Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ Ετήσια Οικονομική Έκθεση της χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 (σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν.3556/2007) Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 1 Βεβαιώνεται ότι οι συνημμένες Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις για την χρήση 01/01/2019 – 31/12/2019 είναι εκείνες που εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ε. ΠΑΪΡΗΣ ΑΒΕΕ την 26η Ιουνίου 2020. Όλες οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρίας (ενοποιημένες και εταιρικές) καθώς και της θυγατρικής της, αναρτώνται στο διαδίκτυο, στην διεύθυνση www.pairis.gr. Ιωάννης Εμμ. Παΐρης Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Δηλώσεις Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου (σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 2 του ν. 3556/2007, όπως ισχύει) .................................................................................................... 5 2. Ετήσια Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου για την χρήση 01/01/2019-31/12/2019 ............ 6 3. Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή ................................................ 55 4. Ετήσιες Χρηματοοικονομικές καταστάσεις για την χρήση 01/01/2019 – 31/12/2019 ............ 62 Κατάσταση συνολικών εσόδων ....................................................................................... 62 Κατάσταση οικονομικής θέσης ........................................................................................ 63 Ενοποιημένη κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων ...................................................... 64 Κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων Μητρικής Εταιρίας .............................................. 64 Κατάσταση ταμειακών ροών ........................................................................................... 65 5. Πλαίσιο κατάρτισης χρηματοοικονομικών καταστάσεων ................................................... 66 5.1 Κατάρτιση χρηματοοικονομικών καταστάσεων με τα ΔΠΧΑ.......................................... 66 5.2 Βασικές Λογιστικές Αρχές.......................................................................................... 78 5.3. Κυριότεροι κίνδυνοι & αβεβαιότητες ......................................................................... 95 6. Πρόσθετα στοιχεία και πληροφορίες επί των χρηματοοικονομικών καταστάσεων χρήσεως 01/01/2019 - 31/12/2019 .................................................................................................. 97 6.1. Δομή του Ομίλου και μέθοδος ενοποίησης εταιριών ................................................... 97 6.2. Εμπράγματα Βάρη .................................................................................................. 97 6.3. Ενδεχόμενες απαιτήσεις - υποχρεώσεις ..................................................................... 97 6.4. Λειτουργικοί τομείς – Πληροφόρηση......................................................................... 98 6.5. Ενσώματες ακινητοποιήσεις & Άϋλα Περιουσιακά Στοιχεία .......................................... 99 6.6. Επενδύσεις σε ακίνητα .......................................................................................... 100 6.7. Επενδύσεις σε θυγατρικές...................................................................................... 101 6.8. Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις ........................................................................ 101 6.9. Αποθέματα ........................................................................................................... 102 6.10. Πελάτες και Λοιπές εμπορικές απαιτήσεις............................................................... 102 6.11. Λοιπές Απαιτήσεις ............................................................................................... 103 6.12. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ....................................................................... 103 6.13. Μετοχικό Κεφάλαιο ............................................................................................. 104 6.14. Λοιπά Αποθεματικά ............................................................................................. 104 6.15. Αναβαλλόμενοι φόροι .......................................................................................... 104 6.16. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία ........................ 105 6.17. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις ................................................................... 107 6.18. Επιχορηγήσεις .................................................................................................... 107 6.19. Προμηθευτές ...................................................................................................... 107 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 3 6.20. Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις ................................................................... 108 6.21. Δανειακές υποχρεώσεις........................................................................................ 108 6.22. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ................................................................... 109 6.23. Κύκλος εργασιών ................................................................................................ 110 6.24. Έξοδα ανά κατηγορία .......................................................................................... 110 6.25. Λοιπά έσοδα – έξοδα ........................................................................................... 111 6.26. Χρηματοοικονομικά έξοδα .................................................................................... 111 6.27. Αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας .......................................................... 111 6.28. Φόρος εισοδήματος ............................................................................................. 112 6.29. Κέρδη ανά μετοχή............................................................................................... 112 6.30. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού ................................................................. 112 6.31. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη ........................................................................ 112 6.32. Γεγονότα μετά την ημερομηνία του Ισολογισμού ................................................... 113 Σημείωση : Όλα τα ποσά στους κατωτέρω πίνακες είναι εκφρασμένα σε ευρώ. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 4 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 5 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 54 3. Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή Έκθεση Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή Προς τους Μετόχους της εταιρείας «Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε.» Έκθεση Ελέγχου επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της εταιρείας «Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε.» (η Εταιρεία), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις συνολικού εισοδήματος, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και περίληψη σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την οικονομική θέση της εταιρείας «Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε.» και της θυγατρικής αυτής (ο Όμιλος) κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, τη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις ταμειακές τους ροές για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ) όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στην ενότητα της έκθεσής μας “Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών καταστάσεων”. Είμαστε ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της, καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας, σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία και τις απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως. Τα θέματα αυτά και οι σχετιζόμενοι κίνδυνοι ουσιώδους ανακρίβειας αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 55 Σημαντικότερο θέμα ελέγχου Εκτίμηση ανακτήσιμης αξίας συμμετοχής σε θυγατρικές Όπως παρουσιάζεται στη σημείωση 6.7 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η Εταιρεία κατείχε συμμετοχή σε θυγατρική εταιρεία την 31 η Δεκεμβρίου 2019, ύψους € 2.549 χιλ. περίπου. Η Διοίκηση εξετάζει σε ετήσια βάση εάν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης των συμμετοχών. Εάν μια επένδυση πρέπει να απομειωθεί, η εταιρεία υπολογίζει το ποσό της απομείωσης ως τη διαφορά μεταξύ του ανακτήσιμου ποσού της επένδυσης και της λογιστικής της αξίας. Αντιμετώπιση ελεγκτικού θέματος Η προσέγγιση του ελέγχου μας έγινε με βάση τον ελεγκτικό κίνδυνο και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διενέργεια των ακόλουθων βασικών διαδικασιών: Αξιολογήσαμε την εκτίμηση της Διοίκησης και των συμπερασμάτων της σχετικά με τυχόν ενδείξεις απομείωσης στις επενδύσεις σε θυγατρικές. Λάβαμε τη μελέτη για τον έλεγχο της απομείωσης της συμμετοχής που πραγματοποίησε η διοίκηση και αξιολογήσαμε τις κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές της αναφορικά με τις μελλοντικές ταμειακές ροές, την μελλοντική αύξηση του κύκλου εργασιών, τους αναμενόμενους ρυθμούς ανάπτυξης και το συντελεστή προεξόφλησης των ταμειακών ροών των Μονάδων Δημιουργίας Ταμειακών Ροών. Στα πλαίσια της αξιολόγησης μας χρησιμοποιήσαμε και ιστορικά δεδομένα. Αξιολογήσαμε τη συνέπεια μεταξύ των χρήσεων, των μεθόδων, των παραδοχών και των υπολογισμών που ακολουθεί ο Όμιλος και η Εταιρεία, και κατά πόσο έχουν ληφθεί υπόψη γεγονότα εντός της χρήσης ή μεταγενέστερα τα οποία μεταβάλλουν το περιβάλλον ή τις συνθήκες και δεδομένα που επηρεάζουν τις υποθέσεις που χρησιμοποιούνται ή μεταβολές σε επιχειρηματικές πρακτικές, λογιστικές αρχές και πολιτικές που επηρεάζουν τους υπολογισμούς. Αξιολογήσαμε την επάρκεια και καταλληλότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις Η Διοίκηση προσδιορίζει την ανακτήσιμη αξία ως το μεγαλύτερο ποσό μεταξύ της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας μειούμενης με το απαιτούμενο για την εκποίηση κόστος σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Λογιστικού Προτύπου 36. Ο προσδιορισμός της ανακτήσιμης αξίας της συμμετοχής εξαρτάται άμεσα από την εύλογη αξία των ακινήτων και του μηχανολογικού εξοπλισμού που διαθέτει, καθώς τα ενσώματα πάγια αποτελούν το σημαντικότερο κονδύλι στο ενεργητικό της. Λόγω της σημαντικότητας της αξίας της συμμετοχής, της υποκειμενικότητας των παραδοχών της διοίκησης και τις σημαντικές κρίσεις και εκτιμήσεις αυτής για τον προσδιορισμό της ανακτήσιμης αξίας, θεωρούμε την εκτίμηση της ανακτήσιμης αξίας της συμμετοχής σε θυγατρική ως ένα εκ των σημαντικότερων θεμάτων του ελέγχου μας. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναφορικά με τη λογιστική πολιτική που εφαρμόζεται για την αποτίμηση των επενδύσεων σε θυγατρικές, περιλαμβάνεται στη σημείωση 5.2.6 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Αποτίμηση αποθεμάτων Όπως παρουσιάζεται στη σημείωση 6.9 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η αξία των αποθεμάτων του Ομίλου και της Εταιρείας την 31 η Δεκεμβρίου 2019 ανέρχεται σε ποσό € 3.336 χιλ. Η προσέγγιση του ελέγχου μας έγινε με βάση τον ελεγκτικό κίνδυνο και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διενέργεια των ακόλουθων βασικών διαδικασιών: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 56 περίπου και € 2.775 χιλ. περίπου, αντίστοιχα. Η Εταιρεία και ο Όμιλος αποτιμούν τα αποθέματα στη χαμηλότερη μεταξύ της αξίας κτήσης τους και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας τους. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης κατά τη συνήθη ροή των δραστηριοτήτων του Ομίλου και της Εταιρείας, μείον το εκτιμώμενο κόστος που είναι αναγκαίο για να πραγματοποιηθεί η πώληση. Παρακολουθήσαμε τη διαδικασία φυσικής απογραφής στους αποθηκευτικούς χώρους και τις εγκαταστάσεις παραγωγής της Εταιρείας. Εξετάσαμε δείγμα αποθεμάτων με σκοπό την επιβεβαίωση του κόστους κτήσης τους. Για δείγμα κωδικών αποθεμάτων, προβήκαμε σε επαναϋπολογισμό της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας, βάσει τόσο του μέσου όρου πωλήσεων της τρέχουσας χρήσης όσο και των πωλήσεων μετά τη λήξη της περιόδου αναφοράς και τη συγκρίναμε με την τιμή αποτίμησης τέλους χρήσης. Αξιολογήσαμε το εύλογο των παραδοχών και εκτιμήσεων της Διοίκησης που εφαρμόστηκαν για την αποτίμηση της αξίας των αποθεμάτων. Αξιολογήσαμε την επάρκεια και καταλληλότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις Βάσει των ανωτέρω, η Διοίκηση του Ομίλου προβαίνει σε εκτιμήσεις, στηριζόμενη στην κίνησή τους μέσα στη χρήση καθώς στον προγραμματισμό για την επόμενη περίοδο. Λόγω της σημαντικότητας της αξίας των αποθεμάτων τέλους χρήσης και των εκτιμήσεων και κρίσεων της Διοίκησης για τον προσδιορισμό της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας τους, θεωρούμε ότι η ορθή αποτίμηση των αποθεμάτων είναι ένα εκ των σημαντικότερων θεμάτων του ελέγχου μας. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναφορικά με τη λογιστική πολιτική που εφαρμόζεται για την αποτίμηση των αποθεμάτων, περιλαμβάνονται στη σημείωση 5.2.7 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Ανακτησιμότητα εμπορικών απαιτήσεων Όπως παρουσιάζεται στη σημείωση 6.10 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η αξία των εμπορικών απαιτήσεων στον ισολογισμό του Ομίλου και της Εταιρείας την 31η Δεκεμβρίου 2019 ανέρχεται σε ποσό € 4.271 χιλ. και € 5.871 χιλ. περίπου αντίστοιχα, έναντι των οποίων έχει σχηματιστεί πρόβλεψη απομείωσης ύψους € 941 χιλ. και € 841 χιλ. περίπου αντίστοιχα. Η Διοίκηση αξιολογεί την ανακτησιμότητα των εμπορικών απαιτήσεων του Ομίλου και της Εταιρείας και προβαίνει σε εκτίμηση της απαιτούμενης πρόβλεψης απομείωσης για τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές. Η Διοίκηση αξιολογεί την απαιτούμενη πρόβλεψη απομείωσης εμπορικών απαιτήσεων, λαμβάνοντας Η προσέγγιση του ελέγχου μας έγινε με βάση τον ελεγκτικό κίνδυνο και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διενέργεια των ακόλουθων βασικών διαδικασιών: Αξιολογήσαμε την εκτίμηση των παραδοχών και της μεθοδολογίας που χρησιμοποιήθηκε από την Διοίκηση για τον προσδιορισμό της ανακτησιμότητας των εμπορικών της απαιτήσεων ή του χαρακτηρισμού τους ως επισφαλείς. Αξιολογήσαμε εάν η διαδικασία ευθυγραμμίζεται με τα σχετικά λογιστικά πρότυπα. Εξετάσαμε τις απαντητικές επιστολές των νομικών συμβούλων, σχετικά με υποθέσεις που χειρίστηκαν κατά τη διάρκεια του έτους για τον Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 57 υπόψη μεταξύ άλλων την στοχευμένη επισκόπηση λογαριασμών πελατών, την εμπειρία της σχετικά με τις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες καθώς και τις εξασφαλίσεις και εγγυήσεις που έχουν αποκτηθεί από συγκεκριμένους πελάτες. Λόγω της σημαντικότητας της αξίας των εμπορικών απαιτήσεων και των εκτιμήσεων και κρίσεων της Διοίκησης για τον προσδιορισμό της ανακτήσιμης αξίας τους, θεωρούμε ότι η αξιολόγηση της απομείωσης των εμπορικών απαιτήσεων του Ομίλου και της Εταιρείας είναι ένα εκ των σημαντικότερων θεμάτων του ελέγχου μας. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας σχετικά με τις εμπορικές απαιτήσεις, τους συναφείς κινδύνους όπως ο πιστωτικός κίνδυνος και η ενηλικίωση των εμπορικών απαιτήσεων, περιλαμβάνονται στη σημείωση 5.2.9 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. εντοπισμό τυχόν θεμάτων που υποδεικνύουν την ύπαρξη μη ανακτήσιμων εμπορικών απαιτήσεων στο μέλλον. Λάβαμε επιβεβαιωτικές επιστολές τρίτων για αντιπροσωπευτικό δείγμα εμπορικών απαιτήσεων και εκτελέσαμε διαδικασίες μεταγενέστερα της ημερομηνίας αναφοράς των χρηματοοικονομικών καταστάσεων για εισπράξεις έναντι των υπολοίπων τέλους χρήσης. Εξετάσαμε την ληκτότητα των υπολοίπων των εμπορικών απαιτήσεων στο τέλος της χρήσης και τον εντοπισμό τυχόν οφειλετών σε οικονομική δυσχέρεια. Συζητήσαμε με τη Διοίκηση και εξετάσαμε την πρόσφατη αλληλογραφία της Εταιρείας με τους πελάτες της. Αξιολογήσαμε τυχόν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία και πληροφορίες. Αξιολογήσαμε την επάρκεια και καταλληλότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις Άλλες πληροφορίες Η διοίκηση είναι υπεύθυνη για τις άλλες πληροφορίες. Οι άλλες πληροφορίες περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, για την οποία γίνεται σχετική αναφορά στην “Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων”, στις Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά δεν περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου επί αυτών. Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις άλλες πληροφορίες και δεν εκφράζουμε με τη γνώμη αυτή οποιασδήποτε μορφής συμπέρασμα διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις άλλες πληροφορίες και με τον τρόπο αυτό, να εξετάσουμε εάν οι άλλες πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις ή τις γνώσεις που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εάν, με βάση τις εργασίες που έχουμε εκτελέσει, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδες σφάλμα σε αυτές τις άλλες πληροφορίες, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε το γεγονός αυτό. Δεν έχουμε τίποτα να αναφέρουμε σχετικά με το θέμα αυτό. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 58 Ευθύνες της διοίκησης και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που η διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν η διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προβεί σ ’αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθ. 44 Ν. 4449/2017) της Εταιρείας έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα επηρέαζαν τις χρηματοοικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου. Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό τη διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 59 Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών αρχών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από τη διοίκηση. Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από τη διοίκηση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το εάν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Εάν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ή εάν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Εταιρεία και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. Αποκτούμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Εταιρείας και των θυγατρικών της. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως και ως εκ τούτου αποτελούν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Λαμβάνοντας υπόψη ότι η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση αυτή, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου 5 του άρθρου 2 του Ν. 4336/2015 (μέρος Β), σημειώνουμε ότι: α) Στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται δήλωση εταιρικής διακυβέρνησης, η οποία παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που ορίζονται στο άρθρο 152 του Ν. 4548/2018. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 60 β) Κατά τη γνώμη μας η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150 και 153 και της παραγράφου 1 (περιπτώσεις γ’ και δ’) του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018 και το περιεχόμενο αυτής αντιστοιχεί με τις συνημμένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης που έληξε την 31.12.2019. γ) Με βάση τη γνώση που αποκτήσαμε κατά το έλεγχό μας, για την εταιρεία «Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε.» και το περιβάλλον της, δεν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού της Συμβουλίου. 2. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 3. Παροχή μη ελεγκτικών υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Εταιρεία και τη θυγατρική της μη ελεγκτικές υπηρεσίες που απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014 ή λοιπές επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες. 4. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Εταιρείας με την από 30/06/2014 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μια συνολική περίοδο 6 ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των. Αγία Παρασκευή, 30 Ιουνίου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής BDO Λ. Ορκωτοί Ελεγκτές Α.Ε. Μεσογείων 449, Αγ. Παρασκευή 153 43 ΑΜ ΣΟΕΛ: 173 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 Χριστόφορος Αχινιώτης Α.Μ. ΣΟΕΛ: 35961 61 4. Ετήσιες Χρηματοοικονομικές καταστάσεις για την χρήση 01/01/2019 – 31/12/2019 Κατάσταση συνολικών εσόδων Σημ. ΟΜΙΛΟΣ 01/0131/12/2019 ΕΤΑΙΡΙΑ 01/0131/12/2018 01/0131/12/2019 01/0131/12/2018 11.902.690 (9.884.338) 2.018.352 280.377 (898.182) (819.775) (164.726) 416.046 (872.665) 83.000 (373.619) (21.546) (395.164) 12.824.993 (10.624.241) 2.200.751 264.592 (837.171) (876.398) (43.004) 708.770 (805.354) 0 (96.584) (29.054) (125.638) 11.302.655 (9.886.533) 1.416.122 276.618 (673.705) (686.171) (154.667) 178.197 (835.300) 561.772 (95.331) (60.725) (156.056) 12.208.386 (10.228.211) 1.980.175 262.775 (622.045) (728.216) (28.966) 863.723 (768.743) 0 94.980 (51.832) 43.148 Κύκλος εργασιών Κόστος πωληθέντων Μικτό κέρδος Λοιπά έσοδα εκμετάλλευσης Έξοδα διάθεσης Έξοδα διοίκησης Λοιπά έξοδα εκμετάλλευσης Κέρδη/(ζημίες) εκμετάλλευσης Χρηματοοικονομικά έξοδα Αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας Κέρδη/(ζημίες) προ φόρων Φόρος εισοδήματος Καθαρά κέρδη/(ζημίες) χρήσεως 6.23 6.24 Κέρδη/(ζημίες) μετά από φόρους ανά μετοχή - βασικά 6.29 (0,0795) (0,0253) (0,0314) 0,0087 6.16 (395.164) 6.511 (125.638) 5.461 (156.056) 6.878 43.148 4.175 (388.654) (120.177) (149.179) 47.322 (388.654) 0 (120.177) 0 (149.179) - 47.322 - 416.046 600.329 178.197 755.282 1.002.024 1.277.536 688.462 1.314.925 Κέρδη/(ζημίες) μετά φόρων χρήσεως Λοιπά συνολικά εισοδήματα Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα για την χρήση μετά από φόρους Κατανέμονται σε: Ιδιοκτήτες μητρικής Δικαιώματα μειοψηφίας Αποτελέσματα προ φόρων χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων Αποτελέσματα προ φόρων χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και αποσβέσεων 6.25 6.24 6.24 6.25 6.26 6.27 6.28 Οι σημειώσεις στις σελίδες 66 έως 115 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 62 Κατάσταση οικονομικής θέσης Σημ. ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Ενεργητικό Μη Κυκλοφορούντα Στοιχεία Ενεργητικού Ενσώματα πάγια Επενδύσεις σε ακίνητα Άϋλα περιουσιακά στοιχεία Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις 6.5 6.6 6.5 6.7 6.15 6.8 7.181.295 1.223.000 95.555 0 192.902 76.273 8.769.025 7.228.759 1.140.000 103.038 0 216.504 75.513 8.763.813 6.033.331 1.223.000 95.511 2.548.772 229.108 60.422 10.190.144 6.007.161 1.140.000 102.976 2.070.000 292.005 59.662 9.671.804 Μη κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού κατεχόμενα προς πώληση 6.5 167.475 167.475 0 0 Κυκλοφορούντα Στοιχεία Ενεργητικού Αποθέματα Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 6.9 6.10 6.11 6.12 3.336.466 4.271.499 171.156 37.559 7.816.680 2.991.667 4.916.774 136.148 34.934 8.079.522 2.775.311 5.870.741 136.667 35.354 8.818.073 2.480.585 6.052.247 96.634 33.415 8.662.881 16.753.180 17.010.811 19.008.218 18.334.685 7.258.340 2.317.275 1.076.793 (8.834.236) 1.818.173 7.258.340 2.317.275 1.076.793 (8.445.582) 2.206.827 7.258.340 2.317.275 1.076.793 (6.614.185) 4.038.223 7.258.340 2.317.275 1.076.793 (6.465.006) 4.187.402 Σύνολο Ενεργητικού Ίδια Κεφάλαια & Υποχρεώσεις Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Λοιπά αποθεματικά Αποτελέσματα εις νέο Ίδια κεφάλαια αποδιδόμενα στους μετόχους της μητρικής 6.13 6.14 Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Επιχορηγήσεις Σύνολο Μακροπροθέσμων Υποχρεώσεων 6.16 6.17 6.18 257.969 69.097 0 327.066 264.423 0 3.199 267.621 251.290 69.097 0 320.387 258.843 0 3.199 262.041 Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο Βραχυπροθέσμων Υποχρεώσεων 6.19 6.20 6.21 6.22 2.990.275 732.576 10.390.141 494.949 14.607.941 3.307.963 378.020 10.403.152 447.228 14.536.363 3.657.627 707.021 9.857.799 427.160 14.649.607 3.210.027 373.079 9.928.209 373.927 13.885.242 Σύνολο Υποχρεώσεων 14.935.007 14.803.984 14.969.994 14.147.283 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων και Υποχρεώσεων 16.753.180 17.010.811 19.008.218 18.334.685 Οι σημειώσεις στις σελίδες 66 έως 115 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 63 Ενοποιημένη κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων Υπόλοιπα κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα για την χρήση μετά από φόρους Υπόλοιπο των Ιδίων Κεφαλαίων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Υπόλοιπα κατά την 1η Ιανουαρίου 2018 Επίδραση εφαρμογής του ΔΠΧΑ 9 Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα για την χρήση μετά από φόρους Υπόλοιπο των Ιδίων Κεφαλαίων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 ΟΜΙΛΟΣ Αποθεματικό από Μετοχικό έκδοση μετοχών κεφάλαιο υπέρ το άρτιο 7.258.340 2.317.275 7.258.340 2.317.275 ΟΜΙΛΟΣ Αποθεματικό από Μετοχικό έκδοση μετοχών κεφάλαιο υπέρ το άρτιο 7.258.340 2.317.275 7.258.340 2.317.275 Λοιπά αποθεματικά 1.076.793 1.076.793 Λοιπά αποθεματικά 1.076.793 1.076.793 Αποτελέσματα εις νέο Σύνολο (8.445.582) 2.206.826 (388.654) (388.654) (8.834.236) 1.818.173 Αποτελέσματα εις νέο Σύνολο (8.282.380) (43.024) 2.370.028 (43.024) (120.177) (120.177) (8.445.582) 2.206.826 Κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων Μητρικής Εταιρίας Υπόλοιπα κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα για την χρήση μετά από φόρους Υπόλοιπο των Ιδίων Κεφαλαίων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Υπόλοιπα κατά την 1η Ιανουαρίου 2018 Επίδραση εφαρμογής του ΔΠΧΑ 9 Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα για την χρήση μετά από φόρους Υπόλοιπο των Ιδίων Κεφαλαίων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 ΕΤΑΙΡΙΑ Αποθεματικό από Μετοχικό έκδοση μετοχών κεφάλαιο υπέρ το άρτιο 7.258.340 2.317.275 7.258.340 2.317.275 ΕΤΑΙΡΙΑ Αποθεματικό από Μετοχικό έκδοση μετοχών κεφάλαιο υπέρ το άρτιο 7.258.340 2.317.275 7.258.340 2.317.275 Λοιπά αποθεματικά 1.076.793 1.076.793 Λοιπά αποθεματικά 1.076.793 1.076.793 Αποτελέσματα εις νέο Σύνολο (6.465.007) 4.187.401 (149.179) (149.178) (6.614.185) 4.038.223 Αποτελέσματα εις νέο Σύνολο (6.473.325) (39.004) 4.179.084 (39.004) 47.322 47.323 (6.465.007) 4.187.402 Οι σημειώσεις στις σελίδες 66 έως 115 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 64 Κατάσταση ταμειακών ροών ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 Λειτουργικές δραστηριότητες Καθαρά κέρδη/(ζημίες) χρήσης προ φόρων από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Πλέον / μείον προσαρμογές για: Αποσβέσεις Απομειώση περιουσιακών στοιχείων Προβλέψεις Αποτελέσματα (έσοδα, έξοδα, κέρδη και ζημιές) επενδυτικής δραστηριότητας Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα Πλέον/ μείον προσαρμογές για μεταβολές λογαριασμών κεφαλαίου κίνησης ή που σχετίζονται με τις λειτουργικές δραστηριότητες: Μείωση / (αύξηση) αποθεμάτων Μείωση / (αύξηση) απαιτήσεων (Μείωση) / αύξηση υποχρεώσεων (πλην τραπεζών) Μείον: Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα καταβεβλημένα Καταβεβλημένοι φόροι Σύνολο εισροών / (εκροών) από λειτουργικές δραστηριότητες (α) Επενδυτικές δραστηριότητες Αγορά ενσώματων και άϋλων παγίων στοιχείων Εισπράξεις από πωλήσεις ενσώματων και άϋλων παγίων στοιχείων Σύνολο εισροών / (εκροών) από επενδυτικές δραστηριότητες (β) Χρηματοδοτικές δραστηριότητες Εισπράξεις από εκδοθέντα / αναληφθέντα δάνεια Εξοφλήσεις δανείων Εξοφλήσεις υποχρεώσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις (χρεολύσια) Σύνολο εισροών / (εκροών) από χρηματοδοτικές δραστηριότητες (γ) Καθαρή αύξηση / (μείωση) στα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα χρήσεως (α) + (β) + (γ) Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα έναρξης χρήσεως Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα λήξης χρήσεως ΕΤΑΙΡΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 (373.619) (96.584) (95.331) 94.980 585.978 22.825 (6.454) (103.937) 872.665 677.207 0 (11.829) (108.441) 805.354 510.265 22.825 (7.553) (582.340) 835.300 559.643 0 (10.248) (108.441) 768.743 (344.799) 672.403 53.896 (351.808) 26.891 479.129 (294.726) 203.611 804.565 (211.979) (205.429) 470.366 (846.844) (54.390) (789.875) (9.458) (809.479) (54.390) (753.264) (9.458) 477.724 620.586 532.747 594.913 (523.371) 108.000 (533.533) 65.400 (517.681) 104.000 (526.705) 65.400 (415.371) (468.133) (413.681) (461.305) 6.953.237 (6.992.068) (20.897) 7.562.194 (7.715.166) 0 6.337.604 (6.433.834) (20.897) 6.756.593 (6.890.368) 0 (59.728) (152.972) (117.127) (133.775) 2.625 34.934 37.559 (519) 35.454 34.934 1.939 33.415 35.354 (167) 33.582 33.415 Οι σημειώσεις στις σελίδες 66 έως 115 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 65 5. Πλαίσιο κατάρτισης χρηματοοικονομικών καταστάσεων 5.1 Κατάρτιση χρηματοοικονομικών καταστάσεων με τα ΔΠΧΑ 5.1.1 Συμμόρφωση με τα ΔΠΧΑ Οι ενοποιημένες και ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις της «Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε.» είναι σύμφωνες με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) τα οποία έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), καθώς και των ερμηνειών τους, οι οποίες έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή Ερμηνείας Προτύπων (IFRIC) της IASB και τα οποία έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 5.1.2 Βάση κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι ενοποιημένες και ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε. την 31 Δεκεμβρίου 2019 έχουν συνταχθεί με βάση την αρχή της συνέχισης της δραστηριότητας (going concern) και την αρχή του ιστορικού κόστους όπως αυτή τροποποιείται με την αναπροσαρμογή συγκεκριμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού σε εύλογες - τρέχουσες αξίες. 5.1.3 Έγκριση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι ετήσιες ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις έχουν εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρίας στις 26/6/2020. 5.1.4 Καλυπτόμενη περίοδος Οι παρούσες ετήσιες ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της «Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε.» και των θυγατρικών της, που μαζί αναφέρονται ως Όμιλος και καλύπτουν την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2019 έως και την 31η Δεκεμβρίου 2019. 5.1.5 Παρουσίαση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι παρούσες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται σε ευρώ, το οποίο είναι το λειτουργικό νόμισμα του Ομίλου, δηλαδή το νόμισμα του πρωτεύοντος οικονομικού περιβάλλοντος, στο οποίο λειτουργεί η μητρική Εταιρία. 5.1.6 Σημαντικές κρίσεις και εκτιμήσεις της διοίκησης Η κατάρτιση των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων σύμφωνα με Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα απαιτεί την διενέργεια εκτιμήσεων, κρίσεων και παραδοχών, που ενδέχεται να επηρεάσουν τα λογιστικά υπόλοιπα των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων και τις απαιτούμενες γνωστοποιήσεις για ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις καθώς και το ύψος των εσόδων και εξόδων που αναγνωρίστηκαν. Η χρήση επαρκούς πληροφόρησης και η εφαρμογή υποκειμενικής κρίσης αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία για την διενέργεια εκτιμήσεων σε αποτιμήσεις περιουσιακών στοιχείων, υποχρεώσεις για Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 66 παροχές στο προσωπικό, απομείωση αξίας στοιχείων του ενεργητικού, αναγνώριση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων και εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις. Οι εκτιμήσεις κρίνονται σημαντικές αλλά μη δεσμευτικές. Τα πραγματικά μελλοντικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από τις ανωτέρω εκτιμήσεις. Η κατάρτιση των Οικονομικών Καταστάσεων σύμφωνα με Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα απαιτεί την διενέργεια εκτιμήσεων, κρίσεων και παραδοχών, που ενδέχεται να επηρεάσουν τα λογιστικά υπόλοιπα των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων και τις απαιτούμενες γνωστοποιήσεις για ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις καθώς και το ύψος των εσόδων και εξόδων που αναγνωρίστηκαν. Η χρήση επαρκούς πληροφόρησης και η εφαρμογή υποκειμενικής κρίσης αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία για την διενέργεια εκτιμήσεων σε αποτιμήσεις περιουσιακών στοιχείων, υποχρεώσεις για παροχές στο προσωπικό, απομείωση αξίας στοιχείων του ενεργητικού, αναγνώριση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων και εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις. Οι εκτιμήσεις κρίνονται σημαντικές αλλά μη δεσμευτικές. Τα πραγματικά μελλοντικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από τις ανωτέρω εκτιμήσεις. Η Εταιρία εφαρμόζει από τη 1η Ιανουαρίου 2005 τα Δ.Λ.Π. / Δ.Π.Χ.A. με όλες τις διερμηνείες και τυχόν αναθεωρήσεις ή μεταβολές τους που έχουν εφαρμογή στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις από 01/01/2019: Δ.Λ.Π. 1 Παρουσίαση των Οικονομικών Καταστάσεων (αναθεωρημένο) Δ.Λ.Π. 2 Αποθέματα Δ.Λ.Π. 7 Καταστάσεις ταμειακών ροών Δ.Λ.Π. 8 Καθαρό Κέρδος ή Ζημιά Χρήσης, Βασικά Λάθη και μεταβολές στις Λογιστικές Μεθόδους Δ.Λ.Π. 10 Γεγονότα μετά την ημερομηνία του ισολογισμού Δ.Λ.Π. 11 Κατασκευαστικά συμβόλαια Δ.Λ.Π. 12 Φόροι εισοδήματος Δ.Λ.Π. 16 Ενσώματα Πάγια Δ.Λ.Π. 17 Μισθώσεις Δ.Λ.Π. 18 Έσοδα Δ.Λ.Π. 19 Παροχές σε εργαζομένους Δ.Λ.Π. 20 Λογιστική των κρατικών επιχορηγήσεων και γνωστοποίηση της κρατικής υποστήριξης Δ.Λ.Π. 21 Οι επιδράσεις των μεταβολών στις τιμές του συναλλάγματος Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 67 Δ.Λ.Π. 23 Κόστος δανεισμού Δ.Λ.Π. 24 Γνωστοποιήσεις συνδεδεμένων μερών Δ.Λ.Π. 26 Λογιστική απεικόνιση και παρουσίαση των προγραμμάτων αποχώρησης προσωπικού Δ.Λ.Π. 27 Ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις και λογιστική επενδύσεων σε θυγατρικές Δ.Λ.Π. 28 Λογιστική επενδύσεων σε συγγενείς εταιρίες Δ.Λ.Π. 29 Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις σε υπερπληθωριστικές οικονομίες Δ.Λ.Π. 31 Χρηματοοικονομική παρουσίαση των δικαιωμάτων σε κοινοπραξίες Δ.Λ.Π. 32 Χρηματοοικονομικά μέσα: Γνωστοποιήσεις και παρουσίαση Δ.Λ.Π. 33 Κέρδη ανά μετοχή Δ.Λ.Π. 34 Ενδιάμεσες χρηματοοικονομικές καταστάσεις Δ.Λ.Π. 36 Μείωση της αξίας στοιχείων του ενεργητικού Δ.Λ.Π. 37 Προβλέψεις, ενδεχόμενες υποχρεώσεις και ενδεχόμενες απαιτήσεις Δ.Λ.Π. 38 Άυλα στοιχεία του ενεργητικού Δ.Λ.Π. 40 Επενδύσεις σε Ακίνητα Δ.Λ.Π. 41 Γεωργία Δ.Π.Χ.A. 1 Πρώτη εφαρμογή των Δ.Π.Χ.A. Δ.Π.Χ.A. 2 Πληρωμές με στοιχεία καθαρής θέσης Δ.Π.Χ.A. 3 Ενοποίηση επιχειρήσεων Δ.Π.Χ.A. 4 Ασφαλιστικά συμβόλαια Δ.Π.Χ.A. 5 Μη κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού κατεχόμενα προς πώληση και Διακοπείσες Δραστηριότητες Δ.Π.Χ.A. 6 Έρευνα και Αξιολόγηση Ορυκτών Πόρων Δ.Π.Χ.A. 7 Χρηματοπιστωτικά μέσα: Γνωστοποιήσεις Δ.Π.Χ.Α. 9 Χρηματοοικονομικά μέσα Δ.Π.Χ.A. 8 Λειτουργικοί τομείς Δ.Π.Χ.Α. 10 Ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις Δ.Π.Χ.Α. 11 Σχήματα υπό κοινό έλεγχο Δ.Π.Χ.Α. 12 Γνωστοποίηση συμμετοχών σε άλλες οντότητες Δ.Π.Χ.Α. 13 Επιμέτρηση Εύλογης Αξίας Δ.Π.Χ.Α. 15 Έσοδα από Συμβόλαια με Πελάτες Δ.Π.Χ.Α. 16 Μισθώσεις Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 68 Οι Λογιστικές Αρχές με βάση τις οποίες έχουν συνταχθεί οι συνημμένες Χρηματοοικονομικές καταστάσεις είναι οι ίδιες που ακολουθήθηκαν κατά τη σύνταξη των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης που έληξε την 31/12/2018. Νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες Πρότυπα και Διερμηνείες υποχρεωτικές για περιόδους που ξεκινούν την τρέχουσα χρήση: ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Το ΔΠΧΑ 16 εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 2016 και αντικαθιστά το ΔΛΠ 17. Σκοπός του προτύπου είναι να εξασφαλίσει ότι οι μισθωτές και οι εκμισθωτές παρέχουν χρήσιμη πληροφόρηση που παρουσιάζει εύλογα την ουσία των συναλλαγών που αφορούν μισθώσεις. Το ΔΠΧΑ 16 εισάγει ένα ενιαίο μοντέλο για το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του μισθωτή, το οποίο απαιτεί ο μισθωτής να αναγνωρίζει περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις για όλες τις συμβάσεις μισθώσεων με διάρκεια άνω των 12 μηνών, εκτός εάν το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι μη σημαντικής αξίας. Σχετικά με το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του εκμισθωτή, το ΔΠΧΑ 16 ενσωματώνει ουσιαστικά τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 17. Επομένως, ο εκμισθωτής συνεχίζει να κατηγοριοποιεί τις συμβάσεις μισθώσεων σε λειτουργικές και χρηματοδοτικές μισθώσεις, και να ακολουθεί διαφορετικό λογιστικό χειρισμό για κάθε τύπο σύμβασης. Επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρίας στις 31/12/2019 από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» και Νέα Λογιστική Πολιτική για τις μισθώσεις: Α) Νέα λογιστική πολιτική για τις μισθώσεις Οι χρηματοδοτικές μισθώσεις κεφαλαιοποιούνταν κατά την έναρξη της μίσθωσης στη χαμηλότερη αξία που προκύπτει μεταξύ της εύλογης αξίας του παγίου στοιχείου και της παρούσας αξίας των ελάχιστων μισθωμάτων, καθένα εκ των οποίων προσδιορίζονταν κατά την έναρξη της μίσθωσης. Κάθε μίσθωμα επιμεριζόταν μεταξύ της υποχρέωσης και των τόκων. Οι πληρωμές των λειτουργικών μισθώσεων καταχωρούνταν με σταθερή μέθοδο στην Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος σε όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Με βάση το ΔΠΧΑ 16 καταργείται για τον μισθωτή η ταξινόμηση των μισθώσεων σε λειτουργικές μισθώσεις και χρηματοοικονομικές μισθώσεις και όλες οι μισθώσεις αναγνωρίζονται λογιστικά ως στοιχεία «Κατάστασης Οικονομικής Θέσης», μέσω Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 69 της αναγνώρισης ενός «δικαιώματος χρήσης» στοιχείων του ενεργητικού και μίας «υποχρέωσης μίσθωσης». Αναγνώριση και αρχική επιμέτρηση δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού Κατά την ημερομηνία έναρξης μίας μισθωτικής περιόδου ο Όμιλος αναγνωρίζει ένα δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού και μία υποχρέωση μίσθωσης προβαίνοντας σε επιμέτρηση του δικαιώματος χρήσης του στοιχείου του ενεργητικού στο κόστος. Το κόστος του δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού περιλαμβάνει: το ποσό της αρχικής επιμέτρησης της υποχρέωσης μίσθωσης, τις τυχόν καταβολές μισθωμάτων που πραγματοποιήθηκαν πριν ή κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, μειωμένες με τα κίνητρα μίσθωσης που εισπράχθηκαν, τα αρχικά άμεσα κόστη που βαρύνουν τον μισθωτή, και μία εκτίμηση των δαπανών που θα βαρύνουν τον Όμιλο κατά την αποσυναρμολόγηση και την απομάκρυνση του μισθωμένου στοιχείου του ενεργητικού, την αποκατάσταση του χώρου στον οποίον βρίσκεται το μισθωμένο στοιχείο του ενεργητικού ή την αποκατάσταση του στοιχείου του ενεργητικού όπως απαιτείται από τους όρους και τις προϋποθέσεις της μίσθωσης. Ο Όμιλος αναλαμβάνει την υποχρέωση για τις εν λόγω δαπάνες είτε κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου είτε ως συνέπεια της χρήσης του μισθωμένου στοιχείου του ενεργητικού κατά τη διάρκεια μίας συγκεκριμένης περιόδου. Αρχική επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης Κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά την υποχρέωση μίσθωσης στην παρούσα αξία των ανεξόφλητων καταβολών μισθωμάτων κατά την ημερομηνία αυτήν. Όταν το τεκμαρτό επιτόκιο της μίσθωσης είναι εφικτό να προσδιοριστεί κατάλληλα, τότε οι καταβολές μισθωμάτων θα προεξοφλούνται χρησιμοποιώντας το επιτόκιο αυτό. Σε διαφορετική περίπτωση χρησιμοποιείται το οριακό επιτόκιο δανεισμού του Ομίλου. Κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, οι καταβολές μισθωμάτων που περιλαμβάνονται στην επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης συμπεριλαμβάνουν τις παρακάτω πληρωμές για το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού κατά τη διάρκεια της περιόδου μίσθωσης, εφόσον δεν έχουν καταβληθεί κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου: (α) τις σταθερές καταβολές μείον τυχόν εισπρακτέα κίνητρα μίσθωσης, (β) τις τυχόν μεταβλητές καταβολές μισθωμάτων που εξαρτώνται από τη μελλοντική μεταβολή δεικτών ή επιτοκίων, οι οποίες επιμετρώνται αρχικά χρησιμοποιώντας την τιμή του δείκτη ή του επιτοκίου κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, (γ) τα ποσά που αναμένεται να καταβάλλει ο Όμιλος ως εγγυήσεις υπολειμματικής αξίας, Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 70 (δ) την τιμή εξάσκησης του δικαιώματος αγοράς εφόσον είναι ουσιαστικά βέβαιο ότι ο Όμιλος θα εξασκήσει το δικαίωμα, και ε) τις καταβολές ποινών για τον τερματισμό της μίσθωσης, εάν η μισθωτική περίοδος αντανακλά την εξάσκηση του δικαιώματος του Ομίλου για τον τερματισμό της μίσθωσης. Μεταγενέστερη επιμέτρηση Μεταγενέστερη επιμέτρηση δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού με το μοντέλο του κόστους. Ο Όμιλος επιμετρά το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού στο κόστος: (α) μείον τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις και σωρευμένες ζημιές απομείωσης, και (β) προσαρμοσμένο για τυχόν μεταγενέστερη επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης, Ο Όμιλος εφαρμόζει τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 16 αναφορικά με την απόσβεση του δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού, το οποίο και εξετάζει για τυχόν απομείωση. Το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού αποσβένεται στη μικρότερη περίοδο μεταξύ της ωφέλιμης ζωής του στοιχείου ή της διάρκειας μίσθωσής του, με σταθερή μέθοδο. Μεταγενέστερη επιμέτρηση υποχρέωσης Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά την υποχρέωση μίσθωσης, ως ακολούθως: (α) αυξάνοντας την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά το χρηματοοικονομικό κόστος επί της υποχρέωσης μίσθωσης, (β) μειώνοντας την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά τα μισθώματα που έχουν καταβληθεί, και (γ) επιμετρώντας εκ νέου την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά τυχόν επανεκτίμηση ή τροποποίηση της μίσθωσης. Το χρηματοοικονομικό κόστος μίας υποχρέωσης μίσθωσης κατανέμεται κατά τη διάρκεια της μισθωτικής περιόδου με τέτοιον τρόπο, ούτως ώστε να προκύπτει ένα σταθερό περιοδικό επιτόκιο επί του ανεξόφλητου υπολοίπου της υποχρέωσης. Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος αναγνωρίζει στα κέρδη ή στις ζημιές (με εξαίρεση την περίπτωση που οι δαπάνες περιλαμβάνονται στην λογιστική αξία ενός άλλου στοιχείου του ενεργητικού για το οποίο εφαρμόζονται άλλα σχετικά Πρότυπα) και τα δύο παρακάτω στοιχεία: (α) το χρηματοοικονομικό κόστος επί της υποχρέωσης μίσθωσης, και Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 71 (β) τις μεταβλητές καταβολές μισθωμάτων που δεν περιλαμβάνονται στην επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης κατά την περίοδο που λαμβάνει χώρα το γεγονός που ενεργοποιεί τις εν λόγω καταβολές. Β) Πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 από τον Όμιλο και την Εταιρία κατά την 01/01/2019 Ο Όμιλος και η Εταιρία εφάρμοσε το ΔΠΧΑ 16, χρησιμοποιώντας την απλοποιημένη μέθοδο μετάβασης, εφαρμόζοντας αναδρομικά το πρότυπο με τη σωρευτική επίδραση της εφαρμογής του να αναγνωρίζεται την 1η Ιανουαρίου 2019, χωρίς αναπροσαρμογή των συγκριτικών μεγεθών. Ο Όμιλος επέλεξε να χρησιμοποιήσει την πρακτική διευκόλυνση της χρήσης των προηγούμενων αξιολογήσεων, οι οποίες έγιναν κατά την εφαρμογή του ΔΛΠ 17 και της Διερμηνείας ΕΔΔΠΧΑ 4, ώστε να προσδιοριστεί εάν μία σύμβαση περιέχει μίσθωση. Ο ορισμός της μίσθωσης σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16 εφαρμόστηκε σε νέες συμβάσεις ή μεταβολές υφισταμένων μετά την 1 Ιανουαρίου 2019. Κατά την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16, ο Όμιλος χρησιμοποίησε τις ακόλουθες πρακτικές διευκολύνσεις που επιτρέπονται από το πρότυπο: • Χρήση ενός ενιαίου προεξοφλητικού επιτοκίου σε χαρτοφυλάκιο μισθώσεων με παρόμοια χαρακτηριστικά. • Εξαίρεση των αρχικών άμεσων δαπανών για την επιμέτρηση των δικαιωμάτων χρήσης των παγίων περιουσιακών στοιχείων κατά την ημερομηνία της πρώτης εφαρμογής. • Χρήση των προηγούμενων αξιολογήσεων για την ύπαρξη επαχθών μισθώσεων. • Χρήση του λογιστικού χειρισμού των λειτουργικών μισθώσεων για μισθώσεις που έχουν διάρκεια μικρότερή των 12 μηνών από την 1η Ιανουαρίου 2019. Επιπλέον, ο Όμιλος επέλεξε να χρησιμοποιεί τις εξαιρέσεις αναγνώρισης του προτύπου για τα συμβόλαια μισθώσεων τα οποία, κατά την ημερομηνία έναρξής τους, έχουν διάρκεια 12 μήνες ή λιγότερο και δεν περιλαμβάνουν δικαίωμα εξαγοράς (βραχυπρόθεσμες μισθώσεις), καθώς και για τις μισθώσεις παγίων μη σημαντικής αξίας (πάγια μη σημαντικής αξίας), για παράδειγμα μικρά έπιπλα γραφείου ή εξοπλισμό πληροφοριακών συστημάτων. Η υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 16, είχε την επίδραση για τον Όμιλο και την Εταιρία: Α) Μισθώσεις που προηγουμένως ταξινομούνταν ως λειτουργικές: Ο Όμιλος διέθετε λειτουργικές μισθώσεις που αφορούν σε εδαφικές εκτάσεις και μεταφορικά μέσα. Το Πρότυπο επηρέασε τον λογιστικό χειρισμό των λειτουργικών μισθώσεων του Ομίλου. Συγκεκριμένα, κατά την υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 16, οι υποχρεώσεις που απορρέουν από συμβάσεις λειτουργικών μισθώσεων εμφανίζονται ως στοιχεία του ενεργητικού (δικαιώματα χρήσης) και υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις στην κατάσταση οικονομικής θέσης. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 72 Η φύση των εξόδων που σχετίζονται με αυτές τις μισθώσεις έχει μεταβληθεί, καθώς με την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16, αντικαθίσταται το λειτουργικό κόστος μίσθωσης με κόστος απόσβεσης για τα περιουσιακά στοιχεία που αφορούν δικαίωμα χρήσης - μισθώσεις και έξοδο τόκου επί των υποχρεώσεων που απορρέουν. Στην κατάσταση ιδίων κεφαλαίων κατά την πρώτη εφαρμογή δεν προέκυψε επίδραση, καθώς ο Όμιλος και η Εταιρία επέλεξε να αναγνωρίσει ισόποση υποχρέωση με δικαίωμα χρήσης. Στην κατάσταση ταμειακών ροών, το μέρος που αφορά στην αποπληρωμή των μισθωμάτων θα μειώσει τις ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες και δεν περιλαμβάνεται πλέον στις καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες. Μόνον οι αποπληρωμές τόκων εξακολουθούν να περιλαμβάνονται στις καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες. Β) Μισθώσεις που προηγουμένως ταξινομούνταν ως χρηματοδοτικές: Ο Όμιλος δεν είχε υποχρεώσεις από μισθώσεις τις οποίες τις είχε χαρακτηρίσει ως χρηματοδοτικές. Ο Όμιλος και η Εταιρία δεν έχουν συνάψει μισθώσεις στις οποίες λειτουργούν ως εκμισθωτές. Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 για τον Όμιλο και την Εταιρία κατά την 01/01/2019 και η αναγνώριση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις 31/12/2019 ήταν η εξής: Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 1/1/2019 ήταν η εξής: ΟΜΙΛΟΣ 01/01/2019 ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/2019 Ενσώματα πάγια στοιχεία Δικαιώματα χρήσης μισθώσεις Οικοπέδων Χρηματοδοτικές μισθώσεις Μεταφορικών μέσων Σύνολο μη κυκλοφορούντων στοιχείων του ενεργητικού 82.173 20.006 82.173 20.006 102.178 102.178 82.037 20.141 102.178 82.037 20.141 102.178 Υποχρεώσεις από μισθώσεις Σύνολο μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων Σύνολο βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων Σύνολο υποχρεώσεων Η αρχική εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 δεν είχε επίδραση στα ίδια κεφάλαια του Όμιλου και η Εταιρίας. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 73 Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 31/12/2019 ήταν η εξής: ΟΜΙΛΟΣ - ΕΤΑΙΡΙΑ Δικαιώματα χρήσης Μεταφορικά οικοπέδων μέσα Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 Προσθήκες 2019 Αποσβέσεις 2019 Υπόλοιπο κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Υποχρεώσεις από μισθώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 01/01/2019 Νέες χρηματοδοτικές μισθώσεις χρήσης 2019 Μείον σύνολο χρεολυσίων Σύνολο μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων 31/12/2019 Σύνολο βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων 31/12/2019 Σύνολο τόκων καταλογισμένοι στα Αποτελέσματα χρήσεως 31/12/2019 82.173 0 (15.611) 66.562 20.006 18.567 (4.952) 33.621 ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 102.178 18.567 ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 102.178 18.567 120.745 (20.895) 99.850 69.097 30.753 99.850 120.745 (20.895) 99.850 69.097 30.753 99.850 9.755 9.755 ΕΔΔΠΧΑ 23 «Αβεβαιότητα σχετικά με Χειρισμούς Φόρου Εισοδήματος» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Ιούνιο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση μίας νέας Διερμηνείας, της ΕΔΔΠΧΑ 23. Το ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος» προσδιορίζει τον λογιστικό χειρισμό του τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου, αλλά δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας. Η ΕΔΔΠΧΑ 23 περιλαμβάνει τις επιπρόσθετες του ΔΛΠ 12 απαιτήσεις, προσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας στον λογιστικό χειρισμό των φόρων εισοδήματος. Η νέα Διερμηνεία δεν έχει επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρίας και του Ομίλου. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 9: «Προπληρωθέντα Στοιχεία με Αρνητική Απόδοση» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 9. Βάσει των υφιστάμενων απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 9, μία οικονομική οντότητα θα επιμετρούσε ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στην εύλογη Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 74 αξία μέσω των αποτελεσμάτων, καθώς το χαρακτηριστικό της «αρνητικής απόδοσης» θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δημιουργεί ενδεχόμενες ταμειακές ροές οι οποίες δεν αποτελούνται μόνο από πληρωμές κεφαλαίου και τόκου. Βάσει των τροποποιήσεων, οι οικονομικές οντότητες επιτρέπεται να επιμετρούν συγκεκριμένα προπληρωτέα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, εφόσον πληρείται μία συγκεκριμένη προϋπόθεση. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρίας και του Ομίλου. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 28: «Μακροπρόθεσμες Συμμετοχές σε Συγγενείς και Κοινοπραξίες» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 28. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τον λογιστικό χειρισμό των μακροπρόθεσμων συμμετοχών σε μία συγγενή ή κοινοπραξία – στις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης – βάσει του ΔΠΧΑ 9. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρίας και του Ομίλου. Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 2015-2017 (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Δεκέμβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση «Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 2015-2017», η οποία αποτελείται από μία σειρά τροποποιήσεων σε ορισμένα Πρότυπα και αποτελεί μέρος του προγράμματος για τις ετήσιες βελτιώσεις στα ΔΠΧΑ. Οι τροποποιήσεις που περιλαμβάνονται στον κύκλο αυτόν είναι οι εξής: ΔΠΧΑ 3 - ΔΠΧΑ 11: Συμμετοχικά δικαιώματα που κατείχε προηγουμένως ο αποκτών σε μία από κοινού λειτουργία, ΔΛΠ 12: Επιπτώσεις στον φόρο εισοδήματος από πληρωμές για χρηματοοικονομικά μέσα ταξινομημένα ως στοιχεία των ιδίων κεφαλαίων, ΔΛΠ 23: Κόστη δανεισμού επιλέξιμα για κεφαλαιοποίηση. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2019. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρίας και του Ομίλου. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 19: «Τροποποίηση, Περικοπή ή Διακανονισμός Προγράμματος Καθορισμένων Παροχών» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Φεβρουάριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 19, βάσει των οποίων μία οικονομική οντότητα απαιτείται να χρησιμοποιεί Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 75 επικαιροποιημένες αναλογιστικές παραδοχές κατά τον προσδιορισμό του κόστους τρέχουσας υπηρεσίας και του καθαρού τόκου για την εναπομένουσα περίοδο μετά την τροποποίηση, την περικοπή ή τον διακανονισμό ενός προγράμματος καθορισμένων παροχών. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η ενίσχυση της κατανόησης των οικονομικών καταστάσεων και η παροχή περισσότερο χρήσιμων πληροφοριών στους χρήστες αυτών. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρίας και του Ομίλου. Νέα Πρότυπα, Διερμηνείες, Αναθεωρήσεις και Τροποποιήσεις υφιστάμενων Προτύπων τα οποία δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση Τα ακόλουθα νέα Πρότυπα, Διερμηνείες και τροποποιήσεις Προτύπων έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), αλλά δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σκοπός της οποίας ήταν η ενσωμάτωση σημαντικών θεμάτων τα οποία δεν καλύπτονταν, καθώς επίσης και η επικαιροποίηση και παροχή διευκρινίσεων σε σχέση με συγκεκριμένες καθοδηγήσεις. Το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει ένα νέο κεφάλαιο σχετικά με την επιμέτρηση, στο οποίο αναλύεται η έννοια της επιμέτρησης, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την επιλογή μίας βάσης επιμέτρησης, θέματα σχετικά με την παρουσίαση και γνωστοποίηση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις και καθοδήγηση αναφορικά με την αποαναγνώριση στοιχείων του ενεργητικού και υποχρεώσεων από τις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις. Περαιτέρω, το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει βελτιωμένους ορισμούς των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθοδήγηση που υποβοηθά την εφαρμογή των εν λόγω ορισμών, επικαιροποίηση των κριτηρίων για την αναγνώριση των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθώς επίσης και διευκρινίσεις σε σημαντικούς τομείς, όπως οι ρόλοι της διαχείρισης, της συντηρητικότητας και της αβεβαιότητας κατά την επιμέτρηση στην χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 76 Τροποποιήσεις στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση Τροποποιήσεων στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σε συνέχεια της αναθεώρησής του. Ορισμένα Πρότυπα περιλαμβάνουν ρητές αναφορές σε προγενέστερες εκδόσεις του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η επικαιροποίηση των ως άνω αναφορών και η υποστήριξη για τη μετάβαση στο αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 3: «Ορισμός μίας Επιχείρησης» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 3 προκειμένου να βελτιώσει τον ορισμό μίας επιχείρησης. Οι τροποποιήσεις θα βοηθήσουν τις εταιρείες να προσδιορίσουν αν μία απόκτηση αποτελεί συνένωση επιχειρήσεων ή απόκτηση στοιχείων του ενεργητικού. Ο τροποποιημένος ορισμός επισημαίνει ότι η εκροή μίας επιχείρησης είναι να παρέχει αγαθά και υπηρεσίες στους πελάτες, ενώ ο προγενέστερος ορισμός εστίαζε στις αποδόσεις υπό τη μορφή μερισμάτων, χαμηλότερου κόστους ή άλλων οικονομικών οφελών στους επενδυτές και σε τρίτους. Επιπλέον της τροποποίησης του ορισμού της επιχείρησης, το IASB μέσω της εν λόγω έκδοσης παρέχει συμπληρωματική καθοδήγηση. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 και στο ΔΛΠ 8: «Ορισμός του Ουσιώδους» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων στον ορισμό του ουσιώδους, προκειμένου να καταστεί ευκολότερο για τις εταιρείες να προβούν σε άσκηση κρίσης σχετικά με το ουσιώδες μέγεθος. Ο ορισμός του ουσιώδους βοηθά τις εταιρείες να αποφασίσουν ποιες πληροφορίες θα πρέπει να περιληφθούν στις Χρηματοοικονομικές τους Καταστάσεις. Ο νέος ορισμός τροποποιεί το ΔΛΠ 1 και το ΔΛΠ 8. Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τον ορισμό του ουσιώδους και πώς αυτός θα πρέπει να εφαρμοστεί, συμπεριλαμβάνοντας στον ορισμό καθοδήγηση η οποία μέχρι τώρα περιλαμβανόταν σε άλλα Πρότυπα. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 77 5.2 Βασικές Λογιστικές Αρχές Οι σημαντικές λογιστικές πολιτικές οι οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί στην κατάρτιση αυτών των ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων συνοψίζονται παρακάτω. 5.2.1 Ενοποίηση Θυγατρικές: Οι θυγατρικές του Ομίλου είναι νομικά πρόσωπα για τα οποία ο Όμιλος έχει την δυνατότητα να διαμορφώνει τις πολιτικές λειτουργικής και οικονομικής φύσεως, συνήθως σε συνδυασμό με συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο με δικαίωμα ψήφου πέραν του 50%. Η ύπαρξη και η επίδραση των δικαιωμάτων ψήφου που μπορούν να εξασκηθούν ή να μετατραπούν συνεκτιμούνται για να τεκμηριωθεί ότι ο Όμιλος ελέγχει ένα νομικό πρόσωπο. Είναι όλες οι εταιρείες που διοικούνται και ελέγχονται, άµεσα ή έµµεσα, από άλλη Εταιρία (μητρική), είτε µέσω της κατοχής της πλειοψηφίας των μετοχών της Εταιρίας στην οποία έγινε η επένδυση, είτε µέσω της εξάρτησής της από την τεχνογνωσία που της παρέχει ο Όµιλος. Δηλαδή, θυγατρικές είναι οι επιχειρήσεις πάνω στις οποίες ασκείται έλεγχος από την μητρική. Η μητρική αποκτά και ασκεί έλεγχο μέσω των δικαιωμάτων ψήφου. Η ύπαρξη τυχόν δυνητικών δικαιωμάτων ψήφου τα οποία είναι ασκήσιμα κατά τον χρόνο σύνταξης των οικονομικών καταστάσεων, λαμβάνεται υπόψη προκειμένου να στοιχειοθετηθεί αν η μητρική ασκεί τον έλεγχο επί των θυγατρικών. Οι θυγατρικές ενοποιούνται πλήρως (ολική ενοποίηση) με την μέθοδο της εξαγοράς από την ημερομηνία που αποκτάται ο έλεγχος έπ’ αυτών και παύουν να ενοποιούνται από την ημερομηνία που τέτοιος έλεγχος δεν υφίσταται. Η εξαγορά θυγατρικής από τον Όμιλο λογιστικοποιείται βάσει της μεθόδου της αγοράς. Το κόστος κτήσης μιας θυγατρικής είναι η εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων που δόθηκαν, των μετοχών που εκδόθηκαν και των υποχρεώσεων που αναλήφθηκαν κατά την ημερομηνία της ανταλλαγής, πλέον τυχόν κόστους άμεσα συνδεδεμένου με την συναλλαγή. Τα εξατομικευμένα περιουσιακά στοιχεία, υποχρεώσεις και ενδεχόμενες υποχρεώσεις που αποκτώνται σε μία επιχειρηματική συνένωση επιμετρώνται κατά την εξαγορά στις εύλογες αξίες τους ανεξαρτήτως του ποσοστού συμμετοχής. Το κόστος αγοράς πέραν της εύλογης αξίας των επί μέρους στοιχείων που αποκτήθηκαν, καταχωρείται ως υπεραξία. Αν το συνολικό κόστος της αγοράς είναι μικρότερο από την εύλογη αξία των επί μέρους στοιχείων που αποκτήθηκαν, η διαφορά καταχωρείται άμεσα στα αποτελέσματα. Διεταιρικές συναλλαγές, υπόλοιπα και μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ των εταιρειών του Ομίλου απαλείφονται. Οι μη πραγματοποιημένες ζημιές, επίσης απαλείφονται, εκτός εάν η συναλλαγή παρέχει ενδείξεις απομείωσης, του μεταβιβασθέντος στοιχείου ενεργητικού. Οι Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 78 λογιστικές αρχές των θυγατρικών έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Συγγενείς: Είναι οι επιχειρήσεις αυτές πάνω στις οποίες ο Όμιλος μπορεί να ασκήσει σημαντική επιρροή αλλά δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστούν είτε θυγατρικές είτε συμμετοχή σε κοινοπραξία. Οι παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν από τον όμιλο συνιστούν ότι το κατεχόμενο ποσοστό μεταξύ 20% και 50% δικαιωμάτων ψήφου μίας Εταιρίας υποδηλώνει σημαντική επιρροή πάνω στην Εταιρία αυτή. Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις αρχικά αναγνωρίζονται στο κόστος και κατόπιν θεωρούνται ότι χρησιμοποιούν τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Στο τέλος κάθε χρήσης, το κόστος αυξάνεται με την αναλογία της επενδύτριας επιχείρησης στις μεταβολές της καθαρής θέσης της επενδυόμενης επιχείρησης και μειώνεται με τα λαμβανόμενα από τη συγγενή μερίσματα. Όσον αφορά την υπεραξία απόκτησης, αυτή μειώνει την αξία της συμμετοχής με επιβάρυνση των αποτελεσμάτων χρήσης, όταν μειώνεται η αξία της. Ο Όμιλος εφαρμόζοντας το Δ.Π.Χ.Π. 3 δεν διενεργεί αποσβέσεις και η υπεραξία θα εμφανίζεται στο αναπόσβεστο κόστος που έχει διαμορφωθεί μείον οποιεσδήποτε μειώσεις της αξίας της. Η ενοποίηση των εταιρειών αυτών γίνεται στο μέτρο κατά το οποίο τα μεγέθη τους κρίνονται σημαντικά σε σχέση με τον όμιλο και η σχέση μεταξύ του κόστους της ενοποίησης και του οφέλους που θα προκύψει για τους χρήστες των πληροφοριών είναι τέτοια που επιβάλλει την ενοποίηση. Το μερίδιο του Ομίλου στα κέρδη ή τις ζημιές των συνδεδεμένων επιχειρήσεων μετά την εξαγορά αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα, ενώ το μερίδιο των μεταβολών των αποθεματικών μετά την εξαγορά, αναγνωρίζεται στα αποθεματικά. Οι συσσωρευμένες μεταβολές επηρεάζουν την λογιστική αξία των επενδύσεων σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Όταν η συμμετοχή του Ομίλου στις ζημίες σε μία συγγενή επιχείρηση ισούται ή υπερβαίνει τη συμμετοχή της στη συγγενή επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένων οποιονδήποτε άλλων επισφαλών απαιτήσεων, ο Όμιλος δεν αναγνωρίζει περαιτέρω ζημίες, εκτός και αν έχει καλύψει υποχρεώσεις ή έχει ενεργήσει πληρωμές εκ μέρους της συγγενούς επιχείρησης και εν γένει εκείνων που προκύπτουν από τη μετοχική ιδιότητα. Μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ του Ομίλου και των συνδεδεμένων επιχειρήσεων απαλείφονται κατά το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στις συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Μη πραγματοποιημένες ζημιές απαλείφονται, εκτός εάν η συναλλαγή παρέχει ενδείξεις απομείωσης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου. Οι λογιστικές αρχές των συνδεδεμένων επιχειρήσεων έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 79 5.2.2 Μετατροπή ξένου νομίσματος (α) Λειτουργικό νόμισμα και νόμισμα παρουσίασης Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις των θυγατρικών εταιριών του Ομίλου απεικονίζονται στο τοπικό νόμισμα που ισχύει στη χώρα όπου δραστηριοποιούνται, το οποίο αποτελεί και το λειτουργικό τους νόμισμα. Οι ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις απεικονίζονται σε ευρώ (€), το οποίο αποτελεί το λειτουργικό νόμισμα της Εταιρίας και το νόμισμα παρουσίασης των οικονομικών καταστάσεων του Ομίλου. (β) Συναλλαγές και υπόλοιπα λογαριασμών Οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται σε ξένο νόμισμα μετατρέπονται στο λειτουργικό νόμισμα με τη χρησιμοποίηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών (τρέχουσες ισοτιμίες) που επικρατούν κατά τις ημερομηνίες των συναλλαγών. Οι συναλλαγματικές διαφορές (κέρδη ή ζημίες) που προκύπτουν από τον διακανονισμό των ανωτέρω συναλλαγών καθώς και από τη μετατροπή στο τέλος της χρήσης των χρηματικών στοιχείων (monetary items) από το ξένο νόμισμα στο λειτουργικό νόμισμα, καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, εκτός εάν χαρακτηρίζονται ως αντιστάθμιση της καθαρής επένδυσης εκμετάλλευσης στο εξωτερικό, οπότε καταχωρούνται απευθείας στα ίδια κεφάλαια. Οι συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν από τη μετατροπή των μη χρηματικών στοιχείων σε εύλογη αξία καταχωρούνται στα αποτελέσματα χρήσεως, ενώ των διαθεσίμων προς πώληση στα ίδια κεφάλαια. 5.2.3 Ενσώματες ακινητοποιήσεις Τα οικόπεδα, τα κτίρια αποτιμήθηκαν κατά την ημερομηνία μετάβασης στην τρέχουσα αξία η οποία προσδιορίστηκε μετά από μελέτη ανεξάρτητου οίκου εκτιμητών και υιοθετήθηκε η αρχή του ιστορικού κόστους (deemed cost). Τα υπόλοιπα ενσώματα πάγια αποτιμήθηκαν στο κόστος κτήσης μειωμένο κατά το ποσό των αποσβέσεων που προέκυψε από την εκτίμηση της ωφέλιμης ζωής τους. Μεταγενέστερες δαπάνες καταχωρούνται σε επαύξηση της λογιστικής αξίας των ενσωμάτων παγίων ή ως ξεχωριστό πάγιο μόνον κατά την έκταση που οι δαπάνες αυτές αυξάνουν τα μελλοντικά οικονομικά οφέλη που αναμένεται να εισρεύσουν από την χρήση του παγίου στοιχείου και το κόστος τους μπορεί να επιμετρηθεί αξιόπιστα. Το κόστος επισκευών και συντηρήσεων καταχωρείται στα αποτελέσματα όταν πραγματοποιούνται. Οι αποσβέσεις των ενσωμάτων παγίων (πλην οικοπέδων τα οποία δεν αποσβένονται) υπολογίζονται με την σταθερή μέθοδο μέσα στην ωφέλιμη ζωή τους που έχει ως εξής: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 80 Κτίρια 25-40 έτη Μηχανήματα 6-25 έτη Μεταφορικά μέσα 5-20 έτη Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 3-10 έτη Οι υπολειμματικές αξίες και οι ωφέλιμες ζωές των ενσωμάτων παγίων υπόκεινται σε επανεξέταση σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού. Όταν οι λογιστικές αξίες των ενσωμάτων ακινητοποιήσεων υπερβαίνουν την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (απομείωση) καταχωρείται άμεσα ως έξοδο στα αποτελέσματα. Κατά την πώληση ενσωμάτων ακινητοποιήσεων, οι διαφορές μεταξύ του τιμήματος που λαμβάνεται και της λογιστικής τους αξίας καταχωρούνται ως κέρδη ή ζημίες στα αποτελέσματα. Οι επισκευές και συντηρήσεις καταχωρούνται στα έξοδα της περιόδου που αφορούν. Οι ιδιοπαραγόμενες ενσώματες ακινητοποιήσεις στοιχειοθετούν προσθήκη στο κόστος κτήσεως των ενσώματων ακινητοποιήσεων σε αξίες που περιλαμβάνουν το άμεσο κόστος μισθοδοσίας του προσωπικού, που συμμετέχει στην κατασκευή (αντίστοιχες εργοδοτικές εισφορές), κόστος αναλωθέντων υλικών και άλλα γενικά κόστη. Η λογιστική αξία των ενσωμάτων παγίων ελέγχεται για απομείωση όταν υπάρχουν ενδείξεις, δηλαδή γεγονότα ή αλλαγές στις περιστάσεις δείχνουν ότι η λογιστική αξία πιθανόν να μην είναι ανακτήσιμη. Αν υπάρχει τέτοια ένδειξη και η λογιστική αξία ξεπερνά το προβλεπόμενο ανακτήσιμο ποσό, τα περιουσιακά στοιχεία ή μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών απομειώνονται στο ανακτήσιμο ποσό. Το ανακτήσιμο ποσό των ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού είναι το μεγαλύτερο μεταξύ της καθαρής τιμής πωλήσεως τους και της αξίας χρήσης τους. Για τον υπολογισμό της αξίας χρήσεως, οι αναμενόμενες μελλοντικές ταμειακές ροές προεξοφλούνται στην παρούσα αξία τους χρησιμοποιώντας ένα προ-φόρου προεξοφλητικό επιτόκιο που αντανακλά τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για τη διαχρονική αξία του χρήματος και των συναφών κινδύνων προς το περιουσιακό στοιχείο. Όταν οι λογιστικές αξίες των ενσωμάτων ακινητοποιήσεων υπερβαίνουν την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (απομείωση) καταχωρείται αρχικά σε μείωση του σχηματισθέντος αποθεματικού εύλογης αξίας (εάν υπάρχει για το αντίστοιχο πάγιο) το οποίο απεικονίζεται σε λογαριασμούς των ιδίων κεφαλαίων. Κάθε ζημιά απομείωσης που προκύπτει περά από το σχηματισθέν αποθεματικό για το συγκεκριμένο πάγιο, αναγνωρίζεται άμεσα ως έξοδο στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. 5.2.4 Άυλα περιουσιακά στοιχεία Στα άυλα περιουσιακά στοιχεία συμπεριλαμβάνεται το κόστος κτήσης λογισμικού είτε αυτό προέκυψε από αγορά είτε από ιδιοπαραγωγή. Η ωφέλιμη ζωή εκτιμήθηκε από 3 έως 10 έτη. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 81 Η Εταιρία επιπλέον εμφανίζει στους λογαριασμούς αυτούς το κόστος κτήσης εκείνων των άυλων παγίων για τα οποία υπάρχουν εκτιμήσεις ότι θα αποφέρουν στο μέλλον έσοδα. Τα περιουσιακά στοιχεία αυτά βρίσκονται στο στάδιο της κατασκευής τους και πρόκειται να αποσβεστούν συσχετιζόμενα με τα μελλοντικά έσοδα που θ’ αποφέρουν. 5.2.5 Επενδύσεις σε ακίνητα Επενδύσεις σε ακίνητα είναι οι επενδύσεις που αφορούν όλα εκείνα τα ακίνητα (στα οποία περιλαμβάνονται η γη, τα κτίρια ή τα μέρη κτιρίων) τα οποία κατέχονται (είτε μέσω αγοράς είτε μέσω χρηματοοικονομικής μίσθωσης) από τον Όμιλο, είτε για να αποκομίζει μισθώματα από την εκμίσθωσή τους, είτε για την αύξηση της αξίας τους (ενίσχυση κεφαλαίου), είτε και για τα δύο, και δεν κατέχονται για: να χρησιμοποιηθούν στην παραγωγή ή στην προμήθεια υλικών / υπηρεσιών ή για διοικητικούς σκοπούς και για πώληση κατά την συνήθη πορεία των εργασιών της επιχείρησης. Οι επενδύσεις σε ακίνητα επιμετρώνται αρχικά στο κόστος κτήσης τους, συμπεριλαμβανομένων και των εξόδων συναλλαγής. Για την μεταγενέστερη αποτίμηση των οικοπέδων αυτών, ο Όμιλος εφαρμόζει την πολιτική της εύλογης αξίας η οποία θα καθορίζεται ετησίως από ανεξάρτητους εκτιμητές, με επαρκή εμπειρία σχετικά με την τοποθεσία και την φύση της επένδυσης σε ακίνητο ή από την Διοίκηση του ομίλου. Κάθε κέρδος ή ζημιά που θα προκύπτει από την μεταβολή της εύλογης αξίας των επενδύσεων σε ακίνητα θα αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα της χρήσης που προκύπτει. 5.2.6 Απομείωση Αξίας Περιουσιακών Στοιχείων Τα περιουσιακά στοιχεία εξετάζονται για απομείωση της αξίας τους, όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι λογιστική αξία τους δεν θα ανακτηθεί. Ανακτήσιμη αξία είναι η μεγαλύτερη αξία μεταξύ της εύλογης αξίας μειωμένης με το απαιτούμενο για την πώληση κόστος και της αξίας χρήσεως του περιουσιακού στοιχείου. Εάν η ανακτήσιμη αξία είναι μικρότερη της αναπόσβεστης, τότε η αναπόσβεστη αξία μειώνεται έως το ύψος της ανακτήσιμης. Για την εκτίμηση της αξίας χρήσης, οι εκτιμώμενες μελλοντικές ταμειακές ροές προεξοφλούνται στην παρούσα αξία τους με την χρήση ενός προ φόρου προεξοφλητικού επιτοκίου το οποίο αντανακλά τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για την διαχρονική αξία του χρήματος και για τους κινδύνους που σχετίζονται με αυτά τα περιουσιακά στοιχεία. Για ένα περιουσιακό στοιχείο που δεν Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 82 δημιουργεί ανεξάρτητες ταμειακές ροές, το ανακτήσιμο ποσό προσδιορίζεται για τη μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών, στην οποία το περιουσιακό στοιχείο ανήκει. Οι ζημιές απομείωσης καταχωρούνται ως έξοδα στα αποτελέσματα της χρήσης κατά την οποία προκύπτουν, εκτός εάν το περιουσιακό στοιχείο έχει αναπροσαρμοστεί, οπότε η ζημία απομείωσης μειώνει το αντίστοιχο αποθεματικό αναπροσαρμογής. Όταν σε μεταγενέστερη χρήση η ζημία απομείωσης πρέπει να αναστραφεί, η αναπόσβεστη αξία του περιουσιακού στοιχείου αυξάνεται έως το ύψος της αναθεωρημένης εκτίμησης της ανακτήσιμης αξίας, στο βαθμό που η νέα αναπόσβεστη αξία δεν υπερβαίνει την αναπόσβεστη αξία που θα είχε προσδιοριστεί εάν δεν είχε καταχωρηθεί η ζημία απομείωσης σε προηγούμενες χρήσεις. Η αναστροφή της ζημίας απομείωσης καταχωρείται στα έσοδα, εκτός εάν το περιουσιακό στοιχείο έχει αναπροσαρμοστεί, οπότε αναστροφή της ζημίας απομείωσης αυξάνει το αντίστοιχο αποθεματικό αναπροσαρμογής. 5.2.7 Αποθέματα Το κόστος των αποθεμάτων προσδιορίζεται χρησιμοποιώντας την μέθοδο του μέσου σταθμικού, και περιλαμβάνει όλες τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για να φθάσουν τα αποθέματα στην παρούσα θέση και κατάσταση και οι οποίες είναι άμεσα αποδοτέες στην παραγωγική διαδικασία, καθώς και ένα μέρος γενικών εξόδων που σχετίζεται με την παραγωγή. Την ημερομηνία του ισολογισμού, τα αποθέματα αποτιμώνται στο χαμηλότερο μεταξύ του κόστους και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης στην συνήθη πορεία των εργασιών της επιχείρησης, μείον οποιαδήποτε σχετικά έξοδα πώλησης. Το κόστος των αποθεμάτων δεν περιλαμβάνει χρηματοοικονομικά έξοδα. 5.2.8 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ταμειακών διαθεσίμων Τα διαθέσιμα και ισοδύναμα διαθεσίμων περιλαμβάνουν τα μετρητά στην τράπεζα και στο ταμείο καθώς επίσης μπορούν να περιλαμβάνουν και τις βραχυπρόθεσμες επενδύσεις υψηλής ρευστότητας όπως τα προϊόντα της αγοράς χρήματος και οι τραπεζικές καταθέσεις. Τα προϊόντα της αγοράς χρήματος είναι χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω της κατάστασης αποτελεσμάτων. 5.2.9 Χρηματοοικονομικά μέσα Στις 24 Ιουλίου 2014 το Συμβούλιο εξέδωσε την τελική έκδοση του ΔΠΧΑ 9, το οποίο περιλαμβάνει καθοδήγηση σχετικά με την ταξινόμηση και επιμέτρηση, την απομείωση και τη Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 83 λογιστική αντιστάθμισης των χρηματοοικονομικών μέσων. Το πρότυπο αντικαθιστά το ΔΛΠ 39 και όλες τις προηγούμενες εκδόσεις του ΔΠΧΑ 9. Το ΔΠΧΑ 9 εφαρμόζεται υποχρεωτικά σε ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2018. Αρχική αναγνώριση Ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού ή μία χρηματοοικονομική υποχρέωση αναγνωρίζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, όταν και μόνο όταν, η Εταιρία καθίσταται ένας εκ των συμβαλλομένων του χρηματοοικονομικού μέσου. Ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού αποαναγνωρίζεται από την Κατάσταση Οικονομικής Θέσης όταν εκπνεύσουν τα συμβατικά δικαιώματα επί των ταμειακών ροών του στοιχείου, ή όταν η Εταιρία μεταβιβάσει το χρηματοοικονομικό στοιχείο και ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη της κυριότητας. Μία χρηματοοικονομική υποχρέωση (ή μέρος αυτής) αποαναγνωρίζεται από την Κατάσταση Οικονομικής Θέσης όταν, και μόνον όταν, η υποχρέωση που καθορίζεται στο συμβόλαιο εκπληρώνεται, ακυρώνεται ή εκπνέει. Ταξινόμηση και επιμέτρηση χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού Εκτός από εκείνες τις εμπορικές απαιτήσεις που δεν περιέχουν σημαντική συνιστώσα χρηματοδότησης και επιμετρώνται με βάση την τιμή συναλλαγής τους σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 15, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού επιμετρώνται αρχικά στην εύλογη αξία προσθέτοντας το σχετικό κόστος της συναλλαγής εκτός από την περίπτωση των χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού, εκτός από εκείνα που αποτελούν καθορισμένα και αποτελεσματικά μέσα αντιστάθμισης κινδύνων, ταξινομούνται στις ακόλουθες κατηγορίες: α. χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού στο αποσβεσμένο κόστος, β. χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, και γ. χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων. Ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο επιμετράτε στο αποσβέσιμο κόστος (amortised cost) όταν ισχύουν και οι δύο ακόλουθες συνθήκες: το περιουσιακό στοιχείο κατέχεται με σκοπό τη διακράτηση του και την είσπραξη των συμβατικών ταμειακών ροών που ενσωματώνει και οι συμβατικοί όροι του περιουσιακού στοιχείου οδηγούν, σε συγκεκριμένες ημερομηνίες, σε ταμειακές ροές που είναι αποκλειστικά και μόνο πληρωμές κεφαλαίου και τόκων επί του υπολοίπου του κεφαλαίου. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 84 Ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο επιμετράτε στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων όταν ισχύουν και οι δύο ακόλουθες συνθήκες: το περιουσιακό στοιχείο κατέχεται με σκοπό τόσο την είσπραξη των συμβατικών ταμειακών ροών που ενσωματώνει όσο και την πώληση του και οι συμβατικοί όροι του περιουσιακού στοιχείου οδηγούν, σε συγκεκριμένες ημερομηνίες, σε ταμειακές ροές που είναι αποκλειστικά και μόνο πληρωμές κεφαλαίου και τόκων επί του υπολοίπου του κεφαλαίου. Ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο επιμετράται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων όταν δεν ταξινομείται στις δύο προηγούμενες κατηγορίες. Ωστόσο, κατά την αρχική αναγνώριση μια οικονομική οντότητα μπορεί να επιλέξει αμετάκλητα για συγκεκριμένες επενδύσεις σε συμμετοχικούς τίτλους, οι οποίοι διαφορετικά θα επιμετρούνταν στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, να παρουσιάζει στα λοιπά συνολικά εισοδήματα μεταγενέστερες μεταβολές στην εύλογη αξία. Δίνεται επίσης η δυνατότητα, κατά την αρχική αναγνώριση, η οικονομική οντότητα να προσδιορίσει αμετάκλητα ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο ως επιμετρούμενο στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων εάν με τον τρόπο αυτό απαλείφει ή μειώνει αισθητά μια ανακολουθία στην επιμέτρηση ή την αναγνώριση (ορισμένες φορές αναφερόμενη ως «λογιστική αναντιστοιχία») που διαφορετικά θα απέρρεε από την επιμέτρηση περιουσιακών στοιχείων ή υποχρεώσεων ή από την αναγνώριση των κερδών και ζημιών επί αυτών σε διαφορετικές βάσεις. Η οικονομική οντότητα ανακατατάσσει χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία όταν τροποποιεί το επιχειρηματικό μοντέλο που εφαρμόζει για τη διαχείριση τους. Μεταγενέστερη επιμέτρηση χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού Ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού επιμετράται μεταγενέστερα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων. Η ταξινόμηση βασίζεται σε δύο κριτήρια: i. το επιχειρηματικό μοντέλο διαχείρισης ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου του ενεργητικού, δηλαδή εάν στόχος είναι η διακράτηση με σκοπό την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών ή η είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών, καθώς και η πώληση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, και ii. εάν οι συμβατικές ταμειακές ροές του χρηματοοικονομικού στοιχείου του ενεργητικού συνίστανται αποκλειστικά σε αποπληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου υπολοίπου (“SPPI” κριτήριο). Η κατηγορία επιμέτρησης στο αποσβεσμένο κόστος περιλαμβάνει μη παράγωγα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού όπως δάνεια και απαιτήσεις με σταθερές ή Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 85 προκαθορισμένες πληρωμές που δεν διαπραγματεύονται σε κάποια ενεργό αγορά. Μετά την αρχική αναγνώριση, επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος βάσει της μεθόδου του πραγματικού επιτοκίου. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο αντίκτυπος από την προεξόφληση είναι ασήμαντος, η προεξόφληση παραλείπεται. Για τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, οι μεταβολές στην εύλογη αξία αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα της Κατάστασης Συνολικών Εσόδων και αναταξινομούνται στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων κατά την αποαναγνώριση των χρηματοοικονομικών μέσων. Για τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων επιμετρώνται στην εύλογη αξία τους και οι μεταβολές στην εύλογη αξία αναγνωρίζονται στα κέρδη ή στις ζημιές της Κατάστασης Αποτελεσμάτων. Η εύλογη αξία των στοιχείων προσδιορίζεται με αναφορά σε συναλλαγές σε μία ενεργό αγορά ή με τη χρήση τεχνικών μεθόδων αποτίμησης, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν υφίσταται ενεργός αγορά. Ο Όμιλος βασίζεται σε επιχειρηματικό μοντέλο στο αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο η οικονομική οντότητα διαχειρίζεται τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία της για να δημιουργεί ταμειακές ροές. Τούτο σημαίνει ότι το επιχειρηματικό μοντέλο του Ομίλου καθορίζει αν οι ταμειακές ροές θα απορρέουν από την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών, την πώληση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ή και από τα δύο. Ο Όμιλος επαναξιολογεί το επιχειρηματικό μοντέλο σε κάθε περίοδο αναφοράς ώστε να προσδιορίσει εάν το επιχειρηματικό μοντέλο άλλαξε σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς. Απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Το ΔΠΧΑ 9 εισαγάγει ένα νέο μοντέλο απομείωσης για τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, αυτό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (expected credit losses). Πρόβλεψη ζημίας (loss allowance) έναντι αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών αναγνωρίζεται σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που επιμετρώνται στο αποσβέσιμο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων. Η οικονομική οντότητα θα πρέπει να αναγνωρίσει μια πρόβλεψη ζημίας ίση με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες δωδεκαμήνου (12-month expected credit losses). Εάν ο πιστωτικός κίνδυνος ενός χρηματοοικονομικού μέσου αυξηθεί σημαντικά από την αρχική αναγνώριση η οικονομική οντότητα αναγνωρίζει πρόβλεψη ζημίας σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ' όλη τη διάρκεια ζωής του χρηματοοικονομικού μέσου (lifetime expected credit losses). Για την εφαρμογή της ανωτέρω προσέγγισης πραγματοποιείται διάκριση μεταξύ: Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 86 - των χρηματοοικονομικών στοιχείων των οποίων ο πιστωτικός κίνδυνος δεν έχει επιδεινωθεί σημαντικά μετά την αρχική αναγνώριση ή τα οποία έχουν χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο κατά την ημερομηνία αναφοράς και αναγνωρίζονται αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές για την περίοδο των επόμενων δώδεκα μηνών, - των χρηματοοικονομικών στοιχείων των οποίων ο πιστωτικός κίνδυνος έχει επιδεινωθεί σημαντικά μετά την αρχική αναγνώριση και τα οποία δεν έχουν χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο και των χρηματοοικονομικών στοιχείων για τα οποία υπάρχουν αντικειμενικές αποδείξεις απομείωσης κατά την ημερομηνία αναφοράς και αναγνωρίζονται αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές για το σύνολο της διάρκειας ζωής των χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές βασίζονται στη διαφορά μεταξύ των συμβατικών ταμειακών ροών και των ταμειακών ροών που η Εταιρία αναμένει να λάβει. Η διαφορά προεξοφλείται χρησιμοποιώντας μία εκτίμηση του αρχικού πραγματικούεπιτοκίου του χρηματοοικονομικού στοιχείου του ενεργητικού. Ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση του Προτύπου για τα στοιχεία του ενεργητικού από συμβάσεις και τις εμπορικές απαιτήσεις, υπολογίζοντας τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές για όλη τη διάρκεια ζωής των ως άνω στοιχείων. Στην περίπτωση αυτήν, οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές συνιστούν τις αναμενόμενες ελλείψεις στις συμβατικές ταμειακές ροές, λαμβάνοντας υπόψη το ενδεχόμενο αθέτησης σε οποιοδήποτε σημείο κατά τη διάρκεια ζωής του χρηματοοικονομικού μέσου. Κατά τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, ο Όμιλος χρησιμοποιεί έναν πίνακα προβλέψεων έχοντας ομαδοποιήσει τα ανωτέρω χρηματοοικονομικά μέσα με βάση την φύση και ενηλικίωση των υπολοίπων και λαμβάνοντας υπόψη διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία σε σχέση με τους οφειλέτες, προσαρμοσμένα για μελλοντικούς παράγοντες σε σχέση με τους οφειλέτες και το οικονομικό περιβάλλον. Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Ταξινόμηση και επιμέτρηση χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Οι λογιστικές πολιτικές του Ομίλου αναφορικά με τις χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις δεν επηρεάστηκαν από την υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 9. Οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις περιλαμβάνουν τις συμβατικές υποχρεώσεις που αναλαμβάνονται για: Παράδοση μετρητών ή άλλου χρηματοοικονομικού στοιχείου του ενεργητικού σε άλλη επιχείρηση Ανταλλαγή χρηματοοικονομικών μέσων με άλλη επιχείρηση, με όρους πιθανά δυσμενείς. Μια σύμβαση η οποία θα διακανονιστεί ή ενδέχεται να διακανονιστεί με συμμετοχικό τίτλο της επιχείρησης και είναι: (α) ένα μη παράγωγο για το οποίο η επιχείρηση είναι Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 87 υποχρεωμένη ή ενδέχεται να υποχρεωθεί να παραδώσει μεταβλητό αριθμό ιδίων συμμετοχικών τίτλων της επιχείρησης ή (β) ένα παράγωγο το οποίο θα διακανονιστεί με κάθε άλλο τρόπο εκτός από την ανταλλαγή ενός καθορισμένου χρηματικού ποσού ή άλλης χρηματοοικονομικής απαίτησης με ένα καθορισμένο αριθμό συμμετοχικών τίτλων της επιχείρησης. 5.2.10 Μη Κυκλοφορούντα Περιουσιακά Στοιχεία που Κατέχονται προς Πώληση Η οικονομική οντότητα θα κατατάσσει ένα μη κυκλοφορούν περιουσιακό στοιχείο (ή ομάδα διάθεσης) ως κατεχόμενο προς πώληση αν η λογιστική αξία του θα ανακτηθεί κυρίως μέσω μιας συναλλαγής πώλησης και όχι από τη συνεχόμενη χρήση. Για να συμβεί αυτό, το περιουσιακό στοιχείο (ή η ομάδα διάθεσης) πρέπει να είναι διαθέσιμο για άμεση πώληση στην τρέχουσα κατάστασή του, μόνο βάσει όρων που είναι συνήθεις και καθιερωμένοι για την πώληση τέτοιων περιουσιακών στοιχείων (ή ομάδων διάθεσης) και η πώλησή πρέπει να είναι πολύ πιθανή. Για να είναι η πώληση πολύ πιθανή, το κατάλληλο επίπεδο της διοίκησης πρέπει να έχει δεσμευτεί σε πρόγραμμα πώλησης του περιουσιακού στοιχείου (ή της ομάδας διάθεσης) και να έχει ενεργοποιηθεί πρόγραμμα εξεύρεσης ενός αγοραστή. Επιπροσθέτως, το περιουσιακό στοιχείο (ή η ομάδα διάθεσης) πρέπει να διατίθεται ενεργά στην αγορά σε τιμή που είναι λογική σε σχέση με την τρέχουσα εύλογη αξία του. Επίσης, η πώληση θα πρέπει να αναμένεται να πληροί τις προϋποθέσεις αναγνώρισης ως ολοκληρωμένη πώληση ένα έτος από την ημερομηνία της κατάταξης και οι ενέργειες που απαιτούνται για την ολοκλήρωση του προγράμματος θα πρέπει να υποδεικνύουν ότι δεν είναι πιθανό να γίνουν σημαντικές μεταβολές στο πρόγραμμα ή να ανακληθεί. Η οικονομική οντότητα θα επιμετρά ένα μη κυκλοφορούν περιουσιακό στοιχείο (ή ομάδα διάθεσης) ως κατεχόμενο προς πώληση στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής αξίας και της εύλογης αξίας απομειωμένης κατά τα κόστη της πώλησής τους. Η οικονομική οντότητα θα γνωστοποιεί ένα ενιαίο κονδύλι στην όψη της κατάστασης λογαριασμού αποτελεσμάτων που περιλαμβάνει το σύνολο του μετά φόρων κέρδους ή ζημίας των διακοπεισών δραστηριοτήτων. Η οικονομική οντότητα θα παρουσιάζει ένα μη κυκλοφορούν περιουσιακό στοιχείο που κατατάσσεται ως κατεχόμενο προς πώληση διακεκριμένα από άλλα περιουσιακά στοιχεία στον ισολογισμό. Οι υποχρεώσεις μιας ομάδας διάθεσης που κατατάσσεται ως κατεχόμενη προς πώληση θα παρουσιάζονται διακεκριμένα από άλλες υποχρεώσεις στον ισολογισμό. Εκείνα τα Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 88 περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις δεν θα συμψηφίζονται ώστε να παρουσιάζονται ως ένα ενιαίο ποσό. 5.2.11 Μετοχικό κεφάλαιο Το μετοχικό κεφάλαιο περιλαμβάνει κοινές μετοχές της Εταιρίας. Έξοδα τα οποία πραγματοποιήθηκαν για την έκδοση μετοχών εμφανίζονται μετά την αφαίρεση του σχετικού φόρου εισοδήματος, σε μείωση του προϊόντος της έκδοσης. Τα έξοδα τα οποία σχετίζονται με την έκδοση μετοχών για την απόκτηση επιχειρήσεων περιλαμβάνονται στο κόστος κτήσεως της επιχειρήσεως που αποκτάται. Κατά την απόκτηση ιδίων µμετοχών, το καταβληθέν τίµηµα, συµπεριλαµβανοµένων και των σχετικών δαπανών, απεικονίζεται μειωτικά των ιδίων κεφαλαίων (κέρδη εις νέο). 5.2.12 Φορολογία εισοδήματος & αναβαλλόμενος φόρος Η επιβάρυνση της περιόδου με φόρους εισοδήματος αποτελείται από τους τρέχοντες φόρους και τους αναβαλλόμενους φόρους, δηλαδή τους φόρους ή τις φορολογικές ελαφρύνσεις που σχετίζονται με τα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν στην περίοδο αλλά έχουν ήδη καταλογιστεί ή θα καταλογιστούν από τις φορολογικές αρχές σε διαφορετικές περιόδους. Ο φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται στον λογαριασμό των αποτελεσμάτων της περιόδου, εκτός του φόρου εκείνου που αφορά συναλλαγές που καταχωρήθηκαν απευθείας στα ίδια κεφάλαια, στην οποία περίπτωση καταχωρείται απευθείας, κατά ανάλογο τρόπο, στα ίδια κεφάλαια. Οι τρέχοντες φόροι εισοδήματος περιλαμβάνουν τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ή και απαιτήσεις προς τις δημοσιονομικές αρχές που σχετίζονται με τους πληρωτέους φόρους επί του φορολογητέου εισοδήματος της περιόδου και οι τυχόν πρόσθετοι φόροι εισοδήματος που αφορούν προηγούμενες χρήσεις. Οι τρέχοντες φόροι επιμετρώνται σύμφωνα με τους φορολογικούς συντελεστές και τους φορολογικούς νόμους που εφαρμόζονται στις διαχειριστικές περιόδους με τις οποίες σχετίζονται, βασιζόμενα στο φορολογητέο κέρδος για το έτος. Όλες οι αλλαγές στα βραχυπρόθεσμα φορολογικά στοιχεία του ενεργητικού ή τις υποχρεώσεις αναγνωρίζονται σαν μέρος των φορολογικών εξόδων στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος προσδιορίζεται με την μέθοδο της υποχρέωσης που προκύπτει από τις προσωρινές διαφορές μεταξύ της λογιστικής αξίας και της φορολογικής βάσης των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων. Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος δεν λογίζεται εάν προκύπτει από την αρχική αναγνώριση στοιχείου ενεργητικού ή παθητικού σε Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 89 συναλλαγή, εκτός επιχειρηματικής συνένωσης, η οποία όταν έγινε η συναλλαγή δεν επηρέασε ούτε το λογιστικό ούτε το φορολογικό κέρδος ή ζημία. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις αποτιμώνται με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένεται να εφαρμοστούν στην περίοδο κατά την οποία θα διακανονιστεί η απαίτηση ή η υποχρέωση, λαμβάνοντας υπόψη τους φορολογικούς συντελεστές (και φορολογικούς νόμους) που έχουν τεθεί σε ισχύ ή ουσιαστικά ισχύουν μέχρι την ημερομηνία του Ισολογισμού. Σε περίπτωση αδυναμίας σαφούς προσδιορισμού του χρόνου αναστροφής των προσωρινών διαφορών εφαρμόζεται ο φορολογικός συντελεστής που ισχύει κατά την επόμενη της ημερομηνίας του ισολογισμού χρήση. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναγνωρίζονται κατά την έκταση στην οποία θα υπάρξει μελλοντικό φορολογητέο κέρδος για την χρησιμοποίηση της προσωρινής διαφοράς που δημιουργεί την αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται για τις προσωρινές διαφορές που προκύπτουν από επενδύσεις σε θυγατρικές και συνδεδεμένες επιχειρήσεις, με εξαίρεση την περίπτωση που η αναστροφή των προσωρινών διαφορών ελέγχεται από τον Όμιλο και είναι πιθανό ότι οι προσωρινές διαφορές δεν θα αναστραφούν στο προβλεπτό μέλλον. Οι περισσότερες αλλαγές στις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις ή υποχρεώσεις αναγνωρίζονται σαν ένα κομμάτι των φορολογικών εξόδων στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Μόνο αυτές οι μεταβολές στα στοιχεία του ενεργητικού ή τις υποχρεώσεις που επηρεάζουν τις προσωρινές διαφορές αναγνωρίζονται κατευθείαν στα ίδια κεφάλαια του Ομίλου, όπως η επανεκτίμηση της αξίας της ακίνητης περιουσίας, έχουν ως αποτέλεσμα την σχετική αλλαγή στις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις ή υποχρεώσεις να χρεώνεται έναντι του σχετικού λογαριασμού της καθαρής θέσης. 5.2.13 Παροχές στο προσωπικό α) Βραχυπρόθεσμες παροχές Οι βραχυπρόθεσμες παροχές προς το προσωπικό σε χρήμα και σε είδος καταχωρούνται ως έξοδο όταν καθίστανται δεδουλευμένες. β) Παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία Η Εταιρία καταβάλλει στους εργαζόμενους αποζημιώσεις επί απόλυσης ή αποχώρησης λόγω συνταξιοδότησης. Το ύψος των καταβαλλόμενων ποσών αποζημίωσης εξαρτάται από τα έτη προϋπηρεσίας, το ύψος των αποδοχών και τον τρόπο απομάκρυνσης από την υπηρεσία (απόλυση ή συνταξιοδότηση). Οι εν λόγω αποζημιώσεις κατά την έξοδο από την υπηρεσία εμπίπτουν στα προγράμματα καθορισμένων παροχών (defined contribution plan) με βάση το τροποποιημένο Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 90 Δ.Λ.Π. 19 «Παροχές στους εργαζόμενους». Οι εν λόγω υποχρεώσεις προσδιορίζονται με βάση την αναλογιστική μέθοδο αποτίμησης των εκτιμώμενων μονάδων υποχρέωσης (projected unit credit method). Ένα πρόγραμμα συγκεκριμένων παροχών καθορίζει με βάση διάφορες παραμέτρους, όπως η ηλικία, τα έτη προϋπηρεσίας, ο μισθός, συγκεκριμένες υποχρεώσεις για καταβλητέες παροχές. Οι προβλέψεις που αφορούν την περίοδο περιλαμβάνονται στο σχετικό κόστος προσωπικού στις συνημμένες απλές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων και συνίστανται από το τρέχον και παρελθόν κόστος υπηρεσίας, το σχετικό χρηματοοικονομικό κόστος, τα αναλογιστικά κέρδη ή ζημιές και τις όποιες πιθανές πρόσθετες επιβαρύνσεις. Αναφορικά με τα μη αναγνωρισμένα αναλογιστικά κέρδη ή ζημιές, ακολουθείται το αναθεωρημένο Δ.Λ.Π. 19, το οποίο περιλαμβάνει μια σειρά από τροποποιήσεις στην λογιστική των προγραμμάτων καθορισμένων παροχών, μεταξύ άλλων: 1. την αναγνώριση των αναλογιστικών κερδών /ζημιών στα λοιπά συνολικά έσοδα και την οριστική εξαίρεση τους από τα αποτελέσματα της χρήσης, 2. τη μη αναγνώριση πλέον των αναμενόμενων αποδόσεων των επενδύσεων του προγράμματος στα αποτελέσματα της χρήσης αλλά την αναγνώριση του σχετικού τόκου επί της καθαρής υποχρέωσης/(απαίτησης) της παροχής υπολογιζόμενου βάσει του προεξοφλητικού επιτοκίου που χρησιμοποιείται για την επιμέτρηση της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών , 3. την αναγνώριση του κόστους προϋπηρεσίας στα αποτελέσματα της χρήσης τη νωρίτερη εκ των ημερομηνιών τροποποίησης του προγράμματος ή όταν αναγνωρίζεται η σχετική αναδιάρθωση ή η τερματική παροχή, 4. λοιπές αλλαγές περιλαμβάνουν νέες γνωστοποιήσεις, όπως ποσοτική ανάλυση ευαισθησίας. 5.2.14 Επιχορηγήσεις Σημαντικό κομμάτι της δραστηριότητας του ομίλου αφορά την ενασχόληση με επιχορηγούμενα προγράμματα από κρατικούς (εγχώριους) ή κοινοτικούς φορείς. Ο Όμιλος αναγνωρίζει τις κρατικές επιχορηγήσεις οι οποίες ικανοποιούν αθροιστικά τα εξής κριτήρια: α) Υπάρχει τεκμαιρόμενη βεβαιότητα ότι η επιχείρηση έχει συμμορφωθεί ή πρόκειται να συμμορφωθεί με τους όρους της επιχορήγησης και β) πιθανολογείται ότι το ποσό της επιχορήγησης θα εισπραχθεί. Καταχωρούνται στην εύλογη αξία και αναγνωρίζονται με τρόπο συστηματικό στα έσοδα, με βάση την αρχή του συσχετισμού των επιχορηγήσεων με τα αντίστοιχα κόστη τα οποία και επιχορηγούν. Οι επιχορηγήσεις που αφορούν στοιχεία του ενεργητικού περιλαμβάνονται στις υποχρεώσεις ως έσοδο επόμενων χρήσεων και αναγνωρίζονται συστηματικά και ορθολογικά στα έσοδα. Τα έσοδα αυτά εμφανίζονται στο κονδύλι άλλα έσοδα εκμετάλλευσης ενώ το αντίστοιχο κόστος στο κονδύλι έξοδα έρευνας και ανάπτυξης. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 91 5.2.15 Προβλέψεις Προβλέψεις αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος έχει παρούσες νομικές η τεκμαιρόμενες υποχρεώσεις ως αποτέλεσμα παρελθόντων γεγονότων, είναι πιθανή η εκκαθάρισή τους μέσω εκροών πόρων και η εκτίμηση του ακριβούς ποσού της υποχρέωσης μπορεί να πραγματοποιηθεί με αξιοπιστία. Οι προβλέψεις επισκοπούνται κατά την ημερομηνία σύνταξης κάθε ισολογισμού και προσαρμόζονται προκειμένου να αντανακλούν την παρούσα αξία της δαπάνης που αναμένεται να απαιτηθεί για τη διευθέτηση της υποχρέωσης. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις δεν αναγνωρίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται, εκτός αν η πιθανότητα εκροών πόρων οι οποίοι ενσωματώνουν οικονομικά οφέλη είναι ελάχιστη. Οι ενδεχόμενες απαιτήσεις δεν αναγνωρίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται εφόσον η εισροή οικονομικών οφελών είναι πιθανή. 5.2.16 Αναγνώριση εσόδων και εξόδων Έσοδα: Τα έσοδα περιλαμβάνουν την εύλογη αξία εκτελεσθέντων έργων, πωλήσεων αγαθών και παροχής υπηρεσιών, καθαρά από Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, εκπτώσεις και επιστροφές. Τα διεταιρικά έσοδα μέσα στον Όμιλο απαλείφονται πλήρως. Η αναγνώριση των εσόδων γίνεται ως εξής: - Πωλήσεις αγαθών: Οι πωλήσεις αγαθών αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος παραδίδει τα αγαθά στους πελάτες, τα αγαθά γίνονται αποδεκτά από αυτούς και η είσπραξη της απαίτησης είναι εύλογα εξασφαλισμένη. - Παροχή υπηρεσιών: Τα έσοδα από παροχή υπηρεσιών λογίζονται την περίοδο που παρέχονται οι υπηρεσίες, με βάση το στάδιο ολοκλήρωσης της παρεχόμενης υπηρεσίας σε σχέση με το σύνολο των παρεχόμενων υπηρεσιών. - Έσοδα από εκχωρηθέντα δικαιώματα χρήσης ενσώματων στοιχείων (αντισταθμιστικά οφέλη): Η εύλογη αξία των παραχωρηθέντων δικαιωμάτων αναγνωρίζεται ως έσοδο επόμενων χρήσεων και αποσβένεται στον λογαριασμό των αποτελεσμάτων της χρήσης ανάλογα με τον ρυθμό εκτέλεσης των συμβάσεων για τις οποίες έχουν εκχωρηθεί ως αντάλλαγμα. - Έσοδα από τόκους: Τα έσοδα από τόκους αναγνωρίζονται βάσει χρονικής αναλογίας και με τη χρήση του πραγματικού επιτοκίου. Όταν υπάρχει απομείωση των απαιτήσεων, η λογιστική αξία αυτών μειώνεται στο ανακτήσιμο ποσό τους το οποίο είναι η παρούσα αξία των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών προεξοφλουμένων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Στην συνέχεια λογίζονται τόκοι με το ίδιο επιτόκιο επί της απομειωμένης (νέας λογιστικής) αξίας. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 92 - Μερίσματα: Τα μερίσματα, λογίζονται ως έσοδα, όταν θεμελιώνεται το δικαίωμα είσπραξής τους. Έξοδα: Τα έξοδα αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα σε δεδουλευμένη βάση. Οι πληρωμές που πραγματοποιούνται για λειτουργικές μισθώσεις μεταφέρονται στο αποτελέσματα ως έξοδα, κατά το χρόνο χρήσεως του μισθίου. Τα έξοδα από τόκους αναγνωρίζονται σε δεδουλευμένη βάση. 5.2.17 Μισθώσεις (ΔΠΧΑ 16) Οι χρηματοδοτικές μισθώσεις κεφαλαιοποιούνταν κατά την έναρξη της μίσθωσης στη χαμηλότερη αξία που προκύπτει μεταξύ της εύλογης αξίας του παγίου στοιχείου και της παρούσας αξίας των ελάχιστων μισθωμάτων, καθένα εκ των οποίων προσδιορίζονταν κατά την έναρξη της μίσθωσης. Κάθε μίσθωμα επιμεριζόταν μεταξύ της υποχρέωσης και των τόκων. Οι πληρωμές των λειτουργικών μισθώσεων καταχωρούνταν με σταθερή μέθοδο στην Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος σε όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Με βάση το ΔΠΧΑ 16 καταργείται για τον μισθωτή η ταξινόμηση των μισθώσεων σε λειτουργικές μισθώσεις και χρηματοοικονομικές μισθώσεις και όλες οι μισθώσεις αναγνωρίζονται λογιστικά ως στοιχεία «Κατάστασης Οικονομικής Θέσης», μέσω της αναγνώρισης ενός «δικαιώματος χρήσης» στοιχείων του ενεργητικού και μίας «υποχρέωσης μίσθωσης». Αναγνώριση και αρχική επιμέτρηση δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού Κατά την ημερομηνία έναρξης μίας μισθωτικής περιόδου ο Όμιλος αναγνωρίζει ένα δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού και μία υποχρέωση μίσθωσης προβαίνοντας σε επιμέτρηση του δικαιώματος χρήσης του στοιχείου του ενεργητικού στο κόστος. Το κόστος του δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού περιλαμβάνει: το ποσό της αρχικής επιμέτρησης της υποχρέωσης μίσθωσης, τις τυχόν καταβολές μισθωμάτων που πραγματοποιήθηκαν πριν ή κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, μειωμένες με τα κίνητρα μίσθωσης που εισπράχθηκαν, τα αρχικά άμεσα κόστη που βαρύνουν τον μισθωτή, και μία εκτίμηση των δαπανών που θα βαρύνουν τον Όμιλο κατά την αποσυναρμολόγηση και την απομάκρυνση του μισθωμένου στοιχείου του ενεργητικού, την αποκατάσταση του χώρου στον οποίον βρίσκεται το μισθωμένο στοιχείο του ενεργητικού ή την αποκατάσταση του στοιχείου του ενεργητικού όπως απαιτείται από τους όρους και τις προϋποθέσεις της μίσθωσης. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 93 Ο Όμιλος αναλαμβάνει την υποχρέωση για τις εν λόγω δαπάνες είτε κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου είτε ως συνέπεια της χρήσης του μισθωμένου στοιχείου του ενεργητικού κατά τη διάρκεια μίας συγκεκριμένης περιόδου. Αρχική επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης Κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά την υποχρέωση μίσθωσης στην παρούσα αξία των ανεξόφλητων καταβολών μισθωμάτων κατά την ημερομηνία αυτήν. Όταν το τεκμαρτό επιτόκιο της μίσθωσης είναι εφικτό να προσδιοριστεί κατάλληλα, τότε οι καταβολές μισθωμάτων θα προεξοφλούνται χρησιμοποιώντας το επιτόκιο αυτό. Σε διαφορετική περίπτωση χρησιμοποιείται το οριακό επιτόκιο δανεισμού του Ομίλου. Κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, οι καταβολές μισθωμάτων που περιλαμβάνονται στην επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης συμπεριλαμβάνουν τις παρακάτω πληρωμές για το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού κατά τη διάρκεια της περιόδου μίσθωσης, εφόσον δεν έχουν καταβληθεί κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου: (α) τις σταθερές καταβολές μείον τυχόν εισπρακτέα κίνητρα μίσθωσης, (β) τις τυχόν μεταβλητές καταβολές μισθωμάτων που εξαρτώνται από τη μελλοντική μεταβολή δεικτών ή επιτοκίων, οι οποίες επιμετρώνται αρχικά χρησιμοποιώντας την τιμή του δείκτη ή του επιτοκίου κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, (γ) τα ποσά που αναμένεται να καταβάλλει ο Όμιλος ως εγγυήσεις υπολειμματικής αξίας, (δ) την τιμή εξάσκησης του δικαιώματος αγοράς εφόσον είναι ουσιαστικά βέβαιο ότι ο Όμιλος θα εξασκήσει το δικαίωμα, και ε) τις καταβολές ποινών για τον τερματισμό της μίσθωσης, εάν η μισθωτική περίοδος αντανακλά την εξάσκηση του δικαιώματος του Ομίλου για τον τερματισμό της μίσθωσης. Μεταγενέστερη επιμέτρηση Μεταγενέστερη επιμέτρηση δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού με το μοντέλο του κόστους. Ο Όμιλος επιμετρά το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού στο κόστος: (α) μείον τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις και σωρευμένες ζημιές απομείωσης, και (β) προσαρμοσμένο για τυχόν μεταγενέστερη επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης, Ο Όμιλος εφαρμόζει τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 16 αναφορικά με την απόσβεση του δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού, το οποίο και εξετάζει για τυχόν απομείωση. Το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού αποσβένεται στη μικρότερη περίοδο μεταξύ της ωφέλιμης ζωής του στοιχείου ή της διάρκειας μίσθωσής του, με σταθερή μέθοδο. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 94 Μεταγενέστερη επιμέτρηση υποχρέωσης Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά την υποχρέωση μίσθωσης, ως ακολούθως: (α) αυξάνοντας την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά το χρηματοοικονομικό κόστος επί της υποχρέωσης μίσθωσης, (β) μειώνοντας την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά τα μισθώματα που έχουν καταβληθεί, και (γ) επιμετρώντας εκ νέου την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά τυχόν επανεκτίμηση ή τροποποίηση της μίσθωσης. Το χρηματοοικονομικό κόστος μίας υποχρέωσης μίσθωσης κατανέμεται κατά τη διάρκεια της μισθωτικής περιόδου με τέτοιον τρόπο, ούτως ώστε να προκύπτει ένα σταθερό περιοδικό επιτόκιο επί του ανεξόφλητου υπολοίπου της υποχρέωσης. Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος αναγνωρίζει στα κέρδη ή στις ζημιές (με εξαίρεση την περίπτωση που οι δαπάνες περιλαμβάνονται στην λογιστική αξία ενός άλλου στοιχείου του ενεργητικού για το οποίο εφαρμόζονται άλλα σχετικά Πρότυπα) και τα δύο παρακάτω στοιχεία: (α) το χρηματοοικονομικό κόστος επί της υποχρέωσης μίσθωσης, και (β) τις μεταβλητές καταβολές μισθωμάτων που δεν περιλαμβάνονται στην επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης κατά την περίοδο που λαμβάνει χώρα το γεγονός που ενεργοποιεί τις εν λόγω καταβολές. 5.2.18 Διανομή μερισμάτων Η διανομή μερισμάτων στους μετόχους της μητρικής αναγνωρίζεται ως υποχρέωση στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις την ημερομηνία κατά την οποία η διανομή εγκρίνεται από την Γενική Συνέλευση των μετόχων. 5.3. Κυριότεροι κίνδυνοι & αβεβαιότητες Ο Όμιλος είναι εκτεθειμένος σε χρηματοοικονομικούς κινδύνους όπως ο κίνδυνος της αγοράς (διακυμάνσεις στις συναλλαγματικές ισοτιμίες, τα επιτόκια, οι τιμές της αγοράς κτλ), ο πιστωτικός κίνδυνος και ο κίνδυνος ρευστότητας. Τα χρηματοοικονομικά μέσα του Ομίλου αποτελούνται κυρίως από καταθέσεις σε τράπεζες, δικαιώματα υπερανάληψης σε τράπεζες, εμπορικούς χρεώστες και πιστωτές, μερίσματα πληρωτέα. Στόχος του προγράμματος διαχείρισης κινδύνων του Ομίλου είναι ο περιορισμός της ενδεχόμενης αρνητικής επίδρασης στα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα του, που είναι δυνατόν να προκύψει Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 95 από την αδυναμία πρόβλεψης των χρηματοοικονομικών αγορών και τη διακύμανση στις μεταβολές του κόστους και των πωλήσεων. Η πολιτική διαχείρισης κινδύνων είναι η παρακάτω: Αξιολόγηση των κινδύνων που σχετίζονται με τις δραστηριότητες και τις λειτουργίες του Ομίλου, Σχεδιασμός της μεθοδολογίας και επιλογή των κατάλληλων χρηματοοικονομικών προϊόντων για την μείωση των κινδύνων και Εκτέλεση/εφαρμογή, σύμφωνα με τη διαδικασία που έχει εγκριθεί από τη διοίκηση, της διαδικασίας διαχείρισης κινδύνων. Ο Όμιλος δεν πραγματοποιεί συναλλαγές σε χρηματοοικονομικά παράγωγα. Συναλλαγματικός κίνδυνος Ο Όμιλος δεν έχει σημαντικές συναλλαγές σε ξένο νόμισμα και ο τραπεζικός δανεισμός του είναι στο μεγαλύτερο μέρος του σε ευρώ, με αποτέλεσμα ο συναλλαγματικός κίνδυνος να μην επηρεάζει σημαντικά τα αποτελέσματα του Ομίλου. Ο Όμιλος δεν προαγοράζει ή προπωλεί συνάλλαγμα. Ανάλυση πιστωτικού κινδύνου H έκθεση του Ομίλου όσον αφορά τον πιστωτικό κίνδυνο περιορίζεται στα χρηματοοικονομικά περιουσιακά (μέσα) που αφορούν εμπορικές απαιτήσεις. Ο Όμιλος φροντίζει να συναλλάσσεται με τρίτους πού κρίνονται ως προς την πιστοληπτική τους ικανότητα. Η έκθεση σε πιστωτικούς κινδύνους παρακολουθείται και αξιολογείται σε συνεχή βάση, ώστε η χορηγούμενη πίστωση να μην υπερβαίνει το ανά πελάτη ορισθέν πιστωτικό όριο. Δεν υφίσταται σημαντική έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο επί ενός φυσικού ή νομικού προσώπου. Η μέγιστη έκθεση του ομίλου σε πιστωτικούς κινδύνους σε περίπτωση που οι αντισυμβαλλόμενοι δεν εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, ανέρχεται, κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018, στο ποσόν των εμπορικών απαιτήσεων, όπως αυτό απεικονίζεται στον ισολογισμό. Ανάλυση κινδύνου ρευστότητας Η διαχείριση της ρευστότητας επιτυγχάνεται με τον κατάλληλο συνδυασμό χρηματικών διαθεσίμων και εγκεκριμένων γραμμών τραπεζικών πιστώσεων. Η Διοίκηση του Ομίλου για την αντιμετώπιση κινδύνων ρευστότητας φροντίζει να ρυθμίζει ανάλογα το ύψος των χρηματικών διαθεσίμων και να εξασφαλίζει επαρκώς την ύπαρξη διαθέσιμων γραμμών τραπεζικών πιστώσεων. Το σύνολο του δανεισμού της Εταιρίας αφορά κεφάλαιο κίνησης, το οποίο είναι ελεύθερο εμπράγματων εγγυήσεων και τα όρια πιστώσεων ανανεώνονται κάθε έτος. Η Εταιρία βρίσκεται σε διαδικασία σύναψης κοινοπρακτικού δανείου η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί το επόμενο Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 96 χρονικό διάστημα εγγράφοντας υποθήκες στα ακίνητά της με σκοπό την μείωση του χρηματοοικονομικού κόστους. Κίνδυνος αγοράς Ο κίνδυνος της αγοράς συνίσταται στον κίνδυνο των αλλαγών των τιμών των πρώτων υλών οι οποίες καθορίζονται κυρίως από τις διεθνείς αγορές και την παγκόσμια ζήτηση και προσφορά. 6. Πρόσθετα στοιχεία και πληροφορίες επί των χρηματοοικονομικών καταστάσεων χρήσεως 01/01/2019 - 31/12/2019 6.1. Δομή του Ομίλου και μέθοδος ενοποίησης εταιριών Οι εταιρίες του Ομίλου οι οποίες περιλαμβάνονται στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις κατά την 31/12/2019, είναι οι εξής: Ετ αιρίες που ενοποιήθηκαν Δομή Ομίλου Ποσοστ ό Έδρα ετ αιριών Συμμετ οχής Μέθοδος ενοποίησης Ε. ΠΑΪΡΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΕΛΛΑΔΑ - Μητρική EPSH A.B.E.E. ΕΛΛΑΔΑ 100% Ολική 6.2. Εμπράγματα Βάρη Κατά την 31/12/2019 δεν υφίστανται εμπράγματα βάρη για τον Όμιλο ή την Εταιρία. 6.3. Ενδεχόμενες απαιτήσεις - υποχρεώσεις Πληροφορίες σχετικά με ενδεχόμενες απαιτήσεις Την 31η Δεκεμβρίου 2019 δεν υπήρχαν ενδεχόμενες απαιτήσεις από την Εταιρία που να μπορούν να επιφέρουν ουσιώδεις επιπτώσεις στα οικονομικά αποτελέσματα της. Πληροφορίες σχετικά με ενδεχόμενες υποχρεώσεις Έλεγχος φορολογικών χρήσεων Για τις χρήσεις 2011, έως και 2018 μετά από διενεργηθέντες φορολογικούς ελέγχους από ελεγκτικές εταιρείες οι θυγατρική και η Εταιρία έλαβαν Εκθέσεις Φορολογικής Συμμόρφωσης με σύμφωνη γνώμη. Ο Όμιλος και η Εταιρία με απόφαση της Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων στις 12/07/2019 ανέθεσε το φορολογικό έλεγχο των Εταιριών του για τη χρήση 2019 σε ελεγκτική Εταιρία. Ο έλεγχος αυτός βρίσκεται σε εξέλιξη και το σχετικό φορολογικό πιστοποιητικό Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 97 προβλέπεται να χορηγηθεί μετά τη δημοσίευση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων χρήσεως 2019. Αν μέχρι την ολοκλήρωση του φορολογικού ελέγχου προκύψουν πρόσθετες φορολογικές υποχρεώσεις εκτιμούμε ότι αυτές δεν θα έχουν ουσιώδη επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Επίδικες υποθέσεις Στις 24.05.2018 εκδόθηκε απόφαση από το Πρωτοδικείο Αθηνών σε βάρος της θυγατρικής Εταιρίας EPSH A.B.E.E., υποχρέωσης καταβολής αποζημιώσεως σε τρίτο ποσού ευρώ 171.054,60. Η Εταιρία άσκησε σε έφεση κατά της απόφασης και τα αντίδικα μέρη συμφωνήσαν την αναστολή της πληρωμής μέχρι την εκδίκαση της έφεσης η οποία ορίστηκε το έτος 2019. Η δικάσιμος ματαιώθηκε ενόψει των Δημοτικών εκλογών και ορίστηκε νέα δικάσιμος στις 01.10.2020. Η Εταιρία αναμένει την τελεσίδικη δικαστική απόφαση και θεωρεί ότι, σύμφωνα και με την εκτίμηση του νομικού της συμβούλου, η έκβαση της θα είναι θετική. Δεν εκκρεμούν σε βάρος της Εταιρίας και του Ομίλου άλλες δικαστικές διαφορές ή διαιτησίες, που να μπορούν να επιφέρουν ουσιώδεις επιπτώσεις στα οικονομικά αποτελέσματα του. Δεσμεύσεις Δεν προκύπτουν δεσμεύσεις του Ομίλου. Εγγυήσεις Η Εταιρία, κατόπιν της από 10 Δεκεμβρίου του 2014 συνεδρίασης του ΔΣ, αποφάσισε την παροχή εγγύησης ποσού € 1.000.000 στη θυγατρική της EPSH A.B.E.E. για πρόσθετη πράξη σύμβασης factoring με αναγωγή. 6.4. Λειτουργικοί τομείς – Πληροφόρηση Οι λειτουργικοί τομείς αποτελούν συστατικά μέρη του Ομίλου που εξετάζονται τακτικά από την Διοίκηση του Ομίλου και παρουσιάζονται στις οικονομικές πληροφορίες στην ίδια βάση με αυτή που χρησιμοποιείται για εσωτερικούς σκοπούς πληροφόρησης. Ο όμιλος δραστηριοποιείται σε έναν λειτουργικό τομέα, στην παραγωγή και εμπορία πλαστικών δοχείων – φιαλών και σάκων απορριμμάτων. Οι κύριες δραστηριότητες του ομίλου δεν έχουν αλλάξει από το προηγούμενο έτος. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 98 6.5. Ενσώματες ακινητοποιήσεις & Άϋλα Περιουσιακά Στοιχεία Τα ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία της Εταιρίας και του ομίλου αναλύονται ως εξής: Γήπεδα και οικόπεδα Αξία κτήσεως Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Προσθήκες 2019 Μεταφορές από "υπό εκτέλεση" Εκποιήσεις/μεταφορές 2019 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Συσσωρευμένες αποσβέσεις δικαιώματων χρήσης οικοπέδων/leasing Αποσβέσεις 2019 Εκποιήσεις/μεταφορές 2019 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Αναπόσβεστη αξία Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Δικαιώματα χρήσης οικοπέδων 3.163.986 0 0 0 3.163.986 ΟΜΙΛΟΣ Μηχανήματα και λοιπός εξοπλισμός Κτίρια και τεχνικά έργ α Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Μεταφορικά μέσα Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Σύνολο 0 116.136 0 0 116.136 7.562.806 57.993 136.160 0 7.756.960 25.035.234 348.544 331.629 (120.753) 25.594.654 981.032 57.818 0 0 1.038.850 1.609.174 10.918 0 0 1.620.092 391.239 76.551 (467.789) 0 0 38.743.470 667.961 0 (120.753) 39.290.678 0 0 6.029.663 22.986.286 947.702 1.551.060 0 31.514.711 0 33.963 0 0 7.465 0 0 41.428 0 0 0 15.611 0 49.574 106.059 0 6.135.722 402.521 (7.667) 23.381.140 15.695 0 970.862 21.025 0 1.572.085 0 0 0 560.910 (7.667) 32.109.383 3.163.986 3.163.986 0 66.562 1.533.143 1.621.238 2.048.948 2.213.514 33.330 67.988 58.114 48.007 391.239 0 7.228.759 7.181.295 Γήπεδα και οικόπεδα Κτίρια και τεχνικά έργ α ΟΜΙΛΟΣ Μηχανήματα και λοιπός εξοπλισμός Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Μεταφορικά μέσα Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Σύνολο Αξία κτήσεως Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Προσθήκες 2018 Μεταφορές από "υπό εκτέλεση" Εκποιήσεις/μεταφορές 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 3.163.986 0 0 0 3.163.986 7.539.792 23.015 0 0 7.562.806 26.678.647 338.428 0 (1.981.841) 25.035.234 1.062.679 0 0 (81.647) 981.032 1.585.493 23.681 0 0 1.609.174 323.475 67.764 0 0 391.239 40.354.072 452.887 0 (2.063.488) 38.743.471 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Αποσβέσεις 2018 Εκποιήσεις/μεταφορές 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 0 0 0 0 5.920.186 109.478 0 6.029.663 24.246.481 511.371 (1.771.566) 22.986.286 1.019.085 10.264 (81.647) 947.702 1.520.462 30.598 0 1.551.060 0 0 0 0 32.706.214 661.710 (1.853.213) 31.514.711 3.163.986 3.163.986 1.619.606 1.533.143 2.432.166 2.048.948 43.594 33.330 65.031 58.114 323.475 391.238 7.647.858 7.228.759 Αναπόσβεστη αξία Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Αξία κτήσεως Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Προσθήκες 2019 Μεταφορές από "υπό εκτέλεση" Εκποιήσεις/μεταφορές 2019 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Συσσωρευμένες αποσβέσεις δικαιώματων χρήσης οικοπέδων/leasing Αποσβέσεις 2019 Εκποιήσεις/μεταφορές 2019 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 Αναπόσβεστη αξία Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΑΙΡΙΑ Μηχανήματα και Μεταφορικά λοιπός μέσα εξοπλισμός Γήπεδα και οικόπεδα Δικαιώματα χρήσης οικοπέδων 3.105.986 0 0 0 3.105.986 0 116.136 0 0 116.136 5.937.417 57.993 136.160 0 6.131.570 21.947.166 345.344 331.629 (117.003) 22.507.136 843.028 57.818 0 0 900.846 1.401.877 8.427 0 0 1.410.305 391.239 76.551 (467.789) 0 33.626.713 662.270 0 (117.003) 34.171.979 0 0 5.317.513 20.169.605 780.499 1.351.934 0 27.619.552 0 33.963 0 0 7.465 0 0 41.428 0 0 0 15.611 0 49.574 57.297 0 5.374.810 379.118 (7.547) 20.541.177 15.324 0 803.289 17.864 0 1.369.798 0 0 0 485.215 (7.547) 28.138.648 3.105.986 3.105.986 0 66.562 619.904 756.761 1.777.561 1.965.959 62.528 97.557 49.943 40.506 391.239 0 6.007.161 6.033.331 Κτίρια και τεχνικά έργ α Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Σύνολο 99 Γήπεδα και οικόπεδα Αξία κτήσεως Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Προσθήκες 2018 Μεταφορές από "υπό εκτέλεση" Εκποιήσεις/μεταφορές 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 3.105.986 Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Σύνολο 5.914.402 23.015 0 0 5.937.417 21.655.889 334.678 0 (43.400) 21.947.166 924.675 0 0 (81.647) 843.028 1.381.275 20.603 0 0 1.401.877 323.475 67.764 0 0 391.239 33.305.701 446.059 0 (125.047) 33.626.713 0 5.256.797 60.716 0 5.317.513 852.252 9.894 (81.647) 780.499 1.326.052 25.882 0 19.722.463 447.742 (600) 20.169.605 1.351.934 0 27.157.565 544.234 (82.247) 27.619.552 3.105.986 3.105.986 657.605 619.904 1.933.426 1.777.561 72.422 62.528 55.222 49.943 323.475 391.239 6.148.136 6.007.161 3.105.986 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Αποσβέσεις 2018 Εκποιήσεις/μεταφορές 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Αναπόσβεστη αξία Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Κτίρια και τεχνικά έργ α ΕΤΑΙΡΙΑ Μηχανήματα και Μεταφορικά λοιπός μέσα εξοπλισμός Άϋλα περιουσιακά στοιχεία της Εταιρίας και του Ομίλου αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Λογισμικά προγράμματα ΕΤΑΙΡΙΑ Λογισμικά προγράμματα ΟΜΙΛΟΣ Λογισμικά προγράμματα ΕΤΑΙΡΙΑ Λογισμικά προγράμματα Αξία κτήσεως Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Προσθήκες 2019 Εκποιήσεις/μεταφορές 2019 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 667.303 17.585 2.430 687.318 623.431 17.585 2.430 643.446 Αξία κτήσεως Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Προσθήκες 2018 Εκποιήσεις/μεταφορές 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 586.657 80.646 0 667.303 542.785 80.646 0 623.431 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Αποσβέσεις 2019 Εκποιήσεις/μεταφορές 2019 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 564.265 25.068 2.430 591.763 520.455 25.050 2.430 547.935 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 Αποσβέσεις 2018 Εκποιήσεις/μεταφορές 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 548.768 15.497 0 564.265 505.045 15.410 0 520.455 Αναπόσβεστη αξία Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 103.038 95.555 Αναπόσβεστη αξία 102.976 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2017 95.511 Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 37.889 103.038 37.740 102.976 Μη κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού κατεχόμενα προς πώληση: Αφορά μηχανολογικό εξοπλισμό προς πώληση και αναγνωρίστηκε στον ισολογισμό στα μη κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού κατεχόμενα προς πώληση, στην εύλογη αξία ποσού ευρώ 167.475. 6.6. Επενδύσεις σε ακίνητα ΟΜΙΛΟΣ Αξία 01/01/2018 Μεταβολές στην εύλογη αξία Αξία 31/12/2018 Αγορές - Πωλήσεις Μεταβολές στην εύλογη αξία Αξία 31/12/2019 1.140.000 0 1.140.000 0 83.000 1.223.000 ΕΤΑΙΡΙΑ 1.140.000 0 1.140.000 0 83.000 1.223.000 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 100 Η Εταιρία κατέχει επενδύσεις σε ακίνητα. Στην τρέχουσα χρήση 2019 πραγματοποιήθηκε αποτίμηση στην εύλογη αξία από ανεξάρτητους επαγγελματίες εκτιμητές και προέκυψε θετική διαφορά αποτίμησης ποσό ευρώ 83.000 η οποία αύξησε την αξία της επένδυσης. 6.7. Επενδύσεις σε θυγατρικές Οι συμμετοχές της Εταιρίας κατά την 31/12/2019 έχουν ως εξής: ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΟΣΟΣΤΟ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ EPSH A.B.E.E. 100,00% Αξία 01/01/2018 Μεταβολή Αξία 31/12/2018 Μεταβολή Αξία 31/12/2019 ΕΤΑΙΡΙΑ 2.070.000 0 2.070.000 478.722 2.548.722 ΥΠΟΛΟΙΠΟ 31/12/2019 2.548.722 Στην χρήση 2019 πραγματοποιήθηκε εκτίμηση της αξίας χρήσης της θυγατρικής EPSH Α.Β.Ε.Ε. με βάση τις εκτιμώμενες ταμειακές ροές προεξοφλημένες στην παρούσα αξία και προέκυψε αναστροφή της σωρευμένης ζημίας απομείωσης προηγούμενων χρήσεων κατά ποσό ευρώ 478.722. Η αναστροφή της ζημίας απομείωσης καταχωρήθηκε ως έσοδο στη Κατάσταση Συνολικών Εσόδων στα «Αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας». Η νέα αναπόσβεστη αξία δεν υπερβαίνει την αναπόσβεστη αξία που θα είχε προσδιοριστεί εάν δεν είχε καταχωρηθεί η ζημία απομείωσης σε προηγούμενες χρήσεις. 6.8. Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Εγγυήσεις παροχές τρίτων Εγγυήσεις ενοικίων 72.873 3.400 76.273 ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 72.113 3.400 75.513 31/12/2019 31/12/2018 57.022 3.400 60.422 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 56.262 3.400 59.662 101 6.9. Αποθέματα Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 1.245.439 1.196.224 124.469 129.519 1.966.558 1.642.924 0 23.000 3.336.466 2.991.667 Προϊόντα έτοιμα και ημιτελή - υποπροϊόντα Εμπορεύματα Πρώτες και βοηθητικές ύλες & είδη συσκευασίας Ανταλλακτικά παγίων Σύνολο Μείον: Προβλέψεις για άχρηστα, καθυστερημένα και κατεστραμμένα αποθέματα: Συνολική καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία 0 3.336.466 0 2.991.667 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 1.053.159 1.005.203 110.064 123.077 1.612.088 1.352.306 0 0 2.775.311 2.480.585 0 2.775.311 0 2.480.585 6.10. Πελάτες και Λοιπές εμπορικές απαιτήσεις Πελάτες Γραμμάτια Εισπρακτέα Επιταγές Μείον: Προβλέψεις απομείωσης Καθαρές Εμπορικές Απαιτήσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 4.207.538 4.587.893 46.477 46.477 958.368 1.185.768 (940.884) (903.364) Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 6.028.574 5.881.464 46.477 46.477 636.825 927.922 (841.135) (803.616) 4.271.499 4.916.774 5.870.741 6.052.247 3.363.267 0 908.232 3.781.142 0 1.135.632 5.284.052 0 586.689 5.174.461 0 877.786 4.271.499 4.916.774 5.870.741 6.052.247 Οι εύλογες αξίες των απαιτήσεων είναι οι παρακάτω: Πελάτες Γραμμάτια Εισπρακτέα Επιταγές Σύνολο Περίοδοι είσπραξης απαιτήσεων Έως 90 Ημέρες 91-180 Ημέρες 180-360 Ημέρες Άνω των 360 Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 3.108.315 4.292.776 1.074.040 468.118 47.057 103.357 982.971 955.887 5.212.383 5.820.138 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 3.089.162 4.532.093 1.142.891 429.735 548.248 381.883 1.931.576 1.512.153 6.711.876 6.855.862 Με την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9, ο Όμιλος προσδιορίζει τις επισφαλείς εμπορικές απαιτήσεις βάσει ενός μοντέλου αναμενόμενων ζημιών. Το μοντέλο αυτό, ομαδοποιεί τις εμπορικές απαιτήσεις σύμφωνα με την βαθμολογία πιστοληπτικής ικανότητας του κάθε πελάτη (credit rating), συνδέει τη βαθμολογία με την πιθανότητα αθέτησης (probability of default) και υπολογίζει τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 102 6.11. Λοιπές Απαιτήσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 76.515 53.733 21.510 20.446 37.127 28.566 47.024 44.249 (11.020) (10.846) Απαιτήσεις από Δημόσιο Προκαταβολές προσωπικού Προκαταβολές Λοιπές Απαιτήσεις Μείον: Προβλέψεις απομείωσης Καθαρές Απαιτήσεις Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 74.502 43.805 14.962 16.399 24.509 21.484 32.773 25.026 (10.080) (10.080) 171.156 136.148 136.667 96.634 76.515 21.510 37.127 36.004 53.733 20.446 28.566 33.402 74.502 14.962 24.509 22.693 43.805 16.399 21.484 14.946 171.156 136.148 136.667 96.634 Οι εύλογες αξίες των απαιτήσεων είναι οι παρακάτω: Απαιτήσεις από Δημόσιο Προκαταβολές προσωπικού Προκαταβολές Λοιπές Απαιτήσεις Σύνολο Περίοδοι είσπραξης απαιτήσεων Έως 90 Ημέρες 91-180 Ημέρες 180-360 Ημέρες Άνω των 360 Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 84.556 55.023 0 0 64.569 44.468 33.051 47.504 182.176 146.994 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 79.481 40.920 0 0 34.215 18.291 33.051 47.504 146.747 106.714 Με την εφαρμογή του ΔΠΧΑ, ο Όμιλος προσδιορίζει τις επισφαλείς απαιτήσεις βάσει ενός μοντέλου αναμενόμενων ζημιών. Το μοντέλο αυτό, ομαδοποιεί τις απαιτήσεις σύμφωνα με την βαθμολογία πιστοληπτικής ικανότητας του κάθε χρεώστη (credit rating), συνδέει τη βαθμολογία με την πιθανότητα αθέτησης (probability of default) και υπολογίζει τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές. 6.12. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Διαθέσιμα στο ταμείο Βραχυπρόθεσμες τραπεζικές καταθέσεις Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 16.417 6.139 21.142 28.794 37.559 34.934 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 16.129 6.077 19.225 27.338 35.354 33.415 103 6.13. Μετοχικό Κεφάλαιο Το μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρίας αποτελείται από 4.971.466 κοινές ονοματικές μετοχές, ονομαστικής αξίας 1,46 ευρώ. Όλες οι μετοχές παρέχουν τα ίδια δικαιώματα στην λήψη μερισμάτων και στην αποπληρωμή κεφαλαίου και αντιπροσωπεύουν μία ψήφο στην Γενική Συνέλευση των μετόχων της Εταιρίας. Οι μετοχές της Εταιρίας είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών. 6.14. Λοιπά Αποθεματικά Υπόλοιπο στις 1 Ιανουαρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2019 Υπόλοιπο στις 1 Ιανουαρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2019 Τακτικό αποθεματικό 447.443 ΟΜΙΛΟΣ - ΕΤΑΙΡΙΑ Αφορολόγητα Διαφορές αποθεματικά αναπρ/γής 597.658 31.691 447.443 597.658 31.691 447.443 597.658 31.691 Τακτικό αποθεματικό 447.443 ΕΤΑΙΡΙΑ Αφορολόγητα Διαφορές αποθεματικά αναπρ/γής 597.658 31.691 447.443 597.658 31.691 447.443 597.658 31.691 Σύνολο 1.076.793 0 1.076.793 0 1.076.793 Σύνολο 1.076.793 0 1.076.793 0 1.076.793 6.15. Αναβαλλόμενοι φόροι Ανάλυση των αναβαλλόμενων φόρων στην κατάσταση Οικονομικής Θέσης: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Απαίτηση/ Απαίτηση/ (Υποχρέωση) (Υποχρέωση) Μη Κυκλοφοριακά Στοιχεία Επενδύσεις σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις Ενσώματα πάγια Επενδύσεις σε ακίνητα Κυκλοφοριακά Στοιχεία Απαιτήσεις Υποχρεώσεις Προβλέψεις Επιχορηγήσεις χρηματοδοτικές μισθώσεις Λοιπές Υποχρεώσεις Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Απαίτηση/ Απαίτηση/ (Υποχρέωση) (Υποχρέωση) 0 (54.509) 42.480 55.614 335.560 65.000 0 0 42.480 55.614 0 65.000 167.075 209.212 148.559 181.066 108.258 (85.920) 554 14.964 192.902 70.175 (89.355) (429.702) 0 216.504 104.450 (78.455) 554 11.520 229.108 68.780 (78.455) 0 0 292.005 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 104 Καταλογισμός αναβαλλόμενου φόρου στην κατάσταση Συνολικών Εσόδων: Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01 01/01 31/12/2019 31/12/2018 Αναβαλλόμενος φόρος επενδύσεων σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος ενσώματων περιουσιακών στοιχείων (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος άυλων περιουσιακών στοιχείων (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος επενδύσεων σε σε ακίνητα (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος απαιτήσεων (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος προβλέψεων (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος επιχορηγήσεων (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος χρηματοδοτικών μισθώσεων (έξοδο)/έσοδο Αναβαλλόμενος φόρος υποχρεώσεων (έξοδο)/έσοδο (Έξοδο) / έσοδο Αναβαλλόμενου φόρου στα Αποτελέσματα Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 (55.614) (8.898) (55.614) (8.898) (59.523) (34.022) 0 0 0 20 0 0 (22.520) (10.400) (22.520) (10.400) 7.183 (5.495) (2.601) (4.580) 21.569 (9.213) 21.375 (9.424) 3.435 15.211 0 12.553 86.419 54.827 554 0 (2.495) 0 (1.920) 0 (21.546) 2.029 (60.725) (20.749) Ο Όμιλος υπολογίζει του αναβαλλόμενους φόρους των σχετικών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, σύμφωνα με τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένονται να εφαρμοστούν στην περίοδο κατά την οποία θα τακτοποιηθεί το περιουσιακό στοιχείο ή η υποχρέωση, λαμβάνοντας υπόψη τους φορολογικούς συντελεστές που ισχύουν σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις των νόμων, μέχρι την ημερομηνία του ισολογισμού. Συνεπώς, ο υπολογισμός των αναβαλλόμενων φόρων κατά την τρέχουσα χρήση 2019 πραγματοποιήθηκε με τον νέο φορολογικό συντελεστή 24%. 6.16. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Υποχρεώσεις ισολογισμού για: Συνταξιοδοτικές παροχές Στα αποτελέσματα χρήσεως: Συνταξιοδοτικές παροχές έξοδο/(έσοδο) Στα λοιπά συνολικά εισοδήματα: Αναλιγιστική/κό ζημία/(κέρδος) προ φόρων Αναλιγιστική/κό ζημία/(κέρδος) μετά φόρων Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 257.969 264.423 251.290 258.843 2.112 (11.829) 1.497 (10.248) (8.567) (7.282) (9.050) (5.566) (6.511) (5.461) (6.878) (4.175) Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 105 Παραδοχές: Προεξοφλητικό επιτόκιο Αύξηση αποδοχών ετησίως Πληθωρισμός 31/12/2019 31/12/2018 0,80% 1,60% 1,00% 1,00% 1,00% 1,00% Πιθανότητα Αποχώρησης ως τα 50 άνω των 50 Πίνακας Θνησιμότητας Μέση υπολειπόμενη εργασιακή ζωή σε έτη 2,00% 1,00% EAE2012P 11,51 Αναλογιστική Αποτίμηση Υποχρεώσεων Προσωπικού (ΔΛΠ19) Παρούσα αξία μη χρηματοδοτούμενων υποχρεώσεων Μη καταχωρούμενα Αναλογιστικά κέρδη/(ζημίες) Μη καταχωρούμενο κόστος προϋπηρεσίας Καθαρή Υποχρέωση καταχωρούμενη στον Ισολογισμό 2,00% 0,00% EAE2012P 9,75 Ε. ΠΑΙΡΗΣ ΑΒΕΕ EPSH ΑΒΕΕ 31/12/2019 31/12/2019 251.290 6.678 251.290 6.678 Κατάσταση Αποτελεσμάτων Χρήσης Κόστος παρούσας απασχόλησης Κόστος Τόκων Αναλογιστικά (κέρδη)/ζημίες που καταχωρήθηκαν στη χρήση Έξοδο χρήσεως Κόστος προϋπηρεσίας Επίδρασης Περικοπής/Διακανονισμού/Παροχής λήξης Συνολικό έξοδο/(έσοδο) χρήσης 15.877 4.128 20.006 12.311 32.317 761 89 851 643 1.494 Μεταβολή στην καθαρή υποχρέωση καταχωρούμενη στον Ισολογισμό Καθαρή υποχρέωση στην έναρξη της χρήσης 258.843 Καταβληθείσες Αποζημιώσεις (30.820) Σύνολο δαπάνης που αναγνωρίστηκε στο λογαριασμό αποτελεσμάτων 32.317 Συνολικό ποσό που αναγνωρίστηκε στην Καθαρή Θέση (9.050) Καθαρή υποχρέωση στο τέλος της χρήσης 251.290 5.580 (878) 1.494 483 6.678 Μεταβολή στην παρούσα αξία της υποχρέωσης Παρούσα αξία υποχρέωσης στην έναρξη της χρήσης Κόστος παρούσας απασχόλησης Κόστος Τόκων Καταβληθείσες Αποζημιώσεις Επιπλέον πληρωμές ή έξοδα / (έσοδα) Κόστος Επίδρασης Περικοπής/Διακανονισμού/Παροχής λήξης Kόστος προϋπηρεσίας Αναλογιστικά (κέρδη)/ζημιές: χρηματοοικονομικές παραδοχές Αναλογιστικά (κέρδη)/ζημιές: δημογραφικές παραδοχές Αναλογιστικά (κέρδη)/ζημιές: εμπειρία Παρούσα αξία υποχρέωσης στο τέλος της χρήσης 5.580 761 89 (878) 643 950 (467) 6.678 Ανάλυση Ευαισθησίας Μεταβολή Προεξοφλητικό επιτόκιο 0,50% Παρούσα Αξία Υποχρέωσης (DBO) -5,85% 258.843 15.877 4.128 (30.820) 12.311 22.959 (32.008) 251.290 Μεταβολή -0,50% 6,37% Σε περίπτωση αύξησης του προεξοφλητικού επιτοκίου κατά 0,5% η Παρούσα Αξία της Υποχρέωσης θα μειωθεί κατά 5,85%. Σε περίπτωση μείωσης του προεξοφλητικού επιτοκίου κατά 0,50% η Παρούσα Αξία της Υποχρέωσης θα αυξηθεί κατά 6,37%. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 106 Ανάλυση Ευαισθησίας Μεταβολή Αύξηση Αποδοχών 0,50% Παρούσα Αξία Υποχρέωσης (DBO) 5,80% Μεταβολή -0,50% -5,40% Σε περίπτωση αύξησης του μηνιαίου μισθού κατά 0,50% η Παρούσα Αξία της Υποχρέωσης θα αυξηθεί κατά 5,80%. Σε περίπτωση μείωσης του μηνιαίου μισθού κατά 0,50% η Παρούσα Αξία της Υποχρέωσης θα μειωθεί κατά 5,40%. 6.17. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ - ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Υποχρεώσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων/δικαιώματα χρήσης 69.097 0 6.18. Επιχορηγήσεις Επιχορηγήσεις Μείον: Αναλογούσες αποσβέσεις στην χρήση Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 3.199 89.039 (3.199) (85.841) 0 3.199 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 3.199 89.039 (3.199) (85.841) 0 3.199 6.19. Προμηθευτές Προμηθευτές Γραμμάτια πληρωτέα Επιταγές Πληρωτέες Καθαρές Εμπορικές υποχρεώσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 2.730.315 3.163.691 0 0 259.959 144.272 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 3.425.768 3.072.452 0 0 231.859 137.575 2.990.275 3.307.963 3.657.627 3.210.027 2.730.315 0 259.959 3.163.691 0 144.272 3.425.768 0 231.859 3.072.452 0 137.575 2.990.275 3.307.963 3.657.627 3.210.027 Οι εύλογες αξίες των υποχρεώσεων είναι οι παρακάτω: Προμηθευτές Γραμμάτια πληρωτέα Επιταγές Πληρωτέες Σύνολο Περίοδοι πληρωμής υποχρεώσεων Έως 90 Ημέρες 91-180 Ημέρες 180-360 Ημέρες Άνω των 360 Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 85.392 722.434 2.819.196 2.523.605 20.935 0 64.751 61.924 2.990.274 3.307.963 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 257.749 179.231 1.766.258 2.968.872 522.126 0 1.111.494 61.924 3.657.627 3.210.027 107 6.20. Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις Φόρου εισοδήματος Υποχρεώσεις φόρου ΦΠΑ Υποχρεώσεις παρακρατούμενων φόρων Λοιποί φόροι - τέλη Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 2.200 31.083 684.714 306.058 42.093 37.654 3.569 3.225 732.576 378.020 31/12/2019 31/12/2018 1.400 31.083 664.766 306.058 38.497 33.743 2.359 2.194 707.021 373.079 ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 6.21. Δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμα δάνεια Τραπεζικός δανεισμός Σύνολο βραχυπρόθεσμων δανείων 10.390.141 10.390.141 10.403.152 10.403.152 9.857.799 9.857.799 9.928.209 9.928.209 Σύνολο δανείων 10.390.141 10.403.152 9.857.799 9.928.209 ΟΜΙΛΟΣ 2 έτη και Μεταξύ 2 και 5 Άνω των 5 λιγότερο ετών ετών 10.403.152 0 0 10.403.152 31 Δεκεμβρίου 2018 Σύνολο δανείων 31 Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο δανείων 31 Δεκεμβρίου 2018 Σύνολο δανείων 0 10.390.141 ΕΤΑΙΡΙΑ 2 έτη και Μεταξύ 2 και 5 Άνω των 5 λιγότερο ετών ετών 9.928.209 0 0 9.928.209 10.390.141 0 31 Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο δανείων Σύνολο 9.857.799 0 0 Σύνολο 9.857.799 Το σταθμισμένο μέσο επιτόκιο δανεισμού του ομίλου, την ημερομηνία του ισολογισμού είναι 7,26%. Ο Όμιλος και η Εταιρία έχει συνάψει δανειακές συμβάσεις factoring με δικαίωμα αναγωγής, έναντι απαιτήσεων πελατών. Ο υπόλοιπος δανεισμός αφορά κεφάλαιο κίνησης, το οποίο είναι ελεύθερο εμπράγματων εγγυήσεων και τα όρια πιστώσεων ανανεώνονται κάθε έτος. Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 108 Μεταβολή στις υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές δραστηριότητες (Γνωστοποίηση με βάση το ΔΛΠ 7) Υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές δραστηριότητες την 01.01.2019 Εισπράξεις από εκδοθέντα / αναληφθέντα δάνεια Εξοφλήσεις υποχρεώσεων δανείων Υποχρεώσεις χρηματοδοτικές από μισθώσεις 01.01.2019 Εξοφλήσεις υποχρεώσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις (χρεολύσια) Τόκοι περιόδου Αποπληρωμή Τόκων Υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές δραστηριότητες την 31.12.2019 ΟΜΙΛΟΣ 10.403.152 6.953.237 (6.992.068) 120.746 (20.897) 872.665 (846.844) 10.489.991 ΕΤΑΙΡΙΑ 9.928.209 6.337.604 (6.433.834) 120.746 (20.897) 835.300 (809.479) 9.957.649 6.22. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Ασφαλιστικές Υποχρεώσεις Μερίσματα πληρωτέα Αποδοχές προσωπικού πληρωτέες Υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις Υποχρεώσεις από χρήση δικαιωμάτων παγίων Έξοδα περιόδου δεδουλευμένα Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 156.386 156.665 15.482 15.482 87.205 85.129 16.353 0 14.400 0 184.957 176.942 20.167 13.010 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 126.591 120.714 15.482 15.482 75.146 69.426 16.353 0 14.400 0 165.345 159.107 13.843 9.199 494.949 447.228 427.160 373.927 156.386 15.482 16.353 14.400 87.205 184.957 20.167 156.665 15.482 0 0 85.129 176.942 13.010 126.591 15.482 16.353 14.400 75.146 165.345 13.843 120.714 15.482 0 0 69.426 159.107 9.199 494.949 447.228 427.160 373.927 Οι εύλογες αξίες των υποχρεώσεων είναι οι παρακάτω: Ασφαλιστικές Υποχρεώσεις Μερίσματα πληρωτέα Υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις Υποχρεώσεις από χρήση δικαιωμάτων παγίων Αποδοχές προσωπικού πληρωτέες Έξοδα περιόδου δεδουλευμένα Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο Περίοδοι πληρωμής υποχρεώσεων Έως 90 Ημέρες 91-180 Ημέρες 180-360 Ημέρες Άνω των 360 Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 436.584 399.765 7.055 0 18.161 0 33.149 47.463 494.949 447.228 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 372.618 353.745 7.055 0 18.161 0 29.325 20.182 427.160 373.927 109 6.23. Κύκλος εργασιών Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 11.902.690 12.824.993 0 0 Έσοδα από πωλήσεις αγαθών Έσοδα από παροχή υπηρεσιών Σύνολο 11.902.690 12.824.993 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 11.302.655 12.208.386 0 0 11.302.655 12.208.386 6.24. Έξοδα ανά κατηγορία Κόστος Πωληθέντων Αμοιβές Προσωπικού Αμοιβές Τρίτων Παροχές Τρίτων Φόροι Τέλη Γενικά Έξοδα Αποσβέσεις Προβλέψεις Σύνολο Κόστος αποθεμάτων Κόστος πωληθέντων Έξοδα Διάθεσης Αμοιβές Προσωπικού Αμοιβές Τρίτων Παροχές Τρίτων Φόροι Τέλη Γενικά Έξοδα Αποσβέσεις Αναλώσιμα υλικά Προβλέψεις Σύνολο Έξοδα Διοίκησης Αμοιβές Προσωπικού Αμοιβές Τρίτων Παροχές Τρίτων Φόροι Τέλη Γενικά Έξοδα Αποσβέσεις Αναλώσιμα υλικά Προβλέψεις Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 2.707.497 2.575.668 63.735 62.739 1.273.991 1.286.828 121.559 125.299 51.059 36.344 493.646 569.037 1.490 (8.096) 4.712.978 4.647.818 5.171.360 5.976.424 9.884.338 10.624.241 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 2.553.289 2.424.694 42.835 30.832 1.064.025 1.133.144 116.865 115.880 40.543 22.831 453.658 508.146 998 (6.832) 4.272.211 4.228.695 5.614.321 5.999.517 9.886.533 10.228.211 Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 413.726 353.592 8.254 10.590 303.937 264.562 20.215 28.986 101.088 109.270 50.004 69.214 708 2.665 249 (1.708) 898.182 837.171 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 349.473 290.687 2.283 1.474 189.410 180.734 15.521 19.567 91.623 97.109 24.438 31.517 708 2.665 249 (1.708) 673.705 622.045 Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 131.045 213.786 397.175 347.865 117.829 127.099 50.811 73.234 80.194 77.482 42.328 38.956 20 0 373 (2.024) 819.775 876.398 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 92.493 176.043 394.229 343.307 60.566 85.185 27.302 29.279 79.142 76.131 32.168 19.980 20 0 249 (1.708) 686.171 728.216 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 110 6.25. Λοιπά έσοδα – έξοδα Έσοδα Πωλήσεις ειδών συσκευασίας / αναλωσίμων /άχρηστου υλικού Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 1.196 0 194.232 50.000 3.199 17.739 14.011 280.377 Έσοδα από Ενοίκια Έσοδα παροχής υπηρεσιών Αποζημιώσεις Αναγνωρισθέντα έσοδα επιχορηγήσεων Κέρδη από πώληση παγίων Λοιπά Σύνολο Έξοδα Απομείωσεις στοιχείων ενεργητικού Έξοδα Προηγούμενων Χρήσεων Πρόστιμα και προσαυξήσεις Αποζημιώσεις Προβλέψεις επισφαλών απαιτήσεων Λοιπά Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 7.046 21.150 92.385 134 85.841 22.600 35.437 264.592 Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 22.825 0 0 15.052 47.586 0 50.000 0 37.693 8.068 6.622 19.884 164.726 43.004 1.196 0 193.532 50.000 3.199 17.369 11.322 276.618 7.046 21.150 92.385 134 85.841 22.600 33.620 262.775 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 22.825 0 0 15.052 39.970 0 50.000 0 37.520 4.637 4.353 9.277 154.667 28.966 6.26. Χρηματοοικονομικά έξοδα Τραπεζικά δάνεια & υπεραναλήψεις Προμήθειες Εγγυητικών Επιστολών Λοιπά Τραπεζικά Έξοδα Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 812.613 787.063 360 360 59.692 17.931 872.665 805.354 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 781.586 752.557 360 360 53.354 15.826 835.300 768.743 6.27. Αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας Αναστροφή απομείωσης θυγατρικής κέρδος/(ζημία) Αποτίμηση επενδύσεων σε ακίνητα κέρδος/(ζημία) Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 0 0 83.000 0 83.000 0 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 478.722 0 83.000 0 561.722 0 111 6.28. Φόρος εισοδήματος Αναβαλλόμενος φόρος (έξοδο)/έσοδο Φόρος εισοδήματος (έξοδο) Σύνολο (έξοδο) / έσοδο Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 (21.546) 2.029 0 (31.083) (21.546) (29.054) Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 (60.725) (20.749) 0 (31.083) (60.725) (51.832) 6.29. Κέρδη ανά μετοχή Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Αριθμός μετοχών Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 4.971.466 4.971.466 4.971.466 4.971.466 (395.164) (125.638) (156.056) 43.148 Σταθμισμένος μέσος όρος του αριθμού μετοχών σε κυκλοφορία 4.971.466 4.971.466 4.971.466 4.971.466 Βασικά κέρδη ανά μετοχή (Ευρώ ανά μετοχή) (0,0795) (0,0253) (0,0314) 0,0087 Κέρδη/(ζημίες) που αναλογούν στους μετόχους της μητρικής 6.30. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού Ο αριθμός του απασχολούμενου προσωπικού την 31η Δεκεμβρίου 2019 ήταν 136 και 127 άτομα για τον Όμιλο και την Εταιρία αντίστοιχα. Την 31η Δεκεμβρίου 2018 ο αριθμός των εργαζομένων του ομίλου και της Εταιρίας ήταν 146 και 134 άτομα αντίστοιχα. 6.31. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Συναλλαγές με συνδεόμενα μέρη Έσοδα Θυγατρικές Έξοδα Θυγατρικές Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Σύνολο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 0 0 0 1.078.016 1.078.016 0 2.106.829 2.106.829 ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 540.516 697.427 1.469.035 1.078.016 2.547.051 937.146 1.901.943 2.839.089 Υπόλοιπα συνδεδεμένων μερών Απαιτήσεις Θυγατρικές Υποχρεώσεις Θυγατρικές Συγγενείς Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Σύνολο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 0 0 0 12.120 1.105.344 1.117.464 0 12.120 1.258.475 1.270.595 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 2.082.255 1.531.507 1.007.070 12.120 1.002.355 2.021.545 379.207 12.120 1.102.219 1.493.546 112 Αμοιβές και υπόλοιπα βασικών διευθυντικών στελεχών Υποχρεώσεις Απαιτήσεις ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 2.270 10.088 8.414 9.375 ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 470 3.748 8.414 8.000 Οι παραπάνω συναλλαγές και υπόλοιπα που αφορούν τις εταιρείες που ενοποιήθηκαν με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης έχουν απαλειφθεί από τα ενοποιημένα οικονομικά στοιχεία του Ομίλου. 6.32. Γεγονότα μετά την ημερομηνία του Ισολογισμού Η εξάπλωση του κορονοϊού COVID-19 και επιδράσεις στην Εταιρία και στον Όμιλο Ο κορονοϊός COVID-19, ο οποίος ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 2019 στην Κίνα και έκτοτε έχει πάρει την μορφή πανδημίας σε ολόκληρο τον κόσμο, έχει ήδη επιφέρει δυσμενείς επιπτώσεις τόσο στην παγκόσμια όσο και στην εγχώρια οικονομική δραστηριότητα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Διεθνών Οργανισμών και αναλυτών, η πανδημία του κορονοϊού θα προκαλέσει έντονα αρνητική επίπτωση στην εγχώρια οικονομία με προβλέψεις ύφεσης, με συνέπεια να αντιστρέψει το θετικό κλίμα που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μετά από μια παρατεταμένη δεκαετή κρίση. Η Διοίκηση της Εταιρίας και του Ομίλου παρακολουθεί σε συστηματική βάση τις εξελίξεις και μεριμνά για τη λήψη μέτρων και την εφαρμογή πολιτικών που κρίνονται αναγκαία και ενδεδειγμένα, προκειμένου να διασφαλιστεί η επιχειρηματική της συνέχεια, η απρόσκοπτη λειτουργία της και ο περιορισμός των αρνητικών συνεπειών στο μικρότερο δυνατό βαθμό. Ασφάλεια προσωπικού Η Διοίκηση της Εταιρίας και του Ομίλου σε συνεργασία με τον Ιατρό Εργασίας που παρακολουθεί όλες τις σχετικές εξελίξεις με σκοπό τη διασφάλιση της υγιεινής και ασφάλειας των εργαζομένων σύμφωνα με τα υγειονομικά πρωτόκολλα του ΕΟΔΥ και του Υπουργείου Υγείας. Συγκεκριμένα: Οι εργαζόμενοι και λοιποί συνεργάτες ενημερώνονται διαρκώς για τα μέτρα πρόληψης και την εφαρμογή των νέων πολιτικών προστασίας που εφαρμόζονται. Πραγματοποιήθηκε περιορισμός (και κατά την διάρκεια του lockdown αναστολή) των προσωπικών συναντήσεων-επισκέψεων, των μετακινήσεων και των ταξιδιών. Στην παραγωγή η Εταιρία και ο Όμιλος και προ κορονοϊού τηρούσαν αυστηρά μέτρα υγειονομικής συμμόρφωσης όπως χρήση γαντιών, σκουφιών κ.λπ.. Έτσι κατά την Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 113 εμφάνιση του ιού αυξήθηκαν τα μέτρα ατομικής και συλλογικής προστασίας σε όλους τους χώρους των εγκαταστάσεων του Ομίλου όπως αντισηπτικά, μάσκες, κ.λπ.. Επίσης πραγματοποιείται τακτική απολύμανση και καθαριότητα σε όλους τους κοινόχρηστους χώρους των εγκαταστάσεων. Η προσέλευση στην Εταιρία ανέκαθεν πραγματοποιούνταν με αυστηρό έλεγχο με βιβλίο εισερχομένων επισκεπτών και μετά από προσυμφωνημένη συνάντηση επομένως δεν προκύπτει θέμα συγχρωτισμού. Επίσης η είσοδος και έξοδος των εργαζομένων πραγματοποιείται προσεκτικά ώστε να μην δημιουργείται συνωστισμός. Υλοποιήθηκαν τεχνικές παρεμβάσεις για την τήρηση των απαραίτητων αποστάσεων ασφαλείας των εργαζόμενων σύμφωνα με τις οδηγίες καθώς και έλεγχος ότι οι εσωτερικοί χώροι έχουν τον κατάλληλο αερισμό. Ο Ιατρός Εργασίας παρακολουθεί σε συνεχή βάση όλο το προσωπικό της Εταιρίας ώστε να διασφαλίζεται στο μέγιστο δυνατό βαθμό η ασφάλεια όλου του. Οικονομικές επιδράσεις στην Εταιρία και τον Όμιλο Όσον αφορά την Εταιρία και τον Όμιλο, συνέχισαν την παραγωγή τους και κατά την διάρκεια της έξαρσης της πανδημίας, καθώς η ζήτηση για τα προϊόντα του Ομίλου παρέμεινε σχεδόν σταθερή, διότι οι τομείς στους οποίους απευθύνεται, καθαριστικά προϊόντα, τρόφιμα, φάρμακα δεν έχουν επηρεαστεί σημαντικά. Από την αρχή του έτους 2020 έως τα τέλη Μαΐου ο όγκος πωλήσεων και ο κύκλος εργασιών της Εταιρίας του Ομίλου δεν μεταβλήθηκαν ουσιαστικά σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2019. Η ζήτηση των προϊόντων και οι υπάρχουσες παραγγελίες για το επόμενο διάστημα του έτους 2020 βρίσκονται σε κανονικά για την εποχή επίπεδα. Επίσης η ροή των εισπράξεων είναι κανονική, καθώς στο μεγαλύτερο μέρος τους γίνεται με κατάθεση μετρητών στην τράπεζα. Για τους πελάτες οι οποίοι έχουν προχωρήσει σε παράταση αποπληρωμής των επιταγών για 75 ημέρες, παρατηρήθηκε κάποια καθυστέρηση λίγων ημερών στην εξόφληση αυτών των επιταγών κυρίως σε πολύ μικρά ποσά. Επομένως, σύμφωνα με την μέχρι σήμερα πορεία της νόσου και την χρηματοοικονομική θέση του Ομίλου και της Εταιρίας, οι επιπτώσεις της πανδημίας δεν αναμένεται να έχουν ουσιαστική επίδραση στη συνέχιση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και στα οικονομικά αποτελέσματα του Ομίλου και της Εταιρίας. Έκδοση Εμπραγμάτως Εξασφαλισμένου Κοινού Ομολογιακού Δανείου Στις 10 Φεβρουαρίου 2020 πραγματοποιήθηκε Έκτακτη Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Εταιρίας όπου αποφασίστηκε η έκδοση εμπραγμάτως εξασφαλισμένου κοινού ομολογιακού δανείου βάσει των διατάξεων του ν. 4548/2018 και του ν. 3156/2003 ως ισχύουν, ποσού μέχρι Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 114 ευρώ οκτώ εκατομμυρίων εννιακοσίων εξήντα τεσσάρων χιλιάδων Ευρώ (€8.964.000). Η εκταμίευση του Δανείου θα πραγματοποιηθεί μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του έτους 2020. Δεν υπάρχουν άλλα γεγονότα μετά την ημερομηνία του ισολογισμού που να έχουν σημαντική επίπτωση στην χρηματοοικονομική κατάσταση του Ομίλου και της Εταιρίας. Ασπρόπυργος, 26 Ιουνίου 2020 ΠΡΟΕΔΡΟΣ Δ.Σ. ΙΩΑΝΝΗΣ Δ/ΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΗ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ ΕΜΜ. ΠΑΪΡΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Α. ΠΑΪΡΗΣ ΣΟΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ Α.Δ.Τ. ΑΚ810756 Α.Δ.Τ. ΑΗ 619376 Α.Δ.Τ. ΑΖ001134 ΛΟΓΙΣΤΡΙΑ Α’ ΤΑΞΕΩΣ ΑΜΑ 49020 Ετήσια Οικονομική Έκθεση χρήσεως 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 115

Περίληψη: Στις κατωτέρω δηλώσεις, οι οποίες λαμβάνουν χώρα σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 2 ν. 3556/2007, όπως ισχύει σήμερα, προβαίνουν οι ακόλουθοι Εκπρόσωποι του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας: 1. Ιωάννης Εμμ. Παΐρης, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, 2. Εμμανουήλ Α. Παΐρης, Διευθύνων Σύμβουλος του Διοικητικού Συμβουλίου, 3. Δωρίς Δ. Παΐρη, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, Υπό την ως άνω ιδιότητά μας, ειδικώς προς τούτο ορισθέντες από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία «Ε. ΠΑΪΡΗΣ ΑΒΕΕ», δηλώνουμε και βεβαιώνουμε με την παρούσα ότι εξ όσων γνωρίζουμε: (α) οι ετήσιες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις για την χρήση από 1/1 έως 31/12/2019, οι οποίες καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσεως της Ε. ΠΑΪΡΗΣ ΑΒΕΕ και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, και (β) η έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και την θέση της Ε. ΠΑΪΡΗΣ ΑΒΕΕ, καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Ασπρόπυργος, 26 Ιουνίου 2020 ΠΡΟΕΔΡΟΣ Δ.Σ. ΙΩΑΝΝΗΣ Δ/ΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΕΜΜ. ΠΑΪΡΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Α. ΠΑΪΡΗΣ ΔΩΡΙΣ Δ. ΠΑΪΡΗ Α.Δ.Τ. ΑΚ810756 Α.Δ.Τ. ΑΗ 619376 Α.Δ.Τ. AH508426