгісі: ұрандары «Баймұрат» және «Бақтыбай» (Бламберг). Әйгілі тұлғалар И.Н. Тасмағамбетов — Астана қаласының әкімі. Әлжан Мүсірбекұлы Жармұхамедов Көтібар Итаяқов Аббас Жарасбайұлы Өткелбай Исаұлы ? Байсақал керуенбасы (би) Асанғали Сапаров Шалдыбаев Лайық Тоқайұлы (1939-2019) — ғалым-агроном, ақын, тілші, айтыскер
Таз руы
Таз — Алшын тайпасынан тарайтын қазақ руы. Шежіре деректері бойынша Таздың - Абдал, Жастабан және Шарға сынды ұлдары болған; келесі бір шежіреде Таздан - Ес, Естен - Абай, Қабай тараған; одан әрі өз реттерімен Абайдан - Жастабан мен Шарға, Қабайдан - Абдал, Жастабаннан - Байсары, Сүйірбас және Тілес, Шарғадан - Ақсерке, Жақсыбай, Жолым, Асан, Сырлыбай, Күнбас, Жиен және Жантай, Абдалдан - Шоқтығұл мен Құлай, олардан - Өтес, Жапақ, Мәмбетқұл, Көшей, Келдібай және Кішкене (Тұрымбет) ұрпақтары өрбіген. Жазба деректерде Таз алғаш рет М.Тевкелев еңбектерінде тілеумен бірге айтылады. Бұл рулар башқұрт халқының құрамында да болған. А.Ю. Якубовский зерттеуінде абдал тайпа ретінде 4 – 5 ғасырлардан белгілі екені және ол тайпа-рулары түрікменге де, қазаққа да қосылған деген тұжырым жасайды. Түрікмен абдалдары 18 – 19 ғасырларда Маңғыстауды мекендеген.
Түрікмен абдалдары 18 – 19 ғасырларда Маңғыстауды мекендеген. Таздарға сол кездерде де араласуы мүмкін. Абдал өзбектің лоқайында, қырғыздың сарыбағыш тайпаларының құрамында да кездеседі. Таздың Ұлы жүзде жалайыр тайпасының сырманақ руында, ысты тайпасының ойық руында, албан тайпасының бозым тармағында, Орта жүз ашамайлы керей руында ата есімі ретінде кездеседі. Таздың жауынгерлік ұраны – бақай, таңбасы - қамшы. Моңғолдың құпия шежіресі бойынша Енисей өзенінің бір саласының атауы Таз, осы өңірдегі орман халқының бір атасы - Тас, Таз. Гоби шөлін мекендеген моңғол руларының бірі - Таз. Бүгінде Кіші Жүз мекені өңірлеріне түгел тараған. Бүкіл қазаққа танымал Төремұрат, Өтен, Нарынбай батырлар, Дәден би, Қашқынбай мен Бала Ораз ақындар осы Таздың қасиетті ұрпақтары. Ұлы Жүздің Албан және Ысты тайпаларының құрамында да Таз рулары бар. Равиль Тәжіғараұлы Шырдабаев
Шеркеш
Кіші жүздің Байұлы бірлестігіне кіреді. Алшын тайпасынан тарайтын ру. Алтай кижи ұлты арасында теркеш (бұрынғы түркеш) деген тайпа атауымен байланысы. Қазақ халқының құрамындағы тайпа. Шежіре деректеріне қарағанда, Кіші жүздегі Байұлының құрамына енеді. Шеркештен құлақасқа, қойыс, шумақ, жауқашты, қылышкескен, жетей, қосым тарайды. Бұлардың ішіндегі Қосымы Шеркештің асырап алған киімді баласы болса керек. Алайда, Шеркештің ықыласы ауып, еншілес еткендіктен исі шеркештер Қосым ұрпағын аға тұтып, төрге отырғызады. Ел аузында "Қосым шеркеш емес, кәтеней қосым емес" деп айтылатын. Қазақ шежірелерінде Шеркешпен есентемір, ысық тайпалары еншілес деп есептелінеді. Соған қарағанда, бұл ру бірлестіктерінің туыстығы ежелден сақталып келе жатыр. Таңбасына (бақанға ұқсас) қарап кейбір ғалымдар (Востров) бұлардың түп-төркіні найман болуы ықтимал деп есептейді.
Таңбасына (бақанға ұқсас) қарап кейбір ғалымдар (Востров) бұлардың түп-төркіні найман болуы ықтимал деп есептейді. Басқа бір зерттеушілер ысықтар Ыстықкөл маңайын мекендеген, атауын сол көлден, сонымен қатар “абыз“ сөзінен алады дейді. Қалай болғанда да, бұл бірлестіктер Түрік қағандығы, кейіннен Қыпшақ хандығы сынды мемлекеттер құрамына енген. Бірқатар ғалымдар Шеркешті черкестермен де байланыстырады. Олар бір-бірінен оғыз-қыпшақ заманында бөлініп кетуі де мүмкін. Серкеш (Шеркеш) руы өзбек-лоқайлар арасында кездеседі. Шеркештер туралы алғашқы мәліметтер А.Тевкелев, Ларионов рапортында, А.Левшин еңбегінде, кейінгі зерттеулерде ұшырасады. Оңтүстіктегі Шеркештер қоңырат, Ұлы жүздің бірқатар руларымен көршілес тұрған. Шеркештің басым бөлігі Жайық пен Еділ аралығын, Мыңтеке, Нарын құмдарын мекендеген.
Оңтүстіктегі Шеркештер қоңырат, Ұлы жүздің бірқатар руларымен көршілес тұрған. Шеркештің басым бөлігі Жайық пен Еділ аралығын, Мыңтеке, Нарын құмдарын мекендеген. Атақты Шеркештер: Бөгенбай батыр, Байбақты батыр, Қалиев Алдияр, Асанәлі Әшімұлы, Салық Зиманов, Қуаныш Алдиев, Аман Сарбалин, Сенебаев Аманбек, Пернебай Дүйсенбин. Тимур Бекмамбетов Сәлима Базарғалиқызы Әліпова - Социалистік Еңбек Ері (1971) Асанәлі Әшімұлы Әшімов Сағи Асанәліұлы Әшімов Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова Уәлитхан Танашев Тұрлан батыр Қойыс Еркебай Ишанұлы қосым Мереке Мұташұлы Ғұмаров Зұлқарнай Ғұмаров Сәлима Базарғалиқызы Әліпова Сақау Аманжан Сәулебайұлы Рысқали Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов Беркінғали Атшыбаев Кіші жүз рулары
Қытай жазуы
Қытай жазуы () — тарихи деректер бойынша, қытай жазуының алғашқы таңбалары б.з.б. 14 ғ. Шаң патшалығы заманында пайда болған. Қытай жазуы - әлемдегі тарихы аса ұзақ жазулардың бірі. Ол қытай қоғамының дамуынан бастап, қытай тілінің өркендеуінде көрнекті рөл атқарып келгені тарихтан белгілі. Қытай халқы өзінің ұзақ тарихы барысында рухани құндылықтардың аса мол түрлерін өмірге әкелгені ақиқат. Олар осы бай құндылықтарды өз жазуларының көмегімен бүгінге жеткізіп отыр. Демек қытай жазуы бүгінде қытай халқының ғана емес әлем халықтарының да баға жетпес қазынасына айналып отыр. Қытай жазуын бұрын соңды тек қытайлар ғана емес, маңайындағы туыстар мен көршілер Корея, Вьетнам, Жапония секілді елдер де қолданылған. Бұл тұрғыдан келгенде қытай жазуы ел мен елдің арасындағы мәдени алмастыруды тереңдетті.
Бұл тұрғыдан келгенде қытай жазуы ел мен елдің арасындағы мәдени алмастыруды тереңдетті. Қытай жазуы иероглифтік жазудың бүгінгі күндегі ең дамығаны болып есептелінеді. Бір иероглиф белгілі мағынаны білдіріп, бір фонетикалық заңдылықтар бойынша бір фонема болып есептеледі. Сондай ақ қытай иероглифтері жеке дыбысты немесе фонеманы білдіре алмайтындықтан тілдегі бүкіл сөздік қорға жеке-жеке таңба жасап шығуға тура келгені мәлім. Осылайша қытай тілі сөздерінің мағынасы бейнелейтін таңбалар неше мыңдаған түрден асып жығылады. Мысалы, қазіргі кей бір сөздіктерде 50 мыңнан астам иероглиф қамтылып отырғаны айтпасақ та түсінікті. Қытай көп ұлтты мемлекет hanzu ұлтынан басқа 55 аз санды ұлттар бар. Әр бір ұлттың яғни көпшілігінің өз тілдері бар. Тұрғындардың басым көпшілігі қытай тілін қолданғандықтан қытай тілі мемлекеттегі, әр бір ұлттың арасындағы қарым-қатынас тіліне айналды.
Тұрғындардың басым көпшілігі қытай тілін қолданғандықтан қытай тілі мемлекеттегі, әр бір ұлттың арасындағы қарым-қатынас тіліне айналды. Қытай жазуы - адамдардың заттар мен құбылыстарға ұқсата еліктеуі нәтижесінде, дүниелік құбылыстарды сызбамен бейнелеп, түсіну мақсатына жетті. Олар алғашқы жазуды сүйектерге ойып жазды, сондықтан зерттеушілер осы әдепкі жазуларды сауыт-сүйек жазуы деп атады. Қытайдың негізгі ресми тілі – қытай тілі. Қатай тілі Қытай – Тибет тобына жатады. Қытай тілінің басты ерекшеліктері: 1. Қытай тілінде 4 үн бар, мағына үн (тон) арқылы анықталады; 2. әр бір иероглиф бір буын болып есептеледі. 3. жалаң буынды сөздер жиі кездеседі, күрделі сөздер көп түбірден құралады, бірақ морфологиялық түрлену болмайды. 4. Сөздердің орын тәртібі мен шылаулар қолданысы негізіне грамматикалық мағына айқындалады.
4. Сөздердің орын тәртібі мен шылаулар қолданысы негізіне грамматикалық мағына айқындалады. Қытай тілінің диалектілері мұнан 2500 жыл бұрын байқалса, қазір ұсақ диалектілер көп болғанымен, негізінен, үлкен жеті топқа бөлінеді. Олар, Солтүстік, У, Шияң, Гань, Кыжия, Юэ және Минь. Қытайдың әдеби тілі Солтүстік диалектика негізінде қалыптасқан. Қытай тілінде Қазақстан тарихы туралы деректемелер көптеп кездеседі (9). Қазіргі қолданылып отырған қытай жазуы көптеген өзгерістер арқылы барынша қарапайымдасып, барынша ұғынықты болды.
Хазар сөздігі
«Хазар сөздігі: сөздік романы» — серб жазушы, көркемөнерші, пәлсапа докторы Милорад Павич () жазған тұңғыш романы. Басылымға 1984 ж. шықты. Бұл кітап 8 ғ. аяғында, 9 ғ. басында болған тарихи оқиғалар негізінде жазылған: Хазар қағандығындағы дүниедегі үш түрлі діннің (яһудилік, мәсіхшілік, ислам) өкілдері бетпе-бет айтысын бейнелейді. Сол кезде қазар ақсүйектері мен баршаның көбі яхудилікке айналған. Аңыздық айтылымда болған әйгілі хазар таласы негізінде хатқа қалдыру арқылы жазылған деп саналады. Аңыздық айтылымда ол кітап екі түрлі, алтын жане күміс басылымда, кімде-кім ол кітапты ашса қарғысқа қалады делінген. Осылайша дүниедегі үш түрлі дін, дүниеде қазірге дейін жұмбақ болып келе жатқан талай сырлы құбылыстар жайлы сыр шертетін осы кітаптар жүз жылға дейін адам баласы оқуға болмайды деп шектеліп тасталған.
Қазір дүниеде шын-өтірігі аралас бірнеше парағы ғана сақтаулы. Енді осы кейінгі «Қазар сөздігіне» оралсақ, бұл кітапты Милорад Павич сол көне кітаптың жүлгесіне негізделіп жазған. Бұл кітап әлем әдебиетінде сөздік роман жазудың алғашқы үлгісін жаратты, онымен қоймай кітап Қара теңіз бен Арал теңізі аралығында жасаған сырлы ұлыс қазарлар жайлы сыр шертеды. Тұтас кітап өз алдына бір енциклопедия дерліктей. Романның екі нұсқасы бар: ерлердің және әйелдердің, айырмашылығы тек бір сөйлемде. Сыртқы сілтемелер Хазарский словарь Сербия әдебиеті
Қытай Республикасы
Тайвань (ресми түрде Қытай Республикасы деп аталады, ; бір аттас аралдың атауымен жиі қолданылатын атауы Тайвань, көп бөлігі республиканың бақылауындағы аймақтар) — Шығыс Азияда орналасқан жартылай мойындалған мемлекет. Тайвань халқының саны 2020 жылы 23,600,903 адам болды. Көлемі 35,980 шаршы км болғандықтан, халқының тығыздығы 652.11 шаршы км адамға тең. Қазіргі кезде халқының саны 23 млн. адам. Тайваньдықтар бірнеше этникалық топтарға бөлінеді, олардың ішінде ең ірісі хандзулар. Тайвань ең тығыз елдердің бірі. Батыс өңірі тығыздау болып келеді, жергілікті халқы ханзулықтармен тауларға ығыстырылған. 3 миллионер-қаласы бар: Тайбэй, Гаосюн, Тайчжун. Тайвань Жапония мен Филиппиндер аралдарының арасында, Тынық мұхиттың батысында орналасқан. Тайвань мемлекетіне Тайвань аралы, Пэнху архипелагы (Пескадор аралдары), Киньмэнь (Кемой), Мацу және т. б. аралдар кіреді.
Тайвань мемлекетіне Тайвань аралы, Пэнху архипелагы (Пескадор аралдары), Киньмэнь (Кемой), Мацу және т. б. аралдар кіреді. Тайваньның ресми атауы 1912 жылдың 1 қаңтарында «Қытай Республикасы» деп қабылданған. БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің құрамында болған (1971 жылы БҰҰ Қытай Республикасының орнын Қытай Халық Республикасына берді). Қазіргі уақытта бұл атаумен Конституция ескіргендіктен, басқа атау қабылдау керек деген әңгіме қозғалып жатыр. Тайвань халқының 90 пайызға жуығы өзін Тайвандық деп есептейді.
Кук аралдары
Кук аралдары (, ) — Тынық мұхиттың Полинезия аралдарындағы топарал. Жаңа Зеландияның иелігіндегі территория. 15 арал екіге (Солтүстік және Төменгі) топтасады. Жалпы ауданы 240 км². Халқы 16,5 мың (1998). Раротонга (67 км²) және Мангаиа аралдары (52 км²) көбірек қоныстанған. Төменгі топтың аралдары, негізінен, жанартау әрекеттерінен (Раротонга, биіктігі 643 м) пайда болған. Солтүстік аралдар – маржандық атолл. Климаты тропиктік пассаттық. Әкімшілік орталық – Аварау қаласы. Кук аралдарын 1773 – 74 ж. ағылшын теңіз саяхатшы Джеймс Кук ашқан. Тынық мұхит аралдары Ағылшын тілді елдер мен аумақтар Қауымдастырылған елдер
Фолкленд аралдары
Фолкленд аралдары ( немесе Мальвина аралдары ( ) — Оңтүстік Америка құрлығының қиыр оңтүстікнің шығыс жағалауында, Атлант мұхитында орналасқан топарал. Ұлыбританияның иелігінде. Жер аумағы 12,2 мың км². Екі ірі аралдан — Батыс Фолкленд (Гран-Мальвина), Шығыс Фолкленд (Соледад) және 200-ге жуық шағын аралдардан тұрады. Негізгі екі арал төбелі жазықты келеді, ең биік жері — 705 м (Асборн тауы), жағалаулары қатты тілімделген, қолайлы теңіз қойнаулары көп. Климаты қоңыржай мұхиттық салқын, үнемі еспе жел соғады. Орташа темературасы қаңтарда (жаз) 15°С, ал шілдеде (қыс) 2°С, жылдық жауын-шашын мөлш. 700 мм. Қатал климат жағдайындағы өсімдік жамылғысы, негізінен шөптесінді және аласа бұталы. Жануарлардан теңіз сүтқоректілері мен құстың көптеген түрлері кездеседі. Пингвиндер, дельфиндер, кит, теңіз бахтағы, т.б. балық түрлері мол.
Жануарлардан теңіз сүтқоректілері мен құстың көптеген түрлері кездеседі. Пингвиндер, дельфиндер, кит, теңіз бахтағы, т.б. балық түрлері мол. Халқы 2,9 мың адам, негізінен ағылшын, шотланд, француздардан құралады. Фолкленд аралдары 1592 ж. ағылшын теңізшісі Дж. Дейвис ашқан. 1764 ж. оны Франция отарлады, кейіннен Испанияға берілді. 19 ғ-дың 20-жылдары Аргентина бақылауына өтті. 1833 ж. аралдарды Ұлыбритания жаулап алып, ағылшын әскери базасын орналастырды. 1982 ж. Фолкленд аралдары үшін Аргентина мен Ұлыбритания арасында әскери қақтығыс болды. Бұл соғыс Ұлыбританияның аралдарға толық иелік орнатуымен аяқталды. Фолкленд аралдары экономикасының негізі — мал ш. өнімдері (қой еті, жүні, терісі), балық және теңіз аңдары кәсіпшілігі. Әкімшілік орталығы — Порт-Стэнли қаласы Фолкленд аралдары Атлант мұхиты аралдары Ұлыбританияның теңіздің арғы жағындағы аймақтары Ағылшын тілді елдер мен аумақтар
Қытай әнұраны
Еріктілер маршы — Қытай Халық Республикасының ұлттық әнұраны. 1966—1978 жж. ұлттық әнұран есебінде боп «Шығыс алқызылдады» деген ән орындалды. Ағымдағы нұсқасы (1935—1966, 1982—) Өзгертілген нұсқасы (1978—1982, ешқашан Конституцияға енгізілмеген) Сыртқы сілтемелер China's National Anthem The March of the Volunteers, instrumental and then chorus. March of the Volunteers, sung in Sons and Daughters in a Time of Storm. Video with singing chorus Ұлттық әнұрандар Қытай мемлекеттік рәміздері
Ресей әнұраны
Ресей әнұраны — Ресей Федерациясының ұлттық әнұраны. Ресей Федерациясының әнұраны Сыртқы сілтемелер Музей русских гимнов — более 40 аудио- и видеозаписей гимна России в различных исполнениях, более 400 записей всего. Автор национального Гимна или Какой Гимн нужен России на сайте К.Ковалева - автора книги "Бортнянский" в серии ЖЗЛ Государственные символы России Государственные символы России — Текст Государственного гимна Российской Федерации (слова С.
Өзбекстан әнұраны
Өзбекстан Республикасының мемлекеттік әнұраны () — Өзбекстанның ұлттық әнұраны. Әуені — Кеңес дәуіріндегі Өзбек КСР әнұранының өзгертілмеген әуені. Сөзі — 1991 жылы, тәуелсіздік жарияланғанда, қабылданған. Өзбекстан — кеңестік әнұран әуенін әлі қолданатын 3 посткеңестік елдердің бірі (Беларусь мен Тәжікстанмен қатар). Сыртқы сілтемелер Himnuszok — Әнұрандың даусты нұсқасы; АҚШ-тағы Өзбекстан елшілігі — Өзбекстанның мемлекеттік рәміздері. Ұлттық әнұрандар Өзбекстан мемлекеттік рәміздері
Қырғызстан әнұраны
Қырғызстан әнұраны — ( — Қырғыз Республикасының мемлекеттік әнұраны) — Қырғыз Республикасының ұлттық әнұраны. Қырғыз Республикасының Жоғарғы Кеңесі 1992 ж. желтоқсанның 18-інде қабылдаған. Сөзі: Ж. Садыков, Ш. Кулуев. Әні: Н. Давлесов, К. Молдобасанов Сыртқы сілтемелер Himnuszok - A vocal recording of the anthem hosted on Szbszig's Himnuszok website. This MP3 file was originally featured on the old President's website . That website was used by Askar Akayev, but was replaced when Akayev was deposed and Kurmanbek Bakiyev became President. Instrumental version in RealAudio Ұлттық әнұрандар Қырғызстан мемлекеттік рәміздері
Түрікмен кілемі
Түрікмен кілемі - қалын кілем түрі. Алғаш 1869 жылы түркімен шеберлерінің жәдігері Санкт-Петербургтегі көрмеге қойылып, бәйге алған. Содан бері Еуропа жұртшылығы түркімен кілем тоқығыштарынан хабардар болады. 1937 жылғы Париждегі үлкен көрмеде түркіменнің қалы кілемі алтын медаль алады. Қазір қай жерде этнографиялық көрме болса, түркімен қыз-келіншектерінің шебер қолынан шыққан туындылары сонда қойылып, бәйге алып жатады. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұрынғы «Туркменковер» фирмасының орнына «Түркіменхалы» атты мемлекеттік бірлестік құрылған. Қазір оның өнімдері дүние жүзінің көптеген елдеріне шығарылады. Соның арасында АҚШ, Италия, Ұлыбритания, Германия, Швейцария, Ресей, Түркия, т.б. елдер бар. 1993 жылдың 20 наурызында Түрікменстанда түркімен кілемінің музейі ашылған. Онда ХІІІ ғасырдан бергі уақыттағы түркімен кілемінің тамаша үлгілері жинақталған. 1996 жылы Ашғабадта осы кілем тоқу өнеріне арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік симпозиум өткізіліпті.
1996 жылы Ашғабадта осы кілем тоқу өнеріне арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік симпозиум өткізіліпті. Түркімен кілеміне ТДС 52-97 халықаралық стандарты берілген. 2002 жылы Женевада өткен «Ғасырлық сапа кезеңі» атты көрмеде түркімен кілемі алтын жүлде алған. Кеңес заманында тоқылған ең үлкен кілем «Түркімен рухы» деп аталады. Ол 1942 жылы тоқылған, аумағы 193,5 шаршы метр. Тәуелсіздік жылдарында өкімет тарапынан күшті қолдау көрген түркімен кілемшілері өз өнерлерін жаңа сапалық деңгейге көтерген. 1996 жылы «Түркіменбашы» атты аумағы 266 шаршы метрлік кілем тоқыса, ел тәуелсіздігінің 10 жылдығына арнап 2001 жылы то¬қылған кілем Гиннестің рекордтар кітабына енгізілген. «Ұлы Түркіменбашы Сапармұрадтың алтын ғасыры» деп аталған бұл кілемнің аумағы 301 шар¬шы метр, биіктігі 14 метр, салмағы 1 тонна 200 кг.
Ашхабад
Ашхабад () — Түрікменстандағы қала, 1924 жылдың қазанынан бастап елдің елордасы. Копетдақ тауының етегінде орналасқан, халық саны — 941 221 адам. "Ақ мәрмәрлы елорда" — түрікмендер өз елордаларын осылай дәріптейді. Копетдақ тауының етегіндегі Ахал алқабы мен Қарақұм шөлінің шетінде, теңіз деңгейінен 214-240 м биіктікте орналасқан. Ашхабад деген атау арабтың "ъәшқ" ( — махаббат) және парсының "абад" ( — мекен) деген сөздерінен шықты. Ашхабад ежелгі дәуірлерде қаланың орнында шағын елді мекен болған. Ұлы Жібек жолының бойында тұрғандықтан ертеден маңызды қоныс болып саналған. Қаланы М.Д.Скобелев басқарған Ахалтеке жорығы кезінде орыс отарлаушылары басып алып (1881 жылы 18 қаңтар), әскери бекініске айналдырды. 1885 жылы Түрікменстан аймағында құрылған Ресейдің әкімшілік бөлігі — Каспий облысының орталығы болды.
1885 жылы Түрікменстан аймағында құрылған Ресейдің әкімшілік бөлігі — Каспий облысының орталығы болды. 1885 жылы Ғашықабат—Каспий және 1899 жылы Ғашықабат—Ташкент темір жол желісі салынуы нәтижесінде Ғашықабат Орта Азиядағы ірі сауда орталықтарының біріне айналды. 1919 жылы 9 шілдеде Түркістан АКСР-інің орталығы болды. 1919-1927 жылдары қала ақ гвардияшылармен шайқаста қаза тапқан Түркістан АКСР-інің Еңбек комиссары П.Г.Полторацкийдің есімімен "Полторацк" деп аталды. 1927 жылы тарихи-ұлттық атауы қайта берілді. 1920-1980 жылдары қала Түрікменстандағы ең ірі өнеркәсіп орталығына айналып, өндіріс орындар шығаратын өнімдері 1913 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда 100-ге жуық пайызға артты. Металл өңдеу және машина жасау, электротехникалық, құрылыс материалдарын шығару, шыны жасау, мата тоқу, тамақ өнеркәсібі орындары, электростанциялары салынды.
Металл өңдеу және машина жасау, электротехникалық, құрылыс материалдарын шығару, шыны жасау, мата тоқу, тамақ өнеркәсібі орындары, электростанциялары салынды. Әсіресе, қаладағы кілем тоқу кәсіпорындарының бұйымдары дүние жүзіне белгілі. 1969 жылы Байрамәли—Ғашықабат—Безмеин газ құбыры іске қосылды. Ғашықабат бірнеше рет зілзаланы бастан кешті (1893, 1895, 1929). 1948 жылы 6 қазанда болған зілзаладан түгелдей қираған қала қайта салынды. 1950-1960 жылдары заманауи сәулет өнерін шығыстық әсем әдіспен ұштастырған Үкімет үйі, көпшілік кітапхана бой көтерді. Ғашықабат — Республиканың мәдени және ғылыми орталықтарының бірі. Мұнда жалпы және арнаулы орта білім беретін мектептер, жоғары оқу орындар, Ғылым Академиясының ғылыми-зерттеу мекемелері бар. Мақтымұлы атындағы опера және балет театры, драма, қуыршақ театрлары, мұражайлар, газет-журнал редакциялары жұмыс істейді. Жылдық орташа мөлшер температурасы — +16,7C°.
Жылдық орташа мөлшер температурасы — +16,7C°. Жел жылдық орташа мөлшер жылдамдығы — 1,6 м/с. Ауа жылдық орташа мөлшер дымқылдығы — 56%. Бауырлас қалалары Азия елордалары
Түрікменстан мейрамдары
Түрікменстан мейрамдары — Түркіменстанда ұлттық есептелетін 23 мереке бар. Ақпанның 19 — Мемлекеттік ту және Түркіменбашының туған күні; Мамырдың 18 — Қайта өрлеу және бірлік; Маусымның 21 — Тұңғыш президент сайлауы; Қазанның 6 — Қасірет шеккендерді еске алу; Желтоқсанның 12 — Бейтараптық күні мерекелері деп аталады. Жыл сайын Құрбан айтына 3 күн демалыс беріледі. Ал Түркімен тұлпары, кілемі, Мақтымқұлы позиясы, т.б. мерекелік күндер демалыс болмаса да кеңінен аталып өтеді. Түрікменстан мейрамдары
Түрікменстан әнұраны
Түрікменстан мемлекеттік әнұраны немесе Тәуелсіз, Бейтарап Түрікменстанның мемлекеттік әнұраны (, ) — Түрікменстанның мемлекеттік рәміздерінің бірі, әнұраны. 1996 жылы қабылданған нұсқасының сөзін тұңғыш президенті Сапармұрат Ниязов және әуенін композитор Уәли Мұхатов жазған. 2006 жылы әнұранның сөзі өзгертіліп, ол қайта қабылданды. 1996 жылға дейін тәуелсіз Түрікменстанда Түрікмен КСР әнұраны қолданыла беретін. 2006 жылы «Түркменбашының [тұңғыш президент Сапармұрат Ниязовтың лақап аты] ұлы туындысы» тармағы және қайырмасының бірнеше қайталануы алынып, әнұран қайта қабылданды. Түрікменстан рәміздері Ұлттық әнұрандар
Ашхабадтағы жер сілкінісі
Ғашықабаттағы зілзала — 1948 жылдың 6 қазанында Ашхабатта болған зілзала. 1948 жылдың 6 қазанында түнгі сағат бірден он екі минут өтіп, халықтың бәрі қатты ұйқыда жатқанда Ашхабатта 9 баллдық зілзала болған. Бар-жоғы 15-20 секундке созылған сол зілзала бір мезгілде 160 мың адамның өмірін қиған. Қала құрылыстарының 98%-ы қатты бүлінген. 200-ден артық өнеркәсіп ошақтары жермен жексен болған. Ұйқыдағы адамдардың бәрін құлаған құрылыстар басып қалған. Зілзаланың күштілігі сондай, көрген адамдардың айтуына қарағанда, рельсте келе жатқан темір жол құрамы тепловозымен бірге қаңбақша ұшқан. 1998 жылы Ашхабат зілзаласының 50 жылдығы кеңінен аталып өтті. Сол жылы Бабасары Аннамұратов деген мүсінші «Зілзала» атты скульптуралық композиция салады. Онда «көк өгіздің мүйізіндегі» жер шары бейнеленген.
Сол жылы Бабасары Аннамұратов деген мүсінші «Зілзала» атты скульптуралық композиция салады. Онда «көк өгіздің мүйізіндегі» жер шары бейнеленген. Ол жарылып, қара күштер бел алғанда ананың қолындағы алтын бала болашаққа ұшып кеткелі тұрғандай әсер етеді. Сөйтіп, сол бала президенттің алтын мен апталған алып ескерткішіне ұласқан. Композицияның аяқталу сәті қарсы алдында тұрған Түрікменбасының алып мүсінімен аяқталады. Қолдан құйылған «көк өгіздің» биіктігі 15 м болғанда қарсы тұрған президенттің мүсіні одан 5 есе биік. Түрікменстанда «Қызыл күндердің» ішінде «Қасірет шеккендерді еске алу күні» бар. 1948 жыл Түрікменстанда 1948 жылғы қазан Түрікменстандағы жер сілкіністері 1948 жыл жер сілкіністері КСРО-дағы табиғи апаттар 1948 жыл Иранда
Тәуелсіздік маршы
Қазақша аудармасы Қорық па елім, ал қызыл ту, енді мәңгі желбірер, Жер ошақта қалған шоқтай, ұлтымызға өң кірер. Бұл жалғанда басқа күш жоқ, жұлдызымды Ол – менікі, ұлтымдыкі, растығын ел білер. Құрбандығың мен болайын, жарқырай түс, ЖаңаАйым!ҚаҺарман ел нәсілімін, саған тура қарайын.Қаным төгіп, Тәуелсіздік отын мәңгі жағайынСені ұлтымның қасиетті Тәңіріне балайын.''' Мен бұрын да, азат ел ем, алда тағы азатпын, Қай есуас бұғау салмақ! Санасызға ғажаппын! Буырқанған сел боламын жолын кесер мазақтың, Быт-шыт етер қандайын да, тосқауылдың, азаптың. Көкжиегі құрыш қорған, Батыс бізден қорқады, Иманым бар, шекарам бар, бөліп тұрған ортаны. Иманыма қол салды ма, олар үшін сор тағы, Ұли берсін, өздерінше, өркенді елдің қорқауы. Ар, ождансыз, имансызды, жолатпа, елім, абайла, Тосқауыл қой, арсыздықта, шекара жоқ, қарай ма?
Ар, ождансыз, имансызды, жолатпа, елім, абайла, Тосқауыл қой, арсыздықта, шекара жоқ, қарай ма? Сенімді бол, туар күнің, Тәңіріңді тағы ойла, Бәлкім бүгін, бәлкім ертең, бір келеді қалай да. «Жәй жер ғой»-деп, таптамағын ата-баба аруағын, Шейіт болған кебінсіз-ақ, жатыр онда арманың. Сен, солардың ұрпағысың, алмақтың біл, салмағын, Түсінерсің, сонда ғана, Ұлы Отанның бар мәнін. Отаны үшін, Жұмағы үшін, кім бас тартар өлімнен! Аруақтар да күңіренеді, ерте кеткен өмірден. Жанымды алсын, жарымды алсын, Тәңірімнен жерінбен, Тек, дүние, айырмасын, Отанымнан, жерімнен! Тәңірімнің тілеуінде тіршіліктің мәні де, Жаттың қолы жуымасын, қасиетті тәніме. Дін, Азанның – азалы үні, күңіренсін әлі де, Бүкіл әлем – құлақ түрсін, Ұлы Елімнің әніне. Мен ол кезде шабыт қысып, сәждеге мың жығылам, Бар жарамның аузын ашып, қанды жаспен жуынам.
Мен ол кезде шабыт қысып, сәждеге мың жығылам, Бар жарамның аузын ашып, қанды жаспен жуынам. Менің жаным, медет тауып, топырақтың буынан, Көк ғарышқа көтеріліп, сол қуаттан жылынам. Толқи түс, сен, жарқыраған алтын Айым, қияқтай, Кешірілсін, осы жолда төгілген қан бұлақтай. Нәсілімнің асыл тегін – қуаттай бер, қуаттай, Тәуелсіздік – Хақтың жолы, соған ұлтым, табынған, Азат елдің куәсіндей, Туды ұстаймын құлатпай! Сыртқы сілтемелер Notes: for guitar: ; original in PDF format: Vocal of "İstiklâl Marşı" in Ogg Vorbis History of Turkish national anthem Ұлттық әнұрандар Түркия мемлекеттік рәміздері
Беларусь әнұраны
«Біз беларустармыз» Беларусь Республикасының мемлекеттік әнұраны () — Беларусь Республикасының ұлттық әнұраны. Бейресми атауы — Біз, беларустармыз әнұранның бастау сөздерінен. Беларус президенті жарлығымен 2002 ж. шілденің 2 тағайындалған. Сыртқы сілтемелер President of the Republic of Belarus - Official website of the anthem. President of Belarus Decree 350. Soviet Byelorussia article. Recordings of the Belarusian anthem Ұлттық әнұрандар Беларусь мемлекеттік рәміздері
V ғасыр
Онжылдықтар және жылдар IV-V ғасыр ортасы - готтар басшысы Винитардың анттар басшысы Божды жеңуі. 405 - Месроп Маштоцтың армян алфавитін ойлап табуы. 410 - готтардың Римді жаулап алуы. V ғасыр ортасы - Британ аралдарының сакстар,англдар мен юттардың жаулап алуы. V ғасыр ортасы - король Кунедда,Уэльстағы Гуинеттер үйін құрушы, Тегид королінің шөбересі. V ғасыр ортасы - Солтүстік-Шығыс Галлияда Франк королдігінің құрылуы. V ғасыр ортасы - кельттардың Арморикті отарлауы. V ғасыр ортасы - галл Эгидия кінәздігінің Орталық Галлияда пайда болуы. V ғасыр ортасы - Испанияның вестготтар,свевтар мен вандалдардың жаулап алуы. V ғасыр ортасы - епископ Севериннің Норикте кінәздік құруы. V ғасыр ортасы - патриция Марцеллиннің Далмацияда кінәздік құруы. 451 - Аварайр шайқасы,Каталаун шайқасы,Халкидон соборы. 455 - вандалдардың Римді жаулап алып, оның байлықтарын ұрлауы. 476 - Батыс Рим империясының құлауы.
451 - Аварайр шайқасы,Каталаун шайқасы,Халкидон соборы. 455 - вандалдардың Римді жаулап алып, оның байлықтарын ұрлауы. 476 - Батыс Рим империясының құлауы. 484 - Нварсакс келісіміне қол қоюы. 486 - Суассондағы шайқас,Франк мемлекетінің құрулуы. IV-V ғ. аралығы - Орта Азияға көшпенділердің келуі. Кушан империясының құлауы. 428 - Ұлы Арменияның құлауы. Армян марзпандығының құрулуы. V ғ. екінші жартысы - патша Иберияның Сасанидтердің толық вассалы болуы. Картлиде патшаның [[питиахш]ты тағайындауы. V ғасыр ортасы - көпжылдық Когуре мен Пэкче арасындағы соғыс. Пэкченің жеңуі. V ғасыр екінші жартысы - Ямато династиясының Жапонияда басшылыққа келуі. V-VI ғасырлар - Силла мен Пэкченің Когуремен соғысуы. Силланың күшеюі. V ғасыр - Еділдің орта жағалауында Буртастар патшалығының пайда болуы. V ғасыр - Пэкче флотының Ляоси мен Тайвань аралдарын уақытша жаулап алуы.
V ғасыр - Еділдің орта жағалауында Буртастар патшалығының пайда болуы. V ғасыр - Пэкче флотының Ляоси мен Тайвань аралдарын уақытша жаулап алуы. V ғасыр - Месроп Маштоцтың тауларында Әулие Саргистың монастырін құруы. V ғасыр - астанасын Линьидан Индрапурға көшіруі. V-VI ғасырлар - Батыс Полинезия аралдарын қоныстауы. V ғасыр - Теотиуакан қаласында тольтектер цивилизациясының пайда болуы. V ғасыр - Йашчилан,Паленке,Копан мен Киригуа майя қалаларының пайда болуы. V ғасыр - Юкатан жағалауында "кішкентай шапқыншылықтың" өтуі. Бұл жаққа Петен-Ица көлінің жағалауындағы қалалардан тұрғындардың келуі. V-VI ғасырлар - Юкатанның солтүстік жағында Чичен-Ица қаласының пайда болуы. Аларих - вестготтар патшасы. Аттила - ғұндар патшасы. Аэций Флавий - Батыс Рим Империясының қолбасшысы. Вардан Мамиконян - армян қолбасшысы. Месроп Маштоц - армян лингвист ғалымы. Әулие Патрик - христиан әулиесі. Ұлы Теодорих - остготтар королі.
Вардан Мамиконян - армян қолбасшысы. Месроп Маштоц - армян лингвист ғалымы. Әулие Патрик - христиан әулиесі. Ұлы Теодорих - остготтар королі. Хлодвиг I - франктар королі. Ғалымдардың ойлап тапқан жаңа заттары Месроп Маштоц армян алфавитін ойлап тапты.