ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ HOUSEMARKET A.E. ΑΡ. ΜΑΕ 46208/04/Β/00/37(04) Αρ. Γ.Ε.ΜΗ: 003804201000 ΕΔΡΑ – ΓΡΑΦΕΙΑ : Κτίριο 501-Εμπ. Πάρκο Αεροδρομίου Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 (Σύμφωνα με το Ν. 3556/2007) Περιεχόμενα Δηλώσεις μελών του Διοικητικού Συμβουλίου ........................................................................................ 3 Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας HOUSEMARKET Α.Ε. επί των Ενοποιημένων και Εταιρικών Οικονομικών Καταστάσεων της χρήσης 2019 (1/1 – 31/12/2019) ....................................... 4 Έκθεση Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή ................................................................................. 58 Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης (Ενοποιημένη και Εταιρική) της 31ης Δεκεμβρίου 2019 και της 31ης Δεκεμβρίου 2018 .............................................................................................................................. 64 Κατάσταση Αποτελεσμάτων (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και 1/1 – 31/12/2018 ............ 65 Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1-31/12/2019 και 1/1- 31/12/2018 ... 66 Κατάσταση Αποτελεσμάτων (Εταιρική) για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και 1/1 - 31/12/2018 ................... 67 Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος (Εταιρική) για τη χρήση 1/1-31/12/2019 και 1/1- 31/12/2018 ........... 68 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1 – 31/12/2019 και τη χρήση 1/1 – 31/12/2018 ...................................................................................................................................... 69 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων (Εταιρική) για τη χρήση 1/1 – 31/12/2019 και τη χρήση 1/1 – 31/12/2018 ...................................................................................................................................... 70 Κατάσταση Ταμειακών Ροών (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1 – 31/12/2019 και τη χρήση 1/1 – 31/12/2018 ....................................................................................................................................................... 71 Σημειώσεις επί των Οικονομικών Καταστάσεων (Ενοποιημένες και Εταιρικές) της 31ης Δεκεμβρίου 2019 . 72 Διαδικτυακός τόπος ανάρτησης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης....................................................... 141 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 Έκθεση Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή Προς τους Μετόχους της εταιρείας HOUSEMARKET A.E. Έκθεση Ελέγχου επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας HOUSEMARKET A.E. (η Εταιρεία), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31 ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων και λοιπών συνολικών εισοδημάτων, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και περίληψη σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την οικονομική θέση της εταιρείας HOUSEMARKET A.E. και των θυγατρικών αυτής (ο Όμιλος) κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, τη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις ταμειακές τους ροές για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ) όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στην ενότητα της έκθεσής μας “Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων”. Είμαστε ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της, καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας, σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία και τις απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως. Τα θέματα αυτά και οι σχετιζόμενοι κίνδυνοι ουσιώδους ανακρίβειας αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Σ’ αυτό το πλαίσιο περιγράφουμε ακολούθως πως ο έλεγχός μας αντιμετώπισε το κάθε θέμα. Έχουμε εκπληρώσει τα καθήκοντα που περιγράφονται στην ενότητα «Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων» της έκθεσής μας, περιλαμβανομένων αυτών που σχετίζονται με τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Ως εκ τούτου, ο έλεγχός μας περιέλαβε τη διενέργεια διαδικασιών που σχεδιάστηκαν ώστε ν’ ανταποκρίνονται στους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος των οικονομικών καταστάσεων. Τα αποτελέσματα των ελεγκτικών μας διαδικασιών, περιλαμβανομένων των διαδικασιών που διενεργήθηκαν επί των κατωτέρω θεμάτων, παρέχουν τη βάση για τη γνώμη μας επί των συνημμένων οικονομικών καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 58 ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές – Λογιστές Α.Ε. Χειμάρρας 8Β, Μαρούσι 151 25 Αθήνα Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Tηλ: 210 2886 000 Φαξ: 210 2886 905 ey.com Πώς αντιμετωπίστηκαν κατά τον έλεγχό μας τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου Αποτίμηση αποθεμάτων (σε εταιρική και ενοποιημένη βάση) Στην Εταιρική Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης της 31η Δεκεμβρίου 2019 η Εταιρεία εμφανίζει αποθέματα ύψους €22,3εκ., ποσό που περιλαμβάνει πρόβλεψη απομείωσης ύψους €0,4εκ.. Στην αντίστοιχη Ενοποιημένη Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, ο Όμιλος εμφανίζει αποθέματα ύψους €35,9εκ., ποσό που περιλαμβάνει πρόβλεψη απομείωσης ύψους €0,5 εκ.. Πραγματοποιήσαμε, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες διαδικασίες: Όπως περιγράφεται στη σημείωση 3.13 των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, ο Όμιλος αποτιμά τα αποθέματα στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ της αξίας κτήσης και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Η Διοίκηση του Ομίλου χρησιμοποιεί σημαντικές παραδοχές και εκτιμήσεις για την αποτίμηση και τον υπολογισμό της πρόβλεψης απομείωσης των αποθεμάτων, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, εκτίμηση βραδέως κινούμενων αποθεμάτων, εκτίμηση απαξιωμένων αποθεμάτων που θα καταστραφούν εντός της επόμενης περιόδου, εκτιμήσεις για εποχικότητα αποθεμάτων και εκτίμηση μελλοντικής τιμής πώλησης. Δεδομένης της υποκειμενικής φύσης των βασικών παραδοχών και εκτιμήσεων που χρησιμοποιούνται από την Διοίκηση και της σημαντικότητας του κονδυλίου των αποθεμάτων στις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις θεωρούμε ότι η αποτίμηση αποθεμάτων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Οι γνωστοποιήσεις της Εταιρείας και του Ομίλου σχετικά με τη λογιστική του πολιτική, καθώς και τις παραδοχές και εκτιμήσεις που χρησιμοποιήθηκαν κατά την αξιολόγηση αποτίμησης των αποθεμάτων, περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 2.2, 3.13 και 11 των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Εξετάσαμε δείγμα παραστατικών στοιχείων αγορών και πωλήσεων για να αξιολογήσουμε το ιστορικό κόστος και το περιθώριο κέρδους αποθεμάτων. Εξετάσαμε για δείγμα εμπορευμάτων τον ορθό υπολογισμό της μεθόδου αποτίμησης του μέσου σταθμικού κόστους. Αξιολογήσαμε δειγματοληπτικά κατά πόσο υπήρξαν αποθέματα που πωλήθηκαν με αρνητικό περιθώριο κέρδους και κατά πόσο αυτό λήφθηκε υπόψη στην αποτίμησή τους στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ της αξίας κτήσης και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Παρευρεθήκαμε σε μέρος της διαδικασίας των φυσικών απογραφών που πραγματοποιήθηκε σε καταστήματα και αποθήκες της Εταιρείας και του Ομίλου για να εξετάσουμε σε δειγματοληπτική βάση την κατάσταση των αποθεμάτων και πιθανή απαξίωση. Αξιολογήσαμε τις εκτιμήσεις της Διοίκησης για τα βραδέως κινούμενα αποθέματα με δειγματοληπτικές αναφορές σε ιστορικά στοιχεία πωλήσεων και εποχικότητα. Εξετάσαμε την ιστορική ακρίβεια της πρόβλεψης απομείωσης των αποθεμάτων, συγκρίνοντας με απολογιστικά στοιχεία για καταστροφές, διαγραφές ή άλλες εγγραφές που αφορούσαν λογαριασμούς αποθεμάτων. Ελέγξαμε για δείγμα κωδικών τη μαθηματική ακρίβεια των υπολογισμών της Διοίκησης για απομείωση αποθεμάτων. Αξιολογήσαμε επιπλέον την επάρκεια των γνωστοποιήσεων στις σχετικές σημειώσεις των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 59 ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές – Λογιστές Α.Ε. Χειμάρρας 8Β, Μαρούσι 151 25 Αθήνα Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Tηλ: 210 2886 000 Φαξ: 210 2886 905 ey.com Πώς αντιμετωπίστηκαν κατά τον έλεγχό μας τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου Έλεγχος απομείωσης ενσώματων περιουσιακών στοιχείων και περιουσιακών στοιχείων με δικαίωμα χρήσης που αφορά στα καταστήματα και περιουσιακών στοιχείων που κατέχονται προς πώληση (σε εταιρική και ενοποιημένη βάση) Στα κονδύλια «Ιδιο-χρησιμοποιούμενα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία» και «Περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης» της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, περιλαμβάνονται ποσά αναπόσβεστης αξίας €80,2εκ. για την Εταιρεία και €91,4εκ. για τον Όμιλο, που αφορούν περιουσιακά στοιχεία καταστημάτων. Επίσης, κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 απεικονίσθηκε στο κονδύλι «Περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση» ποσό €77,2εκ. για την Εταιρεία και €176,9εκ. για τον Όμιλο, τα οποία περιλαμβάνουν περιουσιακά στοιχεία καταστημάτων και επενδυτικά ακίνητα, στο πλαίσιο της απόφασης της Διοίκησης σχετικά με την υπό σύσταση Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία του Ομίλου, όπως αναλυτικά αναφέρεται στη σημείωση 8 των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Τα ανωτέρω κονδύλια αποτελούν σημαντικά κονδύλια του ενεργητικού της Εταιρείας και του Ομίλου. Ο Όμιλος έχει προσδιορίσει κατά βάση το κάθε κατάστημα ως μία Μονάδα Δημιουργίας Ταμειακών Ροών, ή ανάλογα με την περίπτωση μια ομάδα καταστημάτων ή περιουσιακών στοιχείων μπορεί να προσδιορίζεται ως ενιαία Μονάδα Δημιουργίας Ταμειακών Ροών. Σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, η Εταιρεία και ο Όμιλος αξιολογούν εάν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης και πραγματοποιούν έλεγχο απομείωσης στις Μονάδες Δημιουργίας Ταμειακών Ροών για τις οποίες υπάρχουν σχετικές ενδείξεις. Η σημαντικότητα των κονδυλίων, η άσκηση κρίσης για τον προσδιορισμό ενδείξεων απομείωσης, καθώς και οι βασικές παραδοχές και εκτιμήσεις που η Διοίκηση του Ομίλου χρησιμοποιεί κατά τον έλεγχο απομείωσης, όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις, θεωρούμε ότι καθιστούν την αξιολόγηση απομείωσης των ανωτέρω περιουσιακών στοιχείων ως ένα από Πραγματοποιήσαμε, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες διαδικασίες: Αξιολογήσαμε την πολιτική του Ομίλου και της Εταιρείας για αναγνώριση των Μονάδων Δημιουργίας Ταμειακών Ροών. Αξιολογήσαμε τις πολιτικές και τις διαδικασίες της Εταιρείας και του Ομίλου για αναγνώριση ενδείξεων απομείωσης επί των Μονάδων Δημιουργίας Ταμειακών Ροών. Προβήκαμε σε αξιολόγηση των σημαντικών παραδοχών της Διοίκησης που χρησιμοποιήθηκαν στον έλεγχο απομείωσης για τα περιουσιακά στοιχεία που παρουσίαζαν ενδείξεις. Στην ομάδα ελέγχου συμπεριλάβαμε στελέχη εξειδικευμένα σε θέματα αποτιμήσεων. Αξιολογήσαμε τις εκτιμήσεις της Διοίκησης για τις μελλοντικές ταμειακές ροές συγκρίνοντας: (α) τις προβλέψεις προηγούμενων ετών απολογιστικές, και ταμειακών ροών με τις αντίστοιχες (β) τις μελλοντικές ταμειακές ροές που χρησιμοποιήθηκαν στα μοντέλα προεξόφλησης της Εταιρείας και του Ομίλου με εξωτερικά διαθέσιμα στοιχεία περί τάσεων της αγοράς. Προβήκαμε σε αξιολόγηση του υπολογισμού του προεξοφλητικού επιτοκίου και της υπολειμματικής αξίας, αξιολογώντας τις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν, και συγκρίνοντάς τις με εξωτερικά διαθέσιμα κλαδικά και άλλα οικονομικά στοιχεία. Αξιολογήσαμε τις διενεργηθείσες αναλύσεις ευαισθησίας επί των σημαντικότερων παραδοχών που χρησιμοποιήθηκαν. Για τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση, αξιολογήσαμε, κατά το χρόνο η κατάταξής τους (31 Δεκεμβρίου 2019): (α) την εκτίμηση της Εταιρείας και του Ομίλου για την επιμέτρηση των στοιχείων αυτών στην χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής τους αξίας και της εύλογης αξίας μείον τα κόστη ολοκλήρωσης της πώλησης και (β) την εύλογη αξία των στοιχείων αυτών συμπεριλαμβάνοντας στην ομάδα ελέγχου στελέχη εξειδικευμένα σε Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 60 ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές – Λογιστές Α.Ε. Χειμάρρας 8Β, Μαρούσι 151 25 Αθήνα Tηλ: 210 2886 000 Φαξ: 210 2886 905 ey.com τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Οι γνωστοποιήσεις της Εταιρείας και του Ομίλου σχετικά με τη λογιστική πολιτική και τις εκτιμήσεις που ακολουθούνται κατά την αξιολόγηση απομείωσης των περιουσιακών αυτών στοιχείων, περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 2.2, 3.7, 3.10, 3.16, 6, 7, και 8 των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. θέματα αποτιμήσεων. Επιπλέον αξιολογήσαμε την επάρκεια των γνωστοποιήσεων στις σχετικές σημειώσεις των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Άλλες πληροφορίες Η διοίκηση είναι υπεύθυνη για τις άλλες πληροφορίες. Οι άλλες πληροφορίες περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, για την οποία γίνεται σχετική αναφορά στην “Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων”, στις Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά δεν περιλαμβάνουν τις οικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου επί αυτών. Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις άλλες πληροφορίες και δεν εκφράζουμε με τη γνώμη αυτή οποιασδήποτε μορφής συμπέρασμα διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις άλλες πληροφορίες και με τον τρόπο αυτό, να εξετάσουμε εάν οι άλλες πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις ή τις γνώσεις που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εάν, με βάση τις εργασίες που έχουμε εκτελέσει, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδες σφάλμα σε αυτές τις άλλες πληροφορίες, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε το γεγονός αυτό. Δεν έχουμε τίποτα να αναφέρουμε σχετικά με το θέμα αυτό. Ευθύνες της διοίκησης και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων Η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που η διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, η διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν η διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προβεί σ ’αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθ. 44 Ν. 4449/2017) της Εταιρείας έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 61 ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές – Λογιστές Α.Ε. Χειμάρρας 8Β, Μαρούσι 151 25 Αθήνα Tηλ: 210 2886 000 Φαξ: 210 2886 905 ey.com υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα επηρέαζαν τις οικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου. Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό τη διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών αρχών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από τη διοίκηση. Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από τη διοίκηση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το εάν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Εάν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων ή εάν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Εταιρεία και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. Αποκτούμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Εταιρείας και των θυγατρικών της. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως και ως εκ τούτου αποτελούν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 62 ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές – Λογιστές Α.Ε. Χειμάρρας 8Β, Μαρούσι 151 25 Αθήνα Tηλ: 210 2886 000 Φαξ: 210 2886 905 ey.com Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Λαμβάνοντας υπόψη ότι η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση αυτή, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου 5 του άρθρου 2 του Ν. 4336/2015 (μέρος Β), σημειώνουμε ότι: α) Στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται δήλωση εταιρικής διακυβέρνησης, η οποία παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που ορίζονται στο άρθρο 152 του Ν. 4548/2018. β) Κατά τη γνώμη μας η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150 και 153 και της παραγράφου 1 (περιπτώσεις γ’ και δ’) του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018 και το περιεχόμενο αυτής αντιστοιχεί με τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις της χρήσης που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019. γ) Με βάση τη γνώση που αποκτήσαμε κατά το έλεγχό μας, για την εταιρεία HOUSEMARKET A.E. και το περιβάλλον της, δεν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού της Συμβουλίου. 2. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 3. Παροχή μη ελεγκτικών υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Εταιρεία και τις θυγατρικές της μη ελεγκτικές υπηρεσίες που απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. Οι επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Εταιρεία και στις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσεως που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 γνωστοποιούνται στη Σημείωση 5 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. 4. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Εταιρείας με την από την 7 η Ιουνίου 2010 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μια συνολική περίοδο 10 ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Αθήνα, 8 Απριλίου 2020 Η Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής Σοφία Καλομενίδου ΑΜ ΣΟΕΛ: 13301 ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές Α.Ε. Χειμάρρας 8B 15125 Μαρούσι Ελλάδα Α.Μ. ΣΟΕΛ 107 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 63 Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης (Ενοποιημένη και Εταιρική) της 31ης Δεκεμβρίου 2019 και της 31ης Δεκεμβρίου 2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ, εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Μη κυκλοφορούν ενεργητικό Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία Περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης Επενδύσεις σε ακίνητα Άϋλα περιουσιακά στοιχεία Επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς Μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Αναβαλλόμενοι φόροι Σύνολο μη κυκλοφορούντος ενεργητικού Κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία ενεργητικού Αποθέματα Φόρος εισοδήματος εισπρακτέος Απαιτήσεις απο πελάτες Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Ταμειακά διαθέσιμα & ισοδύναμα Περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται για πώληση Σύνολο κυκλοφορούντος ενεργητικού Σύνολο Ενεργητικού ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Ίδια κεφάλαια αποδιδόμενα στους μετόχους της μητρικής Μετοχικό κεφάλαιο Αποθεματικά υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Αδιανέμητα κέρδη Σύνολο ιδίων κεφαλαίων αποδιδόμενα στους μετόχους της μητρικής (α) Μη ελέγχουσα συμμετοχή (β) Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων (γ)=(α)+(β) ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις μίσθωσης Παροχές προσωπικού Αναβαλλόμενοι φόροι Άλλες μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο Μακροπρόθεσμων Υποχρεώσεων Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις για κεφάλαιο κίνησης Βραχυπρόθεσμο μέρος μακροπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων Βραχυπρόθεσμο μέρος μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων μίσθωσης Φόρος εισοδήματος Προμηθευτές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Υποχρέωση προκύπτουσα από περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται για πώληση Σύνολο Βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων Σύνολο υποχρεώσεων (δ) ΣΥΝΟΛΟ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ (γ) + (δ) Σημείωση Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 6 34.111 182.772 22.548 89.265 7 8 9 10 13 25 62.583 0 7.026 29.803 2.687 2.274 138.483 0 28.350 6.402 28.246 2.867 2.365 251.002 58.112 0 5.325 80.217 5.171 1.632 173.005 0 13.450 4.988 79.917 2.853 1.367 191.839 11 12 14 15 35.854 351 3.343 8.568 23.042 35.873 390 2.834 11.364 22.457 22.339 6 2.449 8.459 7.978 22.904 320 2.256 14.088 9.877 8 176.949 0 77.223 0 248.106 386.589 72.917 323.920 118.455 291.461 49.445 241.284 47.451 (649) 17.865 96.015 47.451 (561) 17.684 89.161 47.451 (217) 18.009 68.874 47.451 (217) 17.771 76.827 160.682 153.735 134.117 141.832 0 160.682 0 153.735 0 134.117 0 141.832 21 22 19 25 23 76.271 59.040 4.234 17 273 139.835 83.099 0 3.428 27 4.727 91.280 53.172 55.347 3.731 0 37 112.286 39.531 0 2.996 0 37 42.564 21 2.009 4 2.000 0 21 5.719 7.197 991 0 22 4.952 0 4.099 0 75 0 71 0 24 51.435 71.704 37.897 56.888 21.883 0 0 0 86.073 225.907 78.904 170.185 45.057 157.343 56.888 99.452 386.589 323.920 291.461 241.284 16 17 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 64 Κατάσταση Αποτελεσμάτων (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και 1/1 – 31/12/2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) Ο Όμιλος Σημείωση Έσοδα πωλήσεων Κόστος πωληθέντων Μικτό κέρδος Λοιπά έσοδα Έξοδα λειτουργίας διάθεσης Έξοδα διοικητικής λειτουργίας Λοιπά λειτουργικά έξοδα 1/1 - 31/12/2019 1/1 - 31/12/2018 5,11 306.114 (178.222) 300.319 (176.818) 5 5 5 5 127.892 7.491 (95.011) (12.814) (678) 123.501 7.091 (93.590) (12.991) (559) 26.880 23.452 (10.268) 155 1.284 (7.378) 105 83 18.051 16.262 Λειτουργικά κέρδη Σύνολο χρηματοοικονομικών εξόδων Σύνολο χρηματοοικονομικών εσόδων Συμμετοχή στα αποτελέσματα συγγενών εταιρειών 5 5 5 Κέρδη προ φόρων Φόρος εισοδήματος 25 (4.742) (2.566) 13.309 13.696 13.309 13.696 13.309 13.696 26 0,2805 0,2886 26 0,2805 0,2886 Καθαρά Κέρδη (Α) Τα καθαρά κέρδη / (ζημιές) κατανέμονται σε: Ιδιοκτήτες μητρικής Καθαρά Κέρδη (Α) Καθαρά Κέρδη μετά απο φόρους ανά μετοχή βασικά (σε €) Καθαρά Κέρδη μετά απο φόρους ανά μετοχή απομειωμένα (σε €) Τα έσοδα πωλήσεων νοούνται, έσοδα από συμβάσεις με πελάτες Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 65 Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1-31/12/2019 και 1/1- 31/12/2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) Σημείωση Καθαρά Κέρδη (Α) Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) που μεταφέρονται στα αποτελέσματα Αποτίμηση διαθεσίμων προς πώληση χρημ/κών μέσων Αποτίμηση στην εύλογη αξία μέσων αντιστάθμισης ταμειακών ροών Σύνολο Λοιπών συνολικών εισοδημάτων/(ζημιών) που μεταφέρονται στα αποτελέσματα Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) που δε μεταφέρονται στα αποτελέσματα Αναλογιστικά κέρδη/ζημίες επί προγραμμάτων καθορισμένων παροχών Σύνολο λοιπ. συνολ. εισοδημάτων /(ζημιών ) που δε μεταφέρoνται στα αποτελέσματα Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) μετά από φόρους (Β) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) μετά από φόρους (A)+(B) Τα συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα / (ζημιές) κατανέμονται σε: Ιδιοκτήτες μητρικής Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους (A)+(B) Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 21,25 19,25 13.309 13.696 (0) (0) (71) (92) (71) (92) (351) (35) (351) (35) (421) (128) 12.888 13.568 12.888 13.568 12.888 13.568 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 66 Κατάσταση Αποτελεσμάτων (Εταιρική) για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και 1/1 31/12/2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) Η Εταιρεία Σημείωση Έσοδα πωλήσεων Κόστος πωληθέντων Μικτό κέρδος Λοιπά έσοδα Έξοδα λειτουργίας διάθεσης Έξοδα διοικητικής λειτουργίας Λοιπά λειτουργικά έξοδα 5,11 1/1 - 31/12/2019 192.786 (110.024) 1/1 - 31/12/2018 193.064 (112.201) 82.762 4.964 (68.762) (11.668) (533) 80.863 4.641 (65.408) (13.474) (355) 6.762 6.267 5 5 5 5 Κέρδη εκμετάλλευσης Σύνολο χρηματοοικονομικών εξόδων Σύνολο χρηματοοικονομικών εσόδων Έσοδα από μερίσματα 5 5 5 (7.843) 151 2.000 (4.768) 92 3.000 Κέρδη προ φόρων Φόρος εισοδήματος 25 1.070 (2.445) 4.591 (647) Καθαρά Κέρδη /(Ζημιές) (A) Τα καθαρά κέρδη κατανέμονται σε : Ιδιοκτήτες μητρικής (1.375) 3.944 (1.375) 3.944 Καθαρά Κέρδη /(Ζημιές) (A) Κέρδη /(Ζημιές) μετά από φόρους ανά μετοχή βασικά (σε € ) Κέρδη/(Ζημιές) μετά από φόρους ανά μετοχή απομειωμένα (σε € ) (1.375) 3.944 26 (0,0290) 0,0831 26 (0,0290) 0,0831 Τα έσοδα πωλήσεων νοούνται, έσοδα από συμβάσεις με πελάτες. Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 67 Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος (Εταιρική) για τη χρήση 1/1-31/12/2019 και 1/1- 31/12/2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) Σημείωση Καθαρά Κέρδη /(Ζημιές) (Α) Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) που μεταφέρονται στα αποτελέσματα Αποτίμηση διαθεσίμων προς πώληση χρημ/κών μέσων Σύνολο Λοιπών συνολικών εισοδημάτων/(ζημιών) που μεταφέρονται στα αποτελέσματα Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) που δε μεταφέρονται στα αποτελέσματα Αναλογιστικά κέρδη/ζημίες επί προγραμμάτων καθορισμένων παροχών Σύνολο λοιπ. συνολ. εισοδημάτων /(ζημιών) που δε μεταφέρονται στα αποτελέσματα Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημιές) μετά από φόρους (Β) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους (A)+(B) Τα συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα / (ζημιές) κατανέμονται σε: Ιδιοκτήτες μητρικής Μη ελέγχουσα συμμετοχή Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους (A)+(B) Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 (1.375) 3.944 19,25 (0) (0) (0) (0) (377) (18) (377) (18) (377) (18) (1.752) 3.926 (1.752) 0 3.926 0 (1.752) 3.926 Oι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 68 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1 – 31/12/2019 και τη χρήση 1/1 – 31/12/2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) Μετοχι κό κεφάλ αιο Αποθεμ ατικό υπέρ το άρτιο Αποθεμ ατικά Αποθεμ ατικό αναπρο σαρμογ ής παγίων 47.451 (561) 16.850 722 Αποθεμ Συναλλ αγμ. Διαφορ ών απο μετατρο πή Ισολογ. Σε Ξ.Ν. 5 82.042 0 0 0 0 (1.541) 47.451 (561) 16.850 722 5 0 0 0 0 21,25 0 0 (92) 19,25 0 0 0 Μη ελέγχου σα συμμετ οχή Σύνολο Ιδίων Κεφαλα ίων 146.509 0 146.509 (1.541) 0 (1.541) 80.501 144.969 0 144.969 0 13.696 13.696 0 13.696 0 0 0 (92) 0 (92) 0 0 0 (35) (35) 0 (35) 0 (92) 0 0 (35) (128) 0 (128) 0 0 (92) 0 0 13.661 13.568 0 13.568 19 0 0 198 0 0 0 198 0 198 18 0 0 0 0 0 (5.000) (5.000) 0 (5.000) 0 0 198 0 0 (5.000) (4.802) 0 (4.802) 47.451 (561) 16.956 722 5 89.161 153.735 0 153.735 47.451 (561) 16.956 722 5 89.161 153.735 0 153.735 0 0 0 0 0 13.309 13.309 0 13.309 21,25 0 0 (71) 0 0 0 (71) 0 (71) 19,25 0 0 0 0 0 (351) (351) 0 (351) 0 0 (71) 0 0 (351) (421) 0 (421) 0 0 (71) 0 0 12.958 12.888 0 12.888 0 0 257 0 0 0 257 0 257 0 (88) 0 0 (5) 96 2 0 2 Σημ. Υπόλοιπο την 1.1.2018 Επίδραση από την εφαρμογή νέων λογιστικών προτύπων ΔΠΧΑ 15 Υπόλοιπο την 1.1.2018 (Αναθεωρημένο) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) περιόδου Καθαρά κέρδη Αποτίμηση στην εύλογη αξία μέσων αντιστάθμισης ταμειακών ροών Αναλογιστικά κέρδη (ζημιές) επί προγραμμάτων καθορισμένων παροχών Σύνολο λοιπών συγκεντρωτικών εισοδημάτων /(ζημιών) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) μετά από φόρους Συναλλαγές με μετόχους καταχωρημένες απ΄ευθείας στην καθαρή θέση Αποθεματικό δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών Διανεμηθέντα μερίσματα Σύνολο συναλλαγών με μετόχους Υπόλοιπο την 31.12.2018 Υπόλοιπο την 1.1.2019 Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) περιόδου Καθαρά κέρδη Αποτίμηση στην εύλογη αξία μέσων αντιστάθμισης ταμειακών ροών Αναλογιστικά κέρδη (ζημιές) επί προγραμμάτων καθορισμένων παροχών Σύνολο λοιπών συγκεντρωτικών εισοδημάτων /(ζημιών) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) μετά από φόρους Συναλλαγές με μετόχους καταχωρημένες απ΄ευθείας στην καθαρή θέση Αποθεματικό δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών Καθαρό εισόδημα καταχωρημένο απευθείας στην κατ.μεταβολών ιδίων κεφαλαίων Διανεμηθέντα μερίσματα Σύνολο συναλλαγών με μετόχους Υπόλοιπο την 31.12.2019 Αδιανέμ ητα κέρδη / (Συσσω ρευμένε ς ζημιές) 19 18 Σύνολο 0 0 0 0 0 (6.200) (6.200) 0 (6.200) 0 (88) 257 0 (5) (6.104) (5.940) 0 (5.940) 47.451 (649) 17.143 722 0 96.015 160.682 0 160.682 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 69 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων (Εταιρική) για τη χρήση 1/1 – 31/12/2019 και τη χρήση 1/1 – 31/12/2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) Μετοχικό κεφάλαιο Αποθεματικό υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Αποθεματικό αναπροσαρμ ογής παγίων 47.451 (217) 16.865 722 Αδιανέμητα κέρδη / (Συσσωρευμέ νες ζημιές) 78.993 0 0 0 (1.093) (1.093) 47.451 (217) 16.865 722 77.900 142.721 0 0 0 0 3.944 3.944 0 0 0 0 (18) (18) 0 0 0 0 (18) (18) 0 0 0 0 3.926 3.926 19 0 0 184 0 0 184 18 0 0 47.451 0 0 (217) 0 184 17.049 0 0 722 (5.000) (5.000) 76.827 (5.000) (4.816) 141.832 47.451 (217) 17.049 722 76.827 141.832 0 0 0 0 (1.375) (1.375) 0 0 0 0 (377) (377) 0 0 0 0 (377) (377) 0 0 0 0 (1.752) (1.752) 19 0 0 238 0 0 238 18 0 0 47.451 0 0 (217) 0 238 17.287 0 0 722 (6.200) (6.200) 68.874 (6.200) (5.962) 134.117 Σημ. Υπόλοιπο την 1.1.2018 Επίδραση από την εφαρμογή νέων λογιστικών προτύπων ΔΠΧΑ 15 Υπόλοιπο την 1.1.2018 (Αναμορφωμένο) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) περιόδου Καθαρά κέρδη Αναλογιστικά κέρδη (ζημιές) επί προγραμμάτων καθορισμένων παροχών Σύνολο λοιπών συγκεντρωτικών εισοδημάτων /(ζημιών) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) μετά από φόρους Συναλλαγές με μετόχους καταχωρημένες απ΄ευθείας στην καθαρή θέση Αποθεματικό δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών Διανεμηθέντα μερίσματα Σύνολο συναλλαγών με μετόχους Υπόλοιπο την 31.12.2018 Υπόλοιπο την 1.1.2019 Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) περιόδου Καθαρά κέρδη /(ζημιές) Αναλογιστικά κέρδη (ζημιές) επί προγραμμάτων καθορισμένων παροχών Σύνολο λοιπών συγκεντρωτικών εισοδημάτων /(ζημιών) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα /(ζημιές) μετά από φόρους Συναλλαγές με μετόχους καταχωρημένες απ΄ευθείας στην καθαρή θέση Αποθεματικό δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών Διανεμηθέντα μερίσματα Σύνολο συναλλαγών με μετόχους Υπόλοιπο την 31.12.2019 19,25 19,25 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 143.814 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 70 Κατάσταση Ταμειακών Ροών (Ενοποιημένη) για τη χρήση 1/1 – 31/12/2019 και τη χρήση 1/1 – 31/12/2018 (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) Ο Όμιλος 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 18.051 16.262 1.070 4.591 14.063 9.453 10.789 4.307 (150) (150) 0 0 825 (14) 505 (3) 711 (19) 436 (19) (22) (63) (2.019) (3.055) 10.172 7.340 7.755 4.751 19 765 (3.248) 6.686 565 1.881 (1.503) 6.793 (22.815) (1.117) (20.186) (3.362) (7.254) (7.166) (5.001) (4.562) (1.583) (1.680) (0) 0 12.056 26.818 (4.454) 8.377 10 (20) (5.325) (300) (5.330) 6,9 (9.741) (6.171) (4.814) (2.879) Σημείωση Λειτουργικές Δραστηριότητες Καθαρή (ζημιά)/ κέρδος προ φόρων Πλέον / μείον προσαρμογές για: Αποσβέσεις / Απομειώσεις Έσοδο από αναλογούσες αποσβέσεις στα πάγια επιχορήγησης Προβλέψεις Συναλλαγματικές διαφορές Αποτελέσματα (έσοδα - έξοδα - κέρδη και ζημίες) επενδυτικής δραστηριότητας Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα Πλέον/μείον προσ. για μεταβ.λογ. κεφαλαίου κίνησης Μείωση / (αύξηση) λογαριασμών αποθεμάτων Μείωση / (αύξηση) λογαριασμών απαιτήσεων (Μείωση) / αύξηση λογαριασμών υποχρεώσεων (πλην τραπεζών) Μείον Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα καταβεβλημένα Καταβεβλημένοι φόροι Σύνολο εισροών / (εκροών) από λειτουργικές δραστηριότητες (α) Επενδυτικές δραστηριότητες Απόκτηση ή αύξηση ΜΚ θυγατρικών, συγγενών, κοινοπρ.και λοιπών επενδύσεων Αγορά ενσώματων και άυλων παγίων περιουσιακών στοιχείων Εισπράξεις από πωλήσεις ενσώματων και άυλων παγίων στοιχείων Προσθήκη άλλων επενδύσεων Μερίσματα εισπραχθέντα Τόκοι εισπραχθέντες Σύνολο εισροών / (εκροών) από επενδυτικές δραστηριότητες (β) Χρηματοδοτικές Δραστηριότητες Εισπράξεις από εκδοθέντα / αναληφθέντα δάνεια Εξοφλήσεις δανείων Μερίσματα πληρωθέντα Εξοφλήσεις λειτουργικών μισθώσεων Σύνολο εισροών / (εκροών) από χρηματοδοτικές δραστηριότητες (γ) Καθαρή αύξηση / (μείωση) στα χρηματικά διαθέσιμα περιόδου (α) + (β) + (γ) Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα έναρξης περιόδου Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα λήξης περιόδου Η Εταιρεία 5,6,7,9 5 64 17 0 11 (498) 0 42 (363) 0 63 (498) 3.000 40 (185) 3.000 56 (10.154) (11.778) (2.572) (5.327) 21 36.506 10.000 23.500 10.000 21 (25.484) (5.000) (7.339) (17.878) (5.000) 0 (7.047) (5.000) (6.326) (10.000) (5.000) 0 (1.318) (12.878) 5.127 (5.000) 584 2.162 (1.899) (1.950) 22.457 20.295 9.877 11.827 23.042 22.457 7.978 9.877 22 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις που αναφέρονται στις σελίδες 72 έως 136, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 71 Σημειώσεις επί των Οικονομικών Καταστάσεων (Ενοποιημένες και Εταιρικές) της 31ης Δεκεμβρίου 2019 1. Σύσταση και δραστηριότητες του Ομίλου 1.1. Γενικές Πληροφορίες Η HOUSEMARKET AΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΕΙΔΩΝ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΕΠΙΠΛΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΩΝ ΕΣΤΙΑΣΗΣ (η Εταιρεία) με το διακριτικό τίτλο HOUSEMARKΕT A.E. έχει καταστατική έδρα στην Ελλάδα και τα γραφεία της βρίσκονται στο Αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», στο κτίριο 501, του Εμπορικού Πάρκου Αεροδρομίου Αθηνών. Είναι εγγεγραμμένη στο Μητρώο Ανωνύμων Εταιρειών του Υπουργείου Ανάπτυξης με αριθμό μητρώου Α.Ε. 46208/04/Β/00/37(04). Είναι θυγατρική της εταιρείας FOURLIS A.E. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ η οποία συμμετέχει με ποσοστό 100% στο μετοχικό της κεφάλαιο. Η διάρκεια της Εταιρείας, σύμφωνα με το Καταστατικό της, έχει οριστεί στα 50 έτη και λήγει την 24 η Απριλίου του 2050. Η σημερινή σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας είναι η ακόλουθη: 1. Δάφνη Φουρλή του Αναστασίου, Πρόεδρος, εκτελεστικό μέλος 2. Βασίλειος Φουρλής του Στυλιανού, Αντιπρόεδρος, εκτελεστικό μέλος 3. Ευτύχιος Βασιλάκης του Θεοδώρου, Ανεξάρτητος Αντιπρόεδρος, ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος 4. Παναγιώτης Κατηφόρης του Δημητρίου, Διευθύνων Σύμβουλος, εκτελεστικό μέλος 5. Απόστολος Πεταλάς του Δημητρίου, Σύμβουλος, μη εκτελεστικό μέλος 6. Χρήστος Τσαμητρόπουλος του Γεωργίου, Εντεταλμένος Σύμβουλος 7. Ιωάννης Κωστόπουλος του Αθανασίου, Σύμβουλος, ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ο αριθμός του απασχολούμενου ανθρώπινου δυναμικού της Εταιρείας και των θυγατρικών της (εφεξής ο «Όμιλος») την 31/12/2019 είναι 2.376 άτομα (2.355 την 31/12/2018) και της Εταιρείας την 31/12/2019 είναι 1.483 άτομα (1.494 την 31/12/2018). 1.2. Αντικείμενο Δραστηριότητας Το αντικείμενο εργασιών των εταιρειών του Ομίλου είναι η λιανική πώληση ειδών οικιακής χρήσης, η παροχή υπηρεσιών εστίασης, η παροχή υπηρεσιών εφοδιαστικής αλυσίδας και η κατασκευή και εκμετάλλευση ακινήτων. Οι άμεσες και έμμεσες θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου, που περιλαμβάνονται στις Οικονομικές Καταστάσεις είναι οι εξής: Επωνυμία ΡΕΝΤΗΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ Α.Ε. * HOUSE MARKET BULGARIA ΕAD Έδρα % Μέθοδος συμμετοχής ενοποίησης Ελλάδα 100,00 Πλήρης Βουλγαρία 100,00 Πλήρης 72 HM HOUSEMARKET (CYPRUS) LTD Κύπρος 100,00 Πλήρης TRADE LOGISTICS A.Ε.Β.E. Ελλάδα 100,00 Πλήρης TRADE ESTATE CYPRUS LTD* Κύπρος 100,00 Πλήρης Βουλγαρία 100,00 Πλήρης HOUSEMARKET ESTATES CYPRUS LTD Kύπρος 100,00 WYLDES LIMITED LTD Κύπρος 100,00 Πλήρης VYNER LTD* Κύπρος 50,00 Καθαρή Θέση SW SOFIA MALL ENTERPRISES LTD* Κύπρος 50,00 Καθαρή Θέση TRADE ESTATE BULGARIA EAD* Πλήρης * Εταιρείες με έμμεση συμμετοχή Την 28/2/2019 ανακοινώθηκε η παροχή άδειας λειτουργίας από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς στην υπό σύσταση εταιρεία του Ομίλου με την επωνυμία «TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία», για τη λειτουργία της ως: α) Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.2778/1999 και β) Οργανισμός Εναλλακτικών Επενδύσεων με εσωτερική διαχείριση, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.4209/2013. Την 18/7/2019 ιδρύθηκε η TRADE ESTATES CYPRUS LTD με αντικείμενο εργασίες που σχετίζονται γενικά με ακίνητη περιουσία και έδρα στη Λευκωσία της Κύπρου. Την 19/8/2019 ιδρύθηκε η TRADE ESTATES BULGARIA EAD με αντικείμενο εργασίες που σχετίζονται γενικά με ακίνητη περιουσία και έδρα στην Σόφια της Βουλγαρίας. Την 19/12/2019 αποκτήθηκε η H.M. ESTATES CYPRUS LTD με έδρα την Λευκωσία της Κύπρου και αντικείμενο τις συμμετοχές σε εταιρείες οιασδήποτε μορφής και ανεξάρτητα από το σκοπό και τον εταιρικό τύπο τους. Η σύσταση των εταιρειών διαχείρισης ακινήτων στην Κύπρο και τη Βουλγαρία εντάσσονται στο πλαίσιο αξιοποίησης νέων επενδυτικών ευκαιριών για τον Όμιλο που σχετίζονται με την υπό σύσταση εταιρεία του Ομίλου με την επωνυμία «TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία». Ο στρατηγικός σχεδιασμός της «TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία» περιλαμβάνει και την εξεύρεση στρατηγικού εταίρου ο οποίος θα πραγματοποιήσει σημαντική επένδυση στην ιδρυθησομένη εταιρεία, που μαζί με την επικείμενη δημόσια προσφορά θα ανέλθει σε ποσοστό τουλάχιστον 50% (Σημείωση 8) Την περίοδο από 1/1/2019 έως 31/12/2019 δεν πραγματοποιήθηκαν μεταβολές μετοχικού κεφαλαίου στη μητρική εταιρεία. 2. Βάση παρουσίασης των οικονομικών καταστάσεων 2.1 Βάση κατάρτισης των οικονομικών καταστάσεων Οι συνημμένες Ενοποιημένες και Εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις (εφ’ εξής Οικονομικές Καταστάσεις) έχουν συνταχθεί σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ), όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας ενέκρινε τις Οικονομικές Καταστάσεις της χρήσης 2019, την 7 Απριλίου 2020. Οι Οικονομικές Καταστάσεις τελούν υπό την αίρεση της έγκρισης της Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων της Εταιρείας. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 73 Οι Οικονομικές Καταστάσεις έχουν συνταχθεί βάσει της αρχής του ιστορικού κόστους, εκτός από την αποτίμηση συγκεκριμένων στοιχείων του Ενεργητικού και Παθητικού (επενδυτικά ακίνητα, χρηματοοικονομικά μέσα αντιστάθμισης κινδύνου, επενδύσεις/χρηματοοικονομικά στοιχεία διαθέσιμα προς πώληση) που έγινε σε εύλογες αξίες και βάσει της αρχής της συνέχισης της λειτουργίας του Ομίλου, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις πιθανές επιπτώσεις του γεγονότος που αναφέρεται στη Σημείωση 30 των οικονομικών καταστάσεων. Οι Οικονομικές Καταστάσεις παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά και διαφοροποιήσεις σε ποσά οφείλονται σε στρογγυλοποιήσεις. 2.2 Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και κρίσεις της Διοίκησης Η σύνταξη των Οικονομικών Καταστάσεων βάσει των ΔΠΧΑ απαιτεί από τη Διοίκηση να προβαίνει σε εκτιμήσεις, παραδοχές και κρίσεις που επηρεάζουν τα υπόλοιπα των λογαριασμών ενεργητικού και παθητικού, τη γνωστοποίηση ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων κατά την ημερομηνία των Οικονομικών Καταστάσεων καθώς και τα έσοδα και έξοδα που παρουσιάζονται στην υπό εξέταση χρήση. Τα πραγματικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από τις εκτιμήσεις αυτές. Οι εκτιμήσεις βασίζονται στην εμπειρία της Διοίκησης συμπεριλαμβανομένων των προσδοκιών για μελλοντικά γεγονότα που θεωρούνται αναμενόμενα υπό κανονικές συνθήκες. Οι εν λόγω εκτιμήσεις, παραδοχές και κρίσεις επανεξετάζονται περιοδικά προκειμένου να ανταποκρίνονται στα δεδομένα που υπάρχουν και να περιλαμβάνουν τους εκάστοτε κινδύνους. Κατά την εφαρμογή των λογιστικών αρχών του Ομίλου, η Διοίκηση έχει προβεί στις ακόλουθες κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές που έχουν σημαντική επίδραση στα κονδύλια που έχουν αναγνωριστεί στις συνημμένες Οικονομικές Καταστάσεις: Εκτιμήσεις: Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις: αναβαλλόμενοι φόροι ενεργητικού αναγνωρίζονται στο βαθμό που είναι πιθανό ότι θα προκύψουν φορολογικά κέρδη έναντι των οποίων φορολογικές ζημίες δύνανται να συμψηφιστούν και οι πιστωτικοί φόροι να χρησιμοποιηθούν. Η αναγνώριση αναβαλλόμενων φόρων ενεργητικού απαιτεί σημαντικές εκτιμήσεις και κρίση αναφορικά με την μελλοντική δραστηριότητα και τις προοπτικές του Ομίλου καθώς και το ύψος και το χρόνο πραγματοποίησης των φορολογητέων κερδών. Επιπλέον λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στις Σημειώσεις 3.20 και 25 των Οικονομικών Καταστάσεων. Εύλογες αξίες επενδυτικών ακινήτων: ο Όμιλος αποτιμά τα επενδυτικά ακίνητα σε εύλογες αξίες όπως αυτές προσδιορίζονται από ανεξάρτητους εκτιμητές. Για τα επενδυτικά ακίνητα ανεξάρτητες εκτιμήσεις διενεργούνται σε ετήσια βάση. Ο προσδιορισμός των εύλογων αξιών των ακινήτων απαιτεί τη διενέργεια εκτιμήσεων αναφορικά με μελλοντικές χρηματοροές από ενοίκια με τη χρήση Προεξόφλησης Ταμειακών Ροών (DCF). Επιπλέον λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στη Σημείωση 3.8 των Οικονομικών Καταστάσεων. Έλεγχος απομείωσης επενδύσεων σε θυγατρικές: η μητρική Εταιρεία σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού εξετάζει την ύπαρξη ή μη ενδείξεων απομείωσης των επενδύσεων σε θυγατρικές. Ο προσδιορισμός ύπαρξης ενδείξεων απομείωσης απαιτεί από τη Διοίκηση να προβεί σε κρίσεις αναφορικά με εξωτερικούς Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 74 και εσωτερικούς παράγοντες καθώς και τον βαθμό στον οποίο επηρεάζουν την ανακτησιμότητα των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων. Εφόσον αξιολογηθεί ότι υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης η Εταιρεία προβαίνει σε υπολογισμό του ανακτήσιμου ποσού. Ο προσδιορισμός του ανακτήσιμου ποσού απαιτεί την διενέργεια εκτιμήσεων αναφορικά με τις μελλοντικές ταμειακές ροές που σχετίζονται με την επένδυση, τα επιχειρηματικά σχέδια των εν λόγω επιχειρήσεων και τον προσδιορισμό του προεξοφλητικού επιτοκίου και των ρυθμών ανάπτυξης. Επιπλέον λεπτομέρειες σχετικά με τον έλεγχο απομείωσης των επενδύσεων σε θυγατρικές περιλαμβάνονται στη Σημείωση 10 των Οικονομικών Καταστάσεων. Έλεγχος απομείωσης ενσώματων περιουσιακών στοιχείων, περιουσιακών στοιχείων με δικαίωμα χρήσης και περιουσιακών στοιχείων που κατέχονται προς πώληση: Τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία ελέγχονται τακτικά προκειμένου να προσδιοριστεί εάν υπάρχουν ενδείξεις από τις οποίες να προκύπτει ότι η λογιστική τους αξία δεν είναι ανακτήσιμη. Ο Όμιλος θεωρεί για σκοπούς ελέγχου απομείωσης ότι (α) κάθε κατάστημα αποτελεί κατά βάση μία μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών, ενώ (β) ανά περίπτωση, περιουσιακά στοιχεία ή ομάδα περιουσιακών στοιχείων, που κατατάσσονται ως προοριζόμενα προς πώληση μπορεί να αποτελούν μία μονάδα δημιουργίας ταμιακών ροών (cash generating unit – CGU). Στις περιπτώσεις που τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία αποτελούν μέρος μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών και έχουν προσδιοριστεί ενδείξεις απομείωσης αξίας, το ανακτήσιμο ποσό της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών προσδιορίζεται ως το υψηλότερο ποσό μεταξύ της αξίας χρήσης (value in use) ή της εύλογης (αγοραίας) αξίας. Η αξία χρήσης υπολογίζεται εφαρμόζοντας μέθοδο προεξόφλησης ταμειακών ροών λαμβάνοντας υπόψη τις εκτιμήσεις της Διοίκησης (επιχειρηματικά πλάνα 5-7 έτη) και τυχόν απομείωση προσδιορίζεται από τη σύγκριση της λογιστικής αξίας με την αξία χρήσης. Η εύλογη αξία υπολογίζεται από εκθέσεις ανεξάρτητων εκτιμητών σύμφωνα με γενικώς αποδεκτές αρχές αποτίμησης. Επιπλέον λεπτομέρειες σχετικά με τον έλεγχο απομείωσης ενσώματων περιουσιακών στοιχείων περιλαμβάνονται στη Σημείωση 6 των Οικονομικών Καταστάσεων. Ωφέλιμες ζωές ενσώματων παγίων και άυλων περιουσιακών στοιχείων: η Διοίκηση προβαίνει σε εκτιμήσεις αναφορικά με τις ωφέλιμες ζωές των αποσβέσιμων παγίων οι οποίες υπόκεινται σε περιοδική επανεξέταση. Οι ωφέλιμες ζωές όπως αυτές έχουν εκτιμηθεί και εφαρμοστεί αναφέρονται στις Σημειώσεις 3.7 και 3.9 των Οικονομικών Καταστάσεων. Παροχές σε εργαζόμενους: η υποχρέωση για τις παροχές σε εργαζομένους μετά την έξοδο από την υπηρεσία υπολογίζεται χρησιμοποιώντας αναλογιστικές μεθόδους. Η αναλογιστική μελέτη απαιτεί την διενέργεια σημαντικών εκτιμήσεων οι οποίες μπορεί να διαφέρουν από τις πραγματικές εξελίξεις στο μέλλον. Αυτές οι εκτιμήσεις περιλαμβάνουν τον καθορισμό του προεξοφλητικού επιτοκίου, μελλοντικές αυξήσεις μισθών, τα ποσοστά ανικανότητας, θνησιμότητας και αποχωρήσεων. Λόγω της πολυπλοκότητας της αποτίμησης και των βασικών υποθέσεων που εμπεριέχονται, η υποχρέωση καθορισμένων παροχών είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε μεταβολές των υποθέσεων αυτών. Τα αναλογιστικά κέρδη και ζημίες που προκύπτουν από διαφοροποίηση των αναλογιστικών παραδοχών αναγνωρίζονται άμεσα στα λοιπά συνολικά εισοδήματα. Οι αναλογιστικές παραδοχές υπόκεινται σε περιοδική επανεξέταση από την Διοίκηση. Επιπλέον λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στη Σημείωση 19 των Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 75 Παροχές που εξαρτώνται από την αξία των μετοχών: Η εκτίμηση της εύλογης αξίας των παροχών που εξαρτώνται από την αξία της μετοχής απαιτεί την χρησιμοποίηση της κατάλληλης μεθόδου αποτίμησης, η οποία εξαρτάται από τους όρους και τις προϋποθέσεις των παροχών. Αυτή η εκτίμηση επίσης απαιτεί τη χρησιμοποίηση των κατάλληλων δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της αναμενόμενης ζωής των μετοχικών δικαιωμάτων προαίρεσης, την αναμενόμενη μεταβλητότητα της μετοχής, την αναμενόμενη μερισματική απόδοση και κάνοντας παραδοχές σχετικά με αυτά. Οι παραδοχές και τα μοντέλα που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της εύλογης αξίας των παροχών σε συμμετοχικούς τίτλους παρουσιάζεται στη Σημείωση 19 των Οικονομικών Καταστάσεων. Περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης: Την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου αναγνωρίζεται ένα περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης και μία υποχρέωση υπολογίζοντας την παρούσα αξία των μισθωμάτων τα οποία παραμένουν ανεξόφλητα προεξοφλημένα με το επιτόκιο της μίσθωσης (το επιτόκιο το οποίο θα αποδεχόταν ο μισθωτής για να δανειστεί τα αναγκαία κεφάλαια με παρόμοιους όρους). Ο Όμιλος προσδιορίζει τη διάρκεια της μίσθωσης ως τη συμβατική διάρκεια μίσθωσης, συμπεριλαμβανομένης της περιόδου που καλύπτεται από α) δικαίωμα επέκτασης της μίσθωσης εάν είναι σχετικά βέβαιο ότι αυτό θα εξασκηθεί, ή β) δικαίωμα λύσης της σύμβασης εάν είναι σχετικά βέβαιο ότι αυτό θα εξασκηθεί. Ο Όμιλος εφαρμόζει ενιαίο προεξοφλητικό επιτόκιο σε κάθε κατηγορία μισθώσεων με παρόμοια χαρακτηριστικά (όπως μισθώσεις με αντίστοιχη διάρκεια, για παρόμοια πάγια και σε αντίστοιχο οικονομικό περιβάλλον). Μεταγενέστερα επιμετράται το περιουσιακό στοιχείο στο κόστος μειωμένο κατά τις αποσβέσεις και τυχόν ζημίες απομείωσης ενώ, η υποχρέωση επιμετράται αυξάνοντας τη λογιστική αξία με τους τόκους επί της υποχρέωσης και μειώνοντας τη λογιστική αξία με την καταβολή των μισθωμάτων. Επιπλέον λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στη Σημείωση 22 και 7 των Οικονομικών Καταστάσεων. Κατεχόμενα προς πώληση περιουσιακά στοιχεία: Ο Όμιλος κατατάσσει ένα περιουσιακό στοιχείο, ή ομάδα περουσιακών στοιχείων ως κατεχόμενο/κατεχόμενα προς πώληση όταν πληρούνται οι εξής προϋποθέσεις το περιουσιακό στοιχείο, (ή η ομάδα περουσιακών στοιχείων) είναι διαθέσιμο και σε κατάσταση κατάλληλη για άμεση πώληση και η πώληση είναι πολύ πιθανόν να πραγματοποιηθεί εντός 12 μηνών από την ημερομηνία κατάταξής του ως κατεχόμενο προς πώληση. Κατά τη χρονική στιγμή πριν γίνει η κατάταξή τους ως κατεχόμενα προς πώληση περιουσιακά στοιχεία, τα στοιχεία αυτά ελέγχονται για απομείωση με βάση το ΔΛΠ 36. Περιουσιακά στοιχεία που έχουν καταταχθεί ως κατεχόμενα προς πώληση επιμετρώνται στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής τους αξίας και της εύλογης αξίας μείον τα κόστη ολοκλήρωσης της πώλησης. Τυχόν ζημία απομείωσης αναγνωρίζεται στην κατάσταση συνολικού εισοδήματος. Ο έλεγχος αποτίμησης των ενσώματων περιουσιακών στοιχείων που κατατάχθηκαν προς πώληση, έγινε συνολικά για τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία που περιγράφονται στη Σημείωση 6, ως μία μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών, λόγω του ότι κρίθηκε ότι η πώλησή τους θα γίνει μόνο στο σύνολό τους και όχι το κάθε ένα περιουσιακό στοιχείο ξεχωριστά και πληρούνται τα κριτήρια της πώλησης βάσει του IFRS 5. Επιπλέον λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στη Σημείωση 8 των Οικονομικών Καταστάσεων. Κρίσεις: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 76 Προβλέψεις για επισφαλείς πελάτες: οι προβλέψεις για επισφαλείς πελάτες βασίζονται στα ιστορικά στοιχεία των εισπράξεων και λαμβάνουν υπόψη τον αναμενόμενο πιστωτικό κίνδυνο. Η ανάλυση των επισφαλειών της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης περιλαμβάνεται στη Σημείωση 12 των Οικονομικών Καταστάσεων. Προβλέψεις για βραδέως κινούμενα αποθέματα: στις εταιρείες του Ομίλου τα αποθέματα εξετάζονται τακτικά ως προς την κυκλοφοριακή τους ταχύτητα και λαμβάνονται προβλέψεις για ακίνητα και βραδέως κινούμενα αποθέματα, απαξιωμένα αποθέματα που θα καταστραφούν εντός της επόμενης περιόδου, εκτιμήσεις για εποχικότητα αποθεμάτων και εκτίμηση μελλοντικής τιμής πώλησης οι οποίες παρουσιάζονται στη Σημείωση 11 των Οικονομικών Καταστάσεων. Έσοδα από συμβάσεις με πελάτες: Ο Όμιλος εκτιμά την εύλογη αξία των μη εξαργυρωμένων πόντων χρησιμοποιώντας ιστορικά δεδομένα και αξιολογώντας την πιθανότητα εξάσκησής τους. 2.3 Αλλαγές σε πρότυπα και διερμηνείες Οι λογιστικές πολιτικές που υιοθετήθηκαν συνάδουν με εκείνες που είχαν υιοθετηθεί κατά την προηγούμενη οικονομική χρήση εκτός από τα παρακάτω πρότυπα τα οποία ο Όμιλος και η Εταιρεία έχει υιοθετήσει κατά την 1 Ιανουαρίου 2019. ΔΠΧΑ 16: Μισθώσεις Το ΔΠΧΑ 16 καθορίζει τις αρχές για την αναγνώριση, επιμέτρηση, παρουσίαση και γνωστοποίηση των μισθώσεων για αμφότερα τα μέρη της σύμβασης, ήτοι για τον πελάτη («μισθωτή») και τον προμηθευτή («εκμισθωτή»). Το ΔΠΧΑ 16 αντικαθιστά την υπάρχουσα λογιστική αντιμετώπιση των μισθώσεων βάσει των ΔΛΠ 17 Μισθώσεις, ΕΔΔΠΧΑ 4 Προσδιορισμός των συμφωνιών που περιέχουν μίσθωση, SIC 15 Λειτουργικές Μισθώσεις – Κίνητρα και SIC 27 Αξιολόγηση συναλλαγών που έχουν τη νομική μορφή μίσθωσης. Το νέο πρότυπο απαιτεί οι μισθωτές να αναγνωρίζουν τις περισσότερες μισθώσεις στις οικονομικές τους καταστάσεις. Οι μισθωτές έχουν ένα ενιαίο λογιστικό πλαίσιο για όλες τις μισθώσεις, με ορισμένες εξαιρέσεις. Η λογιστική των εκμισθωτών παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη. Πιο συγκεκριμένα, το ΔΠΧΑ 16 εισάγει ένα ενιαίο μοντέλο παρουσίασης όλων των μισθώσεων στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης όλων των εταιρειών. Ο μισθωτής αναγνωρίζει ένα δικαίωμα χρήσης που αντιπροσωπεύει την υποχρέωσή του να πληρώνει τα σχετικά μισθώματα. Το πρότυπο παρέχει εξαιρέσεις για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις (μισθώσεις κάτω 12 μηνών) και τις μισθώσεις παγίων χαμηλής αξίας. Η λογιστική αντιμετώπιση των μισθώσεων για τους εκμισθωτές παραμένει αντίστοιχη με αυτή του προϋπάρχοντος προτύπου δηλαδή οι εκμισθωτές θα συνεχίζουν να ταξινομούν τις μισθώσεις τους σε χρηματοοικονομικές και λειτουργικές. Η πραγματική επίδραση της υιοθέτησης του προτύπου κατά την 1/1/2019 παρουσιάζεται στις Σημειώσεις 7 και 22. Μετάβαση στο νέο πρότυπο Ο Όμιλος / η Εταιρεία εφάρμοσε για πρώτη φορά το ΔΠΧΑ 16 κατά την 1/1/2019 χρησιμοποιώντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση. Βάσει αυτής της προσέγγισης ο Όμιλος / η Εταιρεία: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 77 • Αναγνώρισε μια υποχρέωση την οποία επιμετρά στην παρούσα αξία όπως προκύπτει από την προεξόφληση των μισθωμάτων που απομένουν να πληρωθούν με το επιπλέον επιτόκιο δανεισμού που ίσχυε κατά την ημέρα της αρχικής εφαρμογής. • Αναγνώρισε ένα δικαίωμα χρήσης παγίου επιμετρώντας το δικαίωμα αυτό σε ένα ποσό το οποίο ισούται με την αντίστοιχη υποχρέωση που θα αναγνωριστεί. Η επίδραση της εφαρμογής καταχωρήθηκε σαν προσαρμογή στα αποτελέσματα εις νέον κατά την 1/1/2019, χωρίς να υπάρξει τροποποίηση στη συγκριτική πληροφόρηση. Ο Όμιλος / η Εταιρεία επιπλέον χρησιμοποίησε την εξαίρεση που παρέχεται από το πρότυπο αναφορικά με τον προσδιορισμό των μισθώσεων. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως εφάρμοσε τις απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 16 σε όλες τις συμβάσεις που ήταν σε ισχύ κατά την 1/1/2019 και είχαν αναγνωριστεί ως μισθώσεις με βάση το ΔΛΠ 17 και την ΕΔΔΠΧΑ 4. Ο Όμιλος / η Εταιρεία χρησιμοποίησε τις εξαιρέσεις του προτύπου αναφορικά με τις μισθώσεις με εναπομένουσα διάρκεια μικρότερη των 12 μηνών κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής του προτύπου και για τις μισθώσεις παγίων χαμηλής αξίας. Λογιστική πολιτική του Ομίλου για το νέο πρότυπο Τι είναι μίσθωση στο πλαίσιο του ΔΠΧΑ16 Μια σύμβαση αποτελεί η εμπεριέχει μίσθωση εάν η σύμβαση μεταβιβάζει το δικαίωμα ελέγχου της χρήσης ενός αναγνωρισμένου περιουσιακού στοιχείου για συγκεκριμένη χρονική περίοδο έναντι ανταλλάγματος. Εξαιρέσεις αναγνώρισης μίσθωσης στο πλαίσιο του ΔΠΧΑ 16 • Στις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις • Στις μισθώσεις που το περιουσιακό στοιχείο έχει χαμηλή αξία • Στις μισθώσεις με κυμαινόμενο μίσθωμα Διάρκεια μίσθωσης Η αμετάκλητη χρονική περίοδος της μίσθωσης λαμβάνοντας υπόψη τα δικαιώματα παράτασης ή καταγγελίας της μίσθωσης εφόσον υπάρχει βεβαιότητα ότι θα ασκηθούν από τον μισθωτή. Ο Όμιλος καθορίζει τη διάρκεια της μίσθωσης ως τη συμβατική χρονική περίοδο της μίσθωσης και λαμβάνει υπόψη τα δικαιώματα παράτασης ή καταγγελίας της μίσθωσης εφόσον υπάρχει βεβαιότητα ότι θα εξασκηθούν. Η πλειοψηφία των συμβάσεων μίσθωσης του Ομίλου περιλαμβάνουν όρους πρόωρης λήξης σχεδόν αζημίως. Την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου Ο μισθωτής αναγνωρίζει ένα περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης και μια υποχρέωση ως εξής: Αρχική επιμέτρηση περιουσιακού στοιχείου με δικαίωμα χρήσης = Αρχική επιμέτρηση της υποχρέωσης από τη μίσθωση. Η παρούσα αξία των μισθωμάτων τα οποία παραμένουν ανεξόφλητα κατά την ημερομηνία αυτή προεξοφλημένα με το επιτόκιο της μίσθωσης εάν υπάρχει ή το επιτόκιο δανεισμού του μισθωτή (το Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 78 επιτόκιο το οποίο θα αποδεχόταν ο μισθωτής για να δανειστεί τα αναγκαία κεφαλαία με παρόμοιους όρους ήτοι μια διάρκεια δανείου ίση με τη διάρκεια της μίσθωσης και παρόμοιες εξασφαλίσεις για να αγοράσει το περιουσιακό στοιχείο). Ακόμη, ο Όμιλος / η Εταιρεία αποφάσισε να εφαρμόσει ενιαίο προεξοφλητικό επιτόκιο σε κάθε κατηγορία μισθώσεων με παρόμοια χαρακτηριστικά (όπως μισθώσεις με αντίστοιχη διάρκεια, για παρόμοια πάγια και σε αντίστοιχο οικονομικό περιβάλλον). Μεταγενέστερη επιμέτρηση περιουσιακού στοιχείου με δικαίωμα χρήσης Ο μισθωτής επιμετρά το περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης στο κόστος μειωμένο κατά τις αποσβέσεις και τυχόν ζημιές απομείωσης. Μεταγενέστερη επιμέτρηση της υποχρέωσης από τη μίσθωση Ο μισθωτής επιμετρά την υποχρέωση από τη μίσθωση αυξάνοντας τη λογιστική αξία με τους τόκους επί της υποχρέωσης από τη μίσθωση και μειώνοντας τη λογιστική αξία με την καταβολή των μισθωμάτων. Οι τόκοι επί της υποχρέωσης από τη μίσθωση προκύπτουν από την εφαρμογή του επιτοκίου της μίσθωσης ή του επιτοκίου δανεισμού επί του ανεξόφλητου υπόλοιπου της υποχρέωσης από τη μίσθωση. Επανεκτίμηση της υποχρέωσης Πραγματοποιείται εάν έχει επέλθει μεταβολή στη διάρκεια της μίσθωσης. Παρουσίαση • Τα περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης χωριστά από τα αλλά στοιχεία ενεργητικού στην κατάσταση οικονομικής θέσης. • Τις υποχρεώσεις από μισθώσεις χωριστά από τις άλλες υποχρεώσεις. • Το έξοδο τόκων επί της υποχρέωσης από τη μίσθωση χωριστά από την επιβάρυνση της απόσβεσης για το περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης στην κατάσταση αποτελεσμάτων και συνολικού εισοδήματος. • Τις πληρωμές σε μετρητά για το τμήμα της υποχρέωσης που αφορά το κεφάλαιο, τους τόκους και τις μισθώσεις εκτός ΔΠΧΑ16 στην κατάσταση ταμειακών ροών. ΔΠΧΑ 9: Δικαίωμα Προπληρωμής με Αρνητική Αποζημίωση (Τροποποίηση) Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα προπληρωμής που επιτρέπουν ή απαιτούν από ένα συμβαλλόμενο μέρος είτε να καταβάλει είτε να λάβει εύλογη αποζημίωση για την πρόωρη λήξη της σύμβασης (υπό την έννοια ότι από την πλευρά του κατόχου του περιουσιακού στοιχείου ενδέχεται να υπάρχει επιβάρυνση λόγω πρόωρης εξόφλησης) επιτρέπεται να επιμετρηθούν στο αποσβέσιμο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω της κατάστασης λοιπών συνολικών εισοδημάτων. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις. ΔΛΠ 28: Μακροπρόθεσμες Συμμετοχές σε Συγγενείς Επιχειρήσεις και Κοινοπραξίες (Τροποποιήσεις) Οι τροποποιήσεις σχετίζονται με το κατά πόσο η επιμέτρηση (και κυρίως η απομείωση) των μακροπρόθεσμων συμμετοχών σε συγγενείς επιχειρήσεις και κοινοπραξίες, οι οποίες στην ουσία, Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 79 αποτελούν μέρος της καθαρής επένδυσης στη συγγενή επιχείρηση ή στην κοινοπραξία, διέπονται από το ΔΠΧΠ 9, ΔΛΠ 28 ή ένα συνδυασμό των δύο προτύπων. Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν ότι μια οικονομική οντότητα εφαρμόζει το ΔΠΧΑ 9, προτού εφαρμόσει το ΔΛΠ 28, σε αυτές τις μακροπρόθεσμες συμμετοχές για τις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης. Κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΠ 9 η οικονομική οντότητα δεν λαμβάνει υπόψη τυχόν προσαρμογές στην λογιστική αξία των μακροπρόθεσμων συμμετοχών οι οποίες προκύπτουν από την εφαρμογή του ΔΛΠ 28. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις. ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΔΔΠΧΑ 23: Αβεβαιότητα σχετικά με τις Θεωρήσεις Φόρου Εισοδήματος Η διερμηνεία παρέχει καθοδήγηση για την αντιμετώπιση της αβεβαιότητας που εμπεριέχεται σε φορολογικούς χειρισμούς, κατά το λογιστικό χειρισμό των φόρων εισοδήματος. Η διερμηνεία παρέχει πρόσθετες διευκρινίσεις σχετικά με την εξέταση αβέβαιων φορολογικών θεωρήσεων μεμονωμένα ή από κοινού, την εξέταση των φορολογικών θεωρήσεων από τις φορολογικές αρχές, την κατάλληλη μέθοδο ώστε να αντικατοπτρίζεται η αβεβαιότητα της αποδοχής της θεώρησης από τις φορολογικές αρχές καθώς και την εξέταση των συνεπειών των αλλαγών στα πραγματικά περιστατικά και τις περιστάσεις. Η αλλαγή δεν έχει επίδραση στις εταιρείες του Ομίλου. ΔΛΠ 19: Μεταβολή, περικοπή ή διακανονισμός προγράμματος καθορισμένων παροχών (Τροποποιήσεις) Οι τροποποιήσεις απαιτούν τις οντότητες να χρησιμοποιούν επικαιροποιημένες αναλογιστικές παραδοχές για τον προσδιορισμό του κόστους τρέχουσας απασχόλησης και του καθαρού τόκου για το υπόλοιπο της ετήσιας περιόδου αναφοράς, μετά την πραγματοποίηση μιας μεταβολής, περικοπής ή ενός διακανονισμού του προγράμματος καθορισμένων παροχών. Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν επίσης, πως επηρεάζεται η εφαρμογή των απαιτήσεων του ανώτατου ορίου του περιουσιακού στοιχείου, από το λογιστικό χειρισμό μιας μεταβολής, περικοπής ή ενός διακανονισμού του προγράμματος καθορισμένων παροχών. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις . Το ΣΔΛΠ εξέδωσε νέο κύκλο ετήσιων αναβαθμίσεων των ΔΠΧΑ 2015 -2017, το οποίο είναι μια συλλογή τροποποιήσεων των ΔΠΧΑ. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις. ΔΠΧΑ 3 Συνενώσεις επιχειρήσεων και ΔΠΧΑ 11 Σχήματα υπό κοινό έλεγχο: οι τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 3 διευκρινίζουν ότι όταν μια οικονομική οντότητα αποκτά τον έλεγχο μιας επιχείρησης που αποτελεί κοινή επιχείρηση, η οικονομική οντότητα επιμετρά εκ νέου τη συμμετοχή που προηγουμένως κατείχε στην επιχείρηση αυτή. Οι τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 11 διευκρινίζουν ότι όταν μια οικονομική οντότητα αποκτά από κοινού έλεγχο μιας επιχείρησης που αποτελεί κοινή επιχείρηση, η οικονομική οντότητα δεν επιμετρά εκ νέου τη συμμετοχή που προηγουμένως κατείχε στην επιχείρηση αυτή. ΔΛΠ 12 Φόροι εισοδήματος: οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν ότι οι φορολογικές συνέπειες των πληρωμών για χρηματοοικονομικά μέσα που ταξινομούνται ως στοιχεία των ιδίων κεφαλαίων, θα πρέπει να αναγνωρίζονται ανάλογα με το που οι συναλλαγές ή τα γεγονότα του παρελθόντος που δημιούργησαν τα διανεμητέα κέρδη έχουν αναγνωριστεί. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 80 ΔΛΠ 23 Κόστος δανεισμού: οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν την παράγραφο 14 του προτύπου ώστε, όταν ένα περιουσιακό στοιχείο που πληροί τις προϋποθέσεις είναι έτοιμο για τη χρήση για την οποία προορίζεται ή για πώληση και μέρος δανείου που λήφθηκε ειδικά για αυτό το περιουσιακό στοιχείο παραμένει ως ανοικτό υπόλοιπο κατά τη στιγμή εκείνη, το κόστος δανεισμού αυτό πρέπει να συμπεριληφθεί στα κεφάλαια που προέρχονται από γενικό δανεισμό. Πρότυπα που έχουν εκδοθεί αλλά δεν έχουν εφαρμογή στην παρούσα λογιστική περίοδο και η Εταιρεία / Όμιλος δεν έχει υιοθετήσει νωρίτερα ΔΠΧΑ 10 Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις και ΔΛΠ 28 Επενδύσεις σε Συγγενείς επιχειρήσεις και Κοινοπραξίες - Τροποποίηση: Πώληση ή εισφορά περιουσιακών στοιχείων μεταξύ ενός επενδυτή και της συγγενούς του εταιρείας ή της κοινοπραξίας του Οι τροποποιήσεις αντιμετωπίζουν μια αναγνωρισμένη ασυνέπεια μεταξύ των απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 10 και εκείνες του ΔΛΠ 28, για την αντιμετώπιση της πώλησης ή της εισφοράς των περιουσιακών στοιχείων μεταξύ του επενδυτή και της συγγενούς του εταιρείας ή της κοινοπραξίας του. Η κύρια συνέπεια των τροποποιήσεων είναι ότι ένα πλήρες κέρδος ή η ζημία αναγνωρίζεται όταν η συναλλαγή περιλαμβάνει μια επιχείρηση (είτε στεγάζεται σε μια θυγατρική είτε όχι). Ένα μερικό κέρδος ή η ζημία αναγνωρίζεται όταν η συναλλαγή περιλαμβάνει στοιχεία ενεργητικού που δεν συνιστούν επιχείρηση, ακόμη και αν τα στοιχεία αυτά στεγάζονται σε θυγατρική. Το Δεκέμβριο του 2015 το ΣΔΛΠ ανέβαλε επ’ αόριστο την ημερομηνία εφαρμογής της τροποποίησης αυτής, αναμένοντας το αποτέλεσμα του έργου του για τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν θα έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις . Εννοιολογικό πλαίσιο Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς Το ΣΔΛΠ εξέδωσε το αναθεωρημένο εννοιολογικό πλαίσιο για τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση στις 29 Μαρτίου 2018. Το εννοιολογικό πλαίσιο καθορίζει ένα ολοκληρωμένο σύνολο εννοιών για τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Οι έννοιες αυτές συμβάλλουν στον καθορισμό προτύπων, την καθοδήγηση των συντακτών για την ανάπτυξη συνεπών λογιστικών πολιτικών και την υποστήριξη στην προσπάθεια τους να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν τα πρότυπα. Το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων εξέδωσε επίσης ένα συνοδευτικό έγγραφο, Τροποποιήσεις στις παραπομπές του εννοιολογικού πλαισίου, το οποίο καθορίζει τις τροποποιήσεις των προτύπων που επηρεάζονται προκειμένου να επικαιροποιηθούν οι αναφορές στο αναθεωρημένο εννοιολογικό πλαίσιο. Στόχος του εγγράφου είναι η υποστήριξη της μετάβασης στο αναθεωρημένο εννοιολογικό πλαίσιο ΔΠΧΑ για τις εταιρείες που υιοθετούν το εννοιολογικό πλαίσιο για να αναπτύξουν λογιστικές πολιτικές όταν κανένα πρότυπο ΔΠΧΑ δεν κάνει αναφορά. Για τους συντάκτες που αναπτύσσουν λογιστικές πολιτικές βάσει του εννοιολογικού πλαισίου, ισχύει για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2020. ΔΠΧΑ 3: Συνενώσεις Επιχειρήσεων (Τροποποιήσεις) Το ΣΔΛΠ εξέδωσε τροποποιήσεις αναφορικά με τον ορισμό μιας Επιχείρησης (τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 3) με σκοπό την επίλυση των δυσκολιών που προκύπτουν όταν μια οικονομική οντότητα προσδιορίζει εάν Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 81 έχει αποκτήσει μια επιχείρηση ή μια ομάδα περιουσιακών στοιχείων. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για συνενώσεις επιχειρήσεων για τις οποίες η ημερομηνία απόκτησης προσδιορίζεται στην πρώτη ετήσια λογιστική περίοδο που αρχίζει την ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2020 και για απόκτηση περιουσιακών στοιχείων που συμβαίνουν την ή μετά την έναρξη αυτής της περιόδου, ενώ επιτρέπεται νωρίτερη εφαρμογή. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν θα έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις. ΔΛΠ 1 Παρουσίαση των Οικονομικών Καταστάσεων και ΔΛΠ 8 Λογιστικές πολιτικές, αλλαγές στις λογιστικές εκτιμήσεις και λάθη: Ορισμός της σημαντικότητας (Τροποποιήσεις) Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020 ενώ επιτρέπεται νωρίτερη εφαρμογή. Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν τον ορισμό της σημαντικότητας και τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να εφαρμοστεί. Ο νέος ορισμός αναφέρει πως «πληροφόρηση θεωρείται σημαντική εφόσον όταν παραλείπεται, αποκρύπτεται ή είναι ανακριβής, εύλογα αναμένεται να επηρεάσει τις αποφάσεις των κύριων χρηστών των οικονομικών καταστάσεων, που λαμβάνουν με βάση αυτές τις οικονομικές καταστάσεις, οι οποίες παρέχουν οικονομική πληροφόρηση για τη συγκεκριμένη οντότητα». Επιπλέον, βελτιώθηκαν οι επεξηγήσεις που συνοδεύουν τον ορισμό της σημαντικότητας. Οι τροποποιήσεις διασφαλίζουν ότι ο ορισμός της σημαντικότητας είναι συνεπής σε όλα τα πρότυπα των ΔΠΧΑ. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν θα έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις. Αναμόρφωση Επιτοκίου Αναφοράς – ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39, ΔΠΧΑ 7 (Τροποποιήσεις) Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται, αναδρομικά, για ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020, ενώ επιτρέπεται νωρίτερη εφαρμογή. Τον Σεπτέμβριο του 2019, το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (ΣΔΛΠ) εξέδωσε τροποποιήσεις στα πρότυπα ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7, με τις οποίες ολοκληρώνεται η πρώτη φάση των εργασιών του αναφορικά με τις επιπτώσεις της αναμόρφωσης των διατραπεζικών επιτοκίων δανεισμού στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Η δεύτερη φάση επικεντρώνεται σε θέματα που επηρεάζουν τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση όταν ένα υφιστάμενο επιτόκιο αναφοράς αντικατασταθεί από ένα επιτόκιο μηδενικού κινδύνου. Οι τροποποιήσεις αναφέρονται σε θέματα που προκύπτουν στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση σε περιόδους που προηγούνται της αντικατάστασης ενός υφιστάμενου επιτοκίου αναφοράς με ένα εναλλακτικό επιτόκιο, και αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις σε συγκεκριμένες απαιτήσεις λογιστικής αντιστάθμισης του ΔΠΧΑ 9 «Χρηματοοικονομικά Μέσα» και του ΔΛΠ 39 «Χρηματοοικονομικά μέσα: Αναγνώριση και επιμέτρηση». Οι τροποποιήσεις προβλέπουν προσωρινές διευκολύνσεις εφαρμόσιμες σε υφιστάμενες σχέσεις αντιστάθμισης που επηρεάζονται από την αναμόρφωση των επιτοκίων αναφοράς, επιτρέποντας τη συνέχιση της λογιστικής αντιστάθμισης κατά την περίοδο της αβεβαιότητας πριν από την αντικατάσταση ενός υφιστάμενου επιτοκίου αναφοράς με ένα εναλλακτικό επιτόκιο σχεδόν μηδενικού κινδύνου. Eπίσης, οι τροποποιήσεις εισάγουν στο ΔΠΧΑ 7 «Χρηματοοικονομικά Μέσα: Γνωστοποιήσεις» πρόσθετες γνωστοποιήσεις γύρω από την αβεβαιότητα που προκύπτει από την αναμόρφωση των επιτοκίων αναφοράς. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν θα έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 82 ΔΛΠ 1 Παρουσίαση των Οικονομικών Καταστάσεων: Ταξινόμηση των Υποχρεώσεων ως Βραχυπρόθεσμες ή Μακροπρόθεσμες (Τροποποιήσεις) Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2022 ενώ επιτρέπεται νωρίτερη εφαρμογή. Οι τροποποιήσεις έχουν στόχο την επίτευξη συνέπειας στην εφαρμογή των απαιτήσεων του προτύπου, βοηθώντας τις εταιρείες να καθορίσουν κατά πόσο ο δανεισμός και οι λοιπές υποχρεώσεις με αβέβαιη ημερομηνία διακανονισμού ταξινομούνται ως βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις, στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης. Οι τροποποιήσεις επηρεάζουν την παρουσίαση των υποχρεώσεων στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης, ενώ δεν τροποποιούν τις υφιστάμενες απαιτήσεις αναφορικά με την επιμέτρηση ή το χρόνο αναγνώρισης ενός περιουσιακού στοιχείου, υποχρέωσης, εσόδου ή εξόδου ή τις γνωστοποιήσεις επί των στοιχείων αυτών. Επίσης, οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν τις απαιτήσεις ταξινόμησης για το δανεισμό, τον οποίο μπορεί να διακανονίσει μία εταιρεία εκδίδοντας συμμετοχικούς τίτλους. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Διοίκηση του Ομίλου και της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν θα έχει επίδραση η συγκεκριμένη τροποποίηση στις οικονομικές καταστάσεις. 3. Βασικές λογιστικές αρχές Οι Οικονομικές Καταστάσεις έχουν συνταχθεί βάσει των ακόλουθων βασικών λογιστικών αρχών. 3.1 Βάση ενοποίησης Οι Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις περιλαμβάνουν τις Οικονομικές Καταστάσεις της μητρικής Εταιρείας και των θυγατρικών εταιρειών στις οποίες ασκεί έλεγχο. Έλεγχος θεωρείται ότι υπάρχει όταν η μητρική Εταιρεία έχει τη δυνατότητα να ορίζει τις αποφάσεις που αφορούν τις χρηματοοικονομικές και λειτουργικές αρχές διαχείρισης των θυγατρικών, με σκοπό να έχει οφέλη από αυτές. Οι Οικονομικές Καταστάσεις των θυγατρικών καταρτίζονται στην ίδια ημερομηνία και με τις ίδιες λογιστικές αρχές με τις Οικονομικές Καταστάσεις της μητρικής. Ενδοομιλικές συναλλαγές (συμπεριλαμβανομένων και των συμμετοχών), υπόλοιπα και μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ των εταιρειών του Ομίλου, απαλείφονται. Οι θυγατρικές εταιρείες ενοποιούνται πλήρως από την ημερομηνία που αποκτάται ο έλεγχος και παύουν να ενοποιούνται από την ημερομηνία που ο έλεγχος μεταβιβάζεται εκτός Ομίλου. Τυχόν ζημίες μερίζονται σε μη ελέγχουσες συμμετοχές ακόμα και αν το υπόλοιπο καταστεί αρνητικό. Συναλλαγές που οδηγούν σε αλλαγές ποσοστών συμμετοχής σε θυγατρική καταχωρούνται στην καθαρή θέση. Τα αποτελέσματα των εξαγοραζόμενων ή πωλούμενων θυγατρικών εντός της χρήσεως, περιλαμβάνονται στην Ενοποιημένη Κατάσταση Συνολικών Εισοδημάτων από ή έως την ημερομηνία εξαγοράς ή πώλησης, αντίστοιχα. 3.2 Συνενώσεις Επιχειρήσεων και Υπεραξία Συνένωση επιχειρήσεων είναι μία συναλλαγή ή άλλο γεγονός κατά το οποίο ένας αποκτών (acquirer) αναλαμβάνει τον έλεγχο μίας ή περισσότερων επιχειρήσεων. Ως επιχείρηση ορίζεται ένα ολοκληρωμένο Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 83 σύνολο δραστηριοτήτων και περιουσιακών στοιχείων που μπορεί να καθοδηγείται και να διευθύνεται με σκοπό την απόδοση ωφελημάτων απευθείας στους ιδιοκτήτες. Εάν τα αποκτηθέντα στοιχεία του ενεργητικού δεν αποτελούν επιχείρηση, η συναλλαγή ή άλλο γεγονός αντιμετωπίζονται λογιστικά ως μία απόκτηση ενός στοιχείου του ενεργητικού και το κόστος κτήσης κατανέμεται στα στοιχεία του ενεργητικού και τις αναληφθείσες υποχρεώσεις με βάση τις σχετικές εύλογες αξίες τους κατά την ημερομηνία απόκτησης. Οι συνενώσεις επιχειρήσεων λογιστικοποιούνται σύμφωνα με τη μέθοδο της απόκτησης. Το κόστος κτήσης μιας θυγατρικής είναι η εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων που δόθηκαν, των μετοχών που εκδόθηκαν και των υποχρεώσεων που αναλήφθηκαν κατά την ημερομηνία της ανταλλαγής, πλέον του ποσού μη ελέγχουσας συμμετοχής επιμετρημένο, για κάθε συνένωση, είτε στην εύλογη αξία είτε στην αναλογία της μη ελέγχουσας συμμετοχής στην εύλογη αξία των επί μέρους καθαρών περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν. Άμεσα συνδεδεμένα με την απόκτηση κόστη εξοδοποιούνται όταν πραγματοποιούνται. Εάν το συνολικό κόστος της αγοράς είναι μικρότερο από την εύλογη αξία των επί μέρους καθαρών περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν, η διαφορά καταχωρείται άμεσα στα αποτελέσματα. Η υπεραξία που προκύπτει από αποκτήσεις θυγατρικών παρουσιάζεται ως άυλο περιουσιακό στοιχείο. Η υπεραξία δεν αποσβένεται αλλά υπόκειται τουλάχιστον ετησίως σε έλεγχο απομείωσής της. Έτσι, μετά την αρχική καταχώρηση, η υπεραξία αποτιμάται στο κόστος κτήσης, μείον τις τυχόν σωρευμένες ζημίες απομείωσης. Για τους σκοπούς διενέργειας του ελέγχου απομείωσης, η υπεραξία κατανέμεται, κατά την ημερομηνία απόκτησης, σε κάθε μονάδα δημιουργίας ταμιακών ροών που προβλέπεται ότι θα επωφεληθεί από την συνένωση. Ο έλεγχος απομείωσης διενεργείται συγκρίνοντας το ανακτήσιμο ποσό της μονάδας με τη λογιστική αξία της κάθε μονάδας συμπεριλαμβανόμενης και της υπεραξίας που έχει κατανεμηθεί στη μονάδα αυτή. Η ανακτήσιμη αξία, είναι η μεγαλύτερη αξία μεταξύ της εύλογης αξίας μειωμένης με το απαιτούμενο για την πώληση κόστος και της αξίας χρήσεως της μονάδας. Η αξία χρήσης προσδιορίζεται με προεξόφληση των μελλοντικών ροών με το κατάλληλο προεξοφλητικό επιτόκιο. Ζημία απομείωσης που καταχωρείται για υπεραξία δεν αναστρέφεται σε επόμενες χρήσεις. Τα κέρδη και οι ζημίες κατά τη διάθεση θυγατρικών προσδιορίζονται λαμβανομένης υπόψη και της υπεραξίας που αντιστοιχεί στην πωληθείσα οικονομική μονάδα. 3.3 Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις Στις εταιρικές οικονομικές καταστάσεις της μητρικής Εταιρείας, οι επενδύσεις σε θυγατρικές αποτιμώνται στο κόστος κτήσης αυτών, μειούμενο με τυχόν σωρευμένες ζημίες απομείωσης. Ο έλεγχος της απομείωσης (impairment test) διενεργείται όποτε υπάρχουν σαφείς ενδείξεις απομείωσης με βάση τις διατάξεις του ΔΛΠ 36 «Απομείωση αξίας περιουσιακών στοιχείων». 3.4 Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις Συγγενείς είναι οι επιχειρήσεις στις οποίες ο Όμιλος μπορεί να ασκήσει σημαντική επιρροή, αλλά δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστούν είτε θυγατρικές, είτε συμμετοχή σε κοινοπραξία. Για τον Όμιλο η κατοχή δικαιωμάτων ψήφου, μίας εταιρείας από 20% έως και 50%, υποδηλώνει σημαντική επιρροή πάνω στην εταιρεία αυτή. Η επιρροή αυτή καθιστά τη συγκεκριμένη εταιρεία συγγενή. Οι επενδύσεις σε συγγενείς Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 84 ενοποιούνται με την μέθοδο της καθαρής θέσης βάσει της οποίας απεικονίζονται στην Κατάσταση Χρηματοικονομικής Θέσης στο κόστος, προσαρμοζόμενο στις μεταγενέστερες μεταβολές του μεριδίου του Ομίλου στο καθαρό ενεργητικό της συγγενούς και λαμβάνοντας υπόψη τυχόν απομειώσεις. Η υπεραξία που προκύπτει από αποκτήσεις συγγενών επιχειρήσεων περιλαμβάνεται στην αξία της επένδυσης, ενώ αρνητική υπεραξία καταχωρείται στα αποτελέσματα της χρήσης εντός της οποίας έγινε η απόκτηση. Το μερίδιο του Ομίλου στα κέρδη ή τις ζημιές των συγγενών επιχειρήσεων μετά την εξαγορά αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα, ενώ το μερίδιο των μεταβολών των αποθεματικών μετά την εξαγορά, αναγνωρίζεται στα αποθεματικά. Στην περίπτωση που οι συγγενείς επιχειρήσεις δεν έχουν υιοθετήσει τα ΔΠΧΑ και προκειμένου να εφαρμοστεί η μέθοδος της καθαρής θέσης, η μητρική Εταιρεία προσαρμόζει τις οικονομικές τους καταστάσεις σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές του Ομίλου. Μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ του Ομίλου και των συνδεδεμένων επιχειρήσεων απαλείφονται κατά το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στις συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Αντίστοιχα, μη πραγματοποιημένες ζημιές απαλείφονται, εκτός εάν η συναλλαγή παρέχει ενδείξεις απομείωσης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου. Όταν η συμμετοχή του Ομίλου στις ζημίες σε μία συγγενή επιχείρηση ισούται ή υπερβαίνει τη συμμετοχή του στη συγγενή επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένων οποιονδήποτε άλλων επισφαλών απαιτήσεων, ο Όμιλος δεν αναγνωρίζει περαιτέρω ζημίες, εκτός και αν έχει καλύψει υποχρεώσεις ή έχει ενεργήσει πληρωμές εκ μέρους της συγγενούς επιχείρησης και εν γένει εκείνων που προκύπτουν από τη μετοχική ιδιότητα. Στις Οικονομικές Καταστάσεις της μητρικής Εταιρείας, οι επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις αποτιμώνται στο κόστος κτήσης αυτών, μειούμενο με τυχόν σωρευμένες ζημίες απομείωσης. 3.5 Λειτουργικοί τομείς Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας συνιστά τον κύριο λήπτη επιχειρηματικών αποφάσεων και ελέγχει τις εσωτερικές αναφορές χρηματοοικονομικής πληροφόρησης προκειμένου να αξιολογήσει την επίδοση της Εταιρείας και του ομίλου και να λάβει αποφάσεις σχετικά με την κατανομή πόρων. Η Διοίκηση έχει καθορίσει τους τομείς δραστηριότητας βασισμένη σε αυτές τις εσωτερικές αναφορές σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 8. Ως λειτουργικοί τομείς ορίζονται οι τομείς στους οποίους δραστηριοποιείται ο Όμιλος και στους οποίους βασίζεται το εσωτερικό σύστημα πληροφόρησης του Ομίλου. Για την κατηγοριοποίηση ανά λειτουργικό τομέα έχουν ληφθεί υπόψη τα εξής: Η φύση των προϊόντων και υπηρεσιών, Τα ποσοτικά όρια που ορίζει το ΔΠΧΑ 8. Βάσει των ανωτέρω, ο Όμιλος παρουσιάζει τις πληροφορίες σε ένα λειτουργικό τομέα ως ακολούθως: Λιανική πώληση ειδών οικιακού εξοπλισμού και επίπλων (Καταστήματα ΙΚΕΑ). 3.6 Συναλλαγματικές μετατροπές (α) Λειτουργικό νόμισμα και νόμισμα παρουσίασης Τα στοιχεία των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου, επιμετρώνται με χρήση του Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 85 νομίσματος του οικονομικού περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο κάθε εταιρεία λειτουργεί (λειτουργικό νόμισμα). Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται σε ευρώ, που είναι το λειτουργικό νόμισμα της μητρικής Εταιρείας. (β) Συναλλαγές και υπόλοιπα Οι συναλλαγές σε ξένα νομίσματα μετατρέπονται στο λειτουργικό νόμισμα βάσει των ισοτιμιών που υφίστανται κατά την ημερομηνία των συναλλαγών. Κέρδη και ζημιές από συναλλαγματικές διαφορές οι οποίες προκύπτουν από μετατροπή των νομισματικών στοιχείων που εκφράζονται σε ξένο νόμισμα κατά τη διάρκεια της χρήσης και κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης με τις υπάρχουσες ισοτιμίες, καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Οι συναλλαγματικές διαφορές από μη νομισματικά στοιχεία που αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους, θεωρούνται ως τμήμα της εύλογης αξίας και συνεπώς καταχωρούνται όπου και οι διαφορές της εύλογης αξίας. (γ) Εταιρείες του Ομίλου εκτός Ελλάδος Κάθε εταιρεία του Ομίλου καθορίζει το λειτουργικό της νόμισμα και τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στις οικονομικές καταστάσεις κάθε εταιρείας αποτιμώνται χρησιμοποιώντας το λειτουργικό της νόμισμα. Η μετατροπή των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου οι οποίες έχουν διαφορετικό λειτουργικό νόμισμα από τη μητρική γίνεται ως εξής: Τα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις μετατρέπονται με τις ισοτιμίες που υπάρχουν κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης. Τα ίδια κεφάλαια μετατρέπονται με τις ισοτιμίες που ίσχυαν κατά την ημερομηνία που προέκυψαν. Τα έσοδα και τα έξοδα μετατρέπονται με τις μέσες ισοτιμίες της κάθε χρήσης και σε ετήσια βάση προκύπτει από τη μέση τιμή των δώδεκα (12) μηνών. Οι προκύπτουσες συναλλαγματικές διαφορές καταχωρούνται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα και στο Αποθεματικό Συναλλαγματικών διαφορών από μετατροπή Κατάστασης Οικονομικής Θέσης σε Ξ.Ν. Κατά την πώληση θυγατρικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό, οι σωρευμένες συναλλαγματικές διαφορές που υπάρχουν στο Αποθεματικό Συναλλαγματικών διαφορών από μετατροπή Κατάστασης Οικονομικής Θέσης σε Ξ.Ν, καταχωρούνται στα αποτελέσματα χρήσεως ως κέρδη ή ζημίες από την πώληση συμμετοχών. Η υπεραξία και οι προσαρμογές των εύλογων αξιών που προκύπτουν κατά την απόκτηση οικονομικών μονάδων εξωτερικού αποτελούν στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της μονάδας εξωτερικού και, μετατρέπονται με τις ισοτιμίες που υπάρχουν κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης και οι συναλλαγματικές διαφορές αναγνωρίζονται στην καθαρή θέση. 3.7 Ενσώματα περιουσιακά στοιχεία Τα ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου έχουν αποτιμηθεί κατά κατηγορία ως ακολούθως: Όλες οι κατηγορίες παγίων αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις τυχόν ζημιές απομείωσης. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 86 Στο κόστος κτήσης περιλαμβάνονται όλες οι άμεσες επιρριπτέες δαπάνες για την απόκτηση των στοιχείων. Στις εν λόγω δαπάνες συμπεριλαμβάνονται και οι τόκοι και τα συναφή έξοδα δανείων που ελήφθησαν για την αγορά ή κατασκευή του παγίου, μέχρι την ημερομηνία λειτουργίας του. Σημαντικές μεταγενέστερες προσθήκες και βελτιώσεις κεφαλαιοποιούνται στο κόστος κτήσης των σχετικών περιουσιακών στοιχείων εφόσον προσαυξάνουν την ωφέλιμη ζωή ή/ και την παραγωγική δυναμικότητα της αξίας της επένδυσης. Οι δαπάνες επισκευής και συντήρησης εξοδοποιούνται με την πραγματοποίησή τους. Κατά την πώληση των ενσωμάτων παγίων, οι διαφορές μεταξύ του τιμήματος που λαμβάνεται και της λογιστικής τους αξίας καταχωρούνται ως κέρδη ή ζημίες στα αποτελέσματα. Οι αποσβέσεις των παγίων στοιχείων λογίζονται με τη μέθοδο της σταθερής απόσβεσης βάσει της εκτιμώμενης ωφέλιμης ζωής των παγίων. Η ωφέλιμη ζωή επανεξετάζεται σε ετήσια βάση. Η ωφέλιμη ζωή των παγίων περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου/ της Εταιρείας, εκτός των οικοπέδων τα οποία δεν αποσβένονται, έχει καθορισθεί ως εξής: Κατηγορία Παγίου Ωφέλιμη Ζωή Κτίρια – Εγκαταστάσεις Κτιρίων 10 – 40 έτη Εγκαταστάσεις Κτιρίων σε Ακίνητα Τρίτων 10 – 36 έτη Μηχανολογικός Εξοπλισμός 9 – 10 έτη Μεταφορικά Μέσα 6 – 9 έτη Λοιπός Εξοπλισμός 4 – 10 έτη Τα παραγωγικά ακίνητα ή αυτά για τα οποία δεν έχει προσδιοριστεί η χρήση τους και βρίσκονται στο στάδιο της κατασκευής, απεικονίζονται στο κόστος μειωμένα κατά τις τυχόν ζημίες απομείωσης. Το κόστος περιλαμβάνει επαγγελματικές αμοιβές και κόστος δανεισμού. Η απόσβεση αυτών των ακινήτων όπως και των υπολοίπων του Ομίλου αρχίζει όταν τα ακίνητα είναι έτοιμα για χρήση. 3.8 Επενδύσεις σε ακίνητα Οι επενδύσεις σε ακίνητα αναγνωρίζονται αρχικά στο κόστος κτήσης τους συμπεριλαμβανομένου και των εξόδων απόκτησης. Μεταγενέστερα της αρχικής αναγνώρισης τα επενδυτικά ακίνητα αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους η οποία εξετάζεται κάθε χρόνο. Σε περίπτωση ιδιοχρησιμοποίησης, το επενδυτικό ακίνητο αποαναγνωρίζεται και μεταφέρεται στα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία στην εύλογη αξία την ημερομηνία μεταφοράς. Η λογιστική αξία που αναγνωρίζεται στις Οικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου αντικατοπτρίζει τις συνθήκες της αγοράς κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης. Κάθε κέρδος ή ζημιά που προκύπτει από μεταβολή στην εύλογη αξία της επένδυσης, συνιστά αποτέλεσμα και αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα χρήσεως της χρήσης στην οποία προκύπτει. 3.9 Άυλα περιουσιακά στοιχεία Τα άυλα περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου αποσβένονται σύμφωνα με την ωφέλιμη ζωή. Η ωφέλιμη ζωή επανεξετάζεται σε ετήσια βάση. Σήματα και άδειες Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 87 Τα σήματα και οι άδειες αποτιμώνται στο κόστος κτήσης όπως προκύπτει από τα σχετικά τιμολόγια μείον τις αποσβέσεις. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των στοιχείων αυτών, η οποία έχει προσδιοριστεί από 5 έως 20 έτη. Λογισμικό – λοιπά άυλα περιουσιακά στοιχεία Οι άδειες λογισμικού αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον τις αποσβέσεις. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των στοιχείων αυτών και ο συντελεστής απόσβεσης είναι 15%. Οι δαπάνες που απαιτούνται για τη διατήρηση του λογισμικού καταχωρούνται ως έξοδα όταν πραγματοποιούνται. Οι δαπάνες που πραγματοποιούνται για την ανάπτυξη συγκεκριμένων λογισμικών που ελέγχονται από τον Όμιλο (in – house developments), καταχωρούνται ως άυλα περιουσιακά στοιχεία όταν ισχύουν οι εξής προϋποθέσεις: α) δημιουργείται ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο, β) πιθανολογείται ότι το δημιουργούμενο περιουσιακό στοιχείο θα αποφέρει μελλοντικά οικονομικά οφέλη και γ) το κόστος ανάπτυξης μπορεί να προσδιοριστεί αξιόπιστα. Τέτοιες δαπάνες περιλαμβάνουν αμοιβές προσωπικού και αναλογία γενικών εξόδων. Σε περίπτωση αντικατάστασης λογισμικού από νέο πρόγραμμα, εφόσον το παλαιό δε χρησιμοποιείται, διαγράφεται από το Μητρώο Παγίων και η αναπόσβεστη αξία του επιβαρύνει τα αποτελέσματα χρήσης. Σε περίπτωση αναβάθμισης λογισμικού, το εν λόγω κόστος προστίθεται στην αξία κτήσης και υπολογίζονται αποσβέσεις στη νέα αξία κτήσης. 3.10 Απομείωση αξίας μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων εκτός της υπεραξίας Τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία ελέγχονται τακτικά προκειμένου να προσδιοριστεί εάν υπάρχουν ενδείξεις από τις οποίες να προκύπτει ότι η λογιστική τους αξία υπερβαίνει την ανακτήσιμη αξία τους. Ο Όμιλος θεωρεί για σκοπούς ελέγχου απομείωσης ότι κάθε κατάστημα είναι μία μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών (cash generating unit – CGU). Στις περιπτώσεις όπου ενσώματα περιουσιακά στοιχεία αποτελούν μέρος μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών, όπως ένα κατάστημα και έχουν προσδιοριστεί ενδείξεις απομείωσης που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι η λογιστική αξία τους υπερβαίνει την ανακτήσιμη αξία τους, το ανακτήσιμο ποσό της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών προσδιορίζεται με τον υπολογισμό της αξίας χρήσης (value in use). Η αξία χρήσης υπολογίζεται εφαρμόζοντας τη μέθοδο προεξόφλησης ταμειακών ροών λαμβάνοντας υπόψη τις εκτιμήσεις της Διοίκησης όπως αποτυπώνονται σε επιχειρηματικά σχέδια χρονικού ορίζοντα 5-7 ετών. Tυχόν ζημία απομείωσης προσδιορίζεται ως το υπερβάλλον ποσό της λογιστικής αξίας σε σχέση με την αξία λόγω χρήσης και καταχωρείται στα αποτελέσματα χρήσης. Όλα τα στοιχεία ενεργητικού ελέγχονται για απομείωση της αξίας τους, όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η λογιστική αξία τους δε θα ανακτηθεί δηλαδή ότι η λογιστική τους αξία υπερβαίνει το ποσό που ανακτάται από τη χρήση ή την πώλησή τους. Η ανακτήσιμη αξία, είναι η μεγαλύτερη αξία μεταξύ της εύλογης αξίας, μειωμένης με το απαιτούμενο για την πώληση κόστος και της αξίας χρήσεως του περιουσιακού στοιχείου. Η αξία χρήσης προσδιορίζεται με προεξόφληση των μελλοντικών ροών με το κατάλληλο προεξοφλητικό επιτόκιο. Εάν η ανακτήσιμη αξία είναι μικρότερη της αναπόσβεστης, τότε η αναπόσβεστη αξία μειώνεται έως το ύψος της ανακτήσιμης. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 88 Οι ζημιές απομείωσης καταχωρούνται ως έξοδα στα αποτελέσματα της χρήσης κατά την οποία προκύπτουν, εκτός εάν το περιουσιακό στοιχείο έχει αναπροσαρμοστεί, οπότε η ζημία απομείωσης, κατά το ποσό που καλύπτεται από προηγούμενες υπεραξίες, μειώνει το αντίστοιχο αποθεματικό αναπροσαρμογής. Σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού εξετάζεται το κατά πόσο ζημίες απομείωσης που είχαν αναγνωριστεί στο παρελθόν υφίστανται ή έχουν μειωθεί. Εάν υπάρχουν τέτοιες ενδείξεις, πραγματοποιείται επαναπροσδιορισμός του ανακτήσιμου ποσού του περιουσιακού στοιχείου. Όταν σε μεταγενέστερη χρήση η ζημία απομείωσης πρέπει να αναστραφεί, η αναπόσβεστη αξία του περιουσιακού στοιχείου αυξάνεται έως το ύψος της αναθεωρημένης εκτίμησης της ανακτήσιμης αξίας. Η νέα αναπόσβεστη αξία δεν υπερβαίνει την αναπόσβεστη αξία που θα είχε προσδιοριστεί εάν δεν είχε καταχωρηθεί η ζημία απομείωσης σε προηγούμενες χρήσεις. 3.11 Χρηματοοικονομικά μέσα – αρχική αναγνώριση και επιμέτρηση ΔΠΧΑ 9 Χρηματοοικονομικά μέσα Ταξινόμηση και επιμέτρηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων: Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρώνται στην εύλογη αξία τους πλέον, στην περίπτωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που δεν επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων (Fair Value through Profit and Loss – FVPL), του κόστους συναλλαγής. Οι χρεωστικοί τίτλοι επιμετρώνται μεταγενέστερα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων, στο αναπόσβεστο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (Fair Value through Other Comprehensive Income – FVOCI). Τα κριτήρια ταξινόμησης των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων είναι δύο: α) το επιχειρηματικό μοντέλο διαχείρισης των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που εφαρμόζει ο Όμιλος και β) το κατά πόσον οι συμβατικές ταμειακές ροές αντιπροσωπεύουν «αποκλειστικές πληρωμές κεφαλαίου και τόκων» επί του ονομαστικού ποσού του κεφαλαίου που δεν έχει εξοφληθεί (το «κριτήριο SPPI – Solely Payments for Principal and Interest»). Την 1 Ιανουαρίου 2018 η Διοίκηση του Ομίλου αποτίμησε ποια επιχειρηματικά μοντέλα ισχύουν για τα διακρατούμενα από τον Όμιλο χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και ταξινόμησε τους χρεωστικούς τίτλους της στο αναπόσβεστο κόστος. Ενδεικτικά, οι χρεωστικοί τίτλοι της αποτελούνται από εμπορικές απαιτήσεις, επενδύσεις σε προθεσμιακές καταθέσεις και έντοκα γραμμάτια. Τα λοιπά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία ταξινομούνται και μεταγενέστερα επιμετρώνται ως εξής: Οι επενδύσεις του Ομίλου σε συμμετοχικούς τίτλους ταξινομούνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων, χωρίς εκ νέου αναγνώρισης των κερδών ή των ζημιών στα αποτελέσματα με την παύση αναγνώρισης. Ο Όμιλος σκοπεύει να διακρατήσει αυτούς τους συμμετοχικούς τίτλους για το ορατό μέλλον και αποφάσισε αμετάκλητα να τους ταξινομήσει στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων μετά την αρχική αναγνώριση ή μετάβαση. Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9, οι συμμετοχικοί τίτλοι που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων δεν υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης. 3.12 Απομείωση χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Σε κάθε ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης ο Όμιλος εκτιμά αν υπάρχουν αντικειμενικές ενδείξεις που να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού έχουν υποστεί απομείωση. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 89 Περιουσιακά στοιχεία που αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος Εφόσον υφίστανται αντικειμενικές ενδείξεις απομείωσης απαιτήσεων και δανείων που αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος, το ποσό της ζημίας απομείωσης υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ του υπολοίπου του στοιχείου ενεργητικού και της παρούσας αξίας των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών (μη συμπεριλαμβανομένου πιστωτικών ζημιών που δεν έχουν πραγματοποιηθεί). Οι ταμειακές ροές προεξοφλούνται χρησιμοποιώντας το αρχικό πραγματικό επιτόκιο του χρηματοοικονομικού στοιχείου (το πραγματικό επιτόκιο που υπολογίστηκε κατά την αρχική αναγνώριση του στοιχείου). Το υπόλοιπο του στοιχείου αυτού μπορεί να απομειωθεί είτε μέσω διαγραφής είτε μέσω αναγνώρισης πρόβλεψης. Η τρέχουσα αξία του χρηματοοικονομικού στοιχείου μειώνεται μέσω χρησιμοποίησης πρόβλεψης και η ζημία απομείωσης αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα χρήσης. Ο Όμιλος αρχικά εξετάζει εάν υφίστανται αντικειμενικές ενδείξεις απομείωσης σε επίπεδο εξατομικευμένων στοιχείων τα οποία θεωρούνται σημαντικά, ενώ τα στοιχεία τα οποία δε θεωρούνται σημαντικά ομαδοποιούνται και εξετάζονται στο σύνολό τους. Σε περίπτωση που συμπεραίνεται ότι δεν υπάρχουν αντικειμενικές ενδείξεις ύπαρξης απομείωσης για κάποιο συγκεκριμένο στοιχείο, ανεξάρτητα από την σημαντικότητα του, το στοιχείο αυτό συμπεριλαμβάνεται στην αξιολόγηση απομείωσης ομάδων περιουσιακών στοιχείων με παρόμοιους πιστωτικούς κινδύνους. Εξατομικευμένα χρηματοοικονομικά στοιχεία τα οποία εξετάζονται για απομείωση και για τα οποία ζημίες απομείωσης συνεχίζουν να αναγνωρίζονται, δε συμπεριλαμβάνονται σε ομαδοποιημένη εξέταση στοιχείων. Εάν σε μεταγενέστερη περίοδο, το ποσό της απομείωσης μειωθεί και η μείωση αυτή μπορεί να συσχετισθεί με κάποιο γεγονός το οποίο έλαβε χώρα μεταγενέστερα της αναγνώρισης της ζημίας απομείωσης, το ποσό της ζημίας που αναγνωρίστηκε στο παρελθόν αντιλογίζεται. Μεταγενέστεροι αντιλογισμοί ζημιών απομείωσης αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα χρήσης κατά τον βαθμό όπου το υπόλοιπο του στοιχείου δεν υπερβαίνει το αναπόσβεστο κόστος του κατά την ημερομηνία του αντιλογισμού. Απαιτήσεις από πελάτες (Σημείωση 12) Για τις εμπορικές απαιτήσεις ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση για τον υπολογισμό των πιστωτικών ζημιών ECL. Ως εκ τούτου ο Όμιλος δεν παρακολουθεί τις μεταβολές στον πιστωτικό κίνδυνο, αλλά αναγνωρίζει ένα ποσοστό ζημιών που βασίζεται στην ECL σε όλη τη διάρκεια της ζωής, σε κάθε περίοδο αναφοράς. Ο Όμιλος έχει καταρτίσει πίνακα προβλέψεων που βασίζεται στην ιστορική εμπειρία των πιστωτικών ζημιών, προσαρμοσμένη με μελλοντικούς παράγοντες κατάλληλους για τους οφειλέτες και το οικονομικό περιβάλλον. ΔΠΧΑ 9 Χρηματοοικονομικά μέσα Η υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 9 άλλαξε τη λογιστική του Ομίλου για τις ζημίες απομείωσης των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Κατόπιν τούτου, ο Όμιλος αντικατέστησε την προσέγγιση της «υφιστάμενης ζημιάς» του ΔΛΠ 39 από την προσέγγιση της αναμενόμενης πιστωτικής ζημίας (Expected Credit Loss – ECL). Το ΔΠΧΑ 9 υποχρεώνει τον Όμιλο να διενεργήσει πρόβλεψη βασισμένη στις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες για όλα τα δάνεια και λοιπούς χρεωστικούς τίτλους που δεν διακρατούνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες βασίζονται στη διαφορά μεταξύ των οφειλόμενων συμβατικών ταμειακών ροών σύμφωνα με το συμβόλαιο και του συνόλου των ταμειακών ροών που αναμένει Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 90 να εισπράξει ο Όμιλος. Στη συνέχεια, το έλλειμμα προεξοφλείται κατά προσέγγιση με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο του περιουσιακού στοιχείου. Για τις εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις, ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση του προτύπου υπολογίζοντας τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες με βάση τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες για ολόκληρη τη ζωή τους. Ο Όμιλος χρησιμοποιεί την εμπειρία του παρελθόντος για να προσδιορίσει τον κίνδυνο αθέτησης πληρωμών καθώς και τις πληροφορίες για το μέλλον στο τέλος κάθε περιόδου αναφοράς σχετικά με τους οφειλέτες και το οικονομικό περιβάλλον. Με αυτό το σκεπτικό, ο Όμιλος προσδιόρισε την πρόβλεψη για ζημία την 1 Ιανουαρίου 2019 χωρίς να υπάρξει ουσιαστική απόκλιση με την πρόβλεψη για ζημία κατά την 31 Δεκεμβρίου 2018. Όλα τα λοιπά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που επιμετρώνται στο αναπόσβεστο κόστος χαρακτηρίζονται ως χαμηλού πιστωτικού κινδύνου και η εύλογη αξία τους προσεγγίζει τη λογιστική αξία. 3.13 Αποθέματα Τα αποθέματα αποτιμώνται στο χαμηλότερο μεταξύ του κόστους και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας τους. Το κόστος προσδιορίζεται με τη μέθοδο του μέσου σταθμικού. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία είναι η εκτιμημένη τιμή πώλησης στη συνηθισμένη πορεία των εργασιών της επιχείρησης μείον οποιαδήποτε σχετικά έξοδα πώλησης λαμβάνοντας υπόψη εποχικότητα και άλλες παραμέτρους. Το κόστος των αποθεμάτων δεν περιλαμβάνει χρηματοοικονομικά έξοδα. 3.14 Εμπορικές απαιτήσεις Οι εμπορικές απαιτήσεις αναγνωρίζονται αρχικά στην εύλογη αξία και ύστερα αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος μείον τις προβλέψεις για απομείωση, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου και λαμβάνοντας υπόψη τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες. Όταν υπάρχει ένδειξη για απομείωση των απαιτήσεων, η λογιστική αξία αυτών μειώνεται στο ανακτήσιμο ποσό τους το οποίο είναι η παρούσα αξία των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών προεξοφλουμένων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Στη συνέχεια, λογίζονται τόκοι με το ίδιο επιτόκιο επί της απομειωμένης (νέας λογιστικής) αξίας. 3.15 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Τα διαθέσιμα και ισοδύναμα διαθεσίμων περιλαμβάνουν τα μετρητά, τις καταθέσεις όψεως και τις βραχυπρόθεσμες μέχρι 3 μήνες επενδύσεις, υψηλής ρευστοποίησης και χαμηλού ρίσκου. 3.16 Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία κατεχόμενα προς πώληση και διακοπείσες δραστηριότητες Τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση αποτιμώνται στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της αναπόσβεστης και της εύλογης αξίας μείον τα κόστη που απαιτούνται για την πώληση. Όποια πιθανή αύξηση της εύλογης αξίας σε μεταγενέστερη αποτίμηση καταχωρείται στα αποτελέσματα χρήσεως αλλά όχι για ποσό μεγαλύτερο της αρχικά καταχωρηθείσας ζημίας απομείωσης. Από την ημερομηνία κατά την οποία ένα περιουσιακό στοιχείο ταξινομείται σαν κατεχόμενο προς πώληση, δε λογίζονται αποσβέσεις επί του εν λόγω περιουσιακού στοιχείου. Πριν την κατάταξή τους γίνεται έλεγχος απομείωσης Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 91 των συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων και ελέγχεται εάν αποτελούν μία ενιαία μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών (cash generating unit- CGU) τα περιουσιακά στοιχεία της Σημείωσης 9, αποτελούν ένα CGU κυρίως γιατί μόνο όλα μαζί μπορούν να εισφερθούν στην TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία. Τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση κατατάσσονται ως κατεχόμενα για πώληση, εφόσον η αναπόσβεστη αξία τους θα ανακτηθεί κατά κύριο λόγο από την πώληση και όχι από τη συνεχιζόμενη χρήση τους. Αυτή η προϋπόθεση θεωρείται ότι ισχύει μόνο όταν η πώληση είναι πολύ πιθανή και το περιουσιακό στοιχείο είναι διαθέσιμο για άμεση πώληση στην κατάσταση που βρίσκεται. Προκειμένου η πώληση να είναι πολύ πιθανή, το κατάλληλο επίπεδο της Διοίκησης πρέπει να έχει ένα πρόγραμμα για την πώληση του περιουσιακού στοιχείου (ή της ομάδας διάθεσης) και να έχει δεσμευθεί σε αυτό, ενώ πρέπει να έχει ξεκινήσει ενεργό πρόγραμμα εξεύρεσης αγοραστού και ολοκλήρωσης του προγράμματος. Επιπροσθέτως, πρέπει να έχουν γίνει ενεργές προσπάθειες να πωληθεί το περιουσιακό στοιχείο (ή η ομάδα διάθεσης) σε τιμή που είναι λογική σε σχέση με την τρέχουσα εύλογη αξία του. Επίσης, η Διοίκηση πρέπει να έχει προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό της ενέργειες για την πώληση ώστε αυτή να αναμένεται να πραγματοποιηθεί είτε βάσει του οριζόμενου από συμβατική δέσμευση χρόνου, είτε εντός ενός έτους από την καταχώρηση. Μία διακοπείσα δραστηριότητα αποτελεί συστατικό μέρος μιας οικονομικής οντότητας που έχει είτε διατεθεί είτε καταταχθεί ως κατεχόμενη προς πώληση και: α) αντιπροσωπεύει ένα ξεχωριστό μεγάλο τμήμα επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ή μία γεωγραφική περιοχή εκμεταλλεύσεων, β) αποτελεί μέρος ενός ενιαίου, συντονισμένου προγράμματος εκποίησης ενός μεγάλου τμήματος δραστηριοτήτων ή μιας γεωγραφικής περιοχής εκμεταλλεύσεων ή γ) είναι θυγατρική που αποκτήθηκε αποκλειστικά με προοπτική να επαναπωληθεί. 3.17 Μετοχικό κεφάλαιο Άμεσα κόστη για την έκδοση μετοχών, εμφανίζονται μετά την αφαίρεση του σχετικού φόρου εισοδήματος, σε μείωση του αποθεματικού υπέρ το άρτιο. Το κόστος κτήσεως των ιδίων μετοχών μειωμένο με το φόρο εισοδήματος (εάν συντρέχει περίπτωση), εμφανίζεται αφαιρετικά των ιδίων κεφαλαίων του Ομίλου, μέχρις ότου οι ίδιες μετοχές πωληθούν ή ακυρωθούν. Κάθε κέρδος ή ζημιά από πώληση ιδίων μετοχών καθαρό από άμεσα για την συναλλαγή λοιπά κόστη και φόρο εισοδήματος, αν συντρέχει περίπτωση, εμφανίζεται ως αποθεματικό στα ίδια κεφάλαια. 3.18 Δανεισμός Τα δάνεια καταχωρούνται αρχικά στην εύλογη αξία τους μειωμένα με τα τυχόντα άμεσα κόστη για την πραγματοποίηση της συναλλαγής. Μεταγενέστερα αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος βάσει της μεθόδου του πραγματικού επιτοκίου. Οι τόκοι και τα συναφή έξοδα δανείων που ελήφθησαν για την αγορά ή κατασκευή παγίου κεφαλαιοποιούνται. Από την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας των παγίων και μετά, οι τόκοι του δανείου βαρύνουν τα αποτελέσματα της εταιρείας. Σε περίπτωση λήψης δανείου για κατασκευή παγίου σύμφωνα και Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 92 με τη Δανειακή Σύμβαση θα συνδέεται η Σύμβαση του δανείου με το εν λόγω πάγιο. Σε διαφορετική περίπτωση, για τον προσδιορισμό του μέρους του δανείου που αφορά το συγκεκριμένο πάγιο θα πρέπει να εφαρμοστεί μέθοδος προσδιορισμού της αναλογίας των τόκων που κεφαλαιοποιούνται και αυτών που θα επιβαρύνουν τα αποτελέσματα της εταιρείας. Σε περίπτωση εσόδων που έχουν προκύψει από επένδυση μέρους του δανείου που έχει ληφθεί για την κατασκευή ενός παγίου, τα εν λόγω έσοδα μειώνουν τους προς κεφαλαιοποίηση τόκους. Έξοδα δανείων που καταβάλλονται κατά την υπογραφή των νέων πιστώσεων αναγνωρίζονται ως έξοδα του δανείου εφόσον γίνει ανάληψη μέρους ή και του συνόλου της νέας πιστωτικής γραμμής. Σε αυτή την περίπτωση καταχωρούνται ως μελλοντικά έξοδα δανείων μέχρι να γίνει η ανάληψη. Εφόσον δεν χρησιμοποιηθούν τα νέα δάνεια, μερικώς ή στο σύνολό τους, τότε αυτά τα έξοδα περιλαμβάνονται στα προπληρωθέντα έξοδα και αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα κατά τη διάρκεια ζωής της σχετικής πιστωτικής γραμμή. 3.19 Παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα και μέσα αντιστάθμισης κινδύνων Ο Όμιλος χρησιμοποιεί παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα για την κάλυψη των κινδύνων που απορρέουν από τις διακυμάνσεις των επιτοκίων(Σημείωση 20). Τα παράγωγα αυτά προϊόντα αναγνωρίζονται στην εύλογη αξία τους κατά την ημερομηνία σύναψης του σχετικού συμβολαίου και μεταγενέστερα αποτιμώνται στις εύλογες αξίες τους. Για παράγωγα προϊόντα που δεν ικανοποιούν τις ιδιότητες αντισταθμιστικής λογιστικής, τα κέρδη ή ζημίες που προκύπτουν από τις μεταβολές στην εύλογη αξία μεταφέρονται απευθείας στα αποτελέσματα του ίδιου έτους. Μεταβολές στην εύλογη αξία των προϊόντων αντιστάθμισης ταμειακών ροών που έχουν ιδιότητες για αντισταθμιστική λογιστική και τα οποία είναι αποτελεσματικά, αναγνωρίζονται και καταχωρούνται απ’ ευθείας στα ίδια κεφάλαια εάν πρόκειται για αντιστάθμιση ταμειακών ροών (cash flow hedges), ενώ, το μη αποτελεσματικό τμήμα αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα του Ομίλου. Εάν πρόκειται για αποτελεσματική αντιστάθμιση εύλογης αξίας (fair value hedges) οι προκύπτουσες ζημίες ή κέρδη από την επανεκτίμηση του για αντιστάθμιση παράγωγου στην εύλογη αξία, αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσεως και το κέρδος ή η ζημία του υπό αντιστάθμιση αντικειμένου, το οποίο υπόκειται στον προς αντιστάθμιση κίνδυνο, αναμορφώνει την τρέχουσα αξία του υπό αντιστάθμιση αντικειμένου και επίσης αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα. Σύμφωνα με τη λογιστική αντιστάθμισης ταμειακών ροών, όταν οι προβλεπόμενες αντισταθμιζόμενες συναλλαγές οδηγούν στην αναγνώριση μιας μη χρηματοοικονομικής απαίτησης ή μιας μη χρηματοοικονομικής υποχρέωσης, τότε κατά το χρόνο της αναγνώρισης του οφέλους ή της ζημίας, τα κέρδη και οι ζημίες που είχαν προηγουμένως καταχωρηθεί στα ίδια κεφάλαια ενσωματώνονται στην αρχική αποτίμηση του κόστους των απαιτήσεων ή των υποχρεώσεων αυτών. Για όλες τις άλλες περιπτώσεις αντιστάθμισης ταμειακών ροών, τα κέρδη ή οι ζημίες που καταχωρούνται στα ίδια κεφάλαια μεταφέρονται στα αποτελέσματα χρήσεως της χρήσης κατά την οποία οι προβλεπόμενες αντισταθμισμένες συναλλαγές επηρεάζουν την Κατάσταση Συνολικών Εισοδημάτων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 93 Οι νέες απαιτήσεις σχετικά με τη λογιστική αντιστάθμισης κινδύνου έχουν εναρμονίσει καλύτερα τη λογιστική των μέσων αντιστάθμισης με τα μέτρα διαχείρισης κινδύνου που εφαρμόζει ο Όμιλος και, συνεπώς, αναμένεται να αυξηθεί ο αριθμός των σχέσεων αντιστάθμισης που πληρούν τα κριτήρια για την εφαρμογή της λογιστικής αντιστάθμισης κινδύνου. Την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής, όλες οι υφιστάμενες σχέσεις αντιστάθμισης του Ομίλου θα αναγνωρίζονταν ως συνεχιζόμενες σχέσεις αντιστάθμισης. Από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9 ο Όμιλος αναγνωρίζει τις μεταβολές στη χρονική αξία των δικαιωμάτων προαίρεσης ως αναβαλλόμενο ποσό σε ένα νέο αποθεματικό με τίτλο «έξοδα αντιστάθμισης» εντός των ιδίων κεφαλαίων του Ομίλου. Τα αναβαλλόμενα ποσά αναγνωρίζονται έναντι της σχετικής συναλλαγής αντιστάθμισης όταν αυτή προκύπτει. Ωστόσο, επειδή τα ποσά ήταν επουσιώδη, δεν επήλθε αλλαγή στη συγκριτική βάση. 3.20 Φορολογία εισοδήματος & αναβαλλόμενος φόρος Η επιβάρυνση της χρήσης με φόρους περιλαμβάνει τους τρέχοντες φόρους και τους αναβαλλόμενους φόρους. Ο τρέχων φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται στο λογαριασμό των αποτελεσμάτων της χρήσης, εκτός του φόρου εκείνου που αφορά συναλλαγές που καταχωρήθηκαν απευθείας στα ίδια κεφάλαια. Οι τρέχοντες φόροι εισοδήματος περιλαμβάνουν τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ή/ και απαιτήσεις προς ή από τις φορολογικές αρχές που σχετίζονται με τους πληρωτέους φόρους επί του φορολογητέου εισοδήματος της χρήσης. Οι τρέχοντες φόροι προσαυξάνονται με τυχόν φόρους εισοδήματος που αφορούν προβλέψεις φορολογικών διαφορών ή πρόσθετους φόρους που έχουν καταλογιστεί από τις φορολογικές αρχές κατόπιν ελέγχου των ανέλεγκτων φορολογικά χρήσεων. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις αποτιμώνται με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένεται να εφαρμοστούν στη χρήση κατά την οποία θα διακανονιστεί η απαίτηση ή η υποχρέωση, λαμβάνοντας υπόψη τους φορολογικούς συντελεστές (και φορολογικούς νόμους) που έχουν τεθεί σε ισχύ ή ουσιαστικά ισχύουν μέχρι την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης. Οι αναβαλλόμενοι φόροι εισοδήματος, αφορούν περιπτώσεις προσωρινών διαφορών μεταξύ φορολογικής αναγνώρισης στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων και των αντίστοιχων ποσών που εμφανίζονται στις οικονομικές καταστάσεις. Η αναβαλλόμενη φορολογία υπολογίζεται χρησιμοποιώντας τη μέθοδο υποχρεώσεως (liability method) σε όλες τις προσωρινές διαφορές μεταξύ της φορολογικής βάσης και της λογιστικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων στις οικονομικές καταστάσεις. Οι αναμενόμενες φορολογικές επιπτώσεις από τις προσωρινές φορολογικές διαφορές, προσδιορίζονται και εμφανίζονται, είτε ως μελλοντικές (αναβαλλόμενες) φορολογικές υποχρεώσεις, είτε ως αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις. Σε περίπτωση αδυναμίας σαφούς προσδιορισμού των προσωρινών φορολογικών διαφορών, η αρχική καταχώρηση γίνεται σύμφωνα με εκτίμηση ως προς το χρόνο αναστροφής και επανεξετάζεται σε κάθε περίοδο. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναγνωρίζονται για όλες τις εκπεστέες προσωρινές διαφορές και τις αχρησιμοποίητες φορολογικές ζημίες, κατά την έκταση που είναι πιθανό ότι θα υπάρξει επαρκές μελλοντικό φορολογητέο εισόδημα έναντι του οποίου μπορεί να χρησιμοποιηθούν οι αχρησιμοποίητες φορολογικές ζημίες και οι πιστωτικοί φόροι ή επαρκείς φορολογήσιμες προσωρινές διαφορές που υπάρχουν Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 94 στην ίδια εταιρεία και οι οποίες θα αντιστραφούν πριν οι ζημίες λήξουν. Η αξία των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων ελέγχεται σε κάθε ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης και μειώνεται κατά την έκταση που δεν αναμένεται να υπάρξει επαρκές φορολογητέο εισόδημα που θα καλύψει την αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. Ο Όμιλος συμψηφίζει τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και τις αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις αν και μόνο αν: έχει ένα νόμιμα εκτελεστό δικαίωμα να συμψηφίσει τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις έναντι τρεχουσών φορολογικών υποχρεώσεων και οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και οι αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις αφορούν σε φόρο εισοδήματος που επιβάλλονται από την ίδια φορολογική αρχή. Αποτέλεσμα του χειρισμού αυτού είναι στις μεν ατομικές οικονομικές καταστάσεις οι αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις και οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις να απεικονίζονται σε συμψηφισμένο ποσό, στις δε ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις να απεικονίζονται ξεχωριστά. Εάν ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος προκύπτει από την αρχική καταχώρηση ενός στοιχείου ενεργητικού ή υποχρεώσεων σε συναλλαγή άλλη εκτός από εκείνη της συνένωσης επιχειρήσεων, τότε κατά τη στιγμή της συναλλαγής δεν επηρεάζει ούτε τα λογιστικά ούτε τα φορολογητέα κέρδη και ζημίες και επομένως δε λαμβάνεται υπόψη. Οι φορολογικοί συντελεστές που χρησιμοποιούνται στις χώρες που δραστηριοποιείται ο Όμιλος παρουσιάζονται ακολούθως: Χώρα Ελλάδα Κύπρος Βουλγαρία Συντελεστές Φόρου Εισοδήματος/ Αναβαλλόμενων Φόρων 24,0% 12,5% 10,0% 3.21 Παροχές στο προσωπικό Οι παροχές στο προσωπικό είναι: α) Βραχυπρόθεσμες παροχές Οι βραχυπρόθεσμες παροχές προς το προσωπικό σε χρήμα και σε είδος καταχωρούνται ως έξοδο όταν καθίστανται δεδουλευμένες. β) Παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία Οι εταιρείες του Ομίλου καταβάλλουν αποζημιώσεις στους συνταξιοδοτούμενους, το δε ύψος των σχετικών αποζημιώσεων εξαρτάται από τα έτη προϋπηρεσίας και το ύψος των αποδοχών. Το πρόγραμμα θεωρείται πρόγραμμα καθορισμένων παροχών. Οι υποχρεώσεις για αποζημίωση υπολογίζονται στη προεξοφλημένη αξία των μελλοντικών παροχών που έχουν σωρευθεί κατά τη λήξη του έτους, με βάση την αναγνώριση δικαιώματος παροχών των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της αναμενόμενης εργασιακής ζωής. Οι ανωτέρω υποχρεώσεις υπολογίζονται με βάση τις οικονομικές και αναλογιστικές παραδοχές και καθορίζονται χρησιμοποιώντας την αναλογιστική μέθοδο αποτίμησης των εκτιμώμενων μονάδων υποχρέωσης (Projected Unit Method). Τα καθαρά Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 95 κόστη συνταξιοδότησης της χρήσης συμπεριλαμβάνονται στην Κατάσταση Συνολικών Εισοδημάτων και αποτελούνται από την παρούσα αξία των παροχών που έγιναν δεδουλευμένες κατά τη διάρκεια του έτους, τους τόκους επί της υποχρέωσης παροχών και τα αναλογιστικά κέρδη ή ζημίες τα οποία καταχωρούνται άμεσα απευθείας στα λοιπά συνολικά εισοδήματα και δε μεταφέρονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων σε μεταγενέστερη περίοδο. Για την προεξόφληση χρησιμοποιείται η μέθοδος Full Yield Curve (καμπύλης επιτοκίου). γ) Κρατικά Ασφαλιστικά Προγράμματα Το ανθρώπινο δυναμικό των ελληνικών εταιρειών του Ομίλου καλύπτεται κυρίως από τον κύριο Κρατικό Ασφαλιστικό Φορέα που αφορά στον ιδιωτικό τομέα (ΕΦΚΑ) που χορηγεί συνταξιοδοτικές και ιατροφαρμακευτικές παροχές. Κάθε εργαζόμενος είναι υποχρεωμένος να συνεισφέρει μέρος του μηνιαίου μισθού του στο ταμείο, ενώ τμήμα της συνολικής εισφοράς καλύπτεται από τον εργοδότη. Κατά την συνταξιοδότηση το συνταξιοδοτικό ταμείο είναι υπεύθυνο για την καταβολή των συνταξιοδοτικών παροχών στους εργαζομένους. Κατά συνέπεια ο Όμιλος δεν έχει καμία νομική ή τεκμαιρόμενη υποχρέωση για την πληρωμή μελλοντικών παροχών με βάση αυτό το πρόγραμμα. Το δεδουλευμένο κόστος των εισφορών καταχωρείται ως έξοδο στην περίοδο που αφορά. Το πρόγραμμα αυτό θεωρείται και λογιστικοποιείται ως καθορισμένων εισφορών. δ) Ιδιωτικά Ασφαλιστικά Προγράμματα Κάθε εργαζόμενος του Ομίλου, που κατέχει διευθυντική θέση με βάση τον εσωτερικό κανονισμό της εταιρείας και είναι πλήρους απασχόλησης, καλύπτεται από ασφαλιστικό πρόγραμμα συνταξιοδότησης και άλλων παροχών. Ο Όμιλος καλύπτει συνολικά, τη συμβατικά οριζόμενη εισφορά ενώ η οικονομική διαχείριση του προγράμματος ανατίθεται σε Ασφαλιστική Εταιρεία. Το δεδουλευμένο κόστος των εισφορών καταχωρείται ως έξοδο στην περίοδο που αφορά καθώς το πρόγραμμα αυτό θεωρείται και λογιστικοποιείται ως καθορισμένων εισφορών. ε) Παροχές που εξαρτώνται από την αξία των μετοχών Η Εταιρεία αποσκοπεί να προσελκύσει, διατηρήσει και παροτρύνει τα στελέχη, της Εταιρείας και των συνδεδεμένων με αυτή εταιρειών, αφού μέσω Προγραμμάτων Διάθεσης Μετοχών (Stock Options), οι συμμετέχοντες αποκτούν άμεσο μετοχικό ενδιαφέρον για την Εταιρεία και θα συνδέσουν την απόδοσή τους με την απόδοση της Εταιρείας στο μέλλον, έτσι όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στην αύξηση της μετοχικής της αξίας. Τα Προγράμματα αποτελούν παροχές σε συμμετοχικούς τίτλους (equity share transactions). Η Εταιρεία λαμβάνει αποφάσεις για την εφαρμογή Προγραμμάτων Διάθεσης Μετοχών (Stock Options) - σε στελέχη της Εταιρείας και συνδεδεμένων με αυτήν εταιρειών κατά την έννοια της παραγράφου 5 του άρθρου 42ε του Ν.2190/20. Βασική προϋπόθεση για τη συμμετοχή στα Προγράμματα Παροχής Δικαιωμάτων Προαίρεσης Αγοράς Μετοχών, είναι η έμμισθη σχέση εργασίας των στελεχών με την Εταιρεία ή τις Συνδεδεμένες με αυτήν εταιρείες. Το κόστος των παροχών προσδιορίζεται με βάση την εύλογη αξία των σχετικών δικαιωμάτων κατά την ημερομηνία που αυτά χορηγούνται και αναγνωρίζεται ως δαπάνη στην περίοδο από την ημερομηνία χορήγησης μέχρι την ημερομηνία ωρίμανσης των σχετικών δικαιωμάτων με ταυτόχρονη αύξηση των ιδίων Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 96 κεφαλαίων. Τα Προγράμματα λαμβάνουν υπ όψιν τις κάτωθι μεταβλητές: Τιμή Άσκησης, Τιμή Μετοχής κατά την ημερομηνία παραχώρησης των δικαιωμάτων, Ημερομηνία Παραχώρησης, Ημερομηνία(ες) Ωρίμανσης των Δικαιωμάτων, Αναμενόμενη Μεταβλητότητα Μετοχής (Volatility), Μερισματική Απόδοση (Dividend Yield), Επιτόκιο Μηδενικού Κινδύνου (Risk Free Rate). 3.22 Κρατικές επιχορηγήσεις για αγορά παγίου εξοπλισμού Οι κρατικές επιχορηγήσεις αναγνωρίζονται όταν υπάρχει εύλογη βεβαιότητα ότι η επιχορήγηση θα εισπραχθεί και ότι πληρούνται όλοι οι σχετικοί όροι για την είσπραξη. Κρατικές επιχορηγήσεις παγίων απεικονίζονται στον ισολογισμό ως λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις. Η απόσβεση της επιχορήγησης λογίζεται βάσει της ωφέλιμης ζωής των αντίστοιχων παγίων και καταχωρείται ως λοιπά έσοδα στην Κατάσταση Συνολικών Εισοδημάτων (Σημείωση 23). 3.23 Ενδεχόμενες υποχρεώσεις και προβλέψεις Προβλέψεις αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος έχει παρούσες νομικές ή τεκμαιρόμενες υποχρεώσεις ως αποτέλεσμα παρελθόντων γεγονότων, είναι πιθανή η εκκαθάρισή τους μέσω εκροών πόρων και η εκτίμηση του ακριβούς ποσού της υποχρέωσης μπορεί να πραγματοποιηθεί με αξιοπιστία. Οι προβλέψεις επισκοπούνται κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης και προσαρμόζονται προκειμένου να αντανακλούν την παρούσα αξία της δαπάνης που αναμένεται να απαιτηθεί για τη διευθέτηση της υποχρέωσης. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις δεν αναγνωρίζονται στις οικονομικές καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται, εκτός αν η πιθανότητα εκροής πόρων οι οποίοι ενσωματώνουν οικονομικά οφέλη είναι πιθανή. Οι ενδεχόμενες απαιτήσεις δεν αναγνωρίζονται στις Οικονομικές Καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται εφόσον η εισροή οικονομικών οφελών είναι πιθανή. 3.24 Αναγνώριση εσόδων και εξόδων Τα έσοδα αποτιμώνται στην εύλογη αξία των πωλήσεων αγαθών και παροχής υπηρεσιών, καθαρά από Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, εκπτώσεις και επιστροφές. Τα ενδοομιλικά έσοδα απαλείφονται. Η αναγνώριση των εσόδων γίνεται ως εξής: Πωλήσεις αγαθών: Οι πωλήσεις αγαθών αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος τιμολογεί και παραδίδει τα αγαθά στους πελάτες και τα αγαθά γίνονται αποδεκτά από αυτούς. Οι λιανικές πωλήσεις γίνονται συνήθως μετρητοίς ή μέσω πιστωτικών καρτών. Το αναγνωριζόμενο έσοδο σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι το ποσό που εισπράττεται από τον πελάτη. Παροχή υπηρεσιών: Τα έσοδα από παροχή υπηρεσιών λογίζονται την περίοδο που παρέχονται οι υπηρεσίες, με βάση το στάδιο ολοκλήρωσης της παρεχόμενης υπηρεσίας σε σχέση με το σύνολο των παρεχόμενων υπηρεσιών. Έσοδα από τόκους: Τα έσοδα από τόκους αναγνωρίζονται βάσει χρονικής αναλογίας και με τη χρήση του πραγματικού επιτοκίου. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 97 Μερίσματα: Τα μερίσματα, λογίζονται ως έσοδα, όταν θεμελιώνεται το δικαίωμα είσπραξής τους. Το συγκεκριμένο δικαίωμα θεμελιώνεται κατόπιν απόφασης Γενικής Συνέλευσης (τακτικής ή έκτακτης). Τα έξοδα αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα σε δεδουλευμένη βάση. Κόστος διαφήμισης: Το κόστος διαφήμισης επιβαρύνει τα αποτελέσματα χρήσης με την πραγματοποίηση των σχετικών δαπανών και περιλαμβάνεται στα έξοδα λειτουργίας και διάθεσης. Κόστος δανεισμού: Τα κόστη αναδοχής, τα νομικά και τα λοιπά άμεσα κόστη που πραγματοποιούνται, σχετικά με την έκδοση μακροπρόθεσμων δανείων, αναμορφώνουν το ποσό των δανείων αυτών και καταχωρούνται στα αποτελέσματα, με βάση τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου κατά τη διάρκεια της σύμβασης του δανείου. Το κόστος δανεισμού αναγνωρίζεται ως έξοδο την περίοδο που πραγματοποιείται εκτός από την περίπτωση που ο Όμιλος κεφαλαιοποιεί κόστος δανεισμού σύμφωνα με το ΔΛΠ 23. Έσοδα από συμβάσεις με πελάτες: Το ΔΠΧΑ 15 καθιερώνει ένα μοντέλο πέντε βημάτων που εφαρμόζεται για έσοδα που προκύπτουν από μια σύμβαση με έναν πελάτη (με περιορισμένες εξαιρέσεις), ανεξάρτητα από το είδος της συναλλαγής εσόδων ή τον κλάδο. Το πρότυπο εφαρμόζεται επιπλέον για την αναγνώριση και επιμέτρηση κερδών και ζημιών από την πώληση μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων τα οποία δε συγκαταλέγονται στις συνήθεις δραστηριότητες του Ομίλου (πχ πωλήσεις ενσώματων παγίων ή άϋλων περιουσιακών στοιχείων). Απαιτεί οι οντότητες να επιμερίζουν την τιμή συναλλαγής από συμβάσεις σε επιμέρους διακριτές υποσχέσεις, δηλαδή σε υποχρεώσεις εκτέλεσης, βάσει αυτοτελών τιμών πώλησης, σύμφωνα με το μοντέλο των πέντε βημάτων. Εν συνεχεία, το έσοδο αναγνωρίζεται όταν η οντότητα ικανοποιεί τις υποχρεώσεις εκτέλεσης, δηλαδή όταν μεταβιβάζει τα αγαθά ή υπηρεσίες που προσδιορίζονται στην σύμβαση στον πελάτη. Από 1 Ιανουαρίου 2018, ο Όμιλος υιοθέτησε το νέο πρότυπο εφαρμόζοντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση χωρίς να υπάρξει κάποια αναπροσαρμογή στη συγκριτική πληροφόρηση. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε σωρευτική επίδραση της αρχικής εφαρμογής του νέου προτύπου, αναγνωρίζεται ως προσαρμογή στο υπόλοιπο ανοίγματος των αποτελεσμάτων εις νέο (ή άλλου στοιχείου της καθαρής θέσης, κατά περίπτωση) την 1η Ιανουαρίου 2018. Συγκεκριμένα, η σωρευτική αναπροσαρμογή των κερδών εις νέο από την υιοθέτηση του προτύπου είναι ποσό ευρώ 1.541 χιλ. ενώ, η επίδραση στις πωλήσεις της χρήσης 2019 είναι ποσό ευρώ 62 χιλ. Για τον Όμιλο η συνολική υποχρέωση που προκύπτει από το πρόγραμμα επιβράβευσης πελατών είναι ποσό ευρώ 2.135 χιλ την 31/12/2019 (ποσό ευρώ 2.073 χιλ την 31/12/2018). Το πρότυπο βασίζεται στην αρχή ότι το έσοδο αναγνωρίζεται όταν ο έλεγχος ενός αγαθού ή μίας υπηρεσίας μεταφερθεί στον πελάτη. Ο Όμιλος δραστηριοποιείται στη λιανική πώληση ειδών οικιακού εξοπλισμού & επίπλων και αθλητικών ειδών. Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 15, Έσοδα από συμβάσεις με πελάτες, ο Όμιλος αναγνωρίζει τα έσοδα με τη μεταβίβαση του ελέγχου των εμπορευμάτων, δηλαδή όταν τα εμπορεύματα παραδίδονται στον πελάτη. Συνεπώς, η υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 15 δεν είχε κανέναν αντίκτυπο στη χρονική στιγμή αναγνώρισης των εσόδων. Τα καθαρά έσοδα από πωλήσεις επιμετρώνται στην εύλογη αξία του εισπραχθέντος τιμήματος. Τα καθαρά έσοδα από πωλήσεις εξαιρούν τα ποσά που εισπράττονται Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 98 από τρίτους όπως τους φόρους προστιθέμενης αξίας, καθώς οι τελευταίοι δεν συνυπολογίζονται στην τιμή της συναλλαγής. Ωστόσο, οι μελλοντικές εκπτώσεις που σχετίζονται με τα προγράμματα ανταμοιβής των εταιρειών του Ομίλου δημιουργούν δικαίωμα το οποίο πρέπει να αναγνωρίζεται όταν εξασκείται ή λήγει εφόσον θεωρείται ότι είναι ουσιώδες και ο πελάτης δεν θα το αποκτούσε εάν δεν είχε πραγματοποιήσει την αρχική συναλλαγή. Ο Όμιλος παρέχει στους πελάτες εκπτώσεις βάσει των πόντων που έχουν συγκεντρωθεί από συναλλαγές που έχουν πραγματοποιηθεί με τη χρήση της κάρτας του προγράμματος ανταμοιβής. Όλες αυτές οι εκπτώσεις διευθετούνται σε 18 ή 24 μήνες, ανάλογα με το πρόγραμμα. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις του προτύπου, ο Όμιλος εκτιμά ότι οι εκπτώσεις αυτές αντιπροσωπεύουν ουσιώδες δικαίωμα για τους πελάτες, δημιουργούν υποχρέωση εκτέλεσης και συνεπώς, μέρος του εσόδου της εκάστοτε συναλλαγής, που αναλογεί στο δικαιώματα αυτό, θα αναγνωριστεί όταν εξασκηθεί (εκπλήρωση υποχρέωσης) ή λήξει. Το ΔΠΧΑ 15 δεν αποκλείει ούτε ορίζει συγκεκριμένη μεθοδολογία εκτίμησης της τιμής πώλησης του πόντου εφόσον η εκτίμηση αποτελεί αξιόπιστη αποτύπωση της τιμής στην οποία ο Όμιλος θα παρείχε μεμονωμένα το προϊόν αυτό στον πελάτη 3.25 Μισθώσεις Μισθώσεις στις οποίες ουσιαστικά όλοι οι κίνδυνοι και οι ωφέλειες της ιδιοκτησίας διατηρούνται από τους εκμισθωτές ταξινομούνται ως χρηματοδοτικές μισθώσεις. Οι λοιπές μισθώσεις κατατάσσονται ως λειτουργικές μισθώσεις. Ο Όμιλος ως Εκμισθωτής: Εισπράξεις που προκύπτουν από λειτουργικές μισθώσεις καταχωρούνται ως έσοδα με βάση τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Ο Όμιλος ως Μισθωτής: Σημείωση 2.3. Ο Όμιλος ως Εκμισθωτής έχει μόνο λειτουργικές μισθώσεις. 3.26 Συμψηφισμός απαιτήσεων - υποχρεώσεων Ο συμψηφισμός χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων με υποχρεώσεις και η απεικόνιση του καθαρού ποσού στις οικονομικές καταστάσεις πραγματοποιείται μόνο εφόσον υπάρχει νόμιμο δικαίωμα για συμψηφισμό και υπάρχει πρόθεση για διακανονισμό του καθαρού ποσού που προκύπτει από τον συμψηφισμό ή για ταυτόχρονο διακανονισμό. 3.27 Από - αναγνώριση χρηματοοικονομικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού (ή κατά περίπτωση το μέρος ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού ή το μέρος μίας ομάδας χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού) από - αναγνωρίζονται όταν: τα δικαιώματα για την εισροή ταμειακών πόρων έχουν εκπνεύσει, ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει μεταβιβάσει το δικαίωμα στην εισροή ταμειακών πόρων από το συγκεκριμένο στοιχείο ενεργητικού ή έχει αναλάβει ταυτόχρονα μία υποχρέωση προς τρίτους να τα εξοφλήσει πλήρως χωρίς σημαντική καθυστέρηση υπό την μορφή σύμβασης μεταβίβασης ενώ παράλληλα είτε (α) έχει Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 99 μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη ή (β) δεν έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη, αλλά έχει μεταβιβάσει τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου. Όπου ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει μεταβιβάσει τα δικαιώματα εισροής ταμειακών πόρων από το συγκεκριμένο στοιχείο ενεργητικού αλλά παράλληλα δεν έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη ή τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου, τότε το στοιχείο του ενεργητικού αναγνωρίζεται στο βαθμό της συνεχιζόμενης συμμετοχής του Ομίλου ή της Εταιρείας στο περιουσιακό στοιχείο αυτό. Η συνεχιζόμενη συμμετοχή η οποία έχει τη μορφή εγγύησης επί του μεταβιβαζόμενου στοιχείου αποτιμάται στη χαμηλότερη αξία μεταξύ του αρχικού υπολοίπου του στοιχείου ενεργητικού και του μέγιστου ποσού που μπορεί ο Όμιλος ή η Εταιρεία να κληθεί να καταβάλλει. Χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού από - αναγνωρίζονται όταν η υποχρέωση διακόπτεται, ακυρώνεται ή εκπνέει. Στην περίπτωση όπου μία υφιστάμενη υποχρέωση αντικαθίσταται από μία άλλη από τον ίδιο δανειστή αλλά με ουσιαστικά διαφορετικούς όρους, ή στην περίπτωση όπου υπάρχουν ουσιαστικές αλλαγές στους όρους μίας υφιστάμενης υποχρέωσης, τότε από - αναγνωρίζεται η αρχική υποχρέωση και αναγνωρίζεται μία νέα υποχρέωση και η διαφορά που προκύπτει στα υπόλοιπα αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα χρήσης. 3.28 Κέρδη / Ζημίες ανά μετοχή Τα βασικά και τα απομειωμένα κέρδη ανά μετοχή, υπολογίζονται διαιρώντας τα καθαρά κέρδη μετά από φόρους, με το μέσο σταθμικό αριθμό μετοχών κάθε περιόδου/ χρήσης. Ο μέσος σταθμικός αριθμός μετοχών προκύπτει αθροίζοντας τις υφιστάμενες μετοχές στις οποίες διαιρείται το μετοχικό κεφάλαιο με τα δικαιώματα που δυνητικά μπορούν να ασκηθούν και τα οποία διαθέτει η Εταιρεία και αφαιρώντας τον αριθμό των ιδίων μετοχών. 4. Διαχείριση χρηματοοικονομικού κινδύνου α) Διαχείριση χρηματοοικονομικού κινδύνου Ο Όμιλος εκτίθεται σε χρηματοοικονομικούς κινδύνους όπως συναλλαγματικό κίνδυνο, πιστωτικό κίνδυνο, κίνδυνο επιτοκίων και κίνδυνο ρευστότητας. Η διαχείριση του κινδύνου διεκπεραιώνεται από την υπηρεσία διαχείρισης χαρτοφυλακίου, η οποία λειτουργεί με συγκεκριμένους κανόνες που έχουν τεθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο. Η υπηρεσία διαχείρισης χαρτοφυλακίου προσδιορίζει, εκτιμά και αντισταθμίζει τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους σε συνεργασία με τις θυγατρικές του Ομίλου. Το Διοικητικό Συμβούλιο παρέχει γραπτές οδηγίες και κατευθύνσεις για τη γενική διαχείριση του κινδύνου καθώς και ειδικές οδηγίες για τη διαχείριση συγκεκριμένων κινδύνων όπως ο πιστωτικός κίνδυνος, ο συναλλαγματικός κίνδυνος, και ο κίνδυνος επιτοκίου. Συναλλαγματικοί κίνδυνοι Ο Όμιλος εκτίθεται σε συναλλαγματικούς κινδύνους προερχόμενους από εμπορικές συναλλαγές σε ξένο νόμισμα (Swedish Krone - SEK) με προμηθευτές που τιμολογούν τον Όμιλο σε νόμισμα διαφορετικό του Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 100 τοπικού νομίσματος. Ο Όμιλος προκειμένου να ελαχιστοποιήσει τους συναλλαγματικούς κινδύνους σύμφωνα με τις εκάστοτε ανάγκες, σε ορισμένες περιπτώσεις διενεργεί προαγορά συναλλάγματος. Πιστωτικοί κίνδυνοι Ο Όμιλος έχει περιορίσει σημαντικά την έκθεσή του σε πιστωτικούς κινδύνους λόγω επικέντρωσης σε κλάδο λιανικής όπου η πληρωμή των εμπορευμάτων γίνεται κυρίως μετρητοίς ή με πιστωτικές κάρτες που προεξοφλούνται. Κίνδυνοι επιτοκίων και ρευστότητας Ο Όμιλος εκτίθεται σε κινδύνους ταμειακών ροών που λόγω μιας ενδεχόμενης μελλοντικής μεταβολής των κυμαινόμενων επιτοκίων μπορεί να διαφοροποιήσουν θετικά ή αρνητικά τις ταμειακές εισροές ή και εκροές, που συνδέονται με περιουσιακά στοιχεία ή και υποχρεώσεις του Ομίλου. Ο κίνδυνος ρευστότητας διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα, μέσω διατήρησης επαρκών τραπεζικών πιστωτικών ορίων αλλά και σημαντικών διαθεσίμων. Για την αντιμετώπιση των εν λόγω κινδύνων ο Όμιλος χρησιμοποιεί και παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα (Interest Rate Swaps). β) Σημαντικές Επίδικες Υποθέσεις Δεν υπάρχουν επίδικες υποθέσεις που η έκβασή τους μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στις Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου ή της Εταιρείας της χρήσης από 1/1 - 31/12/2019. 5. Ανάλυση δαπανών και λοιπών εσόδων (α) Οι δαπάνες εμφανίζονται στην Ενοποιημένη Κατάσταση Αποτελεσμάτων χρήσης ως εξής: Ο Όμιλος Έξοδα λειτουργίας διάθεσης Έξοδα διοικητικής λειτουργίας Αποσβέσεις/Απομειώσεις (Διαθεση) Αποσβεσεις/Απομειώσεις (Διοικηση) Έξοδα ενσωματωμένα στο κόστος πωλήσεων Αποσβέσεις/Απομειώσεις στο κόστος πωλήσεων Λοιπά λειτουργικά έξοδα Σύνολο Η Εταιρεία 1/1 31/12/2019 81.610 12.633 13.400 181 3.494 1/1 31/12/2018 85.663 11.946 7.927 1.045 3.090 1/1 31/12/2019 59.104 10.537 9.658 1.131 0 1/1 31/12/2018 60.785 13.791 4.624 (316) 0 481 480 0 0 678 112.478 559 110.711 533 80.963 355 79.237 1/1 31/12/2019 44.341 31.563 1.940 14.063 1/1 31/12/2018 43.984 35.668 1.887 9.453 1/1 31/12/2019 30.451 23.836 1.269 10.789 1/1 31/12/2018 31.138 28.544 1.235 4.307 20.571 19.719 14.618 14.013 112.478 110.711 80.963 79.237 Οι βασικότερες κατηγορίες δαπανών αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Ενοίκια/Ηλεκτρ. - Κοινόχρ. κλπ Φόροι-τέλη Αποσβέσεις/Απομειώσεις Λοιπά έξοδα (Διαφήμιση, Αποθηκ.,Μεταφορικά κλπ) Σύνολο Η Εταιρεία Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 101 Για το έτος που έληξε την 31/12/2019, στα λοιπά έξοδα περιλαμβάνονται αμοιβές των τακτικών ελεγκτών ποσού ευρώ 44 χιλ. που αφορούν σε υπηρεσίες πέραν του ελέγχου των οικονομικών καταστάσεων (εξαιρουμένων δηλαδή υπηρεσιών τακτικού ελέγχου και έκδοσης φορολογικού πιστοποιητικού). Οι αμοιβές και τα έξοδα προσωπικού αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Μισθοί και ημερομισθία Εργοδοτικές εισφορές Λοιπές παροχές Παροχή σε εργαζομένους λόγω συνταξιοδότησης Σύνολο Η Εταιρεία 1/1 31/12/2019 34.099 7.542 2.365 1/1 31/12/2018 34.081 7.402 2.230 1/1 31/12/2019 23.052 5.570 1.591 1/1 31/12/2018 23.709 5.703 1.510 335 270 238 215 44.341 43.984 30.451 31.138 1/1 31/12/2018 150 761 13 6.167 7.091 1/1 31/12/2019 0 437 0 4.527 4.964 (β) Η ανάλυση των λοιπών εσόδων εκμετάλλευσης είναι: Ο Όμιλος Επιδότηση Ν. 3299/04 Έσοδα από μη χρησιμοποίηση προβλέψεων Κέρδη από πώληση παγίων Λοιπά έσοδα Σύνολο 1/1 31/12/2019 150 679 5 6.658 7.491 Η Εταιρεία 1/1 31/12/2018 0 721 7 3.913 4.641 Στα λοιπά έσοδα της χρήσης 2019 του Ομίλου περιλαμβάνεται ποσό ευρώ 2.640 χιλ. (2018: 3.734 χιλ.) που αφορούν κυρίως έσοδα αποστολής παραγγελιών και εισπρατόμενα ενοίκια και κοινόχρηστα, υπηρεσίες σε πελάτες ποσό ευρώ 1.973 χιλ. (2018: 474 χιλ.) και έσοδα από φωτοβολταϊκό ποσό ευρώ 345 χιλ. (2018: 334 χιλ.). Επιπλέον, στα λοιπά έσοδα της Εταιρείας για τη χρήση 2019 περιλαμβάνονται έσοδα αποστολής παραγγελιών και εισπρατόμενα ενοίκια και κοινόχρηστα ποσό ευρώ 1.856 χιλ. (2018: 2.698 χιλ.) και υπηρεσίες σε πελάτες ποσό ευρώ 1.788 χιλ. (2018: 331 χιλ.) (γ) Η ανάλυση των χρηματοοικονομικών αποτελεσμάτων είναι: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 102 Ο Όμιλος Η Εταιρεία Χρεωστικοί τόκοι Έξοδα πιστωτικών καρτών Συναλλαγματικές διαφορές (έξοδα) Λοιπά έξοδα τραπεζών Λοιπά χρηματοοικονομικά έξοδα Τόκοι υποχρεώσεων μίσθωσης Σύνολο χρηματοοικονομικών εξόδων 1/1 31/12/2019 (4.164) (2.830) (95) (453) (1) (2.725) (10.268) 1/1 31/12/2018 (4.118) (2.816) (38) (405) 0 0 (7.378) 1/1 31/12/2019 (2.620) (2.235) (88) (344) (1) (2.556) (7.843) 1/1 31/12/2018 (2.201) (2.203) (17) (347) 0 0 (4.768) Πιστωτικοί τόκοι και συναφή έσοδα Συναλλαγματικές διαφορές (έσοδα) Κέρδη από πώληση χρεογράφων Σύνολο χρηματοοικονομικών εσόδων Χρηματοοικονομικα έξοδα - έσοδα 42 109 4 155 (10.113) 63 41 0 105 (7.273) 40 107 4 151 (7.692) 56 36 0 92 (4.676) (δ) Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνουν με τη μέθοδο της καθαρής θέσης τις συγγενείς εταιρείες VYNER LTD και SW SOFIA MALL ENTERPISES LTD. 6. Ιδιοχρησιμοποιούμενα Ενσώματα Περιουσιακά Στοιχεία Οι μεταβολές των ιδιοχρησιμοποιούμενων ενσώματων περιουσιακών στοιχείων της χρήσης 1/1 – 31/12/2019 και της χρήσης 1/1 – 31/12/2018 είναι οι ακόλουθες: Ο Όμιλος Κτίρια και εγκαταστάσεις κτιρίων ΜηχανήματαΕγκαταστάσειςΛοιπός Μηχανολογικός Εξοπλισμός Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 52.266 119.141 1.775 325 3.612 0 53 (52.591) (121.016) 0 Σύνολο Ενσώματων Περιουσιακών Στοιχείων Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Ακινητοποιήσε ις υπό εκτέλεση 966 5.936 2.688 182.772 403 188 1.877 1.756 8.162 (69) (24) (510) (138) (688) 0 0 0 (1.024) (174.631) (5.917) (451) (206) (1.936) 0 (8.510) 0 32 56 24 492 0 603 0 26.403 0 0 0 0 26.403 0 63.948 5.993 5.390 36.648 3.282 115.260 0 (41.640) (4.279) (4.442) (30.789) 0 (81.150) 0 22.308 1.714 948 5.859 3.282 34.111 ΓήπεδαΟικόπεδα Μεταφορικά Μέσα 1.1 - 31.12.2019 Προσθήκες Λοιπές μεταβολές αξίας κτήσης Μεταφορά αξίας κτήσης περιουσιακών στοιχείων σε κατεχόμενα πρός πώληση Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Λοιπές μεταβολές αποσβεσμένων Μεταφορά αποσβεσμένων περιουσιακών στοιχείων σε κατεχόμενα πρός πώληση Αξία κτήσης 31.12.2019 Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.2019 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2019 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 103 Ο Όμιλος ΓήπεδαΟικόπεδα Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 1.1 31.12.2018 Προσθήκες Λοιπές μεταβολές αξίας κτήσης Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Λοιπές μεταβολές αποσβεσμένων Αξία κτήσης 31.12.2018 Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.2018 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 ΜηχανήματαΕγκαταστάσειςΛοιπός Μηχανολογικός Εξοπλισμός Κτίρια και εγκαταστάσεις κτιρίων Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Μεταφορικά Μέσα Σύνολο Ενσώματων Περιουσιακών Στοιχείων Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση 52.266 122.547 1.773 966 5.399 2.645 185.595 0 2.358 457 221 2.349 43 5.428 0 (93) (56) (115) (1.209) 0 (1.472) 0 (5.735) (452) (220) (1.828) 0 (8.235) 0 64 53 114 1.225 0 1.455 52.266 181.299 5.658 5.226 35.281 2.688 282.418 0 (62.158) (3.884) (4.260) (29.345) 0 (99.646) 52.266 119.141 1.775 966 5.936 2.688 182.772 Η Εταιρεία Κτίρια και εγκαταστάσεις κτιρίων ΜηχανήματαΕγκαταστάσειςΛοιπός Μηχανολογικός Εξοπλισμός Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 31.316 53.200 1.310 37 1.392 0 Σύνολο Ενσώματων Περιουσιακών Στοιχείων Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Ακινητοποιήσε ις υπό εκτέλεση 298 3.141 0 89.265 202 77 1.005 999 3.711 (36) (30) (5) (444) 0 (515) (31.354) (34.847) 0 0 0 (941) (67.141) 0 (3.097) (300) (65) (1.084) 0 (4.546) 0 31 29 5 428 0 493 0 1.281 0 0 0 0 1.281 0 58.334 4.190 1.621 22.007 58 86.211 0 (40.409) (2.980) (1.312) (18.962) 0 (63.663) 0 17.925 1.210 309 3.046 58 22.548 ΓήπεδαΟικόπεδα Μεταφορικά Μέσα 1.1 - 31.12.2019 Προσθήκες Λοιπές μεταβολές αξίας κτήσης Μεταφορά αξίας κτήσης περιουσιακών στοιχείων σε κατεχόμενα πρός πώληση Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Λοιπές μεταβολές αποσβεσμένων Μεταφορά αποσβεσμένων περιουσιακών στοιχείων σε κατεχόμενα πρός πώληση Αξία κτήσης 31.12.2019 Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.2019 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2019 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 104 Η Εταιρεία Κτίρια και εγκαταστάσεις κτιρίων ΓήπεδαΟικόπεδα Αναπόσβεστη αξία 31.12.2017 1.1 31.12.2018 Προσθήκες Λοιπές μεταβολές αξίας κτήσης Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Λοιπές μεταβολές αποσβεσμένων Αξία κτήσης 31.12.2018 Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.2018 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 ΜηχανήματαΕγκαταστάσειςΛοιπός Μηχανολογικός Εξοπλισμός Μεταφορικά Μέσα Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Σύνολο Ενσώματων Περιουσιακών Στοιχείων Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση 31.316 55.526 1.248 312 3.133 2 91.538 0 783 380 72 1.005 (2) 2.238 0 (64) (45) (97) (470) 0 (676) 0 (3.109) (316) (86) (989) 0 (4.500) 0 64 42 96 462 0 664 31.316 91.824 4.019 1.549 21.447 0 150.155 0 (38.624) (2.709) (1.251) (18.306) 0 (60.891) 31.316 53.200 1.310 298 3.141 0 89.265 Οι προσθήκες στα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία της χρήσης αφορούν έξοδα διαμόρφωσης και αγοράς εξοπλισμού καταστημάτων λιανικής οικιακού εξοπλισμού και επίπλων. Tην 27/6/2019 ξεκίνησε τη λειτουργία του ένα νέο σημείο προώθησης προϊόντων ΙΚΕΑ (Pick Up & Order Point) στην Καλαμάτα. Επίσης, την 16/7/2019 ξεκίνησε τη λειτουργία του ένα νέο σημείο προώθησης προϊόντων ΙΚΕΑ (Pick Up & Order Point) στη Λεμεσό στη Κύπρο. Οι σημαντικότερες προσθήκες στη χρήση 2019 στα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία αφορούν: α) κτίρια και τεχνικά έργα ποσού ευρώ 3,5 εκ. των Καταστημάτων IΚΕΑ. β) μηχανήματα – εγκαταστάσεις, έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός ποσού ευρώ 2,2 εκ. των Καταστημάτων IΚΕΑ. Οι λοιπές μεταβολές στα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία της περιόδου της Εταιρείας και του Ομίλου αφορούν καταστροφές και πωλήσεις παγίων. Οι συνολικές αποσβέσεις ενσώματων και άυλων παγίων ευρώ 9.466 χιλ. καταχωρήθηκαν κατά ποσό ευρώ 481 χιλ. στο κόστος πωλήσεων, ποσό ευρώ 7.919 χιλ. στα έξοδα διάθεσης και ποσό ευρώ 1.066 χιλ. στα έξοδα διοίκησης και αντίστοιχα της Εταιρείας οι αποσβέσεις συνολικής αξίας ποσό ευρώ 5.311 χιλ. (Σημείωση 5) καταχωρήθηκαν κατά ποσό ευρώ 4.675 χιλ. στα έξοδα διάθεσης και κατά ποσό ευρώ 636 χιλ. στα έξοδα διοίκησης. Την 31/12/2019 ο Όμιλος εξέτασε την αξία των ενσώματων περιουσιακών στοιχείων ανά κατάστημα (CGU) και όπου διαπιστώθηκε η ύπαρξη ένδειξης για απομείωση της αξίας διενήργησε έλεγχο απομείωσης. Την 31/12/2019 δεν προέκυψε απομείωση της αξίας των ενσώματων περιουσιακών στοιχείων του Όμιλου. Η αναπόσβεστη αξία των ενσώματων περιουσιακών στοιχείων που αφορούν τα Καταστήματα IΚΕΑ ανέρχεται για τον Όμιλο σε ποσό ευρώ 31.377 χιλ. (ευρώ 160.248 χιλ. το 2018) και για την Εταιρεία σε ποσό ευρώ 22.384 χιλ. (ευρώ 89.086 χιλ. το 2018). Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 105 7. Περιουσιακά Στοιχεία με Δικαίωμα Χρήσης Τα Περιουσιακά Στοιχεία με Δικαίωμα Χρήσης που αναγνώρισε ο Όμιλος και η Εταιρεία κατά την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 1/1/2019 αναλύονται ως εξής: Αρχική αναγνώριση Ο 'Ομιλος Η Εταιρεία 1/1/2019 1/1/2019 Μισθωμένα κτίρια Μισθωμένα μηχανήματα - εγκαταστάσεις λοιπός μηχανολογικός εξοπλισμός Μισθωμένα μεταφορικά μέσα Σύνολο 65.125 62.432 2.379 0 636 68.140 417 62.849 Οι προσθήκες/μεταβολές των Περιουσιακών Στοιχείων με Δικαίωμα Χρήσης του Ομίλου και της Εταιρείας την περίοδο 1/1-31/12/2019 αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Μισθωμένα μηχανήματα εγκαταστάσεις λοιπός μηχανολογικός εξοπλισμός 2.379 Μισθωμένα κτίρια Αρχική Αναγνώριση 1.1.2019 65.125 Προσθήκες Μισθωμένα μεταφορικά μέσα Σύνολο Περιουσιακών Στοιχείων με Δικαίωμα Χρήσης 636 68.140 304 29 134 467 Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης (5.412) (398) (214) (6.023) Αξία κτήσης 31.12.2019 65.429 2.408 769 68.606 Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.2019 (5.412) (398) (214) (6.023) Αναπόσβεστη αξία 31.12.2019 60.017 2.010 556 62.583 Η Εταιρεία Μισθωμένα κτίρια Αρχική Αναγνώριση 1.1.2019 Προσθήκες 62.432 Μισθωμένα μεταφορικά μέσα Σύνολο Περιουσιακών Στοιχείων με Δικαίωμα Χρήσης 417 62.849 304 63 367 Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης (4.965) (139) (5.104) Αξία κτήσης 31.12.2019 62.737 479 63.216 Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.2019 (4.965) (139) (5.104) Αναπόσβεστη αξία 31.12.2019 57.771 340 58.112 Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 στη γραμμή αναβαλλόμενοι φόροι ενεργητικού της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου την 31/12/2019 ήταν ποσό ευρώ 362 χιλ. (1/1/2019 ποσό ευρώ 0) και στη γραμμή εισπρακτέος φόρος εισοδήματος ήταν ποσό ευρώ 11 χιλ. (1/1/2019 ποσό ευρώ 0). Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 στη γραμμή αναβαλλόμενοι φόροι ενεργητικού της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης της Εταιρείας την 31/12/2019 ήταν ποσό ευρώ 320 χιλ. (1/1/2019 ποσό ευρώ 0). Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 106 8. Περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται για πώληση Ο Όμιλος συνεχίζει την αξιοποίηση νέων επενδυτικών ευκαιρίων που σχετίζονται με την έγκριση που έλαβε από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς την 28/2/2019 για άδεια λειτουργίας στην υπό σύσταση εταιρεία με την επωνυμία «TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία», για τη λειτουργία της ως α) Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 2778/1999 και β) Οργανισμός Εναλλακτικών Επενδύσεων με εσωτερική διαχείριση, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.4209/2013. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι ενέργειες του Ομίλου για τη σύσταση εταιρειών με αντικείμενο τη διαχείριση ακινήτων στην Κύπρο και τη Βουλγαρία (TRADE ESTATES CYPRUS LTD, H.M. ESTATES CYPRUS LTD, TRADE ESTATES BULGARIA EAD) και για το στρατηγικό σχεδιασμό της TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία, που περιλαμβάνει και την εξεύρεση στρατηγικού εταίρου ο οποίος θα πραγματοποιήσει σημαντική επένδυση στην ιδρυθησομένη εταιρεία, που μαζί με την επικείμενη δημόσια προσφορά, θα ανέλθει σε ποσοστό τουλάχιστον 50%. Ως εκ τούτου, την 31/12/2019 ο Όμιλος κατέταξε περιουσιακά στοιχεία του που σχετίζονται με την TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία, αξίας ποσού ευρώ 176,9 εκ στην κατηγορία κατεχόμενα προς πώληση γιατί την ημερομηνία αυτή πληρούνται τα κριτήρια κατάταξής τους βάσει του ΔΠΧΑ 5 όπως αυτά αναφέρονται στη Σημείωση 3.16. Πριν τον χρόνο κατάταξής τους όπως ορίζεται από τις διατάξεις του ΔΛΠ 36, τα συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία ελέγχθηκαν για απομείωση αμέσως πριν την κατάταξή τους ως περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται για πώληση και δεν προέκυψε ζημία απομείωσης. Τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν καταταχθεί προς πώληση αποτελούν μία ενιαία μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών (cash generating unitCGU) δεδομένου ότι μόνο όλα μαζί μπορούν να εισφερθούν στην TRADE ESTATES Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία προκειμένου να υλοποιηθεί η έγκριση που έλαβε από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς για άδεια λειτουργίας. Τα συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία επιμετρήθηκαν στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής τους αξίας και της εύλογης μείον κόστη ολοκλήρωσης της πώλησης. Η εκτίμηση της εύλογης αξίας διενεργήθηκε από πιστοποιημένους εκτιμητές και ήταν ποσού ευρώ 182,8 εκ. Τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις που περιλαμβάνονται στην κατηγορία κατεχόμενα προς πώληση την 31/12/2019 είναι τα εξής: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 107 Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Αναβαλλόμενοι φόροι Σύνολο μη κυκλοφορούντος ενεργητικού Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Σύνολο κυκλοφορούντος ενεργητικού Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Άλλες μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο Μακροπρόθεσμων Υποχρεώσεων Βραχυπρόθεσμο μέρος μακροπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων Σύνολο Βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων Καθαρά περουσιακά στοιχεία Ο 'Ομιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2019 148.228 65.860 30.274 (2.766) 175.737 13.574 (2.210) 77.223 1.212 1.212 0 0 (15.100) (4.383) (19.483) 0 0 0 (2.400) 0 (2.400) 0 155.066 77.223 Με την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 5 στα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται για πώληση περιλαμβάνονται και όλα τα ακίνητα που πριν την ημερομηνία κατάταξής τους ήταν επενδυτικά καθώς και μέρος των ιδιοχρησιμοποιούμενων ενσώματων περιουσιακών στοιχεία (Σημείωση 6). Οι μεταβολές της αξίας των επενδυτικών ακινήτων στην τρέχουσα χρήση 1/1 – 31/12/2019 εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα: Ο Όμιλος Υπόλοιπο έναρξης Προσθήκες Απομειώσεις/ Υπεραξίες ακινήτων Κατάταξη περιουσιακών στοιχείων σε κατεχόμενα προς πώληση Υπόλοιπο Λήξης Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 28.350 498 1.426 28.332 363 (345) 13.450 498 (374) 12.385 185 880 (30.274) 0 (13.574) 0 0 28.350 0 13.450 Στο ποσό των ευρώ 30,3 εκ (2018 ευρώ 28,4 εκ) περιλαμβάνονται τα εξής: ακίνητο μητρικής εταιρείας προς εκμετάλλευση, αξίας ποσού ευρώ 8,3 εκ. (2018 ευρώ 8,2 εκ). Η εκτίμηση της εύλογης αξίας διενεργήθηκε στη χρήση 2019 από εγκεκριμένους εκτιμητές. Για τον υπολογισμό της εύλογης αξίας χρησιμοποιήθηκε η Επενδυτική Μέθοδος με τη χρήση της Προεξόφλησης Ταμειακών Ροών (DCF) με ανάλυση δεκαετούς διάρκειας. Η μέθοδος αποτίμησης της εύλογης αξίας ιεραρχήθηκε σε επίπεδο 3. Οι σημαντικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν για το ακίνητο ήταν: ΔΤΚ 1,50% και ετήσια αύξηση μισθωμάτων 1,00%, υπόθεση περιόδου κενότητας 6 μηνών, έξοδα πώλησης Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 108 1% επί της μικτής αξίας εξόδου, απόδοση εξόδου (exit yield) 9,00%, επιτόκιο προεξόφλησης (TRR) 10,00%. ακίνητο θυγατρικής εταιρείας με αντικείμενο εργασιών την εκμετάλλευση ακινήτων, αξίας ποσού ευρώ 16,7 εκ. (2018 ευρώ 14,9 εκ.). Η εκτίμηση της εύλογης αξίας διενεργήθηκε στη χρήση 2019 από εγκεκριμένους εκτιμητές. Για τον υπολογισμό της εύλογης αξίας χρησιμοποιήθηκε η Επενδυτική Μέθοδος με τη χρήση της Προεξόφλησης Ταμειακών Ροών (DCF) με ανάλυση δεκαετούς διάρκειας. Η μέθοδος αποτίμησης της εύλογης αξίας ιεραρχήθηκε σε επίπεδο 3. Οι σημαντικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν για τα καταστήματα λιανικής που μισθώνει η θυγατρική με αντικείμενο εργασιών την εκμετάλλευση ακινήτων ήταν: Οι σημαντικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν για το ακίνητο ήταν: ΔΤΚ 1,50%, η προβλεπόμενη συμβατικά ετήσια αναπροσαρμογή μισθωμάτων, περίοδος κενότητας 4 μηνών για τους χώρους που είναι κενοί κατά την ημερομηνία εκτίμησης, έξοδα πώλησης 1% επί της μικτής αξίας εξόδου, απόδοση εξόδου (exit yield) 7,25% και επιτόκιο προεξόφλησης (TRR) 8,25%. ακίνητο αξίας ποσού ευρώ 5,3 εκ. μητρικής εταιρείας που μισθώνεται για εμπορική χρήση (2018 ευρώ 5,3 εκ). Η εκτίμηση της εύλογης αξίας διενεργήθηκε από τη Διοίκηση βάσει των συμφωνημένων όρων της μίσθωσης. 9. Άυλα Περιουσιακά Στοιχεία Τα άυλα περιουσιακά στοιχεία αναλύονται ως εξής: 4.074 Ο Όμιλος Λογισμικά προγράμματα 2.317 Δικαιώματα Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 Λοιπά Σύνολο 11 6.402 1.1 - 31.12.2019 Προσθήκες Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Αξία κτήσης 31.12.2019 Σωρευμένες αποσβέσεις/απομειώσεις 31.12.2019 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2019 0 1.580 0 1.580 (278) (677) (2) (956) 8.872 9.668 12 18.552 (5.075) (6.448) (3) (11.526) 3.796 3.220 9 7.026 Δικαιώματα Αναπόσβεστη αξία 31.12.2017 4.352 Ο Όμιλος Λογισμικά προγράμματα 2.168 Λοιπά Σύνολο 12 6.532 1.1 - 31.12.2018 Προσθήκες Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Αξία κτήσης 31.12.2018 Σωρευμένες αποσβέσεις/απομειώσεις 31.12.2018 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 0 744 0 744 (278) (594) (1) (873) 8.872 8.088 12 16.972 (4.798) (5.771) (1) (10.570) 4.074 2.317 11 6.402 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 109 3.167 Η Εταιρεία Λογισμικά προγράμματα 1.810 Δικαιώματα Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 Λοιπά Σύνολο 11 4.988 1.1 - 31.12.2019 Προσθήκες Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Αξία κτήσης 31.12.2019 Σωρευμένες αποσβέσεις/απομειώσεις 31.12.2019 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2019 0 1.103 0 1.103 (250) (513) (2) (765) 7.210 7.437 12 14.659 (4.293) (5.037) (3) (9.334) 2.917 2.400 9 5.325 Δικαιώματα Αναπόσβεστη αξία 31.12.2017 3.417 Η Εταιρεία Λογισμικά προγράμματα 1.605 Λοιπά Σύνολο 12 5.034 1.1 - 31.12.2018 Προσθήκες Αποσβέσεις/ απομειώσεις χρήσης Αξία κτήσης 31.12.2018 Σωρευμένες αποσβέσεις/απομειώσεις 31.12.2018 Αναπόσβεστη αξία 31.12.2018 0 641 0 641 (250) (437) (1) (688) 7.210 6.334 12 13.556 (4.043) (4.524) (1) (8.569) 3.167 1.810 11 4.988 Τα δικαιώματα περιλαμβάνουν δικαίωμα χρήσης εμπορικών σημάτων (ΙΚΕΑ). Οι προσθήκες στα άυλα περιουσιακά στοιχεία αφορούν άδειες χρήσεις λογισμικού. Οι αποσβέσεις των άυλων περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου της χρήσης 2019 ανήλθαν στο ποσό των ευρώ 956 χιλ. 10. Επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς Οι επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: ΧΩΡΑ ΠΟΣΟΣΤΟ ΣΥΜ/ΧΗΣ 2019 HOUSEMARKET (CYPRUS) LIMITED Κύπρος 100% HOUSEMARKET BULGARIA AD Βουλγαρία TRADE LOGISTICS Ελλάδα WYLDES LTD Κύπρος Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΟ 31/12/2019 ΣΥΜ/ΧΗΣ 2018 31/12/2018 ΘΥΓΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ 11.041 100% 11.041 100% 9.999 100% 9.999 100% 18.520 100% 18.520 100% 40.657 80.217 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 100% 40.357 79.917 110 Η δραστηριότητα της κάθε μίας εκ των εταιρειών ανωτέρω περιγράφεται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου. Την 31/12/2019 δεν υπήρχαν ενδείξεις για τη διενέργεια ελέγχου απομείωσης των θυγατρικών. Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνουν με τη μέθοδο της καθαρής θέσης τις συγγενείς εταιρείες VYNER LTD και SW SOFIA MALL ENTERPISES LTD η αξία των οποίων στη γραμμή επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς του Ομίλου την 31/12/2019 ήταν ποσό € 29.803 χιλ (2018: € 28.246 χιλ). Κατά την ενοποίηση με τη μέθοδο της καθαρής θέσης καταχωρήθηκε στα αποτελέσματα ως κέρδος στο λογαριασμό συμμετοχή στα αποτελέσματα συγγενών εταιρειών ποσό ευρώ 1.284 χιλ. (2018: ποσό ευρώ 83 χιλ.) με αντίστοιχη αύξηση της αξίας της Επένδυσης σε Θυγατρικές και Συγγενείς. Η περαιτέρω διαφοροποίηση της αξίας της επένδυσης οφείλεται σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου στη συγγενή SW SOFIA MALL ENTERPISES LTD κατά ποσό ευρώ 250 χιλ. και στη VYNER LTD κατά ποσό ευρώ 20 χιλ. Τα ενοποιημένα οικονομικά στοιχεία της VYNER LTD έχουν ως εξής: Έτος Χώρα εγκατάστασης Σύνολο Ενεργητικού Υποχρεώσεις Έσοδα Κέρδη Ποσοστό συμμετοχής 2019 Κύπρος 146.395 86.772 11.230 1.242 50,00% 2018 Κύπρος 147.375 88.779 10.420 913 50,00% Τα ενοποιημένα οικονομικά στοιχεία της SW SOFIA MALL ENTERPISES LTD έχουν ως εξής: Έτος Χώρα εγκατάστασης Σύνολο Ενεργητικού Υποχρεώσεις Έσοδα Κέρδη/ (Ζημίες) Ποσοστό συμμετοχής 2019 Κύπρος 2.266 200 183 (169) 50,00% 2018 Κύπρος 1.538 198 166 (747) 50,00% Σχετικά με τη συγγενή SW SOFIA MALL ENTERPISES LTD σημειώνουμε ότι σύμφωνα με το ΔΛΠ 28, αν το μερίδιο του επενδυτή στις ζημιές μιας συγγενούς είναι ίσο με ή υπερβαίνει τη λογιστική αξία της επένδυσης, ο επενδυτής παύει να αναγνωρίζει το μερίδιό του από τις περαιτέρω ζημιές. Η αναλογία στην καθαρή θέση της εταιρείας, στο τέλος της τρέχουσας χρήσης ανέρχεται σε ποσό ευρώ 1.033 χιλ και της προηγούμενης ποσό ευρώ 670 χιλ 11. Αποθέματα Τα αποθέματα αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Εμπορεύματα Προκαταβολές για αγορές εμπορευμάτων Σύνολο Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 35.821 33 35.854 35.756 117 35.873 22.296 43 22.339 22.878 25 22.904 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 111 Το κόστος των αποθεμάτων του Ομίλου που καταχωρήθηκε ως έξοδο στο κόστος πωληθέντων, ανέρχεται σε ποσό ευρώ 174.246 χιλ. στην τρέχουσα περίοδο και αντίστοιχα το 2018 ανερχόταν σε ποσό ευρώ 173.247 χιλ. και της Εταιρείας σε ποσό ευρώ 110.024 χιλ. στην τρέχουσα περίοδο και αντίστοιχα το 2018 ανερχόταν σε ποσό ευρώ 112.201 χιλ. Η αξία των αποθεμάτων που διαγράφηκαν εντός της χρήσης ανέρχεται για τον Όμιλο σε ποσό ευρώ 936 χιλ. (ευρώ 999 χιλ. το 2018) και για την Εταιρεία σε ποσό ευρώ 730 χιλ. (ευρώ 845 χιλ το 2018). Το σύνολο της πρόβλεψης αποθεμάτων την 31/12/2019 ανέρχεται για τον Όμιλο σε ποσό ευρώ 459 χιλ. (ευρώ 901 χιλ. το 2018) και για την Εταιρεία σε ποσό ευρώ 357 χιλ. (ευρώ 701 χιλ. το 2018). 12. Απαιτήσεις από Πελάτες Ο λογαριασμός πελάτες αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος Πελάτες Επιταγές πελατών Γραμμάτια Εισπρακτέα Προβλέψεις επισφαλών πελατών Σύνολο Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 10.731 24 0 (7.412) 3.343 9.993 18 6 (7.183) 2.834 9.838 24 0 (7.412) 2.449 9.415 18 6 (7.183) 2.256 Την 31/12/2019 και την 31/12/2018, η κατανομή των απαιτήσεων από πελάτες σε μη ληξιπρόθεσμες και μη απομειωμένες και σε ληξιπρόθεσμες και απομειωμένες είναι η εξής: O Όμιλος 31/12/2019 3.343 1.864 Ληξιπρόθεσμες και απαξιωμένες εμπορικές απαιτήσεις 1.478 31/12/2018 2.834 1.071 1.762 Σύνολο Μη ληξιπρόθεσμες και μη απαξιωμένες απαιτήσεις Στις μη ληξιπρόθεμες και μη απομειωμένες απαιτήσεις του Ομίλου περιλαμβάνονται ποσά που προέρχονται από τιμολόγηση μισθωμάτων και κοινοχρήστων ποσού ευρώ 194 χιλ. (2018: 327) από τιμολόγηση ηλεκτρικού ρεύματος στον ΛΑΓΗΕ ποσού ευρώ 79 χιλ. (2018: 93 χιλ.) από αποθήκευτρα θυγατρικής ποσό ευρώ 517 και λοιπά ποσό ευρώ 1.074. Η Εταιρεία 31/12/2019 2.449 971 Ληξιπρόθεσμες και απαξιωμένες εμπορικές απαιτήσεις 1.478 31/12/2018 2.256 493 1.762 Σύνολο Μη ληξιπρόθεσμες και μη απαξιωμένες απαιτήσεις Στις μη ληξιπρόθεσμες και μη απομειωμένες απαιτήσεις της Εταιρείας περιλαμβάνονται κυρίως από ποσά που προέρχονται από τιμολόγηση μισθωμάτων ποσού ευρώ 166 χιλ. (2018: 300). Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 112 13. Μακροπρόθεσμες Απαιτήσεις Ο Όμιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 2.655 31 0 2.687 2.831 36 0 2.867 2.651 20 2.500 5.171 2.829 25 0 2.853 Απαιτήσεις: Δοσμένες εγγυήσεις για μισθώσεις ακινήτων Δοσμένες λοιπές εγγυήσεις σε τρίτους Λοιπές Μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Σύνολο Οι εγγυήσεις για μισθώσεις ακινήτων σχετίζονται άμεσα με τη λειτουργία των εταιρειών του Ομίλου αφού αφορούν εμπορικά ακίνητα. Επίσης, εγγυήσεις έχουν δοθεί και για δημόσιες υπηρεσίες και οργανισμούς. 14. Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Τα λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 0 562 2.120 2.489 3.398 8.568 837 122 1.675 1.601 7.129 11.364 0 286 1.667 1.598 4.908 8.459 0 92 1.502 1.046 11.449 14.088 ΦΠΑ Χρεωστικός Προκαταβολές Προμηθευτών Απαιτήσεις από πιστωτικές κάρτες Έξοδα Επόμενων χρήσεων Λοιποί χρεώστες Σύνολο Για την Εταιρεία τη χρήση 2019 περιλαμβάνεται στους λοιπούς χρεώστες, ποσό ευρώ 273 χιλ. που αφορά πρόγραμμα προεξόφλησης πιστωτικών καρτών (2018: ποσό ευρώ 3.542 χιλ.) και απαίτηση είσπραξης από θυγατρική μερίσματος ποσού ευρώ 2.000 χιλ. (2018: ποσό ευρώ 3.000 χιλ.), ποσό ευρώ 1.209 χιλ. που αφορά απαίτηση δημοτικών τελών (2018: ποσό ευρώ 1.209 χιλ.) και ποσό ευρώ 52 χιλ. που αφορά λογαριασμούς δεσμευμένων καταθέσεων (2018: ποσό ευρώ 53 χιλ.). Για τον ‘Ομιλο στους λοιπούς χρεώστες την 31/12/2019 περιλαμβάνονται ποσό ευρώ 273 χιλ. που αφορά πρόγραμμα προεξόφλησης πιστωτικών καρτών θυγατρικής μέσω factoring (2018: ποσό ευρώ 3.542 χιλ.), ποσό ευρώ 1.209 χιλ. που αφορά απαίτηση δημοτικών τελών (2018: ποσό ευρώ 1.209 χιλ.) και ποσό ευρώ 432 χιλ. που αφορά λογαριασμούς δεσμευμένων καταθέσεων. 15. Ταμειακά Διαθέσιμα και ισοδύναμα Τα διαθέσιμα αντιπροσωπεύουν μετρητά στα ταμεία του Ομίλου και τραπεζικές καταθέσεις διαθέσιμες σε πρώτη ζήτηση και αναλύονται ως εξής: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 113 Ο Όμιλος Ταμείο Καταθέσεις όψεως και προθεσμίας Σύνολο Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.357 21.685 23.042 1.243 21.215 22.457 961 7.016 7.978 995 8.882 9.877 Τα προσωρινά αδιάθετα κεφάλαια των εταιρειών του Ομίλου επενδύονται σε πολύ βραχυπρόθεσμες προθεσμιακές καταθέσεις σε ευρώ. Το μέσο σταθμισμένο επιτόκιο καταθέσεων για τη χρήση 2019 ανήλθε στο 0,57%. (2018: 0,70%). 16. Μετοχικό Κεφάλαιο Την 31 Δεκεμβρίου 2019 το μετοχικό κεφάλαιο ανερχόταν σε ποσό ευρώ 47.450.647 (2018: ποσό ευρώ 47.450.647) διαιρούμενο σε 47.450.647 (2018: 47.450.647) μετοχές ονομαστικής αξίας 1 (ενός) ευρώ η κάθε μία. 17. Αποθεματικά Τα αποθεματικά αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Τακτικό αποθεματικό Αποθεματικό αναπροσαρμογής παγίων Αποθεμ. συναλ. διαφορών από μετατροπή Καταστ. Οικον. Θέσης σε Ξ.Ν. Αφορολόγητα αποθεματικά Αποθεματικό δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών Αποθεματικό αντιστάθμισης ταμειακών ροών Σύνολο Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 8.268 722 8.268 722 8.268 722 8.268 722 0 5 0 0 7.725 7.725 7.725 7.725 1.437 1.180 1.295 1.057 (287) 17.865 (217) 17.684 0 18.009 0 17.771 Τακτικό αποθεματικό: Σύμφωνα µε τις διατάξεις της Ελληνικής νομοθεσίας, η δημιουργία τακτικού αποθεματικού - µε την κατ’ έτος μεταφορά ποσού ίσου µε το 5% των ετήσιων, μετά από φόρους, κερδών είναι υποχρεωτική, μέχρι να φθάσει το ύψος του αποθεματικού στο 1/3 του μετοχικού κεφαλαίου. Το τακτικό αποθεματικό διανέμεται µόνο κατά τη διάλυση των εταιρειών, μπορεί όμως να συμψηφισθεί µε συσσωρευμένες ζημίες. Αφορολόγητα αποθεματικά: O Όμιλος διατηρεί αφορολόγητα αποθεματικά ύψους ευρώ 7.725 χιλ. (2018: ευρώ 7.725 χιλ.), τα οποία προήλθαν κυρίως από μερίσματα και έσοδο από πρόβλεψη επισφάλειας του Ν. 3296/04. Σε περίπτωση διαθέσεως ή κεφαλαιοποιήσεως θα φορολογηθούν με τον φορολογικό συντελεστή που προβλέπεται από το Ν.4172/2013. Συναλλαγματικές διαφορές από μετατροπή οικονομικών καταστάσεων εταιρειών εξωτερικού: Το αποθεματικό συναλλαγματικών διαφορών από μετατροπή οικονομικών καταστάσεων εταιρειών εξωτερικού αποτελείται από τις συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν από τη μετατροπή των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου οι οποίες έχουν διαφορετικό λειτουργικό νόμισμα από τη μητρική. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 114 Αποθεματικό αντιστάθμισης ταμειακών ροών: Το αποθεματικό αυτό αφορά αποτίμηση στην εύλογη αξία προσδιορισμένου αποτελεσματικού μέσου αντιστάθμισης ταμειακών ροών (IRS) – βλέπε Σημείωση 20. Αποθεματικό δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών: Το αποθεματικό δημιουργείται με την έγκριση από τη Γενική Συνέλευση Προγράμματος Παροχής Δικαιωμάτων Προαίρεσης. Μετά την άσκηση των δικαιωμάτων ή την παραίτηση των δικαιούχων το υπόλοιπο του αποθεματικού μεταφέρεται στο Λογαριασμό Αδιανέμητων Κερδών. Αποθεματικά αναπροσαρμογής παγίων: Το αποθεματικό αναπροσαρμογής παγίων περιλαμβάνει διαφορές αποτίμησης αξίας οικοπέδων και κτιρίων. Τα αποθεματικά αναπροσαρμογής παγίων δε δύναται να διανεμηθούν στους μετόχους. 18. Μερίσματα Στην Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της 13/6/2019 δεν τέθηκε θέμα διανομής μερίσματος χρήσης 2018, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της ως άνω αναφερόμενης χρήσης. Η μητρική εταιρεία καταχώρησε στα έσοδα της μέρισμα από θυγατρική ποσού ευρώ 2 εκ. κατά τη χρήση 2019 (2018: ποσό ευρώ 3 εκ.). Η Έκτακτη Γενική Συνέλευση των μετόχων της Εταιρείας της 23/12/2019 ενέκρινε τη διανομή μερίσματος από κέρδη προηγούμενων χρήσεων ποσού ευρώ 6,2 εκ. (2018: ποσό ευρώ 5 εκ.). 19. Παροχές σε εργαζόμενους 19.1 Υποχρεώσεις λόγω εξόδου από την υπηρεσία Η υποχρέωση για αποζημίωση λόγω εξόδου από την υπηρεσία (Νόμος 2112/20, 4093/12 για τις Ελληνικές Εταιρείες, Βουλγάρικη Εργατική Νομοθεσία για τις Βουλγάρικες Εταιρείες) απεικονίζεται στις Οικονομικές Καταστάσεις, σύμφωνα με το ΔΛΠ 19 και βασίζεται σε αναλογιστική μελέτη η οποία εκπονήθηκε από την εταιρεία AON Hewitt με ημερομηνία 31 Δεκεμβρίου 2019. Οι βασικές εκτιμήσεις της αναλογιστικής μελέτης για την Ελλάδα είναι οι εξής: Ελληνικές Εταιρείες 2019 2018 Μέση ετήσια αύξηση μισθοδοσίας προσωπικού 1,00% 1,00% Επιτόκιο προεξόφλησης 1,01% 1,81% - 1,85% Πληθωρισμός 1,00% 1,00% 16-15 16-15 Διάρκεια Προγράμματος (έτη) Σε περίπτωση αύξησης της μέσης ετήσιας αύξησης μισθοδοσίας εργαζομένων κατά 0,50% (δηλαδή 1,50%), τότε το σύνολο των παροχών εργαζομένων των ελληνικών εταιρειών θα αυξανόταν από 7,52% έως 8,01%. Σε περίπτωση αύξησης του επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,50%, τότε το σύνολο των παροχών εργαζομένων των ελληνικών εταιρειών θα μειωνόταν από 6,83% έως 7,28%. Βουλγάρικη Εταιρεία 2019 2018 Μέση ετήσια αύξηση μισθοδοσίας προσωπικού 1,80% 3,50% Επιτόκιο προεξόφλησης 0,40% 1,03% Πληθωρισμός 0,30% 2,00% 21 23 Διάρκεια Προγράμματος (έτη) Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 115 Σε περίπτωση αύξησης της μέσης ετήσιας αύξησης μισθοδοσίας εργαζομένων κατά 0,50% (δηλαδή 2,30%), τότε το σύνολο των παροχών εργαζομένων της βουλγάρικης εταιρείας θα αυξανόταν κατά 11,14%. Σε περίπτωση αύξησης του επιτοκίου προεξόφλησης αυξανόταν κατά 0,50% (δηλαδή 0,90%), τότε το σύνολο των παροχών εργαζομένων της Βουλγάρικης εταιρείας θα μειωνόταν κατά 9,98%. Η δαπάνη για πρόβλεψη αποζημίωσης προσωπικού, λόγω συνταξιοδότησης, που αναγνωρίστηκε στα αποτελέσματα είναι: Ο Όμιλος Τρέχον κόστος υπηρεσίας Χρηματοοικονομικό κόστος Κόστος περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας Σύνολο χρέωσης στα αποτελέσματα Υπόλοιπο υποχρεώσεως στην έναρξη Έξοδα συνταξιοδότησης Πληρωθείσες παροχές Αναλογιστικές ζημίες/(κέρδη) Υπόλοιπο λήξεως Η Εταιρεία 1/1 31/12/2019 295 62 1/1 31/12/2018 259 53 1/1 31/12/2019 205 56 1/1 31/12/2018 204 46 37 263 32 251 394 3.428 394 (61) 473 4.234 574 3.115 574 (307) 46 3.428 292 2.996 292 (53) 496 3.731 502 2.756 502 (287) 25 2.996 Τα ποσά που εμφανίζονται στην γραμμή Αναλογιστικές ζημίες/(κέρδη) εμφανίζονται στην Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος και αφορούν προγράμματα καθορισμένων παροχών. 19.2 Παροχές που εξαρτώνται από την αξία των μετοχών Μέλη της Διοίκησης της Εταιρείας και των θυγατρικών της συμμετέχουν σε Πρόγραμμα Παροχής Δικαιωμάτων Προαίρεσης Αγοράς Μετοχών της μητρικής εταιρείας FOURLIS AE ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ. H Τακτική Γενική Συνέλευση της Εταιρείας FOURLIS AE ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ της 16ης Ιουνίου 2017, στο πλαίσιο του Προγράμματος Παροχής Δικαιωμάτων Προαίρεσης Αγοράς Μετοχών, ενέκρινε τη διάθεση 2.566.520 δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών και την παροχή εξουσιοδοτήσεως στο Διοικητικό Συμβούλιο για τη ρύθμιση των διαδικαστικών θεμάτων και λεπτομερειών. Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί σε τέσσερις σειρές, με περίοδο ωρίμανσης πέντε ετών ανά σειρά. Τα δικαιώματα πρέπει να ασκηθούν εντός πέντε ετών από την ημερομηνία ωρίμανσής τους. Σε περίπτωση που μετά την παραπάνω κατανομή των δικαιωμάτων στους δικαιούχους της κάθε σειράς, παραμένουν αδιάθετα δικαιώματα, αυτά δε θα παραχωρούνται αλλά θα ακυρώνονται. Η τιμή διάθεσης των μετοχών της κάθε σειράς, είναι η χρηματιστηριακή τιμή κλεισίματος της μετοχής την ημέρα απόφασης της Γενικής Συνέλευσης για την έγκριση του προγράμματος. Την 20/11/2017 το Δ.Σ προέβη στην παραχώρηση 641.630 Δικαιωμάτων Προαίρεσης, τα οποία αποτελούν την πρώτη από τις τέσσερις υπό παραχώρηση σειρές. H τιμή διάθεσης των μετοχών στις οποίες αντιστοιχούν τα απονεμόμενα δικαιώματα προαίρεσης προσδιορίζεται στο ποσό των ευρώ 5,768 ανά μετοχή που αποτελεί τη χρηματιστηριακή τιμή κλεισίματος της μετοχής προσαρμοσμένη με τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκε μετά την ημέρα της Γενικής Συνέλευσης. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 116 Τα δικαιώματα της ανωτέρω σειράς κατοχυρώνονται σε πέντε έτη ως ακολούθως: Ημερομηνία Κατοχύρωσης 31/12/2017 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2020 31/12/2021 Αριθμός Δικαιωμάτων Η εύλογη αξία 128.326 των Δικαιωμάτων 128.326 υπολογίστηκε 128.326 128.326 βασισμένη στην 128.326 προσομοίωση της τιμής της μετοχής της Εταιρείας υποθέτοντας ότι η τιμή θα εξελιχθεί στο μοντέλο της “Binomial Pricing’’. Η εύλογη αξία ανά Δικαίωμα και ημερομηνία κατοχύρωσης προσδιορίστηκε με βάση το μοντέλο 5 Bermudan option ως εξής: Ημερομηνία Κατοχύρωσης 31/12/2017 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2020 31/12/2021 Οι μεταβλητές Τιμή ανά Δικαίωμα € των 0,962 βάσει 1,064 οποίων 1,152 υπολογίστηκαν 1,225 1,290 τα παραπάνω είναι: Μεταβλητή Τιμή Τιμή Άσκησης Ημερομηνία Παραχώρησης (Grant date) € 5,77 20/11/2017 Μεταβλητότητα (Stock Volatility) 28,1% Μερισματική Απόδοση (Dividend Yield) 1,72% Ποσοστό παραίτησης (Attrition Rate) 0% Επιτόκιο Μηδενικού Κινδύνου (Risk Free Rate) 0,3953% Την 19/11/2018 το Δ.Σ προέβη στην παραχώρηση 641.630 Δικαιωμάτων Προαίρεσης, τα οποία αποτελούν την δεύτερη από τις τέσσερις υπό παραχώρηση σειρές. H τιμή διάθεσης των μετοχών στις οποίες αντιστοιχούν τα απονεμόμενα δικαιώματα προαίρεσης προσδιορίζεται στο ποσό των ευρώ 5,667 ανά μετοχή που αποτελεί τη χρηματιστηριακή τιμή κλεισίματος της μετοχής (προσαρμοσμένη με τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκε μετά την ημέρα της Γενικής Συνέλευσης). Τα δικαιώματα της ανωτέρω σειράς κατοχυρώνονται σε πέντε έτη ως ακολούθως: Ημερομηνία Κατοχύρωσης Αριθμός Δικαιωμάτων 31/12/2018 128.326 31/12/2019 128.326 31/12/2020 128.326 31/12/2021 128.326 31/12/2022 128.326 Η εύλογη αξία των Δικαιωμάτων υπολογίστηκε βασισμένη στην προσομοίωση της τιμής της μετοχής της Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 117 Εταιρείας υποθέτοντας ότι η τιμή θα εξελιχθεί στο μοντέλο της “Binomial Pricing’’. Η εύλογη αξία ανά Δικαίωμα και ημερομηνία κατοχύρωσης προσδιορίστηκε με βάση το μοντέλο 5 Bermudan option ως εξής: Ημερομηνία Κατοχύρωσης Τιμή ανά Δικαίωμα € 31/12/2018 0,541 31/12/2019 0,623 31/12/2020 0,694 31/12/2021 0,756 31/12/2022 0,809 Οι μεταβλητές βάσει των οποίων υπολογίστηκαν τα παραπάνω είναι: Μεταβλητή Τιμή Τιμή Άσκησης € 5,67 Ημερομηνία Παραχώρησης (Grant date) 19/11/2018 Μεταβλητότητα (Stock Volatility) 26,6% Μερισματική Απόδοση (Dividend Yield) 2,012% Ποσοστό παραίτησης (Attrition Rate) 0% Επιτόκιο Μηδενικού Κινδύνου (Risk Free Rate) 0,575% Την 19/11/2019 το Δ.Σ προέβη στην παραχώρηση 641.630 Δικαιωμάτων Προαίρεσης, τα οποία αποτελούν την τρίτη από τις τέσσερις υπό παραχώρηση σειρές. H τιμή διάθεσης των μετοχών στις οποίες αντιστοιχούν τα απονεμόμενα δικαιώματα προαίρεσης προσδιορίζεται στο ποσό των ευρώ 5,5637 ανά μετοχή που αποτελεί τη χρηματιστηριακή τιμή κλεισίματος της μετοχής (προσαρμοσμένη με τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκε μετά την ημέρα της Γενικής Συνέλευσης). Τα δικαιώματα της ανωτέρω σειράς κατοχυρώνονται σε πέντε έτη ως ακολούθως: Ημερομηνία Κατοχύρωσης Αριθμός Δικαιωμάτων 31/12/2019 128.326 31/12/2020 128.326 31/12/2021 128.326 31/12/2022 128.326 31/12/2023 128.326 Η εύλογη αξία των Δικαιωμάτων υπολογίστηκε βασισμένη στην προσομοίωση της τιμής της μετοχής της Εταιρείας υποθέτοντας ότι η τιμή θα εξελιχθεί στο μοντέλο της “Binomial Pricing’’. Η εύλογη αξία ανά Δικαίωμα και ημερομηνία κατοχύρωσης προσδιορίστηκε με βάση το μοντέλο 5 Bermudan option ως εξής: Ημερομηνία Κατοχύρωσης Τιμή ανά Δικαίωμα € 31/12/2019 1,006 31/12/2020 1,098 31/12/2021 1,176 31/12/2022 1,240 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 118 31/12/2023 1,294 Οι μεταβλητές βάσει των οποίων υπολογίστηκαν τα παραπάνω είναι: Μεταβλητή Τιμή Τιμή Άσκησης € 5,56 Ημερομηνία Παραχώρησης (Grant date) Μεταβλητότητα (Stock Volatility) Μερισματική Απόδοση (Dividend Yield) Ποσοστό παραίτησης (Attrition Rate) Επιτόκιο Μηδενικού Κινδύνου (Risk Free Rate) 19/11/2019 27,7% 1,852% 0% 0,575% Την 19/11/2019 το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας εξέδωσε Πρόσκληση προς τους δικαιούχους του Προγράμματος Παροχής Δικαιωμάτων Προαίρεσης Αγορών Μετοχών που ενέκρινε η Έκτακτη Γενική Συνέλευση της 27/9/2013, και η Τακτική Γενική Συνέλευση της 16/6/2017 για την άσκηση των δικαιωμάτων τους. Στην εν λόγω Πρόσκληση ανταποκρίθηκαν 18 δικαιούχοι και άσκησαν το δικαίωμά τους για την εξαγορά 197.647 μετοχών, ονομαστικής αξίας 0,81 ευρώ, στην τιμή διάθεσης 3,2226 ευρώ ανά μετοχή και κατέβαλαν συνολικό ποσό εξακοσίων τριάντα έξι χιλιάδων εννιακόσια τριάντα επτά ευρώ και είκοσι τριών λεπτών (636.937,23). Σημειώνεται ότι η τιμή διάθεσης των μετοχών στις οποίες αντιστοιχούν τα απονεμόμενα δικαιώματα προαίρεσης είχε προσδιορισθεί καταρχήν στο ποσό των τριών ευρώ και σαράντα λεπτών (€ 3,40) ανά μετοχή, που αποτελούσε τη χρηματιστηριακή τιμή κλεισίματος της μετοχής την ημέρα της απόφασης της Γενικής Συνέλευσης για το πρόγραμμα της 27/9/2013 (ημέρα Έκτακτης Γενικής Συνέλευσης). Ήδη, δυνάμει των αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου (σχετικά με αριθμούς 389/20.11.2017, 399/19.11.2018 και 407/18.11.2019 πρακτικά Δ.Σ) έχει επέλθει αναπροσαρμογή της ιστορικής τιμής της μετοχής της Εταιρείας, με συνέπεια εφαρμοζόμενη τιμή άσκησης των δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών του Προγράμματος να λογίζεται το ποσό των τριών ευρώ και 0,2226 € (3,2226) ανά μετοχή. Την περίοδο 1/1-31/12/2019 παραιτήθηκαν δικαιούχοι από την άσκηση 2.378 δικαιωμάτων (2018: 0) προαίρεσης τα οποία είχαν παραχωρηθεί από το ΔΣ της μητρικής εταιρείας FOURLIS AE ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ προαίρεσης τα οποία είχαν παραχωρηθεί από το ΔΣ της 25/11/2013, δικαιούχοι 4.677 δικαιωμάτων (2018: 0) τα οποία είχαν παραχωρηθεί από το ΔΣ της 24/11/2014 καθώς και δικαιούχοι 6.840 δικαιωμάτων προαίρεσης (2018: 3.806) τα οποία είχαν παραχωρηθεί από το ΔΣ της 25/11/2015. Tην περίοδο 1/1 - 31/12/2019 καταχωρήθηκε ως έξοδο στα ενοποιημένα αποτελέσματα, ποσό ευρώ 257 χιλ. (2018: 198 χιλ.). Την περίοδο 1/1 - 31/12/2019 καταχωρήθηκε ως έξοδο στα αποτελέσματα της Εταιρείας, ποσό ευρώ 237 χιλ. (2018: 184 χιλ.). 19.3 Εισφορές για παροχές σε εργαζόμενους λόγω συνταξιοδότησης Τη χρήση 2019, καταχωρήθηκε στα έξοδα εισφορά για παροχές σε εργαζόμενους λόγω συνταξιοδότησης, από τη μητρική Εταιρεία ποσό ευρώ 275 χιλ. (2018: ευρώ 266 χιλ.) και από τον Όμιλο ποσό ευρώ 312 χιλ. (2018: ευρώ 303 χιλ.) σύμφωνα με το ισχύον ιδιωτικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα καθορισμένων εισφορών. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 119 20. Χρηματοοικονομικά μέσα και πολιτικές διαχείρισης χρηματοοικονομικών κινδύνων 20.1 Πιστωτικός κίνδυνος Έκθεση στον πιστωτικό κίνδυνο Ο Όμιλος έχει περιορισμένη έκθεση σε πιστωτικούς κινδύνους λόγω επικέντρωσης του σε κλάδο λιανικής όπου η πληρωμή των εμπορευμάτων γίνεται κυρίως μετρητοίς ή με πιστωτικές κάρτες που προεξοφλούνται. Η μέγιστη έκθεση στον πιστωτικό κίνδυνο κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης μη λαμβανομένης οποιασδήποτε μεθόδου αντιστάθμισης ή ασφάλισης ήταν: Σε χιλιάδες ευρώ Απαιτήσεις απο πελάτες Λοιποί Χρεώστες Απαιτήσεις από πιστωτικές κάρτες Ταμειακά διαθέσιμα & ισοδύναμα Σύνολο Λογιστική Αξία 2019 2018 3.343 2.834 6.449 8.852 2.120 1.675 23.042 22.457 34.952 35.818 Η μέγιστη έκθεση στον πιστωτικό κίνδυνο για τις εμπορικές απαιτήσεις του Ομίλου μη λαμβάνοντας υπόψη καμία μέθοδο αντιστάθμισης ή ασφάλισης κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης, ανά γεωγραφική περιοχή, ήταν: Λογιστική αξία Ελλάδα 2019 Σε χιλιάδες ευρώ Απαιτήσεις απο πελάτες Λοιποί Χρεώστες Απαιτήσεις από πιστωτικές κάρτες Ταμειακά διαθέσιμα & ισοδύναμα Σύνολο 2018 3.066 5.135 1.667 9.270 19.138 2.764 7.668 1.502 10.977 22.911 Χώρες Νοτιοανατολικής Ευρώπης 2019 2018 277 1.313 452 13.772 15.814 70 1.183 173 11.480 12.907 Η μέγιστη έκθεση στον πιστωτικό κίνδυνο για τις εμπορικές απαιτήσεις κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης ανά τύπο πελάτη ήταν: Λογιστική Αξία 31/12/2019 31/12/2018 Σε χιλιάδες ευρώ Πελάτες χονδρικής Πελάτες λιανικής 2.759 583 2.709 125 20.2 Κίνδυνος ρευστότητας Ο κίνδυνος ρευστότητας διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα, μέσω διατήρησης επαρκών τραπεζικών πιστωτικών ορίων αλλά και σημαντικών διαθεσίμων τα οποία την 31/12/2019 για τον Όμιλο ήταν ευρώ 23 εκ. έναντι ευρώ 22,4 εκ. που είχε την 31/12/2018 ενώ, παράλληλα, ο Όμιλος πέτυχε το 2019 να διατηρήσει την αυξημένη περίοδο πίστωσης από βασικούς προμηθευτές του. Οι συμβατικές λήξεις των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένων των πληρωμών τόκων και εξαιρώντας τις συμφωνίες συμψηφισμού, παρατίθενται στον παρακάτω πίνακα όσον αφορά τα δάνεια Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 120 ενώ, οι υποχρεώσεις προς προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις είναι συμβατικής λήξης μικρότερης των 12 μηνών. 2019 Άμεσης λήξης Ο Όμιλος 3 έως 12 3 μήνες μήνες 2.000 9 1.187 6.931 0 90.837 Μεγαλύτερο από 5 έτη 0 534 6.941 90.837 534 101.499 0 781 4 6.416 0 83.099 0 0 4 90.296 781 6.420 83.099 0 90.299 Αλληλόχρεοι λογαριασμοί Μακροπρόθεσμα δάνεια 0 0 Σύνολο 0 3.187 2018 Αλληλόχρεοι λογαριασμοί Μακροπρόθεσμα δάνεια 0 0 Σύνολο 0 2019 Άμεσης λήξης Η Εταιρεία 3 έως 12 3 μήνες μήνες 2.000 0 495 495 1 έως 5 έτη Σύνολο 2.009 99.490 0 53.172 Μεγαλύτερο από 5 έτη 0 0 495 53.172 0 56.162 0 0 39.531 0 39.531 0 0 39.531 0 39.531 Αλληλόχρεοι λογαριασμοί Μακροπρόθεσμα δάνεια 0 0 Σύνολο 0 2.495 2018 Μακροπρόθεσμα δάνεια 0 Σύνολο 0 1 έως 5 έτη Σύνολο 2.000 54.162 Στον παραπάνω πίνακα περιλαμβάνεται και το κοινοπρακτικό δάνειο της εταιρείας TRADE ESTATES BULGARIA ΕAD ποσού ευρώ 17.500 χιλ. με ημερομηνία έκδοσης 5/12/2019 και διάρκεια 5 έτη από την ημερομηνία έκδοσης (ευρώ 2.400 χιλ πληρωτέο την επόμενη χρήση) που έχει αναταξινομηθεί (βλέπε σημείωση 8). 20.3 Συναλλαγματικός κίνδυνος Έκθεση στον συναλλαγματικό κίνδυνο Ο Όμιλος εκτίθεται σε συναλλαγματικούς κινδύνους προερχόμενους από εμπορικές συναλλαγές σε διαφορετικά νομίσματα σε σχέση με το εκάστοτε τοπικό νόμισμα (SEK). Ο Όμιλος προκειμένου να ελαχιστοποιήσει τους συναλλαγματικούς κινδύνους σύμφωνα με τις εκάστοτε ανάγκες, σε ορισμένες περιπτώσεις διενεργεί προαγορά συναλλάγματος. Ο συναλλαγματικός κίνδυνος αυτού του είδους (translation risk), υφίσταται λόγω της δραστηριότητας της Βουλγαρίας BGN (Leva Βουλγαρίας). Στη Βουλγαρία το τοπικό νόμισμα BGN έχει σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία με το ευρώ (EUR/BGN = 1.95583) χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα οικονομικά προβλήματα και οι επιπτώσεις της παγκόσμιας κρίσης στη Βουλγαρία, δεν αυξάνουν τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης της ισοτιμίας. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 121 Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Ξ.Ν.σε χιλ ευρώ Δολ ΗΠΑ Σουηδική κορώνα Βουλγάρικο λέβα Ευρώ 31/12/2019 1 (711) 0 407 31/12/2018 6 284 0 351 Ανάλυση ευαισθησίας Μία ενίσχυση κατά 10% του ευρώ έναντι των παρακάτω νομισμάτων στις 31 Δεκεμβρίου θα αύξανε (μείωνε) την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα κατά τα ποσά που αναφέρονται παρακάτω. Η ανάλυση αυτή υποθέτει ότι όλες οι άλλες μεταβλητές, και συγκεκριμένα τα επιτόκια, θα παρέμεναν σταθερές. Η ανάλυση αυτή πραγματοποιήθηκε κατά τον ίδιο τρόπο για το 2018. Επίδραση σε χιλιάδες ευρώ Καθαρή θέση Αποτελέσματα 1 1 Σουηδική κορώνα (71,1) (71,1) Βουλγάρικο Λέβα 0 0 Δολάριο ΗΠΑ 1 1 Σουηδική κορώνα 28 28 Βουλγάρικο Λέβα 0 0 31 Δεκεμβρίου 2019 Δολάριο ΗΠΑ 31 Δεκεμβρίου 2018 Μία μείωση κατά 10% του ευρώ έναντι των παραπάνω νομισμάτων την 31 Δεκεμβρίου θα είχε την ισόποση αλλά αντίθετη επίδραση στο παραπάνω νόμισμα με τα ποσά που αναγράφονται πιο πάνω, στη βάση ότι όλες οι άλλες μεταβλητές θα παρέμεναν σταθερές. Η ισοτιμία των ξένων νομισμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τη σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων της χρήσης 2019, είναι BGN: 1,95583 και για τη χρήση 2018 ήταν BGN: 1,95583. 20.4 Κίνδυνος διακύμανσης επιτοκίων Προφίλ Ο Όμιλος εκτίθεται σε κινδύνους ταμειακών ροών, που λόγω μιας ενδεχόμενης μελλοντικής μεταβολής των κυμαινόμενων επιτοκίων μπορεί να διαφοροποιήσουν θετικά ή αρνητικά τις ταμειακές εισροές ή/ και εκροές που συνδέονται με περιουσιακά στοιχεία ή/ και υποχρεώσεις του Ομίλου. Παρότι σε ένα περιβάλλον παρατεταμένης παγκόσμιας επιβράδυνσης, ο κίνδυνος αύξησης των επιτοκίων παραμένει χαμηλός, ο Όμιλος προκειμένου να ελέγξει τις αρνητικές επιπτώσεις μιας πιθανής ανοδικής κίνησης των επιτοκίων, έχει συνάψει συμβόλαια ανταλλαγής επιτοκίων (IRS), μετατρέποντας μέρος του δανεισμού από κυμαινόμενο σε σταθερό επιτόκιο τριών έως πέντε ετών. Κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης, το προφίλ των χρηματοοικονομικών μέσων του Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 122 Ομίλου αναλύεται στην ενότητα Δάνεια. Ανάλυση ευαισθησίας εύλογης αξίας για χρηματοοικονομικά μέσα μεταβλητού επιτοκίου Μία μεταβολή κατά 1% του επιτοκίου δανεισμού του Ομίλου στις 31 Δεκεμβρίου, θα αύξανε (μείωνε) ισόποσα την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα κατά ευρώ 0,80 χιλ. τη χρήση 2019 και ευρώ 0,90 χιλ. τη χρήση 2018. Ανάλυση ευαισθησίας εύλογης αξίας για χρηματοοικονομικά μέσα σταθερού επιτοκίου Η Εταιρεία δεν έχει χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεις σταθερού επιτοκίου που να αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων. 20.5 Εύλογη αξία χρηματοοικονομικών στοιχείων Δεν υφίσταται διαφορά μεταξύ των εύλογων αξιών και των αντίστοιχων λογιστικών των χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού (δηλαδή των εμπορικών και λοιπών απαιτήσεων, των ταμειακών διαθεσίμων, των προμηθευτών και λοιπών υποχρεώσεων, των παράγωγων χρηματοοικονομικών μέσων, των δανείων και των χρηματοδοτικών μισθώσεων). Η εύλογη αξία ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου είναι το ποσό που εισπράττεται για την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου ή πληρώνεται για το διακανονισμό μιας υποχρέωσης σε μία συναλλαγή υπό κανονικές συνθήκες μεταξύ δύο εμπορικά συναλλασσόμενων κατά την ημερομηνία αποτίμησης της. Η εύλογη αξία των χρηματοοικονομικών στοιχείων των Οικονομικών Καταστάσεων της 31 Δεκεμβρίου 2019 προσδιορίστηκε με την καλύτερη δυνατή εκτίμηση από την Διοίκηση. Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα ή είναι αυτά περιορισμένα από ενεργές χρηματαγορές οι αποτιμήσεις των εύλογων αξιών έχουν προκύψει από την εκτίμηση της Διοίκησης σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες που υπάρχουν. Οι μέθοδοι αποτίμησης της εύλογης αξίας ιεραρχούνται σε τρία επίπεδα: Επίπεδο 1: Χρηματιστηριακές αξίες από ενεργές χρηματαγορές για ακριβώς ίδια εμπορεύσιμα στοιχεία, Επίπεδο 2: Αξίες που δεν είναι επιπέδου 1 αλλά μπορεί να εντοπισθούν ή να προσδιορισθούν άμεσα ή έμμεσα μέσω χρηματιστηριακών τιμών από ενεργές χρηματαγορές, Επίπεδο 3: Αξίες για περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις που δεν βασίζονται σε χρηματιστηριακές τιμές από ενεργές χρηματαγορές. Οι παρακάτω μέθοδοι και παραδοχές χρησιμοποιήθηκαν για την εκτίμηση της εύλογης αξίας για κάθε κατηγορία χρηματοοικονομικού στοιχείου: Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα, εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις, προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις: H λογιστική αξία είναι σχεδόν ίδια με την εύλογη επειδή είτε η λήξη αυτών των χρηματοοικονομικών στοιχείων είναι βραχυπρόθεσμη είτε δεν υπάρχει συναλλαγματικός κίνδυνος που να επηρεάζει την εύλογη αξία. Δάνεια: H λογιστική αξία είναι σχεδόν ίδια με την εύλογη επειδή τα δάνεια αυτά είναι σε τοπικό νόμισμα και έντοκα με κυμαινόμενο επιτόκιο. Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα: H μέθοδος αποτίμησης προσδιορίστηκε λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες προκειμένου να προσδιοριστεί με ακρίβεια η εύλογη αξία, όπως η τρέχουσα και Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 123 μελλοντική πορεία των επιτοκίων καθώς και η διάρκεια και είναι επιπέδου 2. Κατά τη διάρκεια της χρήσεως δεν υπήρξαν μεταφορές μεταξύ των επιπέδων 1 και 2 ούτε μεταφορές εντός και εκτός του επιπέδου 3 κατά την επιμέτρηση της εύλογης αξίας. Επίσης, κατά τη διάρκεια της ίδιας χρήσης δεν υπήρξε μεταβολή στο σκοπό κάποιου χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου που θα οδηγούσε σε διαφορετική ταξινόμηση αυτού του στοιχείου. 20.6 Διαχείριση κεφαλαίου Πρωταρχικός στόχος του Ομίλου σχετικά με τη διαχείριση του κεφαλαίου είναι η διασφάλιση και διατήρηση ισχυρής πιστοληπτικής ικανότητας και υγιών κεφαλαιακών δεικτών με σκοπό την υποστήριξη των επενδυτικών σχεδίων και τη μεγιστοποίηση της απόδοσης των επενδυμένων κεφαλαίων προς όφελος των μετόχων. Ο Όμιλος παρακολουθεί τη διαχείριση κεφαλαίου μέσω της χρήσης του δείκτη μόχλευσης - καθαρός δανεισμός προς ίδια κεφάλαια συν καθαρό δανεισμό. Στον καθαρό δανεισμό συμπεριλαμβάνονται τα τοκοφόρα δάνεια μείον τα ταμειακά διαθέσιμα. Στρατηγικός στόχος του Ομίλου είναι ο παραπάνω δείκτης να κυμαίνεται μεταξύ 30% και 45%. Την 31/12/2019 ο δείκτης ανήλθε σε ποσοστό 27% (2018 31%). 21. Δάνεια Τα δάνεια του Ομίλου και της Εταιρείας την 31/12/2019 και την 31/12/2018 αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 81.990 90.296 54.162 39.531 81.990 90.296 54.162 39.531 5.719 7.197 991 0 76.271 83.099 53.172 39.531 2.009 4 2.000 0 83.999 90.299 56.162 39.531 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Σύνολο μακροπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων και βραχυπρόθεσμου μέρους Βραχυπρόθεσμο μέρος μακροπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις για κεφάλαιο κίνησης Σύνολο δανειακών υποχρεώσεων Η περίοδος αποπληρωμής των μακροπρόθεσμων δανείων κυμαίνεται από 1 – 6 έτη και το μέσο πραγματικό επιτόκιο του Ομίλου διαμορφώθηκε την περίοδο από 1/1/2019 έως 31/12/2019 σε 3,58% (την αντίστοιχη περίοδο του 2018 διαμορφώθηκε σε 3,85%). Οι αποπληρωμές και οι εισπράξεις δανείων του Ομίλου την τρέχουσα περίοδο ανήλθαν σε ποσό ευρώ 25.484 χιλ. (2018: 17.876 χιλ.) και 36.506 χιλ. (2018: 10.000 χιλ.) αντίστοιχα. Οι αποπληρωμές και οι εισπράξεις δανείων της Εταιρείας την τρέχουσα περίοδο ανήλθαν σε ποσό ευρώ 7.047 χιλ. (2018: 10.000 χιλ.) και 23.500 χιλ. (2018: 10.000 χιλ.) αντίστοιχα. Τα μακροπρόθεσμα δάνεια, συμπεριλαμβανομένου και του μέρους τους που είναι πληρωτέο εντός 12 μηνών, καλύπτουν κυρίως τις ανάγκες ανάπτυξης του Ομίλου και αναλύονται σε ομολογιακά, κοινοπρακτικά και λοιπά μακροπρόθεσμα δάνεια ως ακολούθως για 31/12/2019 και 31/12/2018 αντίστοιχα: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 124 Ποσό 31/12/2019 σε χιλ. ευρώ Ημερομηνία Έκδοσης Διάρκεια 5,5 Η.Μ. HOUSEMARKET (CYPRUS) LTD Διμερές 11.374 έτη από την ημερομηνία έκδοσης (ευρώ 23/4/2019 2.168 χιλ πληρωτέο την επόμενη χρήση) 11.374 9 έτη από την ημερομηνία HOUSE MARKET BULGARIA ΕAD Κοινοπρακτικό 11.103 έκδοσης 11/7/2016 (ευρώ πληρωτέο 1.960 την χιλ επόμενη χρήση) 11.103 Ομολογιακό 39.702 5 έτη από την ημερομηνία 4/10/2016 έκδοσης HOUSEMARKET Α.Ε. 5 έτη από την ημερομηνία Ομολογιακό 14.461 έκδοσης 26/2/2019 πληρωτέο (ευρώ την 991 χιλ επόμενη χρήση) 54.163 5 έτη από την ημερομηνία TRADE LOGISTICS A.E.B.E Ομολογιακό 5.350 έκδοσης 8/3/2017 πληρωτέο (ευρώ 600 την επόμενη χρήση) 5.350 Σύνολο 81.990 Ποσό σε χιλ. 31/12/2018 Η.Μ. HOUSEMARKET ευρώ Διμερές Ημερομηνία Έκδοσης 2.386 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 17/3/2016 χιλ Διάρκεια 5 έτη από την ημερομηνία έκδοσης (ευρώ 1.139 χιλ 125 Ποσό σε χιλ. 31/12/2018 ευρώ Ημερομηνία Έκδοσης (CYPRUS) LTD Διάρκεια πληρωτέο την επόμενη χρήση) Διμερές Διμερές 600 1.350 30/3/2016 3,5 έτη από την ημερομηνία έκδοσης (ευρώ 600 χιλ πληρωτέο την επόμενη χρήση) 30/3/2016 6 έτη από την ημερομηνία έκδοσης (ευρώ 600 χιλ πληρωτέο την επόμενη χρήση) 19/7/2017 3 έτη από την ημερομηνία έκδοσης (αποπληρωμή στη λήξη) 4.336 ΡΕΝΤΗΣ Α.Ε. Ομολογιακό 8.250 8.250 HOUSE MARKET BULGARIA ΕAD Κοινοπρακτικό 32.228 9 έτη από την ημερομηνία 11/7/2016 έκδοσης (ευρώ 4.257 χιλ πληρωτέο την επόμενη χρήση) 32.228 HOUSEMARKET Α.Ε. Ομολογιακό 39.531 4/10/2016 5 έτη από την ημερομηνία έκδοσης 39.531 5 έτη από την ημερομηνία TRADE LOGISTICS A.E.B.E Ομολογιακό 5.950 8/3/2017 έκδοσης (ευρώ 600 χιλ πληρωτέο την επόμενη χρήση) 5.950 90.296 Σύνολο Στο μακροπρόθεσμο δανεισμό συμπεριλαμβάνεται το κοινό ομολογιακό δάνειο εκδόσεως της εταιρείας HOUSEMARKET A.E. πενταετούς διάρκειας. Το Κοινό Ομολογιακό Δάνειο, διατέθηκε μέσω δημόσιας προσφοράς μεταξύ 28 και 30 Σεπτεμβρίου 2016 στην Ελλάδα με καταβολή μετρητών και οι διαθέσιμες σαράντα εκατομμύρια κοινές ανώνυμες ομολογίες εισήχθησαν στις 6 Οκτωβρίου 2016 προς διαπραγμάτευση στην Κατηγορία Σταθερού Εισοδήματος της Οργανωμένης Αγοράς του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Το δάνειο υπάγεται στο ελληνικό δίκαιο, έχει πενταετή διάρκεια με σταθερό επιτόκιο 5% ανά έτος και τριμηνιαία καταβολή τόκων. Τα άμεσα κόστη έκδοσης του κοινού ομολογιακού δανείου ανήλθαν σε ποσό ευρώ 853 χιλ. εκ των οποίων ποσό ευρώ 43 χιλ. έχει κατανεμηθεί στη χρήση 2016, ποσό ευρώ 171 χιλ. έχει κατανεμηθεί στη χρήση 2017, ποσό ευρώ 171 χιλ. έχει κατανεμηθεί στη χρήση 2018, ποσό ευρώ 171 χιλ. έχει κατανεμηθεί στη χρήση 2019, ποσό ευρώ 171 χιλ. θα κατανεμηθεί στους δώδεκα μήνες της χρήσης 2020 και ποσό ευρώ 126 χιλ. σε επόμενες χρήσεις. Κοινοπρακτικό δάνειο της εταιρείας TRADE ESTATES BULGARIA ΕAD ποσού ευρώ 17.500 χιλ. με ημερομηνία Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 126 έκδοσης 5/12/2019 και διάρκεια 5 έτη από την ημερομηνία έκδοσης (ευρώ 2.400 χιλ πληρωτέο την επόμενη χρήση) έχει αναταξινομηθεί (βλέπε σημείωση 8). Οι βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου περιλαμβάνουν τα βραχυπρόθεσμα δάνεια και τους αλληλόχρεους λογαριασμούς που χρησιμοποιούνται ως κεφάλαιο κίνησης για τις δραστηριότητες του Ομίλου προκειμένου να καλύψουν κυρίως υποχρεώσεις προς προμηθευτές. Το μέσο σταθμικό επιτόκιο του δανεισμού κατά τη διάρκεια της χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 ανήλθε σε 3,8% (την αντίστοιχη περίοδο του 2018 διαμορφώθηκε σε 4,1%). Την παρούσα περίοδο συνεχίζουν να υφίστανται προϊόντα αντιστάθμισης κινδύνου ανταλλαγής επιτοκίων, με σκοπό την κάλυψη θυγατρικών από τον κίνδυνο αύξησης των επιτοκίων στη διατραπεζική αγορά. Οι όροι της αντιστάθμισης έχουν ως ακολούθως: Επταετές χρηματοοικονομικό προϊόν αντιστάθμισης επιτοκιακού κινδύνου (IRS) μέσω ανταλλαγής σταθερού/ κυμαινόμενου επιτοκίου για ποσό ευρώ 8,6 εκ. αρνητικής εύλογης αξίας για την HOUSE MARKET BULGARIA AD την 31/12/2019 ποσό ευρώ 126 χιλ. (31/12/2018: 241 χιλ.). Το αποτέλεσμα της αποτίμησης έχει καταχωρηθεί στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων. Επταετές χρηματοοικονομικό προϊόν αντιστάθμισης επιτοκιακού κινδύνου (IRS) μέσω ανταλλαγής σταθερού/ κυμαινόμενου επιτοκίου για ποσό ευρώ 12,6 εκ. αρνητικής εύλογης αξίας για την TRADE ESTATES BULGARIA EAD την 31/12/2019 ποσό ευρώ 194 χιλ. (31/12/2018: 0 χιλ.). Το αποτέλεσμα της αποτίμησης έχει καταχωρηθεί στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων. Ορισμένα από τα δάνεια του Ομίλου περιέχουν περιοριστικούς όρους. Ο Όμιλος κατά την 31/12/2019 είτε ήταν σε συμμόρφωση με τους όρους των δανείων του είτε είχε λάβει απαλλαγή επιμέτρησής τους. Ο Όμιλος, έχοντας κεντρικοποιήσει τη διαχείριση κεφαλαίου έχει τη δυνατότητα άμεσης αναγνώρισης, ποσοτικοποίησης, αντιμετώπισης και αντιστάθμισης, αν κρίνεται απαραίτητο, των χρηματοοικονομικών κινδύνων που δημιουργούνται από τις κύριες λειτουργικές δραστηριότητες του ώστε να εναρμονίζεται με τις αλλαγές στο οικονομικό περιβάλλον. Ο Όμιλος προϋπολογίζει και παρακολουθεί συνεχώς τις χρηματοροές του και ενεργεί κατάλληλα ώστε να διασφαλίζεται η ύπαρξη ανοικτών γραμμών πίστωσης για την κάλυψη πρόσκαιρων κεφαλαιακών αναγκών. Ο Όμιλος διαθέτει επαρκείς ανοικτές γραμμές πίστωσης με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της ημεδαπής και αλλοδαπής για την κάλυψη των αναγκών των κατά τόπους εταιρειών σε κεφάλαιο κίνησης. Την 31/12/2019 το υπόλοιπο των ανοικτών γραμμών πίστωσης ήταν ποσό ευρώ 71 εκ. 22. Υποχρεώσεις από μισθώσεις Η υποχρέωση που αναγνώρισε ο Όμιλος και η Εταιρεία κατά την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 1/1/2019 αναλύεται ως εξής: ποσό ευρώ 68.140 χιλ. και ποσό ευρώ 62.849 χιλ. αντίστοιχα. Την 31/12/2019 η υποχρέωση από μισθώσεις για τον Όμιλο και την Εταιρεία αναλύεται ως εξής: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 127 Υποχρεώσεις μίσθωσης Ο 'Ομιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2019 Αρχική αναγνώριση Προσθήκες Έξοδα τόκων για υποχρεώσεις μίσθωσης Εξοφλήσεις λειτουργικών μισθώσεων Σύνολο (68.140) (467) (2.725) 7.339 (63.992) (62.849) (367) (2.556) 6.326 (59.446) Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 στη γραμμή αδιανέμητα κέρδη της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου την 31/12/2019 ήταν ποσό ευρώ 1.036 χιλ. (1/1/2019 ποσό ευρώ 0) και της Εταιρείας ήταν ποσό ευρώ 1.014 χιλ. (1/1/2019 ποσό ευρώ 0). Οι λήξεις από υποχρεώσεις από μισθώσεις παρατίθενται στον παρακάτω πίνακα: Ο 'Ομιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2019 Μέχρι 1 έτος Από 1-5 έτη Μετά από 5 έτη Σύνολο 23. 4.952 21.193 37.848 63.992 4.099 18.004 37.343 59.446 Λοιπές Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Οι λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 147 0 155 4.331 37 0 37 0 126 241 0 0 273 4.727 37 37 Υποχρεώσεις: Ληφθείσες εγγυήσεις Κρατικές Επιχορηγήσεις Υποχρέωση προϊόντος αντιστάθμισης επιτοκιακού κινδύνου (IRS) Σύνολο 24. Η Εταιρεία Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Οι προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις του Ομίλου αναλύονται ως εξής: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 128 Ο Όμιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 24.314 5.938 46.780 6.086 17.456 4.581 38.992 3.937 3.441 3.394 2.395 2.343 7.657 2.046 1.840 6.200 51.435 7.527 1.110 1.807 5.000 71.704 4.646 1.189 1.430 6.200 37.897 4.630 537 1.449 5.000 56.888 Προμηθευτές Δεδουλευμένα έξοδα Λοιποί λογαριασμοί βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων Υποχρεώσεις από φόρους Προκαταβολές πελατών Ασφαλιστικοί οργανισμοί Μερίσματα πληρωτέα Σύνολο Η μείωση στους προμηθευτές για τον Όμιλο οφείλεται κατά κύριο λόγο σε εξόφληση υποχρεώσεων προμηθευτών βάσει συμφωνημένων όρων πίστωσης. 25. Φόρος Εισοδήματος Οι φορολογικοί συντελεστές στις χώρες που δραστηριοποιείται ο Όμιλος, κυμαίνονται από 10% ως 24% για τη χρήση 2019. Πιο συγκεκριμένα: Συντελεστής Φορολογίας Συντελεστής Φορολογίας Εισοδήματος (31/12/2019) Εισοδήματος (31/12/2018) Ελλάδα (*) 24,0% 29,0% Βουλγαρία 10,0% 10,0% Κύπρος 12,5% 12,5% Χώρα (*)Σύμφωνα με το άρθρο 22 του Νόμου 4646/2019 ο φορολογικός συντελεστής των κερδών από επιχειρηματική δραστηριότητα των νομικών προσώπων, μειώθηκε σε 24% για τη χρήση που έληξε την 31/12/2019 (29% 31/12/2018). Τα κέρδη από επιχειρηματική δραστηριότητα θα φορολογηθούν με τον ισχύοντα συντελεστή φόρου εισοδήματος 24% για τα επόμενα μετά το 2019 φορολογικά έτη. Στις 31/12/2019 η επίπτωση της μεταβολής των μελλοντικών φορολογικών συντελεστών στα λοιπά συνολικά έσοδα του Ομίλου ανέρχονται σε ποσό ευρώ 458 χιλ. κέρδος και στην Εταιρεία ποσό ευρώ 322 χιλ. Η μητρική Εταιρεία και οι θυγατρικές της δεν έχουν ελεγχθεί από τις φορολογικές αρχές για τις ακόλουθες χρήσεις: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 129 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΗΣΕΙΣ HOUSEMARKET Α.Ε. 2013 – 2019 (*) TRADE LOGISTICS A.Ε.Β.Ε. 2013 – 2019 (*) HM HOUSEMARKET (CYPRUS) LTD 2012 – 2019 HOUSE MARKET BULGARIA AD 2013 – 2019 ΡΕΝΤΗΣ Α.Ε. 2013 – 2019 (*) WYLDES LTD 2009 – 2019 Οι συγγενείς εταιρείες δεν έχουν ελεγχθεί από τις φορολογικές αρχές για τις ακόλουθες χρήσεις: ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΗΣΕΙΣ VYNER LTD 2009–2019 SW SOFIA MALL ENTERPRISES LTD 2015-2019 (*)Όλες οι εταιρείες του Ομίλου FOURLIS με έδρα στην Ελλάδα, για τις χρήσεις 2011, 2012, 2013 έχουν υπαχθεί στον φορολογικό έλεγχο των τακτικών Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών με βάση τις διατάξεις του άρθρου 82 παρ. 5 Ν. 2238/ 1994 και για τις χρήσεις 2014, 2015, 2016 και 2017 με βάση τις διατάξεις του άρθρου 65 α Ν.4174/2013. Έλαβαν Πιστοποιητικό Φορολογικής Συμμόρφωσης για τις χρήσεις 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 και 2018 ενώ, ο έλεγχος για τη χρήση 2019 είναι σε εξέλιξη. Κατά την ολοκλήρωση του ελέγχου, η Διοίκηση της Εταιρείας και του Ομίλου δεν αναμένει να προκύψουν σημαντικές υποχρεώσεις, πέρα από αυτές που έχουν καταχωρηθεί και απεικονίζονται στις Οικονομικές Καταστάσεις. Οι χρήσεις 2011, 2012, 2013 είναι περαιωμένες ενώ, η περαίωση των χρήσεων 2014 και 2015 πραγματοποιείται βάσει της ΠΟΛ.1124/2015. Ο φόρος εισοδήματος της χρήσης 2019 σε σύγκριση με τη χρήση του 2018 είναι: Ο Όμιλος Τρέχων φόρος εισοδήματος Αναβαλλόμενοι Φόροι: Διαφορές ενσώματων περιουσιακών στοιχείων Προβλέψεις για παροχές στο προσωπικό (ΔΛΠ 19) Επίδραση αλλαγής φορολογικών συντελεστών Διαφορές από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Προβλέψεις Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος επί μεταφερόμενων φορολογικών ζημιών Σύνολο αναβαλλόμενων Φόρων Φόρος εισοδήματος Η Εταιρεία 1/1 31/12/2019 (1.363) 1/1 31/12/2018 (1.541) 1/1 31/12/2019 (71) 1/1 31/12/2018 0 (186) (565) (9) (392) 63 68 57 62 (458) 362 (428) 283 0 9 (322) 320 (363) 216 0 (4) (2.731) (820) (2.058) (528) (3.379) (4.742) (1.025) (2.566) (2.375) (2.445) (647) (647) Η συμφωνία μεταξύ ονομαστικού και πραγματικού φορολογικού συντελεστή της χρήσης 2019 σε σύγκριση με τη χρήση του 2018, απεικονίζεται στον ακόλουθο πίνακα: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 130 Ο Όμιλος 2019 Κέρδη προ Φόρων Φόρος εισοδήματος βάσει εφαρμογής φορολογικού συντελεστή Φόρος διαφοράς φορολογικών συντελεστών θυγατρικών εξωτερικού Φόρος που αναλογεί σε αφορολόγητα έσοδα Φόρος που αναλογεί σε μη εκπιπτόμενα έξοδα Αναλογούν φόρος φορολογικής ζημιάς Αναλογία φόρου σε μη αναγνωρίσιμο κέρδος Λοιπές προσωρινές διαφορές Φόρος εισοδήματος σε Κατάσταση Συνολικών Εσόδων Η Εταιρεία 2018 2019 2018 18.051 16.262 1.070 4.591 (4.332) (4.716) (257) (1.331) 1.578 2.550 0 0 0 (381) 2.413 (3.743) (277) 0 (302) (294) 0 197 480 (317) 2.127 (3.743) (737) 870 (292) 0 0 107 (4.742) (2.566) (2.445) (647) Στις λοιπές προσωρινές διαφορές περιλαμβάνεται ποσό ευρώ 458 χιλ. (31/12/2018: 283 χιλ.) για τον Όμιλο και ποσό 322 χιλ. (31/12/2018: 216 χιλ.) για την Εταιρεία, που αφορά την επίδραση του φόρου λόγω αλλαγής φορολογικών συντελεστών. Οι αναβαλλόμενοι φόροι την 31/12/2019 που εμφανίζονται στην Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος και αφορούν έσοδο λόγω αποτίμησης στην εύλογη αξία μέσων αντιστάθμισης ταμειακών ροών είναι ποσό ευρώ 8 χιλ. (31/12/2018: 10 χιλ.) και ποσό ευρώ 122 χιλ. λόγω προγραμμάτων καθορισμένων παροχών (2018 ευρώ 10 χιλ.) για τον Όμιλο. Οι αναβαλλόμενοι φόροι την 31/12/2019 που εμφανίζονται στην Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος και αφορούν έσοδο λόγω προγραμμάτων καθορισμένων παροχών για την Εταιρεία είναι ποσό ευρώ 119 χιλ. (2018 ευρώ 7 χιλ.). Οι αναβαλλόμενοι φόροι την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 31 Δεκεμβρίου 2018 που εμφανίζονται στις συνημμένες Οικονομικές Καταστάσεις αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Απαιτήσεις: Διαφορά από λογισμό αποσβέσεων Πρόβλεψη αποζημίωσης προσωπικού (ΔΛΠ 19) Απομείωση αξίας αποθεμάτων Πρόβλεψη εξόδων Πρόβλεψη επισφαλών απαιτήσεων Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος επί μεταφερόμενων φορολογικών ζημιών Αναπροσαρμογή παγίων Αναγνώριση πρόβλεψης εσόδου Διαφορές από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Σύνολο Η Εταιρεία 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 (940) 963 86 392 899 (3.353) 803 196 391 944 (907) 895 86 362 899 (2.947) 749 196 340 944 474 3.673 0 2.375 0 38 362 2.274 (290) 0 0 2.365 0 (23) 320 1.632 (290) 0 0 1.367 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 0 17 17 68 (41) 27 0 0 0 0 0 0 Ο Όμιλος Υποχρεώσεις Διαφορά απο λογισμό αποσβέσεων Πρόβλεψη εξόδων Σύνολο Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 Η Εταιρεία 131 Οι αναβαλλόμενοι φόροι εισοδήματος προέρχονται από τις προσωρινές διαφορές μεταξύ φορολογικής αναγνώρισης περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων και αναγνώρισής τους κατά τη σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων. Κατά την 31/12/2019 ο Όμιλος είχε σωρευμένες μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες στις θυγατρικές του επί μέρους των οποίων έχει σχηματιστεί συνολική πρόβλεψη για αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση ποσό ευρώ 474 χιλ. (ευρώ 3.673 χιλ. την 31/12/2018) και η Εταιρεία είχε σωρευμένες μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες των οποίων έχει σχηματιστεί συνολική πρόβλεψη για αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση ποσό ευρώ 0 χιλ. (ευρώ 2.375 χιλ. την 31/12/2018), καθώς η Διοίκηση έκρινε ότι πληρούνταν τα κριτήρια αναγνώρισης. Για το μέρος των φορολογικών ζημιών επί των οποίων έχει αναγνωριστεί αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση, η Διοίκηση εκτιμά ότι αυτές θα καλυφθούν με φορολογητέα κέρδη πριν παρέλθει η ημερομηνία λήξης τους. 26. Κέρδη ανά μετοχή Τα κέρδη ανά μετοχή υπολογίζονται µε τη διαίρεση του αναλογούντος στους μετόχους της Εταιρείας κέρδους µε τον σταθμισμένο µέσο όρο των σε κυκλοφορία μετοχών κατά τη διάρκεια της χρήσης. Ο σταθμισμένος μέσος όρος μετοχών για βασικά κέρδη ανά μετοχή την 31 Δεκεμβρίου 2019 είναι 47.450.647 μετοχές. Ο Όμιλος 2019 Κέρδη / (Ζημιές)μετά φόρων αποδιδόμενα στους ιδιοκτήτες της μητρικής Αριθμός εκδοθείσων μετοχών Σταθμισμένος Μ.Ο. μετοχών (απομειωμένος) Κέρδη / (Ζημιές) μετά από φόρους ανά μετοχή - βασικά (σε €) Κέρδη / (Ζημιές) μετά από φόρους ανά μετοχή - απομειωμένα (σε €) 27. Η Εταιρεία 2018 2019 2018 13.309 13.696 (1.375) 3.944 47.450.647 47.450.647 47.450.647 47.450.647 47.450.647 47.450.647 47.450.647 47.450.647 0,2805 0,2886 (0,0290) 0,0831 0,2805 0,2886 (0,0290) 0,0831 Δεσμεύσεις και Ενδεχόμενες Υποχρεώσεις 27.1 Δεσμεύσεις Οι δεσμεύσεις του Ομίλου κατά την 31/12/2019 είναι: Εγγυητικές επιστολές από την Εταιρεία, ποσού ευρώ 2.195 χιλ. για την καλή εκτέλεση σύμβασης μεταξύ της Εταιρείας και του Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, ποσού ευρώ 8.000 χιλ. για την καλή εκτέλεση σύμβασης μεταξύ της Εταιρείας και της ΒΙΟΧΑΛΚΟ και μεταξύ της Εταιρείας με την ΒΗΤΑ ΤΕΤΑΡΤΗ ποσό ευρώ 1.024 χιλ. για την έγκαιρη και ακριβή καταβολή των ανταλλαγμάτων και κοινόχρηστων δαπανών, ενώ ακόμη έχουν δοθεί και λοιπές εγγυητικές επιστολές ποσού ευρώ 24 χιλ. Λοιπές εγγυήσεις από την Εταιρεία για τις θυγατρικές εταιρίες Η.Μ HOUSEMARKET (CYPRUS) LIMITED ποσού ευρώ 11.374 χιλ, και TRADE LOGISTICS A.E ποσού 5.350 χιλ Εγγυητική επιστολή υπέρ της HOUSE MARKET BULGARIA EAD, ποσού ευρώ 1.670 χιλ. για την καλή Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 132 εκτέλεση της μισθωτικής σύμβασης με την εταιρεία TRADE ESTATES BULGARIA EAD. Εγγυητική επιστολή υπέρ της H.M. HOUSEMARKET (CYPRUS) LTD, ποσού ευρώ 1.530 χιλ. για την καλή εκτέλεση της μισθωτικής σύμβασης με την εταιρεία TRADE ESTATES CYPRUS LIMITED. Θυγατρική του Ομίλου προσημείωσε το ακίνητό της για την εξασφάλιση ομολογιακού δανείου ποσού ευρώ 45.372 χιλ. Θυγατρική εταιρεία έχει παράσχει κυμαινόμενη εξασφάλιση επί των στοιχείων ενεργητικού μέχρι ποσού ευρώ 13.000 χιλ. για την εξασφάλιση διμερών δανείων. 27.2 Λειτουργικές Μισθώσεις O Όμιλος ως Εκμισθωτής O Όμιλος εκμισθώνει τα επενδυτικά του ακίνητα. Τα μελλοντικά μισθώματα του Ομίλου ως εκμισθωτής ακινήτων έχουν ως εξής: Ο Όμιλος Μέχρι 1 έτος Από 1-5 έτη Μετά από 5 έτη Σύνολο Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.210 3.340 2.749 7.299 1.090 3.608 2.441 7.139 403 22 7 432 297 308 12 616 27.3 Δικαστικές υποθέσεις Δεν υπάρχουν επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές καθώς και αποφάσεις δικαστικών οργάνων που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην περιουσιακή κατάσταση του Ομίλου. 28. Συναλλαγές με Συνδεδεμένα Μέρη Ως συνδεδεμένα μέρη του Ομίλου θεωρούνται η Fourlis Ανώνυμη Εταιρεία Συμμετοχών, οι θυγατρικές της, οι συγγενείς επιχειρήσεις, η Διοίκηση και τα ανώτατα στελέχη της. Στον παρακάτω πίνακα αναλύονται οι απαιτήσεις και υποχρεώσεις κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και την 31 Δεκεμβρίου 2018. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 133 Απαιτήσεις από: Υποχρεώσεις προς: FOURLIS HOLDINGS SA H.M. HOUSE MARKET (CYPRUS) LTD INTERSPORT SA INTERSPORT (CYPRUS) LTD GENCO BULGARIA HOUSE MARKET BULGARIA AD VYNER SW SOFIA MALL ENTERPRISES LTD Σύνολο Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 1 1 0 0 2.006 3.006 619 5 13 0 140 523 5 5 0 140 74 0 0 5 0 60 0 0 48 0 94 96 0 0 871 770 2.086 3.114 Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 FOURLIS HOLDINGS SA HOUSE MARKET BULGARIA AD TRADE LOGISTICS SA Σύνολο Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 0 0 Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 6.576 5.334 6.488 5.250 0 0 6.577 0 0 5.334 5 420 6.913 7 427 5.683 Οι συναλλαγές με τις συνδεδεμένες εταιρείες κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και την 31 Δεκεμβρίου 2018 αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 2019 Έσοδα πωλήσεων Λοιπά έσοδα Έσοδα απο μερίσματα Σύνολο Η Εταιρεία 2018 3.928 429 0 4.358 3.710 429 0 4.139 Ο Όμιλος Έξοδα λειτουργίας διάθεσης Έξοδα διοικητικής λειτουργίας Λοιπά λειτουργικά έξοδα Σύνολο 1/1 31/12/2019 786 3.129 0 3.914 2019 2018 22 418 2.000 2.440 633 400 3.000 4.033 Η Εταιρεία 1/1 31/12/2018 732 3.021 27 3.780 1/1 31/12/2019 4.749 2.442 0 7.191 1/1 31/12/2018 228 6.517 13 6.759 Στις χρήσεις 2019 και 2018 οι συναλλαγές και αμοιβές των διευθυντικών στελεχών και μελών της διοίκησης του Ομίλου και της Εταιρείας ήταν: Ο Όμιλος Συναλλαγές και αμοιβές διευθυντικών στελεχών και μελών της διοίκησης Η Εταιρεία 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 1.681 1.598 1.492 1.413 Δεν υφίστανται άλλες συναλλαγές απαιτήσεις-υποχρεώσεις μεταξύ του Ομίλου με τα διευθυντικά στελέχη και τα μέλη διοίκησης. Οι συναλλαγές με τα συνδεδεμένα μέρη γίνονται με τους εμπορικούς όρους και περιλαμβάνουν κυρίως πωλήσεις και αγορές αγαθών και υπηρεσιών στο πλαίσιο της συνήθους λειτουργίας Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 134 του Ομίλου. 29. Συναλλαγές με Θυγατρικές Στις χρήσεις 2019 και 2018 έγιναν οι ακόλουθες συναλλαγές μεταξύ μητρικής και Θυγατρικών του Ομίλου Ο Όμιλος 2019 Πωλήσεις Κόστος πωληθέντων Λοιπά έσοδα Έξοδα διοικητικής λειτουργίας Έξοδα λειτουργίας διάθεσης Έσοδα/(Έξοδα) μερισμάτων Η Εταιρεία 2018 6.085 16 166 70 6.165 2.000 4.873 666 194 4.219 182 3.000 Ο Όμιλος Εμπορικές απαιτήσεις Πιστωτές 30. 2019 2018 16 16 142 14 4.504 2.000 626 626 142 4.215 0 3.000 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 2.603 2.603 3.488 3.488 2.011 425 3.054 434 Μεταγενέστερα του Ισολογισμού Γεγονότα Δεν υπάρχουν άλλα γεγονότα μεταγενέστερα της 31/12/2019 που να επηρεάζουν σημαντικά την οικονομική κατάσταση και τα αποτελέσματα του Ομίλου πέραν των κάτωθι: Ο Όμιλος παρακολουθεί προσεχτικά τις εξελίξεις σχετικά με την εξάπλωση του κορωνοϊού, προκειμένου να προσαρμοστεί στις ειδικές συνθήκες που προκύπτουν αποκλειστικά για την αντιμετώπιση και τον περιορισμό της διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19. Συμμορφώνεται με τις επίσημες οδηγίες των αρμοδίων αρχών για αναστολή της λειτουργίας των φυσικών του καταστημάτων στις χώρες που δραστηριοποιείται. Εναρμονίζεται με την ισχύουσα νομοθεσία και είναι σε ετοιμότητα για τη συνέχιση των εμπορικών του συναλλαγών στα φυσικά καταστήματα σύμφωνα με τις οδηγίες. Οι πρόσφατες εξελίξεις επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργία της Εταιρείας. Δεδομένου ότι το φαινόμενο είναι σε πλήρη εξέλιξη οι ποσοτικές και ποιοτικές του επιπτώσεις στη λειτουργία του Ομίλου και της Εταιρείας είναι υπό αξιολόγηση και θα παρουσιαστούν στις Ενδιάμεσες Οικονομικές Καταστάσεις, με τα δεδομένα που θα είναι γνωστά κατά τη δημοσίευσή τους. Η υπηρεσία διαχείρισης χαρτοφυλακίου προσδιορίζει, εκτιμά και αντισταθμίζει τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους και παρέχει οδηγίες για τη διαχείριση του συγκεκριμένου έκτακτου κινδύνου, ώστε να παρέχεται προστασία στους επενδυτές. Αναλυτικότερα: Mετά και τις επίσημες αποφάσεις αναστολής λειτουργίας των φυσικών καταστημάτων του Ομίλου (ΙΚΕΑ) σε Ελλάδα, Κύπρο και Βουλγαρία, το βασικό σενάριο στο οποίο λειτουργεί πλέον ο Όμιλος περιλαμβάνει κλείσιμο φυσικού δικτύου για περίπου 10 εβδομάδες. Η εξοικονόμηση του λειτουργικού κόστους θα προέλθει από την κρατική βοήθεια όσον αφορά το μισθολογικό κόστος, την επιδότηση ενοικίου για το μισθωμένο δίκτυο καταστημάτων στην Ελλάδα και Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 135 επίσης, από τη διαπραγμάτευση των μισθωμάτων στις υπόλοιπες αγορές. Ταυτόχρονα, περιορίζεται το κόστος μάρκετινγκ, πλην εκείνου που σχετίζεται με την online αγορά, όπου ο Όμιλος παραμένει ενεργός. Ο Όμιλος έχει εξασφαλίσει συμφωνίες «παγώματος» των πληρωμών προς τους βασικούς του προμηθευτές (InterIkea), προκειμένου να διασφαλιστεί η ρευστότητά του το προσεχές διάστημα. Πέραν της διαχείρισης κόστους και ρευστότητας, ο Όμιλος έχει ενισχύσει τις υποδομές του τόσο σε ό,τι αφορά τα πληροφοριακά συστήματα όσο και τη λειτουργία των logistics centers, προκειμένου να υποστηρίξει την επιχειρησιακή και εμπορική λειτουργία το επόμενο διάστημα. Σε ό,τι αφορά τον εφοδιασμό με προϊόντα, με βάση τις διαβεβαιώσεις των προμηθευτών αναφέρεται πως υπάρχει επάρκεια σε όλες τις αγορές δραστηριοποίησης. Δεδομένου ότι το φαινόμενο είναι σε πλήρη εξέλιξη, προς το παρόν, δε μπορεί να γίνει μία αξιόπιστη εκτίμηση της συνολικής επίδρασης του φαινομένου αυτού στη λειτουργία του Ομίλου και της Εταιρείας. Την 17/3/2020 η Εταιρεία απέκτησε το 50% των μετοχών της ΜΑΝΤΕΝΚΟ ΑΕ με έδρα την Αθήνα που δραστηριοποιείται στη διαχείριση ακινήτων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 136 Έκθεση Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου με καταβολή μετρητών για την περίοδο από 4/10/2016 μέχρι την 31/12/2019 Σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 4.1.2 του Κανονισμού του Χρηματιστηρίου Αθηνών (εφεξής το «Χ.Α.»), την απόφαση υπ’ αριθ. 25/17.07.2008 του Δ.Σ. του Χ.A. και την υπ’ αριθ. απόφαση 8/754/14.04.2016 του Δ.Σ. της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (εφεξής η «Ε.Κ.»), γνωστοποιείται ότι, από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου ποσού ευρώ σαράντα εκατομμυρίων (€40.000.000) με την έκδοση σαράντα εκατομμυρίων κοινών ανώνυμων ομολογιών με τιμή διάθεσης €1 έκαστη, που πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με την από 21/6/2016 απόφαση της Έκτακτης Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της HOUSEMARKET ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΕΙΔΩΝ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΕΩΣ, ΕΠΙΠΛΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΩΝ ΕΣΤΙΑΣΗΣ (εφεξής η «Εταιρεία») και την από 12/9/2016 απόφαση έγκρισης του περιεχομένου του Ενημερωτικού Δελτίου από την Ε.Κ., αντλήθηκε συνολικά καθαρό ποσό ευρώ σαράντα εκατομμυρίων (€40.000.000). Τα έξοδα της έκδοσης, ανερχόμενα σε €852.568,27 καλύφθηκαν εξ’ ολοκλήρου από λοιπά διαθέσιμα της Εταιρείας. Η έκδοση του Κοινού Ομολογιακού Δανείου καλύφθηκε πλήρως και η πιστοποίηση της καταβολής των αντληθέντων κεφαλαίων έγινε από το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας στις 4/10/2016. Περαιτέρω, οι εκδοθείσες σαράντα εκατομμύρια κοινές ανώνυμες ομολογίες εισήχθησαν προς διαπραγμάτευση στην οργανωμένη αγορά τίτλων σταθερού εισοδήματος του Χρηματιστηρίου Αθηνών στις 6/10/2016. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται τα συγκεκριμένα ανά κατηγορία χρήσης/επένδυσης προοριζόμενα ποσά, το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των σκοπούμενων επενδύσεων καθώς και η έως την 31/12/2019 διάθεση των αντληθέντων κεφαλαίων: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 137 Πίνακας Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση του Κοινού Ομολογιακού Δανείου €40.000.000 Ποσά σε χιλιάδες ευρώ Χρονοδιάγραμμα και Κατανομή Αντληθέντων Κεφαλαίων Ποσό Αντληθέντων Κεφαλαίων που καταβλήθηκαν Σκοπός Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων Β΄Εξάμηνο Β' Εξάμηνο Α' Εξάμηνο Β' Εξάμηνο Α' Εξάμηνο Β' Εξάμηνο Α΄ Εξάμηνο B΄ Εξάμηνο 2017 2018 2019 2020 2016 2016 2017 2017 2018 2018 2019 2019 Συμμετοχή στην Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου της εταιρείας TRADE LOGISTICS A.E.B.E.* με σκοπό την μερική αποπληρωμή των δανείων της - - 10.500 0 0 0 0 0 0 0 - - 900 0 0 0 0 0 0 0 - - 0 375,11 375,69 558,22 790,98 0 0 0 5.000 75,40 256,37 848,79 564,90 362,40 410,23 681,44 1.800,47 Χρηματοδότηση Αναγκών σε Κεφάλαιο Κίνησης 21.500 21.500 0 0 0 0 0 0 0 Σύνολο 40.000 32.975,40 631,48 1.224,48 410,23 681,44 1.800,47 Εγκατάσταση Μηχανογραφικών Συστημάτων σχετικών με τη Επενδύσεις παγίων διαχείριση λιανικών πωλήσεων στοιχείων και ηλεκτρομηχανολογικού Αναβάθμιση εξοπλισμού ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού καταστημάτων Ανακαίνιση καταστημάτων ΙΚΕΑ - 900 - 10.500 - Υπόλοιπο προς Χρήση - - 2.100 1.123,12 1.153,38 * Η TRADE LOGISTICS A.E.B.E. είναι θυγατρική εταιρεία της HOUSEMARKET A.E., συμμετέχοντας στο μετοχικό της κεφάλαιο με ποσοστό 100% (πλην μίας μετοχής). Παιανία, 7 Απριλίου 2020 Η Πρόεδρος του Δ.Σ. Ο Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. Ο Διευθύνων Σύμβουλος Δάφνη Αναστ. Φουρλή Βασίλειος Στ. Φουρλής Παναγιώτης Δημ. Κατηφόρης Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 138 EΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές–Λογιστές Α.E. Χειμάρρας 8Β, Μαρούσι 151 25 Αθήνα Τηλ.: 210 2886 000 Φαξ: 210 2886 905 ey.com Έκθεση Ευρημάτων από τη Διενέργεια Προσυμφωνημένων Διαδικασιών επί της «Έκθεσης Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων» Προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Housemarket A.E. Σύμφωνα με εντολή που λάβαμε από το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Housemarket A.E. (εφεξής η «Εταιρεία») με την από 29 Ιουλίου 2019 επιστολή ανάθεσης έργου, διενεργήσαμε τις κατωτέρω διαδικασίες στο πλαίσιο όσων προβλέπονται από τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Απριλίου 2014 για την κατάχρηση αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) (εφεξής «Αποφάσεις») σχετικά με τον «Πίνακα Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση του Κοινού Ομολογιακού Δανείου €40.000.000» (ο «Πίνακας») που διενεργήθηκε το 2016. Η διοίκηση της Εταιρείας, έχει την ευθύνη για τη σύνταξη του Πίνακα αυτού σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται από τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Απριλίου 2014 για την κατάχρηση αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ και τα προβλεπόμενα του Ενημερωτικού Δελτίου της 12ης Σεπτεμβρίου 2016 στο πεδίο Περιληπτικό Σημείωμα Στοιχείου Ε2β. Διενεργήσαμε την εργασία αυτή σύμφωνα με το Διεθνές Πρότυπο Συναφών Υπηρεσιών 4400, το οποίο ισχύει σε «Αναθέσεις Εκτέλεσης Προσυμφωνημένων Διαδικασιών Συναφών με Χρηματοοικονομική Πληροφόρηση». Ευθύνη μας είναι να εκτελέσουμε τις κατωτέρω προσυμφωνημένες διαδικασίες και να σας γνωστοποιήσουμε τα προκύπτοντα ευρήματά μας. Διαδικασίες που διενεργήθηκαν Συγκεκριμένα οι διαδικασίες που διενεργήσαμε συνοψίζονται ως εξής: Εξετάσαμε τη συνέπεια του περιεχομένου του Πίνακα με τα αναφερόμενα στο Ενημερωτικό Δελτίο, που εκδόθηκε από την Εταιρεία την 12η Σεπτεμβρίου 2016. Συγκρίναμε τα ποσά που αναφέρονται ως διατεθέντα κεφάλαια στον Πίνακα με τα αντίστοιχα ποσά που έχουν αναγνωρισθεί στα βιβλία και στοιχεία της Εταιρείας, από την ημερομηνία άντλησης των κεφαλαίων έως και την 31η Δεκεμβρίου 2019. Εξετάσαμε εάν τα αντληθέντα ποσά από το κοινό ομολογιακό δάνειο έχουν διατεθεί από την ημερομηνία άντλησης των κεφαλαίων έως και την 31η Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τις προβλεπόμενες χρήσεις τους, με βάση τα οριζόμενα του πεδίου Περιληπτικό Σημείωμα Στοιχείου Ε2β του Ενημερωτικού Δελτίου, εξετάζοντας δειγματοληπτικά τα δικαιολογητικά που υποστηρίζουν τις σχετικές λογιστικές εγγραφές. A member firm of Ernst & Young Global Limited ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορκωτοί Ελεγκτές – Λογιστές Α.Ε. Χειμάρρας 8Β, Μαρούσι 151 25 Αθήνα Tηλ: 210 2886 000 Φαξ: 210 2886 905 ey.com Ευρήματα Από τη διενέργεια των προαναφερόμενων διαδικασιών διαπιστώσαμε τα εξής: 1) Διαπιστώσαμε ότι το περιεχόμενο της Έκθεσης είναι σύμφωνο με τις ανωτέρω Αποφάσεις. 2) Τα ανά κατηγορία χρήσης ποσά που εμφανίζονται ως διατεθέντα κεφάλαια στον επισυναπτόμενο «Πίνακα Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση του Κοινού Ομολογιακού Δανείου €40.000.000» προκύπτουν από τα βιβλία και τα στοιχεία της Εταιρείας, την 31η Δεκεμβρίου 2019. Εξετάζοντας σε δειγματοληπτική βάση τα σχετικά δικαιολογητικά εξακριβώσαμε ότι τα αντληθέντα ποσά από την έκδοση του κοινού ομολογιακού δανείου έχουν διατεθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες χρήσεις τους, με βάση τα οριζόμενα του πεδίου Περιληπτικό Σημείωμα Στοιχείου Ε2β του Ενημερωτικού Δελτίου της 12ης Σεπτεμβρίου 2016. Δεδομένου ότι η διενέργεια των προαναφερόμενων διαδικασιών δεν αποτελεί έλεγχο ή επισκόπηση σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου ή τα Διεθνή Πρότυπα Ανάθεσης Εργασιών Επισκόπησης δεν εκφράζουμε οποιαδήποτε άλλη διαβεβαίωση πέραν των όσων αναφέρουμε ανωτέρω. Αν είχαμε διενεργήσει επιπρόσθετες διαδικασίες ή αν είχαμε διενεργήσει έλεγχο ή επισκόπηση σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου ή τα Διεθνή Πρότυπα Ανάθεσης Εργασιών Επισκόπησης, ενδεχομένως να είχαν υποπέσει στην αντίληψή μας άλλα θέματα, τα οποία θα σας γνωστοποιούσαμε. Περιορισμός Χρήσης Η παρούσα Έκθεση απευθύνεται αποκλειστικά προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, στο πλαίσιο της τήρησης των υποχρεώσεών της προς το ισχύον Κανονιστικό Πλαίσιο του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Ως εκ τούτου, η Έκθεση αυτή δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί για οποιονδήποτε άλλο σκοπό, αφού περιορίζεται μόνο στα στοιχεία που αναφέρονται παραπάνω και δεν επεκτείνεται στις οικονομικές καταστάσεις που συνέταξε η Εταιρεία για τη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 για τις οποίες εκδώσαμε ξεχωριστή έκθεση Ελέγχου με ημερομηνία 8 Απριλίου 2020. Αθήνα, 8 Απριλίου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής ΣΟΦΙΑ ΚΑΛΟΜΕΝΙΔΟΥ Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ. 13301 ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) ΟΡΚΩΤΟΙ ΕΛΕΓΚΤΕΣ ΛΟΓΙΣΤΕΣ Α.Ε. ΧΕΙΜΑΡΡΑΣ 8Β ΜΑΡΟΥΣΙ 151 25, ΑΘΗΝΑ Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 107 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 140 Διαδικτυακός τόπος ανάρτησης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης Οι Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις (Ενοποιημένες και Εταιρικές), η Έκθεση Eλέγχου του Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή και η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου για τη χρήση 1/1 – 31/12/2019 έχουν αναρτηθεί στην ηλεκτρονική διεύθυνση της Εταιρείας: www.ikea.gr και www.housemarket.gr. Στην ίδια ηλεκτρονική διεύθυνση αναρτώνται οι Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις, οι Εκθέσεις Ελέγχου του Νόμιμου Ελεγκτή και οι Εκθέσεις του Διοικητικού Συμβουλίου των εταιρειών οι οποίες ενοποιούνται και δεν είναι εισηγμένες και οι οποίες αντιπροσωπεύουν αθροιστικά ποσοστό μεγαλύτερο του 5% του ενοποιημένου κύκλου εργασιών ή ενεργητικού ή αποτελεσμάτων μετά την αφαίρεση της αναλογίας των μετοχών της μειοψηφίας. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019 141

Περίληψη: Οι κάτωθι υπογεγραμμένοι 1. Δάφνη Αναστ. Φουρλή, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου 2. Βασίλειος Στυλιανού Φουρλής, Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και 3. Παναγιώτης Δημητρίου Κατηφόρης, Διευθύνων Σύμβουλος ΔΗΛΩΝΟΥΜΕ ΟΤΙ εξ όσων γνωρίζουμε: α. Οι Οικονομικές Καταστάσεις χρήσης από 1/1 - 31/12/2019 της Εταιρείας HOUSEMARKET A.E. και του Ομίλου, που καταρτίστηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς όπως έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσης του Ομίλου καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση, εκλαμβανομένων ως σύνολο. β. Η Ετήσια Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση της HOUSEMARKET A.E. καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση, εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριοτέρων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Παιανία, 7 Απριλίου 2020 Η Πρόεδρος του Δ.Σ. Ο Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. Ο Διευθύνων Σύμβουλος Δάφνη Αναστ. Φουρλή Βασίλειος Στ. Φουρλής Παναγιώτης Δημ. Κατηφόρης