ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΧΡΗΣΗΣ 1η ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΕΩΣ 31η ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2019 Σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν. 3556/2007 ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αριθμός Γ.Ε.ΜΗ. 000949319001 (ΑΡ.Μ.Α.Ε. 2304/06/Β/86/53) ΛΥΚΟΒΡΥΣΗΣ 7, 14452 ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΤΤΙΚΗΣ Τηλ. 210-2826825 Fax. 210-2818574 e-mail : info@iktinos www.iktinos.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Δηλώσεις των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου (Σύμφωνα με το άρθρο 4 § 2 του Ν. 3556/2007) .................................................................................................................................... 4 2. Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή ....................................................... 5 3. Ετήσια Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου ........................................................................... 12 4. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις για την περίοδο από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2019 ......................................................................................... 42 4.1. Κατάσταση Συνολικών Εσόδων .............................................................................................. 42 4.2. Κατάσταση Οικονομικής Θέσης ............................................................................................. 44 4.3. Ενοποιημένη Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων....................................................... 45 4.4. Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Εταιρείας ............................................................ 47 4.5. Κατάσταση Ταμειακών Ροών (Έμμεση Μέθοδος) ..................................................................... 48 5. Πληροφορίες για τον Όμιλο ...................................................................................................... 50 5.1. Γενικές Πληροφορίες............................................................................................................. 50 5.2. Φύση Δραστηριοτήτων .......................................................................................................... 50 5.3. Συμμετοχές σε άλλες εταιρίες ................................................................................................ 51 5.4. Εταιρείες που συμμετέχουν στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου ........ 54 6. Πλαίσιο κατάρτισης οικονομικών καταστάσεων....................................................................... 55 6.1 Γενικό πλαίσιο κατάρτισης ...................................................................................................... 55 6.2.1 Αλλαγές σε Λογιστικές Πολιτικές ......................................................................................... 55 6.2.2 Νέα Πρότυπα, Διερμηνείες, Αναθεωρήσεις και Τροποποιήσεις υφιστάμενων Προτύπων τα οποία δεν έχουν ακόμα τεθεί σε ισχύ ή δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ... 57 6.2.3 Επίδραση στις Οικονομικές Καταστάσεις της 31/12/2019 από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» και Νέα Λογιστική Πολιτική για τις μισθώσεις .................................................. 60 6.2.4 Επίδραση στις Οικονομικές Καταστάσεις της 31/12/2019 από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 6 Έρευνα και Αξιολόγηση Ορυκτών Πόρων .................................................................................. 63 6.3 Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και κρίσεις της Διοίκησης ................................................. 64 7. Βασικές λογιστικές αρχές .......................................................................................................... 67 8. Διαχείριση Κινδύνων ................................................................................................................. 87 9. Οικονομικές πληροφορίες κατά τομέα...................................................................................... 91 10.Σημειώσεις επί των Οικονομικών Καταστάσεων ..................................................................... 94 10.1. Ενσώματες ακινητοποιήσεις ................................................................................................ 94 10.2. Ασώματα Πάγια .................................................................................................................... 96 10.4. Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις και Συγγενείς Επιχειρήσεις................................... 97 10.6. Αναβαλλόμενοι φόροι .......................................................................................................... 98 10.7. Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις .................................................................................... 99 10.8. Αποθέματα .......................................................................................................................... 100 10.9. Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις.......................................................................... 100 10.10. Λοιπές απαιτήσεις............................................................................................................. 101 10.11. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ταμειακών διαθεσίμων............................................ 102 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 2 10.12. Ίδια κεφάλαια .................................................................................................................. 102 10.13. Δανειακές υποχρεώσεις ................................................................................................... 103 10.14. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού ................................................................................ 105 10.15. Κρατικές Επιχορηγήσεις ................................................................................................... 106 10.16. Προβλέψεις ...................................................................................................................... 106 10.17. Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις ............................................................................. 107 10.18. Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις ............................................................................. 107 10.19. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ............................................................................ 107 10.20. Πωλήσεις .......................................................................................................................... 108 10.21. Έξοδα ανά κατηγορία ....................................................................................................... 108 10.22. Λοιπά έσοδα / έξοδα εκμετάλλευσης .............................................................................. 110 10.23. Χρηματοοικονομικά έσοδα / έξοδα ................................................................................. 110 10.24. Λοιπά χρηματοοικονομικά αποτελέσματα ....................................................................... 111 10.25. Κέρδη /ζημιές από συγγενείς εταιρείες ........................................................................... 111 10.26. Φόρος εισοδήματος .......................................................................................................... 111 10.27. Κέρδη ανά μετοχή ............................................................................................................ 112 10.28 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις ........................................... 113 10.29. Εύλογη αξία μη χρηματοοικονομικών μέσων .................................................................. 117 10.30 Ενδεχόμενες απαιτήσεις - υποχρεώσεις ........................................................................... 118 10.31. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη................................................................................... 119 10.32. Μερίσματα ........................................................................................................................ 120 10.33. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού .......................................................................... 120 10.34. Διαδικτυακός τόπος ανάρτησης των οικονομικών εκθέσεων του ομίλου ...................... 120 10.34. Γεγονότα μετά την ημερομηνία του ισολογισμού ........................................................... 121 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 4 2. Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή Προς τους Μετόχους της Εταιρείας «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» Έκθεση ελέγχου επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» (η «Εταιρεία»), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019 τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις συνολικών εσόδων, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και περίληψη των σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την χρηματοοικονομική θέση της Εταιρείας «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» και των θυγατρικών αυτής (ο Όμιλος) κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, την χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις ταμειακές τους ροές για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ) όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στην ενότητα της έκθεσής μας «Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων». Είμαστε ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της, καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας, σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία και τις απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως. Τα θέματα αυτά και οι σχετιζόμενοι κίνδυνοι ουσιώδους ανακρίβειας αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 5 Σημαντικότερο θέμα ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε στον έλεγχό μας το σημαντικότερο θέμα ελέγχου Ανακτησιμότητα εμπορικών απαιτήσεων Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, οι εμπορικές απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας ανέρχονται σε ποσό € 6,36 εκ. και ποσό € 7,46 εκ. αντίστοιχα, ενώ η σχετική συσσωρευμένη απομείωση, όπως αναφέρεται στην σημείωση 10.9 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, ανέρχεται σε ποσό € 1,43 εκ. και ποσό € 0,98 εκ. αντίστοιχα για τον Όμιλο και την Εταιρεία. Οι βασικές ελεγκτικές διαδικασίες που πραγματοποιήσαμε σχετικά με την αξιολόγηση της ανακτησιμότητας των εμπορικών απαιτήσεων περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων: - Κατανοήσαμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που έχουν σχεδιαστεί από τη διοίκηση και σχετίζονται με τις διαδικασίες Η διοίκηση αξιολογεί στη λήξη κάθε περιόδου αναφοράς την ανακτησιμότητα των εμπορικών απαιτήσεων του Ομίλου και της Εταιρείας, προκειμένου αυτές να απεικονίζονται στο ανακτήσιμο ποσό τους, αναγνωρίζοντας τις απαιτούμενες πιστωτικές ζημιές. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει σημαντικές κρίσεις και εκτιμήσεις σε σχέση και με την ορθή εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9 «Χρηματοοικονομικά μέσα». - πιστωτικού ελέγχου του Ομίλου και τη χορήγηση πιστώσεων στους πελάτες. Εξετάσαμε τις εκτιμήσεις των παραδοχών και της μεθοδολογίας που χρησιμοποιήθηκε από τη διοίκηση για τον προσδιορισμό της ανακτησιμότητας εμπορικών απαιτήσεων ή του χαρακτηρισμού τους ως επισφαλών. Εξετάσαμε τις απαντητικές επιστολές του νομικού Δεδομένης της σημαντικής αξίας των εμπορικών απαιτήσεων και του επιπέδου της κρίσης και των εκτιμήσεων που απαιτήθηκαν, θεωρούμε την αξιολόγηση της ανακτησιμότητας των εμπορικών απαιτήσεων ως περιοχή ιδιαίτερου ελεγκτικού ενδιαφέροντος. των συμβούλου, απαιτήσεις που για χειρίστηκαν επισφαλείς κατά τη διάρκεια του έτους για τον εντοπισμό τυχόν θεμάτων που υποδεικνύουν υπόλοιπα από εμπορικές απαιτήσεις που δεν είναι ανακτήσιμα στο μέλλον. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας σχετικά με την αναγνώριση απομειώσεων για τις εμπορικές απαιτήσεις περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 6.3, 7.8 και 10.9 των συνημμένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - Εξετάσαμε την ενηλικίωση των υπολοίπων των εμπορικών απαιτήσεων στο τέλος της χρήσης για τον εντοπισμό τυχόν οφειλετών με οικονομική δυσχέρεια. Αξιολογήσαμε την ανακτησιμότητα των υπολοίπων των απαιτήσεων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, συγκρίνοντας τα ποσά αυτά με μεταγενέστερες εισπράξεις/ τακτοποιήσεις. - Αξιολογήσαμε γνωστοποιήσεων την επάρκεια στις των συνημμένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, σε σχέση με το θέμα αυτό Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 6 Αποτίμηση αποθεμάτων Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, ο Όμιλος και η Εταιρεία κατέχουν αποθέματα ύψους € 21,39 εκ. και € 20,41 εκ. αντίστοιχα. Τα αποθέματα αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ κόστους κτήσεως και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Η πρόβλεψη για απομείωση της αξίας των αποθεμάτων σχηματίζεται στη βάση εκτιμήσεων της διοίκησης αναφορικά με την πραγματική κατάσταση και τη δυνατότητα χρησιμοποίησης των αποθεμάτων εφόσον κρίνεται απαραίτητο. Λόγω της σημαντικότητας του ως άνω κονδυλίου, του βαθμού υποκειμενικότητας στις παραδοχές που βασίζεται η ανάλυση αποτίμησης, καθώς και της χρήσης εκτιμήσεων της διοίκησης, θεωρούμε την αξιολόγηση της αποτίμησης των αποθεμάτων, ως ένα εκ των σημαντικότερων θεμάτων ελέγχου. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας σχετικά με την λογιστική πολιτική, καθώς και τις παραδοχές και εκτιμήσεις που χρησιμοποιήθηκαν κατά την αξιολόγηση της αποτίμησης των αποθεμάτων, περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 7.9 και 10.8 των συνημμένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι βασικές ελεγκτικές διαδικασίες που πραγματοποιήσαμε σχετικά με την αξιολόγηση της αποτίμησης των αποθεμάτων περιλάμβαναν μεταξύ άλλων τις κάτωθι διαδικασίες: - Κατανοήσαμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που έχουν σχεδιαστεί από τη διοίκηση και σχετίζονται με τη διαχείριση των αποθεμάτων, εξετάσαμε την εφαρμογή τους κατά την παρακολούθηση της φυσικής απογραφής σε συγκεκριμένους αποθηκευτικούς χώρους και διενεργήσαμε δειγματοληπτικά καταμετρήσεις αποθεμάτων. - Εξετάσαμε δειγματοληπτικά αποθέματα με σκοπό την επιβεβαίωση του ορθού υπολογισμού του κόστους κτήσης τους σύμφωνα με τα τιμολόγια αγορών και τον ορθό επιμερισμό των εξόδων παραγωγής. - Αξιολογήσαμε την ορθή αποτίμηση των αποθεμάτων, συγκρίνοντας την καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία τους, κατά την ημερομηνία αναφοράς με το κόστος κτήσης των αποθεμάτων. - Εξετάσαμε το ισοζύγιο αποθήκης για τον εντοπισμό ακίνητων και βραδέως κινούμενων αποθεμάτων. - Αξιολογήσαμε την επάρκεια των γνωστοποιήσεων στις συνημμένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, σε σχέση με το θέμα αυτό Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 7 Άλλες πληροφορίες Η διοίκηση είναι υπεύθυνη για τις άλλες πληροφορίες. Οι άλλες πληροφορίες περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, για την οποία γίνεται σχετική αναφορά στην “Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων”, στις Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά δεν περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου επί αυτών. Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις άλλες πληροφορίες και δεν εκφράζουμε με τη γνώμη αυτή οποιασδήποτε μορφής συμπέρασμα διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις άλλες πληροφορίες και, με τον τρόπο αυτό, να εξετάσουμε εάν οι άλλες πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις ή τις γνώσεις που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εάν, με βάση τις εργασίες που έχουμε εκτελέσει, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδες σφάλμα σε αυτές τις άλλες πληροφορίες, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε το γεγονός αυτό. Δεν έχουμε τίποτα να αναφέρουμε σχετικά με το θέμα αυτό. Ευθύνες της διοίκησης και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που η διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν η διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προβεί σ’ αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθ. 44 ν.4449/2017) της Εταιρείας έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο χρηματοοικονομικών καταστάσεων των εταιρικών και ενοποιημένων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 8 επηρέαζαν τις οικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: • Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου • Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό τη διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Εταιρείας1 και του Ομίλου. • Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών αρχών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από τη διοίκηση. • Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από τη διοίκηση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το εάν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Εάν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων ή εάν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Εταιρεία και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. • Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. • Αποκτούμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Εταιρείας και των θυγατρικών της. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 9 Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως και ως εκ τούτου αποτελούν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Έκθεση επί Άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Λαμβάνοντας υπόψη ότι η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση αυτή, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου 5 του άρθρου 2 του Ν.4336/2015 (μέρος Β), σημειώνουμε ότι: α) Στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται δήλωση εταιρικής διακυβέρνησης, η οποία παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που ορίζονται στο άρθρο 152 του Ν.4548/2018. β) Κατά τη γνώμη μας η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτιστεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150 και 153 και της παραγράφου 1 (περιπτώσεις γ’ και δ’) του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018 και το περιεχόμενο αυτής αντιστοιχεί με τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης που έληξε την 31/12/2019. γ)Με βάση τη γνώση που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχό μας, για την Εταιρεία «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» και το περιβάλλον της, δεν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού της Συμβουλίου. 2. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 3. Παροχή μη ελεγκτικών υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Εταιρεία και τις θυγατρικές της μη ελεγκτικές υπηρεσίες που απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. Οι επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Εταιρεία και στις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσεως που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 γνωστοποιούνται στη σημείωση 10.21 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 10 4. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Εταιρείας με την από 30/6/2009 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μία συνολική περίοδο 11 ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Αθήνα, 11 Ιουνίου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής Νίκος Ιωάννου Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ. 29301 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 11 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 41 4. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις για την περίοδο από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2019 4.1. Κατάσταση Συνολικών Εσόδων ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1/1 31/12/2018 1/1 - 31/12/2019 Πωλήσεις Κόστος Πωληθέντων Μικτό Κέρδος Λοιπά λειτουργικά έσοδα Έξοδα διάθεσης Έξοδα διοίκησης Έξοδα, έρευνας και ανάπτυξης Λοιπά λειτουργικά έξοδα Κέρδη Προ Φόρων Χρηματοδοτικών και επενδυτικών Αποτελεσμάτων Χρηματοοικονομικά Έσοδα Χρηματοοικονομικά Έξοδα Λοιπά Χρηματοοικονομικά Αποτελέσματα Αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας Κέρδη / Ζημίες από συγγενείς εταιρίες Καθαρά Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Φόρος εισοδήματος Καθαρά Κέρδη / (ζημιές) μετά φόρων (από συνεχιζόμενες & διακοπείσες δραστηριότητες) Λοιπά Συνολικά έσοδα: Ποσά που δεν αναταξινομούνται στη Κατάσταση Αποτελεσμάτων σε μεταγενέστερες περιόδους: Αναλογιστικά Αποτελέσματα Φόροι εισοδήματος στοιχείων των λοιπών συνολικών εσόδων Σύνολο Λοιπών Συνολικών εσόδων μετά φόρων Συγκεντρωτικά Συνολικά Έσοδα μετά από φόρους Συγκεντρωτικά Συνολικά Αποτελέσματα μετά από φόρους αποδιδόμενα σε: Ιδιοκτήτες Μητρικής Μη ελέγχουσες Συμμέτοχές ΕΤΑΙΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1/1 31/12/2018 1/1 - 31/12/2019 44.491.049 (25.045.450) 19.445.599 1.577.909 (6.927.469) (5.252.730) (67.328) (1.052.427) 60.450.595 (28.175.244) 32.275.351 1.568.903 (7.186.407) (5.294.505) (43.873) (900.027) 40.588.167 (20.687.506) 19.900.661 778.853 (6.550.654) (4.418.419) (67.328) (852.847) 53.170.861 (22.696.559) 30.474.302 923.709 (6.732.203) (4.169.935) (43.873) (580.178) 7.723.554 20.419.443 8.790.266 19.871.823 114 (1.815.448) 2.331 (1.636.278) 90 (1.630.525) 2.330 (1.329.603) 54.335 (35.158) (1.115.665) (35.158) 0 4.356.262 0 0 0 (896.482) 0 0 5.962.555 22.210.118 6.044.166 18.509.391 (2.160.469) (5.592.214) (1.677.007) (6.461.589) 3.802.086 16.617.904 4.367.159 12.047.803 (131.537) (1.486) (130.027) 16.535 31.569 135 31.206 (4.630) (99.968) (1.351) (98.820) 11.905 3.702.118 16.616.553 4.268.338 12.059.708 3.697.542 4.576 16.632.628 (16.075) 4.268.338 12.059.708 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 42 Κέρδη περιόδου μετά από φόρους αποδιδόμενα σε Ιδιοκτήτες Μητρικής Μη ελέγχουσες Συμμέτοχές Βασικά Κέρδη ανά Μετοχή αποδιδόμενα στους Ιδιοκτήτες Μετρικής Σύνοψη αποτελεσμάτων περιόδου: Κέρδη Προ Φόρων Χρηματοδοτικών, Επενδυτικών Αποτελεσμάτων και Αποσβέσεων 3.797.358 4.729 16.633.355 (15.451) 4.367.159 12.047.803 0,0334 0,1463 0,0384 0,1060 11.670.347 23.567.725 11.234.754 21.520.487 [AD1] Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Ετήσιων Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. * Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν προχώρησαν στην αναπροσαρμογή των συγκριτικών ποσών του 2018 κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 (βλ. αναλυτικά Σημείωση 6.2.3). Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 43 4.2. Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Ο ΟΜΙΛΟΣ Ενεργητικό Μη Κυκλοφορούντα Στοιχεία Ενεργητικού Ενσώματα πάγια Επενδύσεις σε ακίνητα Άϋλα περιουσιακά στοιχεία Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Κυκλοφορούντα Στοιχεία Ενεργητικού Αποθέματα Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Σύνολο Ενεργητικού Ίδια Κεφάλαια & Υποχρεώσεις Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Διαφορές αναπροσαρμογής παγίων Λοιπά αποθεματικά Αποθεματικό Ιδίων μετοχών Αποτελέσματα εις νέο Ίδια κεφάλαια αποδιδόμενα στους μετόχους της Μητρικής Μη ελέγχουσες Συμμέτοχές Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις 31/12/2019 H ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 46.201.540 28.856.406 8.045.919 0 1.112.643 55.426 84.271.934 44.873.771 28.835.851 7.438.640 0 1.133.127 58.781 82.340.169 22.763.515 55.851 7.798.402 31.059.184 3.128.592 35.726 64.841.271 19.926.375 55.851 7.163.611 30.429.184 2.924.400 34.764 60.534.184 21.391.627 6.375.559 8.171.081 19.686.898 7.261.978 7.140.884 20.408.919 7.459.188 7.134.321 18.558.470 7.364.905 8.308.584 72.863 18.528 72.863 18.528 1.584.248 37.595.378 1.869.531 35.977.819 1.446.133 36.521.423 1.643.977 35.894.464 121.867.312 118.317.989 101.362.694 96.428.648 11.432.040 43.792 461.172 9.382.626 (181.138) 25.050.540 11.432.040 43.792 461.172 8.786.715 (181.138) 26.217.705 11.432.040 43.792 437.237 9.382.626 (181.138) 22.762.801 11.432.040 43.792 437.237 8.786.715 (181.138) 23.359.015 46.189.032 46.760.286 43.877.358 43.877.661 503.655 46.692.687 498.926 47.259.211 43.877.358 43.877.661 16.607.836 19.304.533 14.294.500 15.834.531 Υποχρεώσεις από χρηματοοικονομικές μισθώσεις 1.609.822 779.168 1.609.822 779.168 Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία Επιχορηγήσεις Προβλέψεις Σύνολο Μακροπροθέσμων Υποχρεώσεων 6.663.383 6.472.643 124.363 124.935 860.843 755.925 825.248 650.417 5.979.610 266.981 31.988.475 6.572.995 253.933 34.139.197 143.134 231.901 17.228.966 193.591 220.523 17.803.165 8.132.934 5.238.426 20.205.014 10.694.287 7.151.851 12.612.770 7.100.945 4.990.454 19.175.272 9.505.682 6.749.211 12.343.371 2.548.473 1.786.475 1.647.780 1.124.816 1.191.322 534.461 1.191.322 534.461 5.869.981 43.186.150 4.139.736 36.919.580 6.150.597 40.256.370 4.490.281 34.747.822 75.174.625 71.058.777 57.485.337 52.550.987 121.867.311 118.317.989 101.362.694 96.428.648 Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις πληρωτέες στην επόμενη χρήση Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις από χρηματοοικονομικές μισθώσεις Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο Βραχυπροθέσμων Υποχρεώσεων Σύνολο Υποχρεώσεων Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων και Υποχρεώσεων Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Ετήσιων Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. * Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν προχώρησαν στην αναπροσαρμογή των συγκριτικών ποσών του 2018 κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 (βλ. αναλυτικά Σημείωση 6.2.3). Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 44 4.3. Ενοποιημένη Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων (Ποσά εκφρασμένα σε €) Μετοχικό κεφάλαιο Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 31 Δεκεμβρίου 2017 Επίδραση από ΔΠΧΑ 9 Αναπροσαρμοσμένο υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Αγορά Ιδίων Μετοχών Σχηματισμός Τακτικού Αποθεματικού Διανομή κερδών προηγουμένων χρήσεων Εξαγορά θυγατρικής Πώληση Ιδίων Μετοχών Συναλλαγές με Ιδιοκτήτες Αποτέλεσμα Χρήσης 1/1 - 31/12/2018 Λοιπά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1.1 31.12.2018 Συγκεντρωτικά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1/1 - 31/12/2018 Υπέρ Το Άρτιο 11.432.040 11.432.040 43.792 43.792 Αποδιδόμενα στους μετόχους της μητρικής Αποθεματικά Αποθεματικό Λοιπά Αποτελέσματα εύλογης Ιδίων αποθεματικά εις νέον αξίας Μετοχών 461.172 461.172 7.820.333 7.820.333 (313.506) (313.506) Μη Ελέγχουσες Συμμετοχές (12.213) 36.017.038 (216.630) (216.630) 0 0 0 196.498 132.368 36.004.825 16.356.578 35.800.408 (508.955) (6.262.547) (64.130) 0 (6.262.547) (6.771.502) 653.925 (5.672.752) 527.214 (64.130) 0 (6.262.547) 527.214 653.925 (5.145.538) 16.633.355 16.633.355 (15.451) 16.617.904 (727) (727) (624) (1.351) (216.630) 0 (12.213) 527.214 457.427 966.382 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 16.573.207 (64.130) 508.955 Σύνολο 35.788.196 0 0 0 0 0 16.632.628 16.632.628 (16.075) 16.616.553 Υπόλοιπα 31/12/2018 11.432.040 43.792 461.172 8.786.716 (181.138) 26.217.704 46.760.285 498.926 47.259.211 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων έναρξης περιόδου 1/1/2019 11.432.040 43.792 461.172 8.786.716 (181.138) 26.217.704 46.760.285 498.926 47.259.211 (4.864.554) 0 0 (4.268.643) 0 0 0 0 (4.268.643) 0 0 0 (4.268.643) 0 0 0 0 (4.268.643) 3.797.510 3.797.510 4.576 3.802.086 Αγορά Ιδίων Μετοχών Σχηματισμός Τακτικού Αποθεματικού Διανομή κερδών προηγουμένων χρήσεων Μέρισμα χρήσης Εξαγορά θυγατρικής Πώληση Ίδίων μετοχών Επιστροφή Μετοχικού Κεφαλαίου Συναλλαγές με Ιδιοκτήτες 595.911 0 0 0 Αποτέλεσμα Χρήσης 1/1 - 31/12/2019 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 595.911 (595.911) (4.268.643) 0 Σελίδα 45 Λοιπά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1.1 31.12.2019 Συγκεντρωτικά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1/1 - 31/12/2019 Υπόλοιπα 31/12/2019 (100.121) (100.501) 153 (99.968) 0 0 0 0 0 3.697.388 3.697.388 4.729 3.702.118 11.432.040 43.792 461.172 9.382.627 (181.138) 25.050.540 46.189.032 503.655 46.692.687 Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Ετήσιων Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. * Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν προχώρησαν στην αναπροσαρμογή των συγκριτικών ποσών του 2018 κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 (βλ. αναλυτικά Σημείωση 6.2.3). Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 46 4.4. Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Εταιρείας (Ποσά εκφρασμένα σε €) Μετοχικό κεφάλαιο Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 31 Δεκεμβρίου 2017 Υπέρ Το Άρτιο 11.432.040 Αποθεματικά εύλογης αξίας 43.792 437.237 Λοιπά αποθεματικά 7.820.333 Αποθεματικό Ιδίων Μετοχών (313.506) Επίδραση από ΔΠΧΑ 9 Αναπροσαρμοσμένο υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 11.432.040 43.792 437.237 Σχηματισμός Τακτικού Αποθεματικού Διανομή κερδών προηγουμένων χρήσεων (313.506) 508.955 Αγορά Ιδίων Μετοχών Πώληση Ιδίων Μετοχών Συναλλαγές με Ιδιοκτήτες 7.820.333 0 0 0 457.427 966.382 (64.130) 196.498 172.093 Αποτέλεσμα Περιόδου 1/1 - 31/12/2018 Λοιπά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1.1 - 31.12.2018 Συγκεντρωτικά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1/1 31/12/2018 Αποτελέσματα εις νέον Σύνολο 18.287.439 37.707.335 (216.630) (216.630) 18.070.810 37.490.706 (508.955) (6.262.547) 0 (6.262.547) (64.130) 653.925 (6.771.502) (5.672.752) 12.047.803 12.047.803 11.905 11.905 0 0 0 0 0 12.059.708 12.059.708 Υπόλοιπα 31/12/2018 11.432.040 43.792 437.237 8.786.715 (181.138) 23.359.016 43.877.662 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων έναρξης περιόδου 1/1/2019 11.432.040 43.792 437.237 8.786.715 (181.138) 23.359.016 43.877.662 Σχηματισμός Τακτικού Αποθεματικού 595.911 Διανομή κερδών προηγουμένων χρήσεων (595.911) 0 (4.268.643) (4.268.643) (4.864.554) (4.268.643) 4.367.159 4.367.159 Μέρισμα χρήσης Συναλλαγές με Ιδιοκτήτες 0 0 0 0 595.911 0 Αποτέλεσμα Περιόδου 1/1 - 31/12/2019 Λοιπά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1.1 - 31.12.2019 Συγκεντρωτικά Συνολικά Έσοδα για την Περίοδο 1/1 31/12/2019 Υπόλοιπα 31/12/2019 (98.820) (98.820) 0 0 0 0 0 4.268.338 4.268.338 11.432.040 43.792 437.237 9.382.626 (181.138) 22.762.800 43.877.357 Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Ετήσιων Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. * Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν προχώρησαν στην αναπροσαρμογή των συγκριτικών ποσών του 2018 κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 (βλ. αναλυτικά Σημείωση 6.2.3). Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 47 4.5. Κατάσταση Ταμειακών Ροών (Έμμεση Μέθοδος) (Ποσά εκφρασμένα σε €) Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1/1 - 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 - 31/12/2018 Λειτουργικές δραστηριότητες Κέρδη(ζημίες) προ φόρων 5.962.555 22.210.119 6.044.166 18.509.391 Αποσβέσεις 4.540.223 3.749.480 2.494.991 1.706.935 Προβλέψεις 862.480 1.024.176 634.397 685.824 746 (5.682) 746 (5.682) Πλέον / μείον προσαρμογές για: Συναλλαγματικές διαφορές Αναγνωρισθέντα έσοδα επιχορηγήσεων (593.385) (50.457) Αποτελέσματα (έσοδα, έξοδα, κέρδη και ζημιές) επενδυτικής δραστηριότητας (113.427) (3.454.772) 1.056.596 25.353 Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα 1.814.364 1.634.232 1.630.525 1.329.603 Μείωση / (αύξηση) αποθεμάτων (1.854.728) (1.900.787) (1.850.449) (1.419.207) Μείωση / (αύξηση) απαιτήσεων (13.890) (8.703.346) (3.125.644) (7.200.759) (7.067.532) 3.660.899 (4.290.697) 1.888.977 Πλέον/ μείον προσαρμογές για μεταβολές λογαριασμών κεφαλαίου κίνησης ή που σχετίζονται με τις λειτουργικές δραστηριότητες: (Μείωση) / αύξηση υποχρεώσεων (πλην τραπεζών) Μείον: Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα καταβεβλημένα (1.673.269) (1.627.296) (1.514.497) (1.303.381) Καταβεβλημένοι φόροι (826.214) (3.435.707) (697.606) (3.379.638) Σύνολο εισροών / (εκροών) από λειτουργικές δραστηριότητες (α) 1.037.923 12.550.119 332.072 10.779.146 Απόκτηση θυγατρικών, συγγενών, κοινοπραξιών και λοιπών επενδύσεων 0 (14.000.000) 0 (14.000.000) Εκκαθάριση - Πώληση θυγατρικών, συγγενών, κοινοπραξιών και λοιπών επενδύσεων 0 0 0 0 (5.009.215) (12.537.441) (4.363.632) (12.309.142) 942.593 0 932.073 0 Εισπράξεις από πωλήσεις ενσώματων και άϋλων παγίων 0 10.800 0 10.800 Εισπράξεις από πωλήσεις επενδύσεων σε ακίνητα 0 0 0 0 Αγορά χρηματοοικονομικών στοιχείων 0 0 0 0 Εισπράξεις/(Πληρωμές) από πωλήσεις χρηματοοικονομικών στοιχείων σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 0 0 0 0 Επενδυτικές δραστηριότητες Αγορά ενσώματων και άϋλων παγίων περιουσιακών στοιχείων Αγορά επενδύσεων σε ακίνητα Τόκοι εισπραχθέντες Σύνολο εισροών / (εκροών) από επενδυτικές δραστηριότητες (β) 114 2.330 90 2.330 (4.066.508) (26.524.311) (3.431.469) (26.296.011) Χρηματοδοτικές δραστηριότητες Εισπράξεις από επιχορηγήσεις επενδύσεων 0 0 0 0 Αγορά Ιδίων μετοχών 0 (64.130) 0 (64.130) Εισπράξεις από πώληση ιδίων μετοχών 0 707.237 0 707.237 Επιστροφή Μετοχικού Κεφαλαίου 0 Εισπράξεις από εκδοθέντα / αναληφθέντα δάνεια Εξοφλήσεις δανείων Εξοφλήσεις υποχρεώσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις (χρεολύσια) Μερίσματα πληρωθέντα 0 7.908.340 17.789.132 7.908.340 (3.280.537) (1.462.350) (2.093.505) 17.789.132 0 191.291 (329.643) (837.489) (329.643) (2.075.793) (6.480.443) (2.075.793) (6.480.443) Σύνολο εισροών / (εκροών) από χρηματοδοτικές δραστηριότητες (γ) 2.743.301 10.159.802 2.901.553 11.622.152 Καθαρή αύξηση / (μείωση) στα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα περιόδου (α) + (β) + (γ) (285.283) (3.814.390) (197.844) (3.894.714) Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα έναρξης περιόδου 1.869.531 5.682.955 1.643.977 5.538.691 0 966 0 0 1.584.248 1.869.531 1.446.133 1.643.977 Ταμειακά διαθέσιμα έναρξης θυγατρικών που ενσωματώθηκαν για πρώτη φορά στον Όμιλο Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα λήξης περιόδου Σύνολο Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των Ετήσιων Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 48 * Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν προχώρησαν στην αναπροσαρμογή των συγκριτικών ποσών του 2018 κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 (βλ. αναλυτικά Σημείωση 6.2.3). Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 49 5. Πληροφορίες για τον Όμιλο 5.1. Γενικές Πληροφορίες Η εταιρία Ικτίνος Ελλάς είναι ελληνική ανώνυμη εταιρία και αποτελεί τη μητρική εταιρία του ομίλου. Ιδρύθηκε στις 12/03/1974 από τον Αρχιτέκτονα Μηχανικό Ευάγγελο Νικ. Χαϊδά, ο οποίος παραμένει και σήμερα ο κύριος μέτοχος. Λειτουργεί με την επωνυμία «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΊΑ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε.» και τον διακριτικό τίτλο «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε.» (Φ.Ε.Κ. 244-12/3/1974 Τεύχος Α.Ε. και Ε.Π.Ε.). . Η έδρα του Ομίλου, βρίσκεται στο Μεταμόρφωση Αττικής, (οδός Λυκοβρύσεως 7, Τ.Κ. 144 52). Οι μετοχές της εταιρείας εισήχθησαν στο Χρηματιστήριο Αθηνών το 2000. Η διάρκειά της Εταιρείας ύστερα από απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της, στις 12/01/1999, παρατάθηκε μέχρι τις 11/03/2049. . 5.2. Φύση Δραστηριοτήτων Ο σκοπός της εταιρείας όπως αυτός ορίζεται στο άρθρο 2 του καταστατικού της εταιρείας έχει ως ακολούθως: Σκοπός της Εταιρείας είναι : Η εκμετάλλευση γενικά λατομείων μαρμάρων, γρανιτών, διακοσμητικών πετρωμάτων, αδρανών υλικών και συναφών υλών και υποπροϊόντων τους καθώς και η έρευνα διάνοιξη και διαμόρφωση ή εκμετάλλευση των λατομείων αυτών με εργολαβική ή οποιασδήποτε άλλης μορφής σχέση καθώς και η παροχή υπηρεσιών τεχνογνωσίας. Η κοπή και η με οποιονδήποτε τρόπο επεξεργασία των προϊόντων αυτών. Η εξαγωγή των ως άνω προϊόντων εις το εξωτερικό. Η εμπορία των ως άνω προϊόντων στο εσωτερικό. Η ενέργεια κάθε παρόμοιας ή συναφούς εμπορικής δραστηριότητας η οποία έχει σχέση με τα προαναφερόμενα αντικείμενα. Η σύναψη συμβάσεων έργων, για την τοποθέτηση όλων των προαναφερόμενων προϊόντων σε πάσης φύσεως οικοδομικά έργα τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Η κατασκευή παντός είδους οικοδομών, σε ιδιόκτητα ή ξένα ακίνητα, ιδιαιτέρως δε κατά το γνωστό και σύνηθες στις συναλλαγές σύστημα της αντιπαροχής, η αγορά και η πώληση ακινήτων, η ανάληψη πάσης φύσεως τεχνικών έργων ή μελετών, σε συνδυασμό ή και ξεχωριστά τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό για λογαριασμό νομικών ή φυσικών προσώπων του Δημοσίου, Δημόσιων Οργανισμών καθώς και Οργανισμών κοινής ωφέλειας, νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου κλπ. καθώς και η βιομηχανία οικοδομικών υλών και γενικότερα υλικών τεχνικών έργων. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 50 Η άσκηση πάσης φύσεως Τουριστικών Επιχειρήσεων ιδιαιτέρως δε αυτών για κατασκευή και εκμετάλλευση ξενοδοχείων ύπνου και φαγητού, ξενώνων, περιπτέρων, οικισμών, πλαζ και γενικά παραλιακών η μη χώρων στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό και μάλιστα είτε σε ιδιόκτητα ακίνητα είτε σε μισθωμένα. Η ανάληψη πάσης φύσεως και παντός αντικειμένου εμπορικών αντιπροσωπειών καθώς και η εκπροσώπηση διαφόρων οίκων και επιχειρήσεων του εσωτερικού ή του εξωτερικού καθώς και η επί προμήθεια διάθεση παντός αντικειμένου όλων των συναφών με τον σκοπό της εταιρείας. Η παραγωγή και εμπορία οικοδομικών υλικών, η εισαγωγή αυτών καθώς και η εξαγωγή τους. Παραγωγή και εκμετάλλευση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (Α.Π.Ε.), όπως η αιολική ενέργεια, η ηλιακή ενέργεια, η ενέργεια κυμάτων, η παλιρροϊκή ενέργεια, η βιομάζα, τα αέρια που εκλύονται από χώρους υγειονομικής ταφής και από εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού, τα βιοαέρια, η γεωθερμική ενέργεια, η υδραυλική ενέργεια που αξιοποιείται από υδροηλεκτρικούς σταθμούς καθώς και η φωτοβολταϊκή ενέργεια. Η με οποιονδήποτε τρόπο και υπό οποιανδήποτε νομική μορφή συμμετοχή σε οποιεσδήποτε συναφείς παρόμοιες ή όμοιες επιχειρήσεις, οι οποίες λειτουργούν ατομικά ή υπό εταιρική μορφή που έχουν ήδη συσταθεί ή πρόκειται να συσταθούν είτε απ’ αυτήν είτε από άλλα πρόσωπα με όμοιους ή συναφείς με αυτούς που αναφέρονται στο παρόν άρθρο σκοπούς. Όλοι οι αναφερόμενοι σκοποί της εταιρείας ενεργούνται τόσο στο εσωτερικό της Ελλάδας όσο και σε οποιαδήποτε άλλη χώρα του εξωτερικού. Με την έκτακτη Γενική Συνέλευση των Μετόχων της από 20η Μαρτίου 2012 έγινε επέκταση σκοπού της Εταιρείας ως ακολούθως : Παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό είτε αυτά παράγονται στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό καθώς και η με οποιονδήποτε τρόπο και υπό οποιανδήποτε νομική μορφή συμμετοχή σε οποιεσδήποτε συναφείς παρόμοιες ή όμοιες επιχειρήσεις, οι οποίες λειτουργούν ατομικά ή υπό εταιρική μορφή που έχουν ήδη συσταθεί ή πρόκειται να συσταθούν είτε απ’ αυτήν είτε από άλλα πρόσωπα με όμοιους ή συναφείς με αυτούς που αναφέρονται στο παρόν άρθρο σκοπούς. Ο βασικός κλάδος στον οποίο δραστηριοποιείται, σήμερα, η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. είναι ο κλάδος εξόρυξης μαρμάρων, επεξεργασίας και εμπορίας μαρμάρων και γρανιτών και λοιπών διακοσμητικών. 5.3. Συμμετοχές σε άλλες εταιρίες Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. συμμετέχει, άμεσα και έμμεσα, στις εξής εταιρείες: ΦΕΙΔΙΑΣ ΕΛΛΑΣ Α.Β.Ε.Ε. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 51 Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1981 ως Ε.Π.Ε. ενώ το 1986, μετατράπηκε σε Α.Β.Ε.Ε. Έχει έδρα στο Δήμο Βριλησσίων Αττικής, οδός Τήνου 12Α. Βασικό αντικείμενο εργασιών της είναι η επεξεργασία μαρμάρων, κυρίως σχίσιμο όγκων, για τρίτους (εργασίες φασόν) καθώς και η εξαγωγή των ως άνω προϊόντων στο εξωτερικό, κάθε παρόμοια ή συναφής εργασία, η οποία έχει σχέση µε τα προαναφερθέντα αντικείμενα. Τέλος αντικείμενο εργασίας αποτελεί και η σύναψη συμβάσεων έργων, για την τοποθέτηση όλων των προαναφερόμενων προϊόντων σε πάσης φύσεως οικοδομικά έργα. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΟΚΡΑΤΗΣ Ε.Π.Ε. Η εταιρεία ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΟΚΡΑΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ε.Π.Ε. ιδρύθηκε το 1999. Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΟΚΡΑΤΗΣ Ε.Π.Ε. έχει έδρα στην Μεταμόρφωση Αττικής και τα γραφεία της βρίσκονται στην οδό Λυκόβρυσης 7. Σκοπός της εταιρείας είναι η ανάπτυξη δικτύου πωλήσεων και μαρμάρων στο εξωτερικό. Το επιχειρηματικό της σχέδιο έχει εγκριθεί από το υπουργείο Ανάπτυξης και έχει ενταχθεί στις επιχορηγήσεις του Επιχειρησιακού Προγράμματος Βιομηχανίας (υποπρόγραμμα 4, μέτρο 2, δράση 9 – Δίκτυα CLUSTERS) Στην εταιρεία συμμετέχει η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ ΑΕ με ποσοστό 25% και η ΦΕΙΔΙΑΣ ΕΛΛΑΣ ΑΕ με ποσοστό 5%. Το υπουργείο Ανάπτυξης έχει απορρίψει την έγκριση των επιχορηγήσεων και η ΚAΛΛΙΤΕΧΝΟΚΡΑΤΗΣ Ε.Π.Ε. έχει προσφύγει στο Συμβούλιο Επικρατείας. Έχει τεθεί σε εκκαθάριση. ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ Α.Ε. Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε., στα πλαίσια της άμεσης δραστηριοποίησης της στην αιολική ενέργεια, αγόρασε σε ποσοστό 100% (έναντι συνολικού κόστους ευρώ 2.449.500) στις 21/12/2007, την εταιρεία με την επωνυμία ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ Α.Ε. η οποία έχει σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο ή μέσο και ιδίως της ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. LATIRUS ENTERPRISES LIMITED Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε αγόρασε (έναντι ποσού ευρώ 8.283) στις 12/12/2006, την Κυπριακή εταιρεία με την επωνυμία LATIRUS ENTERPRISES LIMITED και στην οποία μεταβίβασε το πακέτο μετοχών της ΙΚΤΙΝΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ & ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ Α.Ε. το οποίο κατείχε. Στην συνέχεια έγινε αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου υπέρ το άρτιο (το συνολικό ποσό της αύξησης Μετοχικού Κεφαλαίου και υπέρ το άρτιο ανήλθε σε ευρώ 9.126.557) στην οποία συμμετείχε η εταιρία DolphinCI Thirteen Limited της Κύπρου, θυγατρική κατά 100% της επενδυτικής εταιρείας Dolphin Capital Investors LTD εισηγμένη στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου (ΑΙΜ). Η IKTINOΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε., μετά από αυτό και από την απευθείας πώληση μετοχών διατήρησε συμμετοχή ποσοστού (20,344%) των μετοχών. Η εταιρία ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ προχώρησε στην εξαγορά του 79,656% της εταιρίας Latirus Ltd έναντι 14.000.000 ευρώ από την εταιρία Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 52 DolphinCi Thirteen Ltd στις 30/3/2018. Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ μετά την εξαγορά κατέχει το 100% της εταιρίας Latirus Ltd και είναι ο αποκλειστικός μέτοχος. ΑΙΟΛΙΚΗ ΜΕΓΑ ΙΣΩΜΑ Α.Ε. Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε., στα πλαίσια της δραστηριοποίησης της στην αιολική ενέργεια, προχώρησε σε σύσταση της «Αιολική Μέγα Ίσωμα Ανώνυμη Εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας» με την υπ΄ αριθμό 8497/21-1-2010 πράξη σύστασης, σε ποσοστό 100%, η οποία έχει σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο ή μέσο και ιδίως της ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. ΑΙΟΛΙΚΗ ΛΥΚΟΦΩΛΙΑ Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε., στα πλαίσια της δραστηριοποίησης της στην αιολική ενέργεια, προχώρησε σε σύσταση της «Αιολική Λυκοφωλιά Ανώνυμη Εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας» με την υπ΄ αριθμό 8854/24-2-2011 πράξη σύστασης, σε ποσοστό 100%, η οποία έχει σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο ή μέσο και ιδίως της ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. ΑΙΟΛΙΚΟ ΜΑΥΡΟΛΙΘΑΡΟ Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε., στα πλαίσια της δραστηριοποίησης της στην αιολική ενέργεια, προχώρησε σε σύσταση της «Αιολική Μαυρολίθαρο Ανώνυμη Εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας» με την υπ΄ αριθμό 8855/24-2-2011 πράξη σύστασης, σε ποσοστό 100%, η οποία έχει σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο ή μέσο και ιδίως της ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. ΑΙΟΛΙΚΑ ΣΥΝΟΡΑ Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε., στα πλαίσια της δραστηριοποίησης της στην αιολική ενέργεια, προχώρησε σε σύσταση της «Αιολική Σύνορα Ανώνυμη Εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας» με την υπ΄ αριθμό 9377/21-3-2013 πράξη σύστασης, σε ποσοστό 100% μέσω της θυγατρικής της εταιρίας ΙΔΕΗ Α.Ε., η οποία έχει σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο ή μέσο και ιδίως της ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. ΙΚΤΙΝΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΝ Η εταιρία ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ με στόχο την βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά και την ανάληψη μεγάλων project, αποφάσισε την δημιουργία μιας νέας εταιρίας της ΙΚΤΙΝΟΣ Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 53 ΜΑΡΜΑΡΟΝ με την υπ΄ αριθμό 275/18-12-2015 πράξη σύστασης, η οποία αποτελεί ουσιαστικά τη συνέχεια της δημιουργίας του καταστήματος στην Κηφισίας. ΙΚΤΙΝΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ Η ΙΚΤΙΝΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ δραστηριοποιείται στον κλάδο του real estate και πρόκειται να αναπτύξει μια τουριστική εγκατάσταση στην θέση Όρμος Φανερωμένης του Δήμου Σητείας σε έκταση περίπου 2.800 στρεμμάτων. 5.4. Εταιρείες που συμμετέχουν στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου Οι εταιρείες οι οποίες συμμετέχουν στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα: ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΦΕΙΔΙΑΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΟΚΡΑΤΗΣ Ε.Π.Ε. ΙΚΤΙΝΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΝ ΑΕ ΙΔΕΗ Α.Ε. ΑΙΟΛΙΚΗ ΜΕΓΑ ΙΣΩΜΑ Α.Ε. ΑΙΟΛΙΚΗ ΜΑΥΡΟΛΙΘΑΡΟ Α.Ε. ΑΙΟΛΙΚΗ ΛΥΚΟΦΩΛΙΑ Α.Ε. ΑΙΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΡΑ Α.Ε. ΙΚΤΙΝΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ Α.Ε. LATIRUS ENTERPRISES Ltd Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής Τήνου 12Α, Βριλήσσια Αττικής Μητρική 90,00% ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ Ολική Ενοποίηση Ολική Ενοποίηση Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής 30,00% Ολική Ενοποίηση Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής Αισχύλου και Αγίων Αναργύρων 11, Δράμα Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής 100,00% 100,00% 100,00% Ολική Ενοποίηση Ολική Ενοποίηση Ολική Ενοποίηση Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής 100,00% Ολική Ενοποίηση Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής 100,00% 100,00% 97,764% Ολική Ενοποίηση Ολική Ενοποίηση Ολική Ενοποίηση Αγίας Φυλάξεως, 67 Drakos House 3025 Λεμεσός Κύπρος 100,00% Ολική Ενοποίηση ΕΔΡΑ ΠΟΣΟΣΤΟ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ Στις ιδιαίτερες οικονομικές καταστάσεις της μητρικής οι θυγατρικές εταιρείες αποτιμούνται στην αξία κτήσεως. Η Καλλιτεχνοκράτης Ε.Π.Ε. ενοποιείται με την μέθοδο της ολικής ενοποίησης διότι η μητρική εταιρεία κατέχει τον έλεγχο. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 54 6. Πλαίσιο κατάρτισης οικονομικών καταστάσεων 6.1 Γενικό πλαίσιο κατάρτισης Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. έχουν καταρτιστεί βάσει της αρχής της συνέχισης της δραστηριότητας (going concern) και είναι σύμφωνες με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) που έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), καθώς και των Διερμηνειών τους, οι οποίες έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή Ερμηνείας Προτύπων (IFRIC) και έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέχρι την 31/12/2019. Οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις έχουν συνταχθεί με βάση την αρχή του ιστορικού κόστους, όπως αυτή τροποποιείται με την αναπροσαρμογή γηπέδων και κτιρίων – επενδυτικών ακινήτων - και χρηματοοικονομικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων σε εύλογες αξίες μέσω του αποτελέσματος. Η σύνταξη οικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης (ΔΠΧΑ) απαιτεί τη χρήση λογιστικών εκτιμήσεων. Επίσης, απαιτεί την κρίση της διοίκησης κατά την εφαρμογή των λογιστικών αρχών του ομίλου. Οι περιπτώσεις οι οποίες περιλαμβάνουν μεγαλύτερο βαθμό κρίσης και πολυπλοκότητας ή οι περιπτώσεις όπου οι υποθέσεις και οι εκτιμήσεις είναι σημαντικές για τις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, περιλαμβάνονται στη σημείωση 6.3. Οι λογιστικές αρχές βάσει των οποίων συντάχθηκαν οι οικονομικές καταστάσεις, είναι συνεπείς με αυτές που χρησιμοποιήθηκαν για τη σύνταξη των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων του Ομίλου της χρήσης 2018 και έχουν εφαρμοσθεί με συνέπεια σε όλες τις περιόδους που παρουσιάζονται εκτός από αυτές που περιγράφονται στην παράγραφο 6.2. 6.2.1 Αλλαγές σε Λογιστικές Πολιτικές Τα ακόλουθα νέα Πρότυπα, Διερμηνείες και τροποποιήσεις Προτύπων έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η εφαρμογή τους είναι υποχρεωτική από την 01/01/2019 ή μεταγενέστερα. ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Ιανουάριο του 2016, το IASB προέβη στην έκδοση ενός νέου Προτύπου, του ΔΠΧΑ 16. Σκοπός του έργου του IASB ήταν η ανάπτυξη ενός νέου Προτύπου για μισθώσεις που καθορίζει τις αρχές τις οποίες εφαρμόζουν και τα δύο μέρη σε μία σύμβαση - δηλαδή και ο πελάτης («ο μισθωτής») και ο προμηθευτής («ο εκμισθωτής») - για την παροχή σχετικών πληροφοριών για τις μισθώσεις κατά τρόπο που απεικονίζει Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 55 πιστά αυτές τις συναλλαγές. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, ο μισθωτής θα πρέπει να αναγνωρίσει τα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη μίσθωση. Ο Όμιλος εξέτασε την επίδραση του νέου προτύπου στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Αναλυτική αναφορά σχετικά παρουσιάζεται στη Σημείωση 6.2.3. ΕΔΔΠΧΑ 23 «Αβεβαιότητα σχετικά με Χειρισμούς Φόρου Εισοδήματος» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Ιούνιο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση μίας νέας Διερμηνείας, της ΕΔΔΠΧΑ 23. Το ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος» προσδιορίζει τον λογιστικό χειρισμό του τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου, αλλά δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας. Η ΕΔΔΠΧΑ 23 περιλαμβάνει τις επιπρόσθετες του ΔΛΠ 12 απαιτήσεις, προσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας στον λογιστικό χειρισμό των φόρων εισοδήματος. Η νέα Διερμηνεία δεν έχει επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 9: «Προπληρωθέντα Στοιχεία με Αρνητική Απόδοση» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 9. Βάσει των υφιστάμενων απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 9, μία οικονομική οντότητα θα επιμετρούσε ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, καθώς το χαρακτηριστικό της «αρνητικής απόδοσης» θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δημιουργεί ενδεχόμενες ταμειακές ροές οι οποίες δεν αποτελούνται μόνο από πληρωμές κεφαλαίου και τόκου. Βάσει των τροποποιήσεων, οι οικονομικές οντότητες επιτρέπεται να επιμετρούν συγκεκριμένα προπληρωτέα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, εφόσον πληρείται μία συγκεκριμένη προϋπόθεση. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 28: «Μακροπρόθεσμες Συμμετοχές σε Συγγενείς και Κοινοπραξίες» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 28. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τον λογιστικό χειρισμό των μακροπρόθεσμων συμμετοχών σε μία συγγενή ή κοινοπραξία – στις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης – βάσει του ΔΠΧΑ 9. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Ενδιάμεσες Συνοπτικές Οικονομικές Καταστάσεις. Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 2015-2017 (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Δεκέμβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση «Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 20152017», η οποία αποτελείται από μία σειρά τροποποιήσεων σε ορισμένα Πρότυπα και αποτελεί μέρος του προγράμματος για τις ετήσιες βελτιώσεις στα ΔΠΧΑ. Οι τροποποιήσεις που περιλαμβάνονται στον κύκλο αυτόν είναι οι εξής: ΔΠΧΑ 3 - ΔΠΧΑ 11: Συμμετοχικά δικαιώματα που κατείχε προηγουμένως ο αποκτών σε μία από κοινού λειτουργία, ΔΛΠ 12: Επιπτώσεις στον φόρο εισοδήματος από πληρωμές για Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 56 χρηματοοικονομικά μέσα ταξινομημένα ως στοιχεία των ιδίων κεφαλαίων, ΔΛΠ 23: Κόστη δανεισμού επιλέξιμα για κεφαλαιοποίηση. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2019. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 19: «Τροποποίηση, Περικοπή ή Διακανονισμός Προγράμματος Καθορισμένων Παροχών» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Φεβρουάριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 19, βάσει των οποίων μία οικονομική οντότητα απαιτείται να χρησιμοποιεί επικαιροποιημένες αναλογιστικές παραδοχές κατά τον προσδιορισμό του κόστους τρέχουσας υπηρεσίας και του καθαρού τόκου για την εναπομένουσα περίοδο μετά την τροποποίηση, την περικοπή ή τον διακανονισμό ενός προγράμματος καθορισμένων παροχών. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η ενίσχυση της κατανόησης των οικονομικών καταστάσεων και η παροχή περισσότερο χρήσιμων πληροφοριών στους χρήστες αυτών. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. 6.2.2 Νέα Πρότυπα, Διερμηνείες, Αναθεωρήσεις και Τροποποιήσεις υφιστάμενων Προτύπων τα οποία δεν έχουν ακόμα τεθεί σε ισχύ ή δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση Τα ακόλουθα νέα Πρότυπα, Διερμηνείες και τροποποιήσεις Προτύπων έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), αλλά είτε δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ είτε δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σκοπός της οποίας ήταν η ενσωμάτωση σημαντικών θεμάτων τα οποία δεν καλύπτονταν, καθώς επίσης και η επικαιροποίηση και παροχή διευκρινίσεων σε σχέση με συγκεκριμένες καθοδηγήσεις. Το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει ένα νέο κεφάλαιο σχετικά με την επιμέτρηση, στο οποίο αναλύεται η έννοια της επιμέτρησης, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την επιλογή μίας βάσης επιμέτρησης, θέματα σχετικά με την παρουσίαση και γνωστοποίηση στις Οικονομικές Καταστάσεις και καθοδήγηση αναφορικά με την αποαναγνώριση στοιχείων του ενεργητικού και υποχρεώσεων από τις Οικονομικές Καταστάσεις. Περαιτέρω, το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει βελτιωμένους ορισμούς των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθοδήγηση που υποβοηθά την εφαρμογή των εν λόγω ορισμών, επικαιροποίηση των κριτηρίων για την αναγνώριση των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθώς επίσης και διευκρινίσεις σε σημαντικούς τομείς, όπως οι ρόλοι της διαχείρισης, της συντηρητικότητας και της αβεβαιότητας κατά την επιμέτρηση στην χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 57 επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση Τροποποιήσεων στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σε συνέχεια της αναθεώρησής του. Ορισμένα Πρότυπα περιλαμβάνουν ρητές αναφορές σε προγενέστερες εκδόσεις του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η επικαιροποίηση των ως άνω αναφορών και η υποστήριξη για τη μετάβαση στο αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 και στο ΔΛΠ 8: «Ορισμός του Ουσιώδους» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων στον ορισμό του ουσιώδους, προκειμένου να καταστεί ευκολότερο για τις εταιρείες να προβούν σε άσκηση κρίσης σχετικά με το ουσιώδες μέγεθος. Ο ορισμός του ουσιώδους βοηθά τις εταιρείες να αποφασίσουν ποιες πληροφορίες θα πρέπει να περιληφθούν στις Οικονομικές τους Καταστάσεις. Ο νέος ορισμός τροποποιεί το ΔΛΠ 1 και το ΔΛΠ 8. Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τον ορισμό του ουσιώδους και πώς αυτός θα πρέπει να εφαρμοστεί, συμπεριλαμβάνοντας στον ορισμό καθοδήγηση η οποία μέχρι τώρα περιλαμβανόταν σε άλλα Πρότυπα. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στα ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7: “Αναμόρφωση Σημείου Αναφοράς Επιτοκίου” (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Σεπτέμβριο του 2019, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων σε ορισμένες απαιτήσεις συγκεκριμένων λογιστικών χειρισμών αντιστάθμισης, προκειμένου να εξομαλύνει ενδεχόμενες επιπτώσεις που προκύπτουν από την αβεβαιότητα η οποία προέρχεται από την αναμόρφωση του Σημείου Αναφοράς Επιτοκίου. Οι τροποποιήσεις σχεδιάστηκαν για να υποστηρίξουν την παροχή χρήσιμων χρηματοοικονομικών πληροφοριών από τις εταιρείες κατά τη διάρκεια της περιόδου αβεβαιότητας, η οποία προκύπτει από τη σταδιακή κατάργηση των σημείων αναφοράς επιτοκίου, όπως τα διατραπεζικά επιτόκια. Επιπλέον, οι εταιρείες απαιτείται να παράσχουν πρόσθετες πληροφορίες στους επενδυτές αναφορικά με τις σχέσεις αντιστάθμισης που επηρεάζονται άμεσα από τις εν λόγω συνθήκες Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 58 αβεβαιότητας. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 3: «Ορισμός μίας Επιχείρησης» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 3 προκειμένου να βελτιώσει τον ορισμό μίας επιχείρησης. Οι τροποποιήσεις θα βοηθήσουν τις εταιρείες να προσδιορίσουν αν μία απόκτηση αποτελεί συνένωση επιχειρήσεων ή απόκτηση στοιχείων του ενεργητικού. Ο τροποποιημένος ορισμός επισημαίνει ότι η εκροή μίας επιχείρησης είναι να παρέχει αγαθά και υπηρεσίες στους πελάτες, ενώ ο προγενέστερος ορισμός εστίαζε στις αποδόσεις υπό τη μορφή μερισμάτων, χαμηλότερου κόστους ή άλλων οικονομικών οφελών στους επενδυτές και σε τρίτους. Επιπλέον της τροποποίησης του ορισμού της επιχείρησης, το IASB μέσω της εν λόγω έκδοσης παρέχει συμπληρωματική καθοδήγηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. ΔΠΧΑ 17 «Ασφαλιστικές Συμβάσεις» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2021) Τον Μάιο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση ενός νέου Προτύπου, του ΔΠΧΑ 17, το οποίο αντικαθιστά ένα ενδιάμεσο Πρότυπο, το ΔΠΧΑ 4. Σκοπός του έργου του IASB ήταν η ανάπτυξη ενός ενιαίου Προτύπου βασισμένου στις αρχές (principle-based standard) για τον λογιστικό χειρισμό όλων των τύπων ασφαλιστικών συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων και των συμβάσεων αντασφάλισης που κατέχει ένας ασφαλιστικός φορέας. Ένα ενιαίο Πρότυπο βασισμένο στις αρχές θα ενισχύσει τη συγκρισιμότητα της χρηματοοικονομικής αναφοράς μεταξύ οικονομικών οντοτήτων, δικαιοδοσιών και κεφαλαιαγορών. Το ΔΠΧΑ 17 καθορίζει τις απαιτήσεις που θα πρέπει να εφαρμόζει μία οικονομική οντότητα στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση που σχετίζεται με ασφαλιστικές συμβάσεις που εκδίδει και συμβάσεις αντασφάλισης που κατέχει. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 «Ταξινόμηση Υποχρεώσεων ως Βραχυπρόθεσμες ή Μακροπρόθεσμες» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2022) Τον Ιανουάριο του 2020, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων του ΔΛΠ 1 που επηρεάζουν τις απαιτήσεις για την παρουσίαση των υποχρεώσεων. Συγκεκριμένα, οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν ένα από τα κριτήρια ταξινόμησης μιας υποχρέωσης ως μακροπρόθεσμη, την απαίτηση για μία οντότητα να έχει το δικαίωμα να αναβάλει τον διακανονισμό της υποχρέωσης για τουλάχιστον 12 μήνες μετά την Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 59 περίοδο αναφοράς. Οι τροποποιήσεις περιλαμβάνουν: α) αποσαφήνιση ότι το δικαίωμα μίας οντότητας για αναβολή του διακανονισμού θα πρέπει να υφίσταται κατά την ημερομηνία αναφοράς, β) αποσαφήνιση ότι η ταξινόμηση της υποχρέωσης δεν επηρεάζεται από τις προθέσεις ή προσδοκίες της διοίκησης σχετικά με την εξάσκηση του δικαιώματος αναβολής του διακανονισμού, γ) επεξηγούν πώς οι συνθήκες δανεισμού επηρεάζουν την ταξινόμηση, και δ) αποσαφήνιση των απαιτήσεων σχετικά με την ταξινόμηση υποχρεώσεων μίας οντότητας που πρόκειται να ή ενδεχομένως να διακανονίσει μέσω έκδοσης ιδίων συμμετοχικών τίτλων. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 6.2.3 Επίδραση στις Οικονομικές Καταστάσεις της 31/12/2019 από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» και Νέα Λογιστική Πολιτική για τις μισθώσεις α) Πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 κατά την 01/01/2019 Συνεπεία των αλλαγών στις λογιστικές πολιτικές, όπως αυτές περιγράφονται ανωτέρω, ο Όμιλος και η Εταιρεία κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 υιοθέτησαν το ΔΧΠΑ 16, εφαρμόζοντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση. Με βάση την εν λόγω προσέγγιση, ο Όμιλος αναγνώρισε μία υποχρέωση την οποία και επιμέτρησε στην παρούσα αξία της, όπως αυτή προκύπτει από την προεξόφληση των εναπομενουσών μισθωμάτων με το επιπλέον επιτόκιο δανεισμού (incremental borrowing cost) που ίσχυε κατά την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής του Προτύπου ήτοι κατά την 01/01/2019. Περαιτέρω, αναγνώρισε ένα δικαίωμα χρήσης παγίου επιμετρώντας το δικαίωμα αυτό σε ένα ποσό το οποίο είναι ίσο με την αντίστοιχη υποχρέωση που αναγνωρίστηκε, προσαρμοσμένο με τυχόν προκαταβολές μισθωμάτων που υπήρχαν αμέσως πριν την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής. Η συγκριτική πληροφόρηση δεν αναδιατυπώθηκε, και δεν υπήρξε επίδραση της εφαρμογής του νέου Προτύπου στο Υπόλοιπο κερδών εις νέον κατά την πρώτη εφαρμογή του, ήτοι κατά την 01/01/2019. Περαιτέρω, ο Όμιλος εφάρμοσε την εξαίρεση που παρέχεται από το Πρότυπο αναφορικά με τον προσδιορισμό των μισθώσεων και πιο συγκεκριμένα, την εφαρμοζόμενη πρακτική του ΔΠΧΑ 16, σύμφωνα με την οποία δε χρειάζεται να επαναξιολογήσει εάν μία σύμβαση είναι ή εμπεριέχει μίσθωση κατά την ημερομηνία της πρώτης μετάβασης. Αυτό σημαίνει ότι, το ΔΠΧΑ 16 εφαρμόστηκε στις συμβάσεις που έχουν ήδη αναγνωριστεί ως μισθώσεις με την εφαρμογή του ΔΛΠ 17 «Μισθώσεις» και της ΕΔΔΠΧΑ 4 «Προσδιορίζοντας κατά Πόσο μία Σύμβαση Εμπεριέχει Μίσθωση». Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 60 Τέλος, ο Όμιλος χρησιμοποίησε και τις εξαιρέσεις του Προτύπου αναφορικά με τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και τις μισθώσεις παγίων χαμηλής αξίας. Αναφορικά με το επιτόκιο προεξόφλησης, ο Όμιλος αποφάσισε να εφαρμόσει ενιαίο προεξοφλητικό επιτόκιο σε κάθε κατηγορία μισθώσεων με παρόμοια χαρακτηριστικά. Η υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 16, είχε τα ακόλουθα σημαντικά αποτελέσματα για τον Όμιλο: Α) Μισθώσεις που προηγουμένως ταξινομούνταν ως λειτουργικές: - Ο Όμιλος διέθετε λειτουργικές μισθώσεις που αφορούν σε εδαφικές εκτάσεις, κτίρια και μεταφορικά μέσα. Το Πρότυπο επηρέασε τον λογιστικό χειρισμό των λειτουργικών μισθώσεων του Ομίλου. Συγκεκριμένα, κατά την υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 16, οι υποχρεώσεις που απορρέουν από συμβάσεις λειτουργικών μισθώσεων ‐ οι οποίες, σύμφωνα με το ΔΛΠ 17, έπρεπε να γνωστοποιούνται στις σημειώσεις επί των οικονομικών καταστάσεων ‐ εμφανίζονται ως στοιχεία του ενεργητικού (δικαιώματα χρήσης) και υποχρεώσεις από μισθώσεις στην κατάσταση οικονομικής θέσης. Η αύξηση των υποχρεώσεων από μισθώσεις οδήγησε σε αντίστοιχη αύξηση του καθαρού δανεισμού του Ομίλου. - Η φύση των εξόδων που σχετίζονται με αυτές τις μισθώσεις έχει μεταβληθεί, καθώς με την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16, αντικαθίσταται το λειτουργικό κόστος μίσθωσης με κόστος απόσβεσης για τα περιουσιακά στοιχεία που αφορούν δικαίωμα χρήσης και έξοδο τόκου επί των υποχρεώσεων που απορρέουν. - Στην κατάσταση ιδίων κεφαλαίων κατά την πρώτη εφαρμογή δεν προέκυψε επίδραση, καθώς ο Όμιλος επέλεξε να αναγνωρίσει ισόποση υποχρέωση με δικαίωμα χρήσης. - Στην κατάσταση ταμειακών ροών, το μέρος που αφορά στην αποπληρωμή των μισθωμάτων θα μειώσει τις ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες και δεν περιλαμβάνεται πλέον στις καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες. Μόνον οι αποπληρωμές τόκων εξακολουθούν να περιλαμβάνονται στις καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες. Β) Μισθώσεις που προηγουμένως ταξινομούνταν ως χρηματοδοτικές: Ο Όμιλος δεν άλλαξε τις προϋπάρχουσες λογιστικές αξίες των ενσώματων παγίων στοιχείων και των υποχρεώσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 για μισθώσεις που ήταν ταξινομημένες ως χρηματοδοτικές (τα δικαιώματα χρήσης παγίων και οι υποχρεώσεις μισθώσεων ισούνται με τα μισθωμένα πάγια και υποχρεώσεις υπό το ΔΛΠ 17). Οι απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 16 εφαρμόστηκαν στις μισθώσεις αυτές από την 1 Ιανουαρίου 2019. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 61 Το ΔΠΧΑ 16 δεν έχει επιφέρει σημαντικές μεταβολές στη λογιστική των μισθώσεων από την πλευρά του εκμισθωτή, και για τον λόγο αυτό, ο Όμιλος δεν είχε σημαντικές μεταβολές από τις μισθώσεις που έχει συνάψει και στις οποίες λειτουργεί ως εκμισθωτής. Η επίδραση (αύξηση / (μείωση)) από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 1/1/2019 ήταν η εξής: 1/1/2019 Όμιλος 1/1/2019 Εταιρεία Ενσώματα πάγια στοιχεία Δικαιώματα χρήσης Οικοπέδων και Κτιρίων 206.861 146.159 Δικαιώματα χρήσης Μεταφορικών μέσων Σύνολο μη κυκλοφορούντων στοιχείων του ενεργητικού ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ 306.855 213.002 513.716 359.160 513.716 359.160 253.151 149.905 253.151 149.905 260.564 209.255 Σύνολο μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων 260.564 209.255 ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ 513.716 359.160 Υποχρεώσεις από μισθώσεις Σύνολο βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων Υποχρεώσεις από μισθώσεις Ο Όμιλος δεν είχε επίδραση στα ίδια κεφάλαια από την αρχική εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16. β) Αναγνώριση μισθώσεων στις οικονομικές καταστάσεις της 31/12/2019 Μετά την αρχική αναγνώριση ο Όμιλος επιμετρά τα δικαιώματα χρήσης και τα αποσβένει με σταθερό ρυθμό καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Αντίστοιχα, ο Όμιλος επιμετρά τις παραπάνω υποχρεώσεις από μισθώσεις και τις αυξομειώνει με βάση την αναγνώριση των σχετικών τόκων και των πληρωμών μισθωμάτων. Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Στα ενσώματα πάγια στοιχεία συμπεριλαμβάνονται τα παρακάτω Δικαιώματα Χρήσης Περιουσιακών Στοιχείων (Right-of-Use Assets) μέσω μισθώσεων βάσει του ΔΠΧΑ 16: Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 62 ΟΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο έναρξης περιόδου πριν την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο έναρξης περιόδου μετά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Προσθήκες περιόδου Αποσβέσεις περιόδου Αποαναγνώριση Υπόλοιπο λήξης περιόδου ΟΙΚΟΠΕΔΑ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟΣ & ΚΤΙΡΙΑ ΜΕΣΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ 0 0 2.507.004 206.861 306.855 0 206.861 306.855 2.507.004 0 327.902 1.685.374 (56.599) (72.061) (421.659) (60.702) (140.120) 0 89.560 422.576 3.770.720 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Υπόλοιπο έναρξης περιόδου πριν την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο έναρξης περιόδου μετά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Προσθήκες περιόδου Αποσβέσεις περιόδου Αποαναγνώριση Υπόλοιπο λήξης περιόδου ΟΙΚΟΠΕΔΑ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟΣ & ΚΤΙΡΙΑ ΜΕΣΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ 0 0 2.507.004 146.159 213.002 0 146.159 213.002 2.507.004 0 327.902 1.685.374 (56.599) (72.061) (421.659) 0 (46.751) 0 89.560 422.576 3.770.720 6.2.4 Επίδραση στις Οικονομικές Καταστάσεις της 31/12/2019 από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 6 Έρευνα και Αξιολόγηση Ορυκτών Πόρων Ο Όμιλος και η Εταιρεία κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 υιοθέτησαν το ΔΧΠΑ 6 «Έρευνα και Αξιολόγηση Ορυκτών Πόρων». Με βάση τη νέα πολιτική ο Όμιλος αναγνωρίζει ως άυλα στοιχεία του ενεργητικού «Δικαιώματα», έξοδα σχετικά με την έρευνα και αξιολόγηση ορυκτών πόρων – μαρμάρων - από την στιγμή της απόκτησης του νομικού δικαιώματος να εξερευνήσει μία συγκεκριμένη περιοχή και μέχρι την ημερομηνία που θα αποδειχτεί ότι η εξόρυξη των ορυκτών αυτών πόρων είναι τεχνικά εφικτή και οικονομικά βιώσιμη. Στα έξοδα έρευνας και αξιολόγησης που κεφαλαιοποιούνται ως Δικαιώματα περιλαμβάνονται δαπάνες σχετιζόμενες με δοκιμαστικές γεωτρήσεις, διάνοιξη ορυγμάτων, αποκομιδή δειγμάτων και γενικότερα δραστηριότητες που σχετίζονται με την αξιολόγηση της τεχνικής δυνατότητας και οικονομικής βιωσιμότητας της εξόρυξης των ορυκτών πόρων και μόνο για έρευνες που πραγματοποιούνται σε περιοχές που ο Όμιλος γνωρίζει και ήδη διαχειρίζεται ή είναι σε θέση να εκτιμά ότι υπάρχουν σημαντικές πιθανότητες ύπαρξης αξιοποιήσιμων αποθεμάτων. Τα δικαιώματα από έρευνα και αξιολόγηση ορυκτών πόρων, παύουν να ταξινομούνται ως τέτοια, από τη στιγμή που αποδεικνύεται ότι η εξόρυξη των ορυκτών πόρων είναι τεχνικά εφικτή και οικονομικά βιώσιμη. Μέχρι τη στιγμή της αναταξινόμησης εξετάζονται για τυχόν απομείωση της αξίας τους και κάθε ζημιά που προκύπτει αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα της περιόδου πριν την αναταξινόμηση. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 63 6.3 Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και κρίσεις της Διοίκησης Η προετοιμασία των οικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης (ΔΠΧΑ) απαιτεί από τη διοίκηση το σχηματισμό κρίσεων, εκτιμήσεων και υποθέσεων οι οποίες επηρεάζουν τα δημοσιευμένα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις την ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων. Επηρεάζουν επίσης τις γνωστοποιήσεις των ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων την ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων καθώς και τα δημοσιευμένα ποσά εσόδων και εξόδων κατά της περιόδου. Τα πραγματικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από αυτά τα οποία έχουν εκτιμηθεί. Οι εκτιμήσεις και οι κρίσεις βασίζονται στην εμπειρία του παρελθόντος και σε άλλους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων και των προσδοκιών για μελλοντικά γεγονότα τα οποία θεωρούνται λογικά στις συγκεκριμένες συνθήκες, ενώ επαναξιολογούνται συνεχώς με την χρησιμοποίηση όλων των διαθέσιμων πληροφοριών. Οι βασικές εκτιμήσεις και αξιολογικές κρίσεις της Διοίκησης είναι οι ακόλουθές: Εκτιμήσεις κατά τον υπολογισμό της αξίας χρήσης των ΜΔΤΡ Ο Όμιλος διενεργεί σχετικό έλεγχο απομείωσης της αξίας των επενδύσεων σε θυγατρικές και συγγενείς όποτε υπάρχει ένδειξη για απομείωση, σύμφωνα με τις διατάξεις του ΔΛΠ 36. Προκειμένου να διαπιστωθεί εάν συντρέχουν λόγοι απομείωσης, απαιτείται ο υπολογισμός της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας μειωμένης κατά το κόστος πώλησης της κάθε Μονάδας Δημιουργίας Ταμειακών Ροών (ΜΔΤΡ). Τα ανακτήσιμα ποσά των ΜΔΤΡ έχουν καθοριστεί για σκοπούς ελέγχου απομείωσης, με βάση τον υπολογισμό της αξίας χρήσης τους, ο οποίος απαιτεί εκτιμήσεις. Για τον υπολογισμό της αξίας χρήσης, οι εκτιμώμενες ταμειακές ροές προεξοφλούνται στην παρούσα αξία τους με τη χρήση ενός συντελεστή προεξόφλησης, ο οποίος αντικατοπτρίζει τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για τη διαχρονική αξία του χρήματος, καθώς και τους κινδύνους που συνδέονται με τη συγκεκριμένη ΜΔΤΡ. Στον υπολογισμό χρησιμοποιούνται ταμειακές προβλέψεις βασισμένες σε εγκεκριμένα από τη Διοίκηση επιχειρηματικά σχέδια. Αυτά τα επιχειρηματικά σχέδια και οι προβλέψεις ταμειακών ροών συνήθως καλύπτουν περίοδο πέντε ετών. Ειδικότερα για τον τομέα της ενέργειας χρησιμοποιούνται παραδοχές οι οποίες επικρατούν στην αγορά της ενέργειας. Η περίοδος που εξετάζεται από τη διοίκηση, υπερβαίνει τα πέντε έτη, διάστημα το οποίο ενθαρρύνεται από το ΔΛΠ 36, καθώς ιδιαίτερα για τις ανανεώσιμες ενεργειακές μονάδες ακόμα και μια μεγαλύτερη περίοδος θα κρίνεται αρκετά ικανοποιητική. Ταμειακές ροές πέραν της περιόδου κατά την οποία οι προβλέψεις είναι διαθέσιμες, προεκτείνονται βάσει των εκτιμώμενων ρυθμών ανάπτυξης. Οι βασικές παραδοχές που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της ανακτήσιμης αξίας των διαφορετικών ΜΔΤΡ που έχουν πραγματοποιηθεί, αναφέρονται στη σημείωση 10.4 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, όπου και εξηγείται περαιτέρω. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 64 Πρόβλεψη για φόρο εισοδήματος Η πρόβλεψη για φόρο εισοδήματος με βάση το ΔΛΠ 12 υπολογίζεται με εκτίμηση των φόρων που θα καταβληθούν στις φορολογικές αρχές και περιλαμβάνει τον τρέχοντα φόρο εισοδήματος για κάθε χρήση και πρόβλεψη για τους πρόσθετους φόρους που πιθανόν να προκύψουν σε φορολογικούς ελέγχους. Προκειμένου να προσδιοριστεί η πρόβλεψη του Ομίλου για τους φόρους εισοδήματος απαιτείται ουσιαστική αντίληψη των ανωτέρω. Παρότι η έκβαση του φορολογικού ελέγχου δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί αξιόπιστα, οι εταιρίες του ομίλου χρησιμοποιώντας στατιστικά στοιχεία από φορολογικούς ελέγχους παρελθόντων ελεγμένων φορολογικά χρήσεων, έχουν σχηματίσει πρόβλεψη για τις ενδεχόμενες φορολογικές υποχρεώσεις που θα προκύψουν από τον φορολογικό έλεγχο των ανέλεγκτων χρήσεων. Στην περίπτωση που οι τελικοί φόροι που προκύπτουν μετά από τους φορολογικούς ελέγχους είναι διαφορετικοί από τα ποσά που είχαν αρχικά καταχωρηθεί, διαφορές αυτές θα επηρεάσουν το φόρο εισοδήματος και τις προβλέψεις για αναβαλλόμενους φόρους στη χρήση που ο προσδιορισμός των φορολογικών διαφορών έλαβε χώρα. Προβλέψεις για αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες από απαιτήσεις από πελάτες Ο Όμιλος και η Εταιρεία εφαρμόζουν την απλοποιημένη προσέγγιση του ΔΠΧΑ 9 για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, με την οποία, η πρόβλεψη ζημίας επιμετράται σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής για τις απαιτήσεις από πελάτες. Ο Όμιλος και η Εταιρεία διενεργούν προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις σε σχέση με συγκεκριμένους πελάτες όταν υπάρχουν δεδομένα ή ενδείξεις οι οποίες καταδεικνύουν ότι η είσπραξη της σχετικής απαίτησης στο σύνολο της ή κατά ένα μέρος δεν είναι πιθανή. Η Διοίκηση του Ομίλου προβαίνει σε περιοδική επανεκτίμηση της επάρκειας της πρόβλεψης σχετικά με τις επισφαλείς απαιτήσεις σε συνάρτηση της πιστωτικής της πολιτικής και λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία της Νομικής Υπηρεσίας του Ομίλου, τα οποία προκύπτουν βάση επεξεργασίας ιστορικών δεδομένων και πρόσφατων εξελίξεων των υποθέσεων που διαχειρίζεται. Επίσης, αξιολογεί την ανακτησιμότητα των εμπορικών απαιτήσεων επισκοπώντας και την ενηλικίωση των υπολοίπων των πελατών, το πιστωτικό ιστορικό τους και την διευθέτηση των μεταγενέστερων της περιόδου αναφοράς εισπράξεων. Πρόβλεψη για αποζημίωση προσωπικού Το ύψος της πρόβλεψης για αποζημίωσης προσωπικού βασίζεται σε αναλογιστική μελέτη. Η αναλογιστική μελέτη περιλαμβάνει την στοιχειοθέτηση παραδοχών σχετικών με το προεξοφλητικό επιτόκιο, το ποσοστό αύξησης των αμοιβών των εργαζομένων, την αύξηση του δείκτη τιμών καταναλωτή και την Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 65 αναμενόμενη εναπομένουσα εργασιακή ζωή. Οι παραδοχές που χρησιμοποιούνται εμπεριέχουν σημαντική αβεβαιότητα και η Διοίκηση του Ομίλου προβαίνει σε συνεχή επανεκτίμηση τους. Ενδεχόμενα στοιχεία του ενεργητικού και ενδεχόμενες υποχρεώσεις Ο όμιλος εμπλέκεται σε δικαστικές διεκδικήσεις και αποζημιώσεις κατά τη συνήθη πορεία των εργασιών του. Η διοίκηση κρίνει ότι οποιοιδήποτε διακανονισμοί δε θα επηρέαζαν σημαντικά τη οικονομική θέση του Ομίλου στις 31 Δεκεμβρίου του 2019. Παρόλα αυτά, ο καθορισμός των ενδεχόμενων υποχρεώσεων που σχετίζονται με τις δικαστικές διεκδικήσεις και τις απαιτήσεις είναι μία πολύπλοκη διαδικασία που περιλαμβάνει κρίσεις σχετικά με τις πιθανές συνέπειες και διερμηνείες σχετικά με τους νόμους και τους κανονισμούς. Μεταβολές στις κρίσεις ή στις διερμηνείες είναι πιθανό να οδηγήσουν σε μία αύξηση ή μια μείωση των ενδεχόμενων υποχρεώσεων του Ομίλου στο μέλλον. Ωφέλιμη ζωή αποσβέσιμων στοιχείων Η διοίκηση της εταιρίας εξετάζει τις ωφέλιμες ζωές των αποσβέσιμων στοιχείων σε κάθε χρήση. Την 31η Δεκεμβρίου 2019 η διοίκηση της εταιρίας εκτιμά ότι οι ωφέλιμες ζωές αντιπροσωπεύουν την αναμενόμενη χρησιμότητα των στοιχείων του ενεργητικού. Απομείωση ενσώματων και άυλων παγίων στοιχείων Τα ενσώματα και άυλα πάγια στοιχεία ελέγχονται για σκοπούς απομείωσης όταν γεγονότα ή αλλαγές στις συνθήκες υποδηλώνουν ότι η λογιστική τους αξία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμη. Για τον υπολογισμό της αξίας χρήσεως η Διοίκηση εκτιμά τις μελλοντικές ταμειακές ροές από το περιουσιακό στοιχείο ή την μονάδα ταμειακής ροής και να επιλέξει τον κατάλληλο συντελεστή προεξόφλησης για να υπολογίσει την παρούσα αξία των μελλοντικών ταμειακών ροών. Επιμέτρηση της εύλογης αξίας των επενδύσεων σε ακίνητα Οι εκτιμήσεις των επενδύσεων σε ακίνητα υποστηρίζονται από έκθεση εκτίμησης που πραγματοποιείται από ανεξάρτητο εκτιμητικό οίκο, ο οποίος και προσδιορίζει την αξία των επενδυτικών ακινήτων ακολουθώντας κατά περίπτωση τις διεθνώς αναγνωρισμένες μεθόδους εκτίμησης. Η πλέον κατάλληλη ένδειξη της εύλογης αξίας είναι οι τρέχουσες αξίες που ισχύουν σε μια ενεργή αγορά για συναφή μισθωτήρια αλλά και λοιπά συμβόλαια. Εάν δεν είναι εφικτή η ανεύρεση τέτοιων πληροφοριών, η αξία προσδιορίζεται μέσα από ένα εύρος λογικών εκτιμήσεων των εύλογων αξιών. Στις περισσότερες περιπτώσεις κρίθηκε ως πλέον κατάλληλη, η Τεχνική Ανάλυσης των Προεξοφλημένων Ταμειακών Ροών. Τα μοντέλα προεξόφλησης ταμειακών ροών, βασίζονται σε αξιόπιστες εκτιμήσεις μελλοντικών ταμειακών ροών που πηγάζουν από υποθέσεις σχετικά με επιτεύξιμους συντελεστές σε σχέση με την υπό εξέταση αγορά και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα, χρησιμοποιώντας προεξοφλητικά επιτόκια που απεικονίζουν την Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 66 τρέχουσα εκτίμηση της αγοράς αναφορικά με την αβεβαιότητα για το ύψος και τη χρονική στιγμή εμφάνισης αυτών των ταμειακών ροών. Για την εφαρμογή τεχνικών αποτίμησης προεξόφλησης ταμειακών ροών, χρησιμοποιούνται παραδοχές, που θεμελιώνουν εκτιμήσεις για τον προσδιορισμό της εύλογης αξίας και είναι αυτές που σχετίζονται με: προσδοκώμενα μελλοντικά έσοδα, πληρότητα, κενές περίοδοι, κόστος κατασκευής, υποχρεώσεις συντήρησης, καθώς και κατάλληλα προεξοφλητικά επιτόκια. Περαιτέρω πληροφορίες αναφορικά με τις βασικές παραδοχές περιλαμβάνονται στη σημείωση 10.29. Προβλέψεις για περιβαλλοντική αποκατάσταση O Όμιλος σχηματίζει πρόβλεψη έναντι των σχετικών υποχρεώσεών του για αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος από την εκμετάλλευση των λατομείων και των αιολικών πάρκων, που απορρέουν από την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία ή από δεσμευτικές πρακτικές του Ομίλου. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποκατάστασης προεξοφλείται στην παρούσα αξία και αναγνωρίζεται στο κόστος των ενσώματων ακινητοποιήσεων. Ο συντελεστής προεξόφλησης με τον οποίο προεξοφλείται η μελλοντική υποχρέωση είναι το επιτόκιο προ φόρων το οποίο απεικονίζει τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για την διαχρονική αξία του χρήματος. Περαιτέρω πληροφορίες στις Σημειώσεις 7.4 και 10.16. 7. Βασικές λογιστικές αρχές Οι λογιστικές αρχές βάσει των οποίων συντάσσονται οι συνημμένες οικονομικές καταστάσεις και τις οποίες συστηματικά εφαρμόζει ο Όμιλος είναι οι ακόλουθες. 7.1. Πληροφόρηση κατά τομέα Ως επιχειρηματικός τομέας ορίζεται μία ομάδα στοιχείων ενεργητικού και δραστηριοτήτων που παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες, τα οποία υπόκεινται σε διαφορετικούς κινδύνους και αποδόσεις από εκείνα άλλων επιχειρηματικών τομέων. Ως γεωγραφικός τομέας, ορίζεται μία γεωγραφική περιοχή, στην οποία παρέχονται προϊόντα και υπηρεσίες και η οποία υπόκειται σε διαφορετικούς κινδύνους και αποδόσεις από άλλες περιοχές. Ο Όμιλος δραστηριοποιείται κυρίως στην εκμετάλλευση λατομείων μαρμάρων (εξόρυξη και Εμπορεία Μαρμάρων), ενώ ασχολείται και με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και το real estate. Γεωγραφικά ο Όμιλος δραστηριοποιείται στην Ελληνική Επικράτεια, στην Ευρωζώνη και σε Λοιπές Χώρες. 7.2. Ενοποίηση Θυγατρικές: Είναι όλες οι εταιρείες που διοικούνται και ελέγχονται, άμεσα ή έµµεσα, από άλλη εταιρία (μητρική), είτε µέσω της κατοχής της πλειοψηφίας των μετοχών της εταιρείας στην οποία έγινε η επένδυση, είτε µέσω της εξάρτησή της από την τεχνογνωσία που της παρέχει ο Όμιλος. Δηλαδή, Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 67 θυγατρικές είναι οι επιχειρήσεις πάνω στις οποίες ασκείται έλεγχος από την μητρική. Η Ικτίνος Ελλάς αποκτά και ασκεί έλεγχο μέσω των δικαιωμάτων ψήφου. Η ύπαρξη τυχόν δυνητικών δικαιωμάτων ψήφου τα οποία είναι ασκήσιμα κατά τον χρόνο σύνταξης των οικονομικών καταστάσεων, λαμβάνεται υπόψη προκειμένου να στοιχειοθετηθεί αν η μητρική ασκεί τον έλεγχο επί των θυγατρικών. Οι θυγατρικές ενοποιούνται πλήρως (ολική ενοποίηση) με την μέθοδο της εξαγοράς από την ημερομηνία που αποκτάται ο έλεγχος επ’ αυτών και παύουν να ενοποιούνται από την ημερομηνία που τέτοιος έλεγχος δεν υφίσταται. Η εξαγορά θυγατρικής από τον Όμιλο λογιστικοποιείται βάσει της μεθόδου της αγοράς. Το κόστος κτήσης μιας θυγατρικής είναι η εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων που δόθηκαν, των μετοχών που εκδόθηκαν και των υποχρεώσεων που αναλήφθηκαν κατά την ημερομηνία της ανταλλαγής, πλέον τυχόν κόστους άμεσα συνδεδεμένου με την συναλλαγή. Τα εξατομικευμένα περιουσιακά στοιχεία, υποχρεώσεις και ενδεχόμενες υποχρεώσεις που αποκτώνται σε μία επιχειρηματική συνένωση επιμετρώνται κατά την εξαγορά στις εύλογες αξίες τους ανεξαρτήτως του ποσοστού συμμετοχής. Το κόστος αγοράς πέραν της εύλογης αξίας των επί μέρους στοιχείων που αποκτήθηκαν, καταχωρείται ως υπεραξία. Αν το συνολικό κόστος της αγοράς είναι μικρότερο από την εύλογη αξία των επί μέρους στοιχείων που αποκτήθηκαν, η διαφορά καταχωρείται άμεσα στα αποτελέσματα. Διεταιρικές συναλλαγές, υπόλοιπα και μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ των εταιρειών του Ομίλου απαλείφονται. Οι μη πραγματοποιημένες ζημιές, επίσης απαλείφονται, εκτός εάν η συναλλαγή παρέχει ενδείξεις απομείωσης, του μεταβιβασθέντος στοιχείου ενεργητικού. Οι λογιστικές αρχές των θυγατρικών έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Έλεγχος απομείωσης επενδύσεων σε θυγατρικές εταιρείες (Εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις): Οι συμμετοχές της μητρικής εταιρείας στις ενοποιούμενες θυγατρικές της αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον τυχόν συσσωρευμένες ζημίες απομείωσης. Σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, η Διοίκηση αξιολογεί κατά πόσον υφίστανται εσωτερικές ή εξωτερικές ενδείξεις απομείωσης επί των επενδύσεων της σε θυγατρικές εταιρείες. Στην περίπτωση όπου υπάρχουν ενδείξεις, η Εταιρεία πραγματοποιεί έλεγχο απομείωσης και προσδιορίζει την ανακτήσιμη αξία για κάθε Μονάδα Δημιουργίας Ταμειακών Ροών ως το υψηλότερο ποσό μεταξύ της εύλογης αξίας μείον τα κόστη πώλησης και της αξίας λόγω χρήσης. Για σκοπούς εκτίμησης της απομείωσης, οι επενδύσεις σε θυγατρικές κατηγοριοποιούνται στη μικρότερη ομάδα στοιχείων που μπορεί να παράσχει ταμειακές ροές ανεξάρτητα από άλλα στοιχεία ή ομάδες στοιχείων του Ομίλου (Μονάδες Δημιουργίας Ταμειακών Ροών). Ζημία απομείωσης αναγνωρίζεται για το ποσό κατά το οποίο η λογιστική αξία μίας Μονάδας Δημιουργίας Ταμειακών Ροών υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό της, το οποίο είναι το υψηλότερο μεταξύ εύλογης αξίας μείον τα κόστη πώλησης και της αξίας λόγω χρήσης. Για τον προσδιορισμό της αξίας λόγω χρήσης, η Διοίκηση προσδιορίζει τις εκτιμώμενες μελλοντικές ταμειακές ροές για κάθε Μονάδα Δημιουργίας Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 68 Ταμειακών Ροών προσδιορίζοντας ένα κατάλληλο προεξοφλητικό επιτόκιο προκειμένου να υπολογίσει την παρούσα αξία των ταμειακών ροών. Τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο απομείωσης, προκύπτουν άμεσα από τους εγκεκριμένους προϋπολογισμούς της Διοίκησης. Προεξοφλητικοί παράγοντες προσδιορίζονται μεμονωμένα για κάθε Μονάδα Δημιουργίας Ταμειακών Ροών και αντικατοπτρίζουν τα αντίστοιχα στοιχεία κινδύνων που έχουν προσδιοριστεί από τη Διοίκηση για κάθε ένα από αυτά. Συγγενείς: Είναι οι επιχειρήσεις αυτές πάνω στις οποίες ο Όμιλος μπορεί να ασκήσει σημαντική επιρροή αλλά δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστούν είτε θυγατρικές, είτε συμμετοχή σε κοινοπραξία. Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις αρχικά αναγνωρίζονται στο κόστος και κατόπιν θεωρούνται ότι χρησιμοποιούν τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Στο τέλος κάθε χρήσης, το κόστος αυξάνεται με την αναλογία της επενδύτριας επιχείρησης στις μεταβολές της καθαρής θέσης της επενδυόμενης επιχείρησης και μειώνεται με τα λαμβανόμενα από τη συγγενή μερίσματα. Όσον αφορά την υπεραξία απόκτησης, αυτή μειώνει την αξία της συμμετοχής με επιβάρυνση των αποτελεσμάτων χρήσης, όταν μειώνεται η αξία της. Το μερίδιο του Ομίλου στα κέρδη ή τις ζημιές των συνδεδεμένων επιχειρήσεων μετά την εξαγορά αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα, ενώ το μερίδιο των μεταβολών των αποθεματικών μετά την εξαγορά, αναγνωρίζεται στα αποθεματικά. Οι συσσωρευμένες μεταβολές επηρεάζουν την λογιστική αξία των επενδύσεων σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Όταν η συμμετοχή του Ομίλου στις ζημίες σε μία συγγενή επιχείρηση ισούται ή υπερβαίνει τη συμμετοχή της στη συγγενή επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένων οποιονδήποτε άλλων επισφαλών απαιτήσεων, ο Όμιλος δεν αναγνωρίζει περαιτέρω ζημίες, εκτός και αν έχει καλύψει υποχρεώσεις ή έχει ενεργήσει πληρωμές εκ μέρους της συγγενούς επιχείρησης και εν γένη εκείνων που προκύπτουν από τη μετοχική ιδιότητα. Μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ του Ομίλου και των συνδεδεμένων επιχειρήσεων απαλείφονται κατά το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στις συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Μη πραγματοποιημένες ζημιές απαλείφονται, εκτός εάν η συναλλαγή παρέχει ενδείξεις απομείωσης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου. 7.3. Μετατροπή ξένου νομίσματος Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται σε Ευρώ, που αποτελεί το λειτουργικό νόμισμα και το νόμισμα παρουσίασης της μητρικής Εταιρείας και όλων των θυγατρικών της. «Λειτουργικό» είναι το νόμισμα του πρωτεύοντος οικονομικού περιβάλλοντος στο οποίο λειτουργεί ο Όμιλος και βάση του οποίου επιμετρώνται τα στοιχεία των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου. Οι συναλλαγές σε ξένα νομίσματα μετατρέπονται στο λειτουργικό νόμισμα με την χρήση των ισοτιμιών που ισχύουν κατά την ημερομηνία των συναλλαγών. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 69 Κέρδη και ζημιές από συναλλαγματικές διαφορές οι οποίες προκύπτουν από την εκκαθάριση τέτοιων συναλλαγών κατά την διάρκεια της περιόδου και από την μετατροπή των νομισματικών στοιχείων που εκφράζονται σε ξένο νόμισμα με τις ισχύουσες ισοτιμίες κατά την ημερομηνία της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης, καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Οι συναλλαγματικές διαφορές από μη νομισματικά στοιχεία που αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους, θεωρούνται ως τμήμα της εύλογης αξίας και συνεπώς καταχωρούνται όπου και οι διαφορές της εύλογης αξίας. 7.4. Ενσώματες ακινητοποιήσεις Τα πάγια στοιχεία του ενεργητικού απεικονίζονται στις οικονομικές καταστάσεις στις αξίες κτήσεως τους ή στις αξίες τεκμαρτού κόστους όπως αυτό προσδιορίστηκε βάση εύλογων αξιών κατά την ημερομηνία μετάβασης στα ΔΠΧΑ, μείον, κατ’ αρχήν τις συσσωρευμένες αποσβέσεις και δεύτερον, τυχών απαξιώσεις των παγίων. Το κόστος κτήσεως περιλαμβάνει όλες τις άμεσα επιρριπτέες δαπάνες για την απόκτηση των στοιχείων. Μετά την αρχική αναγνώριση τα ιδιοχρησιμοποιούμενα ακίνητα, αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους και η θετική διαφορά καταχωρείται σε λογαριασμό καθαρής θέσης «Διαφορές αναπροσαρμογής», ενώ η αρνητική στο βαθμό, που δεν συμψηφίζεται με αντίστοιχο αποθεματικό, καταχωρείται στα αποτελέσματα χρήσεως. Μεταγενέστερες δαπάνες καταχωρούνται σε επαύξηση της λογιστικής αξίας των ενσωμάτων παγίων ή ως ξεχωριστό πάγιο μόνον κατά την έκταση που οι δαπάνες αυτές αυξάνουν τα μελλοντικά οικονομικά οφέλη που αναμένεται να εισρεύσουν από την χρήση του παγίου στοιχείου και το κόστος τους μπορεί να επιμετρηθεί αξιόπιστα. Το κόστος επισκευών και συντηρήσεων καταχωρείται στα αποτελέσματα όταν πραγματοποιούνται. Οι αποσβέσεις των άλλων στοιχείων των ενσωμάτων παγίων (πλην οικοπέδων τα οποία δεν αποσβένονται) υπολογίζονται με την σταθερή μέθοδο μέσα στην ωφέλιμη ζωή τους που έχει ως εξής: Κτίρια 12 - 20 έτη Μηχανολογικός εξοπλισμός 6- 10 έτη Αυτοκίνητα 5 - 7 έτη Λοιπός εξοπλισμός 3 - 5 έτη Οι υπολειμματικές αξίες και οι ωφέλιμες ζωές των ενσωμάτων παγίων υπόκεινται σε επανεξέταση σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού. Όταν οι λογιστικές αξίες των ενσωμάτων ακινητοποιήσεων υπερβαίνουν την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (απομείωση) καταχωρείται άμεσα ως έξοδο στα αποτελέσματα. Κατά την πώληση ενσωμάτων ακινητοποιήσεων, οι διαφορές μεταξύ του τιμήματος που λαμβάνεται και της λογιστικής τους αξίας καταχωρούνται ως κέρδη ή ζημίες στα αποτελέσματα. Οι επισκευές και συντηρήσεις καταχωρούνται στα έξοδα της περιόδου που αφορούν. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 70 Κόστος Αποκατάστασης Λατομείων – Αιολικών Πάρκων (Α/Π): Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον κλάδο των εξορύξεων ή και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, υπόκεινται σε υποχρεώσεις περιβαλλοντικής αποκατάστασης. Σύμφωνα με το ΔΛΠ 16 «Ενσώματες Ακινητοποιήσεις», το κόστος με το οποίο αναγνωρίζεται ένα στοιχείο των ενσώματων ακινητοποιήσεων, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και την αρχική εκτίμηση του κόστους κατεδάφισης ή αποκατάστασης του συγκεκριμένου στοιχείου από τον χώρο στον οποίο τοποθετήθηκε. Η υποχρέωση αυτή προκύπτει από την κατασκευή του παγίου, την διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου και την εξορυκτική δραστηριότητα της εταιρίας. Ο όμιλος έχει αναγνωρίσει πρόβλεψη για την αποκατάσταση των χώρων λατομείων και αιολικού πάρκου (εργασίες επιχωμάτωσης, δενδροφύτευση χώρων και λοιπές εργασίες), η οποία συγκεντρώνει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: 1. Έχει αναγνωριστεί σαν μέρος του κόστους των ενσώματων ακινητοποιήσεων (διαμορφώσεις λατομείων, Α/Π) σύμφωνα με το ΔΛΠ 16, και 2. Έχει αναγνωριστεί σαν υποχρέωση, σύμφωνα με το ΔΛΠ 37. Το άθροισμα του ποσού της πρόβλεψης αποκατάστασης και της λογιστικής αξίας των ενσώματων ακινητοποιήσεων (διαμορφώσεις χώρου) δεν υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό των συγκεκριμένων παγίων. Στην περίπτωση που το συνολικό ποσό της λογιστικής αξίας των ενσώματων ακινητοποιήσεων και της πρόβλεψης αποκατάστασης υπερβαίνει την ανακτήσιμη αξία, το υπερβάλλον ποσό αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα της χρήσης κατά την οποία προκύπτει. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποκατάστασης προεξοφλείται στην παρούσα αξία και αναγνωρίζεται στο κόστος των ενσώματων ακινητοποιήσεων. Ο συντελεστής προεξόφλησης με τον οποίο προεξοφλείται η μελλοντική υποχρέωση είναι το επιτόκιο προ φόρων το οποίο απεικονίζει τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για την διαχρονική αξία του χρήματος. Η πρόβλεψη αποκατάστασης αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα χρήσης κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των ενσώματων ακινητοποιήσεων, μέσω της απόσβεσής τους. Τα εκτιμώμενα έξοδα αποκατάστασης αξιολογούνται, σε κάθε ημερομηνία του Ισολογισμού, ως προς την επάρκειά τους και προσαρμόζονται αναλόγως προσαρμόζοντας ανάλογα την σχετική πρόβλεψη. Στις 31/12/2019 η πρόβλεψη αποκατάστασης ανέρχεται συνολικά για όλα τα Λατομεία σε ποσό € 231.901 και για τα Αιολικά πάρκα στο ποσό των € 35.081, ενώ την 31/12/2018 ανέρχεται σε ποσό € 220.523 και 33.411 αντίστοιχα. 7.5. Επενδύσεις σε Ακίνητα Επενδύσεις σε ακίνητα είναι οι επενδύσεις που αφορούν όλα εκείνα τα ακίνητα τα οποία κατέχονται από τον ιδιοκτήτη, είτε για να αποκομίζει μισθώματα από την εκμίσθωσή τους είτε για την αύξηση της αξίας τους (ενίσχυση κεφαλαίου) ή και για τα δύο. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 71 Οι επενδύσεις σε ακίνητα αποτιμώνται αρχικά στο κόστος κτήσης συμπεριλαμβανομένων και των εξόδων της συναλλαγής. Μεταγενέστερα αναγνωρίζονται στην εύλογη αξία τους. Η εύλογη αξία καθορίζεται από ανεξάρτητους εκτιμητές, με επαρκή εμπειρία σχετικά με την τοποθεσία και τη φύση της επένδυσης σε ακίνητα. Η εύλογη αξία μιας επένδυσης σε ακίνητα είναι η τιμή στην οποία το ακίνητο μπορεί να ανταλλαχθεί μεταξύ ενήμερων και πρόθυμων μερών σε μια συνήθη εμπορική συναλλαγή. Η εύλογη αξία εξαιρεί μια τιμή προσαυξημένη ή μειωμένη εξαιτίας ειδικών όρων ή περιστάσεων, όπως ασυνήθιστη χρηματοδότηση, πώληση με συμφωνία επαναμίσθωσης, ειδικές αντιπαροχές ή παραχωρήσεις που γίνονται από οποιονδήποτε σχετίζεται με την πώληση. Κάθε κέρδος (ή ζημιά) που προκύπτει από μεταβολή στην εύλογη αξία της επένδυσης, συνιστά αποτέλεσμα και αναγνωρίζεται στα συνολικά έσοδα της χρήσης κατά την οποία προκύπτει. Προσδιοριστικός παράγοντας της εύλογης αξίας είναι η τρέχουσα τιμή σε μια ενεργό αγορά για όμοια ακίνητα, στην ίδια τοποθεσία και στην ίδια κατάσταση. Εάν δεν υπάρχουν τρέχουσες τιμές για όμοια ακίνητα σε μία ενεργό αγορά στην ίδια τοποθεσία, τότε μπορούν να χρησιμοποιούνται: Τρέχουσες τιμές μιας ενεργούς αγοράς για διαφορετικά ακίνητα, με αντίστοιχες προσαρμογές ώστε να αντανακλώνται οι διαφορές. Πρόσφατες τιμές σε λιγότερο ενεργές αγορές με προσαρμογές που να αντανακλούν τις διαφοροποιήσεις στις οικονομικές συνθήκες σε σχέση με την ημερομηνία που διενεργήθηκαν οι συναλλαγές. Προεξοφλημένες ταμειακές ροές από τρέχουσες συμβάσεις μίσθωσης για όμοια ακίνητα, στην ίδια τοποθεσία και στην ίδια κατάσταση. 7.6. Άυλα περιουσιακά στοιχεία Άυλα περιουσιακά στοιχεία αποτελούν τα δικαιώματα χρήσης και εκμετάλλευσης Λατομείων και Λοιπών Ενσώματων Ακινητοποιήσεων, έξοδα έρευνας και ανάπτυξης, καθώς και οι άδειες λογισμικού. Δικαίωμα Εκμετάλλευσης Λατομείων και Λοιπών ενσώματων Ακινητοποιήσεων: Περιλαμβάνουν τα Δικαίωμα μίσθωσης της γης καθώς και τα Δικαιώματα Εκμετάλλευσης Ορυκτών Πόρων. Ό Όμιλος τα αναγνωρίζει αρχικά στο κόστος κτήσης ή στην ονομαστική τους αξία. Μετά την αρχική αναγνώριση, ο Όμιλος ακολουθεί τη Λογιστική αρχή απεικόνισης του μοντέλου του κόστους και απεικονίζει τα άυλα περιουσιακά της στοιχεία στο κόστος τους μείον κάθε σωρευμένη απόσβεση και κάθε σωρευμένη ζημία απομείωσης. Έξοδα Έρευνας και Αξιολόγησης Ορυκτών Πόρων: Στο ΔΠΧΑ 6, δεν προδιαγράφονται συγκεκριμένες αρχές αναγνώρισης και επιμέτρησης για τα κόστη που πραγματοποιούνται κατά την φάση έρευνας και αξιολόγησης ορυκτών πόρων. Κατά συνέπεια, θα ήταν αποδεκτό για τα συγκεκριμένα κόστη Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 72 είτε να αναγνωρίζονται σαν περιουσιακά στοιχεία και να διαγράφονται όταν προσδιορίζεται ότι δεν θα καταλήξουν σε οικονομικά οφέλη είτε να αναγνωρίζονται άμεσα στα αποτελέσματα όταν πραγματοποιούνται εάν το τελικό αποτέλεσμα (αξιοποίηση λατομείου) είναι αβέβαιο. Ο όμιλος επιμετρά κόστη που προέρχονται από έρευνα και αξιολόγηση στο κόστος αναγνωρίζοντας τα σαν περιουσιακά στοιχεία, εφόσον εκτιμά ότι θα καταλήξουν σε μελλοντικά οικονομικά οφέλη. Ο όμιλος αποσβένει τα έξοδα ερευνών και ανάπτυξης των λατομείων σύμφωνα με την διάρκεια άδειας εκμετάλλευσης αυτών, η οποία κυμαίνεται από 15 μέχρι 25 χρόνια. Κόστη που αφορούν έξοδα έρευνας και αξιολόγησης ορυκτών πόρων περιλαμβάνουν κατά κανόνα τα εξής: (α) η απόκτηση του δικαιώματος έρευνας, β) οι τοπογραφικές, γεωλογικές, γεωχημικές και γεωφυσικές μελέτες, (γ) οι δοκιμαστικές γεωτρήσεις, (δ) η εκσκαφή κατά ερευνητικά ορύγματα, (ε) η δειγματοληψία και (στ) οι δραστηριότητες που σχετίζονται µε την αξιολόγηση της τεχνικής δυνατότητας και οικονομικής βιωσιμότητας της εξόρυξης ενός ορυκτού πόρου. Ο όμιλος ελέγχει τα περιουσιακά στοιχεία που προέρχονται από έρευνα και αξιολόγηση για απομείωση όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις. Εάν εκτιμάται ότι τα συγκεκριμένα κόστη δεν θα καταλήξουν σε μελλοντικά οικονομικά οφέλη τότε το σύνολο τους αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα χρήσης Λογισμικό: Οι άδειες λογισμικού αποτιμώνται στο κόστος κτήσεως μείον τις αποσβέσεις. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με την σταθερή μέθοδο κατά την διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των στοιχείων αυτών η οποία κυμαίνεται από 1 έως 3 χρόνια. 7.7. Απομείωση Αξίας Περιουσιακών Στοιχείων Τα στοιχεία του ενεργητικού που έχουν απροσδιόριστη ωφέλιμη ζωή δεν αποσβένονται και υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης ετησίως και όταν κάποια γεγονότα καταδεικνύουν ότι η λογιστική αξία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμη. Τα στοιχεία του ενεργητικού που αποσβένονται υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης της αξίας τους όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι λογιστική αξία τους δεν θα ανακτηθεί. Η ανακτήσιμη αξία είναι το μεγαλύτερο ποσό μεταξύ της καθαρής τιμής πώλησης και της αξίας λόγω χρήσης. Η ζημία λόγο μείωσης της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού αναγνωρίζεται από την επιχείρηση, όταν η λογιστική αξία των στοιχείων αυτών (ή της Μονάδας Δημιουργίας Ταμειακών Ροών) είναι μεγαλύτερη από το ανακτήσιμο ποσό τους. Καθαρή αξία πώλησης θεωρείται το ποσό από την πώληση ενός στοιχείου του ενεργητικού στα πλαίσια μιας αμφοτεροβαρούς συναλλαγής στην οποία τα μέρη έχουν πλήρη γνώση και προσχωρούν οικειοθελώς, μετά από την αφαίρεση κάθε πρόσθετου άμεσου κόστους διάθεσης του στοιχείου ενεργητικού, ενώ, αξία χρήσης είναι η παρούσα αξία των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών που Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 73 αναμένεται να εισρεύσουν στην επιχείρηση από τη χρήση ενός στοιχείου ενεργητικού και από την διάθεση του στο τέλος της εκτιμώμενης ωφέλιμης ζωής του. 7.8. Χρηματοοικονομικά μέσα Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού και οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις αναγνωρίζονται στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης όταν, και μόνον όταν, ο Όμιλος καθίσταται συμβαλλόμενος του χρηματοοικονομικού μέσου. Ο Όμιλος παύει να αναγνωρίζει ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού όταν και μόνο όταν εκπνεύσουν τα συμβατικά δικαιώματα επί των ταμειακών ροών του χρηματοοικονομικού στοιχείου του ενεργητικού ή όταν μεταβιβάσει το χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού και επί της ουσίας μεταβιβάζονται ουσιωδώς όλοι οι κίνδυνοι και τα οφέλη που σχετίζονται με τo συγκεκριμένο χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού. Μία χρηματοοικονομική υποχρέωση αποαναγνωρίζεται από την Κατάσταση Οικονομικής Θέσης όταν, και μόνο όταν, εξοφλείται – δηλαδή όταν η δέσμευση που καθορίζεται στη σύμβαση εκπληρώνεται, ακυρώνεται ή εκπνέει. i) Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Αρχική αναγνώριση και μεταγενέστερη επιμέτρηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Από την 1 Ιανουαρίου 2018, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατατάσσονται, κατά την αρχική αναγνώριση, ως μεταγενέστερα επιμετρούμενα στο αποσβεσμένο κόστος, στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων ή στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Η κατάταξη των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων κατά την αρχική αναγνώριση βασίζεται στις συμβατικές ταμειακές ροές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και στο επιχειρηματικό μοντέλο εντός του οποίου διακατέχεται το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Με εξαίρεση τις απαιτήσεις από πελάτες, ο Όμιλος αρχικά αποτιμά ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο στην εύλογη αξία του συν το κόστος συναλλαγής, στην περίπτωση ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου που δεν αποτιμάται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Οι απαιτήσεις από πελάτες αρχικά αποτιμώνται στην αξία συναλλαγής όπως ορίζεται από το ΔΠΧΑ 15. Για να ταξινομηθεί και να αποτιμηθεί ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων, πρέπει να δημιουργούνται ταμειακές ροές που αποτελούν «αποκλειστικά πληρωμές κεφαλαίου και τόκων» επί του ανεξόφλητου υπολοίπου κεφαλαίου. Η αξιολόγηση αυτή είναι γνωστή ως «SPPI» κριτήριο και γίνεται σε επίπεδο μεμονωμένου χρηματοοικονομικού μέσου. Μετά την αρχική αναγνώριση, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 74 - στο αποσβεσμένο κόστος - στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων - στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που καταχωρούνται στο αποσβεσμένο κόστος, αποτιμώνται μεταγενέστερα βάσει της μεθόδου του πραγματικού επιτοκίου (EIR) και υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης της αξίας τους. Τα κέρδη και οι ζημιές αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα όταν το περιουσιακό στοιχείο παύει να αναγνωρίζεται, τροποποιείται ή απομειώνεται. Για επενδύσεις οι οποίες διαπραγματεύονται σε ενεργό αγορά, η εύλογη αξία υπολογίζεται με βάση τις τιμές προσφοράς της αγοράς. Για επενδύσεις για τις οποίες δεν υπάρχει ενεργός αγορά, η εύλογη αξία προσδιορίζεται μέσω τεχνικών αποτίμησης, εκτός εάν το εύρος των ορθολογικών εκτιμήσεων της εύλογης αξίας είναι σημαντικά μεγάλο και οι πιθανότητες των διάφορων εκτιμήσεων δεν μπορούν εύλογα να αξιολογηθούν, οπότε δεν επιτρέπεται η αποτίμηση αυτών των επενδύσεων στην εύλογη αξία. H αγορά ή πώληση χρηματοοικονομικών στοιχείων που απαιτούν την παράδοση των περιουσιακών στοιχείων μέσα σε ένα χρονικό πλαίσιο που προβλέπεται από κανονισμό ή παραδοχή της αγοράς, αναγνωρίζεται κατά την ημερομηνία διακανονισμού (δηλαδή την ημερομηνία που το περιουσιακό στοιχείο μεταφέρεται ή παραδίδεται στον Όμιλο ή την Εταιρεία). Εμπορικές απαιτήσεις Οι εμπορικές απαιτήσεις είναι υπόλοιπα οφειλόμενα από τους πελάτες για την πώληση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών σε αυτούς από τη συνήθη δραστηριότητα του Ομίλου. Οι απαιτήσεις από πελάτες καταχωρούνται αρχικά στην αξία συναλλαγής όπως ορίζεται από το ΔΠΧΑ 15 και μεταγενέστερα αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος χρησιμοποιώντας την μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος και η Εταιρεία αξιολογούν σε κάθε ημερομηνία κατάρτισης οικονομικών καταστάσεων τα δεδομένα αναφορικά με το κατά πόσον η αξία ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου ή μίας ομάδας χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων έχει απομειωθεί ως ακολούθως: Ο Όμιλος και η Εταιρεία αναγνωρίζουν πρόβλεψη ζημίας έναντι αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών για όλα τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες βασίζονται στη διαφορά ανάμεσα σε όλες τις συμβατικές ταμειακές ροές που είναι απαιτητές σύμφωνα με τη σύμβαση και όλες τις ταμειακές ροές που ο Όμιλος ή η Εταιρεία προσδοκούν να εισπράξουν προεξοφλημένες με βάση το κατά προσέγγιση αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Για την εφαρμογή της ανωτέρω προσέγγισης πραγματοποιείται διάκριση μεταξύ: Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 75 των χρηματοοικονομικών στοιχείων των οποίων ο πιστωτικός κίνδυνος δεν έχει επιδεινωθεί σημαντικά μετά την αρχική αναγνώριση ή τα οποία έχουν χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο κατά την ημερομηνία αναφοράς (Στάδιο 1) και για τα οποία αναγνωρίζεται η αναμενόμενη πιστωτική ζημιά για τους επόμενους 12 μήνες, των χρηματοοικονομικών στοιχείων των οποίων ο πιστωτικός κίνδυνος έχει επιδεινωθεί σημαντικά μετά την αρχική αναγνώριση και τα οποία δεν έχουν χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο (Στάδιο 2). Για αυτά τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αναγνωρίζεται η αναμενόμενη πιστωτική ζημιά έως τη λήξη τους, των χρηματοοικονομικών στοιχείων για τα οποία υπάρχουν αντικειμενικές αποδείξεις απομείωσης κατά την ημερομηνία αναφοράς (Στάδιο 3) και για τα οποία αναγνωρίζεται η αναμενόμενη πιστωτική ζημιά έως τη λήξη τους. Για τις απαιτήσεις από πελάτες ο Όμιλος και η Εταιρεία εφαρμόζουν την απλοποιημένη προσέγγιση για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Επομένως, σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος και η Εταιρεία επιμετρούν την πρόβλεψη ζημίας σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ' όλη τη διάρκεια ζωής χωρίς να παρακολουθούν τις μεταβολές στον πιστωτικό κίνδυνο. Κατά τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, ο Όμιλος χρησιμοποιεί έναν πίνακα προβλέψεων έχοντας ομαδοποιήσει τα ανωτέρω χρηματοοικονομικά μέσα με βάση τη φύση και ενηλικίωση των υπολοίπων και λαμβάνοντας υπόψη διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία σε σχέση με τους οφειλέτες, προσαρμοσμένα για μελλοντικούς παράγοντες σε σχέση με τους οφειλέτες και το οικονομικό περιβάλλον. Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο (ή ένα μέρος ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου ή μέρος μίας ομάδας παρόμοιων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων) αποαναγνωρίζεται όταν: • τα δικαιώματα για την εισροή ταμειακών πόρων έχουν εκπνεύσει, • ο Όμιλος ή η Εταιρεία διατηρεί το δικαίωμα στην εισροή ταμειακών ροών από το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο αλλά έχει αναλάβει ταυτόχρονα την υποχρέωση να τα καταβάλλει σε τρίτους πλήρως χωρίς σημαντική καθυστέρηση, υπό τη μορφή μίας σύμβασης μεταβίβασης, ή • ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει μεταβιβάσει το δικαίωμα εισροής ταμειακών ροών από το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ενώ παράλληλα, είτε (α) έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη από αυτό είτε (β) δεν έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη, αλλά έχει μεταβιβάσει τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου. Όταν ο Όμιλος ή η Εταιρεία μεταβιβάζει τα δικαιώματα εισροής ταμειακών ροών από ένα περιουσιακό στοιχείο ή συνάπτει σύμβαση μεταβίβασης, αξιολογεί την έκταση κατά την οποία διατηρεί τους κινδύνους και τα οφέλη της κυριότητας του περιουσιακού στοιχείου. Όταν ο Όμιλος ούτε μεταβιβάζει Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 76 ούτε διατηρεί ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου και διατηρεί τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου, τότε το στοιχείο αναγνωρίζεται στο βαθμό της συνεχιζόμενης συμμετοχής του Ομίλου στο περιουσιακό στοιχείο αυτό. Στην περίπτωση αυτή, ο Όμιλος αναγνωρίζει παράλληλα και μια συνδεδεμένη υποχρέωση. Το μεταβιβασθέν περιουσιακό στοιχείο και η συνδεδεμένη υποχρέωση επιμετρώνται σε βάση που αντανακλά τα δικαιώματα και τις δεσμεύσεις που έχει διατηρήσει ο Όμιλος ή η Εταιρεία. Η συνεχιζόμενη συμμετοχή που λαμβάνει τη μορφή της εγγύησης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου αναγνωρίζεται στην χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής αξίας του περιουσιακού στοιχείου και του μέγιστου ποσού του ληφθέντος ανταλλάγματος που ο Όμιλος θα μπορούσε να υποχρεωθεί να επιστρέψει. ii) Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις του Ομίλου περιλαμβάνουν δάνεια, εμπορικές και λοιπές υποχρεώσεις. Δανειακές υποχρεώσεις Οι δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου αναγνωρίζονται αρχικά στο κόστος, το οποίο αντανακλά την εύλογη αξία των εισπρακτέων ποσών μειωμένη με τα σχετικά άμεσα έξοδα σύναψης, όπου αυτά είναι σημαντικά. Μετά την αρχική αναγνώριση, τα έντοκα δάνεια επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Το αποσβεσμένο κόστος υπολογίζεται αφού ληφθούν υπόψη δαπάνες έκδοσης και η διαφορά μεταξύ του αρχικού ποσού και του ποσού λήξεως. Κέρδη και ζημίες αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα όταν οι υποχρεώσεις αποαναγνωρίζονται ή απομειώνονται και μέσω της διαδικασίας απόσβεσης. Εμπορικές και λοιπές υποχρεώσεις Τα υπόλοιπα προμηθευτών και λοιπών υποχρεώσεων αναγνωρίζονται αρχικά στην εύλογη αξία τους και επιμετρώνται μεταγενέστερα στο αποσβεσμένο κόστος χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Οι εμπορικές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις δεν είναι τοκοφόροι λογαριασμοί και συνήθως διακανονίζονται με βάση τις συμφωνηθείσες πιστώσεις. Oι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις ταξινομούνται στις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, εκτός εάν ο Όμιλος διατηρεί ανεπιφύλακτα το δικαίωμα να μεταφέρει την τακτοποίηση της χρηματοοικονομικής υποχρέωσης τουλάχιστον 12 μήνες μετά την ημερομηνία αναφοράς των Οικονομικών Καταστάσεων. Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 77 Μια χρηματοοικονομική υποχρέωση διαγράφεται όταν η δέσμευση που απορρέει από την υποχρέωση, ακυρώνεται ή εκπνέει. Όταν μία υφιστάμενη χρηματοοικονομική υποχρέωση αντικαθίσταται από μία άλλη από τον ίδιο δανειστή αλλά με ουσιαστικά διαφορετικούς όρους, ή οι όροι μίας υφιστάμενης υποχρέωσης τροποποιούνται σημαντικά, αυτή η ανταλλαγή ή τροποποίηση αντιμετωπίζεται ως αποαναγνώριση της αρχικής υποχρέωσης και αναγνώριση μίας νέας υποχρέωσης. Η διαφορά στις αντίστοιχες λογιστικές αξίες αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Συμψηφισμός χρηματοοικονομικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων Οι χρηματοοικονομικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμψηφίζονται και το καθαρό ποσό απεικονίζεται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης μόνο όταν ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει νομικά το δικαίωμα αυτό και προτίθεται να τα συμψηφίσει σε καθαρή βάση μεταξύ τους ή να απαιτήσει το περιουσιακό στοιχείο και να διακανονίσει την υποχρέωση ταυτόχρονα. Το νόμιμο δικαίωμα δεν πρέπει να εξαρτάται από μελλοντικά γεγονότα και πρέπει να μπορεί να εκτελεσθεί κατά τη συνήθη πορεία των εργασιών και σε περίπτωση αθέτησης, αφερεγγυότητας ή πτώχευσης της εταιρείας ή του αντισυμβαλλομένου. 7.9. Αποθέματα Την ημερομηνία του ισολογισμού, τα αποθέματα αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ του κόστους κτήσης και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης στην συνήθεις πορεία των εργασιών της επιχείρησης μείον οποιαδήποτε σχετικά έξοδα πώλησης. Το κόστος των αποθεμάτων δεν περιλαμβάνει χρηματοοικονομικά έξοδα. Το κόστος των αποθεμάτων περιλαμβάνει όλα τα κόστη αγοράς, μετατροπής καθώς και τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για να φθάσουν τα αποθέματα στην παρούσα θέση και κατάσταση. Το κόστος αγοράς περιλαμβάνει την τιμή αγοράς, τους εισαγωγικούς δασμούς και άλλους φόρους καθώς και μεταφορικά, έξοδα παράδοσης και τις άμεσα επιρριπτέες δαπάνες. Εμπορικές εκπτώσεις, μειώσεις τιμών και άλλα παρόμοια στοιχεία αφαιρούνται κατά τον προσδιορισμό του κόστους αγοράς. Το κόστος μετατροπής των αποθεμάτων περιλαμβάνει τις δαπάνες που σχετίζονται άμεσα με τις μονάδες παραγωγής, όπως είναι τα άμεσα εργατικά. Επίσης συμπεριλαμβάνει ένα συστηματικό επιμερισμό των σταθερών και μεταβλητών γενικών εξόδων παραγωγής, που πραγματοποιούνται κατά τη μετατροπή των υλών σε έτοιμα αγαθά. Σταθερά γενικά έξοδα παραγωγής είναι οι έμμεσες δαπάνες παραγωγής που παραμένουν σχετικά σταθερές, ανεξαρτήτως του όγκου παραγωγής, όπως είναι η απόσβεση και συντήρηση εργοστασιακών κτιρίων και εξοπλισμού, αλλά και το κόστος της διεύθυνσης και διοίκησης του εργοστασίου. Μεταβλητά γενικά έξοδα παραγωγής είναι οι έμμεσες δαπάνες παραγωγής που μεταβάλλονται άμεσα ή σχεδόν άμεσα, ανάλογα με τον όγκο της παραγωγής, όπως είναι oι έμμεσες ύλες και η έμμεση εργασία. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 78 Η πρόβλεψη για απομείωση της αξίας των αποθεμάτων σχηματίζεται στη βάση εκτιμήσεων της διοίκησης αναφορικά με την πραγματική κατάσταση και τη δυνατότητα χρησιμοποίησης των αποθεμάτων εφόσον κρίνεται απαραίτητο. 7.10. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ταμειακών διαθεσίμων Τα διαθέσιμα και ισοδύναμα διαθεσίμων περιλαμβάνουν τα μετρητά στην τράπεζα και στο ταμείο καθώς επίσης και τις βραχυπρόθεσμες επενδύσεις υψηλής ρευστότητας όπως τα προϊόντα της αγοράς χρήματος και οι τραπεζικές καταθέσεις. Τα προϊόντα της αγοράς χρήματος είναι χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω της κατάστασης αποτελεσμάτων. 7.11. Μη κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία ταξινομημένα ως κρατούμενα προς πώληση Τα περιουσιακά στοιχεία που διατηρούνται προς πώληση συμπεριλαμβάνουν τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία (συμπεριλαμβανομένης της υπεραξίας) και τα ενσώματα πάγια που ο Όμιλος σκοπεύει να πουλήσει εντός ενός έτους από την ημερομηνία ταξινόμησής τους ως “κρατούμενα προς πώληση”. Τα περιουσιακά στοιχεία που ταξινομούνται ως “κρατούμενα προς πώληση” αποτιμώνται στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής αξίας τους αμέσως πριν την ταξινόμησή τους ως κρατούμενα προς πώληση, και την εύλογή τους αξία μείον το κόστος πώλησης. Τα περιουσιακά στοιχεία που ταξινομούνται ως “κρατούμενα προς πώληση” δεν υπόκεινται σε απόσβεση. Το κέρδος ή η ζημία που προκύπτει από την πώληση και επανεκτίμηση των “κρατουμένων προς πώληση” περιουσιακών στοιχείων συμπεριλαμβάνεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. 7.12. Μετοχικό κεφάλαιο Έξοδα τα οποία πραγματοποιήθηκαν για την έκδοση μετοχών εμφανίζονται μετά την αφαίρεση του σχετικού φόρου εισοδήματος, σε μείωση του προϊόντος της έκδοσης. Τα έξοδα τα οποία σχετίζονται με την έκδοση μετοχών για την απόκτηση επιχειρήσεων περιλαμβάνονται στο κόστος κτήσεως της επιχειρήσεως που αποκτάται. Κατά την απόκτηση ιδίων μετοχών, το καταβληθέν τίμημα, συµπεριλαµβανοµένων και των σχετικών δαπανών, απεικονίζεται μειωτικά των ιδίων κεφαλαίων (αποθεματικό υπέρ το άρτιο). 7.13. Φορολογία εισοδήματος & αναβαλλόμενος φόρος Η επιβάρυνση της περιόδου με φόρους εισοδήματος αποτελείται από τους τρέχοντες φόρους και τους αναβαλλόμενους φόρους, δηλαδή τους φόρους ή τις φορολογικές ελαφρύνσεις που σχετίζονται με τα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν στην περίοδο αλλά έχουν ήδη καταλογιστεί ή θα καταλογιστούν από τις φορολογικές αρχές σε διαφορετικές περιόδους. Ο φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται στον λογαριασμό Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 79 των αποτελεσμάτων της περιόδου, εκτός του φόρου εκείνου που αφορά συναλλαγές που καταχωρήθηκαν απευθείας στα ίδια κεφάλαια, στην οποία περίπτωση καταχωρείται απευθείας, κατά ανάλογο τρόπο, στα ίδια κεφάλαια. Οι τρέχοντες φόροι εισοδήματος περιλαμβάνουν τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ή και απαιτήσεις προς τις δημοσιονομικές αρχές που σχετίζονται με τους πληρωτέους φόρους επί του φορολογητέου εισοδήματος της περιόδου και οι τυχόν πρόσθετοι φόροι εισοδήματος που αφορούν προηγούμενες χρήσεις. Οι τρέχοντες φόροι επιμετρώνται σύμφωνα με τους φορολογικούς συντελεστές και τους φορολογικούς νόμους που εφαρμόζονται στις διαχειριστικές περιόδους με τις οποίες σχετίζονται, βασιζόμενα στο φορολογητέο κέρδος για το έτος. Όλες οι αλλαγές στα βραχυπρόθεσμα φορολογικά στοιχεία του ενεργητικού ή τις υποχρεώσεις αναγνωρίζονται σαν μέρος των φορολογικών εξόδων στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος προσδιορίζεται με την μέθοδο της υποχρέωσης που προκύπτει από τις προσωρινές διαφορές μεταξύ της λογιστικής αξίας και της φορολογικής βάσης των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων. Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος δεν λογίζεται εάν προκύπτει από την αρχική αναγνώριση στοιχείου ενεργητικού ή παθητικού σε συναλλαγή, εκτός επιχειρηματικής συνένωσης, η οποία όταν έγινε η συναλλαγή δεν επηρέασε ούτε το λογιστικό ούτε το φορολογικό κέρδος ή ζημία. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις αποτιμώνται με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένεται να εφαρμοστούν στην περίοδο κατά την οποία θα διακανονιστεί η απαίτηση ή η υποχρέωση, λαμβάνοντας υπόψη τους φορολογικούς συντελεστές (και φορολογικούς νόμους) που έχουν τεθεί σε ισχύ ή ουσιαστικά ισχύουν μέχρι την ημερομηνία του Ισολογισμού. Σε περίπτωση αδυναμίας σαφούς προσδιορισμού του χρόνου αναστροφής των προσωρινών διαφορών εφαρμόζεται ο φορολογικός συντελεστής που ισχύει κατά την επόμενη της ημερομηνίας του ισολογισμού χρήση. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναγνωρίζονται κατά την έκταση στην οποία θα υπάρξει μελλοντικό φορολογητέο κέρδος για την χρησιμοποίηση της προσωρινής διαφοράς που δημιουργεί την αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται για τις προσωρινές διαφορές που προκύπτουν από επενδύσεις σε θυγατρικές και συνδεδεμένες επιχειρήσεις, με εξαίρεση την περίπτωση που η αναστροφή των προσωρινών διαφορών ελέγχεται από τον Όμιλο και είναι πιθανό ότι οι προσωρινές διαφορές δεν θα αναστραφούν στο προβλεπτό μέλλον. Οι περισσότερες αλλαγές στις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις ή υποχρεώσεις αναγνωρίζονται σαν ένα κομμάτι των φορολογικών εξόδων στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Μόνο αυτές οι μεταβολές στα στοιχεία του ενεργητικού ή τις υποχρεώσεις που επηρεάζουν τις προσωρινές διαφορές αναγνωρίζονται κατευθείαν στα ίδια κεφάλαια του Ομίλου, όπως η επανεκτίμηση της αξίας της ακίνητης Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 80 περιουσίας, έχουν ως αποτέλεσμα την σχετική αλλαγή στις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις ή υποχρεώσεις να χρεώνεται έναντι του σχετικού λογαριασμού της καθαρής θέσης. 7.14. Παροχές στο προσωπικό Βραχυπρόθεσμες παροχές: Οι βραχυπρόθεσμες παροχές προς τους εργαζομένους (εκτός από παροχές λήξης της εργασιακής σχέσης) σε χρήμα και σε είδος αναγνωρίζονται ως έξοδο όταν καθίστανται δεδουλευμένες. Τυχόν ανεξόφλητο ποσό καταχωρείται ως υποχρέωση, ενώ σε περίπτωση που το ποσό που ήδη καταβλήθηκε υπερβαίνει το ποσό των παροχών, η επιχείρηση αναγνωρίζει το υπερβάλλον ποσό ως στοιχείο του ενεργητικού της (προπληρωθέν έξοδο) μόνο κατά την έκταση που η προπληρωμή θα οδηγήσει σε μείωση μελλοντικών πληρωμών ή σε επιστροφή. Παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία: Οι παροχές μετά τη λήξη της απασχόλησης περιλαμβάνουν εφάπαξ αποζημιώσεις συνταξιοδότησης, συντάξεις και άλλες παροχές που καταβάλλονται στους εργαζόμενους μετά την λήξη της απασχόλησης ως αντάλλαγμα της υπηρεσίας τους. Οι υποχρεώσεις του Ομίλου για παροχές συνταξιοδότησης αφορούν τόσο προγράμματα καθορισμένων εισφορών όσο και προγράμματα καθορισμένων παροχών. Το δεδουλευμένο κόστος των προγραμμάτων καθορισμένων εισφορών καταχωρείται ως έξοδο στην περίοδο που αφορά. Τα προγράμματα συνταξιοδότησης που υιοθετούνται από τον Όμιλο χρηματοδοτούνται εν μέρει μέσω πληρωμών σε ασφαλιστικές εταιρίες ή σε κρατικά κοινωνικά ασφαλιστικά ιδρύματα. (α) Πρόγραμμα καθορισμένων εισφορών Τα προγράμματα καθορισμένων εισφορών αφορούν την καταβολή εισφορών σε Ασφαλιστικούς Φορείς (π.χ. Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων), με αποτέλεσμα να μην ανακύπτει νομική υποχρέωση του Ομίλου σε περίπτωση που το Κρατικό Ταμείο αδυνατεί να καταβάλλει σύνταξη στον ασφαλιζόμενο. Η υποχρέωση του εργοδότη περιορίζεται στην καταβολή των εργοδοτικών εισφορών στα Ταμεία. Η πληρωτέα εισφορά από τον Όμιλο σε ένα πρόγραμμα καθορισμένων εισφορών, αναγνωρίζεται ως υποχρέωση μετά και την αφαίρεση της εισφοράς που καταβλήθηκε, ενώ οι δεδουλευμένες εισφορές αναγνωρίζονται ως έξοδο στα αποτελέσματα της χρήσης. (β) Πρόγραμμα καθορισμένων παροχών (Μη χρηματοδοτούμενο) Σύμφωνα με τον Ν.2112/20 και 4093/2012 η Εταιρεία καταβάλλει στους εργαζόμενους αποζημιώσεις επί απόλυσης ή αποχώρησης λόγω συνταξιοδότησης. Το ύψος των καταβαλλόμενων ποσών αποζημίωσης εξαρτάται από τα έτη προϋπηρεσίας, το ύψος των αποδοχών και τον τρόπο απομάκρυνσης από την υπηρεσία (απόλυση ή συνταξιοδότηση). Η θεμελίωση δικαιώματος συμμετοχής σε αυτά τα Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 81 προγράμματα, βασίζεται συνήθως στα χρόνια προϋπηρεσίας του υπαλλήλου μέχρι την συνταξιοδότηση του. Η υποχρέωση που αναγνωρίζεται στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης για τα προγράμματα καθορισμένων παροχών αποτελεί την παρούσα αξία της υποχρέωσης για την καθορισμένη παροχή μείον την εύλογη αξία των στοιχείων του ενεργητικού του προγράμματος (αποθεματικό από τις καταβολές στην ασφαλιστική εταιρία) και τις μεταβολές που προκύπτουν από οποιοδήποτε αναλογιστικό κέρδος ή ζημία και το κόστος της προϋπηρεσίας. Η δέσμευση της καθορισμένης παροχής υπολογίζεται ετησίως από ανεξάρτητο αναλογιστή με τη χρήση της μεθόδου της προβεβλημένης πιστωτικής μονάδος (projected unit credit method). Ένα πρόγραμμα συγκεκριμένων παροχών καθορίζει με βάση διάφορες παραμέτρους, όπως η ηλικία, τα έτη προϋπηρεσίας, ο μισθός, συγκεκριμένες υποχρεώσεις για καταβλητέες παροχές Οι προβλέψεις που αφορούν την περίοδο περιλαμβάνονται στο σχετικό κόστος προσωπικού στις συνημμένες απλές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων και συνίστανται από το τρέχον και παρελθόν κόστος υπηρεσίας, το σχετικό χρηματοοικονομικό κόστος, τα αναλογιστικά κέρδη ή ζημιές και τις όποιες πιθανές πρόσθετες επιβαρύνσεις. Αναφορικά με τα μη αναγνωρισμένα αναλογιστικά κέρδη ή ζημιές, ακολουθείται το αναθεωρημένο ΔΛΠ 19R, το οποίο περιλαμβάνει μια σειρά από τροποποιήσεις στην λογιστική των προγραμμάτων καθορισμένων παροχών, μεταξύ άλλων: · την αναγνώριση των αναλογιστικών κερδών /ζημιών στα λοιπά συνολικά έσοδα και την οριστική εξαίρεση τους από τα αποτελέσματα της χρήσης, · τη μη αναγνώριση πλέον των αναμενόμενων αποδόσεων των επενδύσεων του προγράμματος στα αποτελέσματα της χρήσης αλλά την αναγνώριση του σχετικού τόκου επί της καθαρής υποχρέωσης/(απαίτησης) της παροχής υπολογιζόμενου βάσει του προεξοφλητικού επιτοκίου που χρησιμοποιείται για την επιμέτρηση της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών, · την αναγνώριση του κόστους προϋπηρεσίας στα αποτελέσματα της χρήσης την νωρίτερα εκ των ημερομηνιών τροποποίησης του προγράμματος ή όταν αναγνωρίζεται η σχετική αναδιάρθρωση ή η τερματική παροχή, · λοιπές αλλαγές περιλαμβάνουν νέες γνωστοποιήσεις, όπως ποσοτική ανάλυση ευαισθησίας 7.15. Κρατικές Επιχορηγήσεις Ο Όμιλος αναγνωρίζει τις κρατικές επιχορηγήσεις οι οποίες ικανοποιούν αθροιστικά τα εξής κριτήρια: α) Υπάρχει τεκμαιρόμενη βεβαιότητα ότι η επιχείρηση έχει συμμορφωθεί ή πρόκειται να συμμορφωθεί με τους όρους της επιχορήγησης και β) πιθανολογείται ότι το ποσό της επιχορήγησης θα εισπραχθεί. Καταχωρούνται στην εύλογη αξία και αναγνωρίζονται με τρόπο συστηματικό στα έσοδα, με βάση την αρχή του συσχετισμού των επιχορηγήσεων με τα αντίστοιχα κόστη τα οποία και επιχορηγούν. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 82 Οι επιχορηγήσεις που αφορούν στοιχεία του ενεργητικού περιλαμβάνονται στις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις ως έσοδο επόμενων χρήσεων και αναγνωρίζονται συστηματικά και ορθολογικά στα έσοδα κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής του παγίου στοιχείου του ενεργητικού. 7.16. Προβλέψεις Προβλέψεις αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος έχει παρούσες νομικές η τεκμαιρόμενες υποχρεώσεις ως αποτέλεσμα παρελθόντων γεγονότων, είναι πιθανή η εκκαθάρισή τους μέσω εκροών πόρων και η εκτίμηση του ακριβούς ποσού της υποχρέωσης μπορεί να πραγματοποιηθεί με αξιοπιστία. Οι προβλέψεις επισκοπούνται κατά την ημερομηνία σύνταξης κάθε ισολογισμού και προσαρμόζονται προκειμένου να αντανακλούν την παρούσα αξία της δαπάνης που αναμένεται να απαιτηθεί για τη διευθέτηση της υποχρέωσης. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις δεν αναγνωρίζονται στις οικονομικές καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται, εκτός αν η πιθανότητα εκροών πόρων οι οποίοι ενσωματώνουν οικονομικά οφέλη είναι ελάχιστη. Οι ενδεχόμενες απαιτήσεις δεν αναγνωρίζονται στις οικονομικές καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται εφόσον η εισροή οικονομικών οφελών είναι πιθανή. 7.17. Αναγνώριση εσόδων και εξόδων Έσοδα: Ο Όμιλος εφάρμοσε το ΔΠΧΑ 15 για πρώτη φορά την 01.01.2018. Σύμφωνα με το ΔΧΠΑ 15, καθιερώνεται ένα μοντέλο πέντε βημάτων για τον προσδιορισμό των εσόδων από συμβόλαια με πελάτες: Βήμα 1: Προσδιορισμός της σύμβασης για την πώληση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών Βήμα 2: Προσδιορισμός των ξεχωριστών υποχρεώσεων που απορρέουν από τη σύμβαση με τον πελάτη Βήμα 3: Προσδιορισμός της τιμής συναλλαγής Βήμα 4: Κατανομή της τιμής συναλλαγής στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση Βήμα 5: Αναγνώριση εσόδου καθώς η οντότητα ικανοποιεί τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τη σύμβαση με τον πελάτη Η αναγνώριση των εσόδων γίνεται στο ποσό κατά το οποίο μία οντότητα προσδοκά να έχει ως αντάλλαγμα για τη μεταβίβαση των αγαθών ή των υπηρεσιών σε έναν αντισυμβαλλόμενο. Τα διεταιρικά έσοδα μέσα στον Όμιλο απαλείφονται πλήρως. Η αναγνώριση των εσόδων γίνεται ως εξής: Πωλήσεις αγαθών: Τα έσοδα από την πώληση αγαθών αναγνωρίζονται όταν ο έλεγχος του αγαθού μεταφέρεται στον πελάτη, συνήθως κατά την παράδοσή σε αυτόν, και δεν υπάρχει καμία υποχρέωση που θα μπορούσε να επηρεάσει την αποδοχή του αγαθού από τον πελάτη. Παροχή υπηρεσιών: Τα έσοδα από παροχή υπηρεσιών λογίζονται την περίοδο που παρέχονται οι υπηρεσίες, με βάση το στάδιο ολοκλήρωσης της παρεχόμενης υπηρεσίας σε σχέση με το σύνολο των παρεχόμενων υπηρεσιών. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 83 Έσοδα από την πώληση και επαναμίσθωση Ενσώματων Ακινητοποιήσεων: Η θετική διαφορά μεταξύ της εύλογης αξίας του ανταλλάγματος και της αξίας του παραχωρηθέντος περιουσιακού στοιχείου καταχωρείται ως έσοδο επόμενων χρήσεων και αποσβένεται ανάλογα με τον ρυθμό απόσβεσης (βάση της ωφέλιμης ζωής ή του χρόνου μίσθωσης) του μισθωμένου πλέον περιουσιακού στοιχείου. Έσοδα από τόκους: Τα έσοδα από τόκους αναγνωρίζονται βάσει χρονικής αναλογίας και με την χρήση του πραγματικού επιτοκίου. Όταν υπάρχει απομείωση των απαιτήσεων, η λογιστική αξία αυτών μειώνεται στο ανακτήσιμο ποσό τους το οποίο είναι η παρούσα αξία των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών προεξοφλουμένων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Στην συνέχεια λογίζονται τόκοι με το ίδιο επιτόκιο επί της απομειωμένης (νέας λογιστικής) αξίας. Έσοδα από μερίσματα: Τα μερίσματα, λογίζονται ως έσοδα, όταν θεμελιώνεται το δικαίωμα είσπραξής τους. Έξοδα: Τα έξοδα αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα σε δεδουλευμένη βάση. Οι πληρωμές που πραγματοποιούνται για λειτουργικές μισθώσεις μεταφέρονται στο αποτελέσματα ως έξοδα, κατά το χρόνο χρήσεως του μισθίου. Τα έξοδα από τόκους αναγνωρίζονται σε δεδουλευμένη βάση. Κόστος Δανεισμού: Το κόστους δανεισμού που σχετίζεται άμεσα με την αγορά, κατασκευή ή παραγωγή των επιλέξιμων στοιχείων του ενεργητικού, μεταφέρεται σε αύξηση του κόστους των στοιχείων αυτών. Η κεφαλαιοποίηση του κόστους δανεισμού πραγματοποιείται κατά την περίοδο κατασκευής του παγίου και σταματά όταν το επιλέξιμο στοιχείο έχει έλθει σε εκμεταλλεύσιμη ή εμπορεύσιμη κατάσταση. Όταν το πάγιο ολοκληρώνεται σταδιακά, το κόστος δανεισμού, που αναλογεί στο ολοκληρωμένο κομμάτι του στοιχείου του ενεργητικού, παύει να μεταφέρεται στο κόστος του παγίου και μεταφέρεται στα αποτελέσματα της χρήσης. 7.18. Μισθώσεις Μέχρι και το 2018, οι μισθώσεις ταξινομούνταν ως χρηματοδοτικές ή λειτουργικές σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 17. Οι χρηματοδοτικές μισθώσεις κεφαλαιοποιούνταν κατά την έναρξη της μίσθωσης στη χαμηλότερη αξία που προκύπτει μεταξύ της εύλογης αξίας του παγίου στοιχείου και της παρούσας αξίας των ελάχιστων μισθωμάτων, καθένα εκ των οποίων προσδιορίζονταν κατά την έναρξη της μίσθωσης. Κάθε μίσθωμα επιμεριζόταν μεταξύ της υποχρέωσης και των τόκων. Οι πληρωμές των λειτουργικών μισθώσεων καταχωρούνταν με σταθερή μέθοδο στην Κατάσταση Συνολικού Εισοδήματος σε όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Από την 01/01/2019, με βάση το ΔΠΧΑ 16 καταργείται για τον μισθωτή η ταξινόμηση των μισθώσεων σε λειτουργικές μισθώσεις και χρηματοοικονομικές μισθώσεις και όλες οι μισθώσεις αναγνωρίζονται λογιστικά ως στοιχεία «Κατάστασης Οικονομικής Θέσης», μέσω της αναγνώρισης ενός «δικαιώματος χρήσης» στοιχείων του ενεργητικού και μίας «υποχρέωσης μίσθωσης». Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 84 Αναγνώριση και αρχική επιμέτρηση δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού Κατά την ημερομηνία έναρξης μίας μισθωτικής περιόδου ο Όμιλος αναγνωρίζει ένα δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού και μία υποχρέωση μίσθωσης προβαίνοντας σε επιμέτρηση του δικαιώματος χρήσης του στοιχείου του ενεργητικού στο κόστος. Το κόστος του δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού περιλαμβάνει: το ποσό της αρχικής επιμέτρησης της υποχρέωσης μίσθωσης (βλ. κατωτέρω), τις τυχόν καταβολές μισθωμάτων που πραγματοποιήθηκαν πριν ή κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, μειωμένες με τα κίνητρα μίσθωσης που εισπράχθηκαν, τα αρχικά άμεσα κόστη που βαρύνουν τον μισθωτή, και μία εκτίμηση των δαπανών που θα βαρύνουν τον Όμιλο κατά την αποσυναρμολόγηση και την απομάκρυνση του μισθωμένου στοιχείου του ενεργητικού, την αποκατάσταση του χώρου στον οποίον βρίσκεται το μισθωμένο στοιχείο του ενεργητικού ή την αποκατάσταση του στοιχείου του ενεργητικού όπως απαιτείται από τους όρους και τις προϋποθέσεις της μίσθωσης. Ο Όμιλος αναλαμβάνει την υποχρέωση για τις εν λόγω δαπάνες είτε κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου είτε ως συνέπεια της χρήσης του μισθωμένου στοιχείου του ενεργητικού κατά τη διάρκεια μίας συγκεκριμένης περιόδου. Αρχική επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης Κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά την υποχρέωση μίσθωσης στην παρούσα αξία των ανεξόφλητων καταβολών μισθωμάτων κατά την ημερομηνία αυτήν. Όταν το τεκμαρτό επιτόκιο της μίσθωσης είναι εφικτό να προσδιοριστεί κατάλληλα, τότε οι καταβολές μισθωμάτων θα προεξοφλούνται χρησιμοποιώντας το επιτόκιο αυτό. Σε διαφορετική περίπτωση χρησιμοποιείται το οριακό επιτόκιο δανεισμού του Ομίλου. Κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, οι καταβολές μισθωμάτων που περιλαμβάνονται στην επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης συμπεριλαμβάνουν τις παρακάτω πληρωμές για το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού κατά τη διάρκεια της περιόδου μίσθωσης, εφόσον δεν έχουν καταβληθεί κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου: (α) τις σταθερές καταβολές μείον τυχόν εισπρακτέα κίνητρα μίσθωσης, (β) τις τυχόν μεταβλητές καταβολές μισθωμάτων που εξαρτώνται από τη μελλοντική μεταβολή δεικτών ή επιτοκίων, οι οποίες επιμετρώνται αρχικά χρησιμοποιώντας την τιμή του δείκτη ή του επιτοκίου κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, (γ) τα ποσά που αναμένεται να καταβάλλει ο Όμιλος ως εγγυήσεις υπολειμματικής αξίας, (δ) την τιμή εξάσκησης του δικαιώματος αγοράς εφόσον είναι ουσιαστικά βέβαιο ότι ο Όμιλος θα εξασκήσει το δικαίωμα, και Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 85 ε) τις καταβολές ποινών για τον τερματισμό της μίσθωσης, εάν η μισθωτική περίοδος αντανακλά την εξάσκηση του δικαιώματος του Ομίλου για τον τερματισμό της μίσθωσης. Μεταγενέστερη επιμέτρηση Μεταγενέστερη επιμέτρηση δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού με το μοντέλο του κόστους. Ο Όμιλος επιμετρά το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού στο κόστος: (α) μείον τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις και σωρευμένες ζημιές απομείωσης, και (β) προσαρμοσμένο για τυχόν μεταγενέστερη επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης, Ο Όμιλος εφαρμόζει τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 16 αναφορικά με την απόσβεση του δικαιώματος χρήσης στοιχείου του ενεργητικού, το οποίο και εξετάζει για τυχόν απομείωση. Το δικαίωμα χρήσης στοιχείου του ενεργητικού αποσβένεται στη μικρότερη περίοδο μεταξύ της ωφέλιμης ζωής του στοιχείου ή της διάρκειας μίσθωσής του, με σταθερή μέθοδο. Μεταγενέστερη επιμέτρηση υποχρέωσης Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος επιμετρά την υποχρέωση μίσθωσης, ως ακολούθως: (α) αυξάνοντας την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά το χρηματοοικονομικό κόστος επί της υποχρέωσης μίσθωσης, (β) μειώνοντας την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά τα μισθώματα που έχουν καταβληθεί, και (γ) επιμετρώντας εκ νέου την λογιστική αξία, προκειμένου να αντανακλά τυχόν επανεκτίμηση ή τροποποίηση της μίσθωσης. Το χρηματοοικονομικό κόστος μίας υποχρέωσης μίσθωσης κατανέμεται κατά τη διάρκεια της μισθωτικής περιόδου με τέτοιον τρόπο, ούτως ώστε να προκύπτει ένα σταθερό περιοδικό επιτόκιο επί του ανεξόφλητου υπολοίπου της υποχρέωσης. Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, ο Όμιλος αναγνωρίζει στα κέρδη ή στις ζημιές (με εξαίρεση την περίπτωση που οι δαπάνες περιλαμβάνονται στην λογιστική αξία ενός άλλου στοιχείου του ενεργητικού για το οποίο εφαρμόζονται άλλα σχετικά Πρότυπα) και τα δύο παρακάτω στοιχεία: (α) το χρηματοοικονομικό κόστος επί της υποχρέωσης μίσθωσης, και (β) τις μεταβλητές καταβολές μισθωμάτων που δεν περιλαμβάνονται στην επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης κατά την περίοδο που λαμβάνει χώρα το γεγονός που ενεργοποιεί τις εν λόγω καταβολές Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 86 7.19. Διανομή μερισμάτων Η διανομή μερισμάτων στους μετόχους της μητρικής αναγνωρίζεται ως υποχρέωση στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις την ημερομηνία κατά την οποία η διανομή εγκρίνεται από την Γενική Συνέλευση των μετόχων. 7.20. Συνδεδεμένα Μέρη Οι συναλλαγές και τα διεταιρικά υπόλοιπα μεταξύ συνδεδεμένων με τον Όμιλο μερών γνωστοποιούνται σύμφωνα με το ΔΛΠ 24 «Γνωστοποιήσεις Συνδεδεμένων Μερών». Οι συναλλαγές αυτές αφορούν τις συναλλαγές μεταξύ της διοίκησης, των κύριων μετόχων και των θυγατρικών εταιρειών ενός ομίλου με την μητρική εταιρεία και τις λοιπές θυγατρικές που απαρτίζουν τον Όμιλο. 8. Διαχείριση Κινδύνων Παράγοντες χρηματοοικονομικού κινδύνου Η Εταιρεία και ο Όμιλος εκτίθεται σε χρηματοοικονομικούς και άλλους κινδύνους. Το γενικό πρόγραμμα διαχείρισης κινδύνων του Ομίλου έχει στόχο να ελαχιστοποιήσει την ενδεχόμενη αρνητική επίδραση τους, στη χρηματοοικονομική απόδοση του Ομίλου. Η Οικονομική Διεύθυνση παρακολουθεί και διαχειρίζεται τους κινδύνους στους οποίους εκτίθεται ο Όμιλος, προσδιορίζει, εκτιμά και αντισταθμίζει εφόσον χρειαστεί τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους σε συνεργασία με τις υπηρεσίες που αντιμετωπίζουν αυτούς τους κινδύνους. Επίσης δεν εκτελεί κερδοσκοπικές συναλλαγές που δεν σχετίζονται με τις εμπορικές, επενδυτικές ή δανειοληπτικές δραστηριότητες του Ομίλου. Ειδικότερα για τους κινδύνους αυτούς σημειώνουμε τα εξής: Συναλλαγματικός κίνδυνος Ο Όμιλος πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών του σε ευρώ, με συνέπεια να περιορίζεται ο άμεσος συναλλαγματικός κίνδυνος. Διενεργεί όμως και εμπορικές συναλλαγές σε διεθνές επίπεδο, εκτός του ευρώ και συνεπώς εκτίθεται σε συναλλαγματικό κίνδυνο προερχόμενο κυρίως από το Δολάριο Αμερικής. Οι συναλλαγές αυτές αφορούν μικρό μέρος των δραστηριοτήτων και άρα ο συναλλαγματικός κίνδυνος είναι περιορισμένος. Πιστωτικός κίνδυνος Ο Όμιλος δεν έχει σημαντική συγκέντρωση πιστωτικού κινδύνου σε κάποια από τα συμβαλλόμενα με αυτόν μέρη, γιατί αφενός οι εξαγωγές πραγματοποιούνται με τραπεζικές εγγυήσεις και οι πωλήσεις λιανικής γίνονται επί το πλείστων της μετρητοίς και αφετέρου υπάρχει μεγάλη διασπορά του Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 87 πελατολογίου του στις χονδρικές πωλήσεις. Οι χονδρικές πωλήσεις του Ομίλου γίνονται με βάση τις εσωτερικές αρχές λειτουργίας του, που διασφαλίζουν ότι οι πωλήσεις αγαθών και υπηρεσιών λαμβάνουν χώρα προς πελάτες με πιστωτική αξιοπιστία. Για τυχόν επισφαλείς πιστώσεις πελατών η εταιρία έχει συνάψει συμβόλαιο κάλυψης πιστώσεων με την εταιρεία EULER HERMES. Στον παρακάτω πίνακα αναλύεται ο πιστωτικός κίνδυνος της Εταιρείας και του Ομίλου Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 55.426 14.440.481 1.584.248 58.781 14.402.861 1.869.531 35.726 14.593.50 1.446.133 34.764 15.673.490 1.643.977 16.080.155 16.331.174 16.075.368 17.352.231 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Απαιτήσεις και προκαταβολές Χρηματικά Διαθέσιμα Κίνδυνος ρευστότητας Οι ανάγκες ρευστότητας προσδιορίζονται για χρονικό διάστημα 6 μηνών και επαναπροσδιορίζονται σε μηνιαία βάση. Οι δε ανάγκες πληρωμών παρακολουθούνται σε εβδομαδιαία βάση. Σε περιόδους μη επάρκειας της ρευστότητας η εταιρία έχει τη δυνατότητα χρηματοδότησης των αναγκών ρευστότητάς της μέσω τραπεζικού δανεισμού από εγκεκριμένα όρια τα οποία διατηρεί με τράπεζες. Με σκοπό την αντιμετώπιση των δυσχερών οικονομικών συνθηκών που έχουν διαμορφωθεί, ο Όμιλος προχωρά στην λήψη μέτρων με σκοπό την μείωση του χρόνου είσπραξης των απαιτήσεων και την διατήρηση ικανοποιητικών ποσών μετρητών και άλλων περιουσιακών στοιχείων με υψηλή ρευστότητα. Η ανάλυση των μη προεξοφλημένων συμβατικών πληρωμών των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων του Ομίλου και της Εταιρείας έχει ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από χρηματοοικονομικές μισθώσεις Εμπορικές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις δανειακές πληρωτέες την επόμενη χρήση 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 16.607.836 5.238.426 1.609.822 14.002.915 20.205.014 19.304.533 7.151.851 779.168 14.834.023 12.612.770 14.294.500 4.990.454 1.609.822 13.251.542 19.175.272 15.834.531 6.749.211 779.168 13.995.963 12.343.371 1.191.322 534.461 1.191.322 534.461 2.548.473 1.786.475 1.647.780 1.124.816 61.403.807 57.003.281 56.160.692 51.361.521 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 88 Ποσά σε € ' Τραπεζικός δανεισμός Υποχρεώσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων Εμπορικές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Τρέχουσες Φορολογικές Υποχρεώσεις Σύνολο Ποσά σε € ' Τραπεζικός δανεισμός Υποχρεώσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων Εμπορικές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Τρέχουσες Φορολογικές Υποχρεώσεις Σύνολο Ποσά σε € ' Τραπεζικός δανεισμός Υποχρεώσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων Εμπορικές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Τρέχουσες Φορολογικές Υποχρεώσεις Σύνολο Ποσά σε € ' Τραπεζικός δανεισμός Υποχρεώσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων Εμπορικές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Τρέχουσες Φορολογικές Υποχρεώσεις Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Βραχυπρόθεσμες Μακροπρόθεσμες 6 έως 12 άνω των εντός 6 μηνών 1 έως 5 έτη μήνες 5 ετών 11.430.593 11.322.893 11.807.836 4.800.000 595.661 595.661 1.609.822 0 13.607.766 395.149 0 0 3.320.749 1.917.677 0 0 28.954.769 14.231.381 13.417.658 4.800.000 Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 Βραχυπρόθεσμες Μακροπρόθεσμες 6 έως 12 άνω των εντός 6 μηνών 1 έως 5 έτη μήνες 5 ετών 7.447.126 6.952.120 13.464.533 5.840.000 267.230 267.230 779.168 0 14.694.515 139.508 0 0 963.701 6.188.150 0 0 23.372.572 13.547.008 14.243.701 5.840.000 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 Βραχυπρόθεσμες Μακροπρόθεσμες 6 έως 12 άνω των εντός 6 μηνών 1 έως 5 έτη μήνες 5 ετών 10.465.376 9.494.500 10.357.676 4.800.000 595.661 595.661 1.609.822 0 12.856.392 395.149 0 0 3.139.889 1.850.565 0 0 27.057.318 13.199.052 11.104.322 4.800.000 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 Βραχυπρόθεσμες Μακροπρόθεσμες 6 έως 12 άνω των εντός 6 μηνών 1 έως 5 έτη μήνες 5 ετών 6.734.093 9.994.531 5.840.000 6.734.093 267.230 267.230 779.168 0 13.856.455 139.508 0 0 697.697 6.051.514 0 0 21.555.477 13.192.345 10.773.699 5.840.000 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 89 Κίνδυνος διακύμανσης Επιτοκίων Ο Όμιλος παρακολουθεί και διαχειρίζεται τον δανεισμό του, προβαίνοντας σε συνδυασμένη χρήση βραχυπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου δανεισμού. Υπάρχουν εγκεκριμένα όρια χρηματοδοτήσεων και ικανοποιητικοί όροι συνεργασίας και τιμολόγησης των διαφόρων τραπεζικών εργασιών τα οποία βοηθούν στο περιορισμό του χρηματοοικονομικού κόστους του Ομίλου. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την ευαισθησία του αποτελέσματος της χρήσης καθώς και των ιδίων κεφαλαίων με βάση μια εύλογη μεταβολή του επιτοκίου της τάξεως του +1% ή –1%: ΟΜΙΛΟΣ Αποτέλεσμα χρήσης (προ φόρων) Καθαρή Θέση Αποτέλεσμα χρήσης (προ φόρων) Καθαρή Θέση Μεταβλητή 1% 31/12/2019 -1% (385.899) (293.284) 385.899 293.284 Μεταβλητή 1% -1% 31/12/2018 (265.558) (188.546) 265.558 188.546 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Μεταβλητή Μεταβλητή 1% -1% 1% -1% 31/12/2019 31/12/2018 (342.675) 342.675 (214.236) 214.236 (260.433) 260.433 (152.108) 152.108 Κίνδυνος αποθεμάτων-προμηθευτών Ο Όμιλος λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα (ασφάλιση, φύλαξη) για να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο και τις ενδεχόμενες ζημιές λόγω απώλειας αποθεμάτων από φυσικές καταστροφές, κλοπές, κλπ. Η Διοίκηση επανεξετάζει συνεχώς την καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία των αποθεμάτων και προβαίνει σε κατάλληλες απομειώσεις. Επίσης, η Εταιρία θεωρεί ότι, η εξάρτηση από τους προμηθευτές είναι πολύ περιορισμένη και σε κάθε περίπτωση μη σημαντικός ο κίνδυνος για τα οικονομικά μεγέθη του Ομίλου, καθώς δεν υπάρχει σημαντική εξάρτηση από συγκεκριμένους προμηθευτές, κανένας εκ των οποίων δεν προμηθεύει την Εταιρία με προϊόντα σε ποσοστό άνω του 10% του συνόλου των αγορών της. Εξάρτηση από Πελάτες Η πελατειακή βάση του Ομίλου παρουσιάζει μεγάλη διασπορά και δεν υφίσταται κίνδυνος εξάρτησης από μεγάλους πελάτες. Ο Όμιλος στοχεύει στην ικανοποίηση όλο και μεγαλύτερου πλήθους πελατών αυξάνοντας αφενός την γκάμα των προϊόντων που διαθέτει και αφετέρου επιδιώκοντας την άμεση ικανοποίηση των αναγκών τους. Διαχείριση Κεφαλαίου Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 90 Ο πρωταρχικός στόχος του Ομίλου και της Εταιρείας σχετικά με τη διαχείριση του κεφαλαίου είναι η διασφάλιση της διατήρησης ισχυρής πιστοληπτικής ικανότητας και υγειών κεφαλαιακών δεικτών με σκοπό την υποστήριξη της επιχειρησιακής λειτουργίας τους και τη μεγιστοποίηση της αξίας προς όφελος των μετόχων. Ο Όμιλος και η Εταιρεία διαχειρίζονται την κεφαλαιακή διάρθρωση και πραγματοποιούν προσαρμογές προκειμένου να εναρμονίζονται με τις αλλαγές στο οικονομικό περιβάλλον. Ένα σημαντικό μέσο για τη διαχείριση κεφαλαίου είναι η χρήση του δείκτη μόχλευσης (ο δείκτης του καθαρού δανεισμού προς τα ίδια κεφάλαια), ο οποίος παρακολουθείται σε επίπεδο Ομίλου. Στον υπολογισμό του καθαρού δανεισμού περιλαμβάνονται τα τοκοφόρα δάνεια και ομόλογα, μείον τα ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα. ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Δάνεια Μείον: Ταμειακά Διαθέσιμα ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 42.162.466 (1.584.248) 35.017.407 (1.869.531) 37.918.696 (1446.133) 30.616.346 (1.643.977) 40.578.218 33.147.876 36.472.562 28.972.369 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 46.692.687 47.259.211 43.877.358 43.877.661 Σύνολο Κεφαλαίων 46.692.687 47.259.211 43.877.358 43.877.661 Δείκτης μόχλευσης 0,8690 0,7014 0,8312 0,6603 Καθαρός Δανεισμός 9. Οικονομικές πληροφορίες κατά τομέα Ως επιχειρηματικός τομέας ορίζεται μία ομάδα στοιχείων ενεργητικού και δραστηριοτήτων που παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες, τα οποία υπόκεινται σε διαφορετικούς κινδύνους και αποδόσεις από εκείνα άλλων επιχειρηματικών τομέων. Ως γεωγραφικός τομέας, ορίζεται μία γεωγραφική περιοχή, στην οποία παρέχονται προϊόντα και υπηρεσίες και η οποία υπόκειται σε διαφορετικούς κινδύνους και αποδόσεις από άλλες περιοχές Ο Όμιλος δραστηριοποιείται στην εκμετάλλευση λατομείων μαρμάρων (εξόρυξη και εμπορεία Μαρμάρων), στον τομέα της αιολικής ενέργειας, καθώς και στο Real Estate. Γεωγραφικά ο Όμιλος δραστηριοποιείται στην Ελληνική Επικράτεια, στην Ευρωζώνη και σε Λοιπές Χώρες. Πρωτεύων τομέας πληροφόρησης – επιχειρηματικοί τομείς Τα αποτελέσματα του Ομίλου ανά τομέα αναλύονται ως εξής: 1/1 - 31/12/2019 Συνολικές μικτές πωλήσεις/τομέα Ενδοεταιρικές πωλήσεις/τομέα Καθαρές Πωλήσεις ανά τομέα Κόστος Πωληθέντων Μάρμαρα 43.882.638 (1.420.840) 42.461.798 (22.339.412) Αιολική Ενέργεια 2.029.251 0 2.029.251 (2.706.038) Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 REAL ESTATE Γενικό Σύνολο 0 0 0 0 45.911.889 (1.420.840) 44.491.049 (25.045.450) Σελίδα 91 Μικτά αποτελέσματα Λειτουργικά αποτελέσματα Χρηματοδοτικά αποτελέσματα Επενδυτικά Χρηματοδοτικά αποτελέσματα Κέρδη προ φόρων Φόρος εισοδήματος 0 (41.762) (1.538) 20.122.386 (12.245.105) (1.601.075) 0 6.276.206 (1.766.672) (676.787) 564.822 (158.386) 0 (270.351) (369.094) 0 (43.300) (24.703) 19.445.599 (11.722.045) (1.760.999) 0 5.962.555 (2.160.469) Καθαρό κέρδος /(ζημιά) 4.509.535 -639.445 (68.003) 3.802.086 Αποσβέσεις 2.528.523 1.418.269 0 3.946.792 10.405.805 1.306.304 (41.762) 11.670.347 Λειτουργικά Αποτ.προ Φόρων, Χρημ/κων, Επενδυτικών Αποτ. και Αποσβέσεων (ΕΒΙΤDΑ) 1/1 - 31/12/2018 Συνολικές μικτές πωλήσεις/τομέα Ενδοεταιρικές πωλήσεις/τομέα Καθαρές Πωλήσεις ανά τομέα Μάρμαρα Ο ΟΜΙΛΟΣ REAL ESTATE Αιολική Ενέργεια Γενικό Σύνολο 0 0 0 0 0 10.410 (916) 60.442.779 (2.088.051) 58.354.728 2.095.867 0 2.095.867 Κόστος Πωληθέντων Μικτά αποτελέσματα Λειτουργικά αποτελέσματα Χρηματοδοτικά αποτελέσματα Επενδυτικά Χρηματοδοτικά αποτελέσματα (25.512.068) 32.842.660 (12.331.905) (1.402.048) 0 (2.663.176) (567.309) 465.587 (266.140) 0 3.459.780 (28.175.244) 32.275.351 (11.855.908) (1.669.105) 3.459.780 Κέρδη προ φόρων Φόρος εισοδήματος 19.108.707 (6.231.218) (367.862) (54.980) 3.469.274 693.985 22.210.118 (5.592.214) Καθαρό κέρδος /(ζημιά) 12.877.488 -422.842 4.163.258 16.617.904 1.725.920 1.422.362 0 3.148.282 22.236.675 1.320.640 10.410 23.567.725 Αποσβέσεις Λειτουργικά Αποτ.προ Φόρων, Χρημ/κων, Επενδυτικών Αποτ. και Αποσβέσεων (ΕΒΙΤDΑ) 62.538.646 (2.088.051) 60.450.595 Η κατανομή των ενοποιημένων στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων στους επιχειρηματικούς τομείς αναλύεται ως εξής: 1/1 - 31/12/2019 Μάρμαρα Ενεργητικό Τομέα Ενοποιημένο Ενεργητικό 68.733.262 68.733.262 Ο ΟΜΙΛΟΣ Αιολική REAL Ενέργεια ESTATE 23.731.541 29.402.508 11.904.698 29.402.508 Υποχρεώσεις Τομέα Ενοποιημένες Υποχρεώσεις 58.151.488 58.151.488 11.904.698 11.904.698 5.118.438 5.118.438 75.174.625 75.174.625 1/1 - 31/12/2018 Μάρμαρα Ενεργητικό Τομέα Ενοποιημένο Ενεργητικό 64.463.908 64.463.908 Αιολική Ενέργεια 24.654.142 24.654.142 REAL ESTATE 29.199.938 29.199.938 Γενικό Σύνολο 118.317.988 118.317.988 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Γενικό Σύνολο 121.867.311 121.867.311 Σελίδα 92 Υποχρεώσεις Τομέα Ενοποιημένες Υποχρεώσεις 53.402.583 53.402.583 13.120.446 13.120.446 4.535.748 4.535.748 71.058.777 71.058.777 Δευτερεύων τομέας πληροφόρησης - γεωγραφικοί τομείς Ο μεγαλύτερος όγκος των πωλήσεων του Ομίλου πραγματοποιείται στην Κίνα και οι κύριες περιοχές δραστηριοποίησης της εταιρίας είναι η Ελλάδα , οι χώρες της Ευρωζώνης και της Ασίας. Οι πωλήσεις του Ομίλου ανά γεωγραφικό τομέα αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ ΠΩΛΗΣΕΙΣ 1/1 - 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 Eυρωζώνη 1.284.337 2.805.891 969.948 2.804.661 Λοιπές Ευρωπαϊκές χώρες 1.283.065 2.425.617 1.283.065 2.425.617 28.730.371 36.809.524 28.730.371 36.809.524 5.183.594 4.988.743 4.906.636 4.274.285 61.062 45.202 61.062 45.202 622.246 2.522.237 576.233 3.791.748 4.804.137 44.491.049 9.007.637 60.450.595 622.246 2.522.237 1.492.602 576.233 3.791.748 2.443.591 40.588.167 53.170.861 Ασία Αμερική Αυστραλία Αφρική Εξαγωγή μέσω τρίτων Ελλάδα Σύνολο Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 93 10.Σημειώσεις επί των Οικονομικών Καταστάσεων 10.1. Ενσώματες ακινητοποιήσεις Η ανάλυση των ενσώματων παγίων του Ομίλου και της Εταιρείας παρουσιάζεται παρακάτω: Ο ΟΜΙΛΟΣ Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 12.985.437 Μεταφορικά μέσα & μηχ/κός εξοπλισμός 28.330.975 141.967 3 41.458.381 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 17.818.226 (4.077.129) 13.741.096 56.549.928 (25.647.947) 30.938.582 1.159.941 (965.852) 194.089 0 3 3 75.528.096 (30.654.325) 44.873.771 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 19.329.166 (4.673.495) 14.655.671 60.474.991 (29.263.088) 31.211.902 1.418.577 (1.084.614) 333.964 0 3 3 81.222.737 (35.021.197) 46.201.540 Μεταφορικά μέσα & μηχ/κός εξοπλισμός 28.330.975 Έπιπλα και Λοιπός εξοπλισμός 148.040 Ακιν. Υπο εκτέλεση Σύνολο Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 Οικόπεδα & Κτίρια 12.979.364 3 41.458.381 Προσθήκες Πωλήσεις - Μειώσεις Αποσβέσεις Πωλήσεις - Μειώσεις αποσβέσεων Μεταφορά Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 1.153.309 0 (397.649) 0 0 13.735.023 5.695.174 (40.858) (3.052.258) 5.550 0 30.938.582 132.303 0 (80.181) 0 0 200.162 0 0 0 0 0 3 6.980.787 (40.858) (3.530.089) 5.550 0 44.873.771 206.851 306.855 0 0 513.716 1.304.080 4.818.208 252.563 0 6.443.981 0 (1.299.659) 0 0 (1.299.659) (474.901) 0 (121.465) 14.655.671 (3.552.180) 100.680 (163.642) 31.211.902 (90.814) 0 (27.948) 333.964 0 0 0 3 (4.117.895) 100.680 (313.055) 46.201.540 Οικόπεδα & Κτίρια Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 (Σημ. 6.2.2) Προσθήκες Πωλήσεις - Μειώσεις Αποσβέσεις Πωλήσεις - Μειώσεις αποσβέσεων Αποαναγνώριση παγίων Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 Οικόπεδα & Κτίρια Έπιπλα και Λοιπός εξοπλισμός Ακιν. Υπο εκτέλεση Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Μεταφορικά μέσα Έπιπλα και Λοιπός & μηχ/κός εξοπλισμός εξοπλισμός 5.766.358 121.999 Ακιν. Υπο εκτέλεση Σύνολο Σύνολο Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 8.836.180 3 14.724.539 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 12.091.974 (2.441.076) 9.650.898 20.443.014 (10.340.266) 10.102.748 1.080.066 (907.339) 172.726 3 0 3 33.615.056 (13.688.681) 19.926.375 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 12.962.639 (2.655.834) 10.306.805 24.204.824 (12.043.412) 12.161.411 1.274.973 (979.677) 295.296 3 0 3 38.442.439 (15.678.923) 22.763.516 Οικόπεδα & Κτίρια Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 8.836.180 Προσθήκες Πωλήσεις - Μειώσεις Αποσβέσεις Πωλήσεις - Μειώσεις αποσβέσεων Μεταφορά Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 994.704 0 (179.986) 0 0 9.650.898 Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 (Σημ. 6.2.2) Προσθήκες Πωλήσεις - Μειώσεις Αποσβέσεις Πωλήσεις - Μειώσεις αποσβέσεων Αποαναγνώριση παγίων Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 Μεταφορικά μέσα & μηχ/κός εξοπλισμός 5.766.358 Έπιπλα και Λοιπός εξοπλισμός 5.643.343 (40.858) (1.271.645) 5.550 10.102.748 Ακιν. Υπο εκτέλεση Σύνολο 121.999 3 14.724.539 117.435 0 (66.707) 0 0 172.726 0 0 0 0 0 3 6.755.482 (40.858) (1.518.337) 5.550 0 19.926.375 146.159 213.002 0 0 359.160 767.407 0 (257.658) 0 0 10.306.805 4.853.265 (1.277.811) (1.771.378) 87.853 (46.267) 12.161.411 194.908 0 (72.338) 0 0 295.296 0 0 0 0 0 3 5.815.579 (1.277.811) (2.101.374) 87.852 (46.267) 22.763.515 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 94 Στις ενσώματες ακινητοποιήσεις του ανωτέρω πίνακα περιλαμβάνονται τα πάγια με δικαιώματα χρήσης της εταιρείας και του ομίλου τα οποία αναλύονται ανά κατηγορία παγίου στον παρακάτω πίνακα. ΟΜΙΛΟΣ ΟΙΚΟΠΕΔΑ & ΚΤΙΡΙΑ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΣΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ 0 0 2.507.004 206.861 306.855 206.861 306.855 2.507.004 Προσθήκες περιόδου 0 327.902 1.685.374 Αποσβέσεις περιόδου -56.599 -72.061 -421.659 Αποαναγνώριση -60.702 -140.120 0 Υπόλοιπο λήξης περιόδου 89.560 422.576 3.770.720 Υπόλοιπο έναρξης περιόδου πριν την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο έναρξης περιόδου μετά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Υπόλοιπο έναρξης περιόδου πριν την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο έναρξης περιόδου μετά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Προσθήκες περιόδου Αποσβέσεις περιόδου Αποαναγνώριση Υπόλοιπο λήξης περιόδου ΟΙΚΟΠΕΔΑ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟΣ & ΚΤΙΡΙΑ ΜΕΣΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ 0 0 2.507.004 146.159 213.002 0 146.159 213.002 2.507.004 0 327.902 1.685.374 -56.599 -72.061 -421.659 0 -46.266 0 89.560 422.576 3.770.720 Σημειώνεται ότι επί του ακίνητου της οδού Λυκόβρυσης 7, της εταιρείας έχουν εγγράφει προσημειώσεις ύψους ευρώ 7.000.000 (πρώτη υποθήκη) σε εξασφάλιση του κοινού ομολογιακού δανείου ύψους ευρώ 4.999.986 που υπογράφηκε με την EUROBANK στις 22/10/2008. Το δάνειο εξοφλήθηκε στις 22/10/2019 και έχουν κινηθεί διαδικασίες άρσης της προσημείωσης, οι οποίες θα είχαν ολοκληρωθεί, είχε ορισθεί δικάσιμος τον 3/2020 αλλά ακυρώθηκε λόγο της πανδημίας. Επίσης έχουν εγγράφει προσημειώσεις ύψους ευρώ 3.500.000(δεύτερη υποθήκη) σε εξασφάλιση του κοινού ομολογιακού δανείου ύψους ευρώ 7.000.000 που υπογράφηκε με την ALPHA BANK (πρώην ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ) (το υπόλοιπο είναι στις 31/12/2018 1.873.150 ευρώ). Δεν υφίστανται προσημειώσεις επί των παγίων στοιχείων των θυγατρικών. Επενδύσεις σε Ακίνητα Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 95 Επενδύσεις σε ακίνητα την 1 Ιανουαρίου 2018 Προσθήκες Πωλήσεις Αποτίμηση Επενδύσεις σε ακίνητα την 31 Δεκεμβρίου 2018 Προσθήκες Προσθήκες από εξαγορά θυγατρικής Πωλήσεις Αποτίμηση Επενδύσεις σε ακίνητα την 31 Δεκεμβρίου 2019 55.851 55.851 28.780.000 0 0 0 0 0 28.835.851 55.851 20.555 0 0 0 0 0 0 0 28.856.406 55.851 Τα επενδυτικά ακίνητα της Εταιρείας ποσού € 55.851, αφορούν το κόστος κτήσης δύο ακινήτων το οποίο το ένα αγοράστηκε εντός του 2015 και το δεύτερο εντός του 2016, με σκοπό την εκμετάλλευση του. Τα επενδυτικά ακίνητα του Ομίλου ποσού 28.856.406 αφορούν μια έκταση 2.800 στρ. στη Σητεία Κρήτης με σκοπό την πώληση και Ο Όμιλος και η Εταιρεία παρακολουθούν τα εν λόγω ακίνητα στην εύλογη αξία (βλ.Σημ.10.29). 10.2. Ασώματα Πάγια Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 Software 29.984 Ο ΟΜΙΛΟΣ Δικαιώματα Λοιπά 262.114 214.309 Σύνολο 506.407 370.540 8.123.113 443.375 8.937.028 (345.685) (895.420) (257.284) (1.498.388) 24.855 7.227.693 186.092 7.438.640 371.000 9.151.060 443.375 9.965.436 (355.619) (1.279.102) (284.796) (1.919.517) 15.381 7.871.958 158.579 8.045.919 Software 29.984 Δικαιώματα 262.114 Λοιπά 214.309 Σύνολο 506.407 Προσθήκες πωλήσεις-μειώσεις Αποσβέσεις μεταφορές Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 10.480 0 (16.026) 0 24.438 7.141.145 0 (175.566) 0 7.227.693 0 0 (27.800) 0 186.509 7.151.625 0 (219.392) 0 7.438.640 Προσθήκες πωλήσεις-μειώσεις Αποσβέσεις μεταφορές Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 460 0 (9.934) 1.027.947 0 (383.682) 0 0 (27.512) 14.964 7.871.958 158.997 1.028.407 0 (421.129) 0 8.045.918 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 Software Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 30.401 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Δικαιώματα 173.177 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο 203.578 Σελίδα 96 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 367.546 7.777.578 8.145.124 (342.691) (638.822) (981.512) 24.855 7.138.756 7.163.611 368.006 8.805.525 9.173.531 (352.625) (1.022.504) (1.375.129) 15.381 7.783.021 7.798.402 Software 30.400 Δικαιώματα 173.177 Σύνολο 203.578 Προσθήκες πωλήσεις-μειώσεις Αποσβέσεις Πωλήσεις - Μειώσεις αποσβέσεων μεταφορές Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2018 7.486 0 (13.032) 0 0 24.855 7.141.145 0 (175.566) 0 0 7.138.757 7.148.631 0 (188.597) 0 0 7.163.611 Προσθήκες πωλήσεις-μειώσεις Αποσβέσεις Πωλήσεις - Μειώσεις αποσβέσεων μεταφορές Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 0 460 0 -9.934 0 0 15.380 0 1.027.947 0 -383.682 0 0 7.783.021 0 1.028.407 0 -393.617 0 0 7.798.402 Μικτή Λογιστική αξία Συσσωρευμένη απόσβεση και απομείωση αξίας Λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 Λογιστική αξία την 1 Ιανουαρίου 2018 10.4. Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις και Συγγενείς Επιχειρήσεις Οι επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις αναλύονται παρακάτω: Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αξία κτήσεως 31/12/2018 Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου Απομείωση συμμετοχής Αξία κτήσεως 31/12/2019 ΦΕΙΔΙΑΣ Α.Ε. (Συμμετοχή 90,00%) ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΟΚΡΑΤΗΣ ΕΠΕ (Συμμετοχή 30,00%) ΙΔΕΗ Α.Ε. (Συμμετοχή 100%) 864.742 11.005 12.251.500 ΙΚΤΙΝΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΝ Α.Ε. (Συμμετοχή 100%) 1.786.028 LATIRUS (Συμμετοχή 97,85%) ΣΥΝΟΛΟ 15.515.908 30.429.184 1.800.000 1.800.000 -1.170.000 -1.170.000 864.742 11.005 14.051.500 616.028 15.515.908 31.059.184 Η εταιρεία συμμετείχε στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της κατά 100% θυγατρικής εταιρείας ΙΔΕΗ ΑΕ ποσού 1.800.000 ευρώ, με κεφαλαιοποίηση απαίτησης. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 97 Η εταιρεία με απόφαση της από 27/02/2020 Γενικής Συνέλευσης προχώρησε σε διακοπή εργασιών της θυγατρικής εταιρείας ΙΚΤΙΝΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΝ ΑΕ και θέση αυτής σε εκκαθάριση για λόγους οικονομίας κλίμακας και την επαναδραστηριοποίηση των πωλήσεων στην εσωτερική αγορά με τη δημιουργία νέου τμήματος εντός της εταιρίας, έτσι έγινε απομείωση της αξίας συμμετοχής κατά 1.170.000 ευρώ. 10.6. Αναβαλλόμενοι φόροι Ο συντελεστής φορολογίας εισοδήματος νομικών προσώπων στην Ελλάδα είχε ορισθεί στο 24% για το 2019, Λόγω της μεταβολής του συντελεστή φορολογίας εισοδήματος στην Ελλάδα, από την επαναμέτρηση των απαιτήσεων και υποχρεώσεων από αναβαλλόμενη φορολογία, προέκυψε αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος (έσοδο) ποσού Ευρώ 223.330 και ποσού Ευρώ 68.166 για τον Όμιλο και την Εταιρεία, αντίστοιχα (βλ.Σημ.10.26). Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις / υποχρεώσεις, του Ομίλου όπως προκύπτουν από τις σχετικές προσωρινές φορολογικές διαφορές έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Απαίτηση Μη Κυκλοφοριακά Στοιχεία Άυλα Περιουσιακά Στοιχεία Ενσώματα πάγια Επενδυτικά ακίνητα Κυκλοφοριακά Στοιχεία Αποθέματα Απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία Αποθεματικά Αποφορολόγηση αποθεματικών Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Προβλέψεις Λοιπές Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Προβλέψεις Λοιπές Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις 31/12/2018 Υποχρέωση Απαίτηση Υποχρέωση 400.530 167.175 30.873 2.364.373 4.248.090 401.230 143.342 0 6.544 2.039.670 4.424.643 48.000 172.569 0 0 118.879 180.045 0 0 0 0 32.868 0 0 0 0 0 320.370 0 18,332 0 252.098 0 1.787 0 0 4.000 1.112.643 0 1.715 6.663.383 0 4.666 1.133.127 0 0 6.472.643 Αντίστοιχα οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις / υποχρεώσεις, της Εταιρείας όπως προκύπτουν από τις σχετικές προσωρινές φορολογικές διαφορές έχουν ως εξής: Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Απαίτηση Υποχρέωση Απαίτηση Υποχρέωση Μη Κυκλοφοριακά Στοιχεία Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 98 Άυλα Περιουσιακά Στοιχεία Ενσώματα πάγια Επενδύσεις σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις Κυκλοφοριακά Στοιχεία Αποθέματα Απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία Αποθεματικά Αποφορολόγηση αποθεματικών Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Προβλέψεις Λοιπές Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Προβλέψεις Λοιπές Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις Σύνολο 362.066 108.074 2.130.123 0 106.031 0 361.155 103.552 1.926.378 0 124.935 0 48.000 172.569 0 0 98.000 180.045 0 0 0 0 32.868 0 0 0 0 0 303.760 0 18.332 0 217.735 0 0 0 0 4.000 3.128.592 0 0 4.667 2.924.400 0 124.363 124.935 Ο συντελεστής φόρου εισοδήματος στον οποίο υπόκειται ο Όμιλος είναι 24% για το 2019 ενώ για το 2018 ήταν 29%. Την 12/12/2019 ψηφίστηκε ο νέος φορολογικός νόμος 4646/2019, όπου σύμφωνα με το άρθρο 22, ο φορολογικός συντελεστής διαμορφώνεται πλέον σε 24% για τα εισοδήματα του φορολογικού έτους 2019 και εφεξής. Ο αναβαλλόμενος φόρος έχει υπολογιστεί με βάση το συντελεστή φορολογίας που ισχύει την κάθε χρονιά που θα πραγματοποιηθεί η αναγνώριση του εσόδου ή εξόδου. Οι αναβαλλόμενοι φόροι στην Κατάσταση Συνολικών Εσόδων έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ (910) (23.427) 0 1/131/12/2018 94.664 23.423 0 25.029 132.288 0 (7.971) 0 (203.745) 316.192 70.879 7.476 (75.379) 277.928 50.000 7.476 (54.500) 277.928 0 (32.868) 0 (32.868) (91.833) 0 106.926 (6.827) 0 (52.628) (109.949) 0 106.997 (12.659) 242.792 (458.474) (173.558) 559.552 1/1-31/12/2019 Άυλα Περιουσιακά Στοιχεία έξοδο/(έσοδο) Ενσώματα πάγια έξοδο/(έσοδο) Επενδυτικά ακίνητα έξοδο/(έσοδο) Επενδύσεις σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις έξοδο/(έσοδο) Αποθέματα έξοδο/(έσοδο) Απαιτήσεις έξοδο/(έσοδο) Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων έξοδο/(έσοδο) Προβλέψεις έξοδο/(έσοδο) Λοιπές Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις έξοδο/(έσοδο) Λοιπές Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις έξοδο/(έσοδο) Έξοδο / (έσοδο) Αναβαλλόμενου φόρου στα Αποτελέσματα Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/131/12/2018 118.876 20.365 (707.943) 1/1-31/12/2019 (52.628) 10.7. Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Οι λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται στον παρακάτω πίνακα: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Δοσμένες Εγγυήσεις 55.426 58.781 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 35.726 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 34.764 Σελίδα 99 10.8. Αποθέματα Τα αποθέματα του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Α' ύλες Ημιτελή & έτοιμα προϊόντα Παραγωγή σε εξέλιξη Εμπορεύματα Λοιπά Προβλέψεις για απομείωση αποθεμάτων Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 7.705.085 7.057.875 10.771.927 9.474.114 0 0 1.758.546 1.826.430 1.697.827 1.720.237 (541.757) (391.757) 21.391.627 19.686.898 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 7.705.085 7.057.875 10.771.927 9.474.114 0 0 607.983 699.631 1.673.924 1.676.850 (350.000) (350.000) 20.408.919 18.558.470 10.9. Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις Οι πελάτες και οι λοιπές εμπορικές απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας, αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Πελάτες Γραμμάτια Εισπρακτέα Επιταγές Εισπρακτέες Μείον: Προβλέψεις απομείωσης 7.342.585 13.000 449.712 (1.429.738) 7.915.308 13.000 615.178 (1.281.508) 8.141.492 13.000 284.434 (979.738) 7.718.235 13.000 615.178 (981.508) Καθαρές Εμπορικές Απαιτήσεις 6.375.559 7.261.978 7.459.188 7.364.905 Οι εύλογες αξίες των απαιτήσεων δεν διαφέρουν ουσιωδώς από τις αξίες που είναι αναγνωρισμένες στις Οικονομικές Καταστάσεις. Ο Όμιλος προέβη στον σχηματισμό προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις ποσού € 750.000. Η κίνηση του λογαριασμού “προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις" είναι η εξής: Υπόλοιπο 1η Ιανουαρίου Προσθήκη χρήσης Χρησιμοποίηση προβλέψεων Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 -1.281.508 -1.550.638 -750.000 -744.700 601.770 1.230.460 -1.429.738 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 -981.508 -1.550.638 -600.000 -444.700 601.770 1.230.460 -1.281.508 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 -979.738 -981.508 Σελίδα 100 Η πρόβλεψη απομείωσης αναλύεται ως εξής βάσει του νέου προτύπου ΔΠΧΑ 9: ΟΜΙΛΟΣ 2019 Στάδιο 1 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2019 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Υπόλοιπο 1η Ιανουαρίου Προσθήκη χρήσης Χρησιμοποίηση προβλέψεων -261.330 -416.321 -1.020.178 -333.679 601.770 -261.330 -416.321 -720.178 -183.679 601.770 Υπόλοιπο 31η Δεκεμβρίου -677.651 -752.087 -677.651 -302.087 Η χρονική απεικόνιση των εμπορικών απαιτήσεων έχει ως εξής: Μη ληξιπρόθεσμα και μη απομειωμένα Ληξιπρόθεσμα και μη απομειωμένα: Έως 90 ημέρες Από 91 έως 180 ημέρες Από 181 έως 365 ημέρες Πάνω από 365 ημέρες Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 4.883.562 5.196.980 452.889 221.684 767.264 50.160 6.375.559 1.214.767 577.315 210.130 62.787 7.261.979 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 6.263.644 6.140.707 451.773,14 215.044,37 478.566,54 50.160,00 7.459.188 546.639 244.840 372.396 60.323 7.364.905 Οι προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις αναγνωρίζονται σε εξατομικευμένη βάση όταν υπάρχει αντικειμενική ένδειξη ότι ο όμιλος και η εταιρεία δεν θα εισπράξουν όλα τα ποσά που προβλέπονται βάσει των αρχικών όρων των συμβάσεων πώλησης. Ενδείξεις μη εισπραξιμότητας συνιστούν η καθυστέρηση της είσπραξης των απαιτήσεων και οι σημαντικές χρηματοοικονομικές δυσκολίες των πελατώνχρεωστών. Το ποσό της πρόβλεψης είναι η διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας των απαιτήσεων και των εκτιμώμενων χρηματοροών που θα εισπραχθούν. Η λογιστική αξία των απαιτήσεων μειώνεται μέσω αντίθετου λογαριασμού (πρόβλεψης), με αναγνώριση της μείωσης στα αποτελέσματα στο κονδύλι « Λοιπά Έξοδα». Μεταγενέστερες ανακτήσεις απομειωμένων ποσών αναγνωρίζονται ως έσοδο στο κονδύλι «Άλλα Έσοδα». 10.10. Λοιπές απαιτήσεις Οι λοιπές απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Απαιτήσεις Από Ελληνικό Δημόσιο Προκαταβολές Μεταφορά παγίων σε λοιπές 6.832.952 390 106.159 6.173.568 4.222 0 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 6.383.215 0 0 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 5.804.983 4.222 0 Σελίδα 101 απαιτήσεις Λοιπές Απαιτήσεις Καθαρές απαιτήσεις Χρεωστών 1.231.579 8.171.081 963.094 7.140.884 751.105 7.134.321 2.499.379 8.308.584 Οι εύλογες αξίες των απαιτήσεων δεν διαφέρουν ουσιωδώς από τις αξίες που είναι αναγνωρισμένες στις Οικονομικές Καταστάσεις. 10.11. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ταμειακών διαθεσίμων Τα Ταμειακά διαθέσιμα του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Διαθέσιμα στο ταμείο Βραχυπρόθεσμες τραπεζικές καταθέσεις Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 13.916 34.747 1.114 814 1.570.331 1.834.784 1.445.019 1.643.163 1.584.248 1.869.531 1.446.133 1.643.977 10.12. Ίδια κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο ΑΞΙΑ Αριθμός μετοχών Μετοχικό Κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Σύνολο Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2018 28.580.100 11.432.040 43.792 11.475.832 Έκδοση νέων μετοχών Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου με κεφαλαιοποίηση υπέρ το άρτιο Επιστροφή κεφαλαίου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2018 - - - - - - - - 28.580.100 11.432.040 43.792 11.475.832 - - - - - - - - 114.320.400 11.432.040 43.792 11.475.832 Έκδοση νέων μετοχών Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου με κεφαλαιοποίηση υπέρ το άρτιο Επιστροφή κεφαλαίου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2019 Στην ετήσια Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της Εταιρείας, που πραγματοποιήθηκε στις 26.6.2019, αποφασίστηκε η μείωση της ονομαστικής αξίας της μετοχής από σαράντα λεπτά του ευρώ (0,40) σε δέκα λεπτά του ευρώ (0,10) με ταυτόχρονη αύξηση του συνολικού αριθμού των μετοχών από 28.580.100 σε 114.320.400 κοινές ονομαστικές μετοχές (split) και την έκδοση 85.740.300 νέες μετοχές. Οι ως άνω 85.740.300 μετοχές διανεμήθηκαν δωρεάν στους μετόχους της εταιρίας με αναλογία αντικατάστασης τέσσερις (4) νέες κοινές ονομαστικές μετοχές για κάθε μία (1) παλαιά ονομαστική μετοχή. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 102 Η εταιρία έλαβε απόφαση με την Έκτακτη Γενική Συνέλευση Νο 88/27-2-2020 για την αγορά ιδίων μετοχών της Εταιρίας μέσω του Χ.Α. σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 49 του Ν. 4548/2018 με τους εξής ειδικότερους όρους και προϋποθέσεις: Διάρκεια για την οποία χορηγείται η έγκριση : 24 μήνες Ανώτατο όριο τιμής μετοχής στην οποία μπορεί να γίνει η απόκτηση : € 4,00 Κατώτατο όριο τιμής μετοχής στην οποία μπορεί να γίνει η απόκτηση : € 0,50 Μέγιστος αριθμός μετοχών που μπορεί να αποκτηθούν: Μέχρι το 1/10 του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου (του συνολικού αριθμού των μετοχών). Η Εταιρεία κατέχει πλέον 489.916 ίδιες μετοχές, ήτοι ποσοστό 0,429% του μετοχικού της κεφαλαίου. Αποθεματικά Ο ΟΜΙΛΟΣ 1.557.947 Λοιπά αποθεματικά 6.262.386 7.820.333 508.955 457.427 966.382 2.066.902 6.719.813 8.786.715 595.911 0 595.911 2.662.813 6.719.813 9.382.626 Τακτικό αποθεματικό Υπόλοιπο στις 1 Ιανουαρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1.557.947 Λοιπά αποθεματικά 6.262.386 7.820.333 508.955 457.427 966.382 2.066.902 6.719.813 8.786.715 595.911 0 595.911 2.662.813 6.719.813 9.382.626 Τακτικό αποθεματικό Υπόλοιπο στις 1 Ιανουαρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2018 Μεταβολές κατά την διάρκεια της περιόδου Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο 10.13. Δανειακές υποχρεώσεις Οι δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Οι ημερομηνίες λήξης του συνόλου των δανείων του Ομίλου και της Εταιρείας είναι οι εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Μακροπρόθεσμος δανεισμός Τραπεζικός δανεισμός Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Σύνολο μακροπρόθεσμων δανείων 16.607.836 1.609.822 18.217.658 19.304.533 779.168 20.083.701 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 14.294.500 1.609.822 15.904.322 15.834.531 779.168 16.613.699 Σελίδα 103 Μακρ/σμες Υποχρεώσεις πληρ. στην Επόμενη Χρήση 2.548.473 1.786.475 1.647.780 1.124.816 Βραχυπρόθεσμα δάνεια Τραπεζικός δανεισμός Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Σύνολο βραχυπρόθεσμων δανείων 20.205.014 1.191.322 21.396.336 12.612.770 534.461 13.147.231 19.175.272 1.191.322 20.366.594 12.343.371 534.461 12.877.832 Σύνολο δανείων 42.162.466 35.017.407 37.918.696 30.616.346 Έως 1 έτος 31 Δεκεμβρίου 2018 Σύνολο δανείων Σύνολο χρηματοδοτικής μίσθωσης 31 Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο δανείων Σύνολο χρηματοδοτικής μίσθωσης 13.468.187 534.461 9.994.531 779.168 5.840.000 0 29.302.718 1.313.629 20.823.053 1.191.322 9.494.500 1.609.822 4.800.000 0 35.117.553 2.801.143 Έως 1 έτος 31 Δεκεμβρίου 2018 Σύνολο δανείων Σύνολο χρηματοδοτικής μίσθωσης 31 Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο δανείων Σύνολο χρηματοδοτικής μίσθωσης Η ΕΤΑΙΡΙΑ Μεταξύ 1 και 5 Άνω των 5 ετών ετών Ο ΟΜΙΛΟΣ Μεταξύ 1 και 5 Άνω των 5 ετών ετών Σύνολο 14.399.245 534.461 13.464.533 779.168 5.840.000 0 33.703.778 1.313.629 22.753.487 1.191.322 11.807.836 1.609.822 4.800.000 0 39.361.323 2.801.143 Εξασφαλίσεις Επί του ακίνητου της οδού Λυκόβρυσης 7 της εταιρείας έχουν εγγραφεί προσημειώσεις ύψους ευρώ 6.500.000 (πρώτη υποθήκη) σε εξασφάλιση του κοινού ομολογιακού δανείου ύψους ευρώ 4.999.986 που υπογράφηκε με την EUROBANK στις 22/10/2008 και τροποποιήθηκε 17/10/2016. Το δάνειο εξοφλήθηκε στις 22/10/2019 και έχουν κινηθεί διαδικασίες άρσης της προσημείωσης, οι οποίες θα είχαν ολοκληρωθεί, είχε ορισθεί δικάσιμος τον 3/2020 αλλά ακυρώθηκε λόγο κορονοϊού. Έχουν εγγράφει προσημειώσεις ύψους ευρώ 5.000.000 (δεύτερη υποθήκη) σε εξασφάλιση του κοινού ομολογιακού δανείου ύψους ευρώ 7.000.000 που υπογράφηκε με την ALPHA BANK (πρώην ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ) στις 17.10.2008 και τροποποιήθηκε στις 31.1.2017. Το υπόλοιπο του δανείου κατά την 31/12/2018 ανέρχεται σε ποσό 1.873.150 ευρώ. Έχει συσταθεί ενέχυρο ‘α τάξης και σειράς επί μετοχών εκδόσεως της Ικτίνος Τεχνική και Τουριστική ΑΕ, οι οποίες αντιστοιχούν σε ποσοστό 97,764% του μετοχικού της κεφαλαίου κυριότητας της εταιρείας Laritus Ltd, σε εξασφάλιση του κοινού ομολογιακού δανείου ύψους ευρώ 10.000.000 που υπογράφηκε με την ALPHA BANK. Το υπόλοιπο του δανείου κατά την 31/12/2018 ανέρχεται σε ποσό 10.000.000 ευρώ. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 104 Το μέσο επιτόκιο δανεισμού του ομίλου και της εταιρείας την ημερομηνία του ισολογισμού είναι 4,12% και 3,89% αντίστοιχα. 10.14. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Σύμφωνα µε το Ελληνικό εργατικό δίκαιο, οι εργαζόμενοι δικαιούνται αποζημίωσης σε περιπτώσεις απόλυσης ή συνταξιοδότησης, το ύψος της οποίας σχετίζεται µε τις αποδοχές των εργαζομένων, τη διάρκεια υπηρεσίας και τον τρόπο αποχώρησης (απόλυση ή συνταξιοδότηση). Οι εργαζόμενοι που παραιτούνται ή απολύονται µε αιτία δεν δικαιούνται αποζημίωσης. Η οφειλόμενη αποζημίωση σε περίπτωση συνταξιοδότησης είναι ίση με 40% του ποσού που θα πληρωνόταν σε περίπτωση απόλυσης. Στις αρχές του 2020 η θυγατρική εταιρία Ικτίνος Μάρμαρον μεταβίβασε στην εταιρία ΙΚΤ ΙΚΤΙΝΟΣ ΙΚΕ το σύνολο του προσωπικού της χωρίς την ανάληψη κάποιας δέσμευσης αναφορικά με την αποζημίωση των εργαζομένων προς την αντισυμβαλλόμενη εταιρεία, για το λόγο αυτό την 31 Δεκεμβρίου 2019 η εν λόγω θυγατρική αποαναγνώρισε το σύνολο της σχηματισθείσας πρόβλεψης. Οι μεταβολές στην παρούσα αξία της αποζημίωσης προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία είναι οι παρακάτω: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης χρήσης την 01/01/2019 Κόστος τρέχουσας απασχόλησης Χρηματοοικονομικό κόστος Κόστος μεταφοράς προσωπικού Κόστος (αποτέλεσμα) Διακανονισμών Παροχές πληρωθείσες εντός του τρέχοντος έτους Αναλογιστικά (κέρδη)/ζημιές Υπόλοιπο Υποχρέωσης την 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 755.925 61.080 10.902 0 (73.593) 706.297 48.842 12.014 0,31 15554 650.417 57.963 10.407 0 1.441 615.307 44.461 10.521 3.598 9.138 -25.007 -28269 -25.007 -16.074 131.537 1.486 130.027 -16.535 860.844 755.925 825.248 650.417 Οι κύριες αναλογιστικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν έχουν ως εξής: Προεξοφλητικό επιτόκιο Μελλοντικές αυξήσεις μισθών Πληθωρισμός 31/12/2019 1,15% 2,50% 1,50% 31/12/2018 1,60% 2,50% 2,00% Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 105 Η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μεγαλύτερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μικρότερη κατά 7% για την Εταιρεία και τον Όμιλο ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μικρότερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μεγαλύτερη κατά 8% για την Εταιρεία και τον Όμιλο. Η χρήση 0,5% μεγαλύτερης αναμενόμενης αύξησης μισθών θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μεγαλύτερη κατά 8% για την Εταιρεία και τον Όμιλο, ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση αναμενόμενης αύξησης μισθών μικρότερη κατά 0,5% θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μικρότερη κατά 7% για την Εταιρεία και τον Όμιλο. Ανάλυση ευαισθησίας Ο ΟΜΙΛΟΣ Αναλογιστική Ποσοστιαία Υποχρέωση Μεταβολή Η ΕΤΑΙΡΙΑ Αναλογιστική Ποσοστιαία Υποχρέωση Μεταβολή Αύξηση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% 700.898 -7% 604.391 -7% Μείωση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% 817.830 8% 701.339 8% Αύξηση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% Μείωση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% 812.987 704.542 8% -7% 697.211 607.527 7% -7% 10.15. Κρατικές Επιχορηγήσεις Οι επιχορηγήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Επιχορηγήσεις Νέες επιχορηγήσεις Μείον: Αναλογούσες αποσβέσεις στην χρήση Σύνολο Επιχορηγήσεις Νέες επιχορηγήσεις Μείον: Αναλογούσες αποσβέσεις στην χρήση Σύνολο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 6.572.995 0 (593.385) 5.979.610 7.174.193 0 (601.198) 6.572.995 H ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 193.591 0 (50.457) 143.134 251.861 0 (58.270) 193.591 10.16. Προβλέψεις Ο Όμιλος έχει υποχρέωση να αποκαταστήσει το φυσικό τοπίο στις περιοχές όπου δημιουργούνται λατομεία ή εγκαθίστανται μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Οι σχετικές προβλέψεις που έχουν αναγνωρισθεί ως την 31/12/2019 από τον Όμιλο και την Εταιρία έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Προβλέψεις Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Προβλέψεις Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 106 Υπόλοιπα κατά την 1η Ιανουαρίου 2018 142.701 110.882 1.591 6.653 102.988 253.934 0 6.653 102.988 220.523 1.671 11.378 0 266.982 0 11.378 0 231.901 Πρόσθετες προβλέψεις περιόδου: Φόρος ανέλεγκτων χρήσεων Δαπάνες αποκατάστασης αιολικού πάρκου Δαπάνες αποκατάστασης λατομείων Προβλέψεις αναγνωρισμένες στα πάγια Υπόλοιπα κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 Πρόσθετες προβλέψεις περιόδου: Φόρος ανέλεγκτων χρήσεων Δαπάνες αποκατάστασης αιολικού πάρκου Δαπάνες αποκατάστασης λατομείων Προβλέψεις αναγνωρισμένες στα πάγια Υπόλοιπα κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 10.17. Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Η ανάλυση των υπολοίπων των προμηθευτών και των λοιπών συναφών υποχρεώσεων του Ομίλου και της Εταιρείας έχει ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Προμηθευτές Επιταγές Πληρωτέες Προκαταβολές πελατών Σύνολο 536.544 6.754.206 842.183 8.132.934 505.383 7.631.820 2.557.084 10.694.287 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 238.089 6.217.647 645.209 7.100.945 221.299 6.984.370 2.300.013 9.505.682 10.18. Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Φόρος εισοδήματος Λοιποί φόροι Σύνολο 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.878.610 3.359.816 5.238.426 6.188.144 963.707 7.151.851 1.864.071 3.126.383 4.990.454 6.051.514 697.697 6.749.211 10.19. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Οι λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις του Ομίλου και της εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Ασφαλιστικοί οργανισμοί Μερίσματα πληρωτέα Λοιπές υποχρεώσεις Δεδουλευμένα έξοδα Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 1.290.681 1.503.875 1.173.364 1.432.464 28.248 4.149.186 401.867 5.869.981 22.757 2.332.449 280.654 4.139.735 28.248 4.688.340 260.644 6.150.597 22.757 2.885.692 149.368 4.490.281 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 107 10.20. Πωλήσεις Οι πωλήσεις του ομίλου και της εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 1.750.804 14.465.327 24.242.122 1.762.374 2.029.251 241.170 3.479.022 16.148.770 37.122.201 1.194.893 2.095.867 409.841 24.261 15.137.142 24.242.246 978.257 0 206.261 408.677 14.081.737 37.122.201 1.204.360 0 353.886 44.491.049 60.450.595 40.588.167 53.170.861 Εμπορεύματα Προϊόντα Α Ύλες Υπηρεσίες Αιολική Ενέργεια Λοιπά ΣΥΝΟΛΟ 31/12/2019 31/12/2018 10.21. Έξοδα ανά κατηγορία Τα έξοδα ανά κατηγορία του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Κόστος Πωληθέντων Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 Αμοιβές Προσωπικού Αμοιβές Τρίτων Παροχές Τρίτων Φόροι Τέλη Γενικά Έξοδα Χρηματοοικονομικά Αποσβέσεις Σύνολο Κόστος αποθεμάτων Απομείωση αποθεμάτων Μείον Ιδιοπαραγωγή Κόστος πωληθέντων 8.399.309 1.771.984 2.587.572 154.531 275.696 94.351 3.897.495 17.180.936 8.313.595 0 (449.081) 25.045.450 8.468.523 1.518.497 3.391.577 135.714 323.163 49.308 3.431.286 17.318.067 10.732.004 200.000 (74.827) 28.175.244 H ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 7.991.566 1.058.884 1.818.247 51.394 221.931 94.351 1.903.723 13.140.095 7.996.493 0 (449.081) 20.687.506 8.063.217 1.289.374 2.655.837 37.393 282.783 49.308 1.436.768 13.814.680 8.756.707 200.000 (74.827) 22.696.559 Έξοδα διοίκησης Αμοιβές Προσωπικού Αμοιβές Τρίτων Παροχές Τρίτων Φόροι Τέλη Γενικά Έξοδα Χρηματοοικονομικά Αποσβέσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 2.689.204 2.531.935 1.064.010 1.351.247 84.443 268.296 83.313 106.741 822.247 714.891 15.862 10.115 348.839 223.143 H ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 2.208.206 1.920.957 991.781 1.158.850 137.915 316.918 64.519 72.717 561.063 434.325 15.862 10.115 297.378 175.115 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 108 Προβλέψεις Σύνολο 62.521 5.170.439 64.397 5.270.765 59.404 4.336.128 57.198 4.146.196 Κόστος αποθεμάτων 82.291 5.252.730 23.739 5.294.505 82.291 4.418.419 23.739 4.169.935 Έξοδα διάθεσης Αμοιβές Προσωπικού Αμοιβές Τρίτων Παροχές Τρίτων Φόροι Τέλη Γενικά Έξοδα Χρηματοοικονομικά Αποσβέσεις Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 1.273.972 1.237.748 284.520 304.562 264.916 268.726 27.351 35.371 4.553.586 4.875.380 808 0 121.144 90.575 6.526.296 6.812.362 Κόστος αποθεμάτων 401.172 6.927.469 H ΕΤΑΙΡΕΙΑ 01/0101/0131/12/2019 31/12/2018 1.149.923 1.071.497 242.270 284.407 151.647 160.290 27.351 35.371 4.456.339 4.716.018 808 121.144 90.575 6.149.482 6.358.159 374.044 7.186.407 401.172 6.550.654 374.044 6.732.203 Έξοδα, Έρευνας και Ανάπτυξης 01/0131/12/2019 Αμοιβές Προσωπικού Αμοιβές Τρίτων Παροχές Τρίτων Φόροι Τέλη Γενικά Έξοδα Αποσβέσεις Χρηματοοικονομικά 01/0131/12/2018 01/0131/12/2019 01/0131/12/2018 14.257 4.200 27.491 4.200 14.257 4.200 27.491 4.200 48.871 7.447 4.476 48.871 7.447 4.476 67.328 43.615 67.328 43.615 67.328 258 43.873 67.328 258 43.873 Κόστος αποθεμάτων Για το έτος που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019, στα έξοδα της χρήσης που αναλύονται στο κονδύλι «Αμοιβές Τρίτων» περιλαμβάνονται αμοιβές του νόμιμου ελεγκτή και του ελεγκτικού γραφείου ποσού € 250 (2018 : € 6.000) για τον Όμιλο και € 0 (2018 : € 6.000 χιλ.) για την Εταιρία, που αφορούν σε επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες (εξαιρουμένων των υπηρεσιών του υποχρεωτικού και του φορολογικού ελέγχου). Οι αμοιβές προσωπικού αναλύονται ως εξής:, Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 - 31/12/2019 Μισθοί και Ηµεροµίσθια 9.493.750 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1 31/12/2018 1/1 - 31/12/2019 8.061.390 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 8.667.254 1/1 31/12/2018 7.094.619 Σελίδα 109 Εργοδοτικές εισφορές Λοιπά 2.602.985 328.270 2.067.741 137.192 2.424.676 317.168 1.869.860 108.333 12.425.005 10.266.324 11.409.098 9.072.812 10.22. Λοιπά έσοδα / έξοδα εκμετάλλευσης Τα λοιπά έσοδα / έξοδα εκμετάλλευσης του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Έσοδα Έσοδα από Επιδοτήσεις Επιστροφή Δασμών & Φόρων Κέρδη Συναλλαγματικών Διαφορών Έσοδα από Ενοίκια Έσοδα από αναλογούσες αποσβέσεις Κέρδη από πώληση παγίων Λοιπά Σύνολο Έξοδα Ζημιές συναλλαγματικών διαφορών Απομείωση επισφαλών πελατών Απομείωση λοιπών απαιτήσεων Έξοδα Προηγούμενων Χρήσεων Λοιπά Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 0 613.641 1.761 0 593.385 124.335 244.787 1.577.909 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 0 636.444 9.998 0 601.198 7.475 313.788 1.568.903 Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 2.507 750.000 0 14.842 285.078 1.052.427 613.641 1.761 0 50.457 68.145 44.849 778.853 636.444 9.998 0 58.270 7.475 211.522 923.709 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 12.871 744.700 0 44.966 97.491 900.027 2.507 600.000 0 11.221 239.119 852.847 4.316 444.700 0 40.505 90.658 580.178 10.23. Χρηματοοικονομικά έσοδα / έξοδα Τα χρηματοοικονομικά έσοδα / έξοδα του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Χρηματοοικονομικά Έσοδα από: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Τόκοι Γραμματίων Λοιποί Πιστωτικοί Τόκοι Λοιπά έσοδα κεφαλαίων Σύνολο 0 114 0 114 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 0 2.331 0 2.331 0 90 0 90 0 2.330 0 2.330 Χρηματοοικονομικά Έξοδα από: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Τραπεζικά δάνεια & υπεραναλήψεις Προμήθειες Εγγυητικών Επιστολών Λοιπά Τραπεζικά Έξοδα Λοιπά Χρηματοοικονομικά Έξοδα 1.590.550 12.395 211.834 0 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 1.278.835 9.658 337.263 10.521 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 1.332.664 12.395 285.466 =0 1.012.791 9.658 296.633 10.521 Σελίδα 110 Σύνολο 1.815.448 1.636.278 1.630.525 1.329.603 10.24. Λοιπά χρηματοοικονομικά αποτελέσματα Τα λοιπά χρηματοοικονομικά αποτελέσματα του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 0 0 Απομείωση αξίας συμμετοχής Αποτίμηση παραγώγων Μετοχών και Warrants Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 (1.170.000) 0 54.335 (35.158) 54.335 (35.158) 54.335 (35.158) (1.115.665) (35.158) 10.25. Κέρδη /ζημιές από συγγενείς εταιρείες Τα αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Κέρδη / (Ζημιές) από συγγενή εταιρεία (Latirus Ltd) Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 0 (896.482) 0 0 0 (896.482) 0 0 10.26. Φόρος εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Φόρος περιόδου Αναβαλλόμενος φόρος περιόδου έξοδο/(έσοδο) Αναβαλλόμενος φόρος περιόδου λόγω μεταβολής φορολογικού Συντελεστή Λοιποί μη ενσωματωμένοι στο λειτουργικό κόστος φόροι Σύνολο ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 1.828.119 466.121 5.977.190 499.029 1.804.036 (105.392) 5.861.893 109.668 (223.330) (957.503) (68.166) 449.883 89.558 73.497 46.530 40.143 2.160.469 5.592.213 1.677.007 6.461.587 Ο ισχύοντας φορολογικός συντελεστής στην Ελλάδα το 2018 ήταν 29%. Σύμφωνα με το άρθρο 23 του Νόμου 4579/2018, οι φορολογικοί συντελεστές των κερδών από επιχειρηματική δραστηριότητα των νομικών προσώπων, προβλέπονταν να μειωθούν σταδιακά ως ακολούθως: 27% για το φορολογικό έτος 2020, 26% για το φορολογικό έτος 2021 και 25% για το φορολογικό έτος 2022 και εφεξής. Την 12/12/2019 ψηφίστηκε ο νέος φορολογικός νόμος 4646/2019, όπου σύμφωνα με το άρθρο 22, ο φορολογικός συντελεστής διαμορφώνεται πλέον σε 24% για τα εισοδήματα του φορολογικού έτους 2019 και εφεξής. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 111 Η συμφωνία μεταξύ του ποσού φόρου εισοδήματος και του ποσού που προκύπτει από την εφαρμογή του ισχύοντος συντελεστή φορολογίας εισοδήματος της Εταιρείας στην Ελλάδα (2019: 24%, 2018: 29%) επί των αποτελεσμάτων προ φόρων, έχει ως ακολούθως: ΟΜΙΛΟΣ 1/1 - 31/12/2019 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1/1 - 31/12/2018 1/1 - 31/12/2019 1/1 - 31/12/2018 Κέρδη/(Ζημιές) προ φόρων εισοδήματος 5.962.556 22.210.118 6.044.166 18.509.391 Φόροι εισοδήματος υπολογισμένοι με τον ισχύοντα φορολογικό συντελεστή 24% 1.431.013 6.440.934 1.450.600 5.367.724 - Συμψηφισμός μεταφερόμενων φορολογικών ζημιών προηγούμενων χρήσεων 0 (131.488) 0 0 - Αφορολόγητα έσοδα - Αρνητική υπεραξία από εξαγορά συγγενούς 0 0 (44.004) (1.263.316) 0 0 (44.004) 0 255.127 236.519 233.147 220.701 0 259.979 0 0 - Φορολογική επίδραση ζημιών χρήσεως για τις οποίες δεν αναγνωρίστηκε αναβαλλόμενηφορολογική απαίτηση 697.810 556.686 - Προσαρμογή αναβαλλόμενης φορολογίας από μεταβολή φορολογικού συντελεστή (223.330) (957.503) (68.166) 449.883 89.558 73.497 46.530 40.143 (89.710) 132.654 288.256 14.897 132.654 294.488 2.160.469 5.592.214 1.677.007 6.461.589 Προ/γές χρήσης για εισοδήματα που δεν υπόκεινται σε φορολογία Προ/γές χρήσης για έξοδα που δεν εκπίπτουν για φορ/κούς σκοπούς - Φορολογική επίδραση εξόδων που δεν εκπίπτουν για φορολογικούς σκοπούς '- Ζημία συγγενών με τη μέθοδο της καθαρής θέσης - Λοιποί μη ενσωματωμένοι στο λειτουργικό κόστος φόροι - Φορολογική επίδραση ιδίων μετοχών - Λοιπά Φόροι εισοδήματος που εμφανίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων 10.27. Κέρδη ανά μετοχή Τα Κέρδη ανά μετοχή του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Αριθμός μετοχών Μείον: Αριθμός Ιδίων μετοχών μητρικής Σύνολο μετοχών Κέρδη που αναλογούν στους μετόχους της μητρικής Σταθμισμένος μέσος όρος του αριθμού μετοχών σε κυκλοφορία Βασικά κέρδη ανά μετοχή (Ευρώ ανά Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 114.320.400 28.580.100 114.320.400 28.580.100 (489.916) (122.479) (489.916) (122.479) 113.830.484 28.457.621 113.830.484 28.457.621 3.797.358 16.633.355 4.367.159 12.047.803 113.830.484 113.676.674 113.830.484 113.676.674 0,0344 0,1463 0,0384 0,1066 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 112 μετοχή) Ο σταθμισμένος αριθμός των μετοχών της συγκριτικής περιόδου έχει αναπροσαρμοστεί καθώς εντός της χρήσης πραγματοποιήθηκε μείωση της ονομαστικής αξίας της μετοχής. Αναλυτικότερη αναφορά γίνεται στη Σημείωση 10.12.. 10.28 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις Οι εύλογες αξίες όλων των χρηματοοικονομικών προϊόντων του Ομίλου και της Εταιρείας τα οποία απεικονίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, δεν διαφέρουν από τις λογιστικές αξίες. Παρακάτω παρατίθεται ανάλυση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων του Ομίλου και της Εταιρείας, πλην των ταμειακών διαθεσίμων και ταμειακών ισοδύναμων: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Πελάτες Λοιπές απαιτήσεις και προκαταβολές Εισηγμένα λοιπά χρηματοοικονομικά στοιχεία Σύνολο Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα Σύνολο Χρεωστικοί τίτλοι (debt instruments) αποτιμώμενοι στο αποσβεσμένο κόστος 55.426 6.375.559 8.171.081 Συμμετοχικοί τίτλοι (equity instruments) αποτιμώμενοι στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων 0 0 0 55.426 6.375.559 8.171.081 0 72.863 72.863 14.602.066 72.863 14.674.929 55.426 14.546.640 0 72.863 55.426 14.619.503 14.602.066 72.863 14.674.929 Χρεωστικοί τίτλοι (debt instruments) αποτιμώμενοι στο αποσβεσμένο κόστος 58.781 7.261.978 7.140.884 Συμμετοχικοί τίτλοι (equity instruments) αποτιμώμενοι στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων 0 0 0 Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Πελάτες Λοιπές απαιτήσεις και προκαταβολές Εισηγμένα λοιπά χρηματοοικονομικά στοιχεία Σύνολο Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα Σύνολο Σύνολο 58.781 7.261.978 7.140.884 0 18.528 18.528 14.461.643 18.528 14.480.170 58.781 14.402.861 0 18.528 58.781 14.421.389 14.461.643 18.528 14.480.170 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 113 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Πελάτες Λοιπές απαιτήσεις και προκαταβολές Εισηγμένα λοιπά χρηματοοικονομικά στοιχεία Σύνολο Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα Σύνολο Χρεωστικοί τίτλοι (debt instruments) αποτιμώμενοι στο αποσβεσμένο κόστος Συμμετοχικοί τίτλοι (equity instruments) αποτιμώμενοι στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων 35.726 7.459.188 7.134.321 0 0 0 35.726 7.459.188 7.134.321 0 72.863 72.863 14.629.235 72.863 14.702.097 35.726 14.593.508 0 72.863 35.726 14.629.235 14.629.235 72.863 14.702.097 Χρεωστικοί τίτλοι (debt instruments) αποτιμώμενοι στο αποσβεσμένο κόστος Συμμετοχικοί τίτλοι (equity instruments) αποτιμώμενοι στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων 34.764 7.364.905 8.308.584 0 0 0 Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Πελάτες Λοιπές απαιτήσεις και προκαταβολές Εισηγμένα λοιπά χρηματοοικονομικά στοιχεία Σύνολο Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα Σύνολο Σύνολο 34.764 7.364.905 8.308.584 0 18.528 18.528 15.708.254 18.528 15.726.781 34.764 15.673.490 0 18.528 34.764 15.692.017 15.708.254 18.528 15.726.781 Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Προμηθευτές Λοιπές υποχρεώσεις Δανεισμός και χρηματοδοτικές μισθώσεις Σύνολο Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα Σύνολο Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στο αποσβεσμένο κόστος 8.132.934 5.869.981 42.162.466 Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 0 0 0 8.132.934 5.869.981 42.162.466 56.165.381 0 56.165.381 18.217.658 37.947.724 0 0 18.217.658 37.947.724 56.165.381 0 56.165.381 Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στο αποσβεσμένο κόστος 10.694.287 4.139.736 35.017.407 Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 0 0 0 10.694.287 4.139.736 35.017.407 49.851.430 0 49.851.430 Σύνολο Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Προμηθευτές Λοιπές υποχρεώσεις Δανεισμός και χρηματοδοτικές μισθώσεις Σύνολο Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο Σελίδα 114 Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα 20.083.701 29.767.729 0 0 20.083.701 29.767.729 49.851.430 0 49.851.430 Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στο αποσβεσμένο κόστος 7.100.945 6.150.597 37.918.696 Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 0 0 0 7.100.945 6.150.597 37.918.696 51.170.237 0 51.170.237 15.904.322 35.265.916 0 0 15.904.322 35.265.916 51.170.237 0 51.170.237 Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στο αποσβεσμένο κόστος 9.505.682 4.490.281 30.616.346 Χρημ/κές υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 0 0 0 9.505.682 4.490.281 30.616.346 44.612.310 0 44.612.310 16.613.699 27.998.611 0 0 16.613.699 27.998.611 44.612.310 0 44.612.310 Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Προμηθευτές Λοιπές υποχρεώσεις Δανεισμός και χρηματοδοτικές μισθώσεις Σύνολο Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα Σύνολο Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Προμηθευτές Λοιπές υποχρεώσεις Δανεισμός και χρηματοδοτικές μισθώσεις Σύνολο Μακροπρόθεσμα Βραχυπρόθεσμα Σύνολο Σύνολο Εύλογη αξία χρηματοοικονομικών μέσων Ιεραρχία Εύλογης Αξίας Ο Όμιλος χρησιμοποιεί την παρακάτω ιεραρχία για τον καθορισμό και τη γνωστοποίηση της εύλογης αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων ανά τεχνική αποτίμησης: Επίπεδο 1: διαπραγματεύσιμες τιμές σε ενεργές αγορές για όμοια περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις Επίπεδο 2: τεχνικές αποτίμησης για τις οποίες όλες οι εισροές που έχουν σημαντική επίδραση στην καταγεγραμμένη εύλογη αξία είναι παρατηρήσιμες είτε άμεσα είτε έμμεσα Επίπεδο 3: τεχνικές που χρησιμοποιούν εισροές που έχουν σημαντική επίδραση στην καταγεγραμμένη εύλογη αξία και δεν βασίζονται σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς Οι πίνακες που ακολουθούν απεικονίζουν τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που επιμετρούνται στην εύλογη αξία κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 115 Ο ΟΜΙΛΟΣ / Η ΕΤΑΙΡΙΑ Χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες: Αποτίμηση σε Εύλογες Αξίες στην λήξη της περιόδου αναφοράς χρησιμοποιώντας: Περιγραφή 31/12/2019 Επίπεδο 1 72.863 72.863 72.863 72.863 Χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσμάτων - Μετοχές Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού διαθέσιμα προς πώληση Σύνολα Επίπεδο 2 0 Πολιτικές και διαδικασίες διαχείρισης κεφαλαίου Οι στόχοι του Ομίλου και της Εταιρείας όσον αφορά τη διαχείριση του κεφαλαίου είναι οι εξής: να εξασφαλίσει την ικανότητα της Εταιρείας να συνεχίσει απρόσκοπτα τη δραστηριότητα της και να παρέχει ικανοποιητική απόδοση στους μετόχους τιμολογώντας τις υπηρεσίες αναλογικά με το κόστος και φροντίζοντας την κεφαλαιακή διάρθρωση, να εξασφαλίσει τη διατήρηση υγιών δεικτών κεφαλαίου. Η Εταιρεία παρακολουθεί τη διαχείριση του κεφαλαίου με βάση το παρακάτω δείκτη που βασίζεται σε μεγέθη όπως αυτά απεικονίζονται στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης. ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Δάνεια Μείον:Ταμειακά Διαθέσιμα Καθαρός Δανεισμός Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 42.162.466 (1.584.248) 35.017.407 (1.869.531) 37.918.696 (1.446.133) 30.616.346 (1.643.977) 40.578.218 33.147.876 36.472.562 28.972.369 46.692.687 47.259.211 43.877.358 43.877.661 0,8690 0,7014 0,8312 0,6603 Δείκτης μόχλευσης Υποχρεώσεις που προέρχονται από Χρηματοδοτικές Δραστηριότητες Βάσει του ΔΛΠ 7, οι μη ταμειακές μεταβολές για τις οποίες δεν υπάρχει υποχρέωση γνωστοποίησης στις Ταμειακές Ροές, παρουσιάζονται παρακάτω: Ο ΟΜΙΛΟΣ 1η Ιανουαρίου 2019 Μακροπρόθεσμα δάνεια Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις πληρωτέες την επόμενη χρήση 19.304.533 1.786.475 Βραχυπρόθεσμα δάνεια 12.612.770 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σύνολο 33.703.778 Σελίδα 116 Ταμειακές Ροές : - Αποπληρωμές - Εισπράξεις -2.093.505 Μη Ταμειακές κινήσεις: -2.696.697 31η Δεκεμβρίου 2019 Ο ΟΜΙΛΟΣ 16.607.836 2.855.503 2.548.473 7.908.340 --2.093.505 7.908.340 -316.096 20.205.014 -157.290 39.361.323 Μακροπρόθεσμα δάνεια Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις πληρωτέες την επόμενη χρήση Βραχυπρόθεσμα δάνεια 7.586.127 2.389.182 7.401.687 17.376.996 3.587.889 1.623.194 12.612.770 -2.389.182 17.587.889 1.128.074 33.703.778 1η Ιανουαρίου 2018 Ταμειακές Ροές : - Αποπληρωμές - Εισπράξεις Μη Ταμειακές κινήσεις: 31η Δεκεμβρίου 2018 -2.389.182 14.000.000 -2.281.595 19.304.533 1.786.475 1.786.475 Σύνολο 10.29. Εύλογη αξία μη χρηματοοικονομικών μέσων Οι επενδύσεις σε ακίνητα αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους. Η εύλογη αξία των ακινήτων υπολογίστηκε από ανεξάρτητο εκτιμητικό οίκο με επαρκή εμπειρία, ο οποίος και προσδιόρισε την αξία των ακινήτων ακολουθώντας κατά περίπτωση τις διεθνώς αναγνωρισμένες μεθόδους εκτίμησης. Οι παρακάτω πίνακες δείχνουν τα επίπεδα των μη χρηματοοικονομικών μέσων ενεργητικού που αποτιμώνται σε εύλογες αξίες την 31 Δεκεμβρίου 2019 και την 31 Δεκεμβρίου 2018 αντίστοιχα. Μη Χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες κατά την 31/12/2019: Περιγραφή Ο ΟΜΙΛΟΣ Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επενδύσεις σε ακίνητα 0 Μη Χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες κατά την 31/12/2018: 0 Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 28.856.406 0 0 0 55.851 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Επίπεδο 3 Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 28.835.851 0 Επίπεδο 3 55.851 Ο ΟΜΙΛΟΣ Επενδύσεις σε ακίνητα Σύνολα Επίπεδο 3 28.856.406 Σύνολα Περιγραφή Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 28.835.851 Επίπεδο 3 55.851 0 0 55.851 Για τον υπολογισμό της εύλογης αξίας των οικοπέδων εφαρμόστηκε η μέθοδος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Η μέθοδος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών (DCF) λαμβάνει υπόψη το χρονισμό, τη συχνότητα και το ύψος των μελλοντικών ταμειακών ροών που αναμένεται να παράγει το ακίνητο Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 117 χρησιμοποιώντας προεξοφλητικά επιτόκια που απεικονίζουν την τρέχουσα εκτίμηση της αγοράς αναφορικά με την αβεβαιότητα για το ύψος και τη χρονική στιγμή εμφάνισης αυτών των ταμειακών ροών. Για την εφαρμογή τεχνικών αποτίμησης προεξόφλησης ταμειακών ροών, χρησιμοποιούνται παραδοχές, που θεμελιώνουν εκτιμήσεις για τον προσδιορισμό της εύλογης αξίας και είναι αυτές που σχετίζονται με: προσδοκώμενα μελλοντικά έσοδα, πληρότητα, κενές περίοδοι, κόστος κατασκευής, υποχρεώσεις συντήρησης, καθώς και κατάλληλα προεξοφλητικά επιτόκια Ενδεικτικά για την αποτίμηση των επενδυτικών ακινήτων οι βασικές παραδοχές που στηρίζονται σε μη παρατηρήσιμα δεδομένα και έχουν χρησιμοποιηθεί συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα: 31/12/2018 Παραδοχές Αξία ανά μ2 Επιτόκιο προεξόφλησης € 2,68/μ2 - € 55,88/μ2 11,50% 10.30 Ενδεχόμενες απαιτήσεις - υποχρεώσεις Δεν υπάρχουν επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές δικαστικών ή διαιτητικών οργάνων που να έχουν σημαντική επίπτωση στην οικονομική κατάσταση ή λειτουργία του Ομίλου. Οι ανέλεγκτες φορολογικές χρήσεις των εταιρειών του Ομίλου έχουν ως εξής: ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΦΕΙΔΙΑΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΟΚΡΑΤΗΣ Ε.Π.Ε. ΙΚΤΙΝΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΝ ΑΕ ΕΔΡΑ ΑΙΟΛΙΚΗ ΜΕΓΑ ΙΣΩΜΑ Α.Ε. Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής Τήνου 12Α, Βριλήσσια Αττικής Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής Λ.Κηφισίας 112-Μαρούσι Αισχύλου και Αγίων Αναργύρων 11, Δράμα Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής ΑΙΟΛΙΚΗ ΜΑΥΡΟΛΙΘΑΡΟ Α.Ε. Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής ΑΙΟΛΙΚΗ ΛΥΚΟΦΩΛΙΑ Α.Ε. Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής ΑΙΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΡΑ Α.Ε. ΙΚΤΙΝΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΕ LATIRUS Ltd Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής ΙΔΕΗ Α.Ε. Λυκόβρυσης 7, Μεταμόρφωση Αττικής Φλωρίνης 11-Λευκώσια ΑΝΕΛΕΓΚΤΕΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ ΧΡΗΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΗ 2015 2010 2014-2019 2011-2012 & 2014-2019 2011-2012 & 2014-2019 2014-2019 2010-2019 2006-2019 Για τις χρήσεις 2011-2013, οι Ελληνικές Ανώνυμες Εταιρίες που οι ετήσιες χρηματοοικονομικές τους καταστάσεις ελέγχονται υποχρεωτικά, υποχρεούνται να λαμβάνουν «Ετήσιο Πιστοποιητικό» που προβλέπεται στην παρ. 5 του άρθρου 82 του Ν.2238/1994, το οποίο εκδίδεται μετά από φορολογικό έλεγχο που διενεργείται από τον ίδιο Νόμιμο Ελεγκτή ή ελεγκτικό γραφείο που ελέγχει τις ετήσιες Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 118 χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Από το 2014 και μετά, οι ανωτέρω Ελληνικές Ανώνυμες Εταιρίες, εκτός από τις οποίες βάσει της ΠΟΛ.1124/2015 εξαιρούνται από το ετήσιο πιστοποιητικό από νόμιμους ελεγκτές που προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 65A του Ν. 4174/2013, καθώς τα ακαθάριστα έσοδά της κάθε μίας δεν υπερβαίνουν το ποσό των εκατόν πενήντα χιλιάδων ευρώ ετησίως, υποχρεούνται να λαμβάνουν «Ετήσιο Πιστοποιητικό» που προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 65Α παρ.1 του Ν.4174/2013. Το αποτέλεσμα των ανωτέρω ελέγχων οδηγεί στην έκδοση φορολογικού πιστοποιητικού, το οποίο εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις υποκαθιστά τον έλεγχο από τη δημόσια αρχή, η οποία όμως διατηρεί το δικαίωμα μεταγενέστερου ελέγχου χωρίς να περαιώνει τις φορολογικές της υποχρεώσεις για την οικεία διαχειριστική χρήση. Από τη χρήση 2016 με πρόσφατη σχετική νομοθεσία, ο συγκεκριμένος έλεγχος κατέστη πλέον προαιρετικός. Ο Όμιλος επέλεξε να συνεχίσει να λαμβάνει το Ετήσιο Πιστοποιητικό για τις εταιρείες οι οποίες πληρούν τα κριτήρια της ΠΟΛ 1124/2015. Για τη χρήση 2019, είναι ήδη σε εξέλιξη ο φορολογικός έλεγχος για την έκδοση «Έκθεσης Φορολογικής Συμμόρφωσης» για την Εταιρεία και τις θυγατρικές ΙΚΤΙΝΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΝ ΑΕ, ΦΕΙΔΙΑΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. και ΙΔΕΗ Α.Ε., ενώ δεν αναμένεται να προκύψουν σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις πέραν από αυτές που καταχωρήθηκαν και που απεικονίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. 10.31. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Τα ποσά των αγορών και πωλήσεων της εταιρείας από και προς τα συνδεδεμένα μέρη όπως αυτά ορίζονται από το ΔΛΠ 24, σωρευτικά από την έναρξη της τρέχουσας περιόδου 1/1 – 31/12/2019 και 1/131/12/2018 καθώς και τα υπόλοιπα των απαιτήσεων και των υποχρεώσεων των ανωτέρω εταιρειών στις 31/12/2019 και 31/12/2018 αναλύονται παρακάτω: Οι απαιτήσεις / υποχρεώσεις και οι αμοιβές των διοικητικών και διευθυντικών στελεχών του Ομίλου για τις χρήσεις που έληξαν την 31η Δεκεμβρίου 2019 και 2018 έχουν ως εξής: ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Πωλήσεις Εμπορευμ/των / υπηρεσίες Θυγατρικές Λοιπά Συνδεδεμένα Μέρη Σύνολα - - 588.821 972.099 - 972.099 972.099 Λοιπά Έσοδα / Έξοδα Θυγατρικές Λοιπά Συνδεδεμένα Μέρη Σύνολα - 0 79.720 0 73.750 73.750 0 73.750 Αγορές Εμπορευμάτων / Υπηρεσιών Θυγατρικές Σύνολα 0 - 860.768 1.076.153 1.076.153 1.076.153 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 119 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Απαιτήσεις Θυγατρικές Λοιπά Συνδεδεμένα Μέρη Σύνολα 11.994 11.994 10.488 10.488 2.671.860 11.994 2.683.854 3.725.737 10.488 3.736.224 Υποχρέωσεις Θυγατρικές Λοιπά Συνδεδεμένα Μέρη - - 677.648 - 528.072 - Σύνολα - 0 528.072 528.072 31/12/2019 31/12/2018 Αμοιβές προς μέλη ΔΣ και λοιπά διευθυντικά στελέχη Πωλήσεις σε μέλη ΔΣ και λοιπά διευθυντικά στελέχη Απαιτήσεις από μέλη ΔΣ και λοιπά διευθυντικά στελέχη 1.259.015 18.121 95.424 1.553.018 433.584 73.827 Υποχρεώσεις μέλη ΔΣ και λοιπά διευθυντικά στελέχη 2.528.405 437.788 10.32. Μερίσματα Σχετικά με τη διανομή μερίσματος η Διοίκηση της εταιρείας, έχει αποφασίσει την μη διανομή μερίσματος για τη χρήση του 2019. 10.33. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού Ο Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύεται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Μισθωτοί 165 165 Ημερομίσθιοι Σύνολο 290 455 280 445 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 149 277 147 266 426 413 10.34. Διαδικτυακός τόπος ανάρτησης των οικονομικών εκθέσεων του ομίλου Οι ετήσιες οικονομικές καταστάσεις της μητρικής εταιρείας «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε.» καθώς και των θυγατρικών της εταιριών αναρτώνται στις κάτωθι διευθύνσεις διαδικτύου: Επωνυμία Διευθύνση διαδικτύου ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ ΑΕ iktinos.gr ΦΕΙΔΙΑΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. fidiashellas.gr ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ Α.Ε. idei.gr ΑΙΟΛΙΚΗ ΜΕΓΑ ΙΣΩΜΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ aiolikimegaisoma.gr ΑΙΟΛΙΚΗ ΜΑΥΡΟΛΙΘΑΡΟ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ aiolikimavrolitharo.gr ΑΙΟΛΙΚΗ ΛΥΚΟΦΩΛΙΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ aiolikilikofolia.gr Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 120 ΑΙΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΡΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ aiolikisinora.gr 10.34. Γεγονότα μετά την ημερομηνία του ισολογισμού Το ξέσπασμα του νέου κορονοϊού (COVID-19), ο οποίος τον Μάρτιο 2020 κηρύχτηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως πανδημία, έχει επηρεάσει την επιχειρηματική και οικονομική δραστηριότητα σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων και των χωρών που δραστηριοποιείται η εταιρία. Στις 13.03.2020, η Ελληνική Κυβέρνηση εξέδωσε την απόφασή της να επιβάλει προσωρινή αναστολή λειτουργίας σειράς καταστημάτων και άλλων δραστηριοτήτων, χωρίς όμως να επηρεάσει την λειτουργεία της εταιρίας. Η εταιρία έλαβε όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα προστασίας και προφύλαξης από τον κορωνοϊό για την αποφυγή και περιορισμό της εξάπλωσης του, με στόχο την προστασία των εργαζομένων και τη διαφύλαξη της δημόσιας υγείας γενικότερα. Τα μέτρα που λήφθηκαν είναι σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.), της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας (ΓΓΠΠ) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Η εταιρία δεν προχώρησε σε καμία απόλυση, ούτε έθεσε προσωπικό σε προσωρινή διαθεσιμότητα ή μείωσε το ωράριο εργασίας. Όλοι οι εργαζόμενοι εργάσθηκαν κανονικά, είτε με απομακρυσμένη εργασία από το σπίτι, είτε με παρουσία στο χώρο εργασίας. Στο εργατοτεχνικό προσωπικό το οποίο ανήκε σε ευπαθής ομάδες, χορηγήθηκε άδεια ειδικού σκοπού. Για ένα ιδιαίτερα εξαγωγικό προϊόν, όπως το ελληνικό μάρμαρο, οι επιπτώσεις από την παγκόσμια κρίση αποτελεί πηγή κινδύνου, και αναμένεται να επηρεάσει τον τζίρο του 2020. H Κίνα δεν είναι πια το επίκεντρο της πανδημίας, όπως ήταν το πρώτο τρίμηνο του 2020, αυτό όμως δε σημαίνει πως οι επιχειρηματικές δραστηριότητες στη χώρα κυλούν αρμονικά, καθώς τα εργοστάσια τώρα επαναλειτουργούν. Η εταιρεία για τις πρώτες 45 ημέρες του 2020 είχε μια αύξηση του κύκλου εργασιών 24%. Μετά όμως από την εξάπλωση του COVID-19 υπήρξε μείωση του τζίρου κατά 40% καταλήγοντας να κλείσει το α΄ τρίμηνο του 2020 με μια υποχώρηση του κύκλου εργασιών κατά 22%. Σημειώνεται ότι το 96% των πωλήσεων της ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. κατευθύνεται σε αγορές του εξωτερικού, ενώ πάνω από το 50% των εξαγωγών κατευθύνονται στην Κίνα. Σημαντικό μερίδιο στις εξαγωγές της εταιρείας κατέχουν οι ΗΠΑ, οι χώρες της Νότιας Αμερικής και του Αραβικού Κόλπου αλλά και η Ευρώπη. Συνεπώς η μεταφορά της πανδημίας στις χώρες αυτές αλλάζει τα δεδομένα για την εταιρεία, για άγνωστο προς το παρόν διάστημα. Η ανάκαμψη της αγοράς θα είναι σταδιακή και οι πρώτοι μήνες λειτουργίας μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων, θα παρουσιάζουν μειωμένες πωλήσεις σε σχέση με αντίστοιχους μήνες προηγούμενων ετών. Ανάκαμψη προβλέπεται το β΄ εξάμηνο του 2020. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 121 Η Διοίκηση της Εταιρίας εκτιμά διαρκώς την κατάσταση και τις πιθανές επιπτώσεις, και λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για τη διατήρηση της βιωσιμότητας της Εταιρείας και των θυγατρικών της και την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων στις δραστηριότητες τους στο παρόν επιχειρηματικό και οικονομικό περιβάλλον. Σε κάθε περίπτωση δεν υφίσταται καμία ανησυχία αναφορικά με την συνέχιση της δραστηριότητας της Εταιρείας και του Ομίλου. Η εταιρεία έχει αυτή την στιγμή τα ταμειακά διαθέσιμα και τα κατάλληλα χρηματοοικονομικά εργαλεία - γραμμές χρηματοδότησης από το τραπεζικό σύστημα και είναι σε θέση να διατηρήσει τις θέσεις εργασίας, και να ανταπεξέλθει στην παγκόσμια κρίση. Το περιβάλλον αυτή τη στιγμή δεν μας επιτρέπει ιδιαίτερα ασφαλείς προβλέψεις για το μέλλον καθώς δεν είναι γνωστό πότε θα επανέλθουμε σε κανονικούς ρυθμούς. Η Διοίκηση του Ομίλου είναι αισιόδοξη ως προς την εξέλιξη των πωλήσεων καθώς τα μηνύματα από τις εμπορικές συμφωνίες που διαπραγματεύεται και από αυτές που ήδη έχουν κλείσει και βρίσκονται σε στάδιο υλοποίησης είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Κατά την Έκτακτη Γενική Συνέλευση των μετόχων της εταιρίας που συνήλθε την 29/1/2020 αποφασίσθηκε η διανομή κερδών προηγουμένων ετών ποσού 0,02 ευρώ ανά μετοχή. Από το εν λόγω ποσό παρακρατείται ο αναλογών φόρος ποσοστού 5%, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 24 του ν. 4646/2019 και συνεπώς το συνολικό καταβαλλόμενο ποσό του μερίσματος ανά μετοχή, θα ανέλθει σε 0,019 Ευρώ. Η εταιρία κατέχει ίδιες μετοχές και σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, το μέρισμα που αντιστοιχεί στις 489.916 μετοχές που κατέχει η Εταιρεία, προσαυξάνει το μέρισμα των λοιπών μετοχών και συνεπώς το συνολικό μεικτό ποσό ανά μετοχή θα ανέλθει σε 0,02 ευρώ και το καθαρό σε 0,019 ευρώ ανά μετοχή. Η αποκοπή πραγματοποιήθηκε την Δευτέρα 23 Μαρτίου 2020 και δικαιούχοι του μερίσματος (record date) είναι οι κάτοχοι μετοχών στην λήξη της συνεδρίασης του Χρηματιστηρίου Αθηνών την Τρίτη 24 Μαρτίου 2020 και η καταβολή του μερίσματος να ξεκινήσει την Παρασκευή 27 Μαρτίου 2020. Η εταιρία προέβη σε συμφωνία με την εταιρία ΜΑΡΜΑΡΑ ΘΑΣΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΑΤΣΙΡΑΜΟΣ & ΣΙΑ ΕΒΕ, για εργολαβική εκμετάλλευση λατομείου μαρμάρου έκτασης περίπου 46 στρεμμάτων στην Θάσο, με δικαίωμα εξαγοράς έως το τέλος του έτους. Το λατομείο αυτό παράγει το χιονόλευκο κρυσταλλικό μάρμαρο Θάσου, που είναι περιζήτητο στις αγορές του εξωτερικού. Κατόπιν γεωτρήσεων που ενήργησε η εταιρία, υπάρχουν ενδείξεις για ύπαρξη αξιόλογων κοιτασμάτων, τα οποία θα επιβεβαιωθούν με τις εξορύξεις Πέρα των αναφερθέντων γεγονότων, δεν υπάρχουν άλλα μεταγενέστερα επί των οικονομικών καταστάσεων γεγονότα, τα οποία να αφορούν είτε τον Όμιλο είτε την Εταιρεία, στα οποία επιβάλλεται αναφορά από τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σελίδα 122 Μεταμόρφωση Αττικής, 30 Μάϊου 2020 Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. Η Αντιπρόεδρος Ο Οικονομικός Δ/ντης Ιουλία Χαϊδά Κατσικάκης Περιστέρης & Διευθύνων Σύμβουλος Χαϊδάς Ευάγγελος Α.Δ.Τ. ΑΕ 079957 Α.Δ.Τ. Ξ 371470 Ετήσιες Εταιρικές και Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 Α.Δ.Τ. Χ 630853 Σελίδα 123

Περίληψη: Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. 1. Χαϊδάς Ευάγγελος του Νικολάου, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Διευθύνων Σύμβουλος. 2. Χαϊδά Ιουλία του Ευαγγέλου, Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου. 3. Χαϊδά Αναστασία του Ευαγγέλου, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου. Υπό την ως άνω ιδιότητά μας, ειδικώς προς τούτο ορισθέντες από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε.» δηλώνουμε και βεβαιώνουμε με την παρούσα ότι εξ όσων γνωρίζουμε: α) οι συνημμένες ετήσιες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις για την χρήση 01/0131/12/2019, οι οποίες καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, την καθαρή θέση και τα συνολικά αποτελέσματα χρήσεως της εταιρείας καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανόμενων ως σύνολο και, β) η συνημμένη έκθεση του διοικητικού συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση της εταιρείας, καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. γ) οι συνημμένες ετήσιες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις είναι εκείνες που εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο της «ΙΚΤΙΝΟΣ ΕΛΛΑΣ Α.Ε.» την 29 Μάϊου 2020 και έχουν δημοσιοποιηθεί με την ανάρτησή τους στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση www.iktinos.gr. Μεταμόρφωση Αττικής, 30 Μάϊου 2020 Οι βεβαιούντες, Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. Τα ορισθέντα από το Δ.Σ. μέλη & Διευθύνων Σύμβουλος Χαϊδάς Ευάγγελος Α.Δ.Τ. ΑΕ 079957 Ιουλία Χαϊδά Αναστασία Χαϊδά Α.Δ.Τ. Ξ 371470 Α.Δ.Τ. Ξ 2995