[Business/Internal Use] ` ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ I. Δηλώσεις Μελών Διοικητικού Συμβουλίου................................................ 6 II. Ετήσια έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου για την περίοδο από 1.1.2019 έως 31.12.2019 ............................................................................................ 7 1. Χρηματοοικονομικές εξελίξεις και επιδόσεις χρήσης 2019 ........................................................ 8 2. Σημαντικά γεγονότα κατά τη χρήση 2019 και η επίδρασή τους στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις ............................................................................................................................ 9 3. Περιγραφή των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων .......................................................16 4. Στρατηγική της Εταιρείας και μελλοντικές προοπτικές του Ομίλου ...........................................23 5. Παράθεση σημαντικών συναλλαγών του εκδότη με συνδεδεμένα προς αυτόν μέρη ....................26 6. Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης .....................................................................................27 7. Μερισματική πολιτική της ΟΠΑΠ Α.Ε. - Διάθεση καθαρών κερδών ...........................................72 8. Αριθμός και ονομαστική αξία μετοχών................................................................................72 9. Λοιπά ...........................................................................................................................72 10. Σημαντικά γεγονότα μετά τη λήξη της χρήσης 2019 και μέχρι την ημερομηνία ανακοίνωσης της ετήσιας οικονομικής έκθεσης ....................................................................................................73 11. Εναλλακτικοί Δείκτες Μέτρησης Απόδοσης (ΕΔΜΑ) ...............................................................76 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ .................................................................................... 78 III. Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις ............................................ 82 ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΛΟΓΙΣΤΗ ................... 83 1. Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ................................................ 93 2. Κατάσταση Αποτελεσμάτων ................................................................ 95 3. Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος...................................................... 96 4. Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων ............................................. 97 4.1. Ενοποιημένη Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων ..........................................................97 4.2. Εταιρική Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων.................................................................98 5. Κατάσταση Ταμειακών Ροών ............................................................... 99 Σημειώσεις επί των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων ............................ 101 1. Πληροφορίες για την Εταιρεία και τον Όμιλο ........................................ 101 1.1. Γενικές πληροφορίες .......................................................................................................101 1.2. Φύση δραστηριοτήτων ....................................................................................................101 2. Πλαίσιο κατάρτισης των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων .................. 106 2.1. Νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες .......................................................106 2.2. Σημαντικές λογιστικές κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές .......................................................110 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ` ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 3 2.3. Μεταβολές στις λογιστικές αρχές .......................................................................................113 3. Σύνοψη σημαντικών λογιστικών πολιτικών .......................................... 116 3.1. Ενοποίηση και συμμετοχή σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις .......................................................116 3.2. Μετατροπή ξένου νομίσματος ...........................................................................................119 3.3. Λειτουργικοί τομείς .........................................................................................................119 3.4. Αναγνώριση εσόδου, λογιστικοποίηση Κερδών νικητών και Λοιπών λειτουργικών εσόδων ...........120 3.5. Έσοδα από τόκους ..........................................................................................................123 3.6. Έσοδα από μερίσματα .....................................................................................................123 3.7. Έξοδα ...........................................................................................................................123 3.8. Ενσώματες ακινητοποιήσεις .............................................................................................123 3.9. Ασώματες ακινητοποιήσεις...............................................................................................124 3.10. Υπεραξία .....................................................................................................................125 3.11. Απομείωση αξίας μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ......................................126 3.12. Μισθώσεις ...................................................................................................................127 3.13. Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού .........................................................................129 3.14. Αποθέματα ..................................................................................................................131 3.15. Διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα .................................................................................131 3.16. Ίδια κεφάλαια ..............................................................................................................131 3.17. Φόρος εισοδήματος και αναβαλλόμενος φόρος ..................................................................132 3.18. Προβλέψεις, ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις ........................................................134 3.19. Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις ...................................................................................134 3.20. Κόστος παροχών αποχώρησης .........................................................................................135 3.21. Επενδύσεις σε ακίνητα ...................................................................................................137 3.22. Μερίσματα πληρωτέα ....................................................................................................137 4. Δομή του Ομίλου ............................................................................ 138 5. Πληροφόρηση κατά λειτουργικό τομέα ............................................... 139 6. Ασώματες ακινητοποιήσεις ............................................................... 142 7. Ενσώματες ακινητοποιήσεις .............................................................. 145 8. Δικαίωμα χρήσης και υποχρεώσεις μισθώσεων .................................... 148 9. Επενδύσεις σε ακίνητα ..................................................................... 149 10. Υπεραξία ..................................................................................... 150 11. Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες .................................................. 152 12. Συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες ................................................... 155 13. Λοιπά μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία ................................. 156 14. Αναβαλλόμενη φορολογία .............................................................. 157 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ` ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 4 15. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ................................................. 160 16. Αποθέματα .................................................................................. 161 17. Εμπορικές απαιτήσεις .................................................................... 162 18. Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία ..................................... 162 19. Μετοχικό κεφάλαιο και Αποθεματικό υπέρ το άρτιο ............................ 164 20. Αποθεματικά ................................................................................ 164 21. Ίδιες Μετοχές ............................................................................... 165 22. Μη ελέγχουσες συμμετοχές ............................................................. 166 23. Δάνεια ........................................................................................ 168 24. Προγράμματα παροχών προσωπικού ................................................ 170 25. Προβλέψεις ................................................................................. 172 26. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις .............................................. 173 27. Εμπορικές υποχρεώσεις.................................................................. 174 28. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις .............................................. 175 29. Μερίσματα .................................................................................. 176 30. Εισφορά επί των καθαρών εσόδων και λοιπές εισφορές ....................... 176 31. Προμήθειες πρακτόρων .................................................................. 176 32. Λοιπές προμήθειες σχετικές με τα Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) ... 177 33. Λοιπά λειτουργικά έσοδα ............................................................... 177 34. Λοιπά λειτουργικά κόστη ................................................................ 178 35. Κόστος μισθοδοσίας ...................................................................... 178 36. Έξοδα προβολής και διαφήμισης ...................................................... 179 37. Άλλα λειτουργικά έξοδα ................................................................. 179 38. Χρηματοοικονομικά έσοδα / (έξοδα) ................................................. 180 39. Έσοδα από μερίσματα .................................................................... 181 40. Φόρος εισοδήματος ....................................................................... 181 41. Κέρδη ανά μετοχή ......................................................................... 183 42. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη .................................................... 184 43. Λοιπές γνωστοποιήσεις .................................................................. 186 44. Χρηματοοικονομικά μέσα, παράγοντες και διαχείριση χρηματοοικονομικών κινδύνων .......................................................................................... 188 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ` ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 5 45. Ελεγκτικές και λοιπές αμοιβές .......................................................... 198 46. Αναταξινομήσεις κονδυλίων ............................................................ 198 47. Μεταγενέστερα γεγονότα ............................................................... 199 V. Έκθεση Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου για την περίοδο από 01.01.2019 έως 31.12.2019 ........ 203 Έκθεση Ευρημάτων από την Εκτέλεση Προσυμφωνημένων Διαδικασιών επί της «Έκθεσης Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου για την περίοδο από 01.01.2019 έως 31.12.2019» ............................................................. 205 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 6 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 82 III. Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις Οι συνημμένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της 31.12.2019 του Ομίλου και της Εταιρείας εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΟΠΑΠ Α.Ε. στις 31.03.2020 και έχουν δημοσιοποιηθεί με την ανάρτησή τους στη διεύθυνση διαδικτύου της Εταιρείας www.opap.gr καθώς και στο διαδικτυακό τόπο του Χ.Α. όπου και θα παραμείνουν στη διάθεση του επενδυτικού κοινού για χρονικό διάστημα τουλάχιστον πέντε ετών από την ημερομηνία της συντάξεως και δημοσιοποίησής τους. Επισημαίνεται ότι τα δημοσιευθέντα συνοπτικά οικονομικά στοιχεία και πληροφορίες που προκύπτουν από τις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις στοχεύουν στο να παράσχουν στον αναγνώστη μία γενική ενημέρωση για την οικονομική κατάσταση, την οικονομική θέση και τα συνολικά εισοδήματα του Ομίλου και της Εταιρείας αλλά δεν παρέχουν την ολοκληρωμένη εικόνα της οικονομικής θέσης και των αποτελεσμάτων των χρηματοοικονομικών επιδόσεων και των ταμειακών ροών της Εταιρείας και του Ομίλου σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ). Οι ελεγκτές των ενοποιημένων και εταιρικών Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της ΟΠΑΠ Α.Ε. για τη χρήση που έληξε την 31.12.2019 είναι η ελεγκτική εταιρεία ΠράιςγουωτερχαουςΚούπερς Ανώνυμος Ελεγκτική Εταιρεία, ενώ για τη χρήση που έληξε την 31.12.2018 ήταν η ελεγκτική εταιρεία KPMG Ορκωτοί Ελεγκτές Α.Ε.. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΛΟΓΙΣΤΗ Προς τους Μετόχους της Εταιρείας ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ Α.Ε.. Έκθεση ελέγχου επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ Α.Ε. (Εταιρεία και Όμιλος), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων, συνολικού εισοδήματος, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και τις σημειώσεις επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων που περιλαμβάνουν και περίληψη των σημαντικών λογιστικών πολιτικών. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την εταιρική και ενοποιημένη χρηματοοικονομική θέση της Εταιρείας και του Ομίλου κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, την εταιρική και ενοποιημένη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις εταιρικές και ενοποιημένες ταμειακές τους ροές, για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ), όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και συνάδουν με τις κανονιστικές απαιτήσεις του Ν. 4548/2018. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ), που έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στο τμήμα της έκθεσής μας «Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων». Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ανεξαρτησία του Ελεγκτή Καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας έχουμε παραμείνει ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τον Όμιλο, σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών (Κώδικας ΣΔΠΔΕ) που έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, καθώς και τις απαιτήσεις δεοντολογίας του Ν. 4449/2017 και του Κανονισμού ΕΕ 537/2014, που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα. Έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με το Ν. 4449/2017, τον Κανονισμό ΕΕ 537/2014 και τις απαιτήσεις του Κώδικα ΣΔΠΔΕ. Δηλώνουμε ότι οι μη ελεγκτικές μας υπηρεσίες προς την Εταιρεία και τις θυγατρικές της παρασχέθηκαν σύμφωνα με τους προαναφερόμενους όρους της ισχύουσας νομοθεσίας και ότι δεν έχουμε παράσχει μη ελεγκτικές υπηρεσίες οι οποίες απαγορεύονται από το άρθρο 5 παρ.(1) του Κανονισμού ΕΕ 537/2014. Οι μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Εταιρεία και στις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσεως που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 γνωστοποιούνται στη Σημείωση 45 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. ΠΡΑΙΣΓΟΥΩΤΕΡΧΑΟΥΣΚΟΥΠΕΡΣ Ανώνυμη Ελεγκτική Εταιρεία, Λεωφ. Κηφισίας 268, 15232 Χαλάνδρι Tηλ:+30 210 6874400, Φαξ:+30 210 6874444, www.pwc.gr Εθνικής Αντίστασης 17, 55134 Θεσσαλονίκη, Tηλ:+30 2310 488880 Φαξ:+30 2310 459487 Κύρια θέματα ελέγχου Τα κύρια θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της τρέχουσας χρήσεως. Τα θέματα αυτά αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Κύρια θέματα ελέγχου Αναγνώριση εσόδων βασιζόμενη σε πολύπλοκα πληροφοριακά συστήματα - Καθαρά Έσοδα προ Εισφορών (Σημείωση 3.4 Αναγνώριση εσόδων, λογιστικοποίηση Κερδών νικητών και Λοιπών λειτουργικών εσόδων) (εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις) Την 31 Δεκεμβρίου 2019, το ύψος των Καθαρών Εσόδων προ Εισφορών ανέρχεται σε €1.61 δις για τον Όμιλο και €1.36 δις για την Εταιρεία. Ο Όμιλος και η Εταιρεία λειτουργούν σε ένα ρυθμιζόμενο περιβάλλον και έχουν διάφορες ροές εσόδων στις λειτουργίες τους. Οι ροές εσόδων περιλαμβάνουν ένα μεγάλο όγκο ημερήσιων συναλλαγών που καταγράφονται, υπόκεινται σε επεξεργασία, υπολογίζονται, και λογιστικοποιούνται χρησιμοποιώντας πολύ σύνθετα και διασυνδεδεμένα πληροφοριακά συστήματα (εσωτερικά και συστήματα Οργανισμών Υπηρεσιών), με έναν αριθμό διαφορετικών και εξειδικευμένων βάσεων για τον υπολογισμό των εσόδων. Πώς αντιμετωπίστηκαν από τον έλεγχό μας τα κύρια θέματα ελέγχου Η ακρίβεια και η πληρότητα των ποσών που αναγνωρίζονται από αυτές τις ροές εσόδων εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα πληροφοριακά συστήματα (IT) ή / και τις αυτοματοποιημένες διαδικασίες και δικλίδες (δλδ. υπολογισμούς, συμφωνίες) που υλοποιούνται σε ή / και χρησιμοποιούν αυτά τα συστήματα. Αξιολογήσαμε την ανθεκτικότητα της ασφάλειας των πληροφοριών του Ομίλου και της Εταιρείας, επισκοπώντας τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των κυριότερων διαδικασιών και δικλίδων επί των πληροφοριακών συστημάτων, που σχετίζονται με τη χρηματοοικονομική αναφορά. Πιο συγκεκριμένα, για τα συστήματα που εμπίπτουν στο εύρος του ελέγχου μας, αξιολογήσαμε συνολικά το περιβάλλον πληροφορικής συμπεριλαμβανομένων της διαχείρισης των προσβάσεων, των αλλαγών που διενεργούνται στα πληροφοριακά συστήματα και των καθημερινών λειτουργιών της πληροφορικής για τα κύρια επίπεδα υποδομής (δηλ. εφαρμογές, λειτουργικά συστήματα, βάσεις δεδομένων), και εξετάσαμε τη λειτουργικότητα των προαναφερθεισών διαδικασιών και δικλίδων. Επίσης, προκειμένου να βασιστούμε στην παραγόμενη συστημική πληροφόρηση (δηλ. δεδομένα και αναφορές) και στις αυτοματοποιημένες δικλίδες (δηλ. διασύνδεση συστημάτων, υπολογισμούς, συμφωνίες) που υλοποιούνται στα συστήματα αυτά, στηριχτήκαμε, επίσης, σε δικλίδες που εφαρμόζονται σε επιχειρησιακές λειτουργίες και πραγματοποιήσαμε επιπρόσθετες διαδικασίες αναλυτικής και ουσιαστικής επαλήθευσης στα πλαίσια του ελέγχου μας. Η φύση, η πολυπλοκότητα και η αυξημένη χρήση των προαναφερόμενων πληροφοριακών συστημάτων σε συνδυασμό με τον μεγάλο όγκο και την πολυπλοκότητα των συναλλαγών που τίθενται σε επεξεργασία σε καθημερινή βάση μέσω αυτών, αυξάνουν το κίνδυνο μη αποτελεσματικής διασύνδεσης μεταξύ πληροφοριακών συστημάτων Για τις περιπτώσεις όπου σε επίπεδο Εταιρείας και Ομίλου τα προαναφερθέντα συστήματα και / ή οι σχετικές διαδικασίες και δικλίδες έχουν ανατεθεί σε Οργανισμούς Υπηρεσιών , λάβαμε και αξιολογήσαμε τις αντίστοιχες εκθέσεις διασφάλισης που εκδόθηκαν από τους ελεγκτές των Οργανισμών Υπηρεσιών, προκειμένου να και δεδομένων, καθώς και τον κίνδυνο που σχετίζεται με τον βαθμό αξιοπιστίας της παραγόμενης χρηματοοικονομικής πληροφόρησης και των ποσών που αναγνωρίζονται μέσα από αυτές τις ροές εσόδων. Η προσέγγιση του ελέγχου στηρίζεται στην αποτελεσματικότητα των δικλίδων στα πληροφοριακά συστήματα, που είναι κρίσιμη για τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση και τη συνολική ανθεκτικότητα της ασφάλειας των πληροφοριών της Εταιρείας και του Ομίλου. Αξιολόγηση εκτίμησης απομείωσης ασώματων ακινητοποιήσεων και υπεραξίας (Σημείωση 2.2. Σημαντικές λογιστικές κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές, 3.11 Απομείωση αξίας μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, Σημείωση 6. Ασώματες ακινητοποιήσεις, Σημείωση 10. Υπεραξία) (εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις) Την 31η Δεκεμβρίου 2019, οι ασώματες ακινητοποιήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας ανέρχονται σε €1.06 δις. και € 0.93 δις. αντίστοιχα και επιμετρώνται στο κόστος κτήσης μείον συσσωρευμένες αποσβέσεις και τυχόν απομείωση. Η διοίκηση εξετάζει σε ετήσια βάση εάν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης στα μη χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, η υπεραξία ανέρχεται σε € 30.2 εκ. και επιμετράται στο κόστος προσαρμοσμένο με τυχόν απομείωση. Η υπεραξία εξετάζεται ετησίως για απομείωση. Σε ορισμένες εταιρείες που δραστηριοποιείται ο Όμιλος, οι χρηματοοικονομικές και λειτουργικές τους αποδόσεις συνιστούν ενδείξεις ότι η λογιστική αξία υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό, και συνεπώς πραγματοποιήθηκε έλεγχος απομείωσης στην άδεια παραχώρησης στις Ιπποδρομίες ΑΕ. Για σκοπούς ελέγχου απομείωσης της υπεραξίας έχει πραγματοποιηθεί έλεγχος απομείωσης για τις ακόλουθες τρεις μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών (ΜΔΤΡ): Neurosoft A.E., ΟΠΑΠ SPORTS LTD, TORA DIRECT A.E., Η Διοίκηση προσδιορίζει την ανακτήσιμη αξία κάθε μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών ενισχύσουμε την κατανοήση μας για τη φύση των παρεχόμενων υπηρεσιών και να αξιολογήσουμε εάν οι υπηρεσίες τρίτων λειτουργούν κατά τον προβλεπόμενο τρόπο και αξιολογήσαμε τις συμπληρωματικές δικλίδες που εφαρμόζονται προκειμένου να διασφαλιστεί η αξιόπιστη αναγνώριση των εσόδων. Με βάση τις διαδικασίες ελέγχου που πραγματοποιήσαμε, δεν εντοπίσαμε σημαντικά ευρήματα στα έσοδα που αναγνωρίστηκαν κατά τη διάρκεια του έτους. Αξιολογήσαμε τη συνολική διαδικασία που εφαρμόζει η διοίκηση για τον έλεγχο απομείωσης, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας εντοπισμού ενδείξεων απομείωσης, της κατάρτισης υποδειγμάτων ελέγχου απομείωσης ,καθώς και της επισκόπησης και έγκρισης αυτών. Οι κυριότερες παραδοχές που αξιολογήθηκαν περιλαμβάνουν τους ρυθμούς ανάπτυξης, τις προβλέψεις σχετικά με τα περιθώρια κέρδους και τα προεξοφλητικά επιτόκια. Συζητήσαμε εκτενώς με τη διοίκηση την καταλληλότητα των υποδειγμάτων ελέγχου απομείωσης και το εύλογο των παραδοχών και, με την υποστήριξη των εξειδικευμένων σε θέματα αποτίμησης στελεχών μας , διενεργήσαμε τις ακόλουθες διαδικασίες: Πραγματοποιήσαμε συγκριτική αξιολόγηση των κύριων παραδοχών των υποδειγμάτων ελέγχου απομείωσης που εφαρμόστηκαν από τη διοίκηση με τις τάσεις της αγοράς και τις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν τις προηγούμενες χρήσεις. Εξετάσαμε τη μαθηματική ακρίβεια των υποδειγμάτων ταμειακών ροών και συμφωνήσαμε τα σχετικά στοιχεία με τα εγκεκριμένα επιχειρηματικά σχέδια. Αξιολογήσαμε την αξιοπιστία των προβλέψεων της διοίκησης επισκοπώντας τις πραγματικές επιδόσεις έναντι των αντίστοιχων προβλέψεων. Αξιολογήσαμε την επίδραση στην ανακτήσιμη αξία των μονάδων δημιουργίας ταμειακών ροών μιας ενδεχόμενης μεταβολής των κύριων παραδοχών. ως το μεγαλύτερο ποσό μεταξύ της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας της μείον το απαιτούμενο για την πώληση κόστος. Για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης για σκοπούς ελέγχου απομείωσης των ασώματων ακινητοποιήσεων χρησιμοποιήθηκαν εκτιμήσεις ταμειακών ροών, βάσει του εγκεκριμένου από τη διοίκηση προϋπολογισμού για ένα έτος και βάσει εκτιμήσεων ταμειακών ροών ως τη λήξη της παραχώρησης. Για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης για σκοπούς ελέγχου απομείωσης της υπεραξίας, χρησιμοποιήθηκαν εκτιμήσεις ταμειακών ροών, βάσει του εγκεκριμένου από τη διοίκηση προϋπολογισμού για ένα έτος και βάσει εκτιμήσεων ταμειακών ροών για τα επόμενα τέσσερα έτη. Επικεντρωθήκαμε σε αυτή την περιοχή, καθώς για τον προσδιορισμό του ανακτήσιμου ποσού κάθε ΜΔΤΡ απαιτήθηκε η άσκηση κρίσης εκ μέρους της διοίκησης σχετικά με τις βασικές παραδοχές (όπως προσδοκίες για τη μελλοντική πορεία της αγοράς και επιτόκια προεξόφλησης που χρησιμοποιήθηκαν για την προεξόφληση των προβλεπόμενων ταμειακών ροών). Στη Σημείωση 6 «Ασώματες Ακινητοποιήσεις» και στη Σημείωση 10 «Υπεραξία», παρέχονται λεπτομερείς πληροφορίες για τις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν. Στη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019, αναγνωρίστηκε πρόβλεψη απομείωσης ασώματων ακινητοποιήσεων ύψους € 4.0 εκ. για τις δραστηριότητες του Ομίλου στην διεξαγωγή Ιπποδρομιών, καθώς και πρόβλεψη απομείωσης € 4.0 εκ. στην υπεραξία σε σχέση με την εταιρεία NEUROSOFT AE. Επιβεβαιώσαμε την καταλληλότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων που περιλαμβάνονται στις σημειώσεις των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Με βάση τις διαδικασίες μας, θεωρούμε ότι οι κύριες παραδοχές της διοίκησης βρίσκονται εντός ενός εύλογου εύρους. Αξιολόγηση εκτίμησης απομείωσης συμμετοχών σε θυγατρικές (Σημείωση 2.2 Σημαντικές λογιστικές κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές, Σημείωση 11 Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες) (εταιρικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις) Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, η Εταιρεία έχει επενδύσεις σε θυγατρικές ποσού € 362.9 εκ. Οι εν λόγω επενδύσεις λογιστικοποιούνται στο κόστος, προσαρμοσμένο με τυχόν απομείωση. Η διοίκηση εξετάζει εάν υπάρχουν ενδείξεις ότι η λογιστική αξία ενδέχεται να μην είναι ανακτήσιμη. Σε ορισμένες εταιρείες που δραστηριοποιείται ο Όμιλος, οι χρηματοοικονομικές και λειτουργικές τους αποδόσεις συνιστούν ενδείξεις ότι η λογιστική αξία υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό, και συνεπώς πραγματοποιήθηκε έλεγχος απομείωσης στη θυγατρική εταιρεία ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε.. Το ανακτήσιμο ποσό της συμμετοχής στην κάθε θυγατρική προσδιορίζεται με βάση την αξία χρήσης για τον υπολογισμό της οποίας απαιτείται η χρήση παραδοχών. Για τον παραπάνω υπολογισμό χρησιμοποιήθηκαν εκτιμήσεις μελλοντικών ταμειακών ροών, βάσει του εγκεκριμένου από τη διοίκηση προϋπολογισμού για ένα έτος και βάσει εκτιμήσεων ταμειακών ροών για τα επόμενα τέσσερα έτη. Επικεντρωθήκαμε σε αυτή την περιοχή καθώς για τον προσδιορισμό της αξίας χρήσης κάθε μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών απαιτήθηκε η άσκηση κρίσης εκ μέρους της διοίκησης σχετικά με τις βασικές παραδοχές (όπως προσδοκίες για τη μελλοντική πορεία της αγοράς και επιτόκια που χρησιμοποιήθηκαν για την προεξόφληση των προβλεπόμενων ταμειακών ροών). Στη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019, αναγνωρίστηκε πρόβλεψη απομείωσης € 8.3 εκ. σε σχέση με την επένδυση της Εταιρείας στη θυγατρική Ιπποδρομίες Α.Ε.. Επίπτωση της υγειονομικής κρίσης του ιού COVID-19 (Σημείωση 2. Πλαίσιο Κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, Σημείωση 47. Μεταγενέστερα γεγονότα) H Εταιρεία και ο Όμιλος καταρτίζουν τις Αξιολογήσαμε τη συνολική διαδικασία που εφαρμόζει η διοίκηση για τον έλεγχο απομείωσης, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας εντοπισμού ενδείξεων απομείωσης, της κατάρτισης υποδειγμάτων ελέγχου απομείωσης ,καθώς και της επισκόπησης και έγκρισης αυτών. Οι κυριότερες παραδοχές που αξιολογήθηκαν περιλαμβάνουν τους ρυθμούς ανάπτυξης, τις προβλέψεις σχετικά με τα περιθώρια κέρδους και τα προεξοφλητικά επιτόκια. Συζητήσαμε εκτενώς με τη διοίκηση την καταλληλότητα των υποδειγμάτων ελέγχου απομείωσης και το εύλογο των παραδοχών και, με την υποστήριξη των εξειδικευμένων σε θέματα αποτίμησης στελεχών μας , διενεργήσαμε τις ακόλουθες διαδικασίες: Πραγματοποιήσαμε συγκριτική αξιολόγηση των κύριων παραδοχών των υποδειγμάτων ελέγχου απομείωσης που εφαρμόστηκαν από τη διοίκηση με τις τάσεις της αγοράς και τις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν τις προηγούμενες χρήσεις. Εξετάσαμε τη μαθηματική ακρίβεια των υποδειγμάτων ταμειακών ροών και συμφωνήσαμε τα σχετικά στοιχεία με τα εγκεκριμένα επιχειρηματικά σχέδια. Αξιολογήσαμε την αξιοπιστία των προβλέψεων της διοίκησης επισκοπώντας τις πραγματικές επιδόσεις έναντι των αντίστοιχων προβλέψεων. Αξιολογήσαμε την επίδραση στην ανακτήσιμη αξία των μονάδων δημιουργίας ταμειακών ροών μιας ενδεχόμενης μεταβολής των κύριων παραδοχών. Επιβεβαιώσαμε την καταλληλότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων που περιλαμβάνονται στις σημειώσεις των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Με βάση τις διαδικασίες μας, θεωρούμε ότι οι κύριες παραδοχές της διοίκησης βρίσκονται εντός ενός εύλογου εύρους. Κατά την αξιολόγηση της καταλληλότητας της αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας για την κατάρτιση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων: χρηματοοικονομικές τους καταστάσεις χρησιμοποιώντας την αρχή της συνεχιζόμενης επιχειρηματικής δραστηριότητας. Επικεντρωθήκαμε στον έλεγχο της καταλληλότητας της χρήσης της αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, δεδομένων των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχει στη λειτουργία και οικονομική θέση της Εταιρείας και του Ομίλου το ξέσπασμα της πανδημίας του κορωνοϊού (COVID-19). Η ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να λειτουργούν απρόσκοπτα ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα εξαρτάται από την ικανότητα της Διοίκησης να διατηρεί τη ρευστότητα σε επίπεδα που μπορεί να εκπληρώσει τις τρέχουσες χρηματοδοτικές και λειτουργικές υποχρεώσεις. Η διοίκηση έχει επίσης εξετάσει την επίδραση της υγειονομικής κρίσης του ιού COVID-19 στα μελλοντικά λειτουργικά αποτελέσματα της Εταιρίας και του Ομίλου και συγκεκριμένα στις ταμειακές τους ροές. Το ξέσπασμα του COVID-19 και οι σχετικοί περιορισμοί που υιοθετήθηκαν από την κυβέρνηση οδήγησαν στην αναστολή της λειτουργίας των καταστημάτων τυχερών παιγνίων της Εταιρείας και Ομίλου, η οποία επηρεάζει αρνητικά τις μελλοντικές ταμειακές τους εισροές. Η διοίκηση διενήργησε ανάλυση ευαισθησίας στις μελλοντικές ταμειακές ροές για να λάβει υπόψη τις πιθανές συνέπειες μιας εκτεταμένης αναστολής των δραστηριοτήτων των τυχερών παιγνίων λόγω του COVID-19 όπως εξέτασε επίσης τις επιπτώσεις στην εγχώρια και στην παγκόσμια οικονομία. Η εκτίμηση της διοίκησης για την εφαρμογή της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας βασίζεται σε προβλέψεις ταμειακών ροών, οι οποίες εξαρτώνται από σημαντικές κρίσεις της διοίκησης και μπορούν να επηρεαστούν από τη μεροληψία της διοίκησης. ● Αξιολογήσαμε την επίδραση του COVID-19 στις μελλοντικές ταμειακές ροές, συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσής τους για μελλοντικές απαιτήσεις ρευστότητας. Συζητήσαμε με τη Διοίκηση τις βασικές υποθέσεις που υιοθετήθηκαν και αξιολογήσαμε τα σχέδιά της για την άμβλυνση των πιθανών ελλείψεων ρευστότητας. ● Λάβαμε στοιχεία σχετικά με τις υποκείμενες προβλέψεις ταμειακών ροών της Διοίκησης, αξιολογώντας τα σε σχέση με σχετικές εξωτερικές και εσωτερικές πηγές, όπως κρίθηκε απαραίτητο. Συγκρίναμε τα εκτιμώμενα έσοδα και κόστη βάσει των παραδοχών σε σχέση με τις ιστορικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένης της εκτίμησης για την πιθανότητα επίτευξης της επιδιωκόμενης μείωσης του κόστους. ● Ελέγξαμε τη μαθηματική ακρίβεια των προβλέψεων της διοίκησης για ταμειακές ροές. ● Διεξήγαμε ανεξάρτητη ανάλυση ευαισθησίας για να αξιολογήσουμε τον αντίκτυπο των αλλαγών στις βασικές παραδοχές στις οποίες βασίζεται η πρόβλεψη των ταμειακών ροών, όπως μια περαιτέρω αναστολή των λειτουργιών πέραν της αξιολόγησης της Διοίκησης. ● Αξιολογήσαμε το συμπέρασμα της Διοίκησης ότι δεν υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα αναφορικά με την αρχή της συνεχιζόμενης δραστηριότητας. ● Εξετάσαμε την επάρκεια και την καταλληλότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων της Διοίκησης στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Μετά την εκτέλεση των παραπάνω διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης των εκτιμήσεων της Διοίκησης που χρησιμοποιήθηκαν και λόγω της ύπαρξης σημαντικών ταμειακών διαθεσίμων, στην Εταιρεία και στον Όμιλο, είμαστε σε θέση να εκτιμήσουμε ότι, παρόλο που η πανδημία του COVID-19 αναμένεται να επηρεάσει αρνητικά τα λειτουργικά αποτελέσματα της Εταιρείας και του Ομίλου και τις ταμειακές τους ροές, η χρήση της αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας από τη Διοίκηση είναι κατάλληλη. Άλλες Πληροφορίες Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου είναι υπεύθυνα για τις Άλλες Πληροφορίες. Οι Άλλες Πληροφορίες, που περιέχονται στην προβλεπόμενη από το Ν. 3556/2007 Ετήσια Οικονομική Έκθεση, είναι οι Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου και η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, και η σχετική έκθεση ελέγχου (αλλά δεν περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου επί αυτών), τις οποίες λάβαμε πριν από την ημερομηνία της παρούσας έκθεσης ελεγκτή. Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις Άλλες Πληροφορίες και, εκτός των όσων ρητά αναφέρουμε στο παρόν τμήμα της Έκθεσής μας δεν εκφράζουμε γνώμη ελέγχου ή άλλης διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις Άλλες Πληροφορίες και με τον τρόπο αυτό να εξετάσουμε εάν οι Άλλες Πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις ή τη γνώση που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εξετάσαμε εάν η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνει τις γνωστοποιήσεις οι οποίες απαιτούνται από το Ν. 4548/2018, και ότι έχει συνταχθεί η προβλεπόμενη από το άρθρο 152 του Ν. 4548/2018 Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης. Με βάση τις εργασίες που εκτελέσαμε κατά τον έλεγχο μας, κατά τη γνώμη μας: Τα πληροφοριακά στοιχεία που περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου της χρήσης που έληξε την 31/12/2019 αντιστοιχούν στις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, Η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150,151,153 και 154 του Ν. 4548/2018, Η Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που αναφέρονται στις περιπτώσεις γ και δ της παραγράφου 1 του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018. Επιπλέον με βάση τη γνώση και κατανόηση που αποκτήσαμε κατά το έλεγχό μας, για την Εταιρεία και τον Όμιλο ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ Α.Ε. και το περιβάλλον τους, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε εάν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού της Συμβουλίου και στις Άλλες Πληροφορίες τις οποίες λάβαμε πριν από την ημερομηνία της παρούσας έκθεσης ελεγκτή. Δεν έχουμε να αναφέρουμε τίποτα σχετικά με το θέμα αυτό. Ευθύνες του Διοικητικού Συμβουλίου και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Το Διοικητικό Συμβούλιο έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις απαιτήσεις του Ν. 4548/2018, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που το Διοικητικό Συμβούλιο καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, το Διοικητικό Συμβούλιο είναι υπεύθυνο για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τις δραστηριότητες τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής βάσης της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν το Διοικητικό Συμβούλιο είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τις δραστηριότητες τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προχωρήσει σε αυτές τις ενέργειες. Οι υπεύθυνοι για τη διακυβέρνηση έχουν την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, που έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα επηρέαζαν τις χρηματοοικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ που έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: • Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για την γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου. • Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό τη διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. • Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών πολιτικών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από το Διοικητικό Συμβούλιο. • Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από το Διοικητικό Συμβούλιο της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το εάν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Εάν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ή εάν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Εταιρεία και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. • Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. • Συγκεντρώνουμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και των ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της τρέχουσας περιόδου και ως εκ τούτου αποτελούν τα κύρια θέματα ελέγχου. Περιγράφουμε τα θέματα αυτά στην έκθεση ελεγκτή. Έκθεση επί άλλων νομικών και κανονιστικών απαιτήσεων 1. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με την προβλεπόμενη από το άρθρο 11 του Κανονισμού ΕΕ 537/2014 Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας. 2. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Εταιρείας με την από 22/05/2019 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Αθήνα, 1 Απριλίου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής ΠραϊςγουώτερχαουςΚούπερς Ανώνυμη Ελεγκτική εταιρεία Λ. Κηφισίας 268, 152 32 Χαλάνδρι ΑΜ ΣΟΕΛ 113 Κωνσταντίνος Μιχαλάτος ΑΜ ΣΟΕΛ 17701 93 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 1. Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης Της 31 Δεκεμβρίου 2019 και της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή (Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ) ΟΜΙΛΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Ασώματες ακινητοποιήσεις Ενσώματες ακινητοποιήσεις Δικαίωμα χρήσης Επενδύσεις σε ακίνητα Υπεραξία Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες Συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες Μακροπρόθεσμες εμπορικές απαιτήσεις Λοιπά μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση Μακροπρόθεσμες επενδύσεις Σύνολο μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων Κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Αποθέματα Εμπορικές απαιτήσεις Απαιτήσεις από φόρο εισοδήματος Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Βραχυπρόθεσμες επενδύσεις Σύνολο κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων Σύνολο Ενεργητικού ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σημ. 31.12.2019 31.12.2018* 31.12.2019 31.12.2018* 6 7 8 9 10 11 12 1.065.733 98.308 64.036 1.703 30.275 54.158 1.122.920 111.467 903 34.275 50.089 933.089 95.138 32.627 1.703 362.987 - 972.679 88.421 903 270.725 - 17 1.467 2 - 2 13 27.855 47.151 29.290 44.709 14 15 19.894 6.630 17.359 600 - - 1.370.059 1.384.765 1.454.835 1.377.439 15 16 17 14 633.815 6.962 161.158 4.436 181.996 10.662 140.186 - 450.297 2.745 70.905 4.429 101.563 1.053 45.405 - 18 60.204 46.879 33.259 22.413 15 3.285 8.858 - - 869.860 388.581 561.636 170.434 2.239.918 1.773.347 2.016.471 1.547.873 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 94 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ & ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Ίδια κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Αποθεματικό υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Ίδιες μετοχές Κέρδη εις νέο Σημ. 31.12.2019 31.12.2018* 31.12.2019 31.12.2018* 19 19 20 21 96.487 24.294 31.522 (14.497) 615.982 95.700 32.212 (14.497) 609.339 96.487 24.294 30.266 (14.497) 620.030 95.700 30.955 (14.497) 605.071 753.788 722.754 756.579 717.229 22 18.104 771.892 36.782 759.536 756.579 717.229 23 8 14 24 25 26 1.045.580 57.649 23.528 2.989 8.517 3.361 650.260 15.462 4.807 27.015 2.236 995.301 27.663 21.015 2.570 8.515 2.524 601.351 12.701 4.409 26.893 1.271 1.141.624 699.779 1.057.588 646.625 6.784 7.130 3.578 184.054 1.755 123.101 191 177.459 12.785 123.597 20.004 5.157 3.578 76.867 96.697 20.011 65.168 9.571 89.270 326.403 314.031 202.304 184.019 1.468.027 1.013.811 1.259.892 830.644 2.239.918 1.773.347 2.016.471 1.547.873 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων που αναλογούν σε μετόχους της Εταιρείας Μη ελέγχουσες συμμετοχές Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις μισθώσεων Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Προγράμματα παροχών προσωπικού Προβλέψεις Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις μισθώσεων Προγράμματα παροχών προσωπικού Εμπορικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από φόρο εισοδήματος Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων Σύνολο υποχρεώσεων Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων και Υποχρεώσεων ΕΤΑΙΡΕΙΑ 23 8 24 27 14 28 * Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν επαναδιατυπώνεται. Οι συνημμένες σημειώσεις στις σελίδες από 101 έως 202 αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 95 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 2. Κατάσταση Αποτελεσμάτων Της 31 Δεκεμβρίου 2019 και της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή (Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ) ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01.0131.12.2019 01.0131.12.2018* 01.0131.12.2019 01.0131.12.2018* 4.468.280 4.390.861 3.722.199 3.644.812 1.619.896 1.547.015 1.369.923 1.294.097 30 (533.718) (507.080) (464.716) (442.800) 31 1.086.178 (387.341) 1.039.935 (381.090) 905.207 (319.878) 851.297 (312.796) Λοιπές προμήθειες σχετικές με τα Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) 32 (76.738) (60.692) (61.641) (44.141) Λοιπά λειτουργικά έσοδα Λοιπά λειτουργικά κόστη Κέρδη από συγγενείς εταιρείες 33 34 12 Λειτουργικά έξοδα Κόστος μισθοδοσίας Έξοδα προβολής και διαφήμισης Άλλα λειτουργικά έξοδα 35 36 37 149.361 (98.437) 8.470 681.493 (268.914) (82.306) (60.939) (118.541) 128.788 (91.940) 89 635.089 (281.400) (76.052) (63.994) (138.364) 64.754 (8.049) 580.394 (215.362) (67.974) (46.350) (96.770) 41.768 536.128 (247.186) (63.471) (46.507) (135.458) Ζημίες από απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων (7.128) (2.990) (4.269) (1.751) Κέρδη προ φόρων, τόκων, αποσβέσεων και απομειώσεων (EBITDA) 412.579 353.689 365.032 288.942 (116.315) (114.308) (79.717) (71.149) 296.264 3.108 (30.190) 269.181 (67.083) 202.098 239.381 2.887 (26.368) 215.900 (70.599) 145.301 285.314 1.276 (25.776) 7.500 268.315 (62.702) 205.612 217.793 1.091 (23.711) 4.836 200.008 (64.818) 135.190 202.381 (283) 202.098 0,6356 143.312 1.988 145.301 0,4511 205.612 205.612 0,6457 135.190 135.190 0,4256 Σημ. Μικτές εισπράξεις από παιχνίδια Η Κατάσταση Αποτελεσμάτων έχει ως ακολούθως: Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR) Εισφορά επί των καθαρών εσόδων και λοιπές εισφορές Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) Προμήθειες πρακτόρων Αποσβέσεις και απομειώσεις Λειτουργικό αποτέλεσμα Χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα Έσοδα από μερίσματα Κέρδη προ φόρων Φόρος εισοδήματος Κέρδη μετά φόρων Κατανεμόμενα σε: Μετόχους της Εταιρείας Μη ελέγχουσες συμμετοχές Κέρδη μετά φόρων Βασικά και απομειωμένα κέρδη ανά μετοχή σε € 6, 7, 8, 9, 10 38 38 39 40 41 * Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν επαναδιατυπώνεται. Οι συνημμένες σημειώσεις στις σελίδες από 101 έως 202 αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 96 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 3. Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος Της 31 Δεκεμβρίου 2019 και της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή (Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ) ΟΜΙΛΟΣ Σημ. Κέρδη χρήσης ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01.0131.12.2019 01.0131.12.2018* 01.0131.12.2019 01.0131.12.2018* 202.098 145.301 205.612 135.190 Λοιπά συνολικά εισοδήματα – στοιχεία που δε θα ταξινομηθούν μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων Αναλογιστικά κέρδη / (ζημίες) Φόρος εισοδήματος που αναλογεί 24 (221) (101) (218) (127) 14, 40 53 25 52 32 (168) (77) (166) (96) Σύνολο στοιχείων που δε θα ταξινομηθούν μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων Λοιπά συνολικά εισοδήματα – στοιχεία που ενδέχεται να ταξινομηθούν μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων Ζημίες από αποτίμηση παραγώγων για αντιστάθμιση κινδύνου Φόρος εισοδήματος που αναλογεί Σύνολο στοιχείων που ενδέχεται να ταξινομηθούν μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων Λοιπά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων Κατανεμόμενα σε: Μετόχους της Εταιρείας Μη ελέγχουσες συμμετοχές Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων 14, 40 (1.253) (1.057) (1.253) (1.057) 301 264 301 264 (952) (793) (952) (793) (1.120) (870) (1.118) (889) 200.978 144.431 204.495 134.301 201.258 142.439 204.495 134.301 (280) 1.992 - - 200.978 144.431 204.495 134.301 * Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν επαναδιατυπώνεται. Οι συνημμένες σημειώσεις στις σελίδες από 101 έως 202 αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 97 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 4. Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων 4.1. Ενοποιημένη Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Της 31 Δεκεμβρίου 2019 και της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή (Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ) ΟΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο την 1 Ιανουαρίου 2018* Κέρδη χρήσης Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημίες) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα Συναλλαγές με τους Μετόχους της Εταιρείας Αγορά ιδίων μετοχών (Σημ. 21) Έξοδα αύξησης μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικών εταιρειών Επιστροφή κεφαλαίου θυγατρικής εταιρείας Λοιπές κινήσεις Αποθεματικά θυγατρικών εταιρειών Μερίσματα Συνολικές συναλλαγές με τους Μετόχους της Εταιρείας Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο την 1 Ιανουαρίου 2019* Κέρδη χρήσης Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημίες) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα Συναλλαγές με τους Μετόχους της Εταιρείας Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου (Σημ. 19) Έξοδα αύξησης μετοχικού κεφαλαίου Σχηματισμός τακτικού αποθεματικού (Σημ. 20) Μερίσματα (Σημ. 29 & 22) Συνολικές συναλλαγές με τους Μετόχους της Εταιρείας Μεταβολές του ποσοστού συμμετοχής Απόκτηση μεριδίου μη ελέγχουσας συμμετοχής σε θυγατρική (Σημ. 22) Συνολικές μεταβολές του ποσοστού συμμετοχής Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2019 Μετοχικό κεφάλαιο 95.700 - Αποδιδόμενα στους μετόχους της Εταιρείας Αποθεματικό Ίδιες Κέρδη εις Αποθεματικά υπέρ το άρτιο μετοχές νέο 32.882 (9.039) 595.168 143.312 (793) (80) (793) 143.232 714.711 143.312 (873) 142.439 Μη ελέγχουσες συμμετοχές 44.752 1.988 4 1.992 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 759.463 145.301 (870) 144.431 Σύνολο 95.700 95.700 - - 122 122 32.212 32.212 (952) (952) (5.458) (5.458) (14.497) (14.497) - (301) (1.539) (122) (127.098) (129.060) 609.340 609.340 202.381 (171) 202.210 (5.458) (301) (1.539) (127.098) (134.396) 722.754 722.754 202.381 (1.123) 201.258 (69) (6.261) (3.632) (9.961) 36.782 36.782 (283) 3 (280) (5.458) (370) (6.261) (1.539) (130.730) (144.357) 759.536 759.536 202.098 (1.120) 200.978 787 787 24.294 24.294 262 262 - (97) (262) (190.302) (190.661) 25.081 (97) (190.302) (165.318) (3.304) (3.304) 25.081 (97) (193.607) (168.623) - - - - (4.906) (4.906) (15.094) (20.000) 96.487 24.294 31.522 (14.497) (4.906) 615.983 (4.906) 753.788 (15.094) 18.104 (20.000) 771.892 * Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν επαναδιατυπώνεται. Οι συνημμένες σημειώσεις στις σελίδες από 101 έως 202 αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 98 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 4.2. Εταιρική Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Της 31 Δεκεμβρίου 2019 και της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή (Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ) ΕΤΑΙΡΕΙΑ Υπόλοιπο την 1 Ιανουαρίου 2018* Κέρδη χρήσης Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημίες) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα Αγορά ιδίων μετοχών Λοιπές κινήσεις Μερίσματα Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο την 1 Ιανουαρίου 2019* Κέρδη χρήσης Λοιπά συνολικά εισοδήματα/(ζημίες) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου Απορρόφηση ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Σχηματισμός τακτικού αποθεματικού Έξοδα αύξησης μετοχικού κεφαλαίου Μερίσματα (Σημ. 29) Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2019 Μετοχικό κεφάλαιο Αποθεματικό υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Ίδιες μετοχές Κέρδη εις νέο Σύνολο Ιδίων κεφαλαίων 95.700 - - 31.748 - (9.039) - 598.614 135.190 717.023 135.190 - - (793) - (96) (889) - - (793) - 135.094 134.301 95.700 95.700 - - 30.955 30.955 - (5.458) (14.497) (14.497) - (1.539) (127.098) 605.071 605.071 205.612 (5.458) (1.539) (127.098) 717.229 717.229 205.612 - - (952) - (166) (1.118) - - (952) - 205.447 204.495 787 24.294 - - - 25.081 - - - - 86 86 - - 262 - (262) - - - - - (9) (9) 96.487 24.294 30.266 (14.497) (190.302) 620.030 (190.302) 756.579 * Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν επαναδιατυπώνεται. Οι συνημμένες σημειώσεις στις σελίδες από 101 έως 202 αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 99 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 5. Κατάσταση Ταμειακών Ροών Της 31 Δεκεμβρίου 2019 και της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή (Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ) ΟΜΙΛΟΣ 01.0101.01Σημ. 31.12.2019 31.12.2018* ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 269.181 215.900 Κέρδη προ φόρων Προσαρμογή για: Αποσβέσεις 6, 7, 8, 9 107.666 Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα 27.054 Προγράμματα παροχών προσωπικού 35 1.649 Προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις 17 2.299 Διαγραφή εμπορικών απαιτήσεων 1.132 Άλλες προβλέψεις (16.079) Πρόβλεψη απαξίωσης αποθεμάτων 16 1.160 Απομείωση αξίας ασώματων ακινητοποιήσεων & υπεραξίας 6, 10 8.650 Συναλλαγματικές διαφορές 29 Ζημία απομείωσης συμμετοχής σε θυγατρική εταιρεία 11 Απομείωση λοιπών κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων 18 4.712 Κέρδη από συγγενείς εταιρείες 12 (8.470) (Κέρδη)/ζημίες από επενδυτικές δραστηριότητες 25 Άλλα μη ταμειακά στοιχεία 69 Σύνολο 399.077 Μεταβολές στο κεφάλαιο κίνησης (Αύξηση) / μείωση αποθεμάτων 2.540 (Αύξηση) / μείωση απαιτήσεων (34.162) Αύξηση / (μείωση) υποχρεώσεων (πλην τραπεζών) 12.936 Αύξηση φόρων εισοδήματος 2.162 Σύνολο 382.552 Τόκοι έξοδα πληρωθέντα (24.273) Φόροι εισοδήματος πληρωθέντες (78.949) Καθαρές ταμειακές εισροές από λειτουργικές δραστηριότητες 279.330 ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Είσπραξη από πώληση ενσώματων και ασώματων 61 ακινητοποιήσεων Επιπλέον αντίτιμο για την εξαγορά συγγενούς & θυγατρικής 11, 12 (22.000) εταιρείας Εισπράξεις από δάνεια σε τρίτους 3.956 Εισπράξεις από δάνεια σε θυγατρικές εταιρείες Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικών εταιρειών 11 Δάνεια χορηγηθέντα σε τρίτους (2.191) Δάνεια χορηγηθέντα σε εταιρείες του Ομίλου Αύξηση ταμειακών διαθεσίμων λόγω απορρόφησης της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Αγορά ασώματων ακινητοποιήσεων 6 (25.482) Αγορά ενσώματων ακινητοποιήσεων 7 (9.297) Μερίσματα εισπραχθέντα 4.400 Τόκοι εισπραχθέντες 1.978 Καθαρή μεταβολή σε βραχυπρόθεσμες & μακροπρόθεσμες (456) επενδύσεις Καθαρές ταμειακές εκροές από επενδυτικές δραστηριότητες (49.030) Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01.0101.0131.12.2019 31.12.2018* 268.315 200.008 96.767 23.449 1.573 2.990 (1.823) 17.541 32 (89) (34) 356.307 79.717 16.987 1.594 2.024 1.068 (16.082) 1.160 12 8.336 2.245 (2) 2.755 368.129 71.149 17.772 1.501 1.751 (1.789) 13 27.202 (34) 2.755 320.327 (2.742) (19.513) (17.107) 14.394 331.338 (26.555) (51.674) 253.110 8.199 (18.412) 2.677 2.261 362.854 (21.754) (69.966) 271.133 875 4.039 (37.281) 15.648 303.608 (23.813) (43.724) 236.071 55 41 53 (48.000) - - 5.106 (16.290) - 651 6.000 (123.000) (6.100) 3.382 700 (15.982) (750) - 3.268 - (30.154) (21.968) 1.935 (18.206) (8.144) 1.500 1.026 (28.263) (15.551) 4.836 740 (131) - - (109.447) (142.964) (50.835) 100 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ΟΜΙΛΟΣ Σημ. 01.0131.12.2019 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01.0131.12.2018* 01.0131.12.2019 01.0131.12.2018* ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εισπράξεις από χορηγούμενα και εκδοθέντα δάνεια 23 451.600 260.180 450.000 270.000 Πληρωμές δανείων 23 (50.098) (290.752) (56.048) (290.661) Έξοδα έκδοσης δανείων 23 (1.765) (1.750) (1.765) (1.425) Αγορά ιδίων μετοχών 21 - (5.458) - (5.458) (97) (370) (9) - - (6.261) - - (9.681) - (6.478) - (168.440) (130.731) (165.136) (127.099) - (23.300) - (23.300) 221.519 (198.442) 220.565 (177.943) 451.819 (54.779) 348.734 7.293 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα στην αρχή της περιόδου 181.996 236.775 101.563 94.270 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα στο τέλος της περιόδου 633.815 181.996 450.297 101.563 Έξοδα αύξησης μετοχικού κεφαλαίου Επιστροφή μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικών εταιρειών Πληρωμές υποχρεώσεων μισθώσεων 8 Μερίσματα πληρωθέντα Φόρος μερισμάτων προηγούμενων χρήσεων Καθαρές ταμειακές εισροές/(εκροές) από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Καθαρή αύξηση/(μείωση) στα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα περιόδου * Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν επαναδιατυπώνεται. Οι συνημμένες σημειώσεις στις σελίδες από 101 έως 202 αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 101 Σημειώσεις επί των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 1. Πληροφορίες για την Εταιρεία και τον Όμιλο 1.1. Γενικές πληροφορίες H ΟΠΑΠ Α.Ε. (η «Εταιρεία» ή «μητρική εταιρεία») ιδρύθηκε το 1958 ως νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, ανασυστάθηκε σε ανώνυμη εταιρεία το 1999 με έδρα την Ελλάδα και η τήρηση των λογιστικών βιβλίων ως ανώνυμης εταιρείας ξεκίνησε το 2000. Έδρα της Εταιρείας, η οποία αποτελεί και το βασικό τόπο διεξαγωγής των εργασιών της, είναι η Λεωφόρος Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα. Οι μετοχές της ΟΠΑΠ Α.Ε. είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Ο όμιλος ΟΠΑΠ, πέραν της μητρικής εταιρείας, περιλαμβάνει και τις εταιρείες στις οποίες η ΟΠΑΠ Α.Ε., είτε άμεσα είτε έμμεσα, ασκεί έλεγχο (σημείωση 4). Οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου ενοποιούνται από τη SAZKA GROUP a.s.. Οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31.12.2019 (συμπεριλαμβανομένων και των συγκριτικών στοιχείων της χρήσεως που έληξε την 31.12.2018), εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο την 31.03.2020 και υπόκεινται σε έγκριση από τη Γενική Συνέλευση. 1.2. Φύση δραστηριοτήτων Στις 13.10.2000 η Εταιρεία απέκτησε από το Ελληνικό Δημόσιο το 20ετές αποκλειστικό δικαίωμα διεξαγωγής, διαχείρισης, οργάνωσης και λειτουργίας συγκεκριμένων αριθμολαχείων και παιχνιδιών πρόγνωσης αθλητικών γεγονότων, με κάθε πρόσφορο μέσο που διατίθεται από την τρέχουσα τεχνολογία, έναντι τιμήματος € 322.817 χιλ.. Η Εταιρεία απέκτησε επίσης, το αποκλειστικό δικαίωμα εκμετάλλευσης και διαχείρισης οποιουδήποτε νέου παιχνιδιού πρόγνωσης αθλητικών γεγονότων στην Ελλάδα, καθώς και το δικαίωμα πρώτης προτίμησης για κάθε νέο παιχνίδι που θα επιτραπεί με Νόμο. Ο αριθμός των παιχνιδιών αυξήθηκε σταδιακά με την πάροδο του χρόνου και περιλαμβάνει επί του παρόντος 13 παιχνίδια. Το παραπάνω αποκλειστικό δικαίωμα της Εταιρείας έχει επεκταθεί για μια περίοδο 10 ετών, δηλαδή μέχρι τις 12.10.2030. Ως εκ τούτου, η Εταιρεία κατέχει το αποκλειστικό δικαίωμα διεξαγωγής, διαχείρισης, οργάνωσης και λειτουργίας, με κάθε πρόσφορο μέσο, έξι αριθμολαχείων (ΤΖΟΚΕΡ, ΛΟΤΤΟ, ΠΡΟΤΟ, EXTRA 5, SUPER 3 και KΙΝΟ), τριών παιχνιδιών αθλητικών και λοιπών στοιχηματισμών (ΠΡΟΠΟ, ΠΡΟΠΟΓΚΟΛ και ΣΤΟΙΧΗΜΑ [το οποίο περιλαμβάνει τα MONITOR GAMES και το GO LUCKY]), δύο νέων τυχερών παιχνιδιών (BINGO και SUPER 4) καθώς επίσης και των παιχνιδιών "Προγνωστικά Αγώνων Καλαθοσφαίρισης" και "Προγνωστικά Αγώνων Ομαδικών Αθλημάτων" (τα τελευταία τέσσερα παιχνίδια δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη). Τα Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 102 ανωτέρω αριθμολαχεία και παιχνίδια στοιχηματισμών προσφέρονται και στην Κύπρο, μέσω των θυγατρικών εταιρειών ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD και ΟΠΑΠ SPORTS LTD, αντίστοιχα. ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD Η ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD διέπεται από τον Νόμο 34 (ΙΙΙ)/2003 που επικυρώνει τη Συμφωνία μεταξύ της ελληνικής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης της κυπριακής Δημοκρατίας σχετικά με τους όρους οργάνωσης, λειτουργίας, διεξαγωγής και διαχείρισης παιχνιδιών της ΟΠΑΠ Α.Ε. όπως επίσης και την "Φορολόγηση των κερδών από τα παιχνίδια της ΟΠΑΠ Α.Ε. από το Κρατικό Λαχείο Νόμος του 2012". ΟΠΑΠ SPORTS LTD Η ΟΠΑΠ SPORTS LTD είναι κάτοχος άδειας Κλάσης Α από την Εθνική Αρχή Στοιχηματισμού Κύπρου και η κύρια δραστηριότητά της είναι η λειτουργία στον τομέα του στοιχηματισμού σταθερών αποδόσεων μέσω των εξουσιοδοτημένων εκπροσώπων της Κατηγορίας Α. Άδεια VLTs Τον Νοέμβριο του 2011, σύμφωνα με το αρ. 39 του Ν.4002/2011 χορηγήθηκε στην ΟΠΑΠ Α.Ε. άδεια για την εγκατάσταση και εκμετάλλευση 35.000 παιγνιομηχανημάτων εντός της Ελληνικής επικράτειας. Η διάρκεια της άδειας οριζόταν στα 10 έτη και το συνολικό αντίτιμο που καταβλήθηκε από την ΟΠΑΠ Α.Ε ανήλθε σε € 560.000 χιλ.. Τον Νοέμβριο του 2017, σύμφωνα με τροποποίηση του ανωτέρω νόμου που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως αρ. φύλλου 176, ο αριθμός των παιγνιομηχανημάτων περιορίζεται σε 25.000 ενώ, η διάρκεια της άδειας επεκτείνεται από 10 σε 18 έτη και αρχίζει από την ημερομηνία έναρξης της εμπορικής λειτουργίας του πρώτου παιγνιομηχανήματος. Σύμφωνα με τους όρους που ορίζονται στον ισχύοντα νόμο, η ΟΠΑΠ Α.Ε. υποχρεούται να θέσει σε εμπορική λειτουργία το σύνολο των παιγνιομηχανημάτων μέχρι την 31η Δεκεμβρίου του 2019. Μετά την παρέλευση της ως άνω προθεσμίας, ο αριθμός των μη λειτουργούντων παιγνιομηχανημάτων αφαιρείται από το συνολικό αριθμό των παιγνιομηχανημάτων, αζημίως για το Ελληνικό Δημόσιο, εκτός αν η μη εμπρόθεσμη εγκατάσταση και λειτουργία αυτών οφείλεται σε υπαιτιότητα της Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων. Μια νέα σύμβαση παραχώρησης υπογράφηκε σε συνέχεια της τροποποίησης του προαναφερόμενου νόμου. Στις 31.12.2019, η παραπάνω υποχρέωση ήρθε εις πέρας καθώς τα ενεργά παιγνιομηχανήματα αριθμούν σε 25.000. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. Η ΟΠΑΠ Α.Ε., μέσω της πλήρως ελεγχόμενης θυγατρικής της ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD, ήταν επικεφαλής της κοινοπραξίας των εταιρειών ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD, LOTTOMATICA GIOCHI E PARTECIPAZIONI S.r.l., INTRALOT LOTTERIES LIMITED και SCIENTIFIC GAMES GLOBAL GAMING S.a r.l., η οποία ανακηρύχθηκε Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 103 νικήτρια στο διαγωνισμό για την από 30.07.2013 παραχώρηση 12ετούς αποκλειστικής άδειας λειτουργίας και διαχείρισης των Κρατικών Λαχείων και του Στιγμιαίου Λαχείου (ΣΚΡΑΤΣ) στην Ελληνική επικράτεια, η οποία περιλαμβάνει το Εθνικό Λαχείο, το Λαϊκό Λαχείο, το Ευρωπαϊκό Λαχείο, το Στιγμιαίο Λαχείο (ΣΚΡΑΤΣ), το Στεγαστικό Λαχείο και το Πρωτοχρονιάτικο Λαχείο. Η κοινοπραξία έχει καταβάλλει αμοιβή ύψους € 190.000 χιλ. Επιπροσθέτως, η κοινοπραξία θα καταβάλει 30% του μικτού εσόδου (GGR) της εταιρείας ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. στο κράτος (με εξαίρεση το Πρωτοχρονιάτικο Λαχείο). Σε κάθε περίπτωση το ποσό αυτό δε θα πρέπει να είναι μικρότερο από € 30.000 χιλ. για τον πρώτο χρόνο λειτουργίας και € 50.000 χιλ. για τα επόμενα έντεκα (11) χρόνια (σύνολο € 580.000 χιλ. καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης). Στις 17.09.2019 ,η εταιρεία ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD απέκτησε από την INTRALOT LOTTERIES LTD όλες τις μετοχές που η τελευταία κατείχε στην ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε.. Τώρα κατέχει το 83,5% του καταβληθέντος μετοχικού κεφαλαίου της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε.. ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. Στις 22.12.2014 ιδρύθηκε η εταιρεία ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε.. Σκοπός της είναι η άσκηση του αποκλειστικού 20ετούς δικαιώματος διοργάνωσης και διεξαγωγής αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος στην Ελλάδα, έναντι αμοιβής € 40.501 χιλ., σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις της από 24.04.2015 Σύμβασης Παραχώρησης με το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ), το γενικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο, καθώς επίσης και το γενικότερο ρυθμιστικό πλαίσιο. Στις 08.11.2019, η ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD συμφώνησε στην πώληση όλων των μετοχών που κατείχε στην ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., συγκεκριμένα 3.233.346 κοινές ονομαστικές μετοχές ονομαστικής αξίας € 10 η καθεμία, στην ΟΠΑΠ Α.Ε. έναντι € 3,22 ανά μετοχή, δηλαδή €10.411 χιλ. συνολικά. Στις 11.11.2019, τα Διοικητικά Συμβούλια της ΟΠΑΠ Α.Ε. και της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. αποφάσισαν την έναρξη των διαδικασιών για τη συγχώνευση της Εταιρείας με την προαναφερθείσα 100% θυγατρική της μέσω απορρόφησης από την ΟΠΑΠ Α.Ε. δυνάμει των διατάξεων των άρθρων 7 έως 21 και 30 έως 38 του Νόμου 4601/2019, σε συνδυασμό με το άρθρο 54 του Ν.4172/2013. Το σχέδιο συμφωνίας συγχώνευσης εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο στις 12.11.2019 και υποβλήθηκε στις αρμόδιες αρχές για έγκριση στις 15.11.2019, η οποία εξακολουθεί να εκκρεμεί. Λοιπές δραστηριότητες του Ομίλου TORA DIRECT Α.Ε. Στις 19.11.2014, η OΠΑΠ INVESTMENT LTD, 100% θυγατρική της ΟΠΑΠ Α.E, εξαγόρασε το 90% του μετοχικού κεφαλαίου της TORA DIRECT Α.Ε. (πρώην Payzone Hellas Α.Ε.) και στις 24.08.2015 προχώρησε στην εξαγορά του υπόλοιπου μη ελεγχόμενου 10%, έναντι συνολικού τιμήματος € 9.135 χιλ. Η TORA DIRECT Α.Ε. παρέχει υπηρεσίες συναλλαγών με ηλεκτρονικά μέσα, υπηρεσίες πώλησης άυλου χρόνου ομιλίας καθώς επίσης και υπηρεσίες είσπραξης λογαριασμών κοινής ωφελείας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 104 TORA WALLET A.E. Την 01.09.2016 συστάθηκε η εταιρεία TORA WALLET Α.Ε. με κύριο σκοπό τη διενέργεια εργασιών και δραστηριοτήτων που επιτρέπονται για τα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος. Η TORA WALLET Α.Ε. είναι 100% θυγατρική της ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD (100% θυγατρική της ΟΠΑΠ Α.Ε.). Η διαδικασία αδειοδότησης ολοκληρώθηκε στις 12.02.2018, οπότε και αρχίζει επίσημα τις δραστηριότητές της. NEUROSOFT A.E. Στις 02.08.2017 ολοκληρώθηκε η διαδικασία εξαγοράς επιπλέον ποσοστού (28,19%) της NEUROSOFT A.E. από την ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD (100% θυγατρική εταιρεία) διαμορφώνοντας το συνολικό ποσοστό συμμετοχής σε 67,72%. Η NEUROSOFT Α.Ε. είναι εταιρεία παραγωγής λογισμικού που εξειδικεύεται στο σχεδιασμό, την παραγωγή, προσαρμογή και συντήρηση ολοκληρωμένων πληροφοριακών συστημάτων και είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο του Μιλάνου. TCB HOLDINGS LTD Στις 18.12.2018 η ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD Α.Ε. ολοκλήρωσε την εξαγορά ποσοστού 36,75% στη μητρική εταιρεία του Ομίλου STOIXIMAN, TCB HOLDINGS LTD, έναντι συνολικού τιμήματος € 50.000 χιλ.. Η επένδυση είναι ευθέως συμπληρωματική στις διαδικτυακές δραστηριότητες του ΟΠΑΠ και προσφέρει διαδικτυακή παρουσία σε διεθνές επίπεδο. Δίκτυο διανομής Οι δραστηριότητες του Ομίλου προσφέρονται μέσω ενός διευρυμένου online και συμβατικού δικτύου πωλήσεων. Στην ελληνική επικράτεια υπάρχουν συνολικά 13.873 σημεία διανομής για την προώθηση των προϊόντων της ΟΠΑΠ Α.Ε., της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. και της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. εκ των οποίων τα 428 αφορούν Gaming Halls. Τα προϊόντα της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε., εκτός των πρακτορείων, διατίθενται επίσης και μέσω χονδρεμπόρων, mini-markets και πλανόδιων πωλητών. Στην Κύπρο, τα σημεία πώλησης ανέρχονται σε 198 και περιλαμβάνουν τα πρακτορεία της ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD και της ΟΠΑΠ SPORTS LTD. Τριμελής Επιτροπή Ελέγχου της ΟΠΑΠ Α.Ε. (του άρθρου 28 παρ.3Α, Ν.4002/2011) Η Τριμελής Επιτροπή Ελέγχου της ΟΠΑΠ Α.Ε., η οποία προβλέπεται στο άρθρο 28 παρ.3Α του Νόμου 4002/2001 συνιστάται με απόφαση της Ε.Ε.Ε.Π.. Το ένα μέλος της προέρχεται από τα διορισμένα μέλη της Ε.Ε.Ε.Π., τα δε άλλα δύο επιλέγονται με τις προϋποθέσεις, τα προσόντα και τη διαδικασία που ορίζεται από τον Κανονισμό Διεξαγωγής και Ελέγχου Παιγνίων. Η Τριμελής Επιτροπή Ελέγχου παρακολουθεί τις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της ΟΠΑΠ Α.Ε. για να εξασφαλίσει ότι η ΟΠΑΠ Α.Ε. και οι πράκτορες συμμορφώνονται με την ισχύουσα νομοθεσία και τηρούν τις συμβατικές υποχρεώσεις της ΟΠΑΠ Α.Ε. προς το Ελληνικό Δημόσιο. Η Τριμελής Επιτροπή Ελέγχου ελέγχει την ΟΠΑΠ Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 105 Α.Ε. ώστε να διασφαλίζεται: Η συμμόρφωσή της με τους όρους της Σύμβασης Παραχώρησης του αποκλειστικού δικαιώματος διεξαγωγής, διαχείρισης, οργάνωσης και λειτουργίας των σε αυτήν αναφερόμενων παιγνίων, της άδειας εγκατάστασης και εκμετάλλευσης παιγνιομηχανημάτων VLTs και της νομοθεσίας τυχερών παιχνιδιών, η προστασία των καταναλωτών από τον εθισμό και την εγκληματικότητα που σχετίζεται με τα τυχερά παιχνίδια, η προστασία των ανηλίκων και άλλων ευάλωτων ομάδων, η αξιοπιστία των παιχνιδιών και η πληρωμή των κερδών στους νικητές, η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και η πληρωμή των φόρων και των εισφορών που οφείλονται στο Ελληνικό Δημόσιο. Το Δ.Σ. της ΟΠΑΠ Α.Ε. (ή τα λοιπά πρόσωπα με σχετική εξουσιοδότηση στη λήψη αποφάσεων εκ μέρους της) θέτει στη διάθεση της Τριμελούς Επιτροπής Ελέγχου όλα τα σχετικά με τις αρμοδιότητές της κείμενα προτάσεων, αποφάσεων ή άλλων εγγράφων πριν από κάθε λήψη απόφασης. Η ΟΠΑΠ Α.Ε. υποχρεούται να απέχει από τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης για την οποία η Τριμελής Επιτροπή Ελέγχου έχει εκφράσει τις ενστάσεις της. Η Τριμελής Επιτροπή Ελέγχου ενημερώνει χωρίς καθυστέρηση την Ε.Ε.Ε.Π. εάν κρίνει ότι η ΟΠΑΠ Α.Ε. πρόκειται να παραβιάσει τις συμβατικές της υποχρεώσεις προς το Ελληνικό Δημόσιο ή την ισχύουσα νομοθεσία. Η Ε.Ε.Ε.Π. είναι αρμόδια να αποφανθεί για κάθε διαφωνία μεταξύ της ΟΠΑΠ Α.Ε. και της Τριμελούς Επιτροπής Ελέγχου. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 106 2. Πλαίσιο κατάρτισης των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Οι εταιρικές και ενοποιημένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της Εταιρείας έχουν συνταχθεί σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) του Συμβουλίου Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (ΣΔΛΠ) και τις Διερμηνείες της Επιτροπής Διερμηνειών των ΔΠΧΑ, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ισχύουν από 1 Ιανουαρίου 2019. Οι εταιρικές και ενοποιημένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις έχουν συνταχθεί με βάση την αρχή του ιστορικού κόστους εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά στις λογιστικές πολιτικές. Επιπλέον, οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις έχουν συνταχθεί σύμφωνα με τη λογιστική αρχή της συνεχιζόμενης δραστηριότητας. Η χρήση αυτής της λογιστικής βάσης λαμβάνει υπόψη την τρέχουσα και την προβλεπόμενη χρηματοοικονομική θέση του Ομίλου. Η σύνταξη χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) απαιτεί τη χρήση λογιστικών εκτιμήσεων. Επίσης, απαιτεί την κρίση της Διοίκησης κατά την εφαρμογή των λογιστικών πολιτικών του Ομίλου. Οι περιπτώσεις οι οποίες περιλαμβάνουν μεγαλύτερο βαθμό κρίσης και πολυπλοκότητας ή οι περιπτώσεις όπου οι υποθέσεις και οι εκτιμήσεις είναι σημαντικές για τις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις, περιλαμβάνονται στη σημείωση 2.2 «Σημαντικές λογιστικές κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές». Τα ποσά των Χρηματοοικονομικών καταστάσεων απεικονίζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν ρητά αναφέρεται διαφορετικά. Διαφορές που τυχόν παρουσιάζονται μεταξύ των κονδυλίων στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις και των αντίστοιχων κονδυλίων στις σημειώσεις οφείλονται σε στρογγυλοποιήσεις. 2.1. Νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες Συγκεκριμένα νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες έχουν εκδοθεί και είναι υποχρεωτικά για λογιστικές περιόδους που ξεκινούν κατά τη διάρκεια της παρούσας χρήσης ή μεταγενέστερα. Πρότυπα και Διερμηνείες υποχρεωτικές για περιόδους που ξεκινούν την τρέχουσα χρήση ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2019) Το ΔΠΧΑ 16 εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 2016 και αντικαθιστά το ΔΛΠ 17. Σκοπός του προτύπου είναι να εξασφαλίσει ότι οι μισθωτές και οι εκμισθωτές παρέχουν χρήσιμη πληροφόρηση που παρουσιάζει εύλογα την ουσία των συναλλαγών που αφορούν μισθώσεις. Το ΔΠΧΑ 16 εισάγει ένα ενιαίο μοντέλο για Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 107 το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του μισθωτή, το οποίο απαιτεί ο μισθωτής να αναγνωρίζει περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις για όλες τις συμβάσεις μισθώσεων με διάρκεια άνω των 12 μηνών, εκτός εάν το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι μη σημαντικής αξίας. Σχετικά με το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του εκμισθωτή, το ΔΠΧΑ 16 ενσωματώνει ουσιαστικά τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 17. Επομένως, ο εκμισθωτής συνεχίζει να κατηγοριοποιεί τις συμβάσεις μισθώσεων σε λειτουργικές και χρηματοδοτικές μισθώσεις, και να ακολουθεί διαφορετικό λογιστικό χειρισμό για κάθε τύπο σύμβασης. Η επίδραση του ανωτέρω προτύπου στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρείας περιγράφεται λεπτομερώς στη Σημείωση 2.3. ΔΠΧΑ 9 (Τροποποιήσεις) «Δικαιώματα πρόωρης αποπληρωμής με καταβολή αρνητικής ποινής εξόφλησης» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2019) Οι τροποποιήσεις παρέχουν στις εταιρείες την δυνατότητα, εφόσον πληρούν μία συγκεκριμένη συνθήκη, να επιμετρούν χρηματοοικονομικά στοιχεία με δικαίωμα πρόωρης αποπληρωμής και καταβολή αρνητικής ποινής εξόφλησης (negative compensation) στο αναπόσβεστο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων αντί στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων. Η εφαρμογή της ανωτέρω τροποποίησης δεν είχε επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρείας. ΔΛΠ 28 (Τροποποιήσεις) «Μακροπρόθεσμες συμμετοχές σε συγγενείς και κοινοπραξίες» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2019) Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν ότι οι οντότητες πρέπει να λογιστικοποιούν τις μακροπρόθεσμες συμμετοχές τους σε μία συγγενή εταιρεία ή κοινοπραξία - στις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης - με βάση το ΔΠΧΑ 9. Η εφαρμογή της ανωτέρω τροποποίησης δεν είχε επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου. Ε.Δ.Δ.Π.Χ.A 23 «Αβεβαιότητα σχετικά με τον χειρισμό θεμάτων φορολογίας εισοδήματος» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2019) Η Διερμηνεία παρέχει επεξηγήσεις ως προς την αναγνώριση και επιμέτρηση του τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου εισοδήματος όταν υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με την φορολογική αντιμετώπιση κάποιων στοιχείων. Το Ε.Δ.Δ.Π.Χ.A 23 έχει εφαρμογή σε όλες τις πτυχές της λογιστικοποίησης του φόρου εισοδήματος όταν υπάρχει τέτοια αβεβαιότητα, συμπεριλαμβανομένου Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 108 του φορολογητέου κέρδους/ζημιάς, της φορολογικής βάσης των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, τα φορολογικά κέρδη και φορολογικές ζημιές και τους φορολογικούς συντελεστές. Η εφαρμογή της ανωτέρω διερμηνείας δεν είχε επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρείας. ΔΛΠ 19 (Τροποποιήσεις) «Τροποποίηση προγράμματος, περικοπή ή διακανονισμός» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2019) Οι τροποποιήσεις καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι οντότητες πρέπει να προσδιορίζουν τα συνταξιοδοτικά έξοδα όταν λαμβάνουν χώρα αλλαγές σε συνταξιοδοτικά προγράμματα καθορισμένων παροχών. Η εφαρμογή της ανωτέρω τροποποίησης δεν είχε επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρείας. Ετήσιες βελτιώσεις σε ΔΠΧΑ (Κύκλος 2015 – 2017) (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2019) ΔΠΧΑ 3 «Συνενώσεις επιχειρήσεων» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα επαναμετρά το ποσοστό που κατείχε προηγουμένως σε μία από κοινού ελεγχόμενη δραστηριότητα όταν αποκτά τον έλεγχο της επιχείρησης αυτής. ΔΠΧΑ 11 «Από κοινού συμφωνίες» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα δεν επαναμετρά το ποσοστό που κατείχε προηγουμένως σε μία από κοινού ελεγχόμενη δραστηριότητα όταν αποκτά από κοινού έλεγχο στην επιχείρηση αυτή. ΔΛΠ 12 «Φόροι εισοδήματος» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα λογιστικοποιεί όλες τις επιπτώσεις στο φόρο εισοδήματος από πληρωμές μερισμάτων με τον ίδιο τρόπο. ΔΛΠ 23 «Κόστος δανεισμού» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα χειρίζεται ως μέρος του γενικού δανεισμού οποιοδήποτε δάνειο αναλήφθηκε ειδικά για την ανάπτυξη ενός περιουσιακού στοιχείου όταν το στοιχείο αυτό είναι έτοιμο για τη χρήση την οποία προορίζεται ή την πώλησή του. Η εφαρμογή των ανωτέρω βελτιώσεων δεν είχε επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρείας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 109 Πρότυπα και Διερμηνείες υποχρεωτικά για μεταγενέστερες περιόδους ΔΠΧΑ 3 (Τροποποιήσεις) «Ορισμός συνένωσης επιχειρήσεων» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020): Ο νέος ορισμός εστιάζει στην έννοια της απόδοσης μιας επιχείρησης με τη μορφή παροχής αγαθών και υπηρεσιών στους πελάτες σε αντίθεση με τον προηγούμενο ορισμό ο οποίος εστίαζε στις αποδόσεις με τη μορφή μερισμάτων, χαμηλότερου κόστους ή άλλου οικονομικού οφέλους σε επενδυτές και λοιπά μέρη. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν υιοθετηθεί ακόμη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. ΔΛΠ 1 και ΔΛΠ 8 (Τροποποιήσεις) «Ορισμός του ουσιώδους» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020) Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τον ορισμό του ουσιώδους και πώς πρέπει να χρησιμοποιείται, συμπληρώνοντας τον ορισμό με οδηγίες οι οποίες παρέχονταν έως τώρα σε άλλα σημεία των ΔΠΧΑ. Επιπλέον, έχουν βελτιωθεί οι διευκρινίσεις που συνοδεύουν τον ορισμό. Τέλος, οι τροποποιήσεις διασφαλίζουν ότι ο ορισμός του ουσιώδους εφαρμόζεται με συνέπεια σε όλα τα ΔΠΧΑ. ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7 (Τροποποιήσεις) «Αναμόρφωση επιτοκίων αναφοράς» (εφαρμόζονται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020) Οι τροποποιήσεις αλλάζουν ορισμένες απαιτήσεις σχετικά με τη λογιστική αντιστάθμισης κινδύνου ώστε να παρέχουν διευκόλυνση σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της αβεβαιότητας που θα προκαλέσει η αλλαγή των επιτοκίων αναφοράς. Επιπλέον, οι τροποποιήσεις απαιτούν από τις εταιρείες να παρέχουν πρόσθετες πληροφορίες στους επενδυτές σχετικά με τις σχέσεις αντιστάθμισής τους, οι οποίες επηρεάζονται άμεσα από αυτές τις αβεβαιότητες. ΔΛΠ 1 (Τροποποίηση) «Ταξινόμηση υποχρεώσεων ως βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες» (εφαρμόζονται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2022) Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι οι υποχρεώσεις ταξινομούνται ως βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες βάσει των δικαιωμάτων που είναι σε ισχύ στη λήξη της περιόδου αναφοράς. Η ταξινόμηση δεν επηρεάζεται από τις προσδοκίες της οντότητας ή από γεγονότα μετά την ημερομηνία αναφοράς. Επιπλέον, η τροποποίηση αποσαφηνιζει τη σημασία του όρου «διακανονισμός» μιας υποχρέωσης του ΔΛΠ 1. Η τροποποίηση δεν έχει υιοθετηθεί ακόμη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ανωτέρω τροποποιήσεις δεν αναμένεται να έχουν επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρείας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 110 2.2. Σημαντικές λογιστικές κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές Η σύνταξη των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων απαιτεί τη διενέργεια κρίσεων και εκτιμήσεων και την υιοθέτηση παραδοχών από τη Διοίκηση, οι οποίες επηρεάζουν τα ποσά του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, τις γνωστοποιήσεις για ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις κατά την ημερομηνία της χρηματοοικονομικής αναφοράς καθώς και τα παρουσιαζόμενα ποσά εσόδων και δαπανών κατά τη διάρκεια της παρουσιαζόμενης περιόδου. Τα πραγματικά γεγονότα μπορεί να διαφέρουν από αυτές τις εκτιμήσεις. Οι εκτιμήσεις και οι κρίσεις συνεχώς αναθεωρούνται και βασίζονται στην ιστορική εμπειρία και σε άλλες παραμέτρους, συμπεριλαμβανομένων και των εκτιμήσεων για μελλοντικά γεγονότα τα οποία θεωρούνται εύλογα σύμφωνα με τις περιστάσεις. Σε περίπτωση αναθεώρησης εκτιμήσεων και κρίσεων, η εφαρμογή γίνεται μόνο μελλοντικά και όχι αναδρομικά. Συγκεκριμένα ποσά που περιλαμβάνονται ή επηρεάζουν τις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις και τις σχετικές γνωστοποιήσεις θα πρέπει να εκτιμηθούν, απαιτώντας από τη Διοίκηση να χρησιμοποιήσει παραδοχές αναφορικά με τις αξίες ή τις συνθήκες οι οποίες δεν μπορούν να είναι γνωστές με βεβαιότητα κατά τη στιγμή προετοιμασίας των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Μία «κρίσιμη λογιστική εκτίμηση» είναι εκείνη που συνδυάζει σημαντικότητα στην απεικόνιση των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της επιχείρησης και των αποτελεσμάτων της και απαιτεί από τη Διοίκηση του Ομίλου πιο δύσκολες, υποκειμενικές ή σύνθετες κρίσεις, ενώ συχνά υπάρχει ανάγκη εκτιμήσεων σχετικά με την επίδραση γεγονότων τα οποία θεωρούνται ως ενδογενώς αβέβαια. Ο Όμιλος αξιολογεί τις εκτιμήσεις και παραδοχές σε συνεχή βάση, στηριζόμενος σε ιστορικά στοιχεία και εμπειρία, σε συμβουλές ειδικών, σε τάσεις και μεθόδους οι οποίες θεωρούνται εύλογες σε σχέση με τις περιστάσεις, καθώς και σε προβλέψεις αναφορικά με το πώς αυτές ενδέχεται να μεταβληθούν στο μέλλον. Κατά τη διαδικασία εφαρμογής των λογιστικών πολιτικών του Ομίλου, κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές που διενεργούνται από τη Διοίκηση και οι οποίες επηρεάζουν τα ποσά που αναγνωρίζονται στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις παρουσιάζονται παρακάτω: Ανακτησιμότητα των εισπρακτέων λογαριασμών Ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση του ΔΠΧΑ 9 για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, σύμφωνα με την οποία η πρόβλεψη ζημίας επιμετράται πάντα σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής για όλες τις απαιτήσεις. Η Διοίκηση εξετάζει σε κάθε περίοδο κατάρτισης των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων την ανακτησιμότητα των κονδυλίων που περιλαμβάνονται στους εισπρακτέους λογαριασμούς, σε συνδυασμό και με εξωτερική πληροφόρηση, όπως βάσεις δεδομένων αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας πελατών, νομικές συμβουλές κ.λ.π.. Το τμήμα πιστωτικού ελέγχου επίσης συνεργάζεται με τη Διοίκηση προκειμένου να παρέχει μια πιο ακριβή εκτίμηση δεδομένου ότι έχει την προηγούμενη εμπειρία και την καθημερινή Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 111 αλληλεπίδραση με τους χρεώστες. Πιο λεπτομερής πληροφόρηση για τη διαχείριση των εισπρακτέων λογαριασμών είναι διαθέσιμη στη σημείωση 3.13. Κόστος παροχών αποχώρησης Η υποχρέωση καθορισμένων παροχών και το σχετικό έξοδο υπολογίζονται ετησίως από ανεξάρτητους αναλογιστές χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της προβεβλημένης πιστωτικής μονάδας (projected credit unit method). Λαμβάνονται βασικές υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοοικονομικών, όπως τα επιτόκια προεξόφλησης, τα ποσοστά αύξησης των μισθών, τα ποσοστά πληθωρισμού και των δημογραφικών, όπως τα ποσοστά θνησιμότητας, τα ποσοστά αποχώρησης και η ηλικία συνταξιοδότησης. Ο μακροπρόθεσμος χαρακτήρας των προγραμμάτων καθορισμένων παροχών καθιστά αυτές τις υποθέσεις υποκείμενες σε υψηλό βαθμό αβεβαιότητας. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το κόστος παροχών αποχώρησης είναι διαθέσιμες στη σημείωση 3.20. Εκτιμώμενη απομείωση υπεραξίας και λοιπών άυλων περιουσιακών στοιχείων Ο έλεγχος απομείωσης είναι μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί σημαντική κρίση της Διοίκησης και στηρίζεται σε βασικές υποθέσεις σχετικά με τη μελλοντική κερδοφορία, τις ταμειακές ροές και την επιλογή των κατάλληλων συντελεστών προεξόφλησης και δεικτών μακροπρόθεσμης ανάπτυξης. Η υποκειμενικότητα που εμπλέκεται στις βασικές παραδοχές που χρησιμοποιεί η Διοίκηση στον έλεγχο της απομείωσης και η εγγενής αβεβαιότητα αυτών των υποθέσεων είναι υψηλή. Η λογιστική αντιμετώπιση της υπεραξίας και των άυλων περιουσιακών στοιχείων αναλύεται στις σημειώσεις 3.9 και 3.10. Φόροι εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος αποτελείται από τον τρέχοντα και τον αναβαλλόμενο φόρο. Ο τρέχων φόρος περιλαμβάνει φορολογική εκτίμηση που υπολογίζεται από το φορολογητέο εισόδημα ή ζημία της τρέχουσας περιόδου με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που ισχύουν κατά την ημερομηνία του ισολογισμού καθώς και τυχόν προσαρμογές του τρέχοντος φόρου που αφορούσε σε προηγούμενα έτη. Η εκτίμηση του αναβαλλόμενου φόρου προσδιορίζεται κατά τη διαδικασία αναγνώρισης των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων, η οποία πραγματοποιείται στο βαθμό που είναι πιθανό ότι θα υπάρξει μελλοντικό φορολογητέο κέρδος έναντι του οποίου οι εκπεστέες προσωρινές διαφορές και η μεταφορά αχρησιμοποίητων φορολογικών πιστώσεων και αχρησιμοποίητων φορολογικών ζημιών, να χρησιμοποιηθούν. Επιπλέον, οι φορολογικοί συντελεστές που χρησιμοποιούνται τόσο για τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις όσο και για τις υποχρεώσεις είναι αυτοί που εκτιμάται ότι θα τεθούν σε ισχύ τα επόμενα έτη, όπου οι διαφορές αναμένεται να αντιστραφούν. Πρόσθετες πληροφορίες παρέχονται στη σημείωση 3.17. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 112 Προβλέψεις Οι προβλέψεις απαιτούν αξιόπιστες εκτιμήσεις από τη Διοίκηση, δεδομένου ότι αναφέρονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης υπό την προϋπόθεση ότι η Εταιρεία έχει μια τρέχουσα νομική ή εξωσυμβατική δέσμευση η οποία να προκύπτει από ένα γεγονός που συνέβη στο παρελθόν, η εκπλήρωση της οποίας είναι πιθανόν να απαιτεί η θυσία οικονομικών οφελών και το σχετικό ποσό μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα. Επιπλέον, οι προβλέψεις εμφανίζονται ως μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις στην τρέχουσα αξία του αναμενόμενου ποσού. Αυτό απαιτεί επίσης την εκτίμηση ενός προεξοφλητικού επιτοκίου. Οι σημειώσεις 3.18 και 14 παρέχουν λεπτομερέστερη λογιστική αντιμετώπιση των προβλέψεων. Ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις Η Διοίκηση αξιολογεί σε κάθε ημερομηνία αναφοράς ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις που προκύπτουν από νομικές διαφορές και εκτιμά τα αποτελέσματά τους. Ένας άλλος παράγοντας δυνητικών μελλοντικών αρνητικών επιπτώσεων είναι τα ανοικτά φορολογικά έτη και οι ενδεχόμενοι πρόσθετοι φόροι ή πρόστιμα. Επιπλέον, εξετάζονται νέοι νόμοι και κανονισμοί και αξιολογείται ο δυνητικός αντίκτυπός τους στις επιδόσεις του Ομίλου. Όλες οι παραπάνω ενέργειες απαιτούν τη συμβολή κρίσης και εκτιμήσεων από τη Διοίκηση. Η πολιτική σχετικά με την αναγνώριση ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων αναλύεται στις σημειώσεις 3.18 και στη Σημείωση 43 παρουσιάζονται οι αναγνωρισθείσες με ημερομηνία αναφοράς 31.12.2019. Ωφέλιμη ζωή αποσβέσιμων στοιχείων Ο Όμιλος εκτιμά την ωφέλιμη διάρκεια ζωής των αποσβέσιμων περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των ενσώματων ακινητοποιήσεων, των άυλων περιουσιακών στοιχείων, των περιουσιακών στοιχείων του Δικαιώματος Χρήσης και των περιουσιακών στοιχείων που προκύπτουν ως αποτέλεσμα συνενώσεων επιχειρήσεων. Τουλάχιστον σε ετήσια βάση, η Διοίκηση επανεξετάζει αυτές τις εκτιμήσεις λαμβάνοντας υπόψη τις επικαιροποιημένες συνθήκες. Περισσότερες λεπτομέρειες παρέχονται στις σημειώσεις 3.8, 3.9 και 3.10. Απομείωση συμμετοχών Η Εταιρεία διεξάγει ελέγχους απομείωσης προκειμένου να εκτιμήσει το ανακτήσιμο ποσό των επενδύσεων. Ο έλεγχος απομείωσης είναι μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί σημαντική κρίση της Διοίκησης και στηρίζεται σε βασικές υποθέσεις σχετικά με τη μελλοντική κερδοφορία και τις ταμειακές ροές, δεδομένου του περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιούνται οι επενδύσεις της Εταιρείας το οποίο επηρεάζεται από το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει το αντικείμενο των εργασιών τους, επιλέγοντας τον κατάλληλο συντελεστή προεξόφλησης και τον κατάλληλο μακροπρόθεσμο ρυθμό ανάπτυξης. Η Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 113 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 υποκειμενικότητα που εμπλέκεται στις βασικές παραδοχές που χρησιμοποιεί η Διοίκηση στον έλεγχο της απομείωσης και η εγγενής αβεβαιότητα αυτών των υποθέσεων είναι υψηλές. 2.3. Μεταβολές στις λογιστικές αρχές Πέραν των όσων περιγράφονται κατωτέρω, οι λογιστικές αρχές που εφαρμόστηκαν στις τρέχουσες ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις είναι οι ίδιες με εκείνες που εφαρμόστηκαν στις ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε στις 31.12.2018. Την 01.01.2019 ο Όμιλος υιοθέτησε και εφάρμοσε για πρώτη φορά το ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» ακολουθώντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση . Ως εκ τούτου, η επίδραση από την εφαρμογή του προτύπου αναγνωρίστηκε κατά την ημερομηνία της αρχικής του εφαρμογής (01.01.2019), ενώ, οι πληροφορίες που αφορούν στη χρήση 2018 δεν αναπροσαρμόστηκαν αλλά αποτυπώθηκαν σύμφωνα με τα προγενέστερα σχετικά πρότυπα και διερμηνείες. Οι λεπτομέρειες των μεταβολών στις λογιστικές αρχές παρουσιάζονται παρακάτω. Ορισμός μίσθωσης Προηγουμένως, ο Όμιλος καθόριζε κατά τη σύναψη της σύμβασης εάν μια συμφωνία ήταν ή περιείχε μίσθωση σύμφωνα με την Ε.Δ.Δ.Π.Χ.Π. 4 «Προσδιορισμός εάν μια συμφωνία περιέχει μίσθωση». Ο Όμιλος τώρα αξιολογεί κατά πόσο μια σύμβαση είναι ή περιέχει μίσθωση βάσει του νέου ορισμού της μίσθωσης. Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16, μια σύμβαση είναι ή περιλαμβάνει μίσθωση εάν η σύμβαση μεταβιβάζει το δικαίωμα του ελέγχου της χρήσης ενός συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου για μια χρονική περίοδο έναντι ανταλλάγματος. Κατά τη μετάβαση στο ΔΠΧΑ 16, ο Όμιλος επέλεξε να εφαρμόσει την πρακτική δυνατότητα να διατηρήσει την ήδη υφιστάμενη αξιολόγηση ως προς το ποιες συναλλαγές είναι μισθώσεις. Το ΔΠΧΑ 16 εφαρμόστηκε λοιπόν μόνο σε συμβάσεις που είχαν αναγνωριστεί προηγουμένως ως μισθώσεις. Ως εκ τούτου, ο ορισμός της μίσθωσης σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16 εφαρμόστηκε μόνο στις συμβάσεις που υπογράφηκαν ή τροποποιήθηκαν την ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2019. Ο Όμιλος σαν μισθωτής Επιπτώσεις στη μετάβαση Ως μισθωτής, ο Όμιλος κατέτασσε τις μισθώσεις σε λειτουργικές ή χρηματοδοτικές. Η κατάταξη βασιζόταν στο εάν η μίσθωση μεταβίβασε ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη της ιδιοκτησίας. Ο Όμιλος αναγνώριζε το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο και μια υποχρέωση χρηματοδοτικής μίσθωσης μόνο για χρηματοδοτικές μισθώσεις. Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16, ο Όμιλος αναγνωρίζει δικαιώματα χρήσης και υποχρεώσεις μίσθωσης για τις περισσότερες μισθώσεις εκτός από τις βραχυπρόθεσμες (μίσθωση κάτω του ενός έτους), τις μισθώσεις με μεταβλητά μισθώματα και τις μισθώσεις για τις οποίες το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι χαμηλής αξίας (κάτω από € 4.5).Οι Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 114 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 μισθώσεις για τις οποίες το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι χαμηλής αξίας αφορούν κυρίως τερματικά για σημεία πώλησης (POS) της θυγατρικής TORA DIRECT Α.Ε.. Ο Όμιλος αναγνωρίζει δικαίωμα χρήσης και υποχρέωση από μίσθωση κατά την ημερομηνία έναρξης της μίσθωσης. Το δικαίωμα χρήσης αρχικά αποτιμάται στο κόστος και στη συνέχεια στο κόστος μείον τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις, ζημίες απομείωσης και προσαρμογές για ορισμένες επαναμετρήσεις της υποχρέωσης από μίσθωση. Τα δικαιώματα χρήσης που έχουν αναγνωριστεί σχετίζονται με τις παρακάτω κατηγορίες παγίων: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 01.01.2019 31.12.2019 01.01.2019 Κτίρια 61.611 62.552 30.806 29.591 Οχήματα 2.418 1.929 1.822 1.363 7 190 - 181 64.036 64.672 32.627 31.135 Λοιπός εξοπλισμός Σύνολο Τα δικαιώματα χρήσης του Ομίλου αφορούν κατά βάση ενοίκια κτιρίων, οχήματα και καταστήματα παιγνιομηχανημάτων που υπενοικιάζονται σε πράκτορες υπό καθεστώς λειτουργικής μίσθωσης. Η υποχρέωση από μίσθωση αρχικά αποτιμάται στην παρούσα αξία των πληρωμών των εν λόγω μισθωμάτων που δεν έχουν εξοφληθεί κατά την ημερομηνία έναρξης, προεξοφλημένη, χρησιμοποιώντας το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του μισθωτή (incremental borrowing rate). Η υποχρέωση από μίσθωση αυξάνεται στη συνέχεια με το έξοδο τόκου υπολογιζόμενο επί της υποχρέωσης από μίσθωση και μειώνεται με την πληρωμή μισθωμάτων. Ο σταθμισμένος μέσος όρος του προεξοφλητικού επιτοκίου που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό των υποχρεώσεων από μισθώσεις κατά την πρώτη εφαρμογή και κατά την ημερομηνία αναφοράς, δηλαδή την 1η Ιανουαρίου 2019 και 31 Δεκεμβρίου 2019, ήταν 3,4% για την Εταιρεία και 3,64% για τον Όμιλο. Δεσμεύσεις από λειτουργικές μισθώσεις όπως γνωστοποιήθηκαν στις 31.12.2018 Προεξοφλημένες μέσω του διαφορικού επιτοκίου δανεισμού του μισθωτή την ημερομηνία της πρώτης εφαρμογής Μείον: βραχυπρόθεσμες μισθώσεις Μείον: μισθώσεις χαμηλής αξίας Πλέον: προσαρμογές λόγω διαφορετικού χειρισμού επιλογών επέκτασης και τερματισμού Συνολικές υποχρεώσεις από μισθώσεις την 1 Ιανουαρίου 2019 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 60.248 12.490 47.653 11.901 (287) (276) (2.221) - 19.526 19.510 64.672 31.135 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 115 Οι παραπάνω προσαρμογές αφορούν κυρίως το αποκλειστικό δικαίωμα της Εταιρείας για επέκταση των συμβάσεων μίσθωσης για τα καταστήματα παιγνιομηχανημάτων. Η Διοίκηση, κατά τον καθορισμό της μίσθωσης, εξέτασε όλα τα γεγονότα και τις περιστάσεις που δημιούργησαν ένα οικονομικό κίνητρο για την άσκηση των επιλογών επέκτασης. Ωστόσο, η αρχική αξιολόγηση αναθεωρήθηκε καθώς οι επιλογές πράγματι θα ασκηθούν. Πρακτικές εφαρμογές Για τις μισθώσεις που είχαν ταξινομηθεί ως λειτουργικές μισθώσεις σύμφωνα με το ΔΛΠ 17, εφαρμόστηκαν οι ακόλουθες πρακτικές εφαρμογές: • εφαρμόστηκε ενιαίο προεξοφλητικό επιτόκιο σε χαρτοφυλάκια μισθώσεων με σχετικά όμοια χαρακτηριστικά • λειτουργικές μισθώσεις με εναπομένουσα διάρκεια μίσθωσης μικρότερη των 12 μηνών αντιμετωπίστηκαν ως βραχυπρόθεσμες μισθώσεις • οι αρχικές άμεσες δαπάνες δεν συμπεριλήφθηκαν στη μέτρηση των δικαιωμάτων χρήσης κατά την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής • χρησιμοποιήθηκε η δυνατότητα εκ των υστέρων καθορισμού των όρων της μίσθωσης όταν η σύμβαση περιελάμβανε επιλογές επέκτασης ή τερματισμού Ο Όμιλος σαν εκμισθωτής Ο Όμιλος δεν υποχρεούται να προβεί σε προσαρμογές κατά τη μετάβαση στο ΔΠΧΑ 16 για μισθώσεις στις οποίες ενεργεί ως εκμισθωτής. Την 01.01.2019, οι υπενοικιάσεις που σχετίζονται με την υπενοικίαση καταστημάτων παιγνιομηχανημάτων σε πράκτορες υπό το καθεστώς λειτουργικής μίσθωσης επαναξιολογήθηκαν και δεδομένου ότι οι όροι υπενοικίασης δεν ήταν κοινοί με τους όρους των κύριων μισθώσεων, οι υπενοικιάσεις παρέμειναν ταξινομημένες ως λειτουργικές μισθώσεις. Οι λογιστικές αρχές που ισχύουν για τον Όμιλο ως εκμισθωτή δεν διαφέρουν από εκείνες του ΔΛΠ 17. Η νέα λογιστική πολιτική περιγράφεται περαιτέρω στη Σημείωση 3.12 και τα ποσά που αναγνωρίστηκαν εξηγούνται στη Σημείωση 8. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 116 3. Σύνοψη σημαντικών λογιστικών πολιτικών Οι σημαντικότερες λογιστικές πολιτικές οι οποίες χρησιμοποιούνται για τη σύνταξη των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων συνοψίζονται κατωτέρω. Θα πρέπει να επισημανθεί, όπως αναφέρθηκε και στην παράγραφο 2.2, ότι χρησιμοποιούνται λογιστικές εκτιμήσεις και παραδοχές για τη σύνταξη των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Αν και αυτές οι εκτιμήσεις στηρίζονται στην καλύτερη δυνατή γνώση της Διοίκησης για τα τρέχοντα γεγονότα, τα πραγματικά γεγονότα μπορεί να διαφέρουν σε σχέση με αυτές τις εκτιμήσεις. 3.1. Ενοποίηση και συμμετοχή σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις Οι ενοποιημένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις περιλαμβάνουν τους λογαριασμούς της Εταιρείας και των θυγατρικών της. Θυγατρικές Θυγατρικές είναι όλες οι εταιρείες στις οποίες ο Όμιλος ασκεί έλεγχο επί της λειτουργίας τους. Ο Όμιλος ελέγχει μία εταιρεία όταν εκτίθεται σε, ή έχει δικαιώματα σε, μεταβλητές αποδόσεις της εταιρείας λόγω της συμμετοχής του στην εταιρεία αυτή και έχει την ικανότητα να επηρεάσει αυτές τις αποδόσεις μέσω της εξουσίας του στην εταιρεία αυτή. Οι θυγατρικές εταιρείες ενοποιούνται με τη μέθοδο της πλήρους ενοποίησης από την ημερομηνία κατά την οποία ο έλεγχος μεταφέρεται στον Όμιλο και παύουν να ενοποιούνται από την ημερομηνία κατά την οποία ο έλεγχος παύει να υφίσταται. Ο Όμιλος χρησιμοποιεί τη μέθοδο της εξαγοράς για τη λογιστικοποίηση της συνένωσης επιχειρήσεων. Το τίμημα της εξαγοράς για την απόκτηση μιας θυγατρικής εταιρείας υπολογίζεται ως το σύνολο των εύλογων αξιών των περιουσιακών στοιχείων που μεταβιβάζονται, των υποχρεώσεων που αναλαμβάνονται προς τους πρώην μετόχους και των συμμετοχικών τίτλων που εκδόθηκαν από τον Όμιλο. Το τίμημα της εξαγοράς περιλαμβάνει επίσης την εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων ή των υποχρεώσεων που προκύπτουν από μια συμφωνία ενδεχόμενου ανταλλάγματος. Σε μία συνένωση επιχειρήσεων οι συναφείς με την εξαγορά δαπάνες εξοδοποιούνται. Τα αναγνωρίσιμα περιουσιακά στοιχεία που αποκτώνται, οι υποχρεώσεις και οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις που αναλαμβάνονται επιμετρούνται αρχικά στην εύλογη αξία τους κατά την ημερομηνία της εξαγοράς. Εάν υπάρχει μη ελέγχουσα συμμετοχή στη θυγατρική, αναγνωρίζεται είτε στην εύλογη αξία, είτε στην αξία του μεριδίου της μη ελέγχουσας συμμετοχής στην καθαρή θέση της αποκτηθείσας εταιρείας. Ο Όμιλος επιλέγει να αναγνωρίζει τη μη ελέγχουσα συμμετοχή στη θυγατρική, στην αξία του μεριδίου της μη ελέγχουσας συμμετοχής στην καθαρή θέση της αποκτηθείσας εταιρείας. Στην περίπτωση που μία απόκτηση πραγματοποιείται σε επιμέρους στάδια, η τρέχουσα αξία της συμμετοχής που κατείχε ο Όμιλος στην αποκτηθείσα εταιρεία επαναμετράται στην εύλογη αξία της κατά Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 117 την ημερομηνία της εξαγοράς. Το κέρδος ή η ζημία που προκύπτει από την επαναμέτρηση της εύλογης αξίας αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Κάθε ενδεχόμενο τίμημα που δίνεται από τον Όμιλο, αναγνωρίζεται στην εύλογη αξία του την ημερομηνία της εξαγοράς. Μεταγενέστερες αλλαγές στην εύλογη αξία του ενδεχόμενου τιμήματος, που θεωρήθηκε υποχρέωση, αναγνωρίζονται, στην κατάσταση των αποτελεσμάτων. Το ενδεχόμενο τίμημα που χαρακτηρίστηκε ως στοιχείο της καθαρής θέσης δεν επαναμετράται ως την τελική τακτοποίηση του μέσω της καθαρής θέσης. Η υπεραξία είναι το υπερβάλλον ποσό του συνόλου του τιμήματος που καταβλήθηκε, του ποσού που αναγνωρίστηκε ως μη ελέγχουσα συμμετοχή και της εύλογης αξίας οποιασδήποτε προηγούμενης συμμετοχής στην αποκτηθείσα εταιρεία, έναντι της εύλογης αξίας των αναγνωρίσιμων καθαρών περιουσιακών στοιχείων της θυγατρικής που αποκτήθηκε. Εφόσον το τίμημα εξαγοράς είναι μικρότερο από την εύλογη αξία των καθαρών περιουσιακών στοιχείων της θυγατρικής που αποκτήθηκε, το κέρδος από τη συναλλαγή αναγνωρίζεται άμεσα στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Μετά την αρχική αναγνώριση, η υπεραξία αποτιμάται στο κόστος κτήσης μείον τις τυχόν σωρευμένες ζημιές απομείωσης της αξίας της. Οι μη ελέγχουσες συμμετοχές παρουσιάζουν το μέρος των κερδών ή των ζημιών και των καθαρών περιουσιακών στοιχείων τα οποία δεν ανήκουν στον Όμιλο. O Όμιλος χειρίζεται τις συναλλαγές με τους κατόχους μη ελεγχουσών συμμετοχών με τον ίδιο τρόπο που χειρίζεται τις συναλλαγές με τους κύριους μετόχους του Ομίλου. Όσον αφορά τις αγορές που πραγματοποιούνται από κατόχους μη ελεγχουσών συμμετοχών, η διαφορά μεταξύ του τιμήματος που καταβλήθηκε και της λογιστικής αξίας του αποκτηθέντος μεριδίου των ιδίων κεφαλαίων της θυγατρικής καταχωρείται στα ίδια κεφάλαια. Κέρδη ή ζημίες που προκύπτουν από την πώληση σε κατόχους μη ελεγχουσών συμμετοχών καταχωρούνται επίσης στα ίδια κεφάλαια. Αν οι ζημιές μιας θυγατρικής που αφορούν σε μη ελέγχουσες συμμετοχές υπερβαίνουν τις μη ελέγχουσες συμμετοχές στα ίδια κεφάλαια της θυγατρικής, το υπερβάλλον ποσό επιμερίζεται στους μετόχους της μητρικής εκτός από το ποσό για το οποίο οι μη ελέγχουσες συμμετοχές έχουν μια υποχρέωση και είναι ικανές να καλύψουν τις ζημιές αυτές. Στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής θέσης της Εταιρείας, οι συμμετοχές σε θυγατρικές εμφανίζονται στην αξία κτήσης μείον τις ζημίες απομείωσης, αν υπάρχουν. Όταν ο Όμιλος παύσει να έχει έλεγχο, το εναπομένον ποσοστό συμμετοχής επιμετράται εκ νέου στην εύλογη αξία του, ενώ τυχόν διαφορές που προκύπτουν καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Κατόπιν, το περιουσιακό αυτό στοιχείο αναγνωρίζεται ως συγγενής επιχείρηση, κοινοπραξία ή χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού στην εύλογη αυτή αξία. Επιπροσθέτως, σχετικά ποσά που είχαν προηγουμένως καταχωρηθεί στα λοιπά συνολικά εισοδήματα λογιστικοποιούνται με τον ίδιο τρόπο που θα ακολουθούνταν σε περίπτωση πώλησης των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, ήτοι μεταφέρονται στα αποτελέσματα. Όλες οι θυγατρικές του Ομίλου έχουν ως ημερομηνία κλεισίματος την 31 Δεκεμβρίου. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 118 Οι ενδοεταιρικές συναλλαγές, τα υπόλοιπα και τα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη/ζημιές στις συναλλαγές μεταξύ των εταιρειών του Ομίλου απαλείφονται. Συγγενείς επιχειρήσεις Οι συγγενείς εταιρείες είναι εκείνες στις οποίες ο Όμιλος ασκεί σημαντική επιρροή, αλλά όχι έλεγχο επί της οικονομικής και επιχειρηματικής στρατηγικής τους και συνήθως κατέχεται ποσοστό συμμετοχής μεταξύ 20% και 50% των δικαιωμάτων ψήφου. Οι συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες στις οποίες ασκείται σημαντική επιρροή αποτιμώνται με τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή, η συμμετοχή αναγνωρίζεται αρχικά στην αξία κτήσης της, αυξομειούμενη με το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στα κέρδη και τις ζημίες της συμμετοχής μετά την ημερομηνία απόκτησης. Η επένδυση του Ομίλου σε συγγενείς εταιρείες περιλαμβάνει υπεραξία όπως έχει προσδιοριστεί κατά την απόκτηση. Η συμμετοχή του Ομίλου στα κέρδη ή ζημίες μετά την απόκτηση αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων και η συμμετοχή στις μεταβολές στα λοιπά συνολικά εισοδήματα μετά την απόκτηση, αναγνωρίζεται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα. Οι συσσωρευμένες μεταβολές μετά την εξαγορά επηρεάζουν τη λογιστική αξία των επενδύσεων σε συγγενείς επιχειρήσεις (μειωμένη με τυχόν ζημίες απομείωσης). Μη πραγματοποιηθέντα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ του Ομίλου και των συγγενών επιχειρήσεων απαλείφονται κατά το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στις συγγενείς επιχειρήσεις. Μη πραγματοποιηθείσες ζημιές απαλείφονται, εκτός εάν η συναλλαγή παρέχει ενδείξεις απομείωσης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου. Μερίσματα που λαμβάνονται από αυτές τις συμμετοχές αναγνωρίζονται μειώνοντας την αξία της συμμετοχής. Όταν οι ζημίες που αναλογούν στον Όμιλο υπερβαίνουν την λογιστική αξία της συμμετοχής, η λογιστική αξία μειώνεται στο μηδέν χωρίς περαιτέρω αναγνώριση ζημιών, εκτός από την περίπτωση κατά την οποία ο Όμιλος έχει δημιουργήσει υποχρεώσεις ή έχει πραγματοποιήσει πληρωμές, για λογαριασμό της συγγενούς εταιρείας. Οι λογιστικές αρχές των συγγενών επιχειρήσεων έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Η Εταιρεία καταχωρεί τις επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις στις εταιρικές Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις στο κόστος κτήσης μείον απομείωση. Συναλλαγές μεταξύ εταιρειών υπό κοινό έλεγχο Συναλλαγές μεταξύ εταιρειών που βρίσκονται υπό κοινό έλεγχο εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του ΔΠΧΑ 3. Κατά συνέπεια, ο Όμιλος εφαρμόζοντας τις οδηγίες του ΔΛΠ 8 Λογιστικές πολιτικές, μεταβολές των λογιστικών εκτιμήσεων και λάθη, για τέτοιες περιπτώσεις, λογιστικοποιεί αυτού του Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 119 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 είδους τις συναλλαγές με τη μέθοδο «predecessor approach» χωρίς να επαναδιατυπώνει τις οικονομικές καταστάσεις της συγκριτικής περιόδου. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη προσέγγιση, οι αποκτηθείσες απαιτήσεις και υποχρεώσεις καταγράφονται στις λογιστικές τους αξίες (carrying values) χωρίς να αναπροσαρμόζονται στις δίκαιες (fair values), δεν αναγνωρίζεται υπεραξία και τέλος, σε περίπτωση διαφοράς μεταξύ της αξίας συμμετοχής που είναι καταχωρημένη στα βιβλία της εταιρείας που απορροφά και της καθαρής θέσης της εταιρείας που απορροφάται, αναγνωρίζεται απευθείας είτε στην καθαρή θέση της πρώτης στα κέρδη εις νέον είτε σε ξεχωριστό αποθεματικό. Ο Όμιλος επιλέγει να καταχωρεί τη διαφορά στα κέρδη εις νέον. 3.2. Μετατροπή ξένου νομίσματος Οι ενοποιημένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της Εταιρείας, παρουσιάζονται σε ευρώ (€) το οποίο είναι το λειτουργικό νόμισμα και το νόμισμα παρουσίασης της μητρικής εταιρείας και όλων των θυγατρικών της. Οι συναλλαγές σε ξένα νομίσματα μετατρέπονται στο λειτουργικό νόμισμα με τη χρήση των ισοτιμιών που ισχύουν κατά την ημερομηνία των συναλλαγών (spot exchange rate). Κέρδη και ζημιές από συναλλαγματικές διαφορές οι οποίες προκύπτουν από την εκκαθάριση τέτοιων συναλλαγών κατά τη διάρκεια της περιόδου και από τη μετατροπή των νομισματικών στοιχείων που εκφράζονται σε ξένο νόμισμα με τις ισχύουσες ισοτιμίες κατά την ημερομηνία ισολογισμού, καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, είτε ως χρηματοοικονομικά έσοδα, είτε ως χρηματοοικονομικά έξοδα, εκτός και αν καταχωρηθούν στην καθαρή θέση, χαρακτηριζόμενες ως αντιστάθμιση ταμειακών ροών ή αντιστάθμιση καθαρών επενδύσεων. 3.3. Λειτουργικοί τομείς Η πληροφόρηση κατά λειτουργικό τομέα προσδιορίζεται βάσει των εσωτερικών αναφορών και της πληροφόρησης που παρέχεται στους επικεφαλής λήψης των επιχειρηματικών αποφάσεων, όπως ορίζεται και από το ΔΠΧΑ 8. Κάθε λειτουργικός τομέας αντιπροσωπεύει ξεχωριστή κατηγορία προσφερόμενων παιχνιδιών ή λοιπές δραστηριότητες των εταιρειών του Ομίλου. Δραστηριότητες που δεν αποτελούν διακριτούς τομείς συγκεντρώνονται και απεικονίζονται σε μία κατηγορία με τίτλο «Λοιπά». Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 120 3.4. Αναγνώριση εσόδου, λογιστικοποίηση Κερδών νικητών και Λοιπών λειτουργικών εσόδων Τα έσοδα απεικονίζονται καθαρά από Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, επιστροφών και εκπτώσεων. Έσοδα από παιχνίδια Έσοδα από παιχνίδια: Τα έσοδα από παιχνίδια αποτυπώνονται καθαρά μετά την αφαίρεση των κερδών των νικητών και στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων παρουσιάζονται ως Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR). Μικτές εισπράξεις από παιχνίδια: Δεν αντιπροσωπεύουν τα έσοδα του Ομίλου και της Εταιρείας αλλά τα ποσά που εισπράχθηκαν από τους παίκτες ή είναι εισπρακτέα κατά το τέλος της χρήσης για όλα τα παιχνίδια με εξαίρεση τα VLTs. Οι μικτές εισπράξεις από γεγονότα (παιχνίδια ή κληρώσεις) επόμενης λογιστικής περιόδου, θεωρούνται μεταχρονολογημένες (deferred revenue) και ταξινομούνται στις «Εμπορικές υποχρεώσεις» στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, ενώ μετρούνται στην εύλογη αξία. Κέρδη νικητών: Τα κέρδη των νικητών αναγνωρίζονται με βάση την ημερομηνία πραγματοποίησης του γεγονότος ή της κλήρωσης. Στο τέλος κάθε οικονομικής περιόδου οι υποχρεώσεις για κέρδη νικητών, στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής θέσης ταξινομούνται στις Εμπορικές υποχρεώσεις ενώ, τα Αδιάθετα κέρδη μετά το πέρας της προβλεπόμενης χρονικής περιόδου η οποία ορίζεται από την κείμενη νομοθεσία, αποδίδονται στο Ελληνικό Δημόσιο. Αριθμολαχεία: Στην συγκεκριμένη κατηγορία συμπεριλαμβάνονται τα παιχνίδια κληρώσεων και υπάρχουν δύο τύποι, με σταθερά μερίδια κερδών (fixed prizes) και μεταβλητά κέρδη ( Pari mutual -Jackpot games). Στην πρώτη κατηγορία (fixed prizes) τα κέρδη νικητών είναι σταθερά ποσά ενώ, στη δεύτερη (Pari mutual) τα κέρδη νικητών υπολογίζονται ως ποσοστό επί των συνολικών εισπράξεων από το συγκεκριμένο παιχνίδι. Σε περίπτωση που δεν βρεθεί νικητής στην τρέχουσα κλήρωση (Jackpot), τα αντίστοιχα κέρδη νικητών μεταφέρονται και προστίθενται στα κέρδη της επόμενης κλήρωσης ενώ, στο τέλος κάθε λογιστικής περιόδου αναγνωρίζεται πρόβλεψη κερδών νικητών η οποία ταξινομείται στις Εμπορικές υποχρεώσεις. Τα αριθμολαχεία που προσφέρονται από τον Όμιλο στο παικτικό κοινό είναι τα: ΛΟΤΤΟ, ΠΡΟΤΟ, ΤΖΟΚΕΡ, ΚΙΝΟ, SUPER 3, EXTRA 5. Τα έσοδα αναγνωρίζονται στην περίοδο κατά την οποία τα ποσά εισπράττονται από τους παίκτες, καθαρά από την υποχρέωση καταβολής των κερδών σε μελλοντικές κληρώσεις και αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους. Παιχνίδια Στοιχηματσμού: Η συγκεκριμένη κατηγορία αναφέρεται σε προβλέψεις των παικτών κυρίως για αθλητικά γεγονότα, πραγματικά ή εικονικά. Όταν οι παίκτες προβλέπουν (στοιχηματίζουν) το αποτέλεσμα ενός αγώνα ή γεγονότος (fixed odds Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 121 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 games) τότε τα κέρδη νικητών είναι σταθερά, όταν όμως οι παίκτες στοιχηματίζουν ο ένας εναντίον του άλλου (Pari mutual games) τα κέρδη νικητών καθορίζονται από το ύψος των συνολικών εισπράξεων από το συγκεκριμένο παιχνίδι. Τα παιχνίδια στοιχηματσμού που προσφέρονται από τον Όμιλο είναι: ΠΑΜΕ ΣΤΟΙΧΗΜΑ (συμπεριλαμβανομένων των εικονικών παιχνιδιών (virtual games) και του ιπποδρομιακού στοιχήματος), ΠΡΟΠΟ ΚΑΙ ΠΡΟΠΟΓΚΟΛ. Τα έσοδα αναγνωρίζονται στην περίοδο κατά την οποία τα ποσά εισπράττονται από τους παίκτες, καθαρά από την υποχρέωση καταβολής των κερδών σε μελλοντικά γεγονότα και αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους. Στιγμιαίο Λαχείο (Scratch): Το συγκεκριμένο προϊόν προσφέρεται στο κοινό από την ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε.. Το έσοδο περιλαμβάνει τις μεικτές εισπράξεις μείον τα κέρδη των νικητών. Τα κέρδη νικητών προσαρμόζονται στο επίπεδο, που καθορίζεται από τη Σύμβαση Παραχώρησης αλλά και από τις προδιαγραφές κάθε τύπου Scratch, με την αναγνώριση σχετικής πρόβλεψης. Στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, η πρόβλεψη κερδών νικητών ταξινομείται στις Εμπορικές υποχρεώσεις. Λαχεία Κλήρωσης: Στη συγκεκριμένη κατηγορία συμπεριλαμβάνονται δύο λαχεία, το ΕΘΝΙΚΟ (χωρίς Jackpot) και το ΛΑΪΚΟ (με Jackpot) τα οποία διατίθενται μέσω της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε.. Τα έσοδα αναγνωρίζονται μετά την ολοκλήρωση της κλήρωσης και κατά τη λήξη της οικονομικής χρήσης, σε περίπτωση που τα κέρδη νικητών ως ποσοστό επί των συνολικών εισπράξεων, υπολείπονται από το ελάχιστο δυνατό, όπως αυτό καθορίζεται από τη Σύμβαση Παραχώρησης, τότε η διαφορά (πραγματικά κέρδη μείον θεωρητικά) αποδίδεται στο Ελληνικό Δημόσιο. Επίσης, σε περίπτωση που δεν βρεθεί νικητής στην τρέχουσα κλήρωση (Jackpot), τα αντίστοιχα κέρδη νικητών μεταφέρονται και προστίθενται στα κέρδη της επόμενης κλήρωσης ενώ, στο τέλος κάθε λογιστικής περιόδου αναγνωρίζεται πρόβλεψη κερδών νικητών η οποία ταξινομείται στις Εμπορικές υποχρεώσεις. Τα έσοδα αναγνωρίζονται στην περίοδο κατά την οποία τα ποσά εισπράττονται από τους παίκτες, καθαρά από την υποχρέωση καταβολής των κερδών σε μελλοντικές κληρώσεις και αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους. Παιγνιομηχανήματα (VLTs): Ως έσοδο νοείται το άθροισμα όλων των παικτικών συνεδριών μιας περιόδου. Η παικτική συνεδρία αρχίζει μόλις ο παίκτης ή η παίκτρια εισάγει την κάρτα στο παιγνιομηχάνημα (VLT) και ολοκληρώνεται αμέσως μόλις η κάρτα εξαχθεί. Το έσοδο που αναγνωρίζεται είναι το καθαρό έσοδο (εισπράξει μείον κέρδη νικητών) κάθε παικτικής συνεδρίας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 122 Λοιπά λειτουργικά έσοδα Τα λοιπά λειτουργικά έσοδα περιλαμβάνουν κυρίως τις εμπορικές δραστηριότητες του Ομίλου και της Εταιρείας οι οποίες δεν σχετίζονται με τη διεξαγωγή παιχνιδιών. Πιο συγκεκριμένα περιλαμβάνουν: Προμήθεια Πρωτοχρονιάτικου λαχείου (ή Ειδικό Κρατικό Λαχείο Κοινωνικής Αντίληψης): το συγκεκριμένο Λαχείο εκδίδεται μια φορά το χρόνο από την ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε και η κλήρωση του πραγματοποιείται την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, ήτοι 31 Δεκεμβρίου κάθε έτους. Σύμφωνα με τη Σύμβαση Παραχώρησης τα καθαρά έσοδα από το συγκεκριμένο λαχείο αποδίδονται στο Ελληνικό Δημόσιο ενώ, η ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε δικαιούται μια διαχειριστική αμοιβή (προμήθεια) ίση με το 17% επί των μικτών εισπράξεων του συγκεκριμένου παιχνιδιού. Έσοδα από την TORA DIRECT A.E. που σχετίζονται με την πώληση προπληρωμένων καρτών σταθερής/κινητής τηλεφωνίας και χρήσης internet καθώς, και υπηρεσίες εξόφλησης λογαριασμών: (α) Κύριος υπόχρεος για την πώληση ηλεκτρονικών κωδικών στους τελικούς πελάτες: σ’ αυτήν την κατηγορία συμβάσεων η TORA DIRECT A.E. αποκτά την κυριότητα των ηλεκτρονικών κωδίκων και αναλαμβάνει τον κίνδυνο του αποθέματος. Ως έσοδα αναγνωρίζονται οι εισπράξεις από τους τελικούς πελάτες, τους χρήστες δηλαδή των καρτών. (β) Διανομέας για την πώληση ηλεκτρονικών κωδικών στους τελικούς πελάτες: σ’ αυτήν την κατηγορία συμβάσεων η TORA DIRECT A.E δεν αποκτά την κυριότητα των ηλεκτρονικών κωδικών και ενεργεί ως διανομέας των προμηθευτών της. Το έσοδο που αναγνωρίζεται σ’ αυτήν την περίπτωση είναι η προμήθεια που αναλογεί από την πώληση των κωδικών από τους προμηθευτές της στους τελικούς χρήστες. (γ) Πληρωμές λογαριασμών: Η TORA DIRECT A.E. ενεργεί ως ενδιάμεσος φορέας για την πληρωμή λογαριασμών μέσω ενός δικτύου συνεργατών για το οποίο λαμβάνει προμήθεια από τους τελικούς χρήστες της συγκεκριμένης υπηρεσίας. Ως έσοδο αναγνωρίζεται η προμήθεια μετά την πληρωμή του λογαριασμού από τον τελικό πελάτη. Έσοδα από υπηρεσίες πληροφορικής και άλλες υπηρεσίες: Για τις περισσότερες από τις λοιπές δραστηριότητες, τα έσοδα αναγνωρίζονται σε καθαρά ποσά όταν η υποχρέωση εκτέλεσης ικανοποιείται με τη μεταφορά των αγαθών ή υπηρεσιών στον τελικό πελάτη. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 123 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 3.5. Έσοδα από τόκους Αναγνωρίζονται βάσει χρονικής αναλογίας και με τη χρήση του πραγματικού επιτοκίου. Όταν υπάρχει απομείωση των απαιτήσεων, η λογιστική αξία αυτών μειώνεται στο ανακτήσιμο ποσό τους το οποίο είναι η παρούσα αξία των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών προεξοφλούμενων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Στη συνέχεια λογίζονται τόκοι με το ίδιο επιτόκιο επί της απομειωμένης (νέας λογιστικής) αξίας. 3.6. Έσοδα από μερίσματα Αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά την ημερομηνία έγκρισης της διανομής τους από την Γενική Συνέλευση των μετόχων. 3.7. Έξοδα Αναγνωρίζονται στη κατάσταση αποτελεσμάτων σε δεδουλευμένη βάση. Τα έξοδα από τόκους αναγνωρίζονται επίσης σε δεδουλευμένη βάση. 3.8. Ενσώματες ακινητοποιήσεις Οι ενσώματες ακινητοποιήσεις απεικονίζονται στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις στο ιστορικό κόστος κτήσης, μειωμένες με τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις τυχόν απομειώσεις της αξίας τους. Το κόστος κτήσης περιλαμβάνει όλες τις άμεσα καταλογισμένες δαπάνες για την απόκτηση των στοιχείων. Μεταγενέστερα, αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος μειωμένο με τυχόν απομειώσεις. Μεταγενέστερες δαπάνες καταχωρούνται σε επαύξηση της λογιστικής αξίας των ενσώματων παγίων ή ως ξεχωριστό πάγιο μόνο κατά την έκταση που οι δαπάνες αυτές αυξάνουν τα μελλοντικά οικονομικά οφέλη που αναμένεται να εισρεύσουν από τη χρήση του παγίου στοιχείου και το κόστος τους μπορεί να επιμετρηθεί αξιόπιστα. Το κόστος επισκευών και συντηρήσεων καταχωρείται στην κατάσταση αποτελεσμάτων όταν πραγματοποιούνται. Κατά την πώληση ενσώματων ακινητοποιήσεων, οι διαφορές μεταξύ του τιμήματος που λαμβάνεται και της λογιστικής τους αξίας καταχωρούνται ως κέρδη ή ζημίες στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Οι αποσβέσεις των στοιχείων των ενσωμάτων ακινητοποιήσεων (πλην οικοπέδων τα οποία δεν αποσβένονται) υπολογίζονται με τη σταθερή μέθοδο μέσα στην ωφέλιμη ζωή τους που έχει ως εξής: Οικόπεδα Κτίρια 10-20 έτη Μηχανολογικός εξοπλισμός 3-9 έτη Μεταφορικά μέσα 6,5 έτη Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 3-5 έτη Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 124 Οι υπολειμματικές αξίες και οι ωφέλιμες ζωές των ενσώματων ακινητοποιήσεων υπόκεινται σε επανεξέταση σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού. Όταν υπάρχουν αντικειμενικές ενδείξεις ότι οι λογιστικές αξίες των ενσώματων ακινητοποιήσεων υπερβαίνουν την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (απομείωση) καταχωρείται άμεσα ως έξοδο στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Πάγια αξίας έως € 1,5 αποσβένονται εντός της χρήσης. 3.9. Ασώματες ακινητοποιήσεις Λογισμικό Οι άδειες λογισμικού αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον τις αποσβέσεις. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των στοιχείων αυτών η οποία κυμαίνεται από 1 έως 4 χρόνια. Δαπάνες για την έρευνα και την ανάπτυξη Τα έργα έρευνας και ανάπτυξης διαφέρουν από άλλα άυλα περιουσιακά στοιχεία όσον αφορά την επιστημονική και τεχνική αβεβαιότητα. Οι δαπάνες για ερευνητικές δραστηριότητες που πραγματοποιούνται προκειμένου να αποκτηθούν γνώσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε μελλοντικά οικονομικά οφέλη αναγνωρίζονται ως έξοδα στην περίοδο κατά την οποία πραγματοποιούνται και κανένα άυλο περιουσιακό στοιχείο που προκύπτει από έρευνα (ή ερευνητική φάση εσωτερικού έργου) αναγνωρίζεται. Ένα άυλο περιουσιακό στοιχείο που προκύπτει ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης (ή της φάσης ανάπτυξης ενός εσωτερικού έργου) αναγνωρίζεται ως περιουσιακό στοιχείο μόνο όταν πληρούνται όλα τα ακόλουθα: • Τεχνική δυνατότητα υλοποίησης ενός άυλου περιουσιακού στοιχείου ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ή να πωληθεί. • Πρόθεση για ολοκλήρωση και χρήση ή πώληση του άυλου περιουσιακού στοιχείου. • Δυνατότητα χρήσης ή πώλησης του άυλου περιουσιακού στοιχείου. • Ικανότητα για απόδειξη πώς το άυλο περιουσιακό στοιχείο θα αποφέρει μελλοντικά οικονομικά οφέλη. • Επαρκείς τεχνικοί, οικονομικοί και άλλοι πόροι για την ολοκλήρωση της ανάπτυξης και τη χρήση ή πώληση του άυλου περιουσιακού στοιχείου · • Ικανότητα αξιόπιστης μέτρησης των εξόδων που σχετίζονται με ένα άυλο περιουσιακό στοιχείο κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής του. Το ποσό της αρχικής αναγνώρισης ενός εσωτερικά παραγόμενου άυλου περιουσιακού στοιχείου περιλαμβάνει τις συνολικές δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν από τότε που το άυλο περιουσιακό στοιχείο πληρούσε για πρώτη φορά τα ανωτέρω κριτήρια αναγνώρισης. Εάν δεν μπορεί να αναγνωριστεί Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 125 εσωτερικά δημιουργούμενο άυλο περιουσιακό στοιχείο, οι δαπάνες ανάπτυξης αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα κατά την περίοδο στην οποία πραγματοποιούνται. Δικαιώματα Τα αποκλειστικά δικαιώματα αναγνωρίζονται αρχικά στο κόστος αγοράς και μεταγενέστερα στο αναπόσβεστο κόστος μειωμένο με τυχόν απομείωση της αξίας τους (Σημείωση 3.11 για τη διαδικασία ελέγχου επομείωσης). Το αποκλειστικό δικαίωμα λειτουργίας με κάθε πρόσφορο μέσο που παρέχεται από την τρέχουσα τεχνολογία, παιχνιδιών αριθμών, παιγνιομηχανημάτων, λαχείων, παιχνιδιών πρόγνωσης αθλητικών γεγονότων και ιπποδρομιών, που παραχωρήθηκε σε εταιρείες του Ομίλου από το Ελληνικό Δημόσιο, λογιστικοποιείται στο κόστος όπως αυτό ορίστηκε από ανεξάρτητους εκτιμητές και αποσβένεται εντός της περιόδου που αφορά. Επεκτάσεις σε υπάρχοντα αποκλειστικά δικαιώματα και νέες άδειες για διεξαγωγή νέων παιγνιομηχανημάτων σε αποκλειστική βάση, λογίζονται ως ξεχωριστά πάγια στοιχεία και αποσβένονται κατά τη διάρκεια που αφορούν με βάση τη σταθερή μέθοδο. Η ωφέλιμη ζωή του αποκλειστικού δικαιώματος λειτουργίας των παιχνιδιών πρόγνωσης αθλητικών γεγονότων και παιχνιδιών αριθμών ορίζεται σύμφωνα με τις σχετικές συμβάσεις παραχώρησης σε 20 χρόνια και η επέκταση αυτού σε 10, των παιγνιομηχανημάτων σε 18 χρόνια , των λαχείων σε 12 χρόνια και των ιπποδρομιών σε 20 χρόνια. Άυλα περιουσιακά στοιχεία αξίας έως € 1,5 αποσβένονται εντός της χρήσης. 3.10. Υπεραξία Η υπεραξία επιμετράται σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στη Σημείωση 3.1. Η υπεραξία δεν αποσβένεται αλλά υπόκειται σε έλεγχο απομείωσης σε ετήσια βάση ή πιο συχνά αν γεγονότα ή αλλαγές σε περιστάσεις καταδεικνύουν ενδεχόμενη απομείωση. Μετά την αρχική αναγνώριση, η υπεραξία αποτιμάται στο κόστος κτήσης μείον τις τυχόν σωρευμένες ζημιές απομείωσης της αξίας της. Αν τμήμα μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών στην οποία έχει κατανεμηθεί υπεραξία, πωληθεί, τότε η υπεραξία που αναλογεί στο πωληθέν τμήμα συμπεριλαμβάνεται στη λογιστική αξία του τμήματος αυτού προκειμένου να προσδιορισθεί το κέρδος ή η ζημία. Η αξία της υπεραξίας που αναλογεί στο πωληθέν τμήμα προσδιορίζεται βάσει των σχετικών αξιών του τμήματος που πωλήθηκε και του τμήματος της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών που παραμένει. Κάθε μονάδα ή ομάδα μονάδων στις οποίες κατανέμεται η υπεραξία πρέπει: (α) Να αντιπροσωπεύει το χαμηλότερο επίπεδο στην οντότητα στην οποία παρακολουθείται η υπεραξία για σκοπούς εσωτερικής διαχείρισης και (β) Να μην είναι μεγαλύτερο από ένα λειτουργικό τομέα όπως ορίζεται στην παράγραφο 5 του Δ.Π.Χ.Α. 8 «Λειτουργικοί τομείς» πριν από τη συσσωμάτωση. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 126 3.11. Απομείωση αξίας μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Η Υπεραξία, οι ασώματες ακινητοποιήσεις που έχουν απεριόριστη ωφέλιμη ζωή και οι ασώματες ακινητοποιήσεις που δεν έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούνται δεν αποσβένονται και υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης ετησίως. Τα λοιπά στοιχεία του ενεργητικού που αποσβένονται υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης όταν κάποια γεγονότα και αντικειμενικές ενδείξεις καταδεικνύουν ότι η λογιστική αξία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμη. Η ανακτήσιμη αξία είναι το μεγαλύτερο ποσό μεταξύ της καθαρής τιμής πώλησης και της αξίας λόγω χρήσης. Καθαρή αξία πώλησης θεωρείται το ποσό από την πώληση ενός στοιχείου του ενεργητικού στα πλαίσια μιας αμφοτεροβαρούς συναλλαγής στην οποία τα μέρη έχουν πλήρη γνώση και προσχωρούν οικειοθελώς, μετά από την αφαίρεση κάθε πρόσθετου άμεσου κόστους διάθεσης του στοιχείου ενεργητικού, ενώ η αξία χρήσης βασίζεται σε αποτίμηση της παρούσας αξίας μελλοντικών ταμειακών ροών, καθώς είναι η παρούσα αξία των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών που αναμένεται να εισρεύσουν στην επιχείρηση από τη χρήση ενός στοιχείου ενεργητικού και από τη διάθεσή του στο τέλος της εκτιμώμενης ωφέλιμης ζωής του. Για σκοπούς ελέγχου απομείωσης, τα ασώματα και τα λοιπά στοιχεία του ενεργητικού ομαδοποιούνται στο χαμηλότερο επίπεδο μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών (cash generating units). Ως αποτέλεσμα, ορισμένα στοιχεία ενεργητικού εξετάζονται αυτόνομα, ενώ κάποια άλλα σε επίπεδο μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών. Για τους σκοπούς του ελέγχου απομείωσης σε συνενώσεις επιχειρήσεων, η υπεραξία η οποία έχει αναγνωριστεί, κατανέμεται, από την ημερομηνία απόκτησης, στις μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών του Ομίλου, οι οποίες αναμένεται να επωφεληθούν από τη συνένωση, ανεξαρτήτως εάν τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία ή οι υποχρεώσεις της αποκτηθείσας εταιρείας έχουν κατανεμηθεί στις συγκεκριμένες μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών. Η ζημία λόγω μείωσης της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού, αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα από την επιχείρηση όταν η λογιστική αξία των στοιχείων αυτών (ή της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών) είναι μεγαλύτερη από το ανακτήσιμο ποσό τους. Το ανακτήσιμο ποσό είναι το υψηλότερο της εύλογης αξίας, που αντικατοπτρίζει τις συνθήκες της αγοράς μείον το κόστος πώλησης και την αξία χρήσης, βάσει εσωτερικής προεξόφλησης των ταμειακών ροών. Όσον αφορά την υπεραξία, η ζημία απομείωσης προσδιορίζεται με την εκτίμηση του ανακτήσιμου ποσού μονάδων δημιουργίας ταμειακών ροών που σχετίζονται με υπεραξία. Εάν η λογιστική αξία μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών, συμπεριλαμβανομένης και της αναλογούσας υπεραξίας, υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό της, τότε αναγνωρίζεται ζημιά απομείωσης. Η ζημιά απομείωσης χρεώνεται αρχικά στην Υπεραξία της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών και στη συνέχεια αναλογικά σε όλα τα στοιχεία της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών. Με εξαίρεση το λογαριασμό «Υπεραξία», όλα τα λοιπά στοιχεία ενεργητικού εξετάζονται σε επόμενες περιόδους, καθώς ενδείξεις που οδήγησαν σε αναγνώριση ζημίας απομείωσης στο παρελθόν μπορεί να μην υφίστανται πλέον και επομένως πραγματοποιείται αναστροφή της αναγνωρισμένης απομείωσης στα αποτελέσματα. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 127 3.12. Μισθώσεις Ο Όμιλος ως μισθωτής Το ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» που εφαρμόζεται για την περίοδο που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2019, αντικαθιστά το ΔΛΠ 17 και τις σχετικές ερμηνείες και μεταβάλλει σημαντικά την αναφορά μισθωμάτων εκ μέρους του μισθωτή. Το Πρότυπο εξαλείφει τη διάκριση μεταξύ λειτουργικών μισθώσεων και χρηματοδοτικών μισθώσεων και απαιτεί από τις εταιρείες να αναγνωρίζουν όλες τις σχετικές μισθώσεις σύμφωνα με ένα ενιαίο μοντέλο, εκτός από τις περιπτώσεις που αναφέρονται παρακάτω. Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16, μια σύμβαση είναι ή περιέχει μίσθωση εάν μεταφέρει το δικαίωμα του ελέγχου της χρήσης ενός αναγνωρισμένου περιουσιακού στοιχείου για μια χρονική περίοδο έναντι ανταλλάγματος. Για τέτοιες συμβάσεις, το νέο μοντέλο απαιτεί από τον μισθωτή να αναγνωρίζει δικαίωμα χρήσης περιουσιακών στοιχείων και υποχρέωση μίσθωσης. Το δικαίωμα χρήσης του περιουσιακού στοιχείου αποσβένεται και η υποχρέωση δημιουργεί τόκους. Ο Όμιλος χρησιμοποιεί τις ακόλουθες εξαιρέσεις κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16: • μισθώσεις με διάρκεια μίσθωσης 12 μηνών ή μικρότερη, χωρίς επιλογές αγοράς, • μισθώσεις όπου το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο έχει χαμηλή αξία, μέχρι περίπου € 4.5. Κατά την εκτίμηση της αξίας του περιουσιακού στοιχείου λαμβάνεται πάντοτε υπόψη η αξία ενός νέου περιουσιακού στοιχείου. Επιπλέον, ο Όμιλος δεν εφαρμόζει το ΔΠΧΠ 16 για μισθώσεις άϋλων περιουσιακών στοιχείων. Κατά την έναρξη της μίσθωσης, ο Όμιλος μετρά τις υποχρεώσεις μίσθωσης στην παρούσα αξία των ανεξόφλητων μισθωμάτων εκείνη την ημερομηνία. Οι πληρωμές μισθωμάτων προεξοφλούνται χρησιμοποιώντας το έμμεσο επιτόκιο της μίσθωσης ή, εάν το ποσοστό αυτό δεν είναι άμεσα προσδιορίσιμο, το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του στοιχείου που συμπεριλήφθηκε στη σύμβαση μίσθωσης. Γενικά, ο Όμιλος χρησιμοποιεί το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του ως προεξοφλητικό επιτόκιο. Πρόκειται για το επιτόκιο που ο μισθωτής θα έπρεπε να καταβάλλει κατά την ημερομηνία έναρξης της μίσθωσης για δάνειο παρόμοιας διάρκειας και με παρόμοια εξασφάλιση, για να αποκτήσει ένα περιουσιακό στοιχείο παρόμοιας αξίας με το δικαίωμα χρήσης σε παρόμοιο οικονομικό περιβάλλον. Οι ακόλουθες πληρωμές περιλαμβάνονται στην αποτίμηση της υποχρέωσης μίσθωσης: • σταθερές πληρωμές (συμπεριλαμβανομένων των ουσιωδώς σταθερών πληρωμών), μείον τυχόν κίνητρα εισπρακτέα • μεταβλητή πληρωμή μίσθωσης που βασίζεται σε δείκτη ή συντελεστή • ποσά που αναμένεται να καταβληθούν από τον μισθωτή βάσει εγγυήσεων υπολειμματικής αξίας • τιμή εξάσκησης επιλογής αγοράς, εφόσον ο μισθωτής είναι εύλογα βέβαιος ότι θα ασκήσει το δικαίωμα αυτό, και Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 128 • καταβολή προστίμων για τη λήξη της μίσθωσης, εάν ο όρος της μίσθωσης αντανακλά αυτή τη δυνατότητα του μισθωτή. Οι παραπάνω πληρωμές προεξοφλούνται για τη διάρκεια της μίσθωσης. Η διάρκεια μίσθωσης είναι η μη ακυρώσιμη περίοδος της μίσθωσης. Οποιεσδήποτε περίοδοι που καλύπτονται από δικαιώματα προαιρέσεως που κατέχει ο Όμιλος περιλαμβάνονται στην υποχρέωση μίσθωσης μόνο εάν είναι εύλογο ότι τα δικαιώματα προαίρεσης θα ασκηθούν. Επιπλέον, οι περίοδοι που καλύπτονται από την επιλογή λήξης της μίσθωσης που κατέχει ο Όμιλος συμπεριλαμβάνονται μόνο εάν ο Όμιλος είναι εύλογα βέβαιος ότι αυτές οι επιλογές δεν θα ασκηθούν. Η υποχρέωση μίσθωσης αυξάνεται στη συνέχεια με το κόστος επιτοκίου της υποχρέωσης μίσθωσης και μειώνεται με την πληρωμή της μίσθωσης. Επαναμετράται εάν υπάρχει μια τροποποίηση που δεν λογίζεται ως ξεχωριστή μίσθωση, όταν υπάρχει μια μεταβολή στις μελλοντικές πληρωμές μισθωμάτων που προκύπτουν από μεταβολή δείκτη ή ποσοστού, μεταβολή στην εκτίμηση του ποσού που αναμένεται να καταβληθεί με εγγύηση υπολειμματικής αξίας καθώς και αλλαγές στην εκτίμηση του εάν μια επιλογή αγοράς ή παράτασης είναι εύλογα βέβαιο ότι θα ασκηθεί ή μια λύση τερματισμού είναι εύλογα βέβαιο ότι δεν θα ασκηθεί. Το δικαίωμα χρήσης χρησιμοποιηθέντων περιουσιακών στοιχείων αρχικά αποτιμάται στο κόστος που είναι το αρχικό ποσό της υποχρέωσης μίσθωσης προσαρμοσμένο για τυχόν πληρωμές μισθωμάτων που πραγματοποιήθηκαν κατά την ημερομηνία έναρξης ή πριν από την ημερομηνία έναρξης, συν το αρχικό άμεσο κόστος και την εκτίμηση του κόστους αποσυναρμολόγησης και απομάκρυνσης του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου ή της αποκατάστασης του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου ή του χώρου στον οποίο βρίσκεται, μείον τυχόν κίνητρα μίσθωσης που έλαβε. Τα δικαιώματα χρήσης αποτιμώνται στο κόστος μείον τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις και ζημίες απομείωσης και διευθετούνται για ορισμένες αναπροσαρμογές της υποχρέωσης μίσθωσης. Αποσβένονται με τη μέθοδο της σταθερής απόσβεσης κατά τη διάρκεια της μικρότερης μεταξύ της ωφέλιμης ζωής του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου και της διάρκειας μίσθωσης. Εάν το κόστος των δικαιωμάτων χρήσης αντικατοπτρίζει ότι ο Όμιλος θα ασκήσει μια επιλογή αγοράς, τότε αποσβένονται κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου. Ο Όμιλος ως εκμισθωτής Οι μισθώσεις στις οποίες ο Όμιλος δε μεταβιβάζει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τις ωφέλειες του περιουσιακού στοιχείου κατατάσσονται ως λειτουργικές μισθώσεις. Αρχικά άμεσα κόστη που βαρύνουν τους εκμισθωτές στη διαπραγμάτευση και συμφωνία μιας λειτουργικής μίσθωσης, προστίθενται στη λογιστική αξία του μισθωμένου περιουσιακού στοιχείου και αναγνωρίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης ως έσοδα μίσθωσης. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 129 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 3.13. Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού περιλαμβάνουν ταμειακά και λοιπά χρηματοοικονομικά μέσα. Χρηματοοικονομικό μέσο είναι κάθε σύμβαση που δημιουργεί ταυτόχρονα ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο για μια οικονομική οντότητα και μια χρηματοοικονομική υποχρέωση ή ένα συμμετοχικό τίτλο για μια άλλη οικονομική οντότητα. Αρχική αναγνώριση και μεταγενέστερη επιμέτρηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Από την 1 Ιανουαρίου 2018, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατατάσσονται, κατά την αρχική αναγνώριση, ως μεταγενέστερα επιμετρούμενα στο αποσβεσμένο κόστος, στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων ή στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Η κατάταξη των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων κατά την αρχική αναγνώριση βασίζεται στις συμβατικές ταμειακές ροές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και στο επιχειρηματικό μοντέλο εντός του οποίου διακατέχεται το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Με εξαίρεση τις απαιτήσεις από πελάτες, ο Όμιλος αρχικά αποτιμά ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο στην εύλογη αξία του συν το κόστος συναλλαγής, στην περίπτωση ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου που δεν αποτιμάται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Οι απαιτήσεις από πελάτες αρχικά αποτιμώνται στην αξία συναλλαγής όπως ορίζεται από το ΔΠΧΑ 15. Για να ταξινομηθεί και να αποτιμηθεί ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων, πρέπει να δημιουργούνται ταμειακές ροές που αποτελούν «αποκλειστικά πληρωμές κεφαλαίου και τόκων» επί του ανεξόφλητου υπολοίπου κεφαλαίου. Η αξιολόγηση αυτή είναι γνωστή ως «SPPI» κριτήριο και γίνεται σε επίπεδο μεμονωμένου χρηματοοικονομικού μέσου. Μετά την αρχική αναγνώριση, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: - στο αποσβεσμένο κόστος - στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων - στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Τα περιουσιακά στοιχεία που διακρατώνται με σκοπό την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών και δημιουργούν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες ταμειακές ροές που συνίστανται αποκλειστικά σε αποπληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου υπολοίπου κεφαλαίου, επιμετρώνται στο αναπόσβεστο κόστος. Τα έσοδα από τόκους υπολογίζονται με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου και αναγνωρίζονται στα Χρηματοοικονομικά έσοδα. Το κέρδος ή η ζημιά που προκύπτει κατά την απόαναγνώριση του περιουσιακού στοιχείου αναγνωρίζεται απευθείας στα αποτελέσματα μαζί με τυχόν συναλλαγματικά κέρδη/ζημιές. Οι ζημιές απομείωσης αναγνωρίζονται στη γραμμή «Ζημίες από απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων» στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 130 Απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος και η Εταιρεία αξιολογούν σε κάθε ημερομηνία κατάρτισης οικονομικών καταστάσεων τα δεδομένα αναφορικά με το κατά πόσον η αξία ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου ή μίας ομάδας χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων έχει απομειωθεί ως ακολούθως: Ο Όμιλος και η Εταιρεία αναγνωρίζουν πρόβλεψη ζημίας έναντι αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών για όλα τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες βασίζονται στη διαφορά ανάμεσα σε όλες τις συμβατικές ταμειακές ροές που είναι απαιτητές σύμφωνα με τη σύμβαση και όλες τις ταμειακές ροές που ο Όμιλος ή η Εταιρεία προσδοκούν να εισπράξουν, προεξοφλημένες με βάση το κατά προσέγγιση αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες αναγνωρίζονται σε δύο στάδια. Εάν ο πιστωτικός κίνδυνος ενός χρηματοοικονομικού μέσου δεν έχει αυξηθεί σημαντικά από την αρχική αναγνώριση, η οικονομική οντότητα επιμετρά την πρόβλεψη ζημίας για το εν λόγω χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες των επόμενων 12 μηνών. Εάν ο πιστωτικός κίνδυνος του χρηματοοικονομικού μέσου έχει αυξηθεί σημαντικά από την αρχική αναγνώριση, η οικονομική οντότητα επιμετρά την πρόβλεψη ζημίας για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ' όλη τη διάρκεια ζωής, ανεξάρτητα από το πότε προέκυψε η αθέτηση. Για τις απαιτήσεις από πελάτες, ο Όμιλος και η Εταιρεία εφαρμόζουν την απλοποιημένη προσέγγιση για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Επομένως, σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος και η Εταιρεία επιμετρούν την πρόβλεψη ζημίας για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ' όλη τη διάρκεια ζωής χωρίς να παρακολουθούν τις μεταβολές στον πιστωτικό κίνδυνο. Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο (ή ένα μέρος ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου ή μέρος μίας ομάδας παρόμοιων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων) αποαναγνωρίζεται όταν: • τα δικαιώματα για την εισροή ταμειακών πόρων έχουν εκπνεύσει, • ο Όμιλος ή η Εταιρεία διατηρεί το δικαίωμα στην εισροή ταμειακών ροών από το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο αλλά έχει αναλάβει ταυτόχρονα την υποχρέωση να τα καταβάλλει σε τρίτους πλήρως χωρίς σημαντική καθυστέρηση, υπό τη μορφή μίας σύμβασης μεταβίβασης, ή • ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει μεταβιβάσει το δικαίωμα εισροής ταμειακών ροών από το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ενώ παράλληλα, είτε (α) έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη από αυτό είτε (β) δεν έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη, αλλά έχει μεταβιβάσει τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 131 Όταν ο Όμιλος ή η Εταιρεία μεταβιβάζει τα δικαιώματα εισροής ταμειακών ροών από ένα περιουσιακό στοιχείο ή συνάπτει σύμβαση μεταβίβασης, αξιολογεί την έκταση κατά την οποία διατηρεί τους κινδύνους και τα οφέλη της κυριότητας του περιουσιακού στοιχείου. Όταν ο Όμιλος ούτε μεταβιβάζει ούτε διατηρεί ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου και διατηρεί τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου, τότε το στοιχείο αναγνωρίζεται στο βαθμό της συνεχιζόμενης συμμετοχής του Ομίλου στο περιουσιακό στοιχείο αυτό. Στην περίπτωση αυτή, ο Όμιλος αναγνωρίζει παράλληλα και μια συνδεδεμένη υποχρέωση. Το μεταβιβασθέν περιουσιακό στοιχείο και η συνδεδεμένη υποχρέωση επιμετρώνται σε βάση που αντανακλά τα δικαιώματα και τις δεσμεύσεις που έχει διατηρήσει ο Όμιλος ή η Εταιρεία. Η συνεχιζόμενη συμμετοχή που λαμβάνει τη μορφή της εγγύησης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου αναγνωρίζεται στην χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής αξίας του περιουσιακού στοιχείου και του μέγιστου ποσού του ληφθέντος ανταλλάγματος που ο Όμιλος θα μπορούσε να υποχρεωθεί να επιστρέψει. 3.14. Αποθέματα Τα αποθέματα απεικονίζονται στη χαμηλότερη αξία μεταξύ κόστους κτήσης και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Το κόστος καθορίζεται με βάση το μέσο ετήσιο σταθμικό κόστος. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης στα πλαίσια των συνήθων δραστηριοτήτων, μειωμένη με το εκτιμώμενο κόστος για την ολοκλήρωση αυτών και το εκτιμώμενο για την πραγματοποίηση της πώλησης κόστος. Σε περίπτωση μεταγενέστερης αύξησης της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας αποθεμάτων που έχουν απομειωθεί, η απομείωση αυτή αντιλογίζεται. 3.15. Διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα Τα διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα περιλαμβάνουν τα μετρητά σε τραπεζικούς λογαριασμούς και στο ταμείο καθώς επίσης και τις βραχυπρόθεσμες επενδύσεις υψηλής ρευστότητας όπως τα προϊόντα της αγοράς χρήματος και τις τραπεζικές καταθέσεις με χρονικό ορίζοντα τριών μηνών ή λιγότερο. Οι δεσμευμένες καταθέσεις περιλαμβάνονται στα Διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα. Οι δεσμευμένες καταθέσεις είναι ταμειακά ισοδύναμα τα οποία δεν είναι άμεσα διαθέσιμα προς χρήση. Αυτά τα ταμειακά ισοδύναμα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από την Εταιρεία μέχρι την επέλευση ενός συγκεκριμένου χρονικού σημείου ή γεγονότος στο μέλλον. 3.16. Ίδια κεφάλαια Το μετοχικό κεφάλαιο προσδιορίζεται από την ονομαστική αξία των μετοχών που έχουν εκδοθεί. Οι κοινές μετοχές καταχωρούνται στα ίδια κεφάλαια. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 132 Η διαφορά υπέρ το άρτιο περιλαμβάνει όλα τα επιπρόσθετα ποσά που λήφθηκαν κατά την έκδοση μετοχικού κεφαλαίου. Έξοδα τα οποία πραγματοποιήθηκαν για την έκδοση μετοχών εμφανίζονται μετά την αφαίρεση του σχετικού φόρου εισοδήματος, σε μείωση της διαφοράς υπέρ το άρτιο. Οι ίδιες μετοχές αφορούν μετοχές της Εταιρείας, οι οποίες έχουν εκδοθεί και μεταγενέστερα έχουν επανακτηθεί από την Εταιρεία χωρίς να έχουν ακυρωθεί. Οι ίδιες μετοχές δε μειώνουν τον αριθμό των μετοχών που έχουν εκδοθεί αλλά μειώνουν τον αριθμό των μετοχών σε κυκλοφορία. Οι ίδιες μετοχές αποτιμώνται στο κόστος κτήσης και απεικονίζονται αφαιρετικά των ιδίων κεφαλαίων. Κανένα κέρδος ή ζημία δεν αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης από την αγορά, πώληση, έκδοση ή διαγραφή ιδίων μετοχών. Έξοδα τα οποία πραγματοποιήθηκαν για την έκδοση μετοχών εμφανίζονται μετά την αφαίρεση του σχετικού φόρου εισοδήματος, σε μείωση του προϊόντος της έκδοσης. Τα έξοδα τα οποία σχετίζονται με την έκδοση μετοχών για την απόκτηση επιχειρήσεων περιλαμβάνονται στο κόστος κτήσης της επιχείρησης που αποκτάται. 3.17. Φόρος εισοδήματος και αναβαλλόμενος φόρος Ο φόρος της χρήσης αποτελείται από τον τρέχοντα φόρο και τον αναβαλλόμενο φόρο. Ο φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων της περιόδου, εκτός από τους φόρους που σχετίζονται με κονδύλια που αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα ή απευθείας στα ίδια κεφάλαια. Σε αυτή την περίπτωση, ο φόρος αναγνωρίζεται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα ή απευθείας στα ίδια κεφάλαια, αντίστοιχα. Ο τρέχων φόρος εισοδήματος υπολογίζεται επί του φορολογητέου εισοδήματος της χρήσης, βάσει των ισχυουσών φορολογικών διατάξεων και συντελεστών φόρου, κατά την ημερομηνία κατάρτισης οικονομικών καταστάσεων στις χώρες όπου ο Όμιλος δραστηριοποιείται και δημιουργεί φορολογητέο εισόδημα. Επιπλέον, περιλαμβάνονται τυχόν πρόσθετοι φόροι εισοδήματος που αφορούν προηγούμενες χρήσεις. Η διοίκηση περιοδικά προβαίνει σε εκτιμήσεις κατά την υποβολή φορολογικών δηλώσεων σε περιπτώσεις που οι σχετικές φορολογικές διατάξεις επιδέχονται ερμηνείας και προβαίνει στο σχηματισμό προβλέψεων, όπου χρειάζεται, με βάση τα ποσά που αναμένεται να καταβληθούν στις φορολογικές αρχές. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος υπολογίζεται με τη μέθοδο της υποχρέωσης που προκύπτει από τις προσωρινές διαφορές μεταξύ της λογιστικής αξίας και της φορολογικής βάσης των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων. Η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση αναγνωρίζεται κατά την έκταση στην οποία θα υπάρξει μελλοντικό φορολογητέο κέρδος για τη χρησιμοποίηση της προσωρινής διαφοράς που δημιουργεί την αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση αναγνωρίζεται για όλες τις προσωρινές φορολογητέες διαφορές. Ωστόσο, σύμφωνα και με το ΔΛΠ 12, κανένας αναβαλλόμενος φόρος δεν αναγνωρίζεται σε σχέση με την Υπεραξία. Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος δε λογίζεται εάν προκύπτει από την αρχική αναγνώριση ενός στοιχείου ενεργητικού Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 133 ή παθητικού, σε συναλλαγή άλλη εκτός από εκείνης της συνένωσης επιχειρήσεων, η οποία όταν έγινε η συναλλαγή δεν επηρέασε ούτε τα λογιστικά ούτε τα φορολογικά κέρδη και ζημίες. Δεν αναγνωρίζεται αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος για τις προσωρινές διαφορές που προκύπτουν από επενδύσεις σε θυγατρικές και κοινοπραξίες, με εξαίρεση την περίπτωση που η αναστροφή των προσωρινών διαφορών ελέγχεται από τον Όμιλο και είναι πιθανό ότι οι προσωρινές διαφορές δε θα αναστραφούν στο προβλεπτό μέλλον. Επιπλέον, φορολογητέες ζημιές οι οποίες μεταφέρονται σε επόμενες χρήσεις όπως και τυχόν πιστωτικοί φόροι του Ομίλου εξετάζονται ως προς την αναγνώρισή τους ως αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις αποτιμώνται με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένεται να εφαρμοστούν στην περίοδο κατά την οποία θα διακανονιστεί η απαίτηση ή η υποχρέωση, χωρίς προεξόφληση, λαμβάνοντας υπόψη τους φορολογικούς συντελεστές (και φορολογικούς νόμους) που έχουν τεθεί σε ισχύ ή ουσιαστικά ισχύουν μέχρι την ημερομηνία του Ισολογισμού. Οι περισσότερες αλλαγές στις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις ή υποχρεώσεις αναγνωρίζονται ως τμήμα των φορολογικών εξόδων στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Μόνο αλλαγές στις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις ή υποχρεώσεις οι οποίες σχετίζονται με αλλαγές σε στοιχεία του ενεργητικού και υποχρεώσεων καταλογισμένα απευθείας στην καθαρή θέση, αναγνωρίζονται απευθείας στην καθαρή θέση. Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις επισκοπούνται κατά την ημερομηνία του Ισολογισμού και μειώνονται στην έκταση που δεν είναι πλέον πιθανό ότι επαρκή φορολογητέα κέρδη θα είναι διαθέσιμα ώστε να επιτρέψουν την ωφέλεια από τη χρήση μέρους ή του συνόλου των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων. Ο Όμιλος αναγνωρίζει προηγούμενη μη αναγνωρισθείσα αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση κατά την ημερομηνία Ισολογισμού, στο βαθμό που γίνεται πιθανό ότι μελλοντικά φορολογητέα κέρδη θα επιτρέψουν την ανάκτηση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων. Η επιχείρηση πρέπει να συμψηφίζει τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και τις αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις αν και μόνο αν: (α) η επιχείρηση έχει ένα νόμιμα εκτελεστό δικαίωμα να συμψηφίσει τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις έναντι τρεχουσών φορολογικών υποχρεώσεων και (β) οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και οι αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις αφορούν σε φόρους εισοδήματος που επιβάλλονται από την ίδια φορολογική αρχή. Η επιχείρηση πρέπει να συμψηφίζει τις τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις και τις τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις αν και μόνο αν, η επιχείρηση: (α) έχει ένα νόμιμο δικαίωμα να συμψηφίσει τα καταχωρημένα ποσά και (β) προτίθεται είτε να εξοφλήσει/τακτοποιήσει το καθαρό υπόλοιπο, είτε να εισπράξει την απαίτηση και να εξοφλήσει την υποχρέωση συγχρόνως. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 134 3.18. Προβλέψεις, ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις Προβλέψεις αναγνωρίζονται όταν η Εταιρεία έχει παρούσες νομικές ή τεκμαιρόμενες δεσμεύσεις ως αποτέλεσμα παρελθόντων γεγονότων, είναι πιθανό να απαιτηθεί μια εκροή πόρων για το διακανονισμό της δέσμευσης και το απαιτούμενο ποσό μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα. Προβλέψεις δεν αναγνωρίζονται για μελλοντικές λειτουργικές ζημίες. Στις περιπτώσεις όπου η χρονική αξία του χρήματος είναι σημαντική, το ποσό της πρόβλεψης είναι η παρούσα αξία των δαπανών που αναμένονται να απαιτηθούν για το διακανονισμό της υποχρέωσης. Ο συντελεστής προεξόφλησης αντικατοπτρίζει τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς αναφορικά με τη διαχρονική αξία του χρήματος καθώς και τους σχετιζόμενους με την υποχρέωση κινδύνους. Όταν χρησιμοποιείται προεξόφληση, το σωρευτικό ποσό της πρόβλεψης αυξάνεται κάθε περίοδο για να αποδώσει τη χρονική μεταβολή. Αυτό το ποσό αναγνωρίζεται ως κόστος δανεισμού στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης και συγκεκριμένα στη γραμμή «Χρηματοοικονομικά έξοδα».. Οι προβλέψεις επισκοπούνται κατά την ημερομηνία σύνταξης κάθε Ισολογισμού και προσαρμόζονται προκειμένου να αντανακλούν τις τρέχουσες εκτιμήσεις. Αν δεν είναι πλέον πιθανό ή απομακρύνεται το ενδεχόμενο εκκαθάρισης της υποχρέωσης μέσω εκροών πόρων, η πρόβλεψη αναστρέφεται. Στις περιπτώσεις όπου η ενδεχόμενη εκροή πόρων ως αποτέλεσμα τρέχουσας υποχρέωσης δεν είναι πιθανή ή το ποσό δεν μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα τότε καμία υποχρέωση δεν αναγνωρίζεται στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις εκτός και αν προέκυψαν από συνένωση επιχειρήσεων. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις δεν αναγνωρίζονται στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται, εκτός αν η πιθανότητα εκροών πόρων οι οποίοι ενσωματώνουν οικονομικά οφέλη είναι απομακρυσμένη. Οι ενδεχόμενες απαιτήσεις δεν αναγνωρίζονται στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται εφόσον η εισροή οικονομικών οφελών είναι πιθανή. 3.19. Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις του Ομίλου περιλαμβάνουν δάνεια και υπεραναλήψεις, εμπορικές και λοιπές υποχρεώσεις. Αρχική αναγνώριση και μεταγενέστερη επιμέτρηση των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Όλες οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις αρχικά αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους μείον το κόστος συναλλαγών, στην περίπτωση των δανείων και των πληρωτέων υποχρεώσεων. Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Μια χρηματοοικονομική υποχρέωση διαγράφεται όταν η δέσμευση που απορρέει από την υποχρέωση, ακυρώνεται ή εκπνέει. Όταν μία υφιστάμενη χρηματοοικονομική υποχρέωση αντικαθίσταται από μία άλλη από τον ίδιο δανειστή αλλά με ουσιαστικά διαφορετικούς όρους, ή οι όροι μίας υφιστάμενης Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 135 υποχρέωσης τροποποιούνται σημαντικά, αυτή η ανταλλαγή ή τροποποίηση αντιμετωπίζεται ως αποαναγνώριση της αρχικής υποχρέωσης και αναγνώριση μίας νέας υποχρέωσης. Η διαφορά στις αντίστοιχες λογιστικές αξίες αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Τα δάνεια χωρίζονται σε μακροπρόθεσμα, αν λήγουν σε περισσότερο από ένα έτος και σε βραχυπρόθεσμα αν λήγουν σε ένα έτος ή λιγότερο. Συμψηφισμός χρηματοοικονομικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων Οι χρηματοοικονομικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμψηφίζονται και το καθαρό ποσό απεικονίζεται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης μόνο όταν ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει νομικά το δικαίωμα αυτό και προτίθεται να τα συμψηφίσει σε καθαρή βάση μεταξύ τους ή να απαιτήσει το περιουσιακό στοιχείο και να διακανονίσει την υποχρέωση ταυτόχρονα. Το νόμιμο δικαίωμα δεν πρέπει να εξαρτάται από μελλοντικά γεγονότα και πρέπει να μπορεί να εκτελεσθεί κατά τη συνήθη πορεία των εργασιών και σε περίπτωση αθέτησης, αφερεγγυότητας ή πτώχευσης της εταιρείας ή του αντισυμβαλλομένου. Αντιστάθμιση ταμειακών ροών Ο Όμιλος χρησιμοποιεί παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα για να αντισταθμίσει την έκθεσή του σε κινδύνους επιτοκίων. Οι μεταβολές στην εύλογη αξία του παράγωγου αντισταθμιστικού μέσου ή της καθορισμένης μη παράγωγης χρηματοοικονομικής υποχρέωσης που χαρακτηρίζονται ως αντιστάθμιση ταμειακών ροών αναγνωρίζονται απευθείας στα ίδια κεφάλαια στο βαθμό που η αντιστάθμιση είναι αποτελεσματική. Στο βαθμό που η αντιστάθμιση είναι αναποτελεσματική, οι μεταβολές στην εύλογη αξία αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα. Εάν το μέσο αντιστάθμισης δεν πληροί πλέον τα κριτήρια για λογιστική αντιστάθμισης κινδύνου, λήγει ή πωλείται, τερματίζεται ή ασκείται, τότε η λογιστική αντιστάθμισης διακόπτεται μελλοντικά. Το σωρευτικό κέρδος ή ζημία που είχε αναγνωριστεί προηγουμένως στα ίδια κεφάλαια παραμένει εκεί μέχρι να πραγματοποιηθεί η προβλεπόμενη συναλλαγή. Όταν το αντισταθμιζόμενο στοιχείο είναι μη χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο, το ποσό που αναγνωρίζεται στα ίδια κεφάλαια μεταφέρεται στη λογιστική αξία του περιουσιακού στοιχείου όταν αναγνωρίζεται. Σε άλλες περιπτώσεις, το ποσό που αναγνωρίζεται στα ίδια κεφάλαια μεταφέρεται στα αποτελέσματα κατά την ίδια περίοδο που το αντισταθμιζόμενο στοιχείο επηρεάζει το εισόδημα ή τη ζημιά. 3.20. Κόστος παροχών αποχώρησης Η μητρική εταιρεία, οι θυγατρικές της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε., TORA DIRECT A.E., TORA WALLET Α.Ε., ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ A.E., ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. και NEUROSOFT Α.Ε. καταβάλλουν εισφορές σε προγράμματα παροχών σε εργαζόμενους μετά την έξοδο από την υπηρεσία σύμφωνα με την ισχύουσα Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 136 νομοθεσία και τις πρακτικές του Ομίλου. Τα προγράμματα αυτά διαχωρίζονται σε προγράμματα καθορισμένων παροχών και προγράμματα καθορισμένων εισφορών. Προγράμματα καθορισμένων παροχών Ως πρόγραμμα καθορισμένων παροχών ορίζεται ένα πρόγραμμα παροχών σε εργαζομένους μετά την έξοδο από την υπηρεσία, στο οποίο οι παροχές καθορίζονται με βάση συγκεκριμένες παραμέτρους όπως η ηλικία, τα έτη προϋπηρεσίας ή ο μισθός. Στα προγράμματα καθορισμένων παροχών, η αξία της υποχρέωσης είναι ίση με την παρούσα αξία των καθορισμένων πληρωτέων παροχών κατά την ημερομηνία των οικονομικών καταστάσεων μειωμένης κατά την εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων του προγράμματος, καθώς και του κόστους παρελθόντων υπηρεσιών. Η υποχρέωση καθορισμένων παροχών και το σχετικό έξοδο εκτιμάται ετησίως από ανεξάρτητους αναλογιστές με τη χρήση της μεθόδου της προβεβλημένης πιστωτικής μονάδας. Η παρούσα αξία της υποχρέωσης προσδιορίζεται προεξοφλώντας τις εκτιμώμενες μελλοντικές ταμειακές εκροές με το επιτόκιο υψηλής ποιότητας εταιρικών ομολόγων ή κρατικών ομολόγων στο ίδιο νόμισμα με εκείνο της υποχρέωσης και με διάρκεια ανάλογη της υποχρέωσης, ή επιτόκιο που λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο και τη διάρκεια της υποχρέωσης, όπου το βάθος αγοράς για τέτοια ομόλογα κρίνεται ανεπαρκές. Τα έξοδα της υποχρέωσης καταχωρούνται στα αποτελέσματα κατά τη διάρκεια της παροχής των υπηρεσιών των ασφαλισμένων. Τα έξοδα για προγράμματα καθορισμένων παροχών, όπως εκτιμώνται, αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων και περιλαμβάνονται στις δαπάνες προσωπικού. Επιπροσθέτως, βάσει των επιταγών του ΔΛΠ 19 (Τροποποίηση) τα αναλογιστικά κέρδη/(ζημίες) αναγνωρίζονται πλέον στην κατάσταση συνολικού εισοδήματος. Προγράμματα καθορισμένων εισφορών Στα προγράμματα καθορισμένων εισφορών καταβάλλεται ένα καθορισμένο, κατά περίπτωση, ποσό εισφοράς σε έναν ανεξάρτητο φορέα. Δεν υπάρχει περαιτέρω υποχρέωση, νομική ή τεκμαρτή, να καταβάλλει επιπλέον εισφορές, σε περίπτωση που ο φορέας αυτός δεν έχει τα απαραίτητα περιουσιακά στοιχεία για την κάλυψη των παροχών, που σχετίζονται µε την υπηρεσία του προσωπικού στο τρέχον ή σε παρελθόντα έτη. Οι εισφορές αναγνωρίζονται στις δαπάνες προσωπικού εφαρμόζοντας την αρχή των δεδουλευμένων. Τυχόν προπληρωμένες εισφορές αναγνωρίζονται ως απαίτηση εφόσον συνοδεύονται είτε µε επιστροφή μετρητών είτε µε μείωση μελλοντικών εισφορών. Μακροπρόθεσμο πρόγραμμα παροχής κινήτρων Κατόπιν εισήγησης της Επιτροπής Αμοιβών και Διορισμών, το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, στις 28.03.2017, ενέκρινε τη θέσπιση ενός μακροπρόθεσμου προγράμματος παροχής κινήτρων, με την καταβολή μέρους των καθαρών κερδών της Εταιρείας σε εκτελεστικά μέλη του Δ.Σ και σε ανώτερα Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 137 διοικητικά στελέχη της Εταιρείας, εξαιρώντας τον Διευθύνοντα Σύμβουλο. Η διάρκεια του προγράμματος είναι 3 έτη, για τη χρονική περίοδο 2017-2019. Οι στόχοι σχετίζονται α. με την κερδοφορία της Εταιρείας κατά την προαναφερθείσα τριετή χρονική περίοδο και β. με την αύξηση της τιμής της μετοχής στο Χρηματιστήριο Αθηνών. 3.21. Επενδύσεις σε ακίνητα Στην κατηγορία αυτή ο Όμιλος αναγνωρίζει κτίρια ή τμήματα κτιρίων και την αναλογία τους επί του οικοπέδου, τα οποία δεν χρησιμοποιεί για την κάλυψη των λειτουργικών του αναγκών. Οι επενδύσεις αυτές, αναγνωρίζονται αρχικά στο κόστος κτήσεώς τους, προσαυξημένο με τα έξοδα που σχετίζονται με τη συναλλαγή για την απόκτησή τους. Μετά την αρχική αναγνώριση αποτιμώνται στο κόστος κτήσης, μείον τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις τυχόν σωρευμένες ζημίες από την απομείωση της αξίας τους. Έξοδα συντηρήσεων και επισκευών των επενδύσεων σε ακίνητα, αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Για τον υπολογισμό των αποσβέσεων, η ωφέλιμη ζωή τους έχει καθορισθεί ίση με αυτή των ιδιοχρησιμοποιούμενων ακινήτων. 3.22. Μερίσματα πληρωτέα Τα μερίσματα που διανέμονται στους μετόχους αναγνωρίζονται ως υποχρέωση τη χρονική στιγμή κατά την οποία εγκρίνονται προς διανομή από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 138 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 4. Δομή του Ομίλου Η δομή του Ομίλου κατά την 31.12.2019 έχει ως εξής: Ποσοστό Συμμετοχής Έδρα Μητρική εταιρεία Ελλάδα ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 83,5% Ελλάδα Πλήρης Λαχεία ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD 100% Κύπρος Πλήρης Αριθμολαχεία ΟΠΑΠ SPORTS LTD 100% Κύπρος Πλήρης Εταιρεία Στοιχημάτων ΟΠΑΠ INTERNATIONAL LTD 100% Κύπρος Πλήρης Εταιρεία Συμμετοχών - Στοιχημάτων ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD 100% Κύπρος Πλήρης Εταιρεία Συμμετοχών TORA DIRECT A.E. 100% Ελλάδα Πλήρης Υπηρεσίες συναλλαγών με ηλεκτρονικά μέσα - Πώληση άυλου χρόνου ομιλίας Είσπραξη λογαριασμών ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. 100% Ελλάδα Πλήρης Αμοιβαίο Ιπποδρομιακό Στοίχημα TORA WALLET Α.Ε. 100% Ελλάδα Πλήρης Ίδρυμα ηλεκτρονικού χρήματος NEUROSOFT A.E. 67,72% Ελλάδα Πλήρης Παροχή Λογισμικού TCB HOLDINGS LTD 36,75% Μάλτα Καθαρή Θέση Εταιρεία συμμετοχών Επωνυμία Εταιρείας ΟΠΑΠ A.E. Μέθοδος Ενοποίησης Κύρια Δραστηριότητα Αριθμολαχεία και Στοιχήματα Στις 17.09.2019, η Εταιρεία, μέσω της θυγατρικής της ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD, απέκτησε από την INTRALOT LOTTERIES LIMITED το σύνολο των μετοχών που κατέχει η τελευταία στην ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. έναντι € 20.000. Με την ολοκλήρωση της συναλλαγής, η συμμετοχή της ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD στο μετοχικό κεφάλαιο της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. θα ανέρχεται σε 83,5%. Στις 08.11.2019, η ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD ήρθε σε συμφωνία με την Εταιρεία για την πώληση του συνόλου των μετοχών που κατέχει στην ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., έναντι συνολικού τιμήματος € 10.411. Στη συνέχεια, στις 11.11.2019, τα Διοικητικά Συμβούλια των δύο εταιρειών αποφάσισαν την έναρξη διαδικασιών για τη συγχώνευση της Εταιρείας με την ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 7 έως 21 και 30 έως 38 του Ν. 4601/2019, σε συνδυασμό με το άρθρο 54 του Ν. 4172/2013. Η ολοκλήρωση της συγχώνευσης τελεί υπό την έγκριση των αρμοδίων Αρχών. Στις 30.12.2019, η Εταιρεία συγχωνεύθηκε με την ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ A.E. με την καταχώριση στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (Γ.Ε.ΜΗ.) της υπ’ αριθμ. Πρωτ. 135932/30.12.2019 Απόφασης του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Εταιρειών και ΓΕΜΗ του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων (Σημείωση 11). Όλες οι θυγατρικές επιχειρήσεις έχουν την ίδια ημερομηνία σύνταξης των οικονομικών καταστάσεων με αυτή της Εταιρείας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 139 5. Πληροφόρηση κατά λειτουργικό τομέα Η ακόλουθη πληροφόρηση αναφέρεται στους τομείς που έχει αποφασίσει η Διοίκηση του Ομίλου ότι θέλει να παρακολουθεί διακριτά προκειμένου να λαμβάνει τις αποφάσεις της. Οι τομείς δραστηριότητας έχουν οριστεί με βάση τον τύπο των παιχνιδιών και τις λοιπές επιχειρηματικές δραστηριότητες του Ομίλου. Οι 4 πρώτοι τομείς (Αριθμολαχεία, Παιχνίδια Στοιχηματισμού, Σκρατς και Λαχεία, VLTs) σχετίζονται με την παραγωγή και διάθεση παιχνιδιών τόσο από την Εταιρεία όσο και από τις λοιπές εταιρείες του Ομίλου που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα. Περισσότερες λεπτομέρειες αναφέρονται στη σημείωση 3.4. Στον τομέα «Υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών & Λοιπές Υπηρεσίες » συμπεριλαμβάνεται η επιχειρηματική δραστηριότητα των θυγατρικών TORA WALLET Α.Ε. και TORA DIRECT Α.Ε. (σημείωση 3.4). Στον τομέα «Λοιπά» έχουν συγκεντρωθεί οι επιχειρηματικές δραστηριότητες της ΟΠΑΠ Α.Ε. που δε σχετίζονται με παιχνίδια καθώς επίσης, και οι δραστηριότητες των θυγατρικών ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. και NEUROSOFT A.E.. Συγκεκριμένα, η δραστηριότητα της ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. συμπεριλαμβάνει την πώληση καταστημάτων VLTs (Gaming Halls), τη διαμόρφωση του δικτύου της ΟΠΑΠ Α.Ε. για την υποδοχή και εγκατάσταση των VLTs καθώς επίσης, και λοιπές υποστηρικτικές υπηρεσίες προς το δίκτυο καταστημάτων της ΟΠΑΠ Α.Ε.. Τέλος, η δραστηριότητα της NEUROSOFT A.E. συμπεριλαμβάνει την παροχή υπηρεσιών και προϊόντων τεχνολογίας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 140 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Της 31 Δεκεμβρίου 2019 και της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή ΟΜΙΛΟΣ 01.01-31.12.2019 Αριθμολαχεία Παιχνίδια Στοιχηματισμού Σκρατς και Λαχεία VLTs Υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών & Λοιπές Υπηρεσίες Λοιπά Σύνολο Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR) Εισφορά επί των καθαρών εσόδων και λοιπές εισφορές Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) 778.558 396.203 147.478 297.658 - - 1.619.896 (257.704) (135.959) (50.758) (89.297) - - (533.718) 520.854 260.244 96.720 208.361 - - 1.086.178 Προμήθειες πρακτόρων (183.930) (92.429) (39.149) (70.585) - (1.248) (387.341) (111) (17.989) (12.843) (45.795) - - (76.738) Λοιπά λειτουργικά έσοδα - 1.404 61 - 94.642 53.254 149.361 Λοιπά λειτουργικά κόστη - - - - (85.090) (13.347) (98.437) Κέρδη από συγγενείς εταιρείες - 8.470 - - - - 8.470 336.812 159.700 44.789 91.981 9.553 38.659 681.493 Λειτουργικά έξοδα (112.315) (62.916) (14.715) (42.216) (10.603) (26.148) (268.914) Αποσβέσεις (24.836) (21.785) (16.807) (41.653) (301) (10.933) (116.315) Λειτουργικό αποτέλεσμα 199.660 74.998 13.267 8.112 (1.351) 1.578 296.264 Αριθμολαχεία Παιχνίδια Στοιχηματισμού Σκρατς και Λαχεία VLTs Υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών & Λοιπές Υπηρεσίες Λοιπά Σύνολο Λοιπές προμήθειες σχετικές με τα Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) ΟΜΙΛΟΣ 01.01-31.12.2018 Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR) Εισφορά επί των καθαρών εσόδων και λοιπές εισφορές Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) 779.944 406.244 152.168 208.659 - - 1.547.015 (259.123) (139.710) (45.651) (62.598) - - (507.080) 520.821 266.535 106.518 146.061 - - 1.039.935 Προμήθειες πρακτόρων (190.194) (98.778) (40.597) (50.135) - (1.387) (381.090) (308) (14.936) (14.413) (31.035) - - (60.692) Λοιπά λειτουργικά έσοδα - 1.151 75 - 89.721 37.840 128.788 Λοιπά λειτουργικά κόστη - - - - (81.923) (10.017) (91.940) Κέρδη από συγγενείς εταιρείες - 89 - - - - 89 330.320 154.061 51.583 64.891 7.798 26.436 635.089 Λειτουργικά έξοδα (125.710) (74.226) (17.009) (33.490) (8.879) (22.086) (281.400) Αποσβέσεις (22.072) (14.622) (17.444) (37.017) (260) (22.893) (114.308) Λειτουργικό αποτέλεσμα 182.537 65.213 17.130 (5.616) (1.342) (18.542) 239.381 Λοιπές προμήθειες σχετικές με τα Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 141 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Γεωγραφική πληροφόρηση Ο Όμιλος δραστηριοποιείται στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Η Ελλάδα είναι η χώρα-έδρα της Εταιρείας, των θυγατρικών ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε., ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε., ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., TORA DIRECT Α.Ε., TORA WALLET Α.Ε. και NEUROSOFT A.E.. Για την περίοδο που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Ελλάδα Κύπρος Σύνολο Μικτές εισπράξεις από παιχνίδια 4.176.694 291.586 4.468.280 Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR) και Άλλα λειτουργικά έσοδα 1.672.827 96.430 1.769.257 Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) 1.007.916 78.262 1.086.178 Ελλάδα Κύπρος Σύνολο Μικτές εισπράξεις από παιχνίδια 4.111.785 279.076 4.390.861 Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR) και Άλλα λειτουργικά έσοδα 1.583.926 91.877 1.675.803 964.356 75.579 1.039.935 Για την περίοδο που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) Ελλάδα Κύπρος Σύνολο Για την περίοδο που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 2.002.853 237.066 2.239.918 Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 1.654.579 118.767 1.773.347 1.442.064 25.963 1.468.027 986.008 27.803 1.013.811 Σύνολο Ενεργητικού Σύνολο Υποχρεώσεων Για την περίοδο που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Το ΔΠΧΑ 16 επηρέασε ως επί το πλείστων τον ελληνικό γεωγραφικό τομέα, καθώς από τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου ύψους € 64.036, μόνο € 285 αφορούν δραστηριότητες του Ομίλου στην Κύπρο. Το αντίστοιχο ποσό που αφορά τις υποχρεώσεις από μισθώσεις είναι € 296. Επιπρόσθετα, τα έξοδα αποσβέσεων και τόκων που αναγνωρίστηκαν από τον κυπριακό τομέα ήταν € 143 και € 13 αντίστοιχα. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 142 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 6. Ασώματες ακινητοποιήσεις Οι ασώματες ακινητοποιήσεις αφορούν λογισμικό, άδειες χρήσης, δικαιώματα παιχνιδιών και πελατειακές σχέσης τα οποία αναλύονται ως εξής: Δικαιώματα Κόστος Πελατειακές Παιχνιδιών ανάπτυξης σχέσεις Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης 21.991 1.134.357 5.709 7.719 (1 Ιανουαρίου 2018) Προσθήκες 28.903 1.190 Επιβάρυνση αποσβέσεων (7.917) (67.143) (1.356) (554) Μεταφορές αποσβέσεων (105) 105 Απομείωση αξίας παγίου (41) ΟΜΙΛΟΣ Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2018) Λογισμικό 42.871 1.067.320 5.503 Λοιπά Σύνολο - 1.169.776 60 - 30.154 (76.970) (41) 7.165 60 1.122.920 Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης (1 Ιανουαρίου 2019) 42.871 1.067.320 5.503 7.165 60 1.122.920 24.441 (21) (24) (15.749) 15 2 - (60.225) (4.000) 1.041 15 (1.473) (15) (650) (554) - 9 - 25.482 (21) (78.001) 2 (4.650) 51.536 1.003.095 4.421 6.611 70 1.065.733 ΟΜΙΛΟΣ Λογισμικό Δικαιώματα Παιχνιδιών Κόστος ανάπτυξης Πελατειακές σχέσεις Λοιπά Σύνολο 31/12/2018 Αξία κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 169.100 (126.229) 1.540.142 (472.822) 7.643 (2.140) 8.795 (1.630) 60 - 1.725.680 (602.821) 42.871 1.067.320 5.503 7.165 60 1.122.920 193.496 (141.961) 1.536.142 (533.047) 8.049 (3.628) 8.795 (2.184) 70 - 1.746.552 (680.820) 51.536 1.003.095 4.421 6.611 70 1.065.733 Προσθήκες Μειώσεις παγίων Αναταξινόμηση κόστους Επιβάρυνση αποσβέσεων Αναταξινόμηση αποσβέσεων Μειώσεις αποσβέσεων Απομείωση αξίας παγίου Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2019) Αναπόσβεστη αξία 31/12/2018 31/12/2019 Κόστος κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις Αναπόσβεστη αξία 31/12/2019 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 143 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Λογισμικό Δικαιώματα Παιχνιδιών Λοιπά Σύνολο Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης (1 Ιανουαρίου 2018) 20.623 980.818 - 1.001.442 Προσθήκες Επιβάρυνση αποσβέσεων Μεταφορές αποσβέσεων 28.202 (7.140) (105) (49.884) 105 60 - 28.263 (57.025) - Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2018) 41.580 931.039 60 972.679 Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης (1 Ιανουαρίου 2019) 41.580 931.039 60 972.679 Προσθήκες 18.206 - - 18.206 Απόκτηση λόγω απορρόφησης ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. (κόστος) 484 230 - 714 Αναταξινόμηση (9) - 9 - (14.829) (42.967) - (57.796) (484) (230) - (714) 44.948 888.072 70 933.089 Επιβάρυνση αποσβέσεων Απόκτηση λόγω απορρόφησης ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. (σωρευμένες αποσβέσεις) Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2019) ΕΤΑΙΡΕΙΑ Λογισμικό Δικαιώματα Παιχνιδιών Λοιπά Σύνολο 164.602 1.382.553 60 1.547.215 (123.022) (451.514) - (574.535) 41.580 931.039 60 972.679 183.283 (138.335) 1.382.783 (494.711) 70 - 1.566.135 (633.046) 44.948 888.072 70 933.089 31/12/2018 Αξία κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις Αναπόσβεστη αξία 31/12/2018 31/12/2019 Κόστος κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις Αναπόσβεστη αξία 31/12/2019 Το υπόλοιπο έναρξης για τα «Δικαιώματα Παιχνιδιών» περιλαμβάνει ποσό ύψους € 300.000 το οποίο αποτελεί προπληρωμή της Eταιρείας έναντι της εισφοράς επί των καθαρών εσόδων προς το Ελληνικό Δημόσιο για την περίοδο από 12.10.2020 έως 12.10.2030. Η μελλοντική αξία της εν λόγω προπληρωμής, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην από 2013 τροποποίηση της από 12.12.2011 πρόσθετης πράξης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της ΟΠΑΠ Α.Ε., ανέρχεται σε € 1.831.200. Το συνολικό ποσό της ασώματης ακινητοποίησης που αφορά επέκταση της άδειας μέχρι 12.20.2030 ανέρχεται σε € 375.000. Οι προσθήκες του Ομίλου για την τρέχουσα χρήση περιλαμβάνουν κυρίως: Λογισμικό και άδειες σχετικά με την πλατφόρμα pamestoixima.gr ύψους € 9.300, Λογισμικό και άδειες σχετικά με την πλατφόρμα LOTOS ύψους € 967, Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 144 Λογισμικό και άδειες σχετικά με τα παιγνιομηχανήματα (VLTs) ύψους € 2.242, Λογισμικό και άδειες σχετικά με τη λειτουργία της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. ύψους € 4.960, Λογισμικό, άδειες και αναβάθμιση διάφορων εφαρμογών, ιστότοπων, πλατφορμών, πρόγραμμα ψηφιακών υπογραφών κ.λ.π. ύψους € 4.991. Κεφαλαιοποίηση εξόδων μισθοδοσίας της NEUROSOFT A.E. ύψους € 579 για το σχεδιασμό και την παραγωγή λογισμικού προς πώληση και € 462 της TORA WALLET A.E. για το σχεδιασμό και την παραγωγή λογισμικού για ιδία χρήση. Οι προσθήκες του Ομίλου στη χρήση 2018 αφορούσαν κυρίως λογισμικό και άδειες σχετικά με την πλατφόρμα pamestoixima.gr € 13.574, λογισμικά για τα παιγνιομηχανήματα (VLTs) ποσού € 8.395 και αναβάθμιση λογισμικού SSBTs ποσού € 2.529. Επιπλέον, ποσό € 4.465 αφορούσε λογισμικό, άδειες και αναβάθμιση διάφορων εφαρμογών, ιστότοπων, πλατφορμών, τηλεφωνικού κέντρου Εταιρείας, πύλης εσωτερικής επικοινωνίας με πράκτορες (portal), μηχανογραφικού συστήματος και τέλος, ποσό € 1.190 την κεφαλαιοποίηση εξόδων μισθοδοσίας της NEUROSOFT A.E. και της TORA WALLET A.E. για το σχεδιασμό και την παραγωγή λογισμικού. Η απομείωση αξίας των δικαιωμάτων παιχνιδιών, ποσού € 4.000, αφορά στην απομείωση της αξίας της εικοσαετούς άδειας δικαιώματος αποκλειστικής διοργάνωσης και διεξαγωγής αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος από την ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε.. Διενεργήθηκε έλεγχος απομείωσης στην άδεια παραχώρησης της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., λαμβάνοντας υπόψη τις ενδείξεις, βάσει των χρηματοοικονομικών και λειτουργικών επιδόσεων της, ότι η λογιστική αξία της άδειας παραχώρησης υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό. Το ανακτήσιμο ποσό προσδιορίσθηκε με βάση τη μέθοδο της αξίας χρήσης, η οποία υπολογίστηκε με τη χρησιμοποίηση της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης χρησιμοποιήθηκαν εκτιμήσεις ταμειακών ροών, βάσει του εγκεκριμένου από τη Διοίκηση προϋπολογισμού για ένα έτος και βάσει εκτιμήσεων ταμειακών ροών ως τη λήξη της παραχώρησης. Στον ανωτέρω υπολογισμό έχουν χρησιμοποιηθεί εκτιμήσεις και παραδοχές της Διοίκησης αναφορικά με τα μελλοντικά αποτελέσματα της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. (μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών). Αυτές οι εκτιμήσεις και οι παραδοχές περιλαμβάνουν υποθέσεις σχετικά με το ρυθμό ανάπτυξης των καθαρών εσόδων από παιχνίδια (NGR), τα άμεσα κόστη και τα επιτόκια προεξόφλησης. Παρακάτω παρατίθενται οι βασικές παραδοχές για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης: Σύνθετο ετήσιο ποσοστό αύξησης (CAGR): 8,6% Περιθώριο κερδών προ φόρων, τόκων, αποσβέσεων και απομειώσεων (περιθώριο EBITDA) (στο NGR): -13,1% - 37,2% Επιτόκιο προεξόφλησης (WACC): 6,5% Το περιθώριο EBITDA έχει επηρεαστεί θετικά στο πλαίσιο του ελέγχου απομείωσης 2019 από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16, συγκεκριμένα λόγω της εξαίρεσης του κόστους μισθώσεων από τα λειτουργικά Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 145 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 έξοδα. Παράλληλα, για σκοπούς ελέγχους απομείωσης, το επιτόκιο προεξόφλησης (WACC) είναι χαμηλότερο, λόγω της εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 και της προσθήκης των υποχρεώσεων από μισθώσεις στον υπολογισμό του καθαρού δανεισμού και της αντίστοιχης προσαρμογής του μεσοσταθμικού κόστους δανεισμού. Βάσει του ανωτέρω ελέγχου απομείωσης, το ανακτήσιμο ποσό προσδιορίσθηκε σε € 14.745, ενώ η λογιστική αξία της άδειας τη στιγμή πριν τον έλεγχο απομείωσης ήταν € 18.745. Ο Όμιλος αναγνώρισε ζημία απομείωσης ποσού € 4.000. Εάν το επιτόκιο προεξόφλησης που έχει χρησιμοποιηθεί στον υπολογισμό της αξίας χρήσης ήταν χαμηλότερο κατά 0,5%, ο Όμιλος θα έπρεπε να αναγνωρίσει απομείωση ποσού € 2.019 (έναντι € 4.000 που αναγνώρισε). Εάν το προεξοφλητικό επιτόκιο που χρησιμοποιήθηκε στον υπολογισμό της αξίας χρήσης ήταν υψηλότερο κατά 0,5%, ο Όμιλος θα έπρεπε να αναγνωρίσει απομείωση ποσού € 5.877 (έναντι € 4.000 που αναγνώρισε). Δεν υπάρχουν βάρη επί των ασώματων ακινητοποιήσεων του Ομίλου και της Εταιρείας. 7. Ενσώματες ακινητοποιήσεις Οι ενσώματες ακινητοποιήσεις αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης (1 Ιανουαρίου 2018) Προσθήκες Μειώσεις παγίων Επιβάρυνση αποσβέσεων Μειώσεις αποσβέσεων Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2018) Εγκατ/σεις Λοιπός & Οχήματα εξοπλισμός μηχανήματα Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Σύνολο 32.161 - 109.298 23 (33) (39) 23 13.727 (3.182) (10.771) 3.174 74 - 21.968 (9.782) (19.778) 9.760 100 35.109 74 111.467 Γήπεδα Κτίρια 8.929 17.808 50.275 125 - 641 (3) (2.965) 0,4 7.503 (6.564) (6.004) 6.563 8.929 15.481 51.774 Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης (1 Ιανουαρίου 2019) Προσθήκες Μεταφορά κόστους σε επενδύσεις σε ακίνητα Μεταφορά από ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Μειώσεις παγίων Επιβάρυνση αποσβέσεων Μεταφορά αποσβέσεων σε επενδύσεις σε ακίνητα Μειώσεις αποσβέσεων Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2019) 8.929 15.481 51.774 100 35.109 74 111.467 - 171 378 144 8.603 - 9.297 (434) (2.878) - - - - (3.311) - - - - 74 (74) - - (1.981) (13.249) (7.163) (193) (22) (16.740) (12.359) - (30.182) (21.525) - 2.449 - - - - 2.449 - - 13.245 143 16.727 - 30.115 8.496 13.242 44.985 172 31.414 - 98.308 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 146 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Γήπεδα Κτίρια Εγκατ/σεις & μηχανήματα Οχήματα Λοιπός εξοπλισμός Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Σύνολο 8.929 36.744 134.087 2.450 119.652 74 301.937 - (21.264) (82.313) (2.351) (84.543) - (190.470) Αναπόσβεστη αξία 31/12/2018 8.929 15.480 51.774 100 35.109 74 111.467 31/12/2019 Κόστος κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 8.496 - 34.037 (20.795) 121.216 (76.231) 2.402 (2.230) 111.589 (80.175) - 277.740 (179.432) Αναπόσβεστη αξία 31/12/2019 8.496 13.242 44.985 172 31.414 - 98.308 ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 Αξία κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις ΕΤΑΙΡΕΙΑ Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης (1 Ιανουαρίου 2018) Προσθήκες Μειώσεις παγίων Επιβάρυνση αποσβέσεων Μειώσεις αποσβέσεων Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2018) Εγκατ/σεις & Οχήματα μηχανήματα Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Λοιπός εξοπλισμός Σύνολο 75 11.248 86.994 7.025 (6.563) (5.804) 6.563 (12) (24) 3 8.351 (3.168) (5.429) 3.162 15.551 (9.747) (14.105) 9.727 50.990 41 14.164 88.421 Γήπεδα Κτίρια 8.929 16.972 49.770 - 175 (3) (2.847) - 8.929 14.297 Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο έναρξης χρήσης (1 Ιανουαρίου 2019) Προσθήκες Μεταφορά σε επενδύσεις σε ακίνητα Μειώσεις παγίων Απόκτηση λόγω απορρόφησης ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. (κόστος) Επιβάρυνση αποσβέσεων Μεταφορά αποσβέσεων σε επενδύσεις σε ακίνητα Μειώσεις αποσβέσεων Απόκτηση λόγω απορρόφησης ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. (σωρευμένες αποσβέσεις) Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2019) 8.929 14.297 50.990 41 14.164 88.421 - 97 347 80 7.620 8.144 (434) (2.878) - - - (3.311) - - (13.249) (135) (16.586) (29.969) - - - 1.701 37.194 38.894 - (1.839) (6.945) (4) (7.474) (16.261) - 2.449 - - - 2.449 - - 13.245 103 16.582 29.930 - - - (1.699) (21.460) (23.159) 8.496 12.126 44.389 87 30.040 95.138 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 147 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 Αξία κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις Αναπόσβεστη αξία 31/12/2018 31/12/2019 Κόστος κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις Αναπόσβεστη αξία 31/12/2019 Γήπεδα Κτίρια Εγκατ/σεις & μηχανήματα Οχήματα Λοιπός εξοπλισμός Σύνολο 8.929 8.929 35.226 (20.929) 14.297 132.916 (81.926) 50.990 628 (588) 41 70.628 (56.463) 14.164 248.327 (159.906) 88.421 8.496 8.496 32.445 (20.319) 12.127 120.015 (75.626) 44.389 2.274 (2.187) 87 98.855 (68.815) 30.040 262.085 (166.947) 95.138 Στην τρέχουσα χρήση, δεν υπάρχουν σημαντικές προσθήκες στον Όμιλο στην κατηγορία «Εγκαταστάσεις και μηχανήματα». Η συγκριτική περίοδος περιλαμβάνει μεταξύ άλλων: δαπάνες ύψους € 5.259 για την αγορά εξοπλισμού (i-links) και την εγκατάσταση των παιγνιομηχανημάτων (VLTs) στο δίκτυο της ΟΠΑΠ Α.Ε., δαπάνες ύψους € 893 για την τοποθέτηση των μηχανών αυτόματης εξυπηρέτησης (SSBTs) στο δίκτυο της ΟΠΑΠ Α.Ε., τερματικά στοιχηματισμού της ΟΠΑΠ SPORTS LTD ύψους € 425. Οι προσθήκες του Ομίλου για τη χρήση 2019 στην κατηγορία «Λοιπός εξοπλισμός» περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: περιφερειακά μηχανών αυτόματης εξυπηρέτησης (SSBTs) (υπολογιστές, tablet, σαρωτές κ.λ.π.) ποσού € 1.218 (2018: € 3.882), εξοπλισμό για παιγνιομηχανήματα (VLTs) και καταστήματα παιγνιομηχανημάτων (gaming halls) καθώς και έπιπλα ποσού € 1.226 (2018: € 1.210), εξοπλισμός πρακτορείων ΟΠΑΠ ποσού € 3.460 (2018: € 6.081), εκ των οποίων τα € 3,145 αφορούν το πρόγραμμα REX 2020. Επί των ενσώματων ακινητοποιήσεων του Ομίλου και της Εταιρείας δεν υφίστανται εμπράγματα βάρη. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 148 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 8. Δικαίωμα χρήσης και υποχρεώσεις μισθώσεων Τα περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Επίδραση εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 - Αξία κτήσης (1 Ιανουαρίου 2019) Προσθήκες Τερματισμός συμβάσεων μίσθωσης Λοιπές κινήσεις Επιβάρυνση αποσβέσεων Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2019) 31/12/2019 Κόστος κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις Αναπόσβεστη αξία 31/12/2019 Κτίρια Οχήματα Λοιπός εξοπλισμός Σύνολο 62.552 1.929 190 64.672 7.373 (1.361) (6.953) 1.617 (7) (1.121) (181) (3) 8.990 (181) (1.368) (8.077) 61.611 2.418 7 64.036 68.565 (6.953) 61.611 3.539 (1.121) 2.418 9 (3) 7 72.114 (8.077) 64.036 Τα περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης που αναγνώρισε ο Όμιλος στην κατηγορία «Κτίρια» περιλαμβάνει κυρίως το πάρκο στο Μαρκόπουλο, με αναπόσβεστη αξία € 29.560, και τα καταστήματα παιγνιομηχανημάτων, με αναπόσβεστη αξία € 29.691. Το πάρκο στο Μαρκόπουλο είναι ο τόπος όπου βρίσκονται τα κεντρικά γραφεία της θυγατρικής εταιρείας ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. και όπου διεξάγονται όλες οι ελληνικές ιπποδρομίες της τελευταίας. Η διάρκεια της σχετικής σύμβασης είναι εικοσαετής και λήγει το 2036. Οι πληρωμές μισθωμάτων είναι σταθερές. Τα καταστήματα παιγνιομηχανημάτων είναι χώροι όπου φιλοξενούνται παιχνίδια VLTs. Οι συντριπτικά περισσότερες συμβάσεις μίσθωσης των τελευταίων είναι τριετείς και δίνουν το δικαίωμα αποκλειστικής επέκτασης στην Εταιρεία έως εννέα χρόνια, που η Διοίκηση εκτιμά ότι θα εξασκηθεί. Οι πληρωμές μισθωμάτων αναπροσαρμόζονται βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή. Η κατηγορία «Οχήματα» περιλαμβάνει μισθωμένα αυτοκίνητα και η κατηγορία «Λοιπός εξοπλισμός» κυρίως εκτυπωτές. ΕΤΑΙΡΕΙΑ Επίδραση εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 - Αξία κτήσης (1 Ιανουαρίου 2019) Προσθήκες Τερματισμός συμβάσεων μίσθωσης Λοιπές κινήσεις Επιβάρυνση αποσβέσεων Καθαρό λογιστικό υπόλοιπο (31 Δεκεμβρίου 2019) 31/12/2019 Κόστος κτήσης Σωρευμένες αποσβέσεις Αναπόσβεστη αξία 31/12/2019 Κτίρια Οχήματα Λοιπός εξοπλισμός Σύνολο 29.591 1.363 181 31.135 7.363 (1.377) (4.771) 1.316 (31) (827) (181) - 8.679 (181) (1.408) (5.598) 30.806 1.822 - 32.627 35.577 (4.771) 30.806 2.648 (827) 1.822 - 38.225 (5.598) 32.627 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 149 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η ενοποιημένη και εταιρική κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης 2019, περιλαμβάνει τα παρακάτω ποσά που σχετίζονται με υποχρεώσεις από μισθώσεις: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις μισθώσεων 57.649 27.663 Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις μισθώσεων 7.130 5.157 Σύνολο 64.779 32.820 Οι συνολικές πληρωμές κεφαλαίου και τόκων για τις υποχρεώσεις μισθώσεων ανέρχονται σε € 9.681 για τον Όμιλο και € 6.478 για την Εταιρεία. Μισθώσεις που έχουν εξαιρεθεί από το ΔΠΧΑ 16 και καταχωρήθηκαν στη γραμμή «Άλλα λειτουργικά έξοδα» (Σημείωση 37) της Κατάστασης Αποτελεσμάτων αφορούν βραχυπρόθεσμες μισθώσεις (Όμιλος € 459, Εταιρείας € 176), μισθώσεις ακινήτων χαμηλής αξίας (Όμιλος € 715) και μη σταθερά μισθώματα (Όμιλος € 968, Εταιρία € 746). Έσοδα από υπενοικιάσεις που αφορούν υπενοικιάσεις καταστημάτων παιγνιομηχανημάτων συμπεριλαμβάνονται στη γραμμή «Λοιπά λειτουργικά έσοδα» της Κατάστασης Αποτελεσμάτων (Σημείωση 33) και ισούνται στις 31.12.2019 με € 3.824 τόσο για τον Όμιλο όσο και για την Εταιρεία. 9. Επενδύσεις σε ακίνητα Σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 40 οι Επενδύσεις σε Ακίνητα έχουν ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 2018 2019 2018 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 903 922 903 922 Μεταφορά από ενσώματες ακινητοποιήσεις 862 - 862 - Αποσβέσεις περιόδου (62) (19) (62) (19) 1.703 903 1.703 903 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου Κατά τη διάρκεια του 2019 μεταφέρθηκαν στις «Επενδύσεις σε ακίνητα» περιουσιακά στοιχεία καθαρής αναπόσβεστης αξίας ποσού € 862 από τις «Ενσώματες ακινητοποιήσεις» και συγκεκριμένα από τις κατηγορίες Γήπεδα και Κτίρια. Το έσοδο που έλαβε η Εταιρεία από την εκμίσθωση των ακινήτων, ανήλθε σε € 262 για τη χρήση 2019 (2018: € 249). Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 150 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η ωφέλιμη ζωή των κτιρίων εκτιμάται περίπου σε 20 έτη και χρησιμοποιείται η σταθερή μέθοδος απόσβεσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Εταιρείας η τρέχουσα αξία των ακινήτων δεν διαφέρει ουσιωδώς από την αναπόσβεστη αξία τους. Επί των επενδύσεων σε ακίνητα του Ομίλου και της Εταιρείας δεν υφίστανται εμπράγματα βάρη. 10. Υπεραξία Η υπεραξία, η οποία προκύπτει κατά την ενοποίηση επιχειρήσεων που προέρχονται από εξαγορά, αναλύεται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ 31.12.2019 31.12.2018 ΟΠΑΠ SPORTS LTD 8.435 8.435 TORA DIRECT A.E. 5.749 5.749 NEUROSOFT A.E. 16.092 20.092 Σύνολo 30.275 34.275 Η υπεραξία υπόκειται σε έλεγχο απομείωσης από ανεξάρτητους εκτιμητές στο τέλος κάθε διαχειριστικής χρήσης. Το ανακτήσιμο ποσό για τις θυγατρικές εταιρείες ΟΠΑΠ SPORTS LTD, TORA DIRECT A.E. προσδιορίστηκε με βάση τη μέθοδο της αξίας χρήσης. Η αξία χρήσης υπολογίστηκε χρησιμοποιώντας προβλέψεις ταμειακών ροών που βασίστηκαν στα εγκεκριμένα από τη διοίκηση επιχειρηματικά σχέδια μέχρι πέντε έτη και οι οποίες προβλήθηκαν στη συνέχεια στο διηνεκές. Οι βασικές παραδοχές που λήφθηκαν υπόψη για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης από τους ανεξάρτητους εκτιμητές ήταν οι εξής.: ΟΠΑΠ SPORTS LTD Παραδοχές μελέτης απομείωσης 31.12.2019 31.12.2018 Επιτόκιο προεξόφλησης (WACC) 8.70% 10,43% Ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές 2,00% 2,40% 5 χρόνια 5 χρόνια Παραδοχές μελέτης απομείωσης 31.12.2019 31.12.2018 Επιτόκιο προεξόφλησης (WACC) 10,47% 10,54% Ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές 2,00% 1,86% 5 χρόνια 5 χρόνια Περίοδος καθαρών ταμειακών ροών TORA DIRECT Α.Ε. Περίοδος καθαρών ταμειακών ροών Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 151 Από τον έλεγχο ευαισθησίας που έγινε σχετικά με τις άνω παραδοχές και ιδιαίτερα την αύξηση ή μείωση κατά μία μονάδα βάσης στο προεξοφλητικό επιτόκιο (WACC) καθώς και στο ρυθμό ανάπτυξης στο διηνεκές των ταμειακών ροών, δεν προέκυψαν αποκλίσεις που θα απαιτούσαν τη μεταβολή της λογιστικής αξίας της υπεραξίας των ανωτέρω θυγατρικών εταιρειών. NEUROSOFT Α.Ε. Κατά τη διάρκεια της περιόδου από 01.01.2019 έως 31.12.2019, η NEUROSOFT A.E. συνεισέφερε στον Όμιλο ζημίες προ φόρων, τόκων, αποσβέσεων και απομειώσεων (EBITDA) € 625 (2018: κέρδη € 869) και ζημίες προ φόρων € 2.938 (2018: € 669). Λόγω των ανωτέρω χρηματοοικονομικών και λειτουργικών επιδόσεων της NEUROSOFT Α.Ε., διενεργήθηκε έλεγχος απομείωσης λαμβάνοντας υπόψη τις ενδείξεις ότι η λογιστική αξία της εταιρείας υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό. Το ανακτήσιμο ποσό της NEUROSOFT A.E. (μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών (ΜΔΤΡ) στην οποία έχει κατανεμηθεί η υπεραξία) προσδιορίστηκε με βάση τη μέθοδο της αξίας χρήσης. Η αξία χρήσης υπολογίστηκε χρησιμοποιώντας εκτιμήσεις ταμειακών ροών βάσει του εγκεκριμένου από τη Διοίκηση προϋπολογισμού για ένα έτος και βάσει εκτιμήσεων ταμειακών ροών για τα επόμενα τέσσερα έτη. Για την προβολή των ταμειακών ροών για το διάστημα πέραν της πενταετίας, χρησιμοποιήθηκε ως υπόθεση δείκτης ανάπτυξης 3% και περιθώριο EBITDA στο διηνεκές 15,3%. Επιπλέον, στις υποθέσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, αποσβέσεις ίσες με τις κεφαλαιουχικές δαπάνες και μηδενική μεταβολή στο κεφάλαιο κίνησης. Οι προϋπολογισμένες πωλήσεις υπολογίστηκαν με βάση αποδόσεις του παρελθόντος και προσδοκίες για την ανάπτυξη της αγοράς και της εταιρείας και το 2024 αναμένεται να ανέλθουν σε € 19.644. Το προϋπολογισμένο EBITDA υπολογίστηκε με βάση τα πραγματικά ιστορικά στοιχεία των τελευταίων ετών, προσαρμοσμένα προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι αναμενόμενες μεταβολές λειτουργικής κερδοφορίας. Παρακάτω παρατίθενται οι βασικές παραδοχές για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών: Ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές: 3,0% Περιθώριο κερδών προ φόρων, τόκων, αποσβέσεων και απομειώσεων (περιθώριο EBITDA): 4,7% - 15,3% Επιτόκιο προεξόφλησης (WACC): 7,57% Σύνθετο ετήσιο ποσοστό αύξησης (CAGR): 5,5% Από τον ανωτέρω έλεγχο απομείωσης που διενεργήθηκε, το ανακτήσιμο ποσό της ΜΔΤΡ προσδιορίσθηκε σε € 23.997, ποσό μεγαλύτερο από τη λογιστική αξία της εταιρείας τη στιγμή της αποτίμησης. Απομείωση Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 152 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ποσού € 4.000 κατανεμήθηκε στην υπεραξία και δεν απομειώθηκε καμία άλλη κατηγορία περιουσιακών στοιχείων της ΜΔΤΡ. Η ζημιά απομείωσης ποσού € 4.000 (2018: € 17.500) περιλαμβάνεται στη γραμμή «Αποσβέσεις και απομειώσεις». Πραγματοποιήθηκε ανάλυση ευαισθησίας για τις βασικές υποθέσεις του μοντέλου (προεξοφλητικό επιτόκιό και ρυθμό ανάπτυξης στο διηνεκές) ώστε να εξεταστεί το περιθώριο αξίας. Εάν ο ρυθμός ανάπτυξης των μελλοντικών ελεύθερων ταμειακών ροών της NEUROSOFT Α.Ε. ο οποίος χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη απομείωσης ήταν χαμηλότερος κατά 0,1%, δηλαδή 2,9%, με όλες τις άλλες μεταβλητές να διατηρούνται σταθερές, η ανακτήσιμη αξία της ΜΔΤΡ θα ήταν χαμηλότερη και συγκεκριμένα ποσού € 23.522. Επιπλέον, εάν το μελλοντικό WACC ήταν υψηλότερο κατά 0,1%, δηλαδή 7,67%, με όλες τις άλλες μεταβλητές να διατηρούνται σταθερές, η ανακτήσιμη αξία της ΜΔΤΡ θα ήταν € 23.442. Εάν ο ρυθμός ανάπτυξης των μελλοντικών ελεύθερων ταμειακών ροών της NEUROSOFT Α.Ε. ο οποίος χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη απομείωσης ήταν υψηλότερος κατά 0,1%, δηλαδή 3,1%, με όλες τις άλλες μεταβλητές να διατηρούνται σταθερές, η ανακτήσιμη αξία της ΜΔΤΡ θα ήταν € 24.494. Επιπλέον, εάν το μελλοντικό WACC ήταν χαμηλότερο κατά 0,1%, δηλαδή 7,47%, με όλες τις άλλες μεταβλητές να διατηρούνται σταθερές, η ανακτήσιμη αξία της ΜΔΤΡ θα ήταν € 24.578. Υπεραξία NEUROSOFT A.E. 31.12.2019 31.12.2018 Υπόλοιπο έναρξης 20.092 37.592 Ζημία Απομείωσης (4.000) (17.500) Υπόλοιπο λήξης 16.092 20.092 11. Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες Οι θυγατρικές της Εταιρείας που περιλαμβάνονται στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της είναι οι εξής: % Άμεσης Συμμετοχής Χώρα εγκατάστασης 31.12.2019 31.12.2018 ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD 100% Κύπρος 1.704 1.704 ΟΠΑΠ INTERNATIONAL LTD 100% Κύπρος 10.173 10.173 ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. 100% Ελλάδα - 27.813 ΟΠΑΠ SPORTS LTD 100% Κύπρος 9.650 9.650 ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. 100% Ελλάδα 2.075 - ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD 100% Κύπρος 339.385 221.385 362.987 270.725 Ενοποιημένη θυγατρική ΣΥΝΟΛΟ Στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της Εταιρείας, οι συμμετοχές σε θυγατρικές εμφανίζονται στην αξία κτήσης μείον τις ζημίες απομείωσης. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 153 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η κίνηση των συμμετοχών σε θυγατρικές έχει ως εξής: 2019 2018 Συμμετοχές σε θυγατρικές την 1η Ιανουαρίου 270.725 281.945 Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικών 123.000 15.982 Αγορά θυγατρικής 10.411 - Ζημίες απομείωσης (8.336) (27.202) Απορρόφηση θυγατρικής ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. (32.813) - Συμμετοχές σε θυγατρικές την 31η Δεκεμβρίου 362.987 270.725 Στις 13.02.2019 πραγματοποιήθηκε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου συνολικού ποσού € 5.000 της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε.. Στις 05.08.2019 και 07.11.2010 πραγματοποιήθηκε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου συνολικού ποσού € 118.000 της ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD (€ 8.000 και € 110.000, αντίστοιχα). Στις 08.11.2019, η ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD ήρθε σε συμφωνία με την Εταιρεία για την πώληση του συνόλου των μετοχών που κατέχει στην ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., έναντι συνολικού τιμήματος € 10.411. Στη συνέχεια, στις 11.11.2019, τα Διοικητικά Συμβούλια των δύο εταιρειών αποφάσισαν την έναρξη διαδικασιών για τη συγχώνευση της Εταιρείας με την ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 7 έως 21 και 30 έως 38 του Ν. 4601/2019, σε συνδυασμό με το άρθρο 54 του Ν. 4172/2013. Η ολοκλήρωση της συγχώνευσης τελεί υπό την έγκριση των αρμοδίων Αρχών. Στις 31.12.2019, η Εταιρεία αναγνώρισε απομείωση για τη συμμετοχή της στην ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. ποσού € 8.336 και το σχετικό έξοδο καταχωρήθηκε στην εταιρική κατάσταση αποτελεσμάτων 2019 και περιλαμβάνεται στη γραμμή «Άλλα λειτουργικά έξοδα». Στις 30.12.2019, η Εταιρεία συγχωνεύθηκε με την ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ A.E. σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 7 έως 21 και 30 έως 38 του Ν. 4601/2019, σε συνδυασμό με το άρθρο 54 του Ν. 4172/2013. Τη στιγμή της συγχώνευσης, η Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ A.E. συνοπτικά ήταν: ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. 30.12.2019 Σύνολο Ενεργητικού 54.882 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 32.899 Σύνολο υποχρεώσεων 21.983 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 154 Μετά την απαλοιφή των ενδοεταιρικών υπολοίπων, το σύνολο ενεργητικού και υποχρεώσεων που μεταφέρθηκαν στην Εταιρεία ήταν € 33.277 και € 378, αντίστοιχα, ενώ τα Ίδια Κεφάλαια με € 20.101, λόγω των μεταφερόμενων ζημιών. Το μετοχικό κεφάλαιο της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ A.E., ποσού € 53.000, και η συμμετοχή στη θυγατρική, ποσού € 32.813, αντιλογίστηκαν και η συνολική επίδραση στα Ίδια Κεφάλαια της Εταιρείας ήταν κέρδος ποσού € 86. Οι χρηματοοικονομικές και λειτουργικές επιδόσεις της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. θεωρήθηκαν ως ενδείξεις πιθανής απομείωσης της αξίας της εταιρείας και διενεργήθηκε μελέτη απομείωσης της αξίας των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε προσδιορίζοντας την ανακτήσιμη αξία της συμμετοχής με βάση τη μέθοδο της αξίας χρήσης της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., η οποία υπολογίστηκε με τη χρησιμοποίηση της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Η αξία χρήσης υπολογίστηκε χρησιμοποιώντας εκτιμήσεις ταμειακών ροών βάσει του εγκεκριμένου από τη Διοίκηση προϋπολογισμού για ένα έτος και βάσει εκτιμήσεων ταμειακών ροών για τα επόμενα τέσσερα έτη. Παρακάτω παρατίθενται οι βασικές παραδοχές για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης: Σύνθετο ετήσιο ποσοστό αύξησης (CAGR): 8,6% Περιθώριο κερδών προ φόρων, τόκων, αποσβέσεων και απομειώσεων (περιθώριο EBITDA) (στο NGR): -13,1% - 37,2% Επιτόκιο προεξόφλησης (WACC): 5,3% Το περιθώριο EBITDA έχει επηρεαστεί θετικά στο πλαίσιο του ελέγχου απομείωσης 2019 από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16, συγκεκριμένα λόγω της εξαίρεσης του κόστους μισθώσεων από τα λειτουργικά έξοδα. Παράλληλα, για σκοπούς ελέγχους απομείωσης, το επιτόκιο προεξόφλησης (WACC) είναι χαμηλότερο, λόγω της εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 και της προσθήκης των υποχρεώσεων από μισθώσεις στον υπολογισμό του καθαρού δανεισμού και της αντίστοιχης προσαρμογής του μεσοσταθμικού κόστους δανεισμού. Με βάση τον έλεγχο αυτό, η ανακτήσιμη αξία προσδιορίστηκε σε € 2.075, ενώ η λογιστική αξία της συμμετοχής τη στιγμή του ελέγχου απομείωσης ήταν € 10.411. Ως αποτέλεσμα, η Εταιρεία αναγνώρισε απομείωση ποσού € 8.336. Εάν το επιτόκιο προεξόφλησης που έχει χρησιμοποιηθεί στον υπολογισμό της αξίας χρήσης ήταν χαμηλότερο κατά 0,5%, η Εταιρεία θα έπρεπε να αναγνωρίσει απομείωση ποσού € 6.387 (έναντι € 8.336 που αναγνώρισε). Εάν το προεξοφλητικό επιτόκιο που χρησιμοποιήθηκε στον υπολογισμό της αξίας χρήσης ήταν υψηλότερο κατά 0,5%, η Εταιρεία θα έπρεπε να αναγνωρίσει απομείωση ποσού € 10.147 (έναντι € 8.336 που αναγνώρισε). Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 155 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 12. Συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες Η ημερομηνία αναφοράς των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων των συγγενών εταιρειών οι οποίες ενοποιούνται με την μέθοδο της καθαρής θέσης, δεν διαφέρουν από την ημερομηνία αναφοράς της μητρικής εταιρείας. Η ανάλυση και κίνηση της συμμετοχής σε συγγενή εταιρεία έχει ως εξής: 31.12.2019 31.12.2018 TCB HOLDINGS LTD 54.158 50.089 Σύνολο 54.158 50.089 Στις 18.12.2018 η ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD Α.Ε. ολοκλήρωσε την εξαγορά ποσοστού 36,75% στη μητρική εταιρεία του Ομίλου STOIXIMAN, TCB HOLDINGS LTD, έναντι συνολικού τιμήματος € 50.000. Συνεπώς, από το Δεκέμβριο 2018, η τελευταία θεωρείται συγγενής για τον Όμιλο ΟΠΑΠ. Ο Όμιλος, βασιζόμενος στη συνεισφορά της ανωτέρω συγγενούς εταιρείας στα κέρδη προ φόρων του Ομίλου, έκρινε ότι είναι ουσιώδης και γι’ αυτό το λόγο γνωστοποιεί το ποσοστό του ως ακολούθως: Συνοπτική κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης 31.12.2019 31.12.2018 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 46.226 30.996 Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία 22.533 24.437 Σύνολο κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων 68.759 55.433 Σύνολο μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων 20.692 6.278 Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις 53.184 37.357 Σύνολο βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων 53.184 37.357 Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις 1.068 1.340 Σύνολο μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων 1.068 1.340 Ίδια κεφάλαια 35.199 23.014 01.0131.12.2019 01.0131.12.2018 Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) Κέρδη μετά φόρων 245.163 23.258 173.035 6.779 Λοιπά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων (211) 23.047 6.779 Κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Συνοπτική κατάσταση αποτελεσμάτων Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 156 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Βάσει των ανωτέρω, η αξία των συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείας προκύπτει ως εξής: Συμμετοχές σε συγγενείς την 1η Ιανουαρίου 2019 50.089 2018 - Κόστος κτήσης Μερίδιο στα κέρδη Μερίσματα 8.470 (4.400) 50.000 89 - Συμμετοχές σε συγγενείς την 31η Δεκεμβρίου 54.158 50.089 Αξίζει να αναφερθεί ότι μέχρι την ημερομηνία σύνταξης των ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων, δεν είχε ολοκληρωθεί ο τακτικός έλεγχος των χρηματοοικονομικών καταστάσεων της TCB HOLDINGS LTD για τη χρήση 2019. Επίσης, οι ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις χρήσης 2018 περιελάμβαναν τις ανέλεγκτες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της TCB HOLDINGS LTD και όποια διαφορά προέκυψε μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, έχει συμπεριληφθεί στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις χρήσης 2019. 13. Λοιπά μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Τα λοιπά μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 1.387 1.303 1.161 1.068 366 391 366 391 Δάνεια σε τρίτους 3.158 19.894 4.946 6.209 Προκαταβολές σε προμηθευτές 22.816 25.223 22.816 25.223 126 340 - 11.818 27.855 47.151 29.290 44.709 Εγγυητικές καταβολές Προκαταβολές παροχών αποχώρησης και στεγαστικά δάνεια στο προσωπικό Άλλες απαιτήσεις Σύνολο Τα δάνεια σε τρίτους σχετίζονται με δάνεια που έχουν χορηγήσει η Εταιρεία και η OΠΑΠ INVESTMENT LTD ποσού € 1.446 και € 1.712 (2018: € 2.659, € 17.049 και ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. € 185), αντίστοιχα. Τα ανωτέρω δάνεια λήγουν μέχρι το Δεκέμβριο 2024. Εντός του 2019, ο Όμιλος αναγνώρισε πρόβλεψης ζημίας έναντι αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών των επόμενων 12 μηνών συνολικού ποσού € 98. Επιπλέον, στις 31.12.2019 μεταφέρθηκε στα κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία του Όμιλου δάνειο ποσού € 16.000, καθώς λήγει στις 31.12.2020 (Σημείωση 18). Σε επίπεδο Εταιρείας, τα δάνεια σε τρίτους περιλαμβάνουν επιπλέον δάνειο ποσού € 3.500 στην TORA DIRECT A.E.. Σε επίπεδο Ομίλου, οι προκαταβολές σε προμηθευτές ποσού € 22.816 (2018: € 25.223) αφορούν στο μακροπρόθεσμο μέρος της απαίτησης από προμηθευτή παιγνιομηχανημάτων (VLTs) για προκαταβολή αμοιβής για υπηρεσίες του σύμφωνα με ειδικό όρο στη μεταξύ τους σύμβαση. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 157 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Οι λοιπές απαιτήσεις της Εταιρείας για τη χρήση 2018 συμπεριλάμβαναν ποσό € 11.818 ως το υπόλοιπο των αποθεματικών κεφαλαίων για την αναμόρφωση της ενιαίας εταιρικής εικόνας των σημείων πώλησης (πρακτορείων) από τη θυγατρική ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε., για λογαριασμό της ΟΠΑΠ Α.Ε.. Τα κεφάλαια αυτά είχαν μεταφερθεί στην εν λόγω θυγατρική κατά την περίοδο 2004 έως 2007. Μετά τη συγχώνευση της Εταιρείας με την ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε., αυτό το ποσό απαλείφθηκε (Σημείωση 11). 14. Αναβαλλόμενη φορολογία Οι αναβαλλόμενοι φόροι υπολογίζονται επί των προσωρινών διαφορών, σύμφωνα με τη μέθοδο του ισολογισμού, με τη χρησιμοποίηση των φορολογικών συντελεστών που ισχύουν στις χώρες όπου δραστηριοποιούνται οι εταιρείες του Ομίλου. ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 19.894 17.359 - - (23.528) (15.462) (21.015) (12.701) (3.634) 1.897 (21.015) (12.701) Αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Καθαρή αναβαλλόμενη απαίτηση / (υποχρέωση) Η κίνηση των αναβαλλόμενων φόρων έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Υπόλοιπο έναρξης, καθαρή αναβαλλόμενη απαίτηση/(υποχρέωση) Χρέωση στην κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων (Σημ. 40) Φόρος που λογίζεται στην καθαρή θέση μέσω της κατάστασης συνολικών εισοδημάτων (Σημ. 40) Προσθήκη λόγω απορρόφησης ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Υπόλοιπο λήξης, καθαρή αναβαλλόμενη απαίτηση/(υποχρέωση) 1.897 3.495 (12.701) (9.252) (5.884) (1.887) (10.052) (3.744) 354 289 353 296 - - 1.384 - (3.634) 1.897 (21.015) (12.701) Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμψηφίζονται όταν υπάρχει ένα νομικά κατοχυρωμένο δικαίωμα συγχώνευσης των τρεχουσών φορολογικών απαιτήσεων με τις τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις και εφόσον οι αναβαλλόμενοι φόροι τελούν υπό το ίδιο φορολογικό καθεστώς. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 158 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η κίνηση των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων ανά κατηγορία κατά τη διάρκεια της χρήσης έχει ως ακολούθως: ΟΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 (Χρέωση)/Πίστωση στα αποτελέσματα (Σημ. 40) (Χρέωση)/Πίστωση στα λοιπά συνολικά εισοδήματα (Σημ. 40) Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ενσώματες ακινητοποιήσεις 2.203 (1.441) Ασώματες ακινητοποιήσεις 3.616 572 Δικαίωμα χρήσης 307 Αποζημιώσεις προσωπικού 629 36 53 Προβλέψεις 6.732 (4.414) Δεδουλευμένες υποχρεώσεις 21.116 (1.696) 301 34.295 (6.636) 354 Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ενσώματες ακινητοποιήσεις (595) 595 Ασώματες ακινητοποιήσεις (23.077) (4.211) Έξοδα επομένων χρήσεων (8.726) 4.367 (32.398) 751 Καθαρή αναβαλλόμενη απαίτηση / (υποχρέωση) ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1.897 (5.884) 354 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 (Χρέωση)/Πίστωση στα αποτελέσματα (Σημ. 40) (Χρέωση)/Πίστωση στα λοιπά συνολικά εισοδήματα (Σημ. 40) Ανακατατάξεις λόγω απορρόφησης της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 (20) (2.020) (2.040) 762 4.188 307 717 2.298 17.700 25.973 2.040 2.040 (27.288) (2.319) (29.607) - (3.634) Προσθήκη λόγω απορρόφησης ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ενσώματες ακινητοποιήσεις Δικαίωμα χρήσης Αποζημιώσεις προσωπικού 1.497 (691) - (699) 107 - 174 - - 174 526 36 52 2 617 Προβλέψεις 6.614 (4.417) - 20 2.217 Δεδουλευμένες υποχρεώσεις 2.856 (1.300) 301 20 1.877 11.493 (6.197) 353 (656) 4.993 (24.816) Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ασώματες ακινητοποιήσεις Έξοδα επομένων χρήσεων Καθαρή αναβαλλόμενη απαίτηση / (υποχρέωση) (20.171) (4.645) - - (4.024) 791 - 2.040 (1.192) (24.194) (3.854) - 2.040 (26.008) (12.701) (10.052) 353 1.384 (21.015) Η κίνηση των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων ανά κατηγορία κατά τη διάρκεια της προηγούμενης χρήσης έχει ως ακολούθως: Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 159 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (Χρέωση) / (Χρέωση)/Πίστωση Πίστωση στα ΟΜΙΛΟΣ στα λοιπά συνολικά αποτελέσματα εισοδήματα (Σημ. 40) (Σημ. 40) Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ενσώματες ακινητοποιήσεις 2.933 (730) Ασώματες ακινητοποιήσεις 4.504 (888) Αποζημιώσεις προσωπικού 571 33 25 Προβλέψεις 8.632 (1.899) Δεδουλευμένες υποχρεώσεις 17.969 2.883 264 34.609 (603) 289 Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ενσώματες ακινητοποιήσεις (518) (77) Ασώματες ακινητοποιήσεις (21.664) (1.413) Έξοδα επομένων χρήσεων (8.766) 40 Προβλέψεις (166) 166 (31.114) (1.284) Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Καθαρή αναβαλλόμενη απαίτηση / (υποχρέωση) 3.495 (1.887) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 2.203 3.616 629 6.732 21.116 34.295 (595) (23.077) (8.726) (32.398) 289 (Χρέωση) / (Χρέωση)/Πίστωση Πίστωση στα ΕΤΑΙΡΕΙΑ στα λοιπά συνολικά αποτελέσματα εισοδήματα (Σημ. 40) (Σημ. 40) Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ενσώματες ακινητοποιήσεις 2.479 (983) Αποζημιώσεις προσωπικού 470 24 32 Προβλέψεις 8.508 (1.894) Δεδουλευμένες υποχρεώσεις 2.681 (89) 264 14.138 (2.941) 296 Ανάλυση αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων (πριν από συμψηφισμούς) Ασώματες ακινητοποιήσεις (17.945) (2.226) Έξοδα επομένων χρήσεων (5.446) 1.422 (23.391) (803) Καθαρή αναβαλλόμενη (9.252) (3.744) 296 απαίτηση / (υποχρέωση) Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 1.897 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 1.497 526 6.614 2.856 11.493 (20.171) (4.024) (24.194) (12.701) Ορισμένες εταιρείες του Ομίλου την 31.12.2019 έχουν συσσωρεύσει φορολογικές ζημίες συνολικού ύψους € 48.502 (2018: € 57.907). Για τις συγκεκριμένες φορολογικές ζημίες δεν έχει αναγνωριστεί αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση, εξαιτίας της αβεβαιότητας όσον αφορά στο χρόνο των διαθέσιμων φορολογητέων κερδών, έναντι των οποίων οι ζημίες θα μπορούν να αντισταθμιστούν. Οι υποχρεώσεις από φόρο εισοδήματος για τον Όμιλο ανέρχονται σε € 1.755 (2018: € 12.785) Οι απαιτήσεις από φόρο εισοδήματος για τον Όμιλο και την Εταιρεία ανέρχονται σε € 4.436 και € 4.429, αντίστοιχα (2018: € 0). Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 160 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Σύμφωνα με τις διατάξεις της Ελληνικής φορολογικής νομοθεσίας, οι εταιρείες καταβάλλουν κάθε χρόνο προκαταβολή φόρου εισοδήματος υπολογιζόμενη στο 100% επί του φόρου εισοδήματος της τρέχουσας χρήσης η οποία συμψηφίζεται με τον πληρωτέο φόρο εισοδήματος της επόμενης χρήσης. Τυχόν υπερβάλλον ποσό προκαταβολής επιστρέφεται στην εταιρεία μετά από φορολογικό έλεγχο. Σύμφωνα με τον νόμο 4646/2019, η προκαταβολή φόρου εισοδήματος για τη χρήση του 2019 μειώθηκε κατά 5%. Αυτή η μείωση στο ποσοστό της προκαταβολής φόρου εισοδήματος ήταν ο κυριότερος λόγος που προέκυψε απαίτηση από φόρο εισοδήματος για την Εταιρεία. 15. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Τα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 3.463 2.636 1.770 1.106 Βραχυπρόθεσμες καταθέσεις 630.352 179.359 448.527 100.457 Σύνολο 633.815 181.996 450.297 101.563 Ταμείο Οι βραχυπρόθεσμες καταθέσεις αποτελούνται από καταθέσεις όψεως και προθεσμίας. Τα πραγματικά επιτόκια διαμορφώνονται σύμφωνα με τα κυμαινόμενα επιτόκια και διαπραγματεύονται κατά περίπτωση. Προθεσμιακές καταθέσεις διάρκειας από 3 έως 12 μήνες από την ημερομηνία έναρξης ποσού € 3.285 (2018: € 8.858) περιλαμβάνονται στις «Βραχυπρόθεσμες επενδύσεις», ενώ προθεσμιακές καταθέσεις με διάρκεια μεγαλύτερη των 12 μηνών, ποσού € 6.630 (2018: € 600) περιλαμβάνονται στις «Μακροπρόθεσμες επενδύσεις». Στις βραχυπρόθεσμες καταθέσεις περιλαμβάνονται δεσμευμένες καταθέσεις ποσού € 189 (2018: € 174), κυρίως λόγω δικαστικών αποφάσεων, που αναλύονται ως εξής: για την Εταιρεία € 187 και για την NEUROSOFT Α.Ε. € 2. Βάσει των απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 9, πραγματοποιήθηκε έλεγχος για τυχόν απομείωση στα ταμειακά διαθέσιμα της Εταιρείας και του Ομίλου, χωρίς ωστόσο να προκύψει ανάγκη για απομείωση κάποιου ποσού. Ο Όμιλος διατηρεί τις καταθέσεις του σε αξιόπιστα Ευρωπαϊκά πιστωτικά ιδρύματα. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 161 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 16. Αποθέματα Τα αποθέματα αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Κόστος κατασκευής GHs 2.140 6.406 2.140 - Αναλώσιμα υλικά 4.822 4.256 606 1.053 Σύνολο 6.962 10.662 2.745 1.053 Στα αποθέματα του Ομίλου συμπεριλαμβάνονται: Αποθέματα της Εταιρείας ποσού € 2.140 σχετικά με την κατασκευή των καταστημάτων Gaming Halls υπό εξέλιξη τα οποία θα πωληθούν με την ολοκλήρωσή τους. Το 2018, αυτά τα αποθέματα περιλαμβάνονταν στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ A.E. (2018: € 6.406). Αποθέματα ποσού € 3.357 (2018: € 2.350) της TORA DIRECT A.E. που αφορούν κυρίως κάρτες σταθερής και κινητής τηλεφωνίας και Internet. Αποθέματα ποσού € 814 (2018: € 808) της NEUROSOFT A.E. που αφορούν αναλώσιμα παραγωγής. Αποθέματα ποσού € 45 (2018: € 46) της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ A.E. που αφορούν αναλώσιμα της κτηνιατρικής κλινικής. Δελτία των αριθμολαχείων και των παιχνιδιών πρόγνωσης αθλητικών γεγονότων, κουπόνια για το ΠΑΜΕ ΣΤΟΙΧΗΜΑ κλπ. της Εταιρείας ποσού € 606 (2018: € 1.053). Το 2019, ο Όμιλος και η Εταιρεία αναγνώρισαν πρόβλεψη απαξίωσης αποθεμάτων ποσού € 1.160 που σχετίζεται με το κόστος αποξήλωσης καταστημάτων Gaming Halls (σημείωση 37). Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν έχουν ενεχυριασμένα αποθέματα. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 162 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 17. Εμπορικές απαιτήσεις Η ανάλυση των εμπορικών απαιτήσεων έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 151.536 113.857 59.590 34.195 123 134 - 35 Επισφαλείς απαιτήσεις από πράκτορες 37.387 36.690 35.801 35.331 Άλλες απαιτήσεις Μερικό σύνολο βραχυπρόθεσμων απαιτήσεων Μείον προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσειςρυθμίσεις Σύνολο βραχυπρόθεσμων απαιτήσεων 12.665 27.759 13.445 11.550 201.711 178.441 108.836 81.112 (40.554) (38.255) (37.931) (35.707) 161.158 140.186 70.905 45.405 Προεξοφλημένες απαιτήσεις από οφειλέςρυθμίσεις πρακτόρων πέραν του ενός έτους 1.467 2 - 2 Σύνολο μακροπρόθεσμων απαιτήσεων 1.467 2 - 2 162.624 140.188 70.905 45.407 Απαιτήσεις από πελάτες Προεξοφλημένες απαιτήσεις από πελάτες (οφειλές-ρυθμίσεις πρακτόρων) Σύνολο απαιτήσεων Το μεγαλύτερο μέρος των προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις έχει σχηματισθεί πριν τη χρήση 2014. Συγκεκριμένα, τα τελευταία 6 χρόνια έχουν σχηματισθεί προβλέψεις ποσού € 5.175 για τον Όμιλο και € 2.552 για την Εταιρεία, αντίστοιχα. Πληροφορίες σχετικά με την πρόβλεψη επισφαλών απαιτήσεων και την έκθεση του Ομίλου στον πιστωτικό κίνδυνο περιλαμβάνονται στη σημείωση 44. Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν έχουν ενεχυριασμένες εμπορικές απαιτήσεις. 18. Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Η ανάλυση των λοιπών κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 44 49 44 49 Λοιπές απαιτήσεις - έσοδα εισπρακτέα 7.311 8.182 10.875 7.285 Προπληρωθέντα έξοδα 13.105 11.846 11.934 12.100 - - 1.424 - Απαιτήσεις από φόρους 19.777 23.239 6.193 2.879 Δάνεια σε τρίτους 19.967 3.563 2.790 100 Σύνολo 60.204 46.879 33.259 22.413 Στεγαστικά δάνεια στο προσωπικό Διεταιρική συναλλαγή διαφορών κερδών νικητών με ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 163 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Στις λοιπές απαιτήσεις – έσοδα εισπρακτέα του Ομίλου στις 31.12.2019 περιλαμβάνονται κυρίως απαιτήσεις από μισθώσεις της ΟΠΑΠ Α.Ε. ποσού € 1.956 (2018: € 3.662) καθώς και προβλέψεις εσόδου ποσού € 2.973 (2018: € 767). Σε επίπεδο Εταιρείας, οι λοιπές απαιτήσεις – έσοδα εισπρακτέα περιλαμβάνουν κυρίως μερίσματα εισπρακτέα από την ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD ποσού € 6.000. Εντός του 2019, ο Όμιλος και η Εταιρεία αναγνώρισαν απομείωση ποσού € 2.245 στις απαιτήσεις από μισθώσεις. Οι εκτιμήσεις της Διοίκησης έδειξαν ότι η συνολική απαίτηση ποσού € 4.201 δεν είναι πλήρως ανακτήσιμη και, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 9, αναγνωρίστηκε απομείωση ποσού € 2.245 και περιλαμβάνεται στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων, γραμμή «Ζημίες από απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων». Τα προπληρωθέντα έξοδα περιλαμβάνουν το βραχυπρόθεσμο μέρος των προκαταβολών σε προμηθευτές VLTs ποσού € 3.439 (2018: € 2.914 ) (Σημείωση 13), προπληρωμένες υπηρεσίες για χρήση και συντήρηση λογισμικού ποσού € 2.691 (2018 : € 2.551), προπληρωμένες χορηγίες ύψους € 1.040 (2018: € 1.542) και προπληρωμένες προωθητικές ενέργειες ύψους € 1.777 (2018: € 309). Οι απαιτήσεις από φόρους περιλαμβάνουν την προπληρωθείσα εισφορά 30% επί των καθαρών εσόδων προ εισφορών (GGR) επόμενων περιόδων της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. ποσού € 13.584 (2018: € 16.051), παρακρατούμενους φόρους από μερίσματα της Εταιρείας ποσού € 2.607 (2018: € 2.879) και φόρο εισπρακτέο ποσού € 3.585 λόγω της αλλαγής του ποσοστού της προκαταβολής φόρου εισοδήματος από 100% σε 95%. Εντός του 2019, ο Όμιλος αναγνώρισε απομείωση ποσού € 2.467 στην προπληρωθείσα εισφορά 30% επί των καθαρών εσόδων προ εισφορών (GGR) της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε., η οποία στην κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος περιλαμβάνεται στις «Ζημίες από απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων». Οι εκτιμήσεις της Διοίκησης σχετικά με τις επιδόσεις της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. μέχρι τη λήξη της Σύμβασης Παραχώρησης (Απρίλιος 2026) δεν ήταν το ίδιο αισιόδοξες με τα προηγούμενα έτη συνεπώς, υπήρχαν ενδείξεις πως η συγκεκριμένη απαίτηση ενδέχεται να μην ανακτηθεί πλήρως. Τα δάνεια σε τρίτους σχετίζονται με δάνεια που έχουν χορηγήσει η Εταιρεία και η OΠΑΠ INVESTMENT LTD ποσού € 2.540 και € 17.428 (2018: € 0, € 3.458 και ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. € 105), αντίστοιχα. Εντός του 2019, ο Όμιλος αναγνώρισε πρόβλεψης ζημίας έναντι αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών των επόμενων 12 μηνών για τα ανωτέρω δάνεια συνολικού ποσού € 19. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της χρήσης 2019 ο Όμιλος χορήγησε νέα δάνεια σε τρίτους ποσού € 2.191, ενώ εισέπραξε ως αποπληρωμή χορηγηθέντων δανείων (κεφάλαιο και τόκους) συνολικό ποσό € 3.956. Σε επίπεδο Εταιρείας, τα δάνεια σε τρίτους περιλαμβάνουν δάνεια ποσού € 250 στην ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε.. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 164 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 19. Μετοχικό κεφάλαιο και Αποθεματικό υπέρ το άρτιο Ο συνολικός αριθμός των εγκεκριμένων μετοχών είναι: ΟΜΙΛΟΣ & ΕΤΑΙΡΕΙΑ Κοινές μετοχές ονομαστικής αξίας €0,30 31.12.2019 31.12.2018 321.623.443 319.000.000 321.623.443 319.000.000 Οι μετοχές που έχουν εκδοθεί και πλήρως εξοφληθεί είναι: Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2018 Πρόγραμμα επανεπένδυσης μετοχών Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2019 Αριθμός μετοχών Μετοχικό κεφάλαιο Αποθεματικό υπέρ το άρτιο 319.000.000 95.700 - 2.623.443 787 24.294 321.623.443 96.487 24.294 Το Διοικητικό Συμβούλιο, στη συνεδρίασή του στις 12.07.2019, αποφάσισε την έκδοση 2.623.443 νέων κοινών, ονομαστικών, μετά ψήφου μετοχών, ονομαστικής αξίας € 0,30 (σε απόλυτη τιμή) εκάστης, που προέκυψαν από τη μερική κάλυψη της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου λόγω της επανεπένδυσης του υπολοίπου μερίσματος της χρήσης 2018. Συνεπεία αυτού, το μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρείας αυξήθηκε κατά € 787 και ανέρχεται πλέον € 96.487, διαιρούμενο σε 321.623.443 κοινές, ονομαστικές, μετά ψήφου μετοχές, ονομαστικής αξίας € 0,30 (σε απόλυτη τιμή) εκάστης. Δεδομένου ότι η τιμή διάθεσης των νέων μετοχών της Εταιρείας ήταν ίση με € 9,56 (σε απόλυτη τιμή), η συνολική υπέρ το άρτιον αξία των ως άνω νέων μετοχών, ύψους € 24.294, μεταφέρθηκε στον λογαριασμό «Αποθεματικό υπέρ το άρτιο». 20. Αποθεματικά Η ανάλυση των αποθεματικών έχει ως εξής: Τακτικό αποθεματικό Αποθεματικό αντιστάθμισης ταμειακών ροών Σύνολο 33.034 (152) 32.882 122 - 122 Ζημίες από αποτίμηση παραγώγων για αντιστάθμιση κινδύνου - (1.057) (1.057) Αναβαλλόμενος φόρος - 264 264 33.156 (945) 32.212 262 - 262 Ζημίες από αποτίμηση παραγώγων για αντιστάθμιση κινδύνου - (1.253) (1.253) Αναβαλλόμενος φόρος - 301 301 33.419 (1.897) 31.522 ΟΜΙΛΟΣ Στις 31.12.2017 Σχηματισμός τακτικού αποθεματικού Στις 31.12.2018 Σχηματισμός τακτικού αποθεματικού Στις 31.12.2019 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 165 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Τακτικό αποθεματικό Αποθεματικό αντιστάθμισης ταμειακών ροών Σύνολο 31.900 (152) 31.748 Ζημίες από αποτίμηση παραγώγων για αντιστάθμιση κινδύνου - (1.057) (1.057) Αναβαλλόμενος φόρος - 264 264 31.900 (945) 30.955 262 - 262 Ζημίες από αποτίμηση παραγώγων για αντιστάθμιση κινδύνου - (1.253) (1.253) Αναβαλλόμενος φόρος - 301 301 32.162 (1.897) 30.266 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στις 31.12.2017 Στις 31.12.2018 Σχηματισμός τακτικού αποθεματικού Στις 31.12.2019 Το τακτικό αποθεματικό είναι ποσό ίσο με τουλάχιστον 5% των ετήσιων καθαρών κερδών που προστίθενται κάθε χρόνο. Η υποχρέωση σχηματισμού του παύει όταν ανέλθει κατ’ ελάχιστο στο 1/3 του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου και τέλος το ποσό αυτό δεν είναι διαθέσιμο προς διανομή. Η αύξηση του τακτικού αποθεματικού του Ομίλου οφείλεται στο σχηματισμό Τακτικού Αποθεματικού από την Εταιρεία ποσού € 262. 21. Ίδιες Μετοχές Αρχικά, η Ετήσια Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων της 20.04.2015 και στη συνέχεια η Ετήσια Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων της 27.04.2017 αποφάσισε και καθόρισε τις λεπτομέρειες για την υλοποίηση προγράμματος αγοράς ιδίων μετοχών από την Εταιρεία μέσω του Χρηματιστηρίου Αθηνών μέχρι ποσοστού 5% επί του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας, ήτοι έως 15.950.000 μετοχές. Οι αγορές ιδίων μετοχών θα πραγματοποιούνται εφόσον κατά περίπτωση θα κρίνονται πιο συμφέρουσες από άλλες προσφερόμενες επενδυτικές δυνατότητες και θα το επιτρέπουν τα διαθέσιμα κεφάλαια της Εταιρείας για τους οριζόμενους στον Κανονισμό 2273/2003 της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και στην απόφαση 1/503/13.03.2009 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς σκοπούς. Το προτεινόμενο πρόγραμμα αγοράς ιδίων μετοχών θα ολοκληρωθεί σε εικοσιτέσσερις μήνες από τη λήψη απόφασης από τη Γενική Συνέλευση της 27.04.2017, ήτοι το αργότερο μέχρι και 26.04.2019, και θα πραγματοποιηθεί με ανώτατη τιμή αγοράς το ποσό των 13,00 ευρώ ανά μετοχή και κατώτατη τιμή αγοράς εκάστης μετοχής ίση με την ονομαστική της αξία, ήτοι 0,30 ευρώ ανά μετοχή. Επιπροσθέτως, το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας εξουσιοδοτήθηκε ειδικά προκειμένου να ρυθμίσει περαιτέρω τους ειδικότερους όρους και τις σχετικές λεπτομέρειες για την εφαρμογή του ανωτέρω προγράμματος αγοράς ιδίων μετοχών της Εταιρείας. Σε συνέχεια των παραπάνω η Εταιρεία προέβη σε αγορά ιδίων μετοχών όπως αναλύεται ακολούθως: Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 166 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Αριθμός μετοχών Αξία κτήσης % ιδίων μετοχών στο σύνολο των μετοχών - - - 406.542 2.719 406.542 2.719 581.263 4.735 987.805 7.454 194.696 1.585 1.182.501 9.039 647.123 5.458 Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2018 1.829.624 14.497 0,6% Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2019 1.829.624 14.497 0,6% Ίδιες μετοχές Υπόλοιπο την 1 Ιανουαρίου 2015 Αγορά ιδιών μετοχών Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2015 Αγορά ιδιών μετοχών Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2016 Αγορά ιδιών μετοχών Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2017 Αγορά ιδιών μετοχών 0,1% 0,3% 0,4% 22. Μη ελέγχουσες συμμετοχές Οι μη ελέγχουσες συμμετοχές του Ομίλου ανέρχονται σε € 18.104 κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 (2018: € 36.782) και προέρχονται από την ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. και την NEUROSOFT A.E.. Αντιπροσωπεύουν το 16,5% επί των ιδίων κεφαλαίων της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε., το οποίο ανήκει στην SCIENTIFIC GAMES GLOBAL GAMING S.R.L. και το 32,28% επί των ιδίων κεφαλαίων της NEUROSOFT A.E.. Τα βασικά οικονομικά στοιχεία των δύο αυτών εταιρειών παρουσιάζονται παρακάτω: Συνοπτική κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 Μη ελέγχουσες συμμετοχές (%) Μη κυκλοφορούν ενεργητικό Κυκλοφορούν ενεργητικό Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Ίδια κεφάλαια Ίδια κεφάλαια που αναλογούν σε μη ελέγχουσες συμμετοχές ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 16,5% 121.604 132.106 (49.804) (112.938) 90.968 15.010 Συνοπτική κατάσταση αποτελεσμάτων για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR) Λοιπά λειτουργικά έσοδα Κέρδη μετά φόρων Λοιπά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων Κέρδη μετά φόρων που αναλογούν σε μη ελέγχουσες συμμετοχές Μερίσματα πληρωθέντα σε μη ελέγχουσες συμμετοχές ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 147.478 2.044 1.722 1 1.724 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 NEUROSOFT Α.Ε. Σύνολο 32,28% 10.342 7.589 (3.994) (4.351) 9.586 3.094 18.104 NEUROSOFT Α.Ε. Σύνολο 15.048 (2.899) 9 (2.890) 653 (936) (283) 3.304 - 3.304 167 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Συνοπτική κατάσταση ταμειακών ροών για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Καθαρή μείωση διαθεσίμων και ταμειακών ισοδύναμων ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 11.687 (4.999) (10.089) (3.401) Συνοπτική κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης κατά την 31 Δεκεμβρίου 2018 Μη ελέγχουσες συμμετοχές (%) Μη κυκλοφορούν ενεργητικό Κυκλοφορούν ενεργητικό ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 33% 127.792 125.641 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Ίδια κεφάλαια Ίδια κεφάλαια που αναλογούν σε μη ελέγχουσες συμμετοχές (49.760) (104.415) 99.258 32.755 Συνοπτική κατάσταση αποτελεσμάτων για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Καθαρά έσοδα προ εισφορών (GGR) Λοιπά λειτουργικά έσοδα Κέρδη μετά φόρων Λοιπά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά φόρων Κέρδη μετά φόρων που αναλογούν σε μη ελέγχουσες συμμετοχές Μερίσματα πληρωθέντα σε μη ελέγχουσες συμμετοχές Συνοπτική κατάσταση ταμειακών ροών για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Καθαρή αύξηση/(μείωση) διαθεσίμων και ταμειακών ισοδύναμων ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 152.168 2.246 6.315 8 6.322 NEUROSOFT Α.Ε. (170) (762) 8 (924) NEUROSOFT Α.Ε. Σύνολο 32,28% 10.910 7.800 (3.243) (2.991) 12.477 4.027 36.783 NEUROSOFT Α.Ε. Σύνολο 14.052 (295) 3 (292) 2.084 (95) 1.988 3.632 - 3.632 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 17.194 118 (20.511) (3.198) NEUROSOFT Α.Ε. 1.094 (867) 62 289 Στις 17.09.2019, ο Όμιλος, μέσω της θυγατρικής ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD, απέκτησε επιπλέον ποσοστό 16,5% των μετοχών της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. έναντι ποσού € 20.000. Τη στιγμή πριν την αγορά των μετοχών, η αξία του προϋπάρχοντος 33% της μη ελέγχουσας συμμετοχής στην ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. ήταν € 30.188. Ο Όμιλος αναγνώρισε μείωση στις μη ελέγχουσες συμμετοχές ποσού € 15.094 και μείωση στην αξία των ιδίων κεφαλαίων που αναλογούν σε μετόχους της Εταιρείας ποσού € 4.906. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 168 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η επίδραση στα ίδια κεφάλαια που αναλογούν σε μετόχους της Εταιρείας κατά τη διάρκεια του 2019 είναι ως εξής: Συναλλαγές με μη ελέγχουσες συμμετοχές Αξία μη ελέγχουσας συμμετοχής που αποκτήθηκε (€ 91.478 * 16,5%) Τίμημα που καταβλήθηκε 31.12.2019 15.094 (20.000) Μείωση ιδίων κεφαλαίων που αποδίδεται στους μετόχους της Εταιρείας (4.906) 23. Δάνεια Ο δανεισμός του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύεται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ 31.12.2019 31.12.2018 Συνολικές μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις (1-5 έτη) Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμο μέρος μακροπρόθεσμων δανείων Βραχυπρόθεσμα δάνεια (αλληλόχρεοι λογ/σμοί) Συνολικές βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Συνολικές δανειακές υποχρεώσεις ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 1.045.580 650.260 995.301 601.351 5.000 - 20.000 20.000 1.784 191 4 11 6.784 191 20.004 20.011 1.052.364 650.450 1.015.305 621.361 Τα δάνεια του Ομίλου και της Εταιρείας κινήθηκαν στη χρήση ως ακολούθως: 31.12.2018 ΟΜΙΛΟΣ Έτος λήξης 31.12.2019 Λογιστική αξία Νέα δάνεια Αποπληρωμές Έξοδα απόσβεσης Εναπομείνασα ονομαστική αξία Λογιστική αξία Δάνειο, ποσό € 916 2025 664 - (92) - 573 573 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €250.000 2023 248.804 - - 265 250.000 249.070 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €200.000 2022 197.510 - - 698 200.000 198.208 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €300.000 2024 - 300.000 - (1.431) 300.000 298.569 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €50.000 2023 49.286 - - 421 50.000 49.707 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €5.000 2020 5.000 - - - 5.000 5.000 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €50.000 2023 49.482 - (50.000) 518 - - Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €100.000 2023 99.513 - - 250 100.000 99.763 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €50.000 2022 - 50.000 - (141) 50.000 49.859 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €100.000 2024 - 100.000 - (168) 100.000 99.832 180 100 - - 280 280 Αλληλόχρεος, ποσό € 3.000 - 1.500 - - 1.500 1.500 Αλληλόχρεος, ποσό € 15.000 11 - (6) - 4 4 650.450 451.600 (50.098) 412 1.057.357 1.052.364 Αλληλόχρεος, ποσό € 500 Σύνολο Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 169 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 31.12.2018 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Έτος λήξης 31.12.2019 Λογιστική αξία Νέα δάνεια Αποπληρωμές Έξοδα απόσβεσης Εναπομείνασα ονομαστική αξία Λογιστική αξία Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €250.000 2023 248.804 - - 265 250.000 249.070 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €200.000 2022 197.510 - - 698 200.000 198.208 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €300.000 2024 - 300.000 - (1.431) 300.000 298.569 Δάνειο, ποσό €6.041 2021 6.041 - (6.041) - - - Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €50.000 2023 49.482 - (50.000) 518 - - Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €100.000 2023 99.513 - - 250 100.000 99.763 Δάνειο, ποσό €20.000 2020 20.000 - - - 20.000 20.000 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €50.000 2022 - 50.000 - (141) 50.000 49.859 Ομολογιακό Δάνειο, ποσό €100.000 2024 - 100.000 - (168) 100.000 99.832 11 - (6) - 4 4 621.361 450.000 (56.048) (9) 1.020.004 1.015.305 Αλληλόχρεος, ποσό € 15.000 Σύνολο Το μεσοσταθμικό επιτόκιο δανεισμού του Ομίλου και της Εταιρείας είναι 3,0% (2018: 3,4%). Η Εταιρεία, στις 22.01.2019, εξόφλησε πλήρως, πριν από τη λήξη του και χωρίς επιπλέον κόστος, το μακροπρόθεσμο δάνειο ύψους € 6.041 στη θυγατρική της ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD. Στις 04.10.2019, η Εταιρεία αποπλήρωσε πρόωρα και χωρίς επιπλέον κόστος το δάνειο προς την Alpha bank ύψους € 50.000. Ταυτόχρονα, εξέδωσε δύο νέα ομολογιακά δάνεια, το πρώτο ύψους € 100.000 από την Alpha bank, με πρώτη ημερομηνία λήξεως στις 04.10.2021 και δυνατότητα επέκτασης μέχρι τις 04.10.2024, και το δεύτερο ύψους € 50.000 από την Τράπεζα Πειραιώς και λήξεως στις 03.10.2022. Η Διοίκηση της Εταιρείας προτίθεται να εξοφλήσει το ανωτέρω δάνειο από την Alpha bank στην τελική ημερομηνία λήξεως (04.10.2024). Αργότερα, στις 20.12.2019 η Εταιρεία εξέδωσε νέο ομολογιακό δάνειο ύψους € 300.000 από την EFG Eurobank, λήξεως 20.12.2024. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η Εταιρεία έχει ομολογιακό δάνειο από την από την Εθνική Τράπεζα ύψους € 100.000 με ημερομηνία λήξεως στις 27.11.2020 και δυνατότητα επέκτασης 36 μηνών, έως τις 27.11.2023. Η Διοίκηση της Εταιρείας προτίθεται να ασκήσει το προαναφερόμενο δικαίωμα επέκτασης. Αντίστοιχα, η ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. έχει ομολογιακό δάνειο από την Alpha Bank ύψους € 50.000 με ημερομηνία λήξεως 01.09.2020 και με δικαίωμα περαιτέρω επέκτασης μέχρι 01.09.2023, το οποίο αναμένεται να εξασκηθεί. Ο Όμιλος και η Εταιρεία συμμορφώνονται με όλους τους χρηματοοικονομικούς δείκτες των δανειακών συμβάσεων κατά τη διάρκεια των ετών 2019 και 2018. Οι ανωτέρω δανειακές συμβάσεις δεν περιλαμβάνουν εξασφαλίσεις με υποθήκες και προσημειώσεις επί των περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου και της Εταιρείας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 170 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 24. Προγράμματα παροχών προσωπικού ΟΜΙΛΟΣ Πρόγραμμα παροχής κινήτρων Καθαρή υποχρέωση προγράμματος καθορισμένων παροχών Σύνολο προγραμμάτων παροχών προσωπικού ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 3.578 2.305 3.578 2.305 2.989 2.502 2.570 2.104 6.567 4.807 6.148 4.409 Μακροπρόθεσμο πρόγραμμα παροχής κινήτρων Κατόπιν εισήγησης της Επιτροπής Αμοιβών και Διορισμών, το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, στις 28.03.2017, ενέκρινε τη θέσπιση ενός μακροπρόθεσμου προγράμματος παροχής κινήτρων, με την καταβολή μέρους των καθαρών κερδών της Εταιρείας σε εκτελεστικά μέλη του Δ.Σ και σε ανώτερα διοικητικά στελέχη της Εταιρείας, εξαιρώντας τον Διευθύνοντα Σύμβουλο. Η διάρκεια του προγράμματος είναι 3 έτη, για τη χρονική περίοδο 2017-2019. Οι στόχοι σχετίζονται α. με την κερδοφορία της Εταιρείας κατά την προαναφερθείσα τριετή χρονική περίοδο και β. με την αύξηση της τιμής της μετοχής στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Τέλος, το πρόγραμμα ορίζει ότι το μέγιστο ποσό που θα διανεμηθεί σε έως και 30 δικαιούχους ανέρχεται σε € 7.000. Κατά την 31.12.2019 η υποχρέωση που απορρέει από το παραπάνω πρόγραμμα τόσο για την Εταιρεία όσο και για τον Όμιλο ανέρχεται σε € 3.578 (2018: € 2.305). Το κόστος παροχών προσωπικού και ο σχετικός τόκος, ανέρχονται σε € 1.193 (2018: € 1.152) και € 81 (2018: € 39) αντίστοιχα και περιλαμβάνονται στις γραμμές «Κόστος μισθοδοσίας», «Χρηματοοικονομικά έξοδα» της Κατάστασης Αποτελεσμάτων. Πρόγραμμα καθορισμένων παροχών Η ελληνική εργατική νομοθεσία (Ν.2112/1920) προβλέπει η αποζημίωση για αποχώρηση λόγω συνταξιοδότησης να βασίζεται στα χρόνια υπηρεσίας των εργαζομένων στην εταιρεία λαμβάνοντας υπόψη τις αποδοχές τους κατά την ημερομηνία αποχώρησης. Η υποχρέωση που προκύπτει από την ανωτέρω δέσμευση αποτιμάται με αναλογιστικές μελέτες, που εκπονούνται από ανεξάρτητη αναλογιστική εταιρεία. Η τελευταία αναλογιστική μελέτη πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 2019. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 171 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η κίνηση της υποχρέωσης που καταχωρήθηκε στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων και στην Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος είναι η εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 2.502 1.970 2.104 1.622 Κόστος τρέχουσας υπηρεσίας 456 420 401 348 Κόστος τόκου 35 28 30 23 Κόστος (αποτέλεσμα) διακανονισμών 4.229 710 3.646 684 Ζηµία/(κέρδος) που καταχωρήθηκε στα αποτελέσµατα χρήσεως 4.720 1.158 4.077 1.055 157 - 135 - 64 101 83 127 221 101 218 127 Υπόλοιπο έναρξης Αναλογιστικά (κέρδη)/ζηµίες χρήσεως λόγω χρηματοοικονομικών παραδοχών Αναλογιστικά (κέρδη)/ζηµίες χρήσεως λόγω εμπειρίας (Κέρδη)/ζηµίες που καταχωρήθηκαν στην καθαρή θέση Υποχρέωση από την απορρόφηση της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Καταβληθείσες αποζηµιώσεις - - 10 - (4.455) (727) (3.840) (700) Υπόλοιπο λήξης 2.989 2.502 2.570 2.104 Οι βασικές υποθέσεις που υιοθετήθηκαν για την εκπόνηση των αναλογιστικών μελετών στις 31.12.2019 και 31.12.2018 για το πρόγραμμα αποχώρησης ήταν: 2019 2018 Επιτόκιο προεξόφλησης 1,15% 1,40% Αναμενόμενο ποσοστό αυξήσεων στους μισθούς 2,00% 2,00% 22,16-29,07 7,33 - 29,81 1,50% 2,00% Μέσος χρόνος παραμονής στην υπηρεσία Πληθωρισμός Το εκτιμώμενο κόστος υπηρεσίας για την επόμενη χρήση ανέρχεται σε € 398 για την Εταιρεία και € 488 για τον Όμιλο. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τη μεταβολή της αναλογιστικής υποχρέωσης του Ομίλου και της Εταιρείας εάν το επιτόκιο προεξόφλησης ήταν κατά 0,5% μεγαλύτερο ή μικρότερο αυτού που έχει χρησιμοποιηθεί καθώς και την αντίστοιχη μεταβολή εάν το αναμενόμενο ποσοστό αύξησης μισθών ήταν κατά 0,5% μεγαλύτερο ή μικρότερο αυτού που έχει χρησιμοποιηθεί: Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 172 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Αναλογιστική υποχρέωση Ποσοστιαία Μεταβολή Αύξηση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% 2.684 -10% Μείωση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% 3.333 12% Αύξηση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% 3.280 10% Μείωση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% 2.717 -9% Ανάλυση Ευαισθησίας Αποτελεσμάτων (ΕΤΑΙΡΕΙΑ) Αναλογιστική υποχρέωση Ποσοστιαία Μεταβολή Αύξηση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% 2.309 -10% Μείωση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% 2.866 12% Αύξηση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% 2.819 10% Μείωση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% 2.339 -9% Ανάλυση Ευαισθησίας Αποτελεσμάτων (ΟΜΙΛΟΣ) 25. Προβλέψεις Οι προβλέψεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2017 29.929 29.773 Προβλέψεις περιόδου 1.706 1.706 Αναστροφή προβλέψεων (3.529) (3.495) Χρησιμοποιηθείσα πρόβλεψη (1.091) (1.091) Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2018 27.015 26.893 Προβλέψεις περιόδου 2.454 2.451 Αναστροφή προβλέψεων (18.533) (18.533) Χρησιμοποιηθείσα πρόβλεψη (2.418) (2.379) - 83 8.517 8.515 Υποχρέωση από την απορρόφηση της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Υπόλοιπο την 31 Δεκεμβρίου 2019 Το ποσό των € 8.517 (2018: € 27.015) αφορά κυρίως προβλέψεις για κάλυψη αποζημιώσεων από αγωγές διαφόρων τρίτων, πρακτόρων και προσωπικού κατά της Εταιρείας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Νομικής Υπηρεσίας σχετικά με τις υποθέσεις που αφορούν δικαστικές απαιτήσεις τρίτων έναντι της Εταιρείας και του Ομίλου και για τις οποίες πιθανολογείται αρνητική έκβαση, έχει σχηματισθεί σχετική πρόβλεψη πλέον τόκων για την Εταιρεία ύψους € 8.079 και για τον Όμιλο € 8.081 ενώ, το συνολικό ύψος των απαιτήσεων αυτών ανέρχεται για την Εταιρεία στο ποσό των € 12.452 και για τον Όμιλο σε € 12.551. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 173 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Αυτή η συνολική σωρευτική πρόβλεψη έως 31.12.2019 αναλύεται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Εργατικές υποθέσεις 2.145 5.481 2.145 5.393 Αγωγές ιδιωτών 5.937 21.064 5.934 21.064 Σύνολο πρόβλεψης 8.081 26.544 8.079 26.457 Επίσης, σύμφωνα με επιστολή της Νομικής Υπηρεσίας έχουν κατατεθεί αγωγές τρίτων κατά του Ομίλου και της Εταιρείας με απαιτήσεις ύψους € 366.696 και € 365.778, αντίστοιχα (2018: € 138.459 και € 137.798) για τις οποίες ωστόσο, δεν είναι πιθανό το ενδεχόμενο αρνητικής έκβασης και για το λόγο αυτό δεν έχει διενεργηθεί σχετική πρόβλεψη. Αναφορικά με την αναστροφή πρόβλεψης ύψους € 18.533, σημειώνονται τα ακόλουθα: α) για υποθέσεις με οικονομικό αντικείμενο ύψους € 16.270, η αναστροφή πρόβλεψης επήλθε μετά την αλλαγή εκτίμησης της Νομικής Υπηρεσίας αναφορικά με την έκβασή τους, η οποία βασίστηκε στην έκδοση σχετικών δικαστικών αποφάσεων και β) για υποθέσεις με οικονομικό αντικείμενο ύψους € 2.262, η αναστροφή πρόβλεψης επήλθε μετά την επίτευξη εξωδικαστικού συμβιβασμού μεταξύ της Εταιρείας και των εναγόντων, ο οποίος και οδήγησε στον τερματισμό των υποθέσεων. Πέραν των ανωτέρω δεν υπάρχουν επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές της Εταιρείας και του Ομίλου, καθώς επίσης και αποφάσεις δικαστικών ή διοικητικών οργάνων που ενδέχεται να έχουν σημαντική επίπτωση στην οικονομική κατάσταση ή λειτουργία της Εταιρείας και των θυγατρικών της. 26. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Η ανάλυση των λοιπών μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Παράγωγο (σύμβαση ανταλλαγής επιτοκίων) Επιχορηγήσεις Σύνολο ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 2.524 1.271 2.524 1.271 837 965 - - 3.361 2.236 2.524 1.271 Οι υποχρεώσεις από παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα σχετίζονται με υποχρέωση της Εταιρείας που προέρχεται από σύμβαση ανταλλαγής επιτοκίου (swap) με σκοπό την αντιστάθμιση κινδύνου κυμαινόμενου επιτοκίου στον οποίο η τελευταία είναι εκτεθειμένη. Η αποτίμηση του παραγώγου (σύμβαση ανταλλαγής επιτοκίου) προέκυψε από τη διαφορά ανάμεσα στο συμβατικό επιτόκιο του (0,365%) και το επιτόκιο αγοράς του ίδιου παραγώγου κατά την 31.12.2019. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 174 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Οι επιχορηγήσεις αφορούν την κάλυψη επενδύσεων έναντι του ενοικίου που καταβάλει η ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. προς την εταιρεία ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε. (ΟΔΙΕ) για το ακίνητο στο Μαρκόπουλο Αττικής. Συγκεκριμένα, μέχρι και το Μάιο 2019, όταν και εφαρμόστηκε ο νέος νόμος, η σύμβαση προέβλεπε ότι ο μισθωτής (ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε.) έχει το δικαίωμα να πραγματοποιήσει συγκεκριμένες επενδύσεις για βελτίωση του ακινήτου σε σχέση με τη διεξαγωγή των ιπποδρομιών ή την αναβάθμιση της αξίας του, υπό προϋποθέσεις. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις της νέας νομοθεσίας, η ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., για το χρονικό διάστημα από τον Αύγουστο του 2019 μέχρι και 07.01.2022, έχει το δικαίωμα να πραγματοποιήσει επενδύσεις μέχρι και το 60% του βασικού ενοικίου. Οι σχετικές επενδύσεις θα καλύπτονται από τον μισθωτή και θα συμψηφίζονται με τα μισθώματα. 27. Εμπορικές υποχρεώσεις Η ανάλυση των εμπορικών υποχρεώσεων έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Προμηθευτές (υπηρεσιών, αγαθών & παγίων) 48.060 55.018 37.430 32.950 Κέρδη σε νικητές & αδιάθετα κέρδη 121.189 110.283 31.152 29.567 Άλλες υποχρεώσεις (αμοιβές – αποδόσεις) 4.771 2.565 3.550 732 Υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων 10.033 9.593 4.735 1.919 Σύνολο 184.054 177.459 76.867 65.168 Οι προμηθευτές δεν είναι έντοκος λογαριασμός και συνήθως διακανονίζεται εντός 60 ημερών τόσο στον Όμιλο όσο και στην Εταιρεία. Στην κατηγορία κέρδη σε νικητές & αδιάθετα κέρδη περιλαμβάνεται υποχρέωση λόγω jackpot για τον Όμιλο και την Εταιρεία ποσού € 7.690 (2018: € 630). Οι υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων αναφέρονται σε πωλήσεις επόμενης λογιστικής περιόδου των εταιρειών ΟΠΑΠ Α.Ε., ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. , ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD και NEUROSOFT A.E. (Σημείωση 3.4). Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 175 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 28. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Η ανάλυση των λοιπών βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Δωρεές 1.022 2.052 1.022 2.052 Χορηγίες 9.465 8.678 672 710 Εγγυητικές καταθέσεις από πράκτορες 10.054 9.785 7.994 8.029 Αποδοχές προσωπικού 8.215 8.593 7.781 8.108 Μερίσματα και προμερίσματα πληρωτέα 2.055 1.999 2.055 1.999 Ασφαλιστικές εισφορές πληρωτέες 3.069 2.950 2.459 2.366 Λοιπές υποχρεώσεις 19.330 20.742 23.080 11.945 Λοιποί φόροι 69.891 68.796 51.634 54.061 Σύνολο 123.101 123.597 96.697 89.270 Οι καταθέσεις εγγυήσεων από πράκτορες αντιπροσωπεύουν: ποσά που κατατίθενται για να εξασφαλίσουν συνολικά τις υποχρεώσεις των πρακτόρων (οι καταθέσεις των εγγυήσεων επιστρέφονται στους πράκτορες όταν αυτοί παύουν να ενεργούν ως πράκτορες) ποσά για αύξηση πιστωτικών ορίων. Οι λοιποί φόροι περιλαμβάνουν την εισφορά επί των καθαρών εσόδων και λοιπούς φόρους (παρακρατούμενοι, ΦΠΑ, κλπ). Το συνολικό ποσό της εισφοράς επί των καθαρών εσόδων για τον Όμιλο και την Εταιρεία στη χρήση 2019 ανήλθε σε € 533.718 και € 464.716 (2018: € 507.080 και € 442.800), αντίστοιχα, ενώ το οφειλόμενο ποσό την 31.12.2019 ανήλθε σε € 60.632 και 45.502 (31.12.2018: € 56.750 και € 44.734). Σε επίπεδο Ομίλου, οι λοιπές υποχρεώσεις περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων δεδουλευμένες υποχρεώσεις εξόδων ποσού € 9.216 (2018: € 8.382), δεδουλευμένες υποχρεώσεις για τόκους ομολογιακών δανείων ποσού € 3.996 (2018: € 2.713), υποχρέωση προς το ελληνικό κράτος σχετικά με το Πρωτοχρονιάτικο λαχείο ύψους € 3.179 (2018: € 3.397) και υποχρεώσεις στους νικητές σχετικές με ειδικές κληρώσεις ύψους € 905 (2018: € 1.052). Σε επίπεδο Εταιρείας, οι λοιπές υποχρεώσεις περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων δεδουλευμένες υποχρεώσεις εξόδων ποσού € 6.547 (2018: € 5.224), δεδουλευμένες υποχρεώσεις για τόκους δανείων ποσού € 3.983 (2018: € 2.916), υποχρεώσεις στους νικητές σχετικές με ειδικές κληρώσεις ύψους € 905 (2018: € 1.052) και υποχρέωση στην ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD ποσού € 10.411 για την αγορά των μετοχών της ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. (Σημείωση 11). Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 176 29. Μερίσματα H 19η Ετήσια Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της Εταιρείας στις 22.05.2019 αποφάσισε τη διανομή εναπομείναντος μικτού μερίσματος € 0,60 ανά μετοχή για την εταιρική χρήση 2018 μετά τη διανομή προμερίσματος € 0,10 ανά μετοχή που ήδη καταβλήθηκε τον Οκτώβριο 2018 σύμφωνα με την από 11.09.2018 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας και οδήγησε σε συνολική απόδοση μερίσματος € 0,70 ανά υφιστάμενη μετοχή για το 2018. Το συνολικό ποσό προς διανομή ανήλθε σε € 190.302, εκ των οποίων μέτοχοι που δικαιούνταν € 25.081 συμμετείχαν στο πρόγραμμα επανεπένδυσης του υπολοίπου μερίσματος της χρήσης 2018. Από το εναπομείναν ποσό προς διανομή (€ 165.221), έχει ήδη καταβληθεί σε μετρητά ποσό € 164.891. Επιπλέον, εντός του 2019, καταβλήθηκαν σε μετρητά € 246 μερίσματα προηγούμενων χρήσεων, τα οποία δεν είχαν ήδη εισπράξει οι δικαιούχοι. 30. Εισφορά επί των καθαρών εσόδων και λοιπές εισφορές Σύμφωνα με το Ν. 4389/2016, επιβάλλεται από 01.01.2016 εισφορά με συντελεστή 35% επί των καθαρών εσόδων της ΟΠΑΠ Α.Ε., (έσοδα από παίγνια μείον κέρδη νικητών παικτών, σύμφωνα με τα ελληνικά λογιστικά πρότυπα), έναντι 30% που ίσχυε από 01.01.2013, σύμφωνα με το Ν. 4093/2012, εξαιρώντας τα παιγνιομηχανήματα για τα οποία βάσει της σχετικής σύμβασης παραχώρησης, η εισφορά επί των καθαρών εσόδων υπολογίζεται με συντελεστή 30%. Επίσης σύμφωνα με τις σχετικές συμβάσεις παραχώρησης των θυγατρικών εταιρειών ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. και ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., η εισφορά επί των καθαρών εσόδων των παιχνιδιών τους υπολογίζεται με συντελεστή 30%. Επιπλέον, βάσει του Νόμου περί Στοιχημάτων του 2012 της Κυπριακής Δημοκρατίας, καταβάλλεται φόρος στοιχήματος ίσος με 13% επί των καθαρών εσόδων από στοίχημα από την OPAP SPORTS LTD. Τέλος, βάσει της διακρατικής συμφωνίας Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, ορίζεται το ποσό που αποδίδεται ως εισφορά στην Κυπριακή Δημοκρατία από την OPAP ΚΥΠΡΟΥ LTD. Το συνολικό ποσό της εισφοράς επί των καθαρών εσόδων από παιχνίδια στη χρήση 2019 για τον Όμιλο ανέρχεται σε € 533.718 (2018: € 507.080) και για την Εταιρεία σε € 464.716 (2018: € 442.800). 31. Προμήθειες πρακτόρων Για την Εταιρεία, οι προμήθειες των πρακτόρων από τον Απρίλιο του 2017 όπου τίθεται σε ισχύ η νέα σύμβαση με τους πράκτορες, υπολογίζονται σε ποσοστό επί των Καθαρών Εσόδων από Παιχνίδια (NGR) και όχι ως ποσοστό επί των Μικτών Εισπράξεων από παιχνίδια που ίσχυε έως τότε. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 177 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Για τις υπόλοιπες εταιρείες του Ομίλου, οι προμήθειες των πρακτόρων υπολογίζονται ως ποσοστό επί των Μικτών Εισπράξεων από παιχνίδια το οποίο διαφοροποιείται ανάλογα το παιχνίδι αλλά και ειδικότερα για την ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. και το κανάλι διάθεσης (πωλητές χονδρικής, mini market, υφιστάμενο δίκτυο ΟΠΑΠ κλπ.). 32. Λοιπές προμήθειες σχετικές με τα Καθαρά έσοδα από παιχνίδια (NGR) Οι συγκεκριμένες προμήθειες αφορούν μόνο τις εταιρείες του Ομίλου που δραστηριοποιούνται στο χώρο των τυχερών παιγνίων και το ύψος τους κινείται ανάλογα της παικτικής δραστηριότητας καθώς υπολογίζονται ως ποσοστό επί των μικτών εισπράξεων από παιχνίδια (Wagers) ή των καθαρών εσόδων από παιχνίδια (NGR). Η διαφοροποίηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος οφείλεται κυρίως στην αύξηση του αριθμού των ενεργών παιχνιομηχανημάτων VLTs καθώς, εντός του 2019 επετεύχθη ο στόχος για την εγκατάσταση των 25.000 παιγνιομηχανημάτων στην Ελλάδα. 33. Λοιπά λειτουργικά έσοδα Η ανάλυση των άλλων λειτουργικών εσόδων έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 2018 2019 2018 Προμήθεια από Πρωτοχρονιάτικο Λαχείο Έσοδα από προπληρωμένες κάρτες, κάρτες σταθερής και κινητής τηλεφωνίας και πληρωμή λογαριασμών Έσοδα από παροχή υπηρεσιών πληροφορικής 1.983 2.171 - - 93.943 89.051 - - 7.513 6.822 - - - - 31.482 31.091 Λοιπά έσοδα 45.922 30.744 33.273 10.677 Σύνολο 149.361 128.788 64.754 41.768 Αμοιβές διοικητικής υποστήριξης Η Προμήθεια από το Πρωτοχρονιάτικο Λαχείο είναι η αμοιβή που δικαιούται η ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε., ίση με το 17% επί των Μικτών εισπράξεων από παιχνίδια για τη διοργάνωση και τη διεξαγωγή της συγκεκριμένης κλήρωσης κατά την τελευταία μέρα κάθε χρόνου. Τα Έσοδα από παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και οι προμήθειες από υπηρεσίες εξόφλησης λογαριασμών συμπεριλαμβάνουν τα έσοδα και τις προμήθειες της TORA DIRECT S.A. και της TORA WALLET S.A.. Συγκεκριμένα, από το συνολικό ποσό των € 93.943 (2018: € 89.051), το ποσό των €87.960 (2018: € 84.856) αναφέρεται στα έσοδα για τα οποία οι θυγατρικές λειτουργούν ως κύριοι διαχειριστές, Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 178 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 το ποσό των € 3.895 (2018: € 3.747) ενεργούν ως αντιπρόσωποι και το ποσό των € 2.088 (2018: € 448) αφορά τις προμήθειες από υπηρεσίες εξόφλησης λογαριασμών. Τα έσοδα από υπηρεσίες πληροφορικής αφορούν τα εισόδηματα της NEUROSOFT S.A. για την παροχή υπηρεσιών πληροφορικής και την πώληση λογισμικού και άλλων τεχνολογικών προϊόντων. Οι αμοιβές διοικητικής υποστήριξης στην Εταιρεία αφορούν έσοδα από τις θυγατρικές της, ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD, ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. και ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε βάσει συμφωνίας για την παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών (SLA). Τα λοιπά έσοδα της Εταιρείας περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την καθαρή επίδραση της πρόβλεψης για επίδικες υποθέσεις ποσού € 16.082 (2018: € 1.789) καθώς και έσοδα από ενοίκια ποσού € 4.366 (2018: € 3.490). Επίσης, κατά την τρέχουσα χρήση μετά την απορρόφηση της ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. από τη Εταιρεία (σημείωση 11) μια επιπλέον πηγή εσόδου προστίθεται στη μητρική. Συγκεκριμένα, ενσωματώνει έσοδα από υπηρεσίες κατασκευής στο δίκτυο των καταστημάτων της και έσοδα από την πώληση καταστημάτων VLTs συνολικού ποσού € 7.887. Σε επίπεδο Ομίλου, τα αντίστοιχο ποσό για όλο το έτος ανέρχεται σε € 12.242 (2018: € 13.550). 34. Λοιπά λειτουργικά κόστη Στα λοιπά λειτουργικά κόστη του Ομίλου συμπεριλαμβάνεται η ανάλωση καρτών κινητής και σταθερής τηλεφωνίας της TORA DIRECT Α.Ε ποσού € 85.090 (2018: € 81.923), το κόστος των πωληθέντων καταστημάτων παιγνιομηχανημάτων (Gaming Halls) της ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. ποσού € 10.967 (2018: € 9.087) καθώς επίσης, και η ανάλωση εμπορευμάτων της NEUROSOFT Α.Ε. ποσού € 2.379 (2018: € 930) για την παραγωγή και ανάπτυξη λογισμικών και συστημάτων πληροφορικής. 35. Κόστος μισθοδοσίας Οι αμοιβές προσωπικού της Εταιρείας και του Ομίλου αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου Μισθοί και ημερομίσθια 2019 60.603 2018 59.983 2019 49.833 2018 49.921 Ασφαλιστικές εισφορές 13.390 12.328 10.783 10.135 Λοιπά έξοδα προσωπικού Κόστος προγραμμάτων παροχών προσωπικού Κόστος παροχών αποχώρησης 1.480 1.459 1.163 1.229 1.649 1.573 1.594 1.501 5.184 710 4.601 684 Σύνολο 82.306 76.052 67.974 63.471 Ο αριθμός προσωπικού της Εταιρείας στις 31.12.2019 και 31.12.2018 είναι 1.158 και 1.108 αντίστοιχα, ενώ του Ομίλου κατά τις ίδιες ημερομηνίες είναι 1.557 και 1.493 αντίστοιχα. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 179 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Αναφορικά με το πρόγραμμα εθελούσιας αποχώρησης που πραγματοποιήθηκε κατά το πρώτο εξάμηνο του 2019, 47 εργαζόμενοι συνολικά αποχώρησαν και το ύψος των ληφθέντων αποζημιώσεων ανήλθε σε € 2.958. Το αντίστοιχο έξοδο όμως για την Εταιρεία, λαμβάνοντας υπόψη την λογιστικοποιημένη πρόβλεψη αποζημίωσης προσωπικού σύμφωνα με το ΔΛΠ 19, τελικά ανέρχεται σε € 2.805. 36. Έξοδα προβολής και διαφήμισης Οι δαπάνες προβολής και διαφήμισης αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου Δωρεές και Χορηγίες 2019 19.255 2018 22.385 2019 14.199 2018 15.760 Έξοδα διαφήμισης 41.684 41.609 32.151 30.747 Σύνολο 60.939 63.994 46.350 46.507 Τα έξοδα της Εταιρείας για δωρεές για τη χρήση 2019 ανέρχονται σε € 4.128 (2018: € 4.177) και τα έξοδα για χορηγίες σε € 10,071 (2018: € 11,583). Σε επίπεδο Ομίλου, τα σχετικά έξοδα ανέρχονται σε € 4.155 and € 15.100, αντίστοιχα (2018: € 4.385, € 18.000). Συνολικά, τα έξοδα προβολής και διαφήμισης τόσο σε επίπεδο Ομίλου όσο και επίπεδο Εταιρείας δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερη διαφοροποίηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος σε συνέχεια της απόφασης της διοίκησης να διατηρήσει τη συγκεκριμένη δαπάνη σταθερή. 37. Άλλα λειτουργικά έξοδα Τα άλλα λειτουργικά έξοδα αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου Κόστος παρόχων πληροφορικής 2019 20.919 2018 38.309 2019 26.009 2018 42.332 Αμοιβές οργανισμών κοινής ωφέλειας και τηλεπικοινωνίες 14.398 14.749 11.027 11.517 Ενοίκια 2.142 10.628 922 6.423 Λοιπά έξοδα 75.573 69.214 53.622 70.097 Ανάλωση αποθεμάτων 5.509 5.464 5.191 5.089 118.541 138.364 96.770 135.458 Σύνολο Το κόστος παροχών πληροφορικής τόσο του Ομίλου όσο και της Εταιρείας είναι μειωμένο λόγω του τερματισμού σύμβασης με έναν πάροχο πληροφορικής και την αντικατάστασή της με μια νέα με ευνοϊκότερους όρους. Η διακύμανση που παρατηρείται στα ενοίκια οφείλεται στην πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 ‘Μισθώσεις’. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής του νέου λογιστικού προτύπου σχετικά με τις μισθώσεις που πριν Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 180 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ταξινομούνταν ως λειτουργικές, ο Όμιλος και η Εταιρεία έχουν πλέον αναγνωρίσει δικαιώματα χρήσης. Ως εκ τούτου, τα ενοίκια σε επίπεδο Ομίλου μειώθηκαν κατά € 9.144 και σε επίπεδο Εταιρείας κατά € 5.945. Το έξοδο για ενοίκια για το 2019 αφορά βραχυπρόθεσμες μισθώσεις (Ομίλου € 459, Εταιρείας € 176), μισθώσεις ακινήτων χαμηλής αξίας (Όμιλος € 715) και μη σταθερά μισθώματα (Όμιλος € 968, Εταιρία € 746). Τα Λοιπά έξοδα περιλαμβάνουν αμοιβές σε επαγγελματίες, αμοιβές τρίτων, φόρους (πλην φόρο εισοδήματος), αναλώσιμα, προβλέψεις, έκτακτα έξοδα και έξοδα προηγούμενης χρήσης. Σε επίπεδο Εταιρείας, τα Λοιπά έξοδα παρουσιάζουν σημαντική μείωση σε σχέση με τη συγκριτική περίοδο ως συνέπεια της απομείωσης, ύψους € 27.202, που κατέγραψε το προηγούμενο έτος η Εταιρεία στη συμμετοχή της στην ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD. Την τρέχουσα χρήση αναγνωρίστηκε επιπλέον απομείωση ποσού € 8.336 στη συμμετοχή στην ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε.. Σε επίπεδο Ομίλου, τα λοιπά έξοδα παρουσιάζονται αυξημένα σε σχέση με το προηγούμενο έτος κυρίως, ως αποτέλεσμα διακυμάνσεων στις προαναφερόμενες υποκατηγορίες. Τέλος, γεγονότα που επηρέασαν τα σχετικά έξοδα της τρέχουσας χρήσης είναι η πρόβλεψη για απαξιωμένα αποθέματα που σχετίζονται με τα Gaming Halls, ύψους € 1.160 και, η διαγραφή εμπορικών απαιτήσεων ύψους € 1.136. 38. Χρηματοοικονομικά έσοδα / (έξοδα) Τα χρηματοοικονομικά έσοδα και έξοδα αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου Έξοδα από τόκους μισθώσεων 2019 2018 2019 2018 (2.347) - (1.073) - Τόκοι και έξοδα ομολογιακών δανείων (24.355) (23.868) (22.889) (22.124) Άλλα χρηματοοικονομικά έξοδα Κόστος τόκου συνταξιοδοτικών προγραμμάτων Χρηματοοικονομικά έξοδα (3.373) (2.436) (1.703) (1.525) (116) (64) (111) (62) (30.190) (26.368) (25.776) (23.711) Τόκοι καταθέσεων 1.380 1.142 972 573 Τόκοι δανείων σε τρίτους 1.588 925 277 266 139 820 27 251 3.108 2.887 1.276 1.091 (27.083) (23.481) (24.500) (22.621) Άλλα χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έσοδα Καθαρά χρηματοοικονομικά έξοδα Τα χρηματοοικονομικά έξοδα του Ομίλου και της Εταιρείας επηρεάστηκαν από την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις». Συγκεκριμένα, ο Όμιλος αναγνώρισε έξοδο τόκων € 2.347 και η Εταιρεία € 1.073. Κατά το προηγούμενο έτος, τα λοιπά χρηματοοικονομικά έσοδα ήταν αυξημένα ως αποτέλεσμα του αντίκτυπου του νέου προτύπου ΔΠΧΑ 9 «Χρηματοοικονομικά Μέσα» σχετικά με την τροποποίηση των όρων των ομολογιακών δανείων της ΟΠΑΠ Α.Ε. και της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 181 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 του συγκεκριμένου προτύπου, αναγνωρίστηκε κέρδος κατά την ημερομηνία τροποποίησης € 228 και € 525 αντίστοιχα. 39. Έσοδα από μερίσματα Η Εταιρεία το 2019, εμφανίζει έσοδα από μερίσματα θυγατρικών συνολικού ποσού € 7.500 (2018: € 4.836). Συγκεκριμένα, το μέρισμα από την OPAP CYPRUS LTD ήταν € 6.000 (2018: € 4.000) και από την ΟΠΑΠ SPORTS LTD € 1.500 (2018: € 836). 40. Φόρος εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος που έχει επιβαρύνει τα αποτελέσματα για τις χρήσεις που έληξαν την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 αναλύεται ως εξής: Ποσά που αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα χρήσης ΟΜΙΛΟΣ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 2018 2019 2018 Τρέχων φόρος (61.199) (68.713) (52.651) (61.074) Αναβαλλόμενος φόρος (4.199) (3.491) (10.219) (6.253) Επίδραση αλλαγής φορολογικού συντελεστή στον αναβαλλόμενο φόρο (1.685) 1.605 167 2.508 Σύνολο φόρου εισοδήματος (67.083) (70.599) (62.702) (64.818) 24,9% 32,7% 23,4% 32,4% Πραγματικός φορολογικός συντελεστής Το ποσό του αναβαλλόμενου φόρου έχει επηρεαστεί αρνητικά κατά € 1.699 για τον Όμιλο και θετικά € 153 για την Εταιρεία από τη μείωση του συντελεστή φορολογίας εισοδήματος στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, ο Νόμος 4649/2019 (ΦΕΚ Α’ 201/12.12.2019), τροποποιεί τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (Νόμος 4172/2013) σχετικά με τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων, μειώνοντας τον φορολογικό συντελεστή στο 24%. Κατά την προηγούμενη χρήση ο τότε ισχύον φορολογικός νόμος (Ν.4579/2018 (ΦΕΚ A’ 201/03.12.2018), προέβλεπε σταδιακή μείωση του εταιρικού φορολογικού συντελεστή ως ακολούθως: 28% για τη χρήση 2019 27% για τη χρήση 2020 26% για τη χρήση 2021 25% για τη χρήση 2022 και έπειτα Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 182 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Συνεπώς, για την τρέχουσα χρήση, ο φόρος εισοδήματος και ο αναβαλλόμενος φόρος υπολογίστηκαν χρησιμοποιώντας συντελεστή 24% ενώ, κατά την προηγούμενη χρήση ο φόρος εισοδήματος υπολογίστηκε χρησιμοποιώντας ποσοστό 29% και ο αναβαλλόμενος φόρος υπολογίστηκε χρησιμοποιώντας συντελεστές από 25% μέχρι 28%. Ποσά που αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά έσοδα ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 2018 2019 2018 Αναβαλλόμενος φόρος 367 336 367 344 Επίδραση αλλαγής φορολογικού συντελεστή στον αναβαλλόμενο φόρο (13) (47) (14) (47) Σύνολο 354 289 353 296 Σύμφωνα με το ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος», αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις υπολογίζονται χωρίς προεξόφληση με τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένεται να εφαρμοστούν την περίοδο της πραγματοποίησής τους υπό την προϋπόθεση ότι έχουν θεσπιστεί ή ουσιαστικά θεσπιστεί κατά την ημερομηνία αναφοράς. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ότι η Εταιρεία αναγνώρισε φορολογική ελάφρυνση ύψους € 5.824 σχετικά με τις σωρευμένες ζημίες της ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε., ποσού € 24,266 καθώς, τον Δεκέμβριο του 2019 η Εταιρεία απορρόφησε την ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. και οι σωρευμένες ζημίες αξιοποιήθηκαν . Σε επίπεδο Ομίλου δεν αναγνωρίζεται αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση για τις ζημίες που εμφανίζουν ορισμένες εκ των εταιρειών του Ομίλου καθώς δεν αναμένεται να υπάρξει μελλοντικό φορολογικό κέρδος έναντι του οποίου οι αχρησιμοποίητες φορολογικές ζημίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν. Στη χρήση 2019 οι ζημίες για τις οποίες δεν αναγνωρίστηκε αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση ανήλθαν σε € 11.769 (2018: € 12.011). Οι συσσωρευμένες φορολογικές ζημίες του Ομίλου για τις οποίες επίσης δεν αναγνωρίστηκε αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση ανέρχονται σε € 48.502 (2018: € 57.907). Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 183 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η συμφωνία μεταξύ του ποσού φόρου εισοδήματος και του ποσού που προκύπτει από την εφαρμογή του ισχύοντος συντελεστή φορολογίας εισοδήματος της Εταιρείας στην Ελλάδα (24%) επί των αποτελεσμάτων προ φόρων, έχει ως ακολούθως: ΟΜΙΛΟΣ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου Κέρδη προ φόρων Φόρος υπολογιζόμενος βάσει του φορολογικού συντελεστή της Μητρικής (24%) Προσαρμογές στο φόρο σε σχέση με: Ζημιές απομείωσης συμμετοχών που δεν αναγνωρίζονται φορολογικά Ζημιά απομείωσης υπεραξίας που δεν αναγνωρίζονται φορολογικά Επίδραση φόρου από έξοδα που δεν εκπίπτουν φορολογικά Επίδραση φόρου από αφορολόγητα και κατ’ ειδικό τρόπο φορολογηθέντα έσοδα Επίδραση φορολογικών ζημιών προηγούμενων χρήσεων που χρησιμοποιήθηκαν στην τρέχουσα χρήση Επίδραση μη αναγνώρισης αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης επί μεταφερόμενων φορολογικών ζημιών Επίδραση διαφορετικών φορολογικών συντελεστών άλλων χωρών Λοιποί φόροι Προσαρμογές πρόβλεψης προηγούμενων χρήσεων Επίδραση αλλαγής φορολογικού συντελεστή Λοιπά στοιχεία για τα οποία δεν αναγνωρίζεται αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση Συνολική δαπάνη φόρων ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 269.181 2018 215.900 2019 268.315 2018 200.008 (64.604) (62.611) (64.396) (58.002) - - (2.001) (7.889) (960) (5.075) - - (3.911) (3.871) (2.490) (2.092) 4.717 2.937 1.800 1.453 5.873 - 5.824 - (3.638) (3.483) - - 2.349 841 - - 11 (103) 84 (83) (245) - (245) - (1.685) 1.605 167 2.508 (4.990) (838) (1.446) (715) (67.083) (70.599) (62.702) (64.818) 41. Κέρδη ανά μετοχή Τα βασικά και απομειωμένα κέρδη ανά μετοχή υπολογίστηκαν ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου Κέρδη μετά φόρων που αναλογούν στους μετόχους της Εταιρείας (σε ευρώ) Μέσος σταθμισμένος αριθμός μετοχών Βασικά και απομειωμένα κέρδη ανά μετοχή (σε ευρώ) ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 2018 2019 2018 202.381.138 143.312.296 205.612.372 135.189.853 318.413.816 317.677.214 318.413.816 317.677.214 0,6356 0,4511 0,6457 0,4256 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 184 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Τα βασικά και απομειωμένα κέρδη ανά μετοχή συμπίπτουν καθώς η Εταιρεία δεν έχει μειωτικά των κερδών στοιχεία. Ο μέσος σταθμισμένος αριθμός μετοχών στις 31.12.2019 υπολογίζεται ως ακολούθως: 2019 2018 Εκδοθείσες κοινές μετοχές την 1 Ιανουαρίου 319.000.000 319.000.000 Επίδραση κατοχής ιδίων μετοχών (1.829.624) (1.322.786) Επίδραση έκδοσης νέων μετοχών 1.243.440 - 318.413.816 317.677.214 Μέσος σταθμισμένος αριθμός μετοχών την 31 Δεκεμβρίου 42. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου κατά τη χρήση 2019 ενοποιήθηκαν από την SAZKA GROUP a.s.. Ως συνδεδεμένες εταιρείες, πέραν των εταιρειών του Ομίλου, νοούνται οι επιχειρήσεις στις οποίες συμμετέχει με μεγάλο ποσοστό η μητρική εταιρεία, οι επιχειρήσεις που ανήκουν στους μεγάλους μετόχους, οι επιχειρήσεις τις οποίες ελέγχουν τα μέλη του Δ.Σ. και τα διευθυντικά στελέχη της Εταιρείας καθώς και τα κοντινά μέλη της οικογένειας αυτών. Τα ποσά των εσόδων και εξόδων σωρευτικά από την έναρξη της χρήσης 2019 και 2018 και τα υπόλοιπα των απαιτήσεων και υποχρεώσεων του Ομίλου και της Εταιρείας στη λήξη των εν λόγω χρήσεων που έχουν προκύψει από συναλλαγές της με συνδεδεμένα μέρη, όπως ορίζονται από το ΔΛΠ 24, καθώς και τα συγκριτικά τους μεγέθη, έχουν ως εξής: ΕΤΑΙΡΕΙΑ Έσοδα - Πωλήσεις 01.0101.0131.12.2019 31.12.2018 Έξοδα - Αγορές παγίων 01.0101.0131.12.2019 31.12.2018 ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. ΟΠΑΠ SPORTS LTD 67 112 5.053 5.174 1.500 836 - - ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD 31.138 28.487 700 157 ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD - - 16 208 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 6.126 6.238 - - ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. 356 481 4 3 TORA DIRECT A.E. 330 233 307 297 TORA WALLET A.E. 299 76 231 66 - - 8.525 8.733 39.816 36.463 14.837 14.639 ΝEUROSOFT Α.Ε. Σύνολο Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 185 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Έξοδα - Αγορές παγίων ΟΜΙΛΟΣ 01.01-31.12.2019 01.01-31.12.2018 Λοιπές συνδεδεμένες 2.532 3.620 Σύνολο 2.532 3.620 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Απαιτήσεις Υποχρεώσεις 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 - 14.677 - 408 15.318 7.107 20.163 20.549 ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD - - 10.411 6.249 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 2.985 3.487 27 11 ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. 1.200 688 10 - TORA DIRECT A.E. 3.705 3.542 131 87 TORA WALLET A.E. 1.384 65 113 79 - - 1.361 1.653 24.592 29.567 32.217 29.036 ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD ΝEUROSOFT Α.Ε. Σύνολο ΟΜΙΛΟΣ Υποχρεώσεις 31.12.2019 31.12.2018 Λοιπές συνδεδεμένες 374 380 Σύνολο 374 380 Τα έσοδα της Εταιρείας από συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη αφορούν κυρίως έσοδα από δικαιώματα και παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών ενώ τα αντίστοιχα έξοδα αφορούν κυρίως κόστη παροχών πληροφορικής. Τα έξοδα του Ομίλου δε, αφορούν ως επί το πλείστον παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών. Στον ανωτέρω πίνακα συμπεριλαμβάνονται τα διεταιρικά δάνεια μεταξύ της Εταιρείας και των θυγατρικών της. Στις 31.12.2019 η Εταιρεία διαθέτει ενδοεταιρικό δάνειο πληρωτέο προς την ΟΠΑΠ CYPRUS LTD ύψους € 20.000 και δύο απαιτήσεις για ενδοεταιρικές χορηγήσεις, μία στην TORA DIRECT A.E. ύψους € 3.500 (2018: € 3.500) και μία στην ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ A.E. ύψους € 510 (2018: € 150). Σημειώνεται ότι στα συγκριτικά στοιχεία συμπεριλαμβάνεται και ενδοεταιρικό δάνειο πληρωτέο μεταξύ της Εταιρείας και της ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD. ύψους € 6.041. Όλες οι παραπάνω διεταιρικές συναλλαγές έχουν πραγματοποιηθεί σύμφωνα με την αρχή των ίσων αποστάσεων (arm’s length). Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 186 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Οι συναλλαγές και υπόλοιπα με μέλη του Δ.Σ. και Διευθυντικά Στελέχη είναι ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Μισθοί Λοιπές αποζημιώσεις & παροχές Κόστος Κοινωνικής Ασφάλισης Σύνολο ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01.0131.12.2019 3.570 01.0131.12.2018 4.222 01.0131.12.2019 3.570 01.0131.12.2018 4.222 53 135 53 135 191 239 191 239 3.813 4.596 3.813 4.596 ΟΜΙΛΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Μισθοί Κόστος Κοινωνικής Ασφάλισης Σύνολο ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01.0131.12.2019 881 01.0131.12.2018 893 01.0131.12.2019 371 01.0131.12.2018 371 101 107 65 66 982 1.000 436 436 ΟΜΙΛΟΣ Υποχρεώσεις από αμοιβές Δ.Σ. και μισθοδοσία Μέλη Δ.Σ. και Διευθυντικά Στελέχη Σύνολο ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 268 278 176 186 268 278 176 186 Από τα ανωτέρω, οι συναλλαγές και τα υπόλοιπα με τις θυγατρικές εταιρείες έχουν απαλειφθεί από τα ενοποιημένα οικονομικά στοιχεία του Ομίλου. 43. Λοιπές γνωστοποιήσεις Ενδεχόμενες υποχρεώσεις Φορολογικές υποχρεώσεις Οι εταιρείες του Ομίλου που υποχρεούνταν σε έλεγχο φορολογικής συμμόρφωσης από τακτικούς ελεγκτές, έχουν ελεγχθεί από τον εκλεγμένο κατά Κ.Ν. 2190/1920 τακτικό ελεγκτή, σύμφωνα με το άρθρο 82 παρ.5 του ν. 2238/1994 ως ίσχυε και το άρθρο 65Α παρ 1. του ν.4174/2013 όπως τροποποιήθηκε από τον ν. 4262/2014 και έχουν εκδοθεί οι σχετικές Εκθέσεις Φορολογικής Συμμόρφωσης χωρίς επιφυλάξεις. Ειδικότερα, οι ελεγμένες φορολογικά χρήσεις από τακτικούς ελεγκτές έχουν ως εξής: Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 187 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Επωνυμία Εταιρείας Χρήσεις ΟΠΑΠ A.E. 2011-2019 ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ A.E. 2011-2019 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. 2014-2019 TORA DIRECT A.E. 2011-2019 TORA WALLET A.E. 2017-2019 NEUROSOFT S.A. 2011-2019 ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. 2016-2019 Σε κάθε περίπτωση και σύμφωνα με την ΠΟΛ.1006/05.01.2016, δεν εξαιρούνται από τη διενέργεια τακτικού φορολογικού ελέγχου από τις αρμόδιες φορολογικές αρχές οι επιχειρήσεις για τις οποίες εκδίδεται Έκθεση Φορολογικής Συμμόρφωσης. Συνεπώς, οι φορολογικές υποχρεώσεις για τις χρήσεις αυτές δεν έχουν καταστεί οριστικές. Σε μελλοντικό φορολογικό έλεγχο, είναι πιθανόν να επιβληθούν επιπλέον φόροι και προσαυξήσεις, ποσά τα οποία εκτιμάται ότι δε θα είναι σημαντικά. Επιπλέον, οι φορολογικές χρήσεις 2015 και 2016 για τις θυγατρικές εταιρείες ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. και TORA WALLET A.E., αντίστοιχα, θεωρούνται ανέλεγκτες, καθώς δεν έχει ολοκληρωθεί ο τακτικός φορολογικός έλεγχος από τις αρμόδιες φορολογικές αρχές. Ο φορολογικός έλεγχος για τη χρήση 2019 βρίσκεται σε εξέλιξη και δε θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι τη δημοσίευση των ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Ωστόσο, η διοίκηση δεν αναμένει να προκύψουν επιπρόσθετες σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις. Επιπρόσθετα, οι εταιρείες του Ομίλου με έδρα εκτός Ελλάδας δεν είναι φορολογικά ελεγμένες για τις εξής χρήσεις: Επωνυμία Εταιρείας Χρήσεις ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ LTD 2013 – 2019 ΟΠΑΠ SPORTS LTD 2018 – 2019 ΟΠΑΠ INTERNATIONAL LTD ΟΠΑΠ INVESTMENT LTD 2004 – 2005 & 2011 – 2019 2012 – 2019 Για τις ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις έχει διενεργηθεί συνολική σωρευτική πρόβλεψη από την Εταιρεία για πιθανές φορολογικές διαφορές ποσό € 1.258. Το 2018 η πρόβλεψη αυτή περιλαμβανόταν στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε.. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι η ΟΠΑΠ Α.Ε. έχει προσφύγει στα διοικητικά δικαστήρια, αναμένοντας την εκδίκαση της υπόθεσης, για την επιβολή το 2014 πρόσθετων φόρων και προσαυξήσεων για τη χρήση 2010, συνολικού ύψους € 29.568.Ππαράλληλα η ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. έχει επίσης ασκήσει κάθε νόμιμο δικαίωμα έναντι της επιβολής πρόσθετων φόρων και προσαυξήσεων συνολικού ποσού € 2.773 που προέκυψαν από τον φορολογικό έλεγχο που διενεργήθηκε το 2016 για τη χρήση 2012. Και τα δύο παραπάνω ποσά έχουν αποδοθεί στις αρμόδιες φορολογικές αρχές. Αναφορικά με την υπόθεση της Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 188 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ΟΠΑΠ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. αξίζει να αναφερθεί ότι το οποιοδήποτε αποτέλεσμα θα επηρεάσει την ΟΠΑΠ Α.Ε. δεδομένης της συγχώνευσης τους η οποία πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2019. Απαιτήσεις και υποχρεώσεις εκτός ισολογισμού Οι εγγυήσεις που έχουν λάβει και αντίστοιχα έχουν δώσει ο Όμιλος και η Εταιρεία για την εξασφάλιση των απαιτήσεων/υποχρεώσεών τους είναι οι ακόλουθες: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Εξασφαλίσεις απαιτήσεων πελατών 27.956 27.577 6.198 2.020 Ληφθείσες εγγυήσεις 27.956 27.577 6.198 2.020 Εγγυήσεις σε ΤΑΙΠΕΔ 53.500 52.000 - - Λοιπές εγγυήσεις 54.316 3.366 50.718 168 Δοσμένες εγγυήσεις 107.816 55.366 50.718 168 Σημειώνεται ότι από το σύνολο των ανωτέρω εγγυήσεων σε ΤΑΙΠΕΔ, τα € 50.000 (2018: € 50.000) αφορούν την ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. και τα € 3.500 (2018: € 2.000) την ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε. και σχετίζονται με υποχρεώσεις που απορρέουν από τις εκάστοτε συμβάσεις παραχώρησης. Πέραν των ανωτέρω, η θυγατρική Εταιρεία ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. δεσμεύεται να καταβάλει κατ’ έτος το 30% του μικτού εσόδου της στο Κράτος (με εξαίρεση το Πρωτοχρονιάτικο Λαχείο). Σε κάθε περίπτωση το ποσό αυτό δεν θα πρέπει να είναι μικρότερο από € 50.000 για τα επόμενα έτη λειτουργίας της. Επιπλέον, η θυγατρική Εταιρεία ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε., δεσμεύεται να διαθέτει στη Φίλιππο Ένωση για τις λειτουργικές της δαπάνες, το 1,5% του μικτού εσόδου της με ελάχιστη ετήσια καταβολή €500 μέχρι το ανώτατο όριο των €200.000 επί των συνολικών μικτών εισπράξεων από παιχνίδια και 0,5% πάνω από το όριο αυτό για τα επόμενα έτη λειτουργίας της. 44. Χρηματοοικονομικά μέσα, παράγοντες και διαχείριση χρηματοοικονομικών κινδύνων Εύλογη αξία και ιεραρχία εύλογης αξίας Ο Όμιλος χρησιμοποιεί την παρακάτω ιεραρχία για τον καθορισμό και τη γνωστοποίηση της εύλογης αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων ανά τεχνική αποτίμησης: Επίπεδο 1: διαπραγματεύσιμες (μη προσαρμοσμένες) τιμές σε ενεργές αγορές για παρόμοια περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις. Επίπεδο 2: λοιπές τεχνικές για τις οποίες όλες οι εισροές που έχουν σημαντική επίδραση στην καταγεγραμμένη εύλογη αξία είναι παρατηρήσιμες, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 189 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Επίπεδο 3: τεχνικές που χρησιμοποιούν εισροές που έχουν σημαντική επίδραση στην καταγεγραμμένη εύλογη αξία και δε βασίζονται σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. Κατά τη διάρκεια της χρήσης δεν υπήρξαν μεταφορές μεταξύ των Επιπέδων 1 και 2, ούτε μεταφορές εντός και εκτός του Επιπέδου 3 για τη μέτρηση της εύλογης αξίας. Στους παρακάτω πίνακες παρουσιάζεται μία σύγκριση, των λογιστικών αξιών των χρηματοοικονομικών στοιχείων του Ομίλου και της Εταιρείας που διακρατούνται στο αποσβεσμένο κόστος με τις εύλογες αξίες τους: ΟΜΙΛΟΣ Λογιστική αξία Εύλογη αξία 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Δάνεια σε τρίτους 23.126 23.457 23.126 23.457 Εμπορικές απαιτήσεις 162.624 140.188 162.624 140.188 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 633.815 181.996 633.815 181.996 Δάνεια στο προσωπικό 189 219 189 219 Εγγυητικές καταβολές 1.387 1.303 1.387 1.303 Απαιτήσεις από μισθώσεις 1.956 3.662 1.956 3.662 Επενδύσεις 9.915 9.458 9.915 9.458 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις 1.045.580 650.260 1.046.580 653.560 Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις 6.784 191 6.784 191 Εμπορικές υποχρεώσεις (εκτός από υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων) 174.021 167.866 174.021 167.866 Υποχρεώσεις από παράγωγα (swap) 2.524 1.271 2.524 1.271 Υποχρεώσεις μισθώσεων 64.779 - 64.779 - Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 39.871 41.258 39.871 41.258 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 190 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Λογιστική αξία ΕΤΑΙΡΕΙΑ Εύλογη αξία 31.12.2019 31.12.2018 31.12.2019 31.12.2018 Δάνεια σε τρίτους 7.736 6.309 7.736 6.309 Εμπορικές απαιτήσεις 70.905 45.407 70.905 45.407 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 450.297 101.563 450.297 101.563 Δάνεια στο προσωπικό 189 219 189 219 Εγγυητικές καταβολές 1.161 1.068 1.161 1.068 Απαιτήσεις από μισθώσεις 1.956 3.662 1.956 3.662 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις 995.301 601.351 996.301 604.651 Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις 20.004 20.011 20.004 20.011 Εμπορικές υποχρεώσεις (εκτός από υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων) 72.132 63.249 72.132 63.249 Υποχρεώσεις από παράγωγα (swap) 2.524 1.271 2.524 1.271 Υποχρεώσεις μισθώσεων 32.820 - 32.820 - Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 32.768 22.737 32.768 22.737 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Η εύλογη αξία μέρους των μακροπρόθεσμων και βραχυπρόθεσμων δανείων προσδιορίζεται με βάση τις διαπραγματεύσιμες (μη προσαρμοσμένες) τιμές. Η εύλογη αξία των υπόλοιπων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων προσεγγίζει τις λογιστικές τους αξίες. Διαχείριση χρηματοοικονομικού κινδύνου Η Διοίκηση εκτιμά συνεχώς τον πιθανό αντίκτυπο τυχόν αλλαγών στο μακροοικονομικό και χρηματοπιστωτικό περιβάλλον σε Ελλάδα και Κύπρο έτσι ώστε να εξασφαλίσει ότι θα ληφθούν όλες οι απαραίτητες ενέργειες και τα μέτρα προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι τυχόν επιπτώσεις στις δραστηριότητες του Ομίλου. Με βάση την τρέχουσα αξιολόγησή της, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν απαιτούνται πρόσθετες προβλέψεις απομείωσης των χρηματοοικονομικών και μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου κατά την 31.12.2019. Κίνδυνος αγοράς Ο κίνδυνος αγοράς δημιουργείται από το ενδεχόμενο οι αλλαγές στις τιμές της αγοράς, όπως σε συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια, να επηρεάσουν τα αποτελέσματα του Ομίλου και της Εταιρείας ή την αξία των χρηματοοικονομικών μέσων που κατέχουν. Η διαχείριση του κινδύνου της αγοράς συνίσταται στην προσπάθεια του Ομίλου και της Εταιρείας να ελέγχουν την έκθεσή τους σε αποδεκτά όρια.Οι επιμέρους κίνδυνοι που συνθέτουν τον κίνδυνο αγοράς, συγκεκριμένα κίνδυνος διακύμανσης επιτοκίων και συναλλαγματικός κίνδυνος, καθώς και οι πολιτικές διαχείρισής τους από τον Όμιλο και την Εταιρεία περιγράφονται παρακάτω: Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 191 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Κίνδυνος διακύμανσης επιτοκίων Η έκθεση του Ομίλου στον κίνδυνο μεταβολής των επιτοκίων σχετίζεται πρωταρχικά με το μακροπρόθεσμο δανεισμό του Ομίλου. Ο Όμιλος ακολουθεί όλες τις εξελίξεις της αγοράς σε σχέση με το περιβάλλον διαμόρφωσης επιτοκίων και πράττει ανάλογα. Οι υφιστάμενες δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου και της Εταιρείας την 31.12.2019 ανέρχονται σε € 1.052.364 και € 1.015.305, αντίστοιχα, και αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 2018 2019 2018 Δανεισμός με σταθερό επιτόκιο 596.817 495.601 567.110 472.356 Δανεισμός με κυμαινόμενο επιτόκιο 455.548 154.850 448.195 149.005 1.052.364 650.450 1.015.305 621.361 Ο δανεισμός με κυμαινόμενο επιτόκιο περιλαμβάνει δανειακές συμβάσεις που έχουν αντισταθμιστεί μέσω σύμβασης ανταλλαγής επιτοκίου (swap), οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 22% του συνολικού δανεισμού με κυμαινόμενο επιτόκιο του Ομίλου και της Εταιρείας (2018: 64% και 67%), αντίστοιχα. Μία μεταβολή κατά μία μονάδα βάσης στα επιτόκια στις 31.12.2019, θα είχε πολύ μικρή επίπτωση στα αποτελέσματα και στα Ίδια Κεφάλαια του Ομίλου και της Εταιρείας. Η επίδραση της σύμβασης ανταλλαγής επιτοκίων στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις είναι ως ακολούθως: Σύμβαση ανταλλαγής επιτοκίων Λογιστική αξία (μακροπρόθεσμες υποχρέωση) Ονομαστική αξία Έτος λήξης Δείκτης αντιστάθμισης Μεταβολή στην εύλογη αξία των χρηματοοικονομικών μέσων από 1η Ιανουαρίου ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 2018 2019 2018 2.524 1.271 2.524 1.271 100.000 100.000 100.000 100.000 2023 2020 2023 2020 1:1 1:1 1:1 1:1 (1.253) (1.057) (1.253) (1.057) Συναλλαγματικός κίνδυνος Ο συναλλαγματικός κίνδυνος συνίσταται στην πιθανότητα η εύλογη αξία των ταμειακών ροών ενός χρηματοοικονομικού μέσου να παρουσιάσει διακυμάνσεις εξαιτίας μεταβολών στις ισοτιμίες ξένου συναλλάγματος. Ο Όμιλος δραστηριοποιείται στην Ελλάδα και την Κύπρο και οι συμφωνίες που έχει συνάψει με προμηθευτές σε άλλο νόμισμα πέραν του ευρώ είναι ελάχιστες. Τα κέρδη του Ομίλου προέρχονται από τα τυχερά παιχνίδια που πραγματοποιούνται σε ευρώ, οι εταιρικές συναλλαγές και οι εταιρικές δαπάνες εκφράζονται και πραγματοποιούνται σε ευρώ και ως εκ τούτου η Εταιρεία και ο Όμιλος δε βρίσκεται σε ουσιαστικό συναλλαγματικό κίνδυνο. Επιπρόσθετα, το μεγαλύτερο ποσοστό της Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 192 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 βάσης του κόστους του Ομίλου είναι, είτε ανάλογη με τα έσοδα (ενδεικτικά κέρδη στους νικητές, προμήθεια πρακτόρων) είτε με συναλλαγές με εγχώριες εταιρείες (πχ. πληροφορικής, μάρκετινγκ). Διαχείριση κεφαλαίου Ο πρωταρχικός στόχος του Ομίλου και της Εταιρείας σχετικά με την διαχείριση του κεφαλαίου είναι η διασφάλιση και διατήρηση ισχυρής πιστοληπτικής ικανότητας και υγιών κεφαλαιακών δεικτών με σκοπό την υποστήριξη των επιχειρηματικών σχεδίων και την μεγιστοποίηση της αξίας προς όφελος των μετόχων. Ο Όμιλος έχει βελτιώσει σημαντικά την κεφαλαιακή του διάρθρωση όπως αποδεικνύεται από τα επίπεδα του δείκτη Καθαρός Δανεισμός/EBITDA που ανήλθε σε 1,1x στις 31.12.2019. Επιπρόσθετα, παράγει υψηλές ταμειακές ροές που επιτρέπουν την καλύτερη διαχείριση των απαιτούμενων ταμειακών διαθεσίμων για την διασφάλιση της ομαλής καθημερινής του λειτουργίας, ενώ ταυτόχρονα διαφοροποιεί τα ταμειακά του διαθέσιμα ώστε να επιτύχει ευελιξία στην διαχείριση του κεφαλαίου κίνησης. Ο Όμιλος διαχειρίζεται την κεφαλαιακή διάρθρωση και πραγματοποιεί τις αναγκαίες προσαρμογές προκειμένου να εναρμονίζεται με τις αλλαγές στο επιχειρηματικό και οικονομικό περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί και επιχειρεί. Για τη βελτιστοποίηση της κεφαλαιακής διάρθρωσης, ο Όμιλος έχει τη δυνατότητα να προσαρμόσει το μέρισμα που καταβάλλεται στους μετόχους, να επιστρέψει κεφάλαιο στους μετόχους ή να εκδώσει νέες μετοχές.Η κεφαλαιακή διάρθρωση για τις χρήσεις 2019 και 2018 αναλύεται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 2018 2019 2018 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις 1.045.580 650.260 995.301 601.351 Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις 6.784 191 20.004 20.011 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις μισθώσεων 57.649 - 27.663 - Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις μισθώσεων 7.130 - 5.157 - Συνολικός δανεισμός 1.117.144 650.450 1.048.125 621.361 Μείον: Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Μείον: Βραχυπρόθεσμες & μακροπρόθεσμες επενδύσεις Καθαρός δανεισμός (633.815) (181.996) (450.297) (101.563) (9.915) (9.458) - - 473.414 458.996 597.828 519.798 771.892 759.536 756.579 717.229 412.579 353.689 365.032 288.942 144,7% 85,6% 138,5% 86,6% 1,1 1,3 1,6 1,8 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Κέρδη προ φόρων, τόκων, αποσβέσεων και απομειώσεων (EBITDA) Συνολικός δανεισμός/Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Καθαρός δανεισμός/Κέρδη προ φόρων, τόκων, αποσβέσεων και απομειώσεων (EBITDA) Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 193 Πιστωτικός κίνδυνος Ο πιστωτικός κίνδυνος συνίσταται στην πιθανότητα κάποιος αντισυμβαλλόμενος να προκαλέσει στον Όμιλο και στην Εταιρεία οικονομική ζημιά εξαιτίας της αθέτησης των συμβατικών του υποχρεώσεων. Ο μέγιστος πιστωτικός κίνδυνος στον οποίο είναι εκτεθειμένοι ο Όμιλος και η Εταιρεία, κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, είναι η λογιστική αξία των χρηματοοικονομικών περιουσιακών τους στοιχείων. Η έκθεση του Ομίλου στον πιστωτικό κίνδυνο επέρχεται, κατά κύριο λόγο, από τις επισφαλείς απαιτήσεις των πρακτόρων καθώς επίσης και από οφειλές πρακτόρων στις οποίες έχουν γίνει διακανονισμοί, λαμβάνοντας επιπλέον υπόψιν μελλοντικούς παράγοντες σε σχέση με τους πράκτορες καθώς και το οικονομικό περιβάλλον. Η κύρια πολιτική διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου είναι η καθιέρωση πιστωτικών ορίων ανά πράκτορα βάσει ενός μοντέλου πιστοληπτικής αξιολόγησης το οποίο συνεχώς επικαιροποιείται, συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση των πρακτόρων, καθώς και αναστολή της λειτουργίας του πρακτορείου σε περιπτώσεις ληξιπρόθεσμων οφειλών. Ο Όμιλος διαχειρίζεται τον πιστωτικό κίνδυνο που απορρέει από τους πράκτορες με διάφορους τρόπους. Κάθε πράκτορας υποχρεούται να καταβάλει χρηματική εγγύηση προς διασφάλιση των απαιτήσεων του Ομίλου. Το ποσό αυτό είναι χαμηλό για τους παλιούς πράκτορες ενώ έχει αυξηθεί για τους νέους πράκτορες από τις αρχές του 2019. Επιπλέον οι πράκτορες χαμηλής πιστοληπτικής κατηγορίας υποχρεούνται να καταβάλουν σε δόσεις επιπλέον ποσό για εγγύηση. Απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος και η Εταιρεία έχουν τις ακόλουθες κατηγορίες χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που υπόκεινται στο νέο μοντέλο των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών: Εμπορικές απαιτήσεις Δάνεια σε τρίτους Στεγαστικά δάνεια στο προσωπικό Βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επενδύσεις Εγγυητικές καταβολές Λοιπά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Παρόλο που τα ταμειακά διαθέσιμα και τα ταμειακά ισοδύναμα υπόκεινται επίσης στις απαιτήσεις απομείωσης του ΔΠΧΑ 9, η αναγνωρισθείσα ζημία απομείωσης ήταν επουσιώδης, καθώς ο Όμιλος και η Εταιρεία διατηρούν τα ταμειακά διαθέσιμα και τα ταμειακά ισοδύναμά τους σε αξιόπιστα Ευρωπαϊκά πιστωτικά ιδρύματα. Ο Όμιλος και η Εταιρεία εφαρμόζουν την απλοποιημένη προσέγγιση του ΔΠΧΑ 9 για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Η πρόβλεψη ζημιάς επιμετράται πάντοτε σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθόλη τη διάρκεια ζωής της απαίτησης. Για τον προσδιορισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών σε σχέση με τις εμπορικές απαιτήσεις, ο Όμιλος και η Εταιρεία Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 194 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 χρησιμοποιούν πίνακα προβλέψεων πιστωτικής ζημιάς. Ο πίνακας προβλέψεων πιστωτικής ζημιάς βασίζεται στην ενηλικίωση των υπολοίπων, στα ιστορικά στοιχεία του Ομίλου και της Εταιρείας για πιστωτικές ζημιές και προσαρμόζεται για μελλοντικούς παράγοντες σε σχέση με τους οφειλέτες και το οικονομικό περιβάλλον. Τα υπόλοιπα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Ομίλου θεωρούνται ότι έχουν χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο ως εκ τούτου ο Όμιλος εφαρμόζει τη γενική προσέγγιση του ΔΠΧΑ 9 και η πρόβλεψη ζημιάς περιορίσθηκε στις αναμενόμενες ζημιές 12 μηνών. Τα στοιχεία του ενεργητικού τα οποία εκτίθενται σε πιστωτικό κίνδυνο κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 2018 2019 2018 Δάνεια σε τρίτους 23.126 23.457 7.736 6.309 Εμπορικές απαιτήσεις 162.624 140.188 70.905 45.407 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 633.815 181.996 450.297 101.563 Δάνεια στο προσωπικό 189 219 189 219 Εγγυητικές καταβολές 1.387 1.303 1.161 1.068 Απαιτήσεις από μισθώσεις 1.956 3.662 1.956 3.662 Επενδύσεις 9.915 9.458 - - Κατηγορίες χρημ/κών στοιχείων Σύνολο 833.012 360.283 532.244 158.228 Το σύνολο των παραπάνω χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού δεν είναι ληξιπρόθεσμο ούτε απομειωμένο εκτός των επισφαλών απαιτήσεων που είναι και ληξιπρόθεσμες και απομειωμένες καθώς και μέρος των απαιτήσεων από πελάτες που δεν είναι ληξιπρόθεσμες αλλά είναι απομειωμένες. Οι δύο ανωτέρω κατηγορίες περιλαμβάνονται στις Εμπορικές απαιτήσεις (Σημείωση 17) για τις οποίες έχει γίνει πλήρης κάλυψη με προβλέψεις. Επιπλέον, μέρος των λοιπών απαιτήσεων – έσοδα εισπρακτέα δεν είναι ληξιπρόθεσμο αλλά είναι απομειωμένο (Σημείωση 18). Η κίνηση της πρόβλεψης για επισφαλείς απαιτήσεις αναλύεται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 2018 2019 2018 Υπόλοιπο έναρξης 38.255 35.264 35.707 33.956 Προβλέψεις περιόδου 2.299 2.990 2.024 1.751 - - 200 - 40.554 38.255 37.931 35.707 Υποχρέωση από την απορρόφηση της ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε. Υπόλοιπο λήξης Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 195 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η πρόβλεψη για τα λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία αναλύεται ως εξής: Απομείωση λοιπών κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων Υπόλοιπο έναρξης Προβλέψεις περιόδου Υπόλοιπο λήξης 2019 ΟΜΙΛΟΣ 4.712 4.712 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2.245 2.245 Κίνδυνος ρευστότητας Ο κίνδυνος ρευστότητας συνίσταται στον κίνδυνο ο Όμιλος να μην μπορέσει να εκπληρώσει τις χρηματοοικονομικές του υποχρεώσεις όταν απαιτείται. Ο Όμιλος διατηρεί τον κίνδυνο ρευστότητας σε χαμηλά επίπεδα μέσω της διαχείρισης της απόδοσης των κερδών των νικητών και μέσω του σωστού σχεδιασμού του κάθε παιχνιδιού. Με εξαίρεση τα παιχνίδια προκαθορισμένης απόδοσης που βασίζονται σε αθλητικά γεγονότα, τα υπόλοιπα παιχνίδια έχουν θεωρητική απόδοση κερδών (που σχετίζεται με τα κέρδη που διανέμονται στους νικητές) και βασίζονται στην απόδοση που έχει βγει βάσει μαθηματικών υπολογισμών. Καθώς η θεωρητική απόδοση κερδών των νικητών υπολογίζεται από ένα μεγάλο αριθμό κληρώσεων, ενδεχομένως να προκύψουν αποκλίσεις στα αριθμολαχεία σε μικρό χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα το ΚΙΝΟ είναι παιχνίδι σταθερών αποδόσεων που απονέμει στους νικητές περίπου το 69,5% των ακαθάριστων εισπράξεων, με απόκλιση της τάξης του 1%. Επίσης, διαχειρίζεται τον κίνδυνο ρευστότητας περιορίζοντας το μέγεθος των κερδών των νικητών. Για παράδειγμα το ΚΙΝΟ έχει μέγιστο έπαθλο της τάξης του ενός εκατομμυρίου ευρώ. Αντίστοιχα κέρδη ανά στήλη ορίζονται για το παιχνίδι ΠΑΜΕ ΣΤΟΙΧΗΜΑ, παιχνίδι προκαθορισμένης απόδοσης του οποίου τα κέρδη καθορίζονται από τη σωστή πρόβλεψη των αποτελεσμάτων των αθλητικών ή άλλων γεγονότων που από τη φύση τους προσφέρονται για στοιχηματισμό. Για το παιχνίδι ΠΑΜΕ ΣΤΟΙΧΗΜΑ εφαρμόζεται ολοκληρωμένη μεθοδολογία διαχείρισης του κινδύνου σε διάφορα στάδια του κύκλου των αθλητικών στοιχημάτων, θέτοντας διαφορετικά όρια στοιχηματισμού ανά άθλημα, ανά πρωτάθλημα και ανά παιχνίδι αντιμετωπίζοντας το κάθε γεγονός με διαφορετικό τρόπο. Ανά πάσα στιγμή μπορούν να εντοπιστούν τα στοιχήματα που έχουν παιχτεί, που έχουν ληφθεί και που έχουν γίνει αποδεκτά ή όχι. Επιπλέον, η ομάδα που εκδίδει τις αποδόσεις μπορεί να παρακολουθεί κάθε στοίχημα μεγάλου χρηματικού ποσού και να διαπραγματευτεί με τον παίκτη ούτως ώστε το ποσό στοιχηματισμού να είναι εντός των ορίων έγκρισης. Τέλος, χρησιμοποιείται λογισμικό για να εντοπίσει σε πραγματικό χρόνο τα στοιχήματα που είναι ύποπτα καθώς επίσης και περιπτώσεις στημένων στοιχημάτων ή πιθανές ευκαιρίες κερδοσκοπίας. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 196 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Η ανάλυση των μη προεξοφλημένων συμβατικών πληρωμών των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων χωρίς την επίπτωση τόκων του Ομίλου και της Εταιρείας έχει ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις (εκτός από υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων) Υποχρεώσεις από παράγωγα (swap) Βραχυπρόθεσμες Εντός 6 6 έως 12 μηνών μήνες - 1 έως 2 έτη 30.000 Μακροπρόθεσμες 2 έως 5 πάνω από έτη 5 έτη 1.020.000 573 Σύνολο Υποχρεώσεων 1.050.573 1.784 5.000 - - - 6.784 108.943 65.078 - - - 174.021 - - - 2.524 - 2.524 Υποχρεώσεις μισθώσεων 4.692 4.679 9.341 23.748 36.696 79.156 Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 20.120 19.752 - - - 39.871 Σύνολο 135.538 94.509 39.341 1.046.272 37.268 1.352.928 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Εντός 6 6 έως 12 μηνών μήνες - Μακροπρόθεσμες 1 έως 2 2 έως 5 πάνω από έτη έτη 5 έτη 30.000 970.000 - Σύνολο Υποχρεώσεων 1.000.000 Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις (εκτός από υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων) Υποχρεώσεις από παράγωγα (swap) 4 20.000 - - - 20.004 72.132 - - - - 72.132 - - - 2.524 - 2.524 Υποχρεώσεις μισθώσεων 3.083 3.110 6.247 15.552 8.622 36.614 Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 23.869 8.899 - - - 32.768 Σύνολο 99.088 32.010 36.247 988.075 8.622 1.164.042 ΟΜΙΛΟΣ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Εντός 6 6 έως 12 μηνών μήνες - Μακροπρόθεσμες 1 έως 2 2 έως 5 πάνω από έτη έτη 5 έτη 205.000 450.000 664 Σύνολο Υποχρεώσεων 655.664 Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις (εκτός από υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων) Υποχρεώσεις από παράγωγα (swap) 191 - - - - 191 114.362 53.504 - - - 167.866 - - 1.271 - - 1.271 Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 22.453 18.805 - - - 41.258 Σύνολο 137.005 72.309 206.271 450.000 664 866.249 Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 197 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Εντός 6 6 έως 12 μηνών μήνες - Μακροπρόθεσμες 1 έως 2 2 έως 5 πάνω από έτη έτη 5 έτη 150.000 456.041 - Σύνολο Υποχρεώσεων 606.041 Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις (εκτός από υποχρεώσεις από συμβάσεις πωλήσεων) Υποχρεώσεις από παράγωγα (swap) 11 20.000 - - - 20.011 63.249 - - - - 63.249 - - 1.271 - - 1.271 Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 13.656 9.081 - - - 22.737 Σύνολο 76.915 29.081 151.271 456.041 - 713.309 Δυνητικές επιδράσεις του κορονοϊού Το ξέσπασμα του νέου κορονοϊού (COVID-19) έχει επηρεάσει την επιχειρηματική και οικονομική δραστηριότητα σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Κύπρου. Ο αντίκτυπος αυτού του ξεσπάσματος είναι ένα μη διορθωτικό γεγονός μετά την κατάρτιση του ισολογισμού της 31 Δεκεμβρίου 2019. Ωστόσο, ο μελλοντικός αντίκτυπος αυτού του ξεσπάσματος πρέπει να εκτιμηθεί υπό το πρίσμα της βάσης της λογιστικής συνέχειας που χρησιμοποιήθηκε για την προετοιμασία αυτών των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων. Δεδομένης της εξάπλωσης του κορονοϊού, είναι δύσκολο να προβλεφθεί το εύρος των πιθανών αποτελεσμάτων για την παγκόσμια οικονομία σε αυτό το σημείο. Τα αποτελέσματα μπορεί να κυμαίνονται από τον επιτυχή περιορισμό του ιού και τις μικρές βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις, σε μια παρατεταμένη επίπτωση που μπορεί να οδηγήσει σε πιθανή ύφεση. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις ανέφεραν πρόσφατα ότι θα εφαρμοστούν ορισμένες πολιτικές και δημοσιονομικές δράσεις που αποσκοπούν στην άμβλυνση των πιθανών αρνητικών οικονομικών επιπτώσεων. Όσον αφορά τις δραστηριότητες του Ομίλου, η Διοίκηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις από το ξέσπασμα, ακολουθεί την καθοδήγηση των τοπικών υγειονομικών αρχών και τηρεί τις απαιτήσεις και τις δράσεις που εφαρμόζουν η ελληνική και η κυπριακή κυβέρνηση. Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει σχέδια έκτακτης ανάγκης για τον περιορισμό των πιθανών δυσμενών επιπτώσεων στους υπαλλήλους και τις επιχειρήσεις του Ομίλου. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 198 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 45. Ελεγκτικές και λοιπές αμοιβές Οι ελεγκτές της Εταιρείας καθώς και όλων των θυγατρικών της στην Ελλάδα, για τη χρήση 2019 ήταν η ελεγκτική εταιρεία ΠράιςγουωτερχαουςΚούπερς Α.Ε.Ε.. Οι ελεγκτικές και λοιπές αμοιβές της Εταιρείας και του Ομίλου αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 2018 2019 2018 Αμοιβές για ελεγκτικές υπηρεσίες 603 440 473 261 Αμοιβές για το Φορολογικό Πιστοποιητικό 148 175 81 82 Αμοιβές για άλλες υπηρεσίες διασφάλισης 41 107 40 71 - 98 - 98 792 820 594 511 Λοιπές αμοιβές Σύνολο 46. Αναταξινομήσεις κονδυλίων Για λόγους καλύτερης παρουσίασης σύμφωνα με το ΔΛΠ 1, στην Κατάσταση Χρηματοικονομικής Θέσης του Ομίλου και της Εταιρείας έχουν προστεθεί δύο νέες γραμμές, δηλ. «Μακροπρόθεσμες επενδύσεις» και «Βραχυπρόθεσμες επενδύσεις». Συνεπώς, τα ποσά των € 8.858 και € 600 που συμπεριλήφθηκαν στη γραμμή «Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα» στις ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις 2018 παρουσιάζονται στις γραμμές «Βραχυπρόθεσμες επενδύσεις» και «Μακροπρόθεσμες επενδύσεις», αντίστοιχα. Επιπλέον, η γραμμή «Υποχρεώσεις από Φόρους», όπως αναφέρεται στις ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις 2018, μετονομάζεται σε «Υποχρεώσεις από Φόρο Εισοδήματος» και περιλαμβάνει ωστόσο μόνο τα στοιχεία που αφορούν τον φόρο εισοδήματος. Ως εκ τούτου, οι λοιποί φόροι του Ομίλου ύψους € 61.609 αναταξινομούνται κατά € 68.796 σε «Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις» και κατά € 7.188 σε «Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία». Τα αντίστοιχα ποσά για την Εταιρεία που καταχωρούνται πλέον στις «Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις» αντί για «Υποχρεώσεις από Φόρους» ανέρχονται σε € 54.061 και € 2.879 στα «Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία». Από την άλλη πλευρά, για λόγους συγκρισιμότητας μεταξύ των περιόδων, στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου για την περίοδο 2018, 15.462 € έχουν αναταξινομηθεί από την «Αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση» σε «Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση». Επιπλέον, το ποσό των € 876 έχει αναταξινομηθεί από τα «Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία» σε «Εμπορικές Απαιτήσεις». Στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου και της Εταιρείας για την περίοδο 2018, το ποσό των € 1.119 έχει αναταξινομηθεί από τα «Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία» κατά € 1.893 σε «Εμπορικές Απαιτήσεις» και κατά € 774 σε «Εμπορικές υποχρεώσεις». Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 199 Τα «Αποθεματικά» της Εταιρείας αυξήθηκαν κατά € 945 μειώνοντας τα «Κέρδη εις νέο» επηρεάζοντας και τον Όμιλο λόγω του αποθεματικού αντιστάθμισης ταμειακών ροών. Επιπλέον, για συγκριτικούς σκοπούς μεταξύ 2018 και 2019, στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου για την περίοδο 2018, € 1.258 έχουν αναταξινομηθεί από τις «Προβλέψεις» στις «Υποχρεώσεις από Φόρο Εισοδήματος», καθώς αφορούν προβλέψεις για φορολογικές διαφορές. Στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου και της Εταιρείας για την περίοδο 2018, τα ποσά των € 9.785 και € 8.029 αντίστοιχα, έχουν αναταξινομηθεί από την κατηγορία «Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις» σε «Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις». Επιπλέον, στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης της Εταιρείας της συγκριτικής περιόδου, το ποσό των € 2.755 έχει αναταξινομηθεί από τα «Λοιπά μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία» στα «Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία». Η συναλλαγή αυτή δεν επηρεάζει τον Όμιλο, καθώς είναι διεταιρική. Τέλος, στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων του Ομίλου και της Εταιρείας της συγκριτικής περιόδου, € 1.854 έχουν αναταξινομηθεί από τα «Έξοδα προβολής και διαφήμισης» σε «Λοιπές προμήθειες σχετικές με τα καθαρά έσοδα από παιχνίδια» και € 5.893 έχουν αναταξινομηθεί από τα «Λοιπά λειτουργικά έξοδα» επίσης σε «Λοιπές προμήθειες σχετικές με τα καθαρά έσοδα από παιχνίδια». 47. Μεταγενέστερα γεγονότα Έκτακτο μέρισμα Το Διοικητικό Συμβούλιο, με συνεδρίαση του στις 08.01.2020, ενέκρινε τη διανομή συνολικού μεικτού εκτάκτου μερίσματος € 1 (σε απόλυτο μέγεθος) ανά μετοχή της Εταιρείας από μη διανεμηθέντα κέρδη της Εταιρείας μέχρι και την χρήση που έληξε την 31.12.2018. Το μεικτό ποσό ανέρχεται συνολικά σε € 319.793. Η διανομή θα πραγματοποιηθεί με την εφαρμογή του προγράμματος επανεπένδυσης μερίσματος πενταετούς διάρκειας, όπως εγκρίθηκε από την Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Εταιρείας στις 22.05.2019. Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ΟΠΑΠ Α.Ε. Με την από 08.01.2020 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας αποφασίστηκε η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας μέχρι ποσού € 13.095, με έκδοση μέχρι 43.648.896 νέων κοινών, ονομαστικών, μετά ψήφου μετοχών στο πλαίσιο του προγράμματος επανεπένδυσης του εκτάκτου μερίσματος. Η αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου καλύφθηκε μερικώς με συνέπεια την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου κατά € 3.925 με την έκδοση 13.084.373 νέων κοινών, ονομαστικών, μετά ψήφου μετοχών, ονομαστικής αξίας € 0,30 (σε απόλυτο μέγεθος) εκάστης. Συνεπεία αυτού, το μετοχικό κεφάλαιο της Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 200 Εταιρείας ανέρχεται πλέον στο ποσό των € 100.412, διαιρούμενο σε 334.707.816 μετοχές, ονομαστικής αξίας € 0,30 (σε απόλυτο μέγεθος) εκάστης. Δεδομένου ότι η τιμή διάθεσης των νέων μετοχών της Εταιρείας ήταν ίση με € 11,26 (σε απόλυτο μέγεθος), η συνολική υπέρ το άρτιον αξία των ως άνω νέων μετοχών, ύψους € 143.404, μεταφέρθηκε στον λογαριασμό «Αποθεματικό υπέρ το άρτιο». Εισαγωγή νέων μετοχών προς διαπραγμάτευση Στις 10.02.2020, τέθηκαν 13.084.373 νέες, κοινές, ονομαστικές, μετά ψήφου μετοχές προς διαπραγμάτευση στο Χρηματιστήριο Αθηνών ως αποτέλεσμα της επανεπένδυσης του έκτακτου μερίσματος της χρήσης 2018 που πραγματοποιήθηκε από 2.900 δικαιούχους μετόχους με τιμή διάθεσης € 11,26 (σε απόλυτο μέγεθος). Προπληρωμή ομολογιών Η Εταιρεία, δυνάμει της από 29.01.2020 απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας, αποφάσισε να προπληρώσει στις 23.03.2020 το σύνολο της ονομαστικής αξίας των ομολογιών που έχει εκδώσει και διαθέσει μέσω δημόσιας προσφοράς δυνάμει του από 08.03.2017 Προγράμματος Έκδοσης Κοινού Ομολογιακού Δανείου έως €200.000 και Σύμβασης Ορισμού Εκπροσώπου των Ομολογιούχων. Οι ομολογιούχοι έλαβαν στις 23.03.2020 €1 ανά ομολογία και τους δεδουλευμένους τόκους μέχρι τότε. Επιπτώσεις από τον κορωνοϊό (COVID-19) Προτεραιότητες του Ομίλου και της Εταιρείας Η Εταιρεία έχει θέσει τρεις σαφείς στόχους για αυτή την έκτακτη περίοδο: 1. Προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, των πρακτόρων και των κοινοτήτων που δραστηριοποιείται 2. Λήψη μέτρων για τον περιορισμό των επιπτώσεων ενόψει της επικείμενης επαναφοράς των δραστηριοτήτων της Εταιρείας σε κανονικές συνθήκες 3. Προστασία της οικονομικής θέσης του Ομίλου και της Εταιρείας Δίκτυο καταστημάτων Στις 13.03.2020, η Ελληνική Κυβέρνηση εξέδωσε την απόφασή της να επιβάλει προσωρινή αναστολή λειτουργίας σειράς καταστημάτων λιανικής, εμπορικών κέντρων και άλλων σημείων συνάθροισης κοινού, με στόχο τον περιορισμό της εξάπλωσης του κορωνοϊού. Ως αποτέλεσμα, ανεστάλη η λειτουργία των καταστημάτων ΟΠΑΠ και PLAY για δύο εβδομάδες, από τις 14.03.2020 έως τις 31.03.2020, η οποία παρατάθηκε έως και τις 11.04.2020. Επιπροσθέτως, οι εγκαταστάσεις του ιπποδρόμου στο Markopoulo Park παραμένουν κλειστές. Επίσης, αναστάλθηκε η λειτουργία των καταστημάτων ΟΠΑΠ στην Κύπρο, από τις 16.03.2020 έως τις 15.04.2020. Τέλος, τα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας των πολιτών, που Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 201 επιβλήθηκαν στην Ελλάδα έως τις 06.04.2020, επηρεάζουν και τη διανομή προϊόντων της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. (Σκρατς & Λαχεία) από πλανόδιους πωλητές. Online δραστηριότητα Η διαδικτυακή δραστηριότητα του ΟΠΑΠ, παρότι εξακολουθεί να έχει μικρή συνεισφορά στα συνολικά έσοδα του Ομίλου, ενισχύθηκε στον τομέα των αριθμολαχείων, τις τελευταίες ημέρες μετά την αναστολή λειτουργίας του δικτύου των καταστημάτων. Σε αυτό βοήθησε και η προσθήκη τρίτης εβδομαδιαίας κλήρωσης στο ΤΖΟΚΕΡ, που διεξάγεται κάθε Τρίτη, από τις 31 Μαρτίου 2020. Αντίστοιχα με άλλες στοιχηματικές εταιρείες, ο τομέας αθλητικού στοιχηματισμού έχει επηρεαστεί σημαντικά από την αναβολή ή/και τη ματαίωση σημαντικών αθλητικών διοργανώσεων παγκοσμίως. Συνολικά, η Εταιρεία προωθεί την περαιτέρω επέκταση της διαδικτυακής της παρουσίας, με την προσθήκη νέων παιχνιδιών στο χαρτοφυλάκιο διαδικτυακών προϊόντων του. Επιπτώσεις στα οικονομικά αποτελέσματα Οι πρόσφατες εξελίξεις αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά τις οικονομικές επιδόσεις της Εταιρείας για το οικονομικό έτος 2020. Το εύρος των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από παράγοντες όπως η διάρκεια της επιδημίας, η διάρκεια των ισχύοντων περιοριστικών μέτρων, τυχόν λήψη επιπροσθέτων μέτρων από τις κυβερνήσεις, καθώς και το μέγεθος της επακόλουθης οικονομικής αποδιοργάνωσης. Αναφορικά με το δίκτυο καταστημάτων, το επιχειρησιακό μοντέλο του ΟΠΑΠ βασίζεται αποκλειστικά σε εμπορικούς αντιπροσώπους (πράκτορες), οι οποίοι αποζημιώνονται με βάση προμήθεια που συνδέεται με τα έσοδα από παίγνια που έχουν δημιουργηθεί. Επίσης, υφίστανται και αντίστοιχες συμφωνίες αποζημίωσης βάση εσόδων με παρόχους, για ορισμένα από τα μεγαλύτερα προϊόντα μας, ιδιαίτερα για τα VLTs και τον Αθλητικό Στοιχηματισμό. Αυτό το επιχειρησιακό μοντέλο συμβάλλει στη διατήρηση των σταθερών εξόδων σε σχετικά χαμηλό επίπεδο, επιτρέποντας στον ΟΠΑΠ να διαχειριστεί καλύτερα τον αντίκτυπο στην κερδοφορία του. Ο οικονομικός αντίκτυπος σε μηνιαία βάση, υποθέτοντας επέκταση των υφιστάμενων περιορισμών, εκτιμάται σε € 130.000-€ 140.000 σε επίπεδο Καθαρών Εσόδων προ Εισφορών (GGR) του Ομίλου και σε € 50.000-€ 53.000 σε επίπεδο Κερδών προ τόκων, φόρων κι αποσβέσεων (EBITDA). Ο ΟΠΑΠ προχωρά ήδη σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να περιορίσει αυτόν τον πιθανό αντίκτυπο. Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης Λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες συνθήκες, την αβεβαιότητα και το ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον, ο ΟΠΑΠ στοχεύει στη μεγιστοποίηση της ρευστότητας του Ομίλου. Ο ΟΠΑΠ διαφυλάσσει ήδη τις ταμειακές ροές του, επανεξετάζοντας το επενδυτικό του πλάνο, διατηρώντας επαρκές κεφαλαίο κίνησης και εντοπίζοντας ευκαιρίες εξοικονόμησης κόστους που δεν θα επηρεάσουν την επιτυχή δραστηριοποίηση της Εταιρείας και των θυγατρικών της μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, ο ΟΠΑΠ έχει ήδη εξασφαλίσει πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους € 300.000 ενώ, η διαθέσιμη ρευστότητά του Ομίλου, στις 26.03.2020 ανερχόταν σε € 353.000. Η Διοίκηση αξιολόγησε την ταμειακή κατάσταση του Ομίλου και της Εταιρείας και προέβη σε ανάλυση ευαισθησίας για τις μελλοντικές της για ταμειακές ροές. Επίσης, είναι Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 202 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 βέβαιη ότι η Εταιρεία διαθέτει επαρκή ταμειακή ρευστότητα για να αποπληρώσει τους πιστωτές της και να εκπληρώσει μελλοντικές υποχρεώσεις πληρωμής. Αναφορικά με τους όρους των συμβάσεων δανείων, ο Όμιλος πρέπει να συμμορφώνεται με ορισμένους όρους (συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών δεικτών) και η συμμόρφωση αυτή εξετάζεται σε 6μηνιαία και ετήσια βάση. Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, ο Όμιλος συμμορφώνεται με τους όρους αυτούς και κατά συνέπεια έχει ταξινομήσει τα δάνειά του ως μακροπρόθεσμα. Ο οικονομικός αντίκτυπος του COVID19 στις δραστηριότητες του Ομίλου, στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων και στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, είναι αβέβαιος τη δεδομένη χρονική στιγμή. Ο Όμιλος παρακολουθεί συνεχώς την κατάσταση, με σκοπό να ζητήσει έγκαιρα από τις τράπεζες και να επιτύχει την παραίτησή του σχετικά με τις προαναφερόμενες υποχρεώσεις συμμόρφωσης. Επιχειρησιακή Συνέχεια Ο ΟΠΑΠ έχει θέσει σε εφαρμογή σειρά μέτρων για τη διασφάλιση της ομαλής επιχειρησιακής του λειτουργίας (στον περιορισμένο βαθμό που διατίθενται τα προϊόντα του επί του παρόντος), υλοποιώντας σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας, όπου είναι απαραίτητο, ώστε να εξασφαλίσει τη γρήγορη επαναφορά των δραστηριοτήτων της Εταιρείας, μόλις αρθούν οι περιορισμοί. Επιπλέον, πολλά τμήματα του Ομίλου συνεχίζουν κανονικά τη λειτουργία τους, παρότι εφαρμόζεται μοντέλο εργασίας εξ αποστάσεως. Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. Το Μέλος του Δ.Σ. και Διευθύνων Σύμβουλος Το Μέλος του Δ.Σ. και Επικεφαλής Οικονομικής Διεύθυνσης Ο Επιχειρησιακός Διευθυντής Kamil Ziegler Damian Cope Pavel Mucha Πέτρος Ξαρχάκος Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 203 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 V. Έκθεση Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου για την περίοδο από 01.01.2019 έως 31.12.2019 Σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 4.1.2 του Κανονισμού του Χρηματιστηρίου Αθηνών (εφεξής το «Χ.Α.»), την απόφαση υπ’ αριθ. 25/17.07.2008 του Δ.Σ. του Χ.A. και την υπ’ αριθ. απόφαση 8/754/14.04.2016 του Δ.Σ. της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (εφεξής η «Ε.Κ.»), γνωστοποιείται ότι, από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου ποσού διακοσίων εκατομμυρίων ευρώ (€ 200.000 χιλ.) με την έκδοση 200.000 κοινών ανώνυμων ομολογιών με ονομαστική αξία € 1.000 έκαστη, που πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με την από 28.02.2017 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας και την από 08.03.2017 απόφαση έγκρισης του περιεχομένου του Ενημερωτικού Δελτίου της Ε.Κ., αντλήθηκε συνολικά καθαρό ποσό ευρώ διακοσίων εκατομμυρίων (€ 200.000 χιλ.). Τα έξοδα της έκδοσης, ανερχόμενα σε € 3.726 χιλ. καλύφθηκαν εξ’ ολοκλήρου από λοιπά διαθέσιμα της Εταιρείας. Περαιτέρω, οι εκδοθείσες 200.000 κοινές ανώνυμες ομολογίες εισήχθησαν προς διαπραγμάτευση στην οργανωμένη αγορά τίτλων σταθερού εισοδήματος του Χρηματιστηρίου Αθηνών στις 22.03.2017. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται τα συγκεκριμένα ανά κατηγορία χρήσης/επένδυσης προοριζόμενα ποσά, το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των σκοπούμενων επενδύσεων καθώς και η έως την 31.12.2019 διάθεση των αντληθέντων κεφαλαίων: (ποσά σε χιλ. Ευρώ) Τομέας Επένδυσης Πληροφοριακά πρακτορείων VLTs συστήματα και Ποσό αντληθέντων κεφαλαίων που καταβλήθηκαν κατά την περίοδο 01.01.1931.12.19 Ποσό αντληθέντων κεφαλαίων που καταβλήθηκαν κατά την περίοδο 21.03.1731.12.18 14.148 52.459 2.325 21.683 1.329 12.724 12.932 82.400 30.734 169.266 εξοπλισμός SSBTs & Virtual games Κάλυψη χρηματοδοτικών αναγκών σε κεφάλαιο κίνησης (*) Σύνολο *Ποσό € 12.932 εκ των αντληθέντων κεφαλαίων διατέθηκε εντός του 2019 (β’ εξάμηνο) σε κάλυψη χρηματοδοτικών αναγκών σε κεφάλαιο κίνησης, αντί για την διάθεσή του στους υπόλοιπους τομείς επενδύσεων ως είχε αρχικά αποφασιστεί. Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 204 ΟΠΑΠ Α.Ε. – Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 Σημειώνεται ότι το σύνολο του ποσού € 200.000 χιλ. διατέθηκε εντός της περιόδου 21.03.2017 (ημερομηνία άντλησης των κεφαλαίων) έως και 31.12.2019 όπως προβλεπόταν στους όρους του ομολογιακού δανείου. Στις 23.03.2020 η Εταιρεία προχώρησε στην προπληρωμή του συνόλου της ονομαστικής αξίας των ομολογιών που έχει εκδώσει και διαθέσει μέσω δημόσιας προσφοράς στις 21.03.2017. Αθήνα, 31 Μαρτίου 2020 Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. Το Μέλος του Δ.Σ. και Διευθύνων Σύμβουλος Το Μέλος του Δ.Σ. και Επικεφαλής Οικονομικής Διεύθυνσης Kamil Ziegler Damian Cope Pavel Mucha Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. | Λ. Αθηνών 112, 104 42 Αθήνα, Ελλάδα, Τηλ.: +30 (210) 5798800 Έκθεση Ευρημάτων από την Εκτέλεση Προσυμφωνημένων Διαδικασιών επί της «Έκθεσης Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου για την περίοδο από 01.01.2019 έως 31.12.2019» Προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Οργανισμός Προγνωστικών Αγώνων Ποδοσφαίρου Α.Ε. Σύμφωνα με την εντολή ανάθεσης που λάβαμε από το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας «Οργανισμός Προγνωστικών Αγώνων Ποδοσφαίρου Α.Ε.» (εφεξής η «Εταιρεία»), διενεργήσαμε τις κατωτέρω προσυμφωνημένες διαδικασίες στο πλαίσιο όσων προβλέπονται από το κανονιστικό πλαίσιο του Χρηματιστηρίου Αθηνών και το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο της κεφαλαιαγοράς, σχετικά με την «Έκθεσης Διάθεσης Αντληθέντων Κεφαλαίων από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου για την περίοδο από 01.01.2019 έως 31.12.2019», από την έκδοση Κοινού Ομολογιακού Δανείου, που διενεργήθηκε το 2017. Η διοίκηση της Εταιρείας έχει την ευθύνη για τη σύνταξη της προαναφερόμενης Έκθεσης. Αναλάβαμε αυτήν την εργασία σύμφωνα με το Διεθνές Πρότυπο Συναφών Υπηρεσιών 4400, το οποίο ισχύει σε «Αναθέσεις Εκτέλεσης Προσυμφωνημένων Διαδικασιών Συναφών με Χρηματοοικονομική Πληροφόρηση». Ευθύνη μας είναι να εκτελέσουμε τις κατωτέρω προσυμφωνημένες διαδικασίες και να σας γνωστοποιήσουμε τα ευρήματα μας. Διενεργήσαμε τις ακόλουθες προσυμφωνημένες διαδικασίες: 1. Εξετάσαμε εάν το περιεχόμενο της Έκθεσης είναι σύμφωνο με τα όσα προβλέπονται από τις Αποφάσεις της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς 8/754/14.4.2016 και 25/17.07.2008 του Χρηματιστηρίου Αθηνών. 2. Εξετάσαμε την συνέπεια του περιεχομένου της Έκθεσης με τo Ενημερωτικό Δελτίο που εκδόθηκε από την Εταιρεία την 8 Μαρτίου 2017, όπως τροποποιήθηκε με τις σχετικές αποφάσεις και ανακοινώσεις των αρμόδιων οργάνων της Εταιρείας. 3. Εξετάσαμε εάν τα ποσά που αναφέρονται στην Έκθεση ως «Ποσά αντληθέντων κεφαλαίων που καταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου 1.1.2019-31.12.2019» συμφωνούν, ανά τομέα επένδυσης, με τα ποσά που έχουν καταχωρηθεί στα βιβλία και στοιχεία της Εταιρείας. 4. Εξετάσαμε εάν το αντληθέν ποσό από το Ομολογιακό Δάνειο κατά τη διάρκεια της περιόδου 1.1.2019-31.12.2019 έχει διατεθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες χρήσεις του, με βάση τα οριζόμενα στην παράγραφο 4.1.1 του Ενημερωτικού Δελτίου της 8 Μαρτίου 2017, όπως αυτές τροποποιήθηκαν με τις σχετικές αποφάσεις και ανακοινώσεις των αρμόδιων οργάνων της Εταιρείας, εξετάζοντας δειγματοληπτικά τα δικαιολογητικά που υποστηρίζουν τις σχετικές λογιστικές εγγραφές. Τα ευρήματα μας έχουν ως εξής: 1. Το περιεχόμενο της Έκθεσης είναι σύμφωνο με τα όσα προβλέπονται από τις Αποφάσεις της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς 8/754/14.4.2016 και 25/17.07.2008 του Χρηματιστηρίου Αθηνών. 2. Το περιεχόμενο της Έκθεσης διαφοροποιείται από τα αναφερόμενα στο Ενημερωτικό Δελτίο, που εκδόθηκε από την Εταιρεία την 8 Μαρτίου 2017, όπως τροποποιήθηκε με τις από 25 Ιανουαρίου 2018 και 26 Μαρτίου 2019 αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας ΠΡΑΙΣΓΟΥΩΤΕΡΧΑΟΥΣΚΟΥΠΕΡΣ Ανώνυμη Ελεγκτική Εταιρεία, Λεωφ. Κηφισίας 268, 15232 Χαλάνδρι Tηλ:+30 210 6874400, Φαξ:+30 210 6874444, www.pwc.gr Εθνικής Αντίστασης 17, 55134 Θεσσαλονίκη, Tηλ:+30 2310 488880 Φαξ:+30 2310 459487 206 2017 3. Τα ποσά που αναφέρονται στην Έκθεση ως «Ποσά αντληθέντων κεφαλαίων που καταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου 1.1.2019-31.12.2019» συμφωνούν, ανά τομέα επένδυσης, με τα ποσά που έχουν καταχωρηθεί στα βιβλία και στοιχεία της Εταιρείας. 4. Για ένα δείγμα συναλλαγών που απεικονίζονται στην Έκθεση και αφορούν στους τομείς επένδυσης Πληροφοριακά Συστήματα και Εξοπλισμός πρακτορείων, VLTs, SSBTs και Virtual Game, που εξετάστηκαν, εξετάσαμε ότι το αντληθέν ποσο από το Ομολογιακό Δάνειο, έχει διατεθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες χρήσεις του με βάση τα οριζόμενα στην παράγραφο 4.1.1 του Ενημερωτικού Δελτίου της 8 Μαρτίου 2017, και όπως αυτές τροποποιήθηκαν με τις από 25 Ιανουαρίου 2018 και 26 Μαρτίου 2019 αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της, κατά ποσό χαμηλότερο και ίσο με το ποσό το οποίο διατέθηκε στον τομέα επένδυσης Κάλυψη χρηματοδοτικών αναγκών σε κεφάλαιο κίνησης, για το οποίο δεν υπήρξε τροποποίηση με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου για την προβλεπόμενη χρήση του. Με δεδομένο ότι η διενεργηθείσα εργασία, δεν αποτελεί έλεγχο ή επισκόπηση, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου ή τα Διεθνή Πρότυπα Ανάθεσης Εργασιών Επισκόπησης, δεν εκφράζουμε οποιαδήποτε άλλη διαβεβαίωση πέραν των όσων αναφέρουμε ανωτέρω. Αν είχαμε διενεργήσει επιπρόσθετες διαδικασίες ή είχαμε εκτελέσει έλεγχο ή επισκόπηση, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου ή τα Διεθνή Πρότυπα Ανάθεσης Εργασιών Επισκόπησης, ενδεχομένως να είχαν υποπέσει στην αντίληψη της και άλλα θέματα, πέραν των αναφερομένων στην προηγούμενη παράγραφο. Η παρούσα Έκθεση απευθύνεται αποκλειστικά προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, στα πλαίσια της τήρησης των υποχρεώσεών της προς το κανονιστικό πλαίσιο του Χρηματιστηρίου Αθηνών και το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο της κεφαλαιαγοράς. Ως εκ τούτου, η Έκθεση αυτή δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί για άλλους σκοπούς αφού περιορίζεται μόνο στα στοιχεία που αναφέρονται παραπάνω και δεν επεκτείνεται Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις η που συνέταξε η Εταιρεία για την περίοδο που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019, για την οποία εκδώσαμε ξεχωριστή Έκθεση Ελέγχου επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων, με ημερομηνία 1 Απριλίου 2020. Αθήνα, 1 Απριλίου 2020 Ο ΟΡΚΩΤΟΣ ΕΛΕΓΚΤΗΣ ΛΟΓΙΣΤΗΣ ΠΡΑΙΣΓΟΥΩΤΕΡΧΑΟΥΣΚΟΥΠΕΡΣ Ανώνυμη Ελεγκτική Εταιρεία, Λεωφ. Κηφισίας 268, 15232 Χαλάνδρι ΑΜ ΣΟΕΛ 113 Κωνσταντίνος Μιχαλάτος ΑΜ ΣΟΕΛ 17701

Περίληψη: Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ Α.Ε., μητρικής εταιρείας (η «Εταιρεία»): 1. Kamil Ziegler, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, 2. Damian Cope, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και Διευθύνων Σύμβουλος, 3. Pavel Mucha, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και Επικεφαλής Οικονομικής Διεύθυνσης βεβαιώνουμε και δηλώνουμε, εξ όσων γνωρίζουμε, ότι: α) Οι συνημμένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις (ενοποιημένες και εταιρικές) του Ομίλου της ΟΠΑΠ A.E. (ο «Όμιλος») για την περίοδο από 01.01.2019 έως την 31.12.2019, οι οποίες καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσεως του Ομίλου και της Εταιρείας, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις παραγράφους 3 έως 6 του άρθρου 4 του Ν. 3556/30.4.2007 και των κατ’ εξουσιοδότηση αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς. β) Η έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση του Ομίλου και της Εταιρείας, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις παραγράφους 3 έως 6 του άρθρου 4 του Ν. 3556/30.4.2007 και των κατ’ εξουσιοδότηση αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς. Αθήνα, 31 Μαρτίου 2020 Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. Το Μέλος του Δ.Σ. και Διευθύνων Σύμβουλος Το Μέλος του Δ.Σ. και Επικεφαλής Οικονομικής Διεύθυνσης Kamil Ziegler Damian Cope Pavel Mucha