ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2019 (Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 3556/2007) 1 2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΤΗΣΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ I. Δήλωση των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου II. Ετήσια έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου σύμφωνα με τον Ν.3556/2007 συμπεριλαμβανομένης της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης (Ν.3873/2010) III. Ετήσια Ατομική και Ενοποιημένη Χρηματοοικονομική Πληροφόρηση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (περιλαμβάνεται και η Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητων Ορκωτών Ελεγκτών) IV. Γνωστοποιήσεις Ν.4374/2016 V. Διαθεσιμότητα Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης Η Ετήσια Οικονομική Έκθεση του Ομίλου της Atticabank είναι αναρτημένη στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση: https://www.atticabank.gr/el/investors/investor-financial-results/periodical-financial-data 2 3 Ετήσια Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου 3 4 Ε τ ή σ ι α Έ κ θ ε σ η τ ου Δ ι οι κ η τ ι κ ού Σ υ μ β ου λ ί ου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2019 Βάσει των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση 1 Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019 1 ΙΙΙ. ΕΤΗΣΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΤΗΣ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2019 (ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΈΚΘΕΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΟΡΚΩΤΩΝ ΕΛΕΓΚΤΩΝ) Η Ετήσια Ατομική και Ενοποιημένη Χρηματοοικονομική Πληροφόρηση της 31ης Δεκεμβρίου 2019, καθώς και οι σημειώσεις που τις συνοδεύουν, εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο κατά τη συνεδρίαση της 29ης Απριλίου 2020 και αναρτήθηκαν στην ιστοσελίδα της Τράπεζας, καθώς και στον διαδικτυακό χώρο του Χ.Α., όπου και θα παραμείνουν στην διάθεση του επενδυτικού κοινού για χρονικό διάστημα τουλάχιστον δέκα (10) ετών από την ημερομηνία της συντάξεως και δημοσιοποιήσεώς τους. Αθήνα, 29 Απριλίου 2020 Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ O ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Ο ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΩΣΤΑΣ Σ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α.Δ.Τ. ΑΒ 065426 ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ν. ΠΑΝΤΑΛΑΚΗΣ Α.Δ.Τ. ΑΕ 119288 ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜ. ΤΣΑΚΙΡΑΚΗΣ Α.Δ.Τ. Λ 024276 Ο C.F.O. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Λ. ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΗΣ Α.Δ.Τ. ΑΕ 241810 Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΙΖΟΣ Α.Δ.Τ. Ξ 989060 1 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΤΗΣΙΑΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Σημείωση Έκθεση Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Σελίδα 9 Κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων χρήσης 18 Κατάσταση συνολικού εισοδήματος 19 Κατάσταση οικονομικής θέσης 20 Ενοποιημένη Κατάσταση Μεταβολών Καθαρής Θέσης 21 Ατομική Κατάσταση Μεταβολών Καθαρής Θέσης 23 Κατάσταση ταμειακών ροών 25 1. Γενικές πληροφορίες 26 2. Κύριες λογιστικές αρχές 27 (2.1) Αρχές παρουσίασης των Οικονομικών Καταστάσεων (2.2) Συνέχιση Δραστηριότητας (2.3) Ενοποιημένοι Λογαριασμοί - Θυγατρικές (2.4) Συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες (2.5) Συναλλαγές σε ξένο νόμισμα (2.6) Επενδύσεις σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία (2.7) Συμβάσεις πώλησης και επαναγοράς χρεογράφων (Repos) (2.8) Ενσώματα περιουσιακά στοιχεία (2.9) Επενδύσεις σε ακίνητα (2.10) Άυλα περιουσιακά στοιχεία (2.11) Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα (2.12) Δάνεια και Απαιτήσεις (2.13) Απομείωση για πιστωτικούς κινδύνους (2.14) Μισθώσεις (2.15) Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα και μέσα αντιστάθμισης κινδύνου (2.16) Συμψηφισμός Απαιτήσεων – Υποχρεώσεων (2.17) Έσοδα και Έξοδα από Τόκους (2.18) Προμήθειες και Συναφή Έσοδα (2.19) Προβλέψεις (2.20) Φόρος Εισοδήματος (2.21) Παροχές προς το Προσωπικό (2.22) Αναγνώριση του χρηματοοικονομικού μέσου στις οικονομικές καταστάσεις (2.23) Παύση απεικόνισης του χρηματοοικονομικού μέσου στις οικονομικές καταστάσεις (2.24) Λειτουργικοί Τομείς (2.25) Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη (2.26) Κέρδη ανά μετοχή (2.27) Δραστηριότητες θεματοφυλακής (2.28) Μερίσματα (2.29) Χρηματοοικονομικές εγγυήσεις (2.30) Μετοχικό Κεφάλαιο (2.31) Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις και συμμετοχικοί τίτλοι (2.32) Νέα Πρότυπα και διερμηνείες 27 27 29 30 30 30 32 33 33 33 34 34 34 35 36 36 36 37 37 37 37 38 38 39 39 39 39 40 40 40 41 42 3. Ανάλυση κατά Λειτουργικό Τομέα 50 4. Τόκοι και συναφή έσοδα 52 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 5. Τόκοι και συναφή έξοδα 52 6. Έσοδα από αμοιβές και προμήθειες 53 7. Έξοδα από αμοιβές και προμήθειες 53 8. Κέρδη / (ζημίες) από χρηματοοικονομικές πράξεις 53 9. Κέρδη / (ζημίες) από πράξεις επενδυτικού χαρτοφυλακίου 54 10. Λοιπά έσοδα/(έξοδα) 54 11. Λειτουργικά έξοδα 55 12. Φόροι 56 13. Κέρδη / (ζημίες) ανά μετοχή - βασικά και μειωμένα 57 14. Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα 58 15. Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 58 16. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 58 17. Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα 59 18. Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες αποτιμώμενα στο αποσβέσιμο κόστος 60 18.1 Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες 18.2 Απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις (εκμισθωτής) 18.3 Εξέλιξη προβλέψεων απομείωσης πιστωτικού κινδύνου 60 62 62 19. Ζημία απομείωσης χρηματοοικονομικών στοιχείων 63 20. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσοδών (FVOCI) 63 21. Επενδυτικοί τίτλοι αποτιμώμενοι στο αποσβέσιμο κόστος 64 22. Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες 64 23. Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις και κοινοπραξίες 65 24. Στοιχεία ενεργητικού προς πώληση 66 25. Άυλα περιουσιακά στοιχεία 67 26. Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια 68 27. Επενδύσεις σε ακίνητα 71 28. Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 72 29. Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα 73 30. Υποχρεώσεις προς πελάτες 74 31. Εκδοθείσες ομολογίες 75 32. Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις- υποχρεώσεις 76 33. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού 78 33.1 Πρόγραμμα συνταξιοδοτικών παροχών 33.2 Πρόγραμμα συμπληρωματικών παροχών εφάπαξ 33.3 Αποζημίωση από την υπηρεσία σύμφωνα με τον κανονισμό εργασίας προσωπικού 78 80 81 34. Λοιπές προβλέψεις 83 35. Λοιπές υποχρεώσεις 83 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 36. Ίδια Κεφάλαια 84 37. Αποθεματικά 86 38. Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα 86 39. Μισθώσεις 87 40. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη 89 41. Εταιρείες του Ομίλου 90 42. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις και δεσμεύσεις 90 42.1 Υποχρεώσεις και δεσμεύσεις ενεργητικού εκτός κατάστασης οικονομικής θέσης 42.2 Φορολογικές υποχρεώσεις 42.3 Νομικά θέματα 43. Διαχείριση κινδύνων 43.1 Κίνδυνος ρευστότητας 43.2 Κίνδυνος αγοράς 43.3 Πιστωτικός κίνδυνος 43.4 Διαχείριση πιστωτικού κίνδυνου 43.5 Πρόβλεψη απομείωσης δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών 43.6 Ρυθμίσεις δανείων 43.7 Εύλογες αξίες χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων 90 91 91 92 97 103 114 124 134 140 143 44. Κεφαλαιακή επάρκεια 146 45. Γεγονότα μεταγενέστερα της 31ης Δεκεμβρίου 2019 148 KPMG Ορκωτοί Ελεγκτές Α.Ε. Στρατηγού Τόμπρα 3 153 42 Αγία Παρασκευή Ελλάδα Τηλέφωνο: +30 210 60 62 100 Φαξ: +30 210 60 62 111 Έκθεση Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Προς τους Μετόχους της ATTICA BANK ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Έκθεση Ελέγχου επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της ΑΤΤΙCA BANK ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (η «Τράπεζα»), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31 Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων και λοιπών συνολικών εισοδημάτων, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσης που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και τις σημειώσεις που περιλαμβάνουν περίληψη σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, τη χρηματοοικονομική θέση της ΑΤΤΙCA BANK ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (η «Τράπεζα») και των θυγατρικών αυτής (ο «Όμιλος») κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019, τη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις ταμειακές τους ροές για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Βάση Γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ), όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά, περιγράφονται περαιτέρω στην ενότητα της έκθεσής μας «Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων». Είμαστε ανεξάρτητοι από την Τράπεζα και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Λογιστές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Λογιστών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, και τις KPMG Ορκωτοί Ελεγκτές, Ελληνική Aνώνυμη Εταιρεία και μέλος του δικτύου ανεξάρτητων εταιρειών-μελών της KPMG συνδεδεμένων με την KPMG International Cooperative ("KPMG International"), ενός Ελβετικού νομικού προσώπου. Με την επιφύλαξη κάθε δικαιώματος. Ορκωτοί Ελεγκτές ΓΕΜΗ 001352601000 www.kpmg.com/gr απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Σημαντικότερα Θέματα Ελέγχου Τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσης. Τα θέματα αυτά και οι σχετιζόμενοι κίνδυνοι ουσιώδους ανακρίβειας αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Αναμενόμενη ζημιά πιστωτικού κινδύνου από δάνεια και απαιτήσεις πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Αναφορά στη Σημείωση 18 των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Σημαντικό Θέμα ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε το σημαντικό θέμα ελέγχου στον έλεγχό μας Η επιμέτρηση των αναμενόμενων ζημίων πιστωτικού κινδύνου σύμφωνα με το πρότυπο ΔΠΧΑ 9 απαιτεί την άσκηση σημαντικών κρίσεων και εκτιμήσεων από την πλευρά της Διοίκησης που εμπεριέχουν σημαντικό βαθμό πολυπλοκότητας. Η ελεγκτική προσέγγιση που υιοθετήσαμε περιλάμβανε την εξέταση της αποτελεσματικότητας των εσωτερικών δικλίδων ασφαλείας καθώς και διαδικασίες ουσιαστικής επαλήθευσης αυτών. H Τράπεζα και ο Όμιλος αναγνωρίζουν ζημία απομείωσης από δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος τόσο σε ατομική όσο και σε συλλογική βάση. Η Τράπεζα και ο Όμιλος στις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις την 31 Δεκεμβρίου 2019 εμφανίζουν ποσό ΕΥΡΩ 1 828 εκατ. (2018: 1 845 εκατ.) ως απαιτήσεις από πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος καθώς και ΕΥΡΩ 281 εκατ. Εκτιμήσαμε ότι οι παραδοχές και οι αποφάσεις που πήρε η Διοίκηση για την ταξινόμηση και επιμέτρηση χρηματοοικονομικών μέσων είναι κατάλληλες και λογικές. Αξιολογήσαμε τις διαδικασίες και εφαρμογές καθώς και τα συστήματα με τις αντίστοιχες δικλίδες ασφαλείας ως προς την ταξινόμηση και επιμέτρηση. Εξετάσαμε τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα των σημαντικότερων δικλίδων ασφαλείας που σχετίζονται με την αξιολόγηση και τον υπολογισμό των σημαντικών παραμέτρων 2 (2018: 253 εκατ.) ως απομείωση επί των απαιτήσεων αυτών. και κριτηρίων που αφορούν την Σημαντική Αύξηση Πιστωτικού Κινδύνου (SICR). Συνεπώς καταλήξαμε ότι η εκτίμηση της αναμενόμενης ζημιάς πιστωτικού κινδύνου των δανείων και απαιτήσεων πελατών στο αποσβεσμένο κόστος αποτελεί σημαντικό θέμα ελέγχου επειδή: Εκτιμήσαμε την ακρίβεια και σχετικότητα των δεδομένων που χρησιμοποιούνται για την ταξινόμηση και επιμέτρηση. Επικεντρωθήκαμε στη διαδικασία ελέγχου για την πληρότητα και ακρίβεια των δεδομένων που περιλαμβάνονται στα μοντέλα υπολογισμού απομείωσης καθώς και στην αξιολόγηση στην οποία προβαίνει η Διοίκηση για την επικύρωση των αποτελεσμάτων. — Στηρίζεται στην εφαρμογή λογιστικής αρχής που απαιτεί εκτιμήσεις και κρίσεις που εμπεριέχουν σημαντικό βαθμό πολυπλοκότητας. — Γίνεται άσκηση κρίσης για την ορθή κατάταξη των δανείων και του τρόπου με τον οποίο γίνεται η επιμέτρηση τους. — Ο υπολογισμός της ζημίας απομείωσης απαιτεί σημαντική κρίση από τη Διοίκηση για τα μακροοικονομικά κριτήρια που πρέπει να χρησιμοποιηθούν στον υπολογισμό της αναμενόμενης ζημίας πιστωτικού κινδύνου. — Απαιτεί κρίση για τον σωστό σχεδιασμό των μαθηματικών τύπων και δεδομένων που απαιτούνται για τον υπολογισμό της αναμενόμενης ζημίας πιστωτικού κινδύνου. — Απαιτεί κρίση από την πλευρά της Διοίκησης για να διαπιστώσει αν υπάρχει αύξηση πιστωτικού κινδύνου. — Απαιτεί αξιολόγηση από την πλευρά της Διοίκησης των αποτελεσμάτων μοντέλων επιμέτρησης αναμενόμενου πιστωτικού κινδύνου που εμπεριέχουν σημαντικό βαθμό πολυπλοκότητας. Οι γνωστοποιήσεις που απαιτεί το ΔΠΧΑ 9 είναι εξίσου σημαντικές για την κατανόηση των εκτιμήσεων που απαιτούνται για τον υπολογισμό της αναμενόμενης ζημίας πιστωτικού κινδύνου. Οι διαδικασίες επαλήθευσης που επιλέξαμε να εφαρμόσουμε για τον υπολογισμό της αναμενόμενης ζημίας συμπεριλάμβαναν τα ακόλουθα: — Για συγκεκριμένο δείγμα δανείων επαληθεύσαμε τους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί η Τράπεζα και ο Όμιλος για την εκτίμηση της σημαντικής αύξησης του πιστωτικού κινδύνου. — Ως προς την απομείωση σε ατομική βάση επιλέξαμε ένα δείγμα δανείων με κύριο κριτήριο το υπόλοιπο του πιστωτικού κινδύνου και αξιολογήσαμε την επάρκεια της πρόβλεψης που καταχωρήθηκε. Στη διαδικασία αυτή εφαρμόσαμε διαδικασίες αξιολόγησης των δεδομένων και της αξιοπιστίας των αναμενόμενων ροών που χρησιμοποιούνται στην εξατομικευμένη απομείωση. — Ως προς την απομείωση σε επίπεδο χαρτοφυλακίου αξιολογήσαμε τη μεθοδολογία της Τράπεζας και του Ομίλου, εκτιμώντας την ορθότητα των στοιχείων που απαιτούνται για τον υπολογισμό της απομείωσης από τα συστήματα της Τράπεζας και του Ομίλου. Αξιοποιήσαμε τις γνώσεις εξειδικευμένων στελεχών για την αξιολόγηση της μεθοδολογίας της Τράπεζας, καθώς επίσης πραγματοποιήσαμε δειγματοληπτικό επανυπολογισμό παραμέτρων του μοντέλου. Για συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια αξιοποιήσαμε την ύπαρξη και την αποτίμηση των εξασφαλίσεων που 3 λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό της απομείωσης. Τέλος, αξιολογήσαμε την επάρκεια των σχετικών γνωστοποιήσεων στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Ανακτησιμότητα αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων Αναφορά στη Σημείωση 32 των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Σημαντικό Θέμα ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε το σημαντικό θέμα ελέγχου στον έλεγχό μας Η Τράπεζα και ο Όμιλος αναγνώρισαν αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση ποσού ΕΥΡΩ 450 εκατ. (2018: ΕΥΡΩ 420 εκατ.) για προσωρινές διαφορές και φορολογικές ζημιές στο βαθμό που θεωρείται ότι είναι ανακτήσιμες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Αξιολογήσαμε τις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν από την Διοίκηση για να εκτιμήσει την ανακτησιμότητα των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων που έχουν αναγνωριστεί στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31 Δεκεμβρίου 2019. Στην σημείωση 32 των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων γίνεται ανάλυση των προσωρινών διαφορών και φορολογικών ζημιών. Η επιμέτρηση ανακτησιμότητας των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων θεωρείται σημαντικό θέμα ελέγχου καθώς η αξιολόγηση της ανακτησιμότητάς τους που πραγματοποιήθηκε από τη Διοίκηση είναι σύνθετη και χαρακτηρίζεται από μεγάλο βαθμό υποκειμενικότητας. Αξιολογήσαμε το εύλογο των κύριων παραδοχών που χρησιμοποιήθηκαν από τη Διοίκηση για το επιχειρηματικό πλάνο ως εξής: Η ανακτησιμότητα των αναγνωρισμένων αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων εξαρτάται από τη δυνατότητα της Τράπεζας να παράγει μελλοντικά επαρκή φορολογητέα κέρδη που δύνανται να χρησιμοποιηθούν έναντι εκπιπτόμενων προσωρινών διαφορών και φορολογικών ζημιών (πριν αυτές λήξουν). Η αξιολόγηση από μέρους της Διοίκησης του κατά πόσο θα υπάρξουν μελλοντικά φορολογητέα — Συγκρίνοντας αυτές με τις δικές μας ανεξάρτητες προσδοκίες που έχουν βασιστεί στη γνώση του κλάδου και στην κατανόηση που αποκτήσαμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Για τους σκοπούς της αξιολόγησής μας επί της ανακτησιμότητας, ελέγξαμε τις προσαρμογές που εφαρμόστηκαν από τη Διοίκηση για τον υπολογισμό των φορολογητέων κερδών από τα λογιστικά κέρδη, με την υποστήριξη εξειδικευμένων στελεχών μας σε φορολογικά θέματα, ενώ εξετάσαμε και τη συνέπεια με τις προηγούμενες χρήσεις συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης της ακρίβειας ιστορικά των προϋπολογιστικών στοιχείων της Τράπεζας. Οι διαδικασίες μας περιλάμβαναν και αξιολόγηση της ερμηνείας της ισχύουσας φορολογικής νομοθεσίας από τη Διοίκηση σε σχέση με τις λογιστικές διαγραφές και τη σταδιακή απόσβεση της οριστικής φορολογικής 4 κέρδη απαιτεί τις ακόλουθες σημαντικές κρίσεις και εκτιμήσεις: ζημίας από πωλήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων και διαγραφές οφειλών πιστούχων. — Παραδοχές στις οποίες Αξιολογήσαμε την επάρκεια των γνωστοποιήσεων των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των κύριων παραδοχών και κρίσεων. στηρίζεται το επιχειρηματικό πλάνο της Τράπεζας, σε σχέση με εκτιμήσεις για τις μελλοντικές επιδόσεις που σχετίζονται με τον προσδιορισμό των αναμενόμενων φορολογητέων κερδών στο μέλλον. — Εκτιμήσεις που πρέπει να καλύπτουν τον χρονικό ορίζοντα έως τη νομική εκπνοή της περιόδου εντός της οποίας μπορεί να ανακτηθεί η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. — Προσαρμογές που απαιτούνται για την εκτίμηση των φορολογητέων κερδών από τα λογιστικά κέρδη (όπως εκτιμώνται στο επιχειρηματικό πλάνο) για να συνάγεται το ποσό της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης που θα μπορεί να ανακτηθεί σε μελλοντικές χρήσεις. Αποτίμηση Ομολόγου Επιπέδου 3 Αναφορά στη Σημείωση 20 των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Σημαντικό Θέμα ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε το σημαντικό θέμα ελέγχου στον έλεγχό μας Στην κατηγορία χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (Σημείωση 20) περιλαμβάνεται το ομόλογο που είχε προκύψει από την τιτλοποίηση που έγινε το 2017 ονομαστικής αξίας (ΕΥΡΩ 525 εκατ. Ο προσδιορισμός της εύλογης αξίας του ομολόγου (επίπεδο 3) (Σημείωση 43.7) που προέκυψε από την τιτλοποίηση αυτή ενέχει σημαντικές εκτιμήσεις από τη Οι ελεγκτικές μας διαδικασίες σχετικά με την αποτίμηση σε εύλογη αξία του ομολόγου που προέκυψε από την εν λόγω συναλλαγή περιλάμβαναν την αρωγή των εσωτερικών εμπειρογνωμόνων μας σε θέματα αποτίμησης. Επίσης έγινε αξιολόγηση των παραδοχών της Διοίκησης για την μέθοδο αποτίμησης του ομολόγου επιπέδου 3 και κυρίως των παραδοχών που αφορούν την εισπραξιμότητα των ροών από το ομόλογο αυτό. 5 Διοίκηση και απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις καθώς και την συνδρομή εξειδικευμένων στελεχών. Λόγω των ανωτέρω, θεωρούμε το θέμα αυτό ως ένα σημαντικό θέμα ελέγχου. Αξιολογήσαμε την επάρκεια των γνωστοποιήσεων των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των κύριων παραδοχών και κρίσεων Άλλες Πληροφορίες Η Διοίκηση είναι υπεύθυνη για τις άλλες πληροφορίες. Οι άλλες πληροφορίες περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, για την οποία γίνεται σχετική αναφορά στην «Έκθεση επί Άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων» και στις Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου αλλά δεν περιλαμβάνουν τις Εταιρικές και Ενοποιημένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις και την Έκθεση Ελέγχου επί αυτών. Η γνώμη μας επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων δεν καλύπτει τις άλλες πληροφορίες και δεν εκφράζουμε με τη γνώμη αυτή οποιασδήποτε μορφής συμπέρασμα διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις άλλες πληροφορίες και, με τον τρόπο αυτό, να εξετάσουμε εάν οι άλλες πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις ή τις γνώσεις που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχό μας, ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εάν, με βάση τις εργασίες που έχουμε εκτελέσει, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδες σφάλμα σε αυτές τις άλλες πληροφορίες, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε το γεγονός αυτό. Δεν έχουμε τίποτα να αναφέρουμε σχετικά με το θέμα αυτό. Ευθύνες της Διοίκησης και των Υπευθύνων για τη Διακυβέρνηση επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Η Διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου, που η Διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η Διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Τράπεζας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν η Διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Τράπεζα και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προχωρήσει σε αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθ. 44 του Ν. 4449/2017) της Τράπεζας έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Τράπεζας και του Ομίλου. 6 Ευθύνες Ελεγκτή για τον Έλεγχο των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις στο σύνολό τους είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη, είτε σε λάθος, και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα επηρέαζαν τις οικονομικές αποφάσεις των χρηστών που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Στα πλαίσια του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: — Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου. — Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό τη διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Τράπεζας και του Ομίλου. — Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών αρχών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από τη Διοίκηση. — Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από τη Διοίκηση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το αν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Τράπεζας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Αν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ή, αν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς, να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Τράπεζα και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. — Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, 7 συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. — Αποκτούμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Τράπεζας και των θυγατρικών της. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε σε αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας, και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσης και ως εκ τούτου αποτελούν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Περιγράφουμε τα θέματα αυτά στην έκθεση ελεγκτή, εκτός εάν νόμος ή κανονισμός αποκλείει τη δημοσιοποίηση ενός θέματος ή όταν, σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, διαπιστώσουμε ότι ένα θέμα δε θα έπρεπε να γνωστοποιηθεί με την έκθεσή μας, διότι ενεργώντας κατ’ αυτό τον τρόπο θα αναμενόταν εύλογα ότι οι αρνητικές επιπτώσεις θα υπερτερούσαν από τα οφέλη δημοσίου συμφέροντος μιας τέτοιας δημοσιοποίησης. Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση αυτή, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου 5 του Άρθρου 2 του Ν. 4336/2015 (μέρος Β), σημειώνουμε ότι: (α) Στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης, η οποία παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που ορίζονται στο άρθρο 152 του Ν. 4548/2018. (β) Κατά τη γνώμη μας η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των Άρθρων 150 και 151 και 153 και 154 και της παραγράφου 1 (περιπτώσεις γ’ και δ’) του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018 και το περιεχόμενο αυτής αντιστοιχεί με τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019. 8 (γ) Με βάση τη γνώση που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχό μας, για την ATTICA BANK ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ και το περιβάλλον της, δεν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου. 2. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Τράπεζας με ημερομηνία 28 Απριλίου 2020, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του Κανονισμού αριθ. 537/2014 της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). 3. Παροχή μη Ελεγκτικών Υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Τράπεζα και τις θυγατρικές της μη ελεγκτικές υπηρεσίες οι οποίες απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του Κανονισμού αριθ. 537/2014 της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Οι επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Τράπεζα και στις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 γνωστοποιούνται στη Σημείωση 11 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 4. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές της Τράπεζας με την από 28 Απριλίου 2009 απόφαση της Ετήσιας Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μια συνολική περίοδο 11 ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων. Αθήνα, 29 Απριλίου 2020 KPMG Ορκωτοί Ελεγκτές Α.Ε. ΑΜ ΣΟΕΛ 114 Χαράλαμπος Συρούνης, Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής ΑΜ ΣΟΕΛ 19071 Αναστάσιος Κυριακούλης, Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής ΑΜ ΣΟΕΛ 39291 9 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 17 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων χρήσης Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Σημ. Τράπεζα Από 1η Ιανουαρίου έως Από 1η Ιανουαρίου έως 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Τόκοι και συναφή έσοδα Μείον : Τόκοι και συναφή έξοδα Καθαρά έσοδα από τόκους 4 5 93.615 (49.764) 43.852 115.454 (46.164) 69.290 93.615 (49.776) 43.840 115.454 (46.195) 69.259 Έσοδα από αμοιβές και προμήθειες Μείον: Έξοδα από αμοιβές και προμήθειες Καθαρά έσοδα από αμοιβές και προμήθειες 6 7 17.155 (10.615) 6.540 15.984 (9.028) 6.956 15.967 (10.615) 5.353 14.638 (9.028) 5.610 Κέρδη / (ζημίες) από χρηματοοικονομικές πράξεις Κέρδη / (ζημίες) από πράξεις του επενδυτικού χαρτοφυλακίου Κέρδος από μεταβίβαση χαρτοφυλακίου μέσω τιτλοποίησης Λοιπά έσοδα / (έξοδα) Έσοδα από λειτουργικές δραστηριότητες 8 6.163 1.418 6.163 1.418 9 7.416 690 7.416 690 10 0 7.635 71.606 47.000 2.634 127.987 0 7.637 70.408 47.000 2.657 126.634 (33.568) (23.095) (13.380) (70.043) (33.704) (30.494) (7.780) (71.978) (33.107) (22.947) (13.301) (69.355) (33.290) (30.133) (7.754) (71.178) 1.563 56.009 1.053 55.456 (24.202) (2.050) (27.527) (3.191) (24.202) (1.700) (27.527) (2.878) 0 (17.214) 0 (17.214) 0 1.042 (23.648) 28.645 4.998 0 (3.329) 4.748 (7.105) (2.357) (3.359) 0 (28.208) 28.560 351 0 0 7.837 (7.270) 567 4.998 (2.357) - - 0,0108 (0,0022) 0,0008 0,0005 Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Γενικά λειτουργικά έξοδα Αποσβέσεις Σύνολο λειτουργικών εξόδων 11 11 11 Κέρδη προ φόρων και προβλέψεων Προβλέψεις πιστωτικού κινδύνου Προβλέψεις απομείωσης λοιπών στοιχείων ενεργητικού Κόστος αποζημίωσης προγράμματος αποχώρησης προσωπικού Απομείωση συμμετοχών σε συγγενείς επιχειρήσεις Αποτελέσματα συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείες Κέρδη / (ζημίες) περιόδου προ φόρου εισοδήματος Μείον : φόρος εισοδήματος Κέρδη / (ζημίες) περιόδου μετά φόρων Κατανέμονται σε: Ιδιοκτήτες μητρικής Κέρδη/ (ζημίες) της περιόδου ανά μετοχή - βασικά και μειωμένα (σε €) 19 11 23 12, 32 13 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 18 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κατάσταση συνολικού εισοδήματος (Ποσά σε χιλ. €) Κέρδη / (ζημίες) περιόδου μετά φόρου εισοδήματος που αναγνωρίστηκαν στην κατάσταση αποτελεσμάτων Τράπεζα Όμιλος Από 1η Ιανουαρίου έως Από 1η Ιανουαρίου έως 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 4.998 (2.357) 351 567 2.776 (5.627) 827 (37.664) (1.293) 11.297 2.776 (5.627) 827 (37.664) (1.293) 11.297 Ποσά που δεν αναταξινομούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων Αναλογιστικά κέρδη / (ζημίες) καθορισμένων προγραμμάτων παροχών 325 (415) 329 (409) Φόρος εισοδήματος (95) 120 (95) 119 (1.794) (27.954) (1.791) (27.950) 3.203 (30.311) (1.440) (27.383) Ποσά που αναταξινομούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Μεταβολή στην εύλογη αξία (προ φόρων) Μεταφορά στο λογαριασμό αποτελεσμάτων (προ φόρων) Φόρος εισοδήματος Σύνολο αποτελεσμάτων μετά το φόρο εισοδήματος που καταχωρήθηκαν απευθείας στην καθαρή θέση Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (έξοδα) μετά από φόρους Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 19 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κατάσταση οικονομικής θέσης (Ποσά σε χιλ. €) Ενεργητικό Σημ. 14 Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 15 Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - απαιτήσεις 17 Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 16 Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες (μετά από προβλέψεις) 18 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) 20 Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος 21 Συμμετοχές σε θυγατρικες επιχειρήσεις 22 Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις 23 Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία 26 Επενδύσεις σε ακίνητα 27 Άϋλα περιουσιακά στοιχεία 25 Αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση 12, 32 Στοιχεία ενεργητικού προς πώληση 24 Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 28 Σύνολο ενεργητικού Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 138.097 67.437 114 60.860 9.429 87 138.096 67.429 114 60.858 9.422 87 12.008 2.950 12.008 2.950 1.547.494 1.592.144 1.547.494 1.592.144 590.046 353.146 0 4.469 48.468 58.340 52.893 449.734 0 205.490 3.527.734 909.288 9.879 0 3.427 31.646 57.862 50.413 420.357 0 202.162 3.350.505 590.046 353.146 600 4.343 48.297 58.340 52.877 449.646 502 204.898 3.527.836 909.288 9.879 1.102 7.702 31.581 57.862 50.390 420.355 0 202.050 3.355.671 Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 29 30 17 31 33 34 35 262.456 2.608.157 2 99.729 11.667 15.048 36.594 3.033.653 424.649 2.281.875 34 99.676 12.925 21.575 18.874 2.859.609 262.456 2.614.165 2 99.729 11.614 15.048 35.985 3.038.999 424.649 2.288.350 34 99.676 12.874 21.575 18.235 2.865.395 Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο (κοινές μετοχές) Αποθεματικά Σωρευμένες ζημίες Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων ιδιοκτητών μητρικής 36 37 36 138.376 448.750 (93.045) 494.081 138.376 450.545 (98.024) 490.897 138.376 448.548 (98.087) 488.837 138.376 450.339 (98.439) 490.276 494.081 490.897 488.837 490.276 3.527.734 3.350.505 3.527.836 3.355.671 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Σύνολο Υποχρεώσεων και Ιδίων Κεφαλαίων Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 20 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ενοποιημένη Κατάσταση Μεταβολών Καθαρής Θέσης Όμιλος Μετοχικό κεφάλαιο (κοινές μετοχές) Μετοχικό κεφάλαιο (προνομιούχες μετοχές) Λοιπά αποθεματικά Αποθεματικά Σωρευμένα κέρδη/ζημίες Σύνολα Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Υπόλοιπα 1/1/2018 Επίπτωση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9 κατά την 1/1/2018 701.806 100.200 (6.014) 252.623 (415.910) 632.705 632.705 (96.717) (96.717) (96.717) 1/1/2018, αναμορφωμένο 701.806 (512.627) 535.988 535.988 (2.357) (2.357) (2.357) (37.664) (37.664) (37.664) (1.293) (1.293) (1.293) (Ποσά σε χιλ. €) 100.200 (6.014) 252.623 Ζημίες της περιόδου Στοιχεία συνολικών εσόδων Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): αποτίμηση Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): μεταφορά στο αποτέλεσμα Αναλογιστικά κέρδη / (ζημίες) καθορισμένων προγραμμάτων παροχών Φόρος εισοδήματος Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (έξοδα) μετά από φόρους 0 Εξαγορά προνομιούχων μετοχών Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου με έκδοση κοινών μετοχών Mείωση μετοχικού κεφαλαίου με συμψηφισμό ζημιών Μείωση μετοχικού κεφαλαίου για δημιουργία ειδικού αποθεματικού Μεταβολή από αναλογιστικά προγράμματα 0 0 (415) (415) 11.418 0 11.418 11.418 (2.357) (30.311) (30.311) (87) (100.287) (100.287) (27.954) 0 (100.200) 0 88.884 (419.253) 233.060 (233.060) Έξοδα αυξήσεως μετοχικού κεφαλαίου Υπόλοιπα 31/12/2018 (415) 138.376 0 0 88.884 88.884 419.253 0 0 0 0 0 (1.171) 1.171 0 0 0 (3.376) (3.376) (3.376) (33.968) 484.513 (98.024) 490.897 490.897 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 21 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπα 1/1/2019 Μετοχικό κεφάλαιο (κοινές μετοχές) Μετοχικό κεφάλαιο (προνομιούχες μετοχές) Λοιπά αποθεματικά Αποθεματικά Σωρευμένα κέρδη/ζημίες Σύνολο Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 138.376 0 (33.968) 484.513 (98.024) 490.897 490.897 4.998 4.998 4.998 2.776 2.776 2.776 (5.627) (5.627) (5.627) 0 325 325 0 0 0 732 732 (19) (19) (19) Κέρδη της περιόδου Στοιχεία συνολικών εσόδων Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): αποτίμηση Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): μεταφορά στο αποτέλεσμα Αναλογιστικά κέρδη / (ζημίες) καθορισμένων προγραμμάτων παροχών Αναπροσαρμογή ιδιοχρησιμοποιούμενων ακινήτων 325 Φόρος εισοδήματος 732 Προβλέψεις λόγω εφαρμογής IFRS 16 Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (έξοδα) μετά από φόρους Υπόλοιπα 31/12/2019 0 0 0 (1.794) 0 4.979 3.185 3.185 138.376 0 (35.762) 484.513 (93.045) 494.081 494.081 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 22 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ατομική Κατάσταση Μεταβολών Καθαρής Θέσης Τράπεζα Μετοχικό κεφάλαιο (κοινές μετοχές) Μετοχικό κεφάλαιο (προνομιούχες μετοχές) Λοιπά αποθεματικά Αποθεματικά Σωρευμένα κέρδη/ζημίες Σύνολο Σύνολο ιδίων Κεφαλαίων Υπόλοιπα 1/1/2018 Επίπτωση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9 κατά την 1/1/2018 701.806 100.200 (5.946) 252.345 (419.368) 629.037 629.037 (96.685) (96.685) (96.685) 1/1/2018, αναμορφωμένο 701.806 (516.053) 532.352 532.352 567 567 567 0 0 (37.664) (37.664) 0 0 (1.293) (1.293) (Ποσά σε χιλ. €) 100.200 (5.946) 252.345 Ζημιές της περιόδου Στοιχεία συνολικών εσόδων Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): αποτίμηση Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): μεταφορά στο αποτέλεσμα Αναλογιστικά κέρδη / (ζημίες) καθορισμένων προγραμμάτων παροχών Φόρος εισοδήματος Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (έξοδα) μετά από φόρους Εξαγορά προνομιούχων μετοχών Mείωση μετοχικού κεφαλαίου με συμψηφισμό ζημιών Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου με έκδοση κοινών μετοχών Mείωση μετοχικού κεφαλαίου με συμψηφισμό ζημιών Μείωση μετοχικού κεφαλαίου για δημιουργία ειδικού αποθεματικού Μεταβολή από αναλογιστικά προγράμματα (37.664) (1.293) 0 0 0 0 0 0 (409) (409) 0 0 11.416 0 0 11.416 11.416 0 0 0 (100.200) (27.950) 0 567 0 (27.383) (27.383) (409) (100.200) (100.200) 0 0 0 88.884 0 88.884 88.884 (419.253) 0 0 0 0 0 (233.060) 233.060 (1.171) Έξοδα αυξήσεως μετοχικού κεφαλαίου Υπόλοιπα 31/12/2018 138.376 419.253 0 (35.066) 1.171 0 0 0 (3.376) (3.376) (3.376) 485.405 (98.439) 490.276 490.276 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 23 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπα 1/1/2019 Μετοχικό κεφάλαιο (κοινές μετοχές) Μετοχικό κεφάλαιο (προνομιούχες μετοχές) Λοιπά αποθεματικά Αποθεματικά Σωρευμένα κέρδη/ζημίες Σύνολο Σύνολο ιδίων Κεφαλαίων 138.376 0 (35.066) 485.405 (98.439) 490.276 490.276 351 351 351 Κέρδη της περιόδου Στοιχεία συνολικών εσόδων Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): αποτίμηση Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI): μεταφορά στο αποτέλεσμα Αναλογιστικά κέρδη / (ζημίες) καθορισμένων προγραμμάτων παροχών Φόρος εισοδήματος Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (έξοδα) μετά από φόρους Υπόλοιπα 31/12/2019 2.776 0 0 2.776 2.776 0 0 (5.627) 0 0 (5.627) (5.627) 0 0 329 0 0 329 329 0 0 732 0 0 732 732 0 0 (1.791) 0 351 (1.440) (1.440) 138.376 0 (36.857) 485.405 (98.087) 488.837 488.837 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 24 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κατάσταση ταμειακών ροών (Ποσά σε χιλ. €) Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Τόκοι και συναφή έσοδα Τόκοι έξοδα Έσοδα μερισμάτων Έσοδα προμηθειών Έξοδα προμηθειών Κέρδη από χρηματοοικονομικές πράξεις Λοιπά έσοδα Πληρωμές σε υπαλλήλους και προμηθευτές Φόροι πληρωθέντες Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες πριν τις μεταβολές των λογαριασμών που σχετίζονται με λειτουργικές δραστηριότητες Μεταβολές σε λειτουργικά στοιχεία κατάστασης οικονομικής θέσης Καθαρή (αύξηση) / μείωση εμπορικών αξιογράφων Καθαρή (αύξηση) / μείωση χορηγήσεων Καθαρή (αύξηση) / μείωση σε λοιπά περιουσιακά στοιχεία Καθαρή αύξηση / (μείωση) σε τοποθετήσεις άλλων πιστωτικών ιδρυμάτων Καθαρή αύξηση / (μείωση) καταθέσεων πελατών και συναφών υποχρεώσεων Καθαρή αύξηση / (μείωση) άλλων υποχρεώσεων Σύνολο μεταβολών σε λειτουργικά στοιχεία κατάστασης οικονομικής θέσης Καθαρή ταμειακή ροή από λειτουργικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες Αγορές άυλων περιουσιακών στοιχείων Αγορές ιδιοχρησιμοποιούμενων ενσώματων παγίων στοιχείων Αποτέλεσμα από πώληση ενσώματων παγίων περιουσιακών στοιχείων Αγορά χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων αποτιμώμενων στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Πωλήσεις/ Λήξεις χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων αποτιμώμενων στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες Επενδύσεις σε συγγενείς εταιρείες Καθαρή ταμειακή ροή από επενδυτικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Έκδοση ομολογιακού δανείου μειωμένης εξασφάλισης Εισπράξεις από έκδοση μετοχών ή αλλων συμμετοχικών τίτλων Έξοδα αυξήσεως μετοχικού κεφαλαίου Ενοικια πληρωθέντα βάσει ΔΠΧΑ 16 Αποπληρωμή προνομιούχων μετοχών Καθαρή ταμειακή ροή από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Καθαρή αύξηση / (μείωση) ταμείου και ταμειακών ισοδυνάμων Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα στην αρχή της χρήσης Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα τέλους περιόδου Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 80.929 (46.561) 40 17.360 (11.211) (2.488) 7.428 (56.700) 0 81.804 (44.838) 14 17.611 (10.561) 1.338 3.522 (88.187) (154) 80.929 (46.582) 40 16.186 (11.211) (2.488) 7.429 (55.722) 0 81.804 (44.869) 14 16.264 (10.561) 1.338 3.545 (87.109) (0) (11.204) (39.452) (11.420) (39.574) (4.718) 13.584 4.446 655 479.002 289 (4.718) 13.584 4.773 655 479.002 626 (162.193) (518.802) (162.193) (518.802) 326.283 (7.041) 357.744 (2.096) 325.815 (7.272) 355.925 (2.320) 170.361 159.157 316.791 277.339 169.989 158.569 315.086 275.512 (8.358) (1.221) 0 (8.824) (5.642) 1 (8.357) (1.218) 0 (8.824) (5.640) 1 (227.042) (708.734) (227.035) (708.734) 209.426 0 3.359 (23.835) 389.995 0 0 (333.204) 209.426 502 3.359 (23.323) 389.995 1.824 0 (331.377) 0 0 0 (77) 0 (77) 99.676 88.884 (3.376) 0 (100.200) 84.984 (0) 0 0 0 0 (0) 99.676 88.884 (3.376) 0 (100.200) 84.984 135.245 70.289 205.534 29.120 41.170 70.290 135.246 70.280 205.525 29.118 41.161 70.280 Οι επισυναπτόμενες σημειώσεις (σελ. 26 έως 149) αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Οικονομικών Καταστάσεων της 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 25 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 1. Γενικές πληροφορίες Ο Όμιλος εταιρειών της «Attica Bank Ανώνυμη Τραπεζική Εταιρεία» («ο Όμιλος») δραστηριοποιείται κυρίως στο χρηματοοικονομικό τομέα παρέχοντας ένα ευρύ φάσμα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σε ιδιώτες και επιχειρήσεις. Ο Όμιλος της Attica Bank, εκτός από την μητρική εταιρεία, περιλαμβάνει τρεις (3) θυγατρικές και δύο (2) συγγενείς εταιρείες, οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και απασχολεί 741 άτομα κατά την 31/12/2019. Τα καταστήματα της Τράπεζας κατά την 31/12/2019 ανέρχονται σε 55. Η μητρική εταιρεία του Ομίλου είναι η Attica Bank Ανώνυμη Τραπεζική Εταιρεία, «η Τράπεζα», η οποία είναι Ανώνυμη Εταιρεία και είναι καταχωρημένη στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο με αριθμό 255501000 (πρώην Αριθμός Μητρώου Ανωνύμων Εταιρειών (ΑΡΜΑΕ) 6067/06/Β/86/06), είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών και η διεύθυνση της έδρας της είναι Ομήρου 23 Τ.Κ. 106 72 Αθήνα. Οι ατομικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις (οι «οικονομικές καταστάσεις») έχουν εγκριθεί για δημοσίευση από το Διοικητικό Συμβούλιο της 29ης Απριλίου 2020, και υπόκεινται στην οριστική έγκριση της ετήσιας τακτικής Γενικής Συνέλευσης των μετόχων. Η σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας κατά την ημερομηνία έγκρισης των οικονομικών καταστάσεων της 31/12/2019 έχει ως εξής: Κωνσταντίνος Σ. Μητρόπουλος Κωνσταντίνος Γ. Μακέδος Θεόδωρος Ν. Πανταλάκης Ιωάννης Εμ. Τσακιράκης Αντώνιος Μ. Βαρθολομαίος Σταύρος Γ. Παπαγιαννόπουλος * Δημήτριος Γ. Τζαννίνης * Ελένη Α. Κολιοπούλου */**/**** Γεώργιος Ι. Δουκίδης **/***/**** Ανδρέας Β. Ταπραντζής *** Χαρίτων Δ. Κυριαζής **/***/**** Αικατερίνη Οδ. Ονουφριάδου Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, Μη εκτελεστικό μέλος Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, Mη εκτελεστικό μέλος Διευθύνων Σύμβουλος, εκτελεστικό μέλος Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος, εκτελεστικό μέλος Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος, εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Μη εκτελεστικό πρόσθετο μέλος, Εκπρόσωπος του Ελληνικού Δημοσίου δυνάμει των διατάξεων του Ν.3723/2008 Τα μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων των λοιπών εταιρειών που απαρτίζουν τον Όμιλο και συμπεριλαμβάνονται στις Οικονομικές Καταστάσεις, αναφέρονται στις ατομικές οικονομικές καταστάσεις τους. Στις καταστάσεις των εταιρειών του Ομίλου αναφέρονται και οι τακτικοί ελεγκτές που έχουν εκλεγεί για τον έλεγχο των Οικονομικών Καταστάσεων της χρήσης 2019, όπως επίσης και η διεύθυνση διαδικτύου των εταιρειών του Ομίλου. Η μετοχή της Attica Bank, επιπλέον του Γενικού Δείκτη Τιμών Χ.Α. (ΓΔ) συμμετέχει στους ακόλουθους δείκτες του Χρηματιστηρίου Αθηνών: Δείκτης όλων των μετοχών (ΔΟΜ), FTSE/Χ.Α.-Χ.Α.Κ. Τραπεζικός Δείκτης, FTSE/Χ.Α. Τράπεζες, FTSE/Χ.Α. Mid Cap, FTSE/Χ.Α. Δείκτης Αγοράς και Δείκτης Συνολικής Απόδοσης Γενικού (ΣΑΓΔ). Σε ό,τι αφορά στις θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου, η ενημέρωση σχετικά με τις δημοσιευμένες Οικονομικές Καταστάσεις ανά χρήση μπορεί να αντληθεί από τους παρακάτω ιστότοπους: Εταιρεία Ιστότοπος δημοσίευσης Οικονομικών Καταστάσεων AtticaBank Properties Ανώνυμη Εταιρεία Διαχείρισης Ακινήτων http://www.atticabankproperties.gr/index.php/topics/category/36 Attica Wealth Management ΑΕΔΑΚ http://www.atticawealth.gr/Default.asp?Static=110 Ανώνυμη Εταιρεία Πρακτορεύσεων Ομίλου Attica Bank https://www.atticabank.gr/el/investors/investor-financialresults/group-companies * Μέλος της Επιτροπής Ελέγχου ** Μέλος της Επιτροπής Αποδοχών *** Μέλος της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων **** Μέλος της Επιτροπής Εταιρικής Διακυβέρνησης και Ανάδειξης Υποψηφίων Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 26 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 2. Κύριες λογιστικές αρχές (2.1) Αρχές παρουσίασης των Οικονομικών Καταστάσεων Οι Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου, έχουν συνταχθεί με βάση τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (Δ.Π.Χ.Α) όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Οικονομικές Καταστάσεις έχουν συνταχθεί σύμφωνα με την αρχή του ιστορικού κόστους, με εξαίρεση το χαρτοφυλάκιο των Περιουσιακών στοιχείων επιμετρήσιμων σε Εύλογη Αξία μέσω της Κατάστασης Συνολικών Εσόδων (FVOCI), τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις που κατέχονται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων, όλα τα συμβόλαια παραγώγων όπως επίσης και τα ενσώματα πάγια (γήπεδα-οικόπεδα), καθώς και οι επενδύσεις σε ακίνητα, που αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους. Επίσης οι υποχρεώσεις από προγράμματα καθορισμένων παροχών προσωπικού έχουν αναγνωρισθεί σύμφωνα με την παρούσα αξία της υποχρέωσης. Τα ποσά που περιλαμβάνονται στις παρούσες ετήσιες οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, το οποίο είναι το νόμισμα βάσης του Ομίλου, εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά στις επιμέρους σημειώσεις. Η σύνταξη των Οικονομικών Καταστάσεων σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (Δ.Π.Χ.Α), απαιτεί τη διενέργεια εκτιμήσεων και υιοθέτηση παραδοχών, οι οποίες είναι δυνατό να επηρεάσουν τα λογιστικά υπόλοιπα των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, τις απαιτούμενες γνωστοποιήσεις για ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις κατά την ημερομηνία σύνταξης των Οικονομικών Καταστάσεων, καθώς επίσης και τα ποσά των εσόδων και εξόδων που αναγνωρίσθηκαν κατά τη διάρκεια της λογιστικής περιόδου. Για περαιτέρω ανάλυση παραπέμπουμε στην Σημείωση (2.32). (2.2) Συνέχιση Δραστηριότητας Ο Όμιλος, για τη σύνταξη των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων της 31 ης Δεκεμβρίου 2019, βασίστηκε στην αρχή της συνέχισης της επιχειρηματικής δραστηριότητας (‘going concern’). Για την εφαρμογή της εν λόγω αρχής ο Όμιλος λαμβάνει υπόψη τις τρέχουσες οικονομικές εξελίξεις καθώς και τους κινδύνους που απορρέουν από το χρηματοοικονομικό περιβάλλον και προβαίνει σε εκτιμήσεις για τη διαμόρφωση, στο προσεχές μέλλον, των τάσεων και του οικονομικού κλίματος μέσα στο οποίο δραστηριοποιείται. Οι κυριότεροι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την εφαρμογή της εν λόγω αρχής σχετίζονται κυρίως με το οικονομικό περιβάλλον στην Ελλάδα και διεθνώς, την εξέλιξη των μη εξυπηρετούμενων δανείων τα επίπεδα ρευστότητας της ελληνικής οικονομίας και του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα καθώς και τις συνέπειες από την πανδημία(Covid 19) στην ελληνική οικονομία αλλά και διεθνώς. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, ο ρυθμός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας εκτιμάται ότι θα επιβραδυνθεί σημαντικά το 2020, δεδομένων των επιπτώσεων της εξάπλωσης του κορωνοϊού, με τις επιπτώσεις να μην μπορούν να ποσοτικοποιηθούν με ακρίβεια. H Διοίκηση της Τράπεζας παρακολουθεί τις τρέχουσες εξελίξεις και τις πιο πρόσφατες ανακοινώσεις σε σχέση με τις εκτιμήσεις για την εκτιμώμενη επίδραση του φαινομένου COVID-19 στην μεταβολή του ΑΕΠ για το έτος 2020. Πανδημία COVID – 19 Στα τέλη του Φεβρουαρίου του 2020, η επιδημία του ιού SARS – CoV – 2 κάνει την εμφάνιση της στην Ελλάδα. Εντός του πρώτου δεκαπενθημέρου του Μαρτίου 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακηρύσσει την ασθένεια COVID – 19 ως πανδημία, με την Ελληνική Κυβέρνηση να θέτει σταδιακά μέχρι και τα τέλη Απριλίου τη χώρα σε μερικό περιορισμό, αναφορικά με τις μετακινήσεις και τη λειτουργία επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο της οικονομικής υποστήριξης των πληγέντων κλάδων από τον COVID – 19, οι αρμόδιοι υπουργοί Οικονομικών, Ανάπτυξης και Εργασίας ανακοίνωσαν μέτρα για τους παραπάνω κλάδους. Μεταξύ άλλων τα μέτρα περιλαμβάνουν: - Αναστολή των πληρωμών χρεολυσίων από τις Τράπεζες έως και 30 Σεπτεμβρίου 2020 για τους συνεπείς δανειολήπτες που πλήττονται από τα αποτελέσματα του κορωνοϊού, - Επιδότηση επιτοκίου ενήμερων επιχειρηματικών δανείων για 3 μήνες, ήτοι μέχρι 30 Ιουνίου 2020, για τους κλάδους της οικονομίας που πλήττονται άμεσα από τον κορωνοϊό, - Αναστολή όλων των φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων για τους κλάδους που πλήττονται από τον κορωνοϊό Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 27 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Επιπρόσθετα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με τη σειρά της αποφάσισε τα παρακάτω μέτρα στήριξης για τις Τράπεζες στην Ευρώπη: - Στις 12 Μαρτίου 2020, ανακοίνωσε τη χαλάρωση των όρων για Στοχευμένες Πράξεις Μακροπρόθεσμης Αναχρηματοδότησης (TLTRO III) και πιο συγκεκριμένα: α) τη μείωση του επιτοκίου TLTRO κατά 25 μονάδες βάσης, το οποίο μπορεί να διαμορφωθεί έως και 25 μονάδες βάσης χαμηλότερο από το μέσο επιτόκιο διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων για την περίοδο από τον Ιούνιο 2020 έως Ιούνιο 2021, β) αύξηση σε 50% του υπολοίπου των αποδεκτών δανείων για το μέγιστο ποσό δανεισμού, γ) το όριο δανειακής απόδοσης μειώνεται στο 0%. - Στις 12 Μαρτίου 2020, ανακοίνωσε μέτρα για την υποστήριξη των συνθηκών ρευστότητας στις Τράπεζες και για τη διασφάλιση της ομαλούς δραστηριότητας των χρηματαγορών - Στις 18 Μαρτίου 2020, ανακοίνωσε την ενεργοποίηση ενός νέου προσωρινού προγράμματος αγοράς δημοσίου και ιδιωτικού χρέους, για την αντιμετώπιση των σοβαρών κινδύνων προς τους μηχανισμούς μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής και τις προοπτικές της Ευρωζώνης, που ανακύπτουν από το ξέσπασμα και την κλιμάκωση της εξάπλωσης της νόσου του κορωνοϊού. Το νέο αυτό έκτακτο πρόγραμμα (Pandemic Emergency Purchase Program – PEPP) έχει ύψος 750 δισεκατομμύρια ευρώ και θα διεξαχθεί μέχρι και το τέλος του 2020, ενώ θα συμπεριλαμβάνει όλες τις κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων υπό το πρίσμα του υφιστάμενου προγράμματος αγοράς περιουσιακών στοιχείων. Επιπρόσθετα και αναφορικά με τους τίτλους εκείνους που εκδίδονται από το Ελληνικό Δημόσιο, ρητά αναφέρεται ότι θα χορηγηθεί απαλλαγή των απαιτήσεων επιλεξιμότητας στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού. Η ΕΚΤ με αποφάσεις της θα διευρύνει το φάσμα των επιλέξιμων στοιχείων ενεργητικού στο πλαίσιο του προγράμματος αγοράς τίτλων για τον επιχειρηματικό τομέα και να διευκολύνει τα πρότυπα εξασφαλίσεων μέσω της προσαρμογής των παραμέτρων κινδύνου του πλαισίου εξασφαλίσεων Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε μια σειρά μέτρων στο πλαίσιο της αντιμετώπισης των οικονομικών επιπτώσεων της εξάπλωσης του κορονοϊού, ούτως ώστε οι Τράπεζες να συνεχίσουν να εκπληρώνουν το ρόλο τους για τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας. Πιο συγκεκριμένα, η ΕΚΤ θα επιτρέψει στις Τράπεζες να λειτουργούν προσωρινά και κάτω από το επίπεδο κεφαλαίων που ορίζεται από τις απαιτήσεις του Πυλώνα 2 (Pillar II Guidance – P2G), του κεφαλαιακού αποθέματος ασφαλείας (Capital Conservation Buffer) και του δείκτη κάλυψης ρευστότητας. Παράλληλα, οι Τράπεζες δύναται να χρησιμοποιήσουν μερικώς κεφαλαιακά μέσα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις να χαρακτηρίζονται ως κεφάλαιο κοινών μετοχών κατηγορίας 1 για να ικανοποιήσουν τους στόχους του Πυλώνα 2. Τέλος, στο Eurogroup της 9ης Απριλίου 2020 αποφασίστηκε η υποστήριξη των πληττόμενων από την πανδημία χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω τριών πυλώνων ύψους 540 δισεκατομμυρίων ευρώ και πιο συγκεκριμένα: - 240 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 2% του ΑΕΠ των χωρών μελών της ΕΕ, μέσω της δημιουργίας μιας προληπτικής πιστωτικής γραμμής (ECCL) στο πλαίσιο της υφιστάμενης πιστωτικής γραμμής, προσαρμοσμένης στο πρίσμα της πρόκλησης της κρίσης της πανδημίας του κορονοϊού. Η Στήριξη αύτη για την Κρίση της Πανδημίας (Pandemic Crisis Support) θα είναι διαθέσιμη για όλα τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης με συγκεκριμένους όρους που θα συμφωνηθούν από τη διοίκηση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης (ESM). - 200 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω της δημιουργίας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) ενός ταμείου εγγυήσεων ύψους 25 δισεκατομμυρίων ευρώ με επίκεντρο τη χρηματοδότηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω τον εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών - 100 δισεκατομμύρια ευρώ, μέσω της δημιουργίας ενός προσωρινού ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου για την οικονομική υποστήριξη με τη μορφή δανείων που θα χορηγούνται με ευνοϊκούς όρους από την ΕΕ στα κράτη μέλη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Το εργαλείο θα στηρίξει πρωτίστως τις προσπάθειες που αφορούν την προστασία των εργαζομένων και των θέσεων εργασίας, τηρώντας παράλληλα τις εθνικές αρμοδιότητες στον τομέα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και ορισμένα μέτρα που σχετίζονται με την υγεία. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 28 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Συμπέρασμα Με βάση τα ανωτέρω και λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Όμιλος θα συνεχίσει να παρακολουθεί επισταμένως τις εξελίξεις αναφορικά με τις επιπτώσεις της πανδημίας στην οικονομία προβαίνοντας σε όλες εκείνες τις απαραίτητες ενέργειες για την ομαλή και εύρυθμη υλοποίηση του επιχειρηματικού του πλάνου καθώς και: τους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, οι οποίοι υπερβαίνουν τους ελάχιστους δείκτες συνολικών κεφαλαιακών απαιτήσεων (σημείωση 44), το χαμηλό επίπεδο του λόγου Δάνεια προς Καταθέσεις και την δυναμική που αυτό δίνει ως προς την πιστωτική επέκταση της Τράπεζας., την αύξηση και σταθεροποίηση σε υψηλά επίπεδα των καταθέσεων (14% σε σχέση με την 31/12/2018) από πηγές εκτός Eυρωσυστήματος, την ύπαρξη εξασφαλίσεων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την άντληση ρευστότητας από το Ευρωσύστημα η από άλλους μηχανισμούς (σημείωση 42). την υλοποίηση ενεργειών για την περαιτέρω μείωση των λειτουργικών εξόδων Ομίλου το πλάνο για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κατά τα επόμενα 3 έτη, τη μείωση των Μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων μετά την ολοκλήρωση των δύο τιτλοποιήσεων των δανείων (σωρευτική μείωση 71%) σε συνδυασμό με την διαμόρφωση αναθεωρημένου σχεδίου με στόχο την ελαχιστοποίησή τους σε ορίζοντα 3ετίας, την απρόσκοπτη υλοποίηση του σχεδίου αυτού με την ανάθεση διαχείρισης μέρους του εναπομένοντος μη εξυπηρετούμενου χαρτοφυλακίου σε ανεξάρτητο διαχειριστή (Servicer), βάσει της σχετικής ανακοίνωσης της 24ης Μαρτίου 2020 τα αποτελέσματα από την πρόσφατη άσκηση προσημείωσής (stress tests) που διενήργησε η Τράπεζα της Ελλάδος. Σημειώνεται ότι , η Attica Bank συμμετείχε και ολοκλήρωσε με επιτυχία την Άσκηση Προσομοίωσης Ακραίων Καταστάσεων κρίσης (Stress Test) στα μη-Συστημικά Ελληνικά Πιστωτικά Ιδρύματα, που διεξήχθη από την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) υπό την επίβλεψη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Η άσκηση, διενεργήθηκε στη βάση της μεθοδολογίας της αντίστοιχης άσκησης της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ) για το 2018, ολοκληρώθηκε το Νοεμβρίου του 2019 και τα αποτελέσματά της αποτελούν μέρος του εποπτικού διαλόγου με την Τράπεζα της Ελλάδος και θα ενσωματωθούν στη Διαδικασία Εποπτικής Αξιολόγησης (Δ.Ε.Α) 2019. την πρόσφατη έγκριση από το Διοικητικό Συμβούλιο του νέου επιχειρηματικού σχεδίου 2020-2022, βάσει του οποίου προβλέπεται σημαντική αύξηση του όγκου εργασιών της Τράπεζας μέσω ενός νέου επιχειρηματικού μοντέλου και τις ανακοινώσεις σε σχέση με τις ελαφρύνσεις για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την πανδημία που παρέχονται στις ευρωπαϊκές και τις ελληνικές τράπεζες σε σχέση με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και τις απαιτήσεις για τα εποπτικά τους κεφάλαια, ο Ομιλος εκτιμά ότι πληρείται η αρχή της συνέχισης της επιχειρηματικής δραστηριότητας για τη σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων. (2.3) Ενοποιημένοι Λογαριασμοί - Θυγατρικές Οι Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις συμπεριλαμβάνουν τις οικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας, των θυγατρικών εταιριών, των συγγενών εταιρειών καθώς και κοινοπραξιών, που αναφέρονται μαζί ως ο «Όμιλος». Όλες οι θυγατρικές εταιρίες προετοιμάζουν τις οικονομικές καταστάσεις τους για σκοπούς ενοποίησης σύμφωνα με την ημερομηνία κλεισίματος των Οικονομικών Καταστάσεων της μητρικής εταιρείας. Θυγατρικές είναι εκείνες οι εταιρίες στις οποίες η Τράπεζα είτε συμμετέχει άμεσα ή έμμεσα σε ποσοστό μεγαλύτερο από το μισό των δικαιωμάτων ψήφου ή ασκεί δεσπόζουσα επιρροή στη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων. Θυγατρικές είναι οι εταιρείες εκείνες που ελέγχονται από τον Όμιλο. Έλεγχος υπάρχει, όταν η Τράπεζα είναι εκτεθειμένη και έχει δικαιώματα πάνω στις μεταβαλλόμενες αποδόσεις από την επένδυσή της στη θυγατρική. Ο Όμιλος επανεκτιμά το βαθμό ελέγχου κάθε φορά που υπάρχει κάποια αλλαγή στους όρους που επηρεάζουν τον έλεγχο. Ο Όμιλος συμμετέχει σε εταιρείες ειδικού σκοπού κυρίως για θέματα τιτλοποίησης, όπου οι εταιρείες αυτές έχουν καθορισμένο τρόπο λειτουργίας. Ο Όμιλος εξετάζει τους όρους αυτούς για να αποφασίσει αν είναι εκτεθειμένος σε τυχόν μεταβαλλόμενες αποδόσεις ή παρέχει κάποια εγγύηση σε αυτά. Οι βασικές Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 29 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 αποφάσεις κρίνονται, όταν τίθεται θέμα αντικατάστασης απαίτησης. Κατά συνέπεια η απόφαση για ποια από τα οχήματα αυτά θα περιληφθούν ή όχι στον Όμιλο εξαρτάται από το ποιος καθορίζει τις διοικητικές αποφάσεις που θα επηρεάσουν την απόδοση των εταιρειών αυτών. Όλες οι θυγατρικές εταιρίες έχουν ενοποιηθεί με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης. Η Τράπεζα ενοποιεί όλες τις θυγατρικές εταιρίες από την ημερομηνία απόκτησης ελέγχου, μέχρι την ημερομηνία απώλειας του ελέγχου. Από τις Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις έχουν απαλειφθεί οι επιδράσεις των συναλλαγών μεταξύ των εταιριών του Ομίλου. Επίσης, για τις εταιρίες ειδικής δομής, ο Όμιλος αξιολογεί εάν λειτουργεί ως εκπρόσωπος ή εντολέας βάσει του εύρους της εξουσίας λήψης αποφάσεων που διαθέτει επί των δραστηριοτήτων της εταιρείας, των δικαιωμάτων τρίτων καθώς και του βαθμού έκθεσής του σε μεταβλητότητα αποδόσεων από την ανάμειξη του με την εταιρεία. (2.4) Συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Συγγενείς είναι οι εταιρίες στις οποίες το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου κυμαίνεται μεταξύ 20% και 50% των δικαιωμάτων ψήφου, και επί των οποίων ο Όμιλος ασκεί ουσιώδη επιρροή αλλά δεν τις ελέγχει. Οι επενδύσεις σε συγγενείς εταιρίες ενσωματώνονται στις Οικονομικές Καταστάσεις με τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Σύμφωνα με αυτή τη μέθοδο, μία επένδυση σε συγγενή εταιρεία καταχωρείται αρχικά στην αξία κτήσης της. Η αναλογία του Ομίλου στα μεταγενέστερα της επένδυσης κέρδη ή ζημίες των συγγενών εταιριών λογίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσεων. Το σωρευτικό ποσό των κινήσεων προσαρμόζει την μεταφερόμενη αξία της επένδυσης μείον τυχόν απομείωση. Όταν όμως η αναλογία στις ζημίες μιας συγγενούς εταιρείας ισούται ή υπερβαίνει την αξία συμμετοχής της στην συγγενή εταιρεία, ο Όμιλος σταματά να αναγνωρίζει περαιτέρω ζημίες εκτός αν έχει αναλάβει σχετική υποχρέωση ή διενεργεί πληρωμές για λογαριασμό της συγγενούς εταιρείας. Ο Όμιλος εφαρμόζει το πρότυπο Δ.Π.Χ.Α. 11, αντικείμενο του οποίου είναι η λογιστική απεικόνιση συμμετοχών σε επιχειρηματικά σχήματα που τελούν υπό κοινό έλεγχο (joint arrangements). Όλα τα σχήματα υπό κοινό έλεγχο στα οποία ο Όμιλος συμμετέχει και έχει από κοινού έλεγχο είναι κοινοπραξίες (joint ventures), τις οποίες αποτιμά με τη μέθοδο της καθαρής θέσης. (2.5) Συναλλαγές σε ξένο νόμισμα Το συναλλακτικό νόμισμα του Ομίλου είναι το Ευρώ (€). Οι συναλλαγές σε ξένα νομίσματα μετατρέπονται στο συναλλακτικό νόμισμα με βάση τις συναλλαγματικές ισοτιμίες που ίσχυαν τις ημερομηνίες διενέργειας των εκάστοτε συναλλαγών. Τα εκφρασμένα σε ξένο νόμισμα νομισματικά περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις μετατρέπονται στο συναλλακτικό νόμισμα με βάση τις συναλλαγματικές ισοτιμίες που ίσχυαν την ημερομηνία κλεισίματος της οικονομικής θέσης. Οι προκύπτουσες συναλλαγματικές διαφορές καταχωρούνται στην ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσεως. Οι συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν από τη μετατροπή των μη νομισματικών χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων αποτελούν ένα συστατικό στοιχείο της μεταβολής της εύλογης αξίας τους. Για ένα μη νομισματικό χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο, όπως ένα στοιχείο που έχει ταξινομηθεί στο χαρτοφυλάκιο «εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων», οι προκύπτουσες συναλλαγματικές διαφορές αναγνωρίζονται στην ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων. Ενώ αντίθετα για ένα μη νομισματικό χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο, όπως μία μετοχή, το οποίο έχει ταξινομηθεί ως διαθέσιμο για πώληση οι προκύπτουσες συναλλαγματικές διαφορές καταχωρούνται κατευθείαν στα ίδια κεφάλαια μέχρι την πώληση του μη νομισματικού χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου. (2.6) Επενδύσεις σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Ο Όμιλος αναγνωρίζει ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο ή υποχρέωση στις Οικονομικές Καταστάσεις της, κατά τη στιγμή της δημιουργίας της συμβατικής απαίτησης ή υποχρέωσης που απορρέει από το στοιχείο (δηλαδή την ημέρα που η συναλλαγή έλαβε χώρα). Κατά την αναγνώριση του, ο Όμιλος προσδιορίζει το επιχειρηματικό μοντέλο στο οποίο υπάγεται. Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούνται σε τρεις κατηγορίες: Περιουσιακά στοιχεία επιμετρήσιμα σε αποσβεσμένο κόστος (AC): Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούνται σε αποσβεσμένο κόστος εφόσον πληρούν τις δύο ακόλουθες συνθήκες: Το στοιχείο διατηρείται εντός ενός επιχειρησιακού μοντέλου του οποίο ο στόχος είναι η διακράτηση περιουσιακών στοιχείων με σκοπό την είσπραξη των συμβατικών τους ταμιακών ροών (HTC). Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 30 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Οι όροι του συμβολαίου του στοιχείου παράγουν ταμιακές ροές σε προκαθορισμένες ημερομηνίες οι οποίες αποτελούν αποκλειστικά πληρωμές κεφαλαίου και τόκων επί του υπολειπόμενου κεφαλαίου. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν πληρούν το δεύτερο κριτήριο επιμετρούνται σε Εύλογη Αξία μέσω Αποτελεσμάτων Χρήσης (FVTPL). Όπως προαναφέρθηκε, η αποτίμηση σε αποσβεσμένο κόστος γίνεται κατά την ημερομηνία αναγνώρισης και αποτελείται από την αξία της συναλλαγής πλέον τυχόν διαχειριστικά έξοδα. Εξαιρέσεις σε αυτόν το υπολογισμό περιλαμβάνουν: Περιουσιακά στοιχεία που είναι ήδη απομειωμένα κατά την αποκτήση ή τη έκδοση τους (POCI), στα οποία το πραγματικό επιτοκίο υπολογίζεται πάνω στο αποσβεσμένο κόστος του στοιχείου από την ημερομηνία αναγνώρισης. Περιουσιακά στοιχεία που δεν ήταν απομειωμένα κατά την απόκτηση τους, αλλά έχουν απομειωθεί κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Σε αυτήν την περίπτωση, η Τράπεζα εκτιμά το πραγματικό επιτόκιο πάνω στο αποσβεσμένο κόστος του, από την στιγμή της απομείωσης του και ύστερα. Σε περίπτωση τροποποίησης πάνω στις συμβατικές ταμιακές ροές, η Τράπεζα υπολογίζει εκ νέου το μικτό υπόλοιπο του στοιχείου και αναγνωρίζει κέρδος ή ζημία προσαρμογής αναλόγως. Αυτό δεν ισχύει σε περίπτωση που η τροποποίηση έχει ως αποτέλεσμα την απόσυρση του στοιχείου. Περιουσιακά στοιχεία επιμετρήσιμα σε Εύλογη Αξία μέσω της Κατάστασης Συνολικών Εσόδων (FVOCI), που ανακατατάσσονται σε Εύλογη Αξία μέσω των Αποτελεσμάτων Χρήσης κατά τον αποχαρακτηρισμό τους: Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούνται σε Εύλογη Αξία μέσω των Λοιπών Συνολικών Εσόδων , όταν πληρούνται οι ακόλουθες συνθήκες, και δεν έχει επιλεγεί η Εύλογη Αξία μέσω Αποτελεσμάτων Χρήσης κατά την αναγνώριση: Το στοιχείο υπάγεται στο επιχειρησιακό μοντέλου του οποίο ο στόχος είναι είτε η είσπραξη των ταμιακών ροών είτε η πώληση τους. Οι όροι του συμβολαίου του περιουσιακού στοιχείου παράγουν ταμιακές ροές σε προκαθορισμένες ημερομηνίες οι οποίες αποτελούν αποκλειστικά αποπληρωμές του αρχικού κεφαλαίου και των τόκων επί του υπολειπόμενου κεφαλαίου. Σε περίπτωση απομείωσης, καταχωρείται ζημία στα αποτελέσματα ίση με τη διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας και της παρούσας αξίας των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών, λαμβάνοντας υπόψη τυχόν εγγυήσεις, προεξοφλημένες στο αρχικό πραγματικό επιτόκιο των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Περιουσιακά στοιχεία επιμετρήσιμα σε Εύλογη Αξία μέσω των Αποτελεσμάτων Χρήσης (FVTPL): Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία τα οποία δεν επιμετρώνται σε αποσβεσμένο κόστος και σε Εύλογη Αξία μέσω των Λοιπών Συνολικών Εσόδων (FVTOCI) δύναται να επιμετρηθούν σε Εύλογη Αξία μέσω Αποτελεσμάτων Χρήσης (FVTPL). Τέτοια περιουσιακά στοιχεία επιμετρούνται σε εύλογη αξία χωρίς μείωση της αξίας τους λόγω γεγονότος πώλησης ή διάθεσης. Περιουσιακά στοιχεία τα οποία κατατάσσονται σε Εύλογη Αξία μέσω Αποτελεσμάτων Χρήσης περιλαμβάνουν χρηματοοικονομικά παράγωγα, μετοχικούς τίτλους (εκτός αυτών κάτω από μοντέλο «Διακρατούμενα προς Είσπραξη»), αμοιβαία κεφάλαια και λοιπά περιουσιακά στοιχεία κάτω από επιχειρησιακά μοντέλα «Διακρατούμενα για διαπραγμάτευση». Όλα τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν εγκρίνονται από την αξιολόγηση SPPI, αναγνωρίζονται σε Εύλογη Αξία μέσω των Αποτελεσμάτων Χρήσης (FVTPL). Παρόλα αυτά, η Τράπεζα έχει την δυνατότητα, κατά την αρχική αναγνώριση, να κατατάξει αμετάκλητα οποιοδήποτε χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο σε Εύλογη Αξία μέσω των Αποτελεσμάτων Χρήσης. Η λογική της εν λόγω δυνατότητας ανταποκρίνεται στην ανάγκη περιορισμού ή εξάλειψης λογιστικής απόκλισης η οποία δύναται να προκύψει μέσω επιμετρήσεων στοιχείων ή υποχρεώσεων σε διαφορετικές βάσεις είτε λόγω αναγνωρίσης κέρδους ή ζημίας σε διαφορετικές βάσεις.Σε περίπτωση απομείωσης, το ποσό των σωρευτικών ζημιών που μεταφέρεται από την καθαρή θέση και αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα συνίσταται στην διαφορά μεταξύ της αξίας κτήσης (μετά την αφαίρεση των αποπληρωμών κεφαλαίων και των αποσβέσεων) και της εύλογης αξίας μείον κάθε ζημιά απομείωσης που έχει προηγουμένως αναγνωριστεί. Οι ζημίες απομείωσης που είχαν αναγνωριστεί στα αποτελέσματα για επένδυση σε συμμετοχικό τίτλο κατατασσόμενο ως διαθέσιμο προς πώληση δεν αναστρέφονται μέσω των αποτελεσμάτων. Οι ζημίες που είχαν αναγνωριστεί στις ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις προηγούμενων περιόδων και οι οποίες προέρχονταν από απομείωση χρεωστικών τίτλων αναστρέφονται μέσω των αποτελεσμάτων, εάν η αύξηση (αναστροφή απομείωσης) σχετίζεται με γεγονότα που συνέβησαν μετά την αναγνώριση της απομείωσης στην κατάσταση των αποτελεσμάτων. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 31 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Αξιολόγηση επιχειρηματικού μοντέλου Ο παράγοντας του επιχειρησιακού μοντέλου αναφέρεται στο τρόπο με τον οποίο η Τράπεζα διαχειρίζεται τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά της στοιχεία κατατάσσοντας τα σε χαρτοφυλάκια τα οποία υπάγονται στα ανάλογα επιχειρησιακά της μοντέλα . Στο πλαίσιο αυτό η Τράπεζα διατηρεί τα εξής επιχειρησιακά μοντέλα: • “Διακρατούμενα προς Είσπραξη” (HTC) • “Διακρατούμενα προς Είσπραξη & Πώληση” (HTCS) • “Μη διακρατούμενα περιουσιακά στοιχεία» (Non-Holding) ή Διακρατούμενα προς πώληση - Διακρατούμενα Προς Είσπραξη. Το χαρτοφυλάκιο των περιουσιακών στοιχείων «Διακρατούμενα ως τη λήξη», αποδίδεται σε προϊόντα δανείων για τα οποία η Τράπεζα εισπράττει τις συμβατικές ταμειακές ροές τους. Στο πλαίσιο αυτού του επιχειρησιακού μοντέλου, στόχος είναι η διατήρηση του δανείου μέχρι την λήξη του, χωρίς να αναζητείται ενεργά η ευκαιρία πώλησης. - Διακρατούμενα προς Είσπραξη και Πώληση. Το εν λόγω επιχειρησιακό μοντέλο εφαρμόζεται από την Τράπεζα σε δανειακά χαρτοφυλάκια όπου λαμβάνει έσοδα τόσο από ταμειακές ροές όσο και από πωλήσεις. Αυτά τα δάνεια αποτιμώνται στην Εύλογη Αξία μέσω της Κατάστασης Συνολικών Εσόδων (FVOCI), εφόσον πληρείται το κριτήριο SPPI. Διαφορετικά, το περιουσιακό στοιχείο αποτιμάται στην Εύλογη Αξία μέσω των Αποτελεσμάτων Χρήσης. - Μη διακρατούμενα περιουσιακά στοιχεία (Non-Holding) ή Διακρατούμενα προς Πώληση. Το εν λόγω επιχειρησιακό μοντέλο εφαρμόζεται από την Τράπεζα σε δανειακά χαρτοφυλάκια όπου λαμβάνει έσοδα τόσο από ταμειακές ροές όσο και από βραχυπρόθεσμης συναλλαγές δανείων. Τα δάνεια που αξιολογούνται μέσω του Non-Holding επιχειρησιακού μοντέλου επιμετρώνται στην Εύλογη Αξία μέσω των Αποτελεσμάτων Χρήσης (FVTPL). Τα υιοθετούμενα επιχειρηματικά μοντέλα καθορίζουν την πηγή των εσόδων όπως προκύπτουν από τα επιμέρους χαρτοφυλάκια, είτε μέσω της είσπραξης των συμβατικών ταμειακών ροών, είτε από την πώληση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ή το συνδυασμό των ανωτέρω. Η αξιολόγηση του επιχειρηματικού μοντέλου εκφράζει την στρατηγική της Τράπεζας σε επίπεδο κανονικών συνθηκών. Η αξιολόγηση δεν επηρεάζεται από απαιτούμενες ενέργειες που προκύπτουν σε περιπτώσεις «έκτακτης ανάγκης» (π.χ. εξυπηρέτηση αναγκών ρευστότητας, μη-εγγενείς κεφαλαιακές απαιτήσεις για το πιστωτικό κίνδυνο κ.λπ.). Επίσης, δεν περιλαμβάνονται στην αξιολόγηση οι αποφάσεις διαχείρισης που λαμβάνονται στα πλαίσια συμμόρφωσης σε νέες ρυθμιστικές κατευθυντήριες γραμμές. Γενικά, η Τράπεζα έχει συμπεριλάβει την πλειοψηφία των δανειακών της χαρτοφυλακίων στο επιχειρησιακό μοντέλο «Διακρατούμενα προς Είσπραξη» ( Hold-to-Collect) με τις εξής εξαιρέσεις: • Δάνεια των οποίων οι ταμειακές ροές αναμένεται να μεγιστοποιηθούν μέσω της πώλησης τους. • Δάνεια στα οποία η Τράπεζα επιλέγει να αποτιμήσει στην εύλογη αξία (Fair value option). Η αξιολόγηση ενός επιχειρηματικού μοντέλου γίνεται στα πλαίσια του ορισμού επιχειρησιακών στόχων, όπως καθορίζονται από την Διοίκηση της Τράπεζας, καθώς και στα πλαίσια της λειτουργικής διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων της. Η αξιολόγηση γίνεται σε επίπεδο χαρτοφυλακίου και όχι μεμονωμένων περιουσιακών στοιχείων. Αξιολόγηση SPPI (αξιολόγηση συμβατικών ταμειακών ροών αποκλειστικά σε πληρωμές κεφαλαίου και τόκων) Η αξιολόγηση του εάν οι συμβατικές ταμειακές ροές αποτελούν αποκλειστικά ταμειακές ροές κεφαλαίου και τόκου επί του ανεξόφλητου κεφαλαίου, λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη χαρακτηριστικών, όπως συμβατικών όρων, δικαιωμάτων επέκτασης, προπληρωμών, μετατροπής σε μετοχικό κεφάλαιο, όρων μόχλευσης και λοιπών όρων, τα οποία μπορεί να περιορίζουν τις απαιτήσεις της Τράπεζας σε ταμειακές ροές από συγκεκριμένα στοιχεία του ενεργητικού ή τροποποιούν τη διαχρονική αξία του χρήματος. (2.7) Συμβάσεις πώλησης και επαναγοράς χρεογράφων (Repos) Χρεόγραφα τα οποία πωλούνται στα πλαίσια μιας σύμβασης «Πώλησης και επαναγοράς χρεογράφων» (Repos) εξακολουθούν να εμφανίζονται στις Οικονομικές Καταστάσεις ως επενδύσεις διαθέσιμες για πώληση, ενώ η αντίστοιχη υποχρέωση απεικονίζεται ανάλογα με τον αντισυμβαλλόμενο ως υποχρέωση προς πιστωτικά ιδρύματα, υποχρέωση προς πελάτες ή λοιπές καταθέσεις. Χρεόγραφα τα οποία αποκτώνται στα πλαίσια σύμβασης «αγοράς και επαναπώλησης χρεογράφων» (Reverse Repos) καταχωρούνται στις οικονομικές καταστάσεις ως απαιτήσεις από πιστωτικά ιδρύματα. Η διαφορά μεταξύ τιμής πώλησης και τιμής επαναγοράς καταχωρείται σε λογαριασμό αποτελεσμάτων και αναγνωρίζεται σταδιακά κατά τη διάρκεια της σύμβασης, με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 32 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (2.8) Ενσώματα περιουσιακά στοιχεία Τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία είναι ιδιοχρησιμοποιούμενα είτε για τις λειτουργικές εργασίες του Ομίλου είτε για διοικητικούς σκοπούς. Τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνουν οικόπεδα, κτίρια, βελτιώσεις μισθωμένων ακινήτων, έπιπλα και λοιπό εξοπλισμό καθώς και μεταφορικά μέσα. Στην αξία κτήσης συμπεριλαμβάνονται δαπάνες που συνδέονται άμεσα με την αγορά των ενσώματων παγίων. Όσον αφορά τα γήπεδα – οικόπεδα και κτίρια, αυτά αναπροσαρμόζονται στην εύλογη αξία τους. Η εκτίμηση της εύλογης αξίας καθώς και της υπολειμματικής αξίας γίνεται από ανεξάρτητους εκτιμητές σε τακτά χρονικά διαστήματα και σε κάθε περίπτωση στο τέλος εκάστου έτους. Οι βελτιώσεις μισθωμένων ακινήτων, τα έπιπλα, ο λοιπός εξοπλισμός καθώς και τα μεταφορικά μέσα αποτιμώνται στην αξία κτήσης μείον τις σωρευμένες αποσβέσεις και σωρευμένες απομειώσεις. Οι μεταγενέστερες δαπάνες συμπεριλαμβάνονται στην αξία του παγίου, ή κατά περίπτωση αναγνωρίζονται ως ξεχωριστό πάγιο μόνο όταν πιθανολογείται ότι μελλοντικά οικονομικά οφέλη θα εισρεύσουν στον Όμιλο και οι δαπάνες αυτές μπορούν να αποτιμηθούν αξιόπιστα. Οι λοιπές δαπάνες επισκευών και συντηρήσεων καταχωρούνται στα αποτελέσματα χρήσης κατά το έτος το οποίο πραγματοποιούνται. Αποσβέσεις: Τα οικόπεδα δεν αποσβένονται. Τα υπόλοιπα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία αποσβένονται με βάση την μέθοδο της σταθερής απόσβεσης κατά την διάρκεια της αναμενόμενης ωφέλιμης ζωής τους, η οποία επανεξετάζεται σε ετήσια βάση. Η ωφέλιμη ζωή των ενσώματων περιουσιακών στοιχείων ανά κατηγορία, έχει ως εξής : Κτίρια Ηλεκτρονικός εξοπλισμός Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Μεταφορικά μέσα 30-50 έτη 10 έτη 12 έτη 6-9 έτη Οι «Βελτιώσεις σε ακίνητα τρίτων» αποσβένονται στο μικρότερο χρονικό διάστημα μεταξύ της ωφέλιμης ζωής της βελτίωσης και της διάρκειας μίσθωσης του μισθωμένου ακινήτου. Απομείωση: Ο Όμιλος εξετάζει τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία για τυχόν ενδείξεις απομείωσης. Αν υπάρχει ένδειξη απομείωσης η λογιστική αξία του ενσώματου στοιχείου μειώνεται στο ανακτήσιμο ποσό με ισόποση επιβάρυνση των αποτελεσμάτων, εκτός εάν το πάγιο το οποίο υφίσταται την απομείωση είχε στο παρελθόν μεταβληθεί η λογιστική του αξία από αναπροσαρμογή αυτού στην εύλογη αξία. Στην περίπτωση αυτή θα επιβαρυνθούν τα αποτελέσματα χρήσης κατά το μέρος του ποσού που υπερβαίνει το ποσό των προηγούμενων αναπροσαρμογών. Κέρδη ή ζημίες από εκποίηση παγίων καταχωρούνται στα αποτελέσματα χρήσης και προσδιορίζονται από τη διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης και της αναπόσβεστης αξίας του παγίου. (2.9) Επενδύσεις σε ακίνητα Περιουσιακά στοιχεία που αποκτώνται κατά κύριο λόγο από τη διαδικασία του πλειστηριασμού για το διακανονισμό μη εισπρακτέων απαιτήσεων από χορηγήσεις, αρχικά καταχωρούνται στην αξία κτήσης τους, στην οποία περιλαμβάνονται και οι δαπάνες απόκτησής τους. Μεταγενέστερα της αρχικής καταχώρησης, αποτιμώνται στην εύλογη αξία. Η δε διαφορά μεταξύ εύλογης αξίας και αξίας κτήσης καταχωρείται μέσω του λογαριασμού αποτελεσμάτων. Η εκτίμηση της εύλογης αξίας γίνεται από ανεξάρτητους εκτιμητές σε ετήσια βάση. (2.10) Άυλα περιουσιακά στοιχεία Τα «άυλα περιουσιακά στοιχεία» περιλαμβάνουν κυρίως τα λογισμικά προγράμματα. Τα λογισμικά προγράμματα που αποκτώνται μεμονωμένα, απεικονίζονται στην αξία κτήσης. Τα έξοδα που βελτιώνουν ή επιμηκύνουν την απόδοση των προγραμμάτων λογισμικού πέραν των αρχικών τεχνικών προδιαγραφών ενσωματώνονται στο κόστος κτήσης του άυλου παγίου. Στην αξία κτήσης του άυλου περιουσιακού στοιχείου προστίθεται και κάθε άμεσο κόστος που απαιτείται για τη δημιουργία, την ανάπτυξη και τη σωστή λειτουργία του. Τέτοια στοιχεία άμεσου κόστους είναι: οι αμοιβές προσωπικού, όταν συνδέονται άμεσα με συγκεκριμένο άυλο περιουσιακό στοιχείο και μπορούν να υπολογισθούν αξιόπιστα οι αμοιβές εξωτερικών συνεργατών που αφορούν στην δημιουργία και ανάπτυξη του άυλου περιουσιακού στοιχείου και τα έξοδα Διοίκησης τα οποία σχετίζονται άμεσα και μπορούν να επιμετρηθούν με αξιόπιστο τρόπο κατά τη φάση της δημιουργίας και ανάπτυξης του άυλου περιουσιακού στοιχείου. Μεταγενέστερα, τα άυλα περιουσιακά στοιχεία αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον σωρευμένες αποσβέσεις και σωρευμένες απομειώσεις. Τα λογισμικά προγράμματα αποσβένονται σύμφωνα με την εκτίμηση της ωφέλιμης ζωής τους η οποία δεν μπορεί να υπερβεί τα 20 χρόνια. Η διοίκηση του Ομίλου, Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 33 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 σε ετήσια βάση, εξετάζει την αξία των άυλων περιουσιακών στοιχείων προκειμένου να διαπιστώσει εάν υφίσταται απομείωση της αξίας τους ή αν έχει μεταβληθεί η αναμενόμενη ωφέλιμη ζωή τους. Όταν η λογιστική αξία ενός άυλου περιουσιακού στοιχείου υπερβαίνει την ανακτήσιμη αξία του, τότε διενεργείται ανάλογη πρόβλεψη για απομείωση με ισόποση επιβάρυνση των αποτελεσμάτων. (2.11) Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα Το ταμείο και τα ταμειακά ισοδύναμα περιλαμβάνουν χρηματικά περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου με ημερομηνία λήξης μικρότερη των τριών μηνών από την ημερομηνία απόκτησης. (2.12) Δάνεια και Απαιτήσεις Τα δάνεια και απαιτήσεις είναι μη παράγωγα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία με πάγιες ή προσδιορισμένες πληρωμές τα οποία δεν διαπραγματεύονται σε οργανωμένες χρηματιστηριακές αγορές και ο Όμιλος δεν έχει σκοπό να τα πουλήσει άμεσα ή στο εγγύς μέλλον. Όταν ο Όμιλος είναι εκμισθωτής σε σύμβαση χρηματοδοτικής μίσθωσης και έχει μεταφέρει τους κινδύνους και τα οφέλη από την κατοχή ενός περιουσιακού στοιχείου τότε η συναλλαγή αυτή απεικονίζεται στα δάνεια. Επενδύσεις αγορασμένες με την υποχρέωση να πουληθούν σε μελλοντική ημερομηνία δεν εμφανίζονται στις οικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας. Τα ποσά που πληρώνονται αναγνωρίζονται στις απαιτήσεις από πιστωτικά ιδρύματα ή από πελάτες. Τα δάνεια και οι απαιτήσεις απεικονίζονται αρχικά στην εύλογη αξία τους συν τα έξοδα συναλλαγής και στη συνέχεια η Τράπεζα τα επιμετρά στο αναπόσβεστο κόστος. (2.13) Απομείωση για πιστωτικούς κινδύνους Τα δάνεια και οι λοιπές χορηγήσεις σε πελάτες παρουσιάζονται στην κατάσταση οικονομικής θέσης αφού αφαιρεθούν οι απομειώσεις απαιτήσεων. Η εισπραξιμότητα των δανείων και λοιπών χορηγήσεων αξιολογείται κατά πελάτη για όλα τα σημαντικά ποσά με βάση την οικονομική κατάσταση του πελάτη, τα ποιοτικά του στοιχεία, το ιστορικό αποπληρωμής και την συναλλακτική συμπεριφορά του, την πιθανή ύπαρξη αξιόπιστων και φερέγγυων εγγυητών και την ρευστοποιήσιμη αξία των εξασφαλίσεων. Οι χορηγήσεις που δεν θεωρούνται σημαντικές καθώς και αυτές που είναι μεν σημαντικές αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης κατηγοριοποιούνται σε ομάδες με όμοια χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου, όπως καταναλωτικά δάνεια, στεγαστικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες κλπ. Ο Όμιλος εξετάζει σε συλλογική βάση την πιθανή απομείωση κάθε κατηγορίας. Κατά την αξιολόγηση του κάθε χαρτοφυλακίου λαμβάνονται υπόψη το ύψος των πιθανών προβληματικών δανείων, η χρονική διάρκεια των καθυστερημένων δόσεων, η εισπραξιμότητά τους από την στιγμή που θα χαρακτηριστούν ως επισφαλή, το οικονομικό κλίμα που επικρατεί, η κατάσταση του κλάδου και η εμπειρία του παρελθόντος σχετικά με το ύψος των αναμενόμενων ζημιών. Όταν μία χορήγηση χαρακτηριστεί ως επισφαλής, η λογιστική της αξία μειώνεται στην εκτιμώμενη ανακτήσιμη αξία, η οποία προσδιορίζεται ως η παρούσα αξία των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών, συμπεριλαμβανομένων των εκτιμώμενων ανακτήσιμων ποσών από εγγυήσεις και εμπράγματες εξασφαλίσεις, προεξοφλούμενων με το πραγματικό επιτόκιο της χορήγησης. Μεταγενέστερες αλλαγές στα ανακτήσιμα ποσά και το χρόνο κατά τον οποίο αναμένεται να εισπραχθούν, συγκρίνονται με προηγούμενους υπολογισμούς και εκεί όπου προκύπτει διαφορά στην πρόβλεψη γίνεται αντίστοιχη χρέωση/πίστωση στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσεως. Γίνεται επαναφορά προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις μόνο όταν η φερεγγυότητα του πελάτη έχει βελτιωθεί σε τέτοιο βαθμό που να θεωρείται εφικτή η έγκαιρη είσπραξη του κεφαλαίου και των τόκων με βάση τους συμβατικούς όρους του δανείου. Δάνεια και λοιπές χορηγήσεις όταν δεν είναι πλέον εφικτή η είσπραξή τους διαγράφονται έναντι των σχηματισμένων προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 34 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (2.14) Μισθώσεις Ο Όμιλος ως μισθωτής Λειτουργικές Μισθώσεις Πριν την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Ο Όμιλος συμμετέχει σε λειτουργικές μισθώσεις όπου ο εκμισθωτής διατηρεί σημαντικό μέρος από τους κινδύνους και τα οφέλη που απορρέουν από τα εκμισθωμένα περιουσιακά στοιχεία. Τα έξοδα των λειτουργικών μισθώσεων καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης, με τη σταθερή μέθοδο, καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Μετά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Ο Όμιλος αναγνωρίζει κατά την ημερομηνία έναρξης μιας μίσθωσης αναγνωρίζει ένα δικαίωμα χρήσης παγίου στοιχείου και μια μισθωτική υποχρέωση. Δικαίωμα χρήσης παγίου Το δικαίωμα χρήσης αναγνωρίζεται στο κόστος, ήτοι αποτελεί το άθροισμα των προεξοφλημένων μελλοντικών καταβολών, πλέον μισθωμάτων που καταβλήθηκαν πριν την έναρξη της μίσθωσης, τυχόν άμεσων εξόδων που καταβλήθηκαν από τον Όμιλο και εκτιμήσεις για τυχόν έξοδα αποκατάστασης ή απόσυρσης του παγίου, μείον τυχόν μισθωτικά κίνητρα που δόθηκαν. Μετά την αρχική αναγνώριση, το δικαίωμα χρήσης εξακολουθεί να αποτιμάται στο κόστος μειωμένο κατά τις σωρευμένες αποσβέσεις, οι οποίες υπολογίζονται με τη σταθερή μέθοδο στη διάρκεια της ζωής της μίσθωσης, και των ζημίων απομείωσης, ενώ η αξία του προσαρμόζεται αναλόγως κατά το ποσό της επανεκτίμησης της μισθωτικής υποχρέωσης, αν αυτή υπάρχει. Το δικαίωμα χρήσης παρακολουθείται στα Ιδιοχρησιμοποιούμενα Πάγια. Μισθωτική Υποχρέωση Η μισθωτική υποχρέωση αναγνωρίζεται ως το άθροισμα των προεξοφλημένων μελλοντικών μισθωτικών καταβολών μειωμένο κατά τα τυχόν κίνητρα μίσθωσης που έχουν δοθεί και τα οποία περιλαμβάνουν τα σταθερά και τα κυμαινόμενα μισθώματα (μισθώματα που βασίζονται σε δείκτη, π.χ. Δείκτη τιμών καταναλωτή), την τιμή άσκησης του δικαιώματος αγοράς του παγίου αν αυτό είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ασκηθεί, καθώς και τυχόν καταβολές που είναι βέβαιο ότι θα πληρωθούν σε περίπτωση λήξης της μίσθωσης. Μετά την αρχική αναγνώριση, η μισθωτική υποχρέωση επανεπιμετράται μόνο σε περίπτωση αλλαγής του επιτοκίου προεξόφλησης, της μισθωτικής διάρκειας ή του μισθώματος της σύμβασης, με τις προκύπτουσες διαφορές να προσαρμόζουν ισόποσα τη μισθωτική υποχρέωση και το δικαίωμα χρήσης. Επιπρόσθετα, η μισθωτική υποχρέωση αυξάνεται κατά το ποσό του χρηματοοικονομικού εξόδου που λογίζεται, ενώ μειώνεται από τις συμβατικές καταβολές στα ορισμένα χρονικά διαστήματα. Η μισθωτική υποχρέωση παρακολουθείται στις Λοιπές Υποχρεώσεις. Χρηματοδοτικές μισθώσεις Ο Όμιλος μπορεί να συμμετέχει σε χρηματοδοτικές μισθώσεις, σύμφωνα με τις οποίες μεταβιβάζονται στον Όμιλο ουσιαστικά όλοι οι κίνδυνοι και τα οφέλη που απορρέουν από τα εκμισθωμένα περιουσιακά στοιχεία. Οι χρηματοδοτικές μισθώσεις αναγνωρίζονται στην αρχική καταχώρηση στην χαμηλότερη αξία μεταξύ της εύλογης αξίας των μισθωμένων περιουσιακών στοιχείων και της παρούσας αξίας των ελάχιστων καταβαλλομένων μισθωμάτων. Μεταγενέστερα, μισθωμένα οικόπεδα και ακίνητα αποτιμώνται στην εύλογη αξία. Τα μισθωμένα περιουσιακά στοιχεία αποσβένονται στο μικρότερο διάστημα μεταξύ της διάρκειας της μίσθωσης και της ωφέλιμης ζωής εκτός και αν είναι σχεδόν σίγουρο ότι ο Όμιλος θα αποκτήσει την ιδιοκτησία του παγίου στη λήξη της μίσθωσης. Αν η μίσθωση μεταφέρει την ιδιοκτησία του παγίου στη λήξη της μίσθωσης ή αν περιέχει δικαίωμα αγοράς σε μειωμένη τιμή, η περίοδος απόσβεσης είναι στην ωφέλιμη ζωή του παγίου. Τα μισθώματα διαχωρίζονται στο ποσό που αφορά την αποπληρωμή εξόδων χρηματοδότησης, και την αποπληρωμή του κεφαλαίου. Ο διαχωρισμός γίνεται ώστε να επιτυγχάνεται ένας σταθερός συντελεστής αποπληρωμής. Η αποπληρωμή εξόδων χρηματοδότησης μεταφέρεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Ο Όμιλος ως εκμισθωτής Ο Όμιλος λειτουργεί ως εκμισθωτής και η κατάταξη των μισθώσεων βασίζεται στην έκταση κατά την οποία οι κίνδυνοι και ωφέλειες που συνεπάγεται η κυριότητα ενός μισθωμένου περιουσιακού στοιχείου ανήκουν Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 35 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 στον εκμισθωτή ή στο μισθωτή. Μία μίσθωση κατατάσσεται ως χρηματοδοτική μίσθωση αν μεταβιβάζει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και ωφέλειες που συνοδεύουν την κυριότητα. Μία μίσθωση κατατάσσεται ως λειτουργική αν δεν μεταβιβάζει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και ωφέλειες που συνοδεύουν την κυριότητα. Χρηματοδοτικές μισθώσεις: Ο Όμιλος στην κατάσταση οικονομικής θέσης, καταχωρεί τα κατεχόμενα περιουσιακά στοιχεία που τελούν υπό χρηματοδοτική μίσθωση ως απαίτηση, με αξία ίση με την καθαρή επένδυση στη μίσθωση. Τα μισθώματα αντιμετωπίζονται ως εξόφληση (αποπληρωμή) κεφαλαίου και ως χρηματοοικονομικό έσοδο. Η καταχώρηση και κατανομή του χρηματοοικονομικού εσόδου βασίζεται σε ένα μοντέλο που αντανακλά μία σταθερή περιοδική απόδοση της καθαρής επένδυσης επί του ανεξόφλητου μέρους της χρηματοδοτικής μίσθωσης. Λειτουργικές μισθώσεις: Οι μισθώσεις της κατηγορίας αυτής στις οποίες συμμετέχει ο Όμιλος ως εκμισθωτής αφορούν στα επενδυτικά ακίνητα του Ομίλου. Τα έσοδα μισθωμάτων, εξαιρώντας το κόστος υπηρεσιών, καταχωρούνται στα έσοδα με τη σταθερή μέθοδο σε ολόκληρη τη διάρκεια της μίσθωσης. Κόστη που αναλαμβάνονται για την απόκτηση των εσόδων μισθωμάτων, καταχωρούνται στα έξοδα. (2.15) Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα και μέσα αντιστάθμισης κινδύνου Τα παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα περιλαμβάνουν συμβόλαια προθεσμιακών συναλλάγματος, ανταλλαγής επιτοκίων και νομισμάτων, και άλλα παράγωγα. πράξεων Παράγωγα για εμπορικούς σκοπούς: Όλα τα παράγωγα που δεν καταχωρούνται ως αντισταθμιζόμενα μέσα θεωρούνται ότι αποκτήθηκαν για εμπορικούς σκοπούς. Αρχικά τα παράγωγα καταχωρούνται στην κατάσταση οικονομικής θέσης στην εύλογη αξία τους (η οποία συμπίπτει με το κόστος της συναλλαγής), την ημέρα σύναψης του συμβολαίου των παραγώγων. Μεταγενέστερα αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους, η οποία λαμβάνεται από τιμές χρηματιστηριακών αγορών ή υπολογίζεται βάσει τεχνικών αποτίμησης, όπως αναλύσεις προεξοφλημένων ταμειακών ροών και μοντέλα αποτίμησης δικαιωμάτων προαιρέσεως. Τα παράγωγα απεικονίζονται ως στοιχεία ενεργητικού όταν η εκτιμημένη εύλογη αξία τους είναι θετική και ως υποχρεώσεις όταν η εκτιμημένη εύλογη αξία τους είναι αρνητική. Ένα παράγωγο είναι δυνατό να ενσωματωθεί σε άλλα χρηματοοικονομικά μέσα. Το σύνθετο χρηματοοικονομικό μέσο που δημιουργείται, αποτελείται από ένα παράγωγο και ένα κύριο συμβόλαιο και είναι γνωστό ως ενσωματωμένο παράγωγο. Ένα ενσωματωμένο παράγωγο χρηματοοικονομικό μέσο διαχωρίζεται από το κύριο συμβόλαιο και καταχωρείται ως ένα μεμονωμένο παράγωγο, υπό την προϋπόθεση ότι α) τα οικονομικά χαρακτηριστικά και οι κίνδυνοί του δεν είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με εκείνους του κύριου συμβολαίου, β) το ενσωματωμένο παράγωγο πληροί τον ορισμό ενός παραγώγου και γ) το κύριο συμβόλαιο δεν αποτιμάται στην εύλογη αξία του, με τα κέρδη και ζημίες που προκύπτουν κατά την αποτίμησή του να καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Οι μεταβολές στην εύλογη αξία παραγώγων καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. (2.16) Συμψηφισμός Απαιτήσεων – Υποχρεώσεων Ο συμψηφισμός χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων με υποχρεώσεις και η απεικόνιση του καθαρού ποσού στις Οικονομικές Καταστάσεις, επιτρέπεται μόνο εφόσον υπάρχει νόμιμο δικαίωμα για συμψηφισμό των καταχωρημένων ποσών και υπάρχει πρόθεση είτε για διακανονισμό του καθαρού ποσού που προκύπτει από τον συμψηφισμό ή για ταυτόχρονο διακανονισμό του συνολικού ποσού τόσο του χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου όσο και της υποχρέωσης. (2.17) Έσοδα και Έξοδα από Τόκους Για όλα τα χρηματοοικονομικά μέσα, τα έσοδα και τα έξοδα από τόκους καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης χρησιμοποιώντας την μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Η μέθοδος του πραγματικού επιτοκίου είναι μία μέθοδος σύμφωνα με την οποία υπολογίζεται το αναπόσβεστο κόστος του χρηματοοικονομικού στοιχείου ή της υποχρέωσης και κατανέμονται τα έσοδα ή τα έξοδα από τόκους καθ’ όλη την περίοδο αναφοράς. Πραγματικό επιτόκιο είναι εκείνο το οποίο προεξοφλεί ακριβώς τις εκτιμώμενες μελλοντικές πληρωμές ή εισπράξεις καθ’ όλη την προσδοκώμενη διάρκεια του χρηματοοικονομικού μέσου. Μόλις ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο ή ομάδα από ομοειδή χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία εκτός χορηγήσεων υποτιμηθούν ως αποτέλεσμα απομείωσης της αξίας τους, τα έσοδα από τόκους αναγνωρίζονται εφαρμόζοντας το επιτόκιο που χρησιμοποιήθηκε για την προεξόφληση των μελλοντικών ταμειακών ροών για το σκοπό της μέτρησης της ζημιάς απομείωσης. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 36 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (2.18) Προμήθειες και Συναφή Έσοδα Οι προμήθειες και τα συναφή έσοδα καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης, κατά τη διάρκεια της περιόδου στην οποία παρασχέθηκαν οι σχετικές με αυτά υπηρεσίες. Προμήθειες και συναφή έσοδα που προέρχονται από συναλλαγές για λογαριασμό τρίτων, αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα κατά το χρόνο περαίωσης της συναλλαγής. Αμοιβές για υπηρεσίες διαχείρισης χαρτοφυλακίου και συμβουλευτικές υπηρεσίες καταχωρούνται στα αποτελέσματα σύμφωνα με το συμβόλαιο παροχής υπηρεσιών, συνήθως σε αναλογική βάση. (2.19) Προβλέψεις Ο Όμιλος διενεργεί πρόβλεψη για ενδεχόμενες υποχρεώσεις και κινδύνους όταν: υπάρχει τεκμαιρόμενη ή νόμιμη παρούσα υποχρέωση ως αποτέλεσμα γεγονότων παρελθουσών χρήσεων, το ποσό της υποχρέωσης είναι δυνατό να προσδιοριστεί αντικειμενικά και είναι πιθανή η εκροή πόρων που ενσωματώνουν οικονομικά οφέλη προκειμένου να διακανονιστεί η υποχρέωση. (2.20) Φόρος Εισοδήματος Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος υπολογίζεται βάσει των προσωρινών διαφορών που προκύπτουν μεταξύ της λογιστικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων που περιλαμβάνονται στις Οικονομικές Καταστάσεις και της φορολογικής αξίας που αποδίδεται σε αυτά σύμφωνα με τη φορολογική νομοθεσία. Για τον προσδιορισμό της αναβαλλόμενης φορολογίας εισοδήματος χρησιμοποιούνται οι θεσπισμένοι φορολογικοί συντελεστές οι οποίοι ισχύουν κατά την επισκοπούμενη χρήση ή οι φορολογικοί συντελεστές που θα ισχύσουν σε ημερομηνία μεταγενέστερη της ημερομηνίας κλεισίματος της οικονομικής θέσης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτοί ορίζονται ρητά από νόμο που ήδη έχει ψηφιστεί και ισχύει. Ο Όμιλος αναγνωρίζει αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις όταν είναι πιθανόν τα μελλοντικά φορολογητέα κέρδη να είναι επαρκή για τον συμψηφισμό των προσωρινών διαφορών. Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος υπολογίζεται και στην περίπτωση όπου οι προσωρινές διαφορές προκύπτουν από επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς εταιρίες, εκτός αν ο Όμιλος μπορεί να ελέγξει την χρονική στιγμή αντιλογισμού της προσωρινής διαφοράς και είναι πιθανό η προσωρινή διαφορά να μην αντιλογιστεί στο εγγύς μέλλον. Ο πληρωτέος φόρος εισοδήματος, ο οποίος υπολογίζεται επί των κερδών της χρήσης, βάσει της κείμενης φορολογικής νομοθεσίας, αναγνωρίζεται ως έξοδο στα αποτελέσματα της παρούσας χρήσεως. Φορολογικές ζημίες που μεταφέρονται σε επόμενες χρήσεις για συμψηφισμό, αναγνωρίζονται ως περιουσιακά στοιχεία όταν θεωρείται πιθανή η πραγματοποίηση μελλοντικών φορολογητέων κερδών, τα οποία θα είναι επαρκή για τον συμψηφισμό των σωρευμένων φορολογικών ζημιών. Αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση ή υποχρέωση που σχετίζεται με τον επανυπολογισμό της εύλογης αξίας των περιουσιακών στοιχείων επιμετρήσιμων σε Εύλογη Αξία μέσω της Κατάστασης Συνολικών Εσόδων (FVOCI), των αντισταθμίσεων ταμειακών ροών, των αναλογιστικών κερδών και ζημιών καθώς και τις μεταβολές της εύλογης αξίας των ιδιοχρησιμοποιούμενων ακινήτων, οι οποίες χρεώνονται ή πιστώνονται κατευθείαν στην καθαρή θέση, καταχωρείται επίσης σε χρέωση ή πίστωση της καθαρής θέσης. (2.21) Παροχές προς το Προσωπικό Οι εταιρίες του Ομίλου συμμετέχουν σε διάφορα προγράμματα παροχών προς το προσωπικό τους μετά την έξοδό του από την υπηρεσία. Ο Όμιλος συμμετέχει τόσο σε προγράμματα καθορισμένων παροχών όσο και σε προγράμματα καθορισμένων εισφορών. Σε ένα πρόγραμμα καθορισμένων εισφορών ο Όμιλος δεν έχει νομική ή τεκμαιρόμενη υποχρέωση να καταβάλει πρόσθετη εισφορά, στην περίπτωση που το Ταμείο δεν διαθέτει τα επαρκή περιουσιακά στοιχεία για να καταβάλει τα επιδόματα των εργαζομένων που είναι άμεσα συνδεδεμένα με τις υπηρεσίες που προσέφεραν στην τρέχουσα και σε προηγούμενες περιόδους. Ένα πρόγραμμα καθορισμένων παροχών είναι στην ουσία ένα συνταξιοδοτικό πρόγραμμα στο οποίο η υποχρέωση του Ομίλου καθορίζεται από το ύψος της αποζημίωσης που θα λάβει ο υπάλληλος κατά το χρόνο συνταξιοδότησής του, βάσει της ηλικίας του, της προϋπηρεσίας του στην εταιρεία και της αμοιβής του. Η υποχρέωση που καταχωρείται στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης αναφορικά με τα προγράμματα καθορισμένων παροχών συνίσταται από την παρούσα αξία των παροχών κατά την ημερομηνία σύνταξης των Οικονομικών Καταστάσεων μειωμένη με την εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων του προγράμματος, με τις αναπροσαρμογές που απαιτούνται για κέρδη ή ζημίες που Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 37 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 προέρχονται από αναλογιστική μελέτη καθώς και με το κόστος προϋπηρεσίας. Η υποχρέωση των προγραμμάτων καθορισμένων παροχών προσδιορίζεται σε ετήσια βάση από ανεξάρτητο αναλογιστή χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της προβεβλημένης πιστωτικής μονάδας (projected unit credit method). Η παρούσα αξία της υποχρέωσης που προκύπτει από το πρόγραμμα καθορισμένων παροχών υπολογίζεται, προεξοφλώντας τις μελλοντικές ταμειακές εκροές με επιτόκιο που βασίσθηκε στη μέση απόδοση του δείκτη iBoxx AA Corporate Overall 10+ EUR indices για το έτος 2018. Ο Όμιλος αναγνωρίζει τα αναλογιστικά κέρδη ή ζημίες που μπορεί να προέλθουν από αναπροσαρμογές, βάσει της εμπειρίας, καθώς και από αλλαγή των αναλογιστικών υποθέσεων στην κατάσταση συνολικών εσόδων με απ’ ευθείας καταχώρηση στους λογαριασμούς ιδίων κεφαλαίων. Τα δε λοιπά κόστη βαρύνουν το λογαριασμό αποτελέσματα χρήσης. Σε περίπτωση καταβολής αποζημίωσης λόγω πρόωρης αποχώρησης προσωπικού από την ενεργό υπηρεσία, η σχηματισθείσα υποχρέωση μειώνεται με το συνολικό ποσό της αποζημίωσης. Στην αμέσως επόμενη περίοδο αναφοράς στην οποία εκπονείται αναλογιστική μελέτη για τον προσδιορισμό της υποχρέωσης του υπηρετούντος προσωπικού, η όποια διαφορά έχει προκύψει εξομαλύνεται και τακτοποιείται. (2.22) Αναγνώριση του χρηματοοικονομικού μέσου στις οικονομικές καταστάσεις Η Τράπεζα αναγνωρίζει τα δάνεια και λοιπές απαιτήσεις, τις καταθέσεις, τους πιστωτικούς τίτλους και τα δάνεια μειωμένης εξασφάλισης την ημερομηνία που αρχικά δημιουργούνται. Τα υπόλοιπα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού αναγνωρίζονται κατά την ημερομηνία συναλλαγής όπου αναγνωρίζει και τους συμβατικούς όρους των μέσων αυτών. Αρχικά, όλα τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού απεικονίζονται στην εύλογη αξία τους συν τα έξοδα συναλλαγής που σχετίζονται με την απόκτηση ή έκδοση του, εκτός αν ανήκουν στα στοιχεία του εμπορικού χαρτοφυλακίου. (2.23) Παύση απεικόνισης του χρηματοοικονομικού μέσου στις οικονομικές καταστάσεις Η Τράπεζα παύει να αναγνωρίζει ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού όταν τα συμβατικά δικαιώματα επί των ταμειακών ροών που απορρέουν από το εν λόγω χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού έχουν λήξει ή όταν μεταβιβάσει το χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού και ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη που σχετίζονται με την κατοχή του εν λόγω στοιχείου σε άλλο συμβαλλόμενο μέρος. Αν η τράπεζα δεν έχει μεταβιβάσει ούτε διατηρήσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη της κυριότητας και συνεχίζει να ελέγχει το μεταβιβασθέν χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού, η Τράπεζα αναγνωρίζει το διατηρηθέν δικαίωμα επί του στοιχείου ενεργητικού και τη σχετική υποχρέωση για τυχόν ποσά που ενδεχομένως υποχρεούται να καταβάλει. Αν η Τράπεζα διατηρεί ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη που απορρέουν από την κατοχή του μεταβιβασθέντος χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού, συνεχίζει να αναγνωρίζει το χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού. Κατά την παύση αναγνώρισης ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού στο σύνολό του, η διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας του στοιχείου ενεργητικού και του αθροίσματος του εισπραχθέντος ή εισπρακτέου τιμήματος και του σωρευτικού κέρδους ή ζημίας που είχε αναγνωριστεί στα λοιπά συνολικά έσοδα και σωρευτεί στα ίδια κεφάλαια αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 38 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (2.24) Λειτουργικοί Τομείς Οι πληροφορίες που γνωστοποιούνται είναι οι πληροφορίες που χρησιμοποιεί η Διοίκηση για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας κάθε τμήματος καθώς και του τρόπου κατανομής των οικονομικών πόρων στα επιμέρους τμήματα. Πιθανότατα, η πληροφόρηση να διαφοροποιείται από τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης και Κατάστασης Αποτελεσμάτων. Επίσης πρέπει να παρέχονται επεξηγήσεις για την βάση προετοιμασίας της πληροφόρησης των τομέων καθώς και συμφωνίες με τα κονδύλια των χρηματοοικονομικών αναφορών. Οι λειτουργικοί τομείς που εξυπηρετούν την εσωτερική πληροφόρηση της Διοίκησης του Ομίλου είναι οι ακόλουθοι: Λιανική Τραπεζική Στον τομέα αυτό περιλαμβάνονται το σύνολο ιδιωτών καταναλωτών όπως επίσης και οι ελεύθεροι επαγγελματίες. Ό Όμιλος μέσω του δικτύου των καταστημάτων της Τράπεζας καθώς και των αρμοδίων κεντρικών υπηρεσιών προσφέρει στους πελάτες της κατηγορίας αυτής όλο το εύρος των παραδοσιακών προϊόντων, καθώς και εξειδικευμένα προϊόντα επενδυτικής και καταθετικής υφής. Επιχειρηματική Τραπεζική Στον τομέα αυτό περιλαμβάνονται όλες οι πιστοδοτήσεις των επιχειρήσεων όπως επίσης και των επιτηδευματιών. Ο Όμιλος προσφέρει στους πελάτες που ανήκουν στην κατηγορία αυτή εκτός από τη χορήγηση δανείων και ένα ευρύ φάσμα προϊόντων και υπηρεσιών που σχετίζονται με συμβουλευτικές, χρηματοοικονομικές και επενδυτικής φύσεως εργασίες, όπως επίσης και εργασίες συναλλάγματος. Διαχείριση Διαθεσίμων / Treasury Ο τομέας αυτός περιλαμβάνει τη διαχείριση των διαθεσίμων του Ομίλου, τις διαμεσολαβητικές εργασίες στην πώληση αμοιβαίων κεφαλαίων, τη διαχείριση χρεογράφων του Ομίλου, όπως επίσης και υπηρεσίες θεματοφυλακής καθώς και τη διαχείριση χαρτοφυλακίου ιδιωτών. Τα λοιπά έσοδα στα οποία περιλαμβάνονται διαχείριση ακίνητης περιουσίας όπως επίσης και δάνεια προς το προσωπικό, τόκοι δανείων μειωμένης εξασφάλισης κλπ., έχουν κατανεμηθεί αναλογικά στους παραπάνω τρεις τομείς. (2.25) Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Ως συνδεδεμένα μέρη νοούνται οι επιχειρήσεις στις οποίες η Τράπεζα διατηρεί τον έλεγχο κατέχοντας άμεσα ή έμμεσα πάνω από το 50% του μετοχικού του κεφαλαίου ή ασκεί ουσιώδη επιρροή στη διαχείριση και οικονομική πολιτική τους. Επίσης ως συνδεδεμένα μέρη θεωρούνται τα μέλη των Διοικήσεων των εταιριών του Ομίλου, συγγενικά με αυτά πρόσωπα πρώτου βαθμού, καθώς και εταιρίες που κατέχονται από αυτά ή εταιρίες στις οποίες ασκούν ουσιώδη επιρροή στη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων. Όλες οι συναλλαγές μεταξύ της Τράπεζας και των συνδεδεμένων με αυτή μερών διενεργούνται με τους ίδιους οικονομικούς όρους, που διενεργούνται παρόμοιες συναλλαγές με μη συνδεδεμένα μέρη, κατά την ίδια χρονική στιγμή. (2.26) Κέρδη ανά μετοχή Ο δείκτης των βασικών κερδών ανά μετοχή (EPS) υπολογίζεται διαιρώντας τα καθαρά κέρδη ή ζημίες της χρήσης που είναι αποδοτέα στους κατόχους κοινών μετοχών με το μέσο σταθμισμένο αριθμό των κοινών μετοχών σε κυκλοφορία κατά τη διάρκεια της χρήσης. Ο δείκτης των μειωμένων κερδών ανά μετοχή υπολογίζεται χρησιμοποιώντας την ίδια ακριβώς μεθοδολογία υπολογισμού του βασικού δείκτη κερδών ανά μετοχή, αλλά οι προσδιοριστικοί όροι του δείκτη, καθαρά κέρδη ή ζημίες και αριθμός κοινών μετοχών, προσαρμόζονται ανάλογα ώστε να αντανακλούν την ενδεχόμενη μείωση των κερδών ανά μετοχή, η οποία θα μπορούσε να προέλθει είτε από τη μετατροπή μετατρέψιμων ομολογιών ή από άσκηση δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών έναντι των κοινών μετοχών. (2.27) Δραστηριότητες θεματοφυλακής Ο Όμιλος παρέχει υπηρεσίες θεματοφυλακής περιουσιακών στοιχείων σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Τα ανωτέρω περιουσιακά στοιχεία δεν αποτελούν ιδιοκτησία του Ομίλου και συνεπώς τόσο αυτά όσο και τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την επένδυση αυτών, δεν απεικονίζονται στις οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου. Οι προμήθειες που εισπράττει ο Όμιλος από την παροχή της ανωτέρω υπηρεσίας καταχωρούνται στα αποτελέσματα της χρήσης. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 39 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (2.28) Μερίσματα Τα έσοδα από μερίσματα αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος έχει δικαίωμα να τα εισπράξει. (2.29) Χρηματοοικονομικές εγγυήσεις Οι χρηματοοικονομικές εγγυήσεις είναι συμβάσεις που επιβάλουν στον Όμιλο να κάνει καθορισμένες πληρωμές για την αποζημίωση του κατόχου της εγγύησης από ζημία που υφίσταται όταν ο χρεώστης αδυνατεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του. Αναγνωρίζονται σε εύλογες αξίες όπου η αρχική εύλογη αξία αποσβένεται στη διάρκεια της εγγύησης. Στη συνέχεια αναγνωρίζονται στην υψηλότερη τιμή μεταξύ της παρούσας αξίας τυχόν πληρωμών και του αναπόσβεστου υπολοίπου. (2.30) Μετοχικό Κεφάλαιο (α) Έξοδα αύξησης κεφαλαίου Τα άμεσα έξοδα σχετικά με την έκδοση νέων μετοχών ή δικαιωμάτων μετοχών ή στην εξαγορά άλλης επιχείρησης εμφανίζονται καθαρά από φόρους και εισπράξεις αφαιρετικά των Ιδίων Κεφαλαίων και πιο συγκεκριμένα στη διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο ή ελλείψει αυτού στα Κέρδη εις Νέον. (β) Μερίσματα κοινών και προνομιούχων μετοχών Τα μερίσματα κοινών και προνομιούχων μετοχών αναγνωρίζονται ως υποχρέωση στην χρήση που εγκρίνονται από την Γενική Συνέλευση των Μετόχων και εμφανίζονται αφαιρετικά των ιδίων κεφαλαίων. Αντίστοιχα τα προμερίσματα εμφανίζονται κατά τον ίδιο τρόπο αφαιρετικά των ιδίων κεφαλαίων μετά την έγκρισή τους από το διοικητικό συμβούλιο. (γ) Ίδιες μετοχές Μετοχές της Τράπεζας που κατέχονται από την ίδια την Τράπεζα ή από άλλη εταιρεία του Ομίλου, καταχωρούνται στην αξία κτήσης τους μαζί με τα έξοδα συναλλαγής και απεικονίζονται αφαιρετικά της καθαρής θέσης του Ομίλου, έως ότου ακυρωθούν. Στην περίπτωση που οι ίδιες μετοχές πωληθούν ή επανεκδοθούν, το τίμημα που θα εισπραχθεί δεν θα περιληφθεί στα αποτελέσματα της χρήσης αλλά θα καταχωρηθεί κατευθείαν στην καθαρή θέση. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 40 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (2.31) Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις και συμμετοχικοί τίτλοι Ταξινόμηση ως Υποχρεώσεις ή ίδια κεφάλαια Οι χρεωστικοί και συμμετοχικοί τίτλοι που εκδίδει η Τράπεζα ταξινομούνται είτε ως χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις είτε ως ίδια κεφάλαια σύμφωνα με την ουσία των συμβατικών όρων και τους ορισμούς της χρηματοοικονομικής υποχρέωσης και του συμμετοχικού τίτλου. Συμμετοχικοί τίτλοι Συμμετοχικός τίτλος είναι κάθε σύμβαση που αποδεικνύει ένα δικαίωμα επί του υπολοίπου των στοιχείων ενεργητικού μιας οντότητας μετά την αφαίρεση του συνόλου του παθητικού του. Οι συμμετοχικοί τίτλοι που εκδίδει η Τράπεζα αναγνωρίζονται στο τίμημα που εισπράττεται, μετά την αφαίρεση των άμεσων εξόδων έκδοσης τους. Η επαναγορά ίδιων συμμετοχικών τίτλων της Τράπεζας, αναγνωρίζεται και αφαιρείται απευθείας από τα ίδια κεφάλαια. Κανένα κέρδος ή ζημία δεν αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα για την αγορά, πώληση, έκδοση ή ακύρωση ιδίων συμμετοχικών τίτλων της Τράπεζας. Σύνθετα χρηματοοικονομικά μέσα Τα συστατικά μέρη σύνθετων μέσων (μετατρέψιμοι τίτλοι) που εκδίδει η Τράπεζα ταξινομούνται ξεχωριστά ως χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις και ίδια κεφάλαια σύμφωνα με την ουσία των συμβατικών όρων και τους ορισμούς της χρηματοοικονομικής υποχρέωσης και του συμμετοχικού τίτλου. Κάθε άσκηση δικαιώματος μετατροπής που διακανονίζεται με την ανταλλαγή καθορισμένου ποσού μετρητών ή άλλου χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού με καθορισμένο αριθμό ιδίων συμμετοχικών τίτλων της Τράπεζα είναι ένας συμμετοχικός τίτλος. Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού ταξινομούνται είτε ως χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις «στην εύλογη αξία μέσω λογαριασμού αποτελεσμάτων» (FVTPL) είτε ως ‘’λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις’’. Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω λογαριασμού αποτελεσμάτων (FVTPL) Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω λογαριασμού αποτελεσμάτων (FVTPL), όταν το χρηματοοικονομικό στοιχείο παθητικού είναι (i) ενδεχόμενη υποχρέωση που μπορεί να καταβληθεί από τον αγοραστή ως μέρος μιας συνένωσης επιχειρήσεων στις οποίες εφαρμόζεται το ΔΠΧΑ 3, (ii) κατατάσσεται ως κατεχόμενο για εμπορική εκμετάλλευση ή (iii) έχει οριστεί κατά την αρχική αναγνώριση στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων (FVTPL). Ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο παθητικού κατατάσσεται ως κατεχόμενο για εμπορική εκμετάλλευση αν: αποκτήθηκε κατά κύριο λόγο με σκοπό την επαναγορά του στο εγγύς μέλλον ή κατά την αρχική αναγνώριση αποτελεί μέρος χαρτοφυλακίου εξατομικευμένων χρηματοοικονομικών μέσων που η Τράπεζα διαχειρίζεται από κοινού και για τα οποία υπάρχουν τεκμηριωμένες ενδείξεις πρόσφατου σχεδίου βραχυπρόθεσμης αποκόμισης κερδών ή είναι παράγωγο το οποίο δεν έχει οριστεί και δεν θεωρείται αποτελεσματικό ως μέσο αντιστάθμισης. Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω λογαριασμού αποτελεσμάτων FVTPL εμφανίζονται στην εύλογη αξία, και κάθε κέρδος ή ζημία που απορρέει από την αποτίμηση αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα. Το καθαρό κέρδος ή ζημία που αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα περιλαμβάνει τυχόν μερίσματα ή τόκους που καταβάλλονται και σχετίζονται με το χρηματοοικονομικό μέσο παθητικού και συμπεριλαμβάνονται στο κονδύλι «Λοιπά κέρδη και ζημίες». Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Οι λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις (συμπεριλαμβανομένων δανείων και εμπορικών και λοιπών υποχρεώσεων) μετά την αρχική αναγνώριση, επιμετρώνται στο αποσβέσιμο κόστος εφαρμόζοντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Παύση αναγνώρισης χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Η Τράπεζα παύει να αναγνωρίζει χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις, όταν, και μόνο όταν, οι υποχρεώσεις της Τράπεζας έχουν εκπληρωθεί, ακυρωθεί ή εκπνεύσει. Η διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας της χρηματοοικονομικής υποχρέωσης και του καταβληθέντος ή καταβλητέου τιμήματος αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 41 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (2.32) Νέα Πρότυπα και διερμηνείες Τα ακόλουθα νέα πρότυπα, οι τροποποιήσεις σε πρότυπα και οι νέες ερμηνείες, όπως εκδόθηκαν από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (ΣΔΛΠ) και την Επιτροπή Διερμηνειών των ΔΠΧΑ (ΕΔΔΠΧΑ) και υιοθετήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), είναι σε ισχύ από την 1 Ιανουαρίου 2019: ΔΠΧΑ 9, Τροποποιήσεις- Χαρακτηριστικά προεξόφλησης με αρνητικό αντιστάθμισμα Οι τροποποιήσεις των απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 9 επιτρέπουν την επιμέτρηση ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού στο αποσβέσιμο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών αποτελεσμάτων απευθείας στην καθαρή θέση (FVOCI) ανάλογα με το επιχειρηματικό μοντέλο, ακόμη και στην περίπτωση δικαιωμάτων πρόωρης εξόφλησης τα οποία θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα το μέρος που προκάλεσε την πρόωρη λήξη, να λάβει αποζημίωση από το άλλο μέρος (αρνητικό αντιστάθμισμα). Κατά συνέπεια, τα εν λόγω χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού μπορούν τώρα να επιμετρηθούν στο αποσβέσιμο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών αποτελεσμάτων απευθείας στην καθαρή θέση, ανεξάρτητα από το γεγονός ή την περίσταση που προκάλεσε την πρόωρη λήξη της σύμβασης και ανεξαρτήτως από το ποιο μέρος καταβάλλει ή λαμβάνει την εύλογη αποζημίωση για την πρόωρη λήξη. Η εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9 πριν τις συγκεκριμένες τροποποιήσεις πιθανότατα θα είχε ως αποτέλεσμα τα εν λόγω χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού να μην πληρούν τα κριτήρια αξιολόγησης που αφορούν αποκλειστικά σε πληρωμές κεφαλαίου και τόκων (SPPI), και επομένως να επιμετρηθούν στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Επιπλέον, οι τροποποιήσεις επιβεβαιώνουν και το λογιστικό χειρισμό της τροποποίησης χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9. Συγκεκριμένα, όταν μια χρηματοοικονομική υποχρέωση που επιμετράται στο αποσβέσιμο κόστος τροποποιείται χωρίς αυτό να οδηγεί σε αποαναγνώρισή της, τότε το κέρδος ή η ζημιά που υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ των αρχικών συμβατικών ταμειακών ροών και των τροποποιημένων ταμειακών ροών, προεξοφλημένων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο, θα πρέπει να αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν είχε επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. ΕΔΔΠΧΑ 23, Αβεβαιότητα σχετικά με Χειρισμούς του Φόρου Εισοδήματος Η διερμηνεία παρέχει διευκρινίσεις ως προς την εφαρμογή των απαιτήσεων αναγνώρισης και επιμέτρησης του ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος» όταν υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με χειρισμούς του φόρου εισοδήματος. Σε αυτή την περίπτωση, η αναγνώριση και η επιμέτρηση των τρεχουσών ή των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων ή υποχρεώσεων σύμφωνα με το ΔΛΠ 12 βασίζεται στο φορολογητέο κέρδος (φορολογική ζημιά), στη φορολογική βάση, σε μη χρησιμοποιηθείσες φορολογικές ζημιές, καθώς και μη χρησιμοποιηθείσες πιστώσεις φόρων και φορολογικούς συντελεστές που καθορίζονται εφαρμόζοντας την ΕΔΔΠΧΑ 23. Σύμφωνα με τη διερμηνεία, κάθε αβεβαιότητα σχετικά με χειρισμό φόρου εξετάζεται διακριτά ή σε συνδυασμό με άλλες, ανάλογα με ποια προσέγγιση προβλέπει καλύτερα την άρση της αβεβαιότητας .Η οικονομική οντότητα θα πρέπει θεωρεί ως δεδομένο ότι η φορολογική αρχή που θα εξετάσει αυτά τα αβέβαια ποσά φόρων, έχει το δικαίωμα να εξετάσει χειρισμούς φόρων και θα έχει πλήρη γνώση κάθε σχετικής πληροφορίας όταν προβεί σε αυτή την αξιολόγηση. Αν μια οικονομική οντότητα καταλήξει ότι είναι πιθανό η φορολογική αρχή να αποδεχθεί έναν αβέβαιο χειρισμό φόρου, θα πρέπει να προσδιορίσει το φορολογητέο κέρδος, τη φορολογική βάση, τις φορολογικές ζημιές, τις πιστώσεις φόρων και τους φορολογικούς συντελεστές σύμφωνα με αυτόν τον χειρισμό φόρου. Αν καταλήξει ότι δεν είναι πιθανό ο χειρισμός να γίνει αποδεκτός, το αποτέλεσμα της αβεβαιότητας στον λογιστικό χειρισμό του φόρου εισοδήματος θα αποτυπωθεί στην περίοδο κατά την οποία έγινε ο προσδιορισμός αυτός, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο με την οποία προβλέπεται η άρση της αβεβαιότητας σε μεγαλύτερο βαθμό (δηλαδή το μοναδικό πιο πιθανό ποσό ή τη μέθοδο της αναμενόμενης αξίας που ακολουθεί μια σταθμισμένη προσέγγιση πιθανοτήτων). Οι παραδοχές και οι εκτιμήσεις που έγιναν για την αναγνώριση και την επιμέτρηση της επίδρασης των αβέβαιων χειρισμών φόρων θα πρέπει να επανεξετάζονται όποτε οι συνθήκες μεταβάλλονται ή προκύπτουν νέες πληροφορίες που επηρεάζουν τις παραδοχές αυτές (π.χ. ενέργειες από τη φορολογική αρχή, στοιχεία ότι έχει λάβει μια συγκεκριμένη θέση σε σχέση με κάποιο παρόμοιο θέμα ή η λήξη του δικαιώματος της να εξετάσει έναν συγκεκριμένο χειρισμό φόρου). Η υιοθέτηση της διερμηνείας δεν είχε επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 42 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΔΠΧΑ 16, Μισθώσεις Το ΔΠΧΑ 16, το οποίο αντικαθιστά το ΔΛΠ 17 «Μισθώσεις» και σχετικές διερμηνείες, εισάγει ένα ενιαίο μοντέλο λογιστικής, εντός ισολογισμού για τους μισθωτές, σύμφωνα με το οποίο η ταξινόμηση των μισθώσεων από την πλευρά του μισθωτή, ως λειτουργικές ή χρηματοδοτικές μισθώσεις, καταργείται και όλες οι μισθώσεις αντιμετωπίζονται παρόμοια με τις χρηματοδοτικές μισθώσεις σύμφωνα με το ΔΛΠ 17. Ο ορισμός της μίσθωσης σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16 αφορά κυρίως την έννοια του ελέγχου. Το νέο πρότυπο διαχωρίζει τις μισθώσεις από τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών με βάση το κατά πόσο η χρήση ενός καθορισμένου περιουσιακού στοιχείου ελέγχεται από τον πελάτη. Θεωρείται ότι υφίσταται έλεγχος όταν ο πελάτης έχει: Το δικαίωμα να αποκτήσει ουσιαστικά όλα τα οικονομικά οφέλη από τη χρήση του καθορισμένου περιουσιακού στοιχείου, και Το δικαίωμα να κατευθύνει τη χρήση του καθορισμένου περιουσιακού στοιχείου Το ΔΠΧΑ 16 προβλέπει την αναγνώριση του «δικαιώματος χρήσης μισθωμένου στοιχείου ενεργητικού» (‘right of use asset’) και της «υποχρέωσης από μισθώσεις» (‘lease liability’), κατά την έναρξη της μίσθωσης, σε περίπτωση που υπάρχει σύμβαση ή μέρος σύμβασης που αποδίδει στον μισθωτή το δικαίωμα χρήσης ενός περιουσιακού στοιχείου για μία χρονική περίοδο έναντι τιμήματος. Το δικαίωμα χρήσης μισθωμένου στοιχείου ενεργητικού, αρχικά επιμετράται στο κόστος, το οποίο αποτελείται από το ποσό της υποχρέωσης από μισθώσεις, πλέον τα μισθώματα που καταβλήθηκαν στον εκμισθωτή κατά ή πριν την ημερομηνία έναρξης της μίσθωσης αφαιρουμένων τυχόν κινήτρων προς τον μισθωτή που εισπράχθηκαν, την αρχική εκτίμηση για κόστος αποκατάστασης και το αρχικό άμεσο κόστος που πραγματοποιήθηκε από τον μισθωτή, και εν συνεχεία επιμετράται στο κόστος, μείον σωρευμένες αποσβέσεις και απομείωση. Η υποχρέωση από μισθώσεις, αρχικά αναγνωρίζεται στην παρούσα αξία των μισθωμάτων κατά την διάρκεια της περιόδου μίσθωσης που ακόμη δεν έχουν καταβληθεί. Κατά συνέπεια, η σταθερή μέθοδος αναγνώρισης του εξόδου από λειτουργικές μισθώσεις σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 αντικαθίσταται από την απόσβεση του «δικαιώματος χρήσης μισθωμένου στοιχείου ενεργητικού» και τον τόκο-έξοδο της «υποχρέωσης από μισθώσεις». Η αναγνώριση των στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων από τους μισθωτές, όπως περιγράφεται ανωτέρω, δεν απαιτείται για ορισμένες βραχυπρόθεσμης διάρκειας μισθώσεις και μισθώσεις στοιχείων ενεργητικού χαμηλής αξίας. O λογιστικός χειρισμός για τους εκμισθωτές δεν επηρεάζεται ουσιωδώς από τις απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 16. Υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 16 Ο Όμιλος εφήρμοσε το πρότυπο χρησιμοποιώντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση (modified retrospective approach), όπου τα στοιχεία ενεργητικού με δικαίωμα χρήσης είναι ίσα με τις υποχρεώσεις από μίσθωση χωρίς να αναμορφώσει τη συγκριτική πληροφορία. Κάνοντας χρήση αυτής της πρακτικής διευκόλυνσης (practical expedient) ο Όμιλος, κατά την ημερομηνία πρώτης εφαρμογής, δεν επαναξιολόγησε εάν μία σύμβαση αποτελεί ή εμπεριέχει μία μίσθωση και συνεπώς εφήρμοσε το πρότυπο στις συμβάσεις που είχαν προηγουμένως αναγνωριστεί ως μισθώσεις σύμφωνα με το Δ.Λ.Π. 17. Επίσης, ο Όμιλος επέλεξε τις ακόλουθες πρακτικές διευκολύνσεις κατά τη μετάβαση: - εφήρμοσε ενιαίο προεξοφλητικό επιτόκιο σε όλες τις μισθώσεις - εξαίρεσε το αρχικό κόστος σύναψης σύμβασης από την αποτίμηση του δικαιώματος χρήσης και - χρησιμοποίησε την αποκτηθείσα γνώση για τον καθορισμό της διάρκειας μίσθωσης εάν η σύμβαση περιλαμβάνει δικαιώματα παράτασης ή καταγγελίας της μίσθωσης. Για την προεξόφληση των υποχρεώσεων των υφιστάμενων λειτουργικών μισθώσεων η Τράπεζα και ο Όμιλος χρησιμοποίησαν το σχετικό επιτόκιο προεξόφλησης (incremental borrowing rate), το οποίο ανήλθε σε 6,41%. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 43 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 η Τράπεζα και ο Όμιλος την 1.1.2019 αναγνώρισαν στοιχεία ενεργητικού με δικαίωμα χρήσης ποσού (Right of Use Asset) και υποχρεώσεις από μισθώσεις (Lease Liability) περίπου 21,09 εκατ. ευρώ. Η επίπτωση στην καθαρή θέση ήταν μηδενική και στον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας περίπου 9 μονάδες βάσης. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η συμφωνία των δεσμεύσεων για λειτουργικές μισθώσεις, όπως γνωστοποιήθηκαν στην ετήσιες οικονομικές καταστάσεις της 31/12/2018 σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 17, με τις υποχρεώσεις που αναγνωρίστηκαν την 1/1/2019 σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 16: (σε χιλ. ευρώ) Όμιλος Περιγραφή Σύνολο ελάχιστων μελλοντικών καταβολών του Ομίλου ως μισθωτής σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 Επανεκτίμηση της μισθωτικής περιόδου 19.836 6.272 Υποχρεώσεις μισθώσεων κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 Προεξόφληση υποχρεώσεων μίσθωσης βάσει του διαφορικού επιτοκίου δανεισμού κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 (5.018) Υποχρεώσεις μισθώσεων κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 21.090 26.108 Η επανεκτίμηση της μισθωτικής περιόδου περιλαμβάνει κυρίως: - Συμβάσεις που λήγουν εντός του 2019, οι οποίες αναμένεται να ανανεωθούν και ο Όμιλος έχει επαναπροσδιορίσει τη διάρκεια τους -Συμβάσεις αορίστου διάρκειας για τις οποίες ο Όμιλος έχει προσδιορίσει τη μισθωτική τους διάρκεια Δεν υπήρξε επίπτωση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 για τις περιπτώσεις στις οποίες ο Όμιλος είναι εκμισθωτής. Το δικαίωμα χρήσης από τις μισθώσεις παγίων καθώς και οι υποχρεώσεις από μισθώσεις περιλαμβάνονται στα «Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία» και στις «Λοιπές υποχρεώσεις» αντίστοιχα. Συγκεκριμένα ο Όμιλος κατά την εξεταζόμενη περίοδο έχει αναγνωρίσει Δικαίωμα Χρήσης Παγίων ποσού 22.079 χιλ. ευρώ, Υποχρέωση από Μισθώσεις ποσού 19.200 χιλ. ευρώ, Αποσβέσεις 4.986 χιλ. ευρώ και Τόκους Έξοδα 1.193 χιλ. ευρώ. Η επίπτωση στα έξοδα για τον Όμιλο και την Τράπεζα πριν και μετά την εφαρμογή του νέου προτύπου για τις μισθώσεις παρουσιάζεται στον κάτωθι πίνακα: (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Τόκοι λειτουργικών μισθώσεων Απόσβεση Δικαιώματος Χρήσης Μισθωμένων Παγίων Ενοίκια Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 1.193 0 4.986 0 0 5.063 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 1.183 0 4.968 0 0 5.000 ΔΛΠ 28, Τροποποιήσεις – Μακροπρόθεσμες συμμετοχές σε Συγγενείς και Κοινοπραξίες Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν αποσαφηνίζουν ότι το ΔΠΧΑ 9 ‘Χρηματοοικονομικά Μέσα’, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων απομείωσης, έχει εφαρμογή στις μακροπρόθεσμες συμμετοχές σε συγγενή επιχείρηση ή κοινοπραξία οι οποίες αποτελούν μέρος της καθαρής επένδυσης της εταιρείας σε συγγενή επιχείρηση ή κοινοπραξία αλλά δεν λογιστικοποιούνται με την μέθοδο της καθαρής θέσης. Σύμφωνα με την τροποποίηση, μια οικονομική οντότητα δεν θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τυχόν προσαρμογές στην λογιστική αξία των μακροπρόθεσμων συμμετοχών (καθαρή επένδυση σε συγγενή επιχείρηση ή κοινοπραξία) ως αποτέλεσμα της εφαρμογής του ΔΛΠ 28 «Επενδύσεις σε Συγγενείς Εταιρείες και Κοινοπραξίες» κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9. Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν είχε επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 44 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 ΔΛΠ 19, Τροποποιήσεις – Τροποποίηση, περικοπή ή διακανονισμός του προγράμματος παροχών Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν ότι όταν μία αλλαγή σε πρόγραμμα καθορισμένων παροχών δηλ. τροποποίηση, περικοπή ή διακανονισμός πραγματοποιείται και απαιτείται επαναμέτρηση της καθαρής υποχρέωσης ή απαίτησης καθορισμένων παροχών, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται οι αναθεωρημένες αναλογιστικές παραδοχές από την επαναμέτρηση προκειμένου να προσδιοριστεί το κόστος τρέχουσας απασχόλησης και ο καθαρός τόκος για την υπόλοιπη περίοδο μετά το γεγονός. Επιπροσθέτως, οι αλλαγές περιλαμβάνουν διευκρινίσεις αναφορικά με την επίδραση μιας τροποποίησης, περικοπής ή διακανονισμού του προγράμματος, στις απαιτήσεις του προτύπου ως προς το ανώτατο όριο του περιουσιακού στοιχείου. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται με μελλοντική ισχύ για το πρόγραμμα τροποποιήσεων, περικοπών ή διακανονισμών που πραγματοποιούνται την 1 Ιανουαρίου 2019 ή μετά την ημερομηνία υιοθέτησης. Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν είχε επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. Ετήσιες βελτιώσεις σε ΔΠΧΑ 2015 - 2017 Οι βελτιώσεις εισάγουν σημαντικές αλλαγές σε διάφορα πρότυπα ως ακολούθως: Με τις τροποποιήσεις του ΔΠΧΑ 3 «Συνενώσεις επιχειρήσεων» και ΔΠΧΑ 11 «Από κοινού Συμφωνίες», αποσαφηνίστηκε ο τρόπος με τον οποίο μια οικονομική οντότητα αναγνωρίζει την αύξηση της συμμετοχής της σε μια από κοινού δραστηριότητα που πληροί τον ορισμό της επιχείρησης. Πιο συγκεκριμένα, όταν μια οικονομική οντότητα αποκτά τον έλεγχο μιας επιχείρησης η οποία θεωρείται από κοινού δραστηριότητα, τότε η συναλλαγή αποτελεί συνένωση επιχειρήσεων που επιτυγχάνεται σε στάδια και ο αποκτών επαναμετρά το σύνολο της συμμετοχής που κατείχε προηγουμένως επί των στοιχείων ενεργητικού και των υποχρεώσεων της από κοινού δραστηριότητας σε εύλογη αξία. Στην περίπτωση που,, εάν μία οντότητα συμμετέχει σε μια από κοινού δραστηριότητα (κοινή επιχείρηση) χωρίς να διαθέτει από κοινού έλεγχο σε αυτήν, αποκτήσει τον από κοινού έλεγχό της επιχείρησης, τότε η συμμετοχή που κατείχε προηγουμένως δεν επιμετράται εκ νέου. Οι βελτιώσεις στο ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος» διευκρίνισαν ότι όλες οι επιπτώσεις στο φόρο εισοδήματος από μερίσματα, περιλαμβανομένων και των πληρωμών από χρηματοοικονομικά μέσα που ταξινομούνται ως ίδια κεφάλαια, θα πρέπει να αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα, στην κατάσταση συνολικού αποτελέσματος ή στα ίδια κεφάλαια, ανάλογα με το που είχε αναγνωριστεί η αρχική συναλλαγή ή το γεγονός που δημιούργησε τα διανεμόμενα κέρδη που οδήγησαν στο μέρισμα. Με τις τροποποιήσεις του ΔΛΠ 23 «Κόστος Δανεισμού» αποσαφηνίστηκε ότι κάθε δανεισμός που πραγματοποιήθηκε αρχικά για την ανάπτυξη ενός περιουσιακού στοιχείου που πληρούσε τις προϋποθέσεις, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος των κεφαλαίων που δανείστηκε η οντότητα γενικά, όταν ουσιαστικά όλες οι αναγκαίες δραστηριότητες προετοιμασίας του περιουσιακού στοιχείου για την προοριζόμενη χρήση ή πώλησή του έχουν περατωθεί. Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν είχε επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. Νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες που δεν έχουν υιοθετηθεί ακόμη από τον Όμιλο Ένα πλήθος νέων προτύπων, τροποποιήσεις σε υπάρχοντα πρότυπα και διερμηνείες θα τεθούν σε ισχύ μετά το 2019, δεδομένου ότι δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή ο Όμιλος δεν τα έχει υιοθετήσει νωρίτερα από την ημερομηνία υποχρεωτικής εφαρμογής τους. Αυτά που ενδέχεται να είναι σχετικά με τον Όμιλο έχουν ως ακολούθως: Μεταρρύθμιση των Επιτοκίων Αναφοράς: Τροποποιήσεις σε ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7 (σε ισχύ από την 1 Ιανουαρίου 2020) Τον Σεπτέμβριο 2019, το ΣΔΛΠ εξέδωσε τροποποιήσεις στα πρότυπα ΔΠΧΑ 9 «Χρηματοοικονομικά μέσα» , ΔΛΠ 39 «Χρηματοοικονομικά Μέσα: Αναγνώριση και Επιμέτρηση» και ΔΠΧΑ 7 «Χρηματοοικονομικά μέσα : Γνωστοποιήσεις», ώστε να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις σε συγκεκριμένες απαιτήσεις που σχετίζονται με την λογιστική αντιστάθμισης, που προκύπτουν από την αβεβαιότητα που δημιουργείται από την μεταρρύθμιση των επιτοκίων αναφοράς σε όλο το φάσμα της αγοράς (αναφέρεται ως «μεταρρύθμιση των IBOR»). Ως αποτέλεσμα της μεταρύθμισης των IBOR, μπορεί να υπάρξουν αβεβαιότητες σχετικά με : α) το επιτόκιο αναφοράς που καθορίζεται ως αντισταθμισμένος κίνδυνος και/ή β) τον χρόνο ή το ποσό των ταμειακών ροών βάσει επιτοκίων αναφοράς των στοιχείων που αντισταθμίζονται ή του μέσου αντιστάθμισης, κατά την περίοδο μέχρι την αντικατάσταση ενός τύπου επιτοκίου αναφοράς με εναλλακτικό επιτόκιο αναφοράς σχεδόν μηδενικού κινδύνου (“Risk Free Rate – RFR”). Οι τροποποιήσεις παρέχουν προσωρινή απαλλαγή από τις πιθανές επιπτώσεις της αβεβαιότητας Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 45 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 κατά την συγκεκριμένη περίοδο, τροποποιώντας συγκεκριμένα κριτήρια της λογιστικής αντιστάθμισης κατά τον ΔΛΠ 39 ή το ΔΠΧΑ 9. Αυτές οι προσωρινές απαλλαγές σχετίζονται κυρίως με την απαίτηση περί μεγάλης πιθανότητας εκπλήρωσης όσον αφορά τις ταμειακές ροές που αντισταθμίζονται, την συμμόρφωση με το κριτήριο της διακριτής φύσης του συστατικού στοιχείου κινδύνου και με την εφαρμογή της μελλοντικής και αναδρομικής αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας μιας σχέσης λογιστικής αντιστάθμισης. Το ΣΛΔΠ αντιμετωπίζει την μεταρρύθμιση των IBOR και τις πιθανές επιπτώσεις στην χρηματοοικονομική πληροφόρηση σε δύο φάσεις. Οι συγκεκριμένες τροποποιήσεις ολοκληρώνουν την πρώτη φάση που επικεντρώθηκε στα θέματα που επηρεάζουν την χρηματοοικονομική πληροφόρηση στην περίοδο πρίν την μεταρρύθμιση των επιτοκίων αναφοράς. Η δεύτερη φάση επικεντρώνεται στα πιθανά θέματα που ενδέχεται να ανακύψουν όταν τα υπάρχοντα επιτόκια αντικατασταθούν από τα RFR. Όπως περιγράφεται και στις λογιστικές πολιτικές, ο Όμιλος επέλεξε, ως πολιτική που επιτρέπεται από το ΔΠΧΑ 9, να συνεχίσει να εφαρμόζει λογιστική αντιστάθμισης σύμφωνα με το ΔΛΠ 39. Επομένως, οι τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 39 και στο ΔΠΧΑ 7 θα είναι εφαρμόσιμες στον Όμιλο. Ο Όμιλος έχει ξεκινήσει την υλοποίηση ενός προγράμματος μετάβασης των IBOR ώστε να εφαρμόσει την μετάβαση στα εναλλακτικά επιτόκια αναφοράς, το οποίο επικεντρώνεται σε βασικούς τομείς που επηρεάζονται όπως οι συμβάσεις πελατών, τα συστήματα και οι διαδικασίες, η αποτίμηση, η χρηματοοικονομική πληροφόρηση, ο σχεδιασμός κεφαλαιακής ενίσχυσης και ρευστότητας καθώς και οι στρατηγικές επικοινωνίας των αλλαγών στους πελάτες . Η Τράπεζα αξιολογεί επί του παρόντος τις τροποποιήσεις ώστε να ορίσει το εύρος στο οποίο οι παρεχόμενες απαλλαγές θα εφαρμοστούν στις σχέσεις αντιστάθμισης του. Τροποποιήσεις του Εννοιολογικού Πλαισίου για τη Χρηματοοικονομική Αναφορά, συμπεριλαμβανομένων των τροποποιήσεων σχετικά με παραπομπές στο Εννοιολογικό Πλαίσιο εντός των ΔΠΧΑ (σε ισχύ από 1 Ιανουαρίου 2020) Τον Μάρτιο του 2018, το ΣΔΛΠ εξέδωσε το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο. Το αναθεωρημένο αυτό πλαίσιο αντικαθιστά την προηγουμένη έκδοση του πλαισίου η οποία εξεδόθη το 2010. Οι αναθεωρήσεις που πραγματοποίησε το Συμβούλιο αφορούν οδηγίες σχετικά με τις έννοιες της επιμέτρησης, της παρουσίασης και γνωστοποίησης και της αποαναγνώρισης. Επιπλέον, η αναθεώρηση περιλαμβάνει νέους ορισμούς σχετικά με τα στοιχεία του ενεργητικού, τις υποχρεώσεις και τα κριτήρια αναγνώρισης τους, καθώς και διασαφηνίσεις για αλλά σημαντικά πεδία. Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν αναμένεται να έχει επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. Τροποποιήσεις του ΔΠΧΑ 3 «Συνενώσεις Επιχειρήσεων» (σε ισχύ από την 1 Ιανουαρίου 2020, δεν έχουν υιοθετηθεί από την ΕΕ) Το ΣΔΛΠ εξέδωσε τροποποιήσεις σχετικά με τον ορισμό της επιχείρησης στο ΔΠΧΑ 3 «Συνενώσεις Επιχειρήσεων» με σκοπό να βοηθήσει τις οικονομικές οντότητες να καθορίσουν ένα σύνολο αποκτώμενων δραστηριοτήτων και στοιχείων του ενεργητικού συνιστούν επιχείρηση ή όχι. Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τις ελάχιστες απαιτήσεις για τον ορισμό της επιχείρησης, καταργούν την αξιολόγηση για το εάν οι συμμετέχοντες στην αγορά δύνανται να αντικαταστήσουν τα στοιχεία που λείπουν και προσθέτουν οδηγίες για να βοηθήσουν τις οικονομικές οντότητες να αξιολογήσουν αν οι αποκτώμενες διαδικασίες θεωρούνται σημαντικές. Επιπροσθέτως, συγκεκριμενοποιούν τους ορισμούς της επιχείρησης και των εκροών της και εισάγουν έναν προαιρετικό έλεγχο σχετικά με τη συγκέντρωση της εύλογης αξίας (fair value concentration test). Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν αναμένεται να έχει επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. Τροποποιήσεις του ΔΛΠ 1 και ΔΛΠ 8: Ορισμός της έννοιας του Ουσιώδους Μεγέθους (Material) (σε ισχύ από την 1 Ιανουαρίου 2020) Οι τροποποιήσεις του ΔΛΠ 1 «Παρουσίαση των Οικονομικών Καταστάσεων» και του ΔΛΠ 8 «Λογιστικές Πολιτικές, Μεταβολές Λογιστικών Εκτιμήσεων και Λάθη» αποσκοπούν στο να ευθυγραμμιστούν όλα τα πρότυπα με τον ορισμό του Ουσιώδους Μεγέθους και να αποσαφηνίσουν συγκεκριμένες πτυχές αυτού. Ο νέος ορισμός αναφέρει ότι «μια πληροφορία θεωρείται ουσιώδης αν η παράλειψή της, η ανακριβής παρουσίαση της ή συγκάλυψή της αναμένεται να επηρεάσει τις αποφάσεις που λαμβάνουν οι κύριοι χρήστες των οικονομικών καταστάσεων γενικής χρήσης, βάσει αυτών των οικονομικών καταστάσεων. Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν ότι το ουσιώδες μέγεθος (materiality) θα εξαρτάται από τη φύση, το μέγεθος της πληροφορίας ή και τα δύο. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 46 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν αναμένεται να έχει επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. ΔΛΠ 1, Τροποποιήσεις, ταξινόμηση υποχρεώσεων σε Κυλοφορούντα ή Μη-Κυλοφορούντα στοιχεία (σε ισχύ από την 1 Ιανουαρίου 2022, δεν έχουν υιοθετηθεί από την ΕΕ) Οι τροποποιήσεις επηρεάζουν μόνο την παρουσίαση των υποχρεώσεων στην κατάσταση του Ισολογισμού και παρέχουν διευκρινίσεις ως προς τον ορισμό του δικαιώματος αναβολής διακανονισμού μίας υποχρέωσης, ενώ ταυτόχρονα αποσαφηνίζουν ότι η ταξινόμηση των υποχρεώσεων σε κυλοφορούντα ή μη-κυλοφορούντα στοιχεία, θα πρέπει να βασίζεται σε δικαιώματα που υπάρχουν στο τέλος τη περιόδου αναφοράς. Επιπλέον, διευκρινίζεται ότι η αξιολόγηση που διενεργείται στη λήξη της περιόδου αναφοράς σχετικά με την ταξινόμηση των υποχρεώσεων, δεν επηρεάζεται από τις προσδοκίες που δημιουργούνται ως προς το εάν η οικονομική οντότητα θα εξασκήσει το δικαίωμα της να αναβάλλει τον διακανονισμό μίας υποχρέωσης. Το ΣΔΛΠ διευκρίνηση ότι η ταξινόμηση των υποχρεώσεων σε κυλοφορούντα ή μη-κυλοφορούντα στοιχεία, από μία οικονομική οντότητα, δεν θα πρέπει να λαμβάνει υπόψιν εκείνα τα δικαιώματα μετατροπής που αναγνωρίζονται στα ίδια κεφάλαια. Η υιοθέτηση των τροποποιήσεων δεν αναμένεται να έχει επίπτωση στις οικονομικές καταστάσεις. (2.33) Σημαντικές λογιστικές κρίσεις και εκτιμήσεις Η χρήση της διαθέσιμης πληροφόρησης και η εφαρμογή υποκειμενικής κρίσης, αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία για τη διενέργεια εκτιμήσεων. Τα πραγματικά μελλοντικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από τις ανωτέρω εκτιμήσεις, ενώ οι αποκλίσεις δύνανται να έχουν σημαντική επίπτωση επί των Οικονομικών Καταστάσεων. Οι βασικές κρίσεις που πραγματοποιεί η διοίκηση του Ομίλου και που έχουν την σημαντικότερη επίδραση στα ποσά που αναγνωρίζονται στις οικονομικές καταστάσεις κυρίως σχετίζονται με: Κατηγοριοποίηση των επενδύσεων H ταξινόμηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στις διάφορες κατηγορίες του ΔΠΧΑ 9, εξαρτάται από δυο σημαντικούς παράγοντες: α) το επιχειρηματικό μοντέλο του Ομίλου για τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία και β) τα χαρακτηριστικά των συμβατικών ταμειακών ροών των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων (‘SPPI test’). Τα υιοθετούμενα επιχειρηματικά μοντέλα καθορίζουν την πηγή των εσόδων όπως προκύπτουν από τα επιμέρους χαρτοφυλάκια, είτε μέσω της είσπραξης των συμβατικών ταμειακών ροών, είτε από την πώληση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ή το συνδυασμό των ανωτέρω. Η αξιολόγηση του επιχειρηματικού μοντέλου εκφράζει την στρατηγική της Τράπεζας σε επίπεδο κανονικών συνθηκών και ως εκ τούτου, απαιτείται κρίση για το κατά πόσο η ταξινόμηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ανταποκρίνεται στο επιχειρηματικό μοντέλο του Ομίλου. Σε σχέση με το SPPI, ο Όμιλος χρησιμοποιεί την αξιολόγηση ‘Αποκλειστικά αποπληρωμές κεφαλαίου και τόκων’ ως κριτήριο για να καθορίσει αν τα περιουσιακά στοιχεία θα επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων ή στην εύλογη αξία μέσω των Αποτελεσμάτων Χρήσης. Το κριτήριο επικεντρώνεται στο κατά πόσο πραγματοποιούνται αποκλειστικά αποπληρωμές κεφαλαίου και τόκων από κάθε κατηγορία χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων εξετάζοντας τα χαρακτηριστικά και τους όρους της εκάστοτε κατηγορίας ούτως ώστε να προσδιοριστεί κατά πόσο το εν λόγω περιουσιακό στοιχείο παράγει χρηματικές ροές παρόμοιες με τις ροές μιας «τυπικής δανειακής σύμβασης», όταν διακρατάται μέχρι τη λήξη της. Μία "τυπική δανειακή σύμβαση" προκύπτει είτε από τη δημιουργία είτε από την ανάληψη χρέους, με όρους και χαρακτηριστικά που να αποζημιώνουν για την παροχή του χρήματος. Μια "τυπική δανειακή σύμβαση" παράγει χρηματικές ροές που αποτελούν μόνο αποπληρωμές κεφαλαίου και τόκων (SPPI). Περαιτέρω ανάλυση παρατίθεται στην Σημείωση 2.6. Ζημίες απομείωσης χρηματοοικονομικών μέσων Ο Όμιλος, κατά τον έλεγχο απομείωσης των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών, πραγματοποιεί εκτιμήσεις σχετικά με το ποσό και το χρόνο είσπραξης των μελλοντικών ταμειακών ροών. Λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτές οι εκτιμήσεις επηρεάζονται από ένα πλήθος παραγόντων όπως η οικονομική κατάσταση του πιστούχου, η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία τυχόν καλυμμάτων, οι ιστορικοί δείκτες ζημιών ανά χαρτοφυλάκιο, ενδέχεται τα πραγματικά αποτελέσματα να διαφέρουν Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 47 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 από τα εκτιμώμενα. Αντίστοιχες εκτιμήσεις υπεισέρχονται και στην αξιολόγηση της ύπαρξης ζημιών απομείωσης αξιογράφων που κατατάσσονται ως χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων ή χρηματοοικονομικά στοιχεία στο αποσβεσμένο κόστος (περαιτέρω ανάλυση Σημείωση 2.13). Απομείωση μη χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Ο Όμιλος, σε κάθε ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων, εξετάζει για σκοπούς απομείωσης τα ιδιοχρησιμοποιούμενα πάγια στοιχεία, τις επενδύσεις σε ακίνητα και τα λοιπά άυλα πάγια στοιχεία καθώς και τη συμμετοχή του σε συγγενείς εταιρίες και κοινοπραξίες. Η εν λόγω άσκηση εμπεριέχει σε μεγάλο βαθμό τη χρήση εσωτερικών εκτιμήσεων για τον προσδιορισμό της ανακτήσιμης αξίας των στοιχείων, ήτοι της υψηλότερης ανάμεσα στην εύλογη αξία μείον τα έξοδα πώλησης και στην αξία λόγω χρήσης. Ανακτησιμότητα αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων Ο Όμιλος αναγνωρίζει αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις, στο μέτρο που θα δημιουργήσει μελλοντικά φορολογητέα κέρδη σε τέτοιο ύψος, ικανό να συμψηφίσει τις προσωρινές διαφορές και τις μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες. Οι κατηγορίες τις οποίες αναγνωρίζει ο Όμιλος ως αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις είναι οι κάτωθι: 1. Προσωρινές διαφορές που προκύπτουν από την απομείωση δανείων καθώς και από την οριστική διαγραφή / μεταβίβαση δανείων. 2. Ζημίες που προέκυψαν από την ανταλλαγή ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου στα πλαίσια του προγράμματος PSI. 3. Από μεταβολή του αποθεματικού για τα περιουσιακά στοιχεία επιμετρήσιμα σε Εύλογη Αξία μέσω της Κατάστασης Συνολικών Εσόδων (FVOCI). 4. Μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες και λοιπές προσωρινές διαφορές. Ο Όμιλος αξιολόγησε την ανακτησιμότητα των εν λόγω φορολογικών απαιτήσεων με βάση τις προβλέψεις για την πορεία των μελλοντικών φορολογητέων κερδών, όπως αυτά εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν με βάση τα μεγέθη του επιχειρηματικού σχεδίου (business plan) και την εξέλιξη των μακροοικονομικών μεγεθών της ελληνικής οικονομίας, καθώς και των σχετικών διατάξεων του νόμου 4465/ 04.04.2017. Για τις προσωρινές διαφορές που προκύπτουν από την απομείωση των δανείων δεν τίθενται χρονικοί περιορισμοί ως προς την ανάκτησή τους, κάτι που ισχύει και για τις λοιπές κατηγορίες αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί από προσωρινές διαφορές. Για τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που σχετίζονται με τις φορολογικές ζημίες που προέκυψαν από το Πρόγραμμα Ανταλλαγής Ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου (PSI) και αναγνωρίστηκαν ως χρεωστική διαφορά, έχουν εφαρμογή οι Ν.4046/14.2.2012 και Ν.4110/23.1.2013. Σύμφωνα με το Ν.4110/23.1.2013, η εν λόγω χρεωστική διαφορά εκπίπτει ως φορολογική δαπάνη, σταδιακά και ισόποσα, σε 30 έτη, γεγονός που σύμφωνα με την εκτίμηση του Ομίλου παρέχει επαρκή ικανό χρονικό ορίζοντα για το συμψηφισμό της με μελλοντικά φορολογητέα κέρδη. Για τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναφορικά με τις μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες, αφορούν στο σύνολό τους στην Τράπεζα και αναφέρονται στις χρήσεις 2017 - 2019. Οι φορολογικές ζημίες που προκύπτουν κάθε έτος από το λειτουργικό αποτέλεσμα του Ομίλου, μπορούν να συμψηφισθούν, εντός των επόμενων πέντε ετών από το έτος από το οποίο δημιουργήθηκαν. Ο Όμιλος εκτιμά ότι το ύψος της ζημίας αυτής, με βάση το επιχειρηματικό σχέδιο, είναι ανακτήσιμη στα επόμενα πέντε έτη. Ο Όμιλος στο τέλος κάθε περιόδου εκτιμά και επαναξιολογεί την ανακτησιμότητα των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων λαμβάνοντας υπόψη τη διαμόρφωση του οικονομικού περιβάλλοντος και την εξέλιξη των αποτελεσμάτων του. Οι κυριότερες αβεβαιότητες που σχετίζονται με την επίτευξη μελλοντικών φορολογητέων κερδών και την επιβεβαίωση των εκτιμήσεων της Τράπεζας αφορούν στην επίτευξη των στόχων και την υλοποίηση του επιχειρηματικού πλάνου της Τράπεζας, η οποία επηρεάζεται από το εγχώριο και διεθνές οικονομικό περιβάλλον. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 48 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Φόρος εισοδήματος Ο Όμιλος αναγνωρίζει απαιτήσεις και υποχρεώσεις τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου εισοδήματος βάσει εκτιμήσεων για τα ποσά που πρόκειται να εισπραχθούν από ή να καταβληθούν στις φορολογικές αρχές στην τρέχουσα και στις επόμενες χρήσεις. Οι εκτιμήσεις βασίζονται σε παράγοντες όπως η εφαρμογή σχετικών νομοθετικών διατάξεων, οι προσδοκίες σχετικά με την επίτευξη μελλοντικών φορολογητέων κερδών και τέλος η επίλυση τυχόν διαφορών με τις φορολογικές αρχές. Όταν το τελικό αποτέλεσμα από τους φόρους, διαφέρει από το ποσό το οποίο είχε αρχικά αναγνωρισθεί στις οικονομικές καταστάσεις, οι διαφορές επιδρούν στο φόρο εισοδήματος και στις προβλέψεις για αναβαλλόμενη φορολογία της περιόδου κατά την οποία τα ποσά αυτά οριστικοποιούνται. Προβλέψεις και ενδεχόμενες υποχρεώσεις Ο Όμιλος αναγνωρίζει προβλέψεις όταν εκτιμά ότι υφίσταται παρούσα νομική ή τεκμαιρόμενη υποχρέωση, που έχει προκληθεί από γεγονότα που έχουν ήδη συμβεί και είναι σχεδόν βέβαιο ότι η τακτοποίησή της θα δημιουργήσει μία εκροή, το ύψος της οποίας εκτιμάται αξιόπιστα. Αντιθέτως, στις περιπτώσεις που είτε η εκροή είναι πιθανή είτε αυτή δεν μπορεί να εκτιμηθεί με αξιοπιστία, ο Όμιλος δεν προβαίνει στην αναγνώριση πρόβλεψης αλλά στη γνωστοποίηση της ενδεχόμενης υποχρέωσης, λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντικότητά της. Η εκτίμηση για την πιθανότητα ή μη της εκροής καθώς και για το ύψος της επηρεάζονται από παράγοντες εκτός ελέγχου του Ομίλου, όπως ενδεικτικά είναι οι δικαστικές αποφάσεις, η πρακτική εφαρμογή νομοθετικών διατάξεων και η πιθανότητα αθέτησης των υποχρεώσεων των αντισυμβαλλομένων όταν πρόκειται για έκθεση σε εκτός ισολογισμού στοιχεία. Οι εκτιμήσεις, οι παραδοχές και τα κριτήρια που εφαρμόζονται από τον Όμιλο για τη λήψη αποφάσεων και τα οποία επηρεάζουν τη σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων στηρίζονται σε ιστορικά δεδομένα και σε υποθέσεις που, υπό τις παρούσες συνθήκες, κρίνονται λογικές. Οι εκτιμήσεις και τα κριτήρια λήψεως αποφάσεων επανεκτιμώνται για να λάβουν υπόψη τις τρέχουσες εξελίξεις και οι επιπτώσεις από τυχόν αλλαγές τους αναγνωρίζονται στις οικονομικές καταστάσεις κατά το χρόνο που πραγματοποιούνται. Αρχή της συνέχισης δραστηριότητας Ο Όμιλος κατά τη σύνταξη των Οικονομικών Καταστάσεων αξιολογεί αν πρέπει να εφαρμοσθεί η αρχή της συνέχισης δραστηριότητας. Αναφορά στην εκτίμηση και τις παραδοχές της Διοίκησης σχετικά με την αρχή που εφαρμόσθηκε κατά τη σύνταξη των Οικονομικών καταστάσεων γίνεται στη Σημείωση 2.2. Εύλογη αξία περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων Η εύλογη αξία περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, που διαπραγματεύονται σε ενεργό αγορά, βασίζεται στις διαθέσιμες τιμές της αγοράς. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις η εύλογη αξία προσδιορίζεται βάσει μεθόδων αποτίμησης που χρησιμοποιούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό παρατηρήσιμα στην αγορά δεδομένα. Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν παρατηρήσιμα στην αγορά δεδομένα, χρησιμοποιούνται στοιχεία που βασίζονται σε εσωτερικές εκτιμήσεις και παραδοχές π.χ. προσδιορισμός αναμενόμενων ταμειακών ροών, επιτοκίων προεξόφλησης, πιθανότητας προπληρωμών ή αθέτησης αντισυμβαλλομένου. Αναφορά στις εκτιμήσεις και παραδοχές της Διοίκησης σχετικά με τις εύλογες αξίες των χρηματοοικονομικών μέσων γίνεται στη Σημείωση 43.7. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 49 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 3. Ανάλυση κατά Λειτουργικό Τομέα Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Διαχείριση Λιανική Επιχειρηματική Διαθεσίμων Τραπεζική Τραπεζική / Treasury Σύνολο η Από 1 Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2019 Καθαρά Έσοδα - από τόκους - από προμήθειες - από χρημ/κές πράξεις και λοιπά έσοδα - μεταφορά αποτελέσματος μεταξύ τομέων Σύνολο Καθαρών Εσόδων Αποτελέσματα συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείες Κέρδη / (ζημίες) προ φόρου εισοδήματος (11.290) 53.429 1.713 43.852 5.330 5.101 (3.891) 6.540 419 10.761 10.034 21.214 13.332 (6.026) (7.306) 0 7.792 63.265 549 71.606 162 404 475 1.042 24.266 (21.936) (25.977) (23.648) Φόρος εισοδήματος 28.645 Κέρδη / (ζημίες) χρήσης 4.998 Λοιπά στοιχεία τομέα Προβλέψεις πιστωτικού κινδύνου 29.555 (53.665) (92) (24.202) Αποσβέσεις (2.363) (5.979) (5.037) (13.380) 456.246 1.143.650 1.927.838 3.527.734 (1.976.660) (957.262) Σύνολο Ενεργητικού κατά την 31.12.2019 Σύνολο Υποχρεώσεων κατά την 31.12.2019 (99.731) (3.033.653) Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Διαχείριση Λιανική Επιχειρηματική Διαθεσίμων Τραπεζική Τραπεζική / Treasury Σύνολο Από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2018 Καθαρά Έσοδα - από τόκους (7.607) 57.781 19.115 69.290 - από προμήθειες 1.614 9.017 (3.674) 6.956 - από χρημ/κές πράξεις και λοιπά έσοδα 8.662 23.822 19.258 51.742 - μεταφορά αποτελέσματος μεταξύ τομέων 7.417 (8.161) 743 (0) 10.086 82.459 35.442 127.987 Αποτελέσματα συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείες (609) (1.503) (1.217) (3.329) Κέρδη / (ζημίες) προ φόρου εισοδήματος 2.425 1.258 1.065 4.748 Σύνολο Καθαρών Εσόδων Φόρος εισοδήματος (7.105) Κέρδη / (ζημίες) χρήσης (2.357) Λοιπά στοιχεία τομέα Προβλέψεις πιστωτικού κινδύνου 10.293 (38.068) 248 (27.527) Αποσβέσεις (1.421) (3.522) (2.838) (7.780) 444.251 1.096.467 1.809.787 3.350.505 (1.727.730) (1.032.168) Σύνολο Ενεργητικού κατά την 31.12.2018 Σύνολο Υποχρεώσεων κατά την 31.12.2018 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά (99.711) (2.859.609) 50 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Διαχείριση Λιανική Επιχειρηματική Διαθεσίμων Τραπεζική Τραπεζική / Treasury Σύνολο Από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2019 Καθαρά Έσοδα - από τόκους - από προμήθειες (11.300) 53.427 1.713 43.840 4.765 4.479 (3.891) 5.353 419 7.403 13.393 21.216 13.332 (6.026) (7.306) 0 7.217 59.283 3.909 70.408 24.147 (25.903) (26.452) (28.208) - από χρημ/κές πράξεις και λοιπά έσοδα - μεταφορά αποτελέσματος μεταξύ τομέων Σύνολο Καθαρών Εσόδων Κέρδη / (ζημίες) προ φόρου εισοδήματος Φόρος εισοδήματος 28.560 Κέρδη / (ζημίες) χρήσης 351 Λοιπά στοιχεία τομέα Προβλέψεις για πιστωτικούς κινδύνους 29.555 (53.665) (92) (24.202) Αποσβέσεις (2.363) (5.901) (5.037) (13.301) 456.180 1.143.959 1.927.697 3.527.836 (1.980.262) (959.006) Σύνολο Ενεργητικού κατά την 31.12.2019 Σύνολο Υποχρεώσεων κατά την 31.12.2019 (99.731) (3.038.999) Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Διαχείριση Λιανική Επιχειρηματική Διαθεσίμων Τραπεζική Τραπεζική / Treasury Σύνολο Από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2018 Καθαρά Έσοδα - από τόκους - από προμήθειες (7.617) 57.761 19.115 69.259 777 8.507 (3.674) 5.610 - από χρημ/κές πράξεις και λοιπά έσοδα 8.662 23.844 19.258 51.765 - μεταφορά αποτελέσματος μεταξύ τομέων 7.417 (8.161) 743 (0) Σύνολο Καθαρών Εσόδων 9.240 81.951 35.442 126.634 Κέρδη / (ζημίες) προ φόρου εισοδήματος 2.812 2.743 2.282 7.837 Φόρος εισοδήματος (7.270) Κέρδη / (ζημίες) χρήσης 567 Λοιπά στοιχεία τομέα Προβλέψεις για πιστωτικούς κινδύνους 10.293 (38.068) 248 (27.527) Αποσβέσεις (1.421) (3.495) (2.838) (7.754) 444.213 1.101.748 1.809.710 3.355.671 (1.731.352) (1.034.332) Σύνολο Ενεργητικού κατά την 31.12.2018 Σύνολο Υποχρεώσεων κατά την 31.12.2018 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά (99.711) (2.865.395) 51 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 4. Τόκοι και συναφή έσοδα (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Δάνεια και απαιτήσεις έναντι πελατών (εκτός Χρηματοδοτικής Μίσθωσης) στο αναπόσβεστο κόστος 45.548 59.761 45.548 59.761 Πιστωτικά Ιδρύματα 545 242 545 242 Αξιόγραφα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 143 86 143 86 Αξιόγραφα χαρτοφυλακίου που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) 27.105 32.912 27.105 32.912 Αξιόγραφα χαρτοφυλακίου που αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος 458 458 458 458 Τόκοι ομολογιακών δανείων επιχειρήσεων 17.220 19.748 17.220 19.748 Τόκοι χρηματοδοτικής μίσθωσης (Εκμισθωτής) 2.303 2.072 2.303 2.072 Τόκοι λογαριασμών καταθέσεων 47 70 47 70 Τόκοι από πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων (factoring) 246 105 246 105 Τόκοι και Συναφή Έσοδα 93.615 115.454 93.615 115.454 5. Τόκοι και συναφή έξοδα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Καταθέσεων Πελατών Προς Πιστωτικά Ιδρύματα Oμολογιακών Δανείων Τόκοι λειτουργικών μισθώσεων Τόκοι και Συναφή Έξοδα Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (36.708) (34.712) (36.730) (34.742) (3.982) (10.227) (3.982) (10.227) (7.880) (1.225) (7.880) (1.225) (1.193) 0 (1.183) 0 (49.764) (46.164) (49.776) (46.195) Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 52 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 6. Έσοδα από αμοιβές και προμήθειες (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Χορηγήσεις Πιστωτικές Κάρτες Θεματοφυλακή Εισαγωγές-Εξαγωγές Εγγυητικές Επιστολές Κίνηση Κεφαλαίων Πράξεις Συναλλάγματος Αμοιβαία Κεφάλαια Χρεόγραφα Προμήθειες κίνησης λογαριασμών καταθέσεων Λοιπές Προμήθειες Έσοδα Προμηθειών Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.437 1.821 1.437 1.821 1.178 466 1.178 466 89 50 91 50 203 180 203 180 3.238 4.224 3.238 4.225 663 811 663 811 26 30 26 30 709 695 0 0 416 779 416 779 41 33 41 33 9.155 6.896 8.674 6.244 17.155 15.984 15.967 14.638 Στην γραμμή «Λοιπές προμήθειες» περιλαμβάνονται προμήθειες ποσού 1,4 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της συνεργασίας που ανέπτυξε η Τράπεζα με εγχώρια πιστωτικά ιδρύματα, καθώς και ποσό ύψους 1,4 εκατ. ευρώ που αφορά προμήθειες της Τράπεζας στο πλαίσιο της συνεργασίας της στον τομέα του Bancassurance με ασφαλιστική εταιρεία. 7. Έξοδα από αμοιβές και προμήθειες (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Δάνεια Καταβαλλόμενες προμήθειες Visa & Visa International Προμήθειες διαχείρισης χαρτοφυλακίου Προμήθειες ειδικού ομολόγου Ελληνικού Δημοσίου Λοιπά Έξοδα Προμηθειών Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (14) (12) (14) (12) (6.437) (18) (4.614) (48) (6.437) (18) (4.614) (48) (3.825) (321) (10.615) (4.047) (308) (9.028) (3.825) (321) (10.615) (4.047) (308) (9.028) 8. Κέρδη / (ζημίες) από χρηματοοικονομικές πράξεις (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Κέρδη μείον ζημίες · Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα Συναλλαγματικές Διαφορές ·Από πράξεις σε συνάλλαγμα Από πώληση ·Χρεογράφων Από Αποτίμηση ·Μετοχών ·Χρεογράφων Σύνολο Κερδών / (ζημιών) από χρηματοοικονομικές πράξεις Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (8) 306 (8) 306 825 1.140 825 1.140 113 (81) 113 (81) 4.043 1.189 0 52 4.043 1.189 0 52 6.163 1.418 6.163 1.418 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 53 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 9. Κέρδη / (ζημίες) από πράξεις επενδυτικού χαρτοφυλακίου (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Αξιόγραφα χαρτοφυλακίου στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) -Μετοχών -Ομολόγων -Λοιπά Κέρδη / (ζημίες) από πράξεις αξιογράφων επενδυτικού χαρτοφυλακίου Κέρδη / (ζημίες) από πράξεις επενδυτικού χαρτοφυλακίου Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 107 7.835 (526) (89) 780 0 107 7.835 (526) (89) 780 0 7.416 690 7.416 690 7.416 690 7.416 690 Τα αποτελέσματα από πράξεις του επενδυτικού χαρτοφυλακίου παρουσιάζονται αυξημένα σε σχέση με τα αντίστοιχα της συγκριτικής περιόδου λόγω των κερδών που προέκυψαν από την πώληση των Ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου. 10. Λοιπά έσοδα/(έξοδα) (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Επιδικασθείσες δικαστικές δαπάνες Επιδοτήσεις εκπαιδευτικών προγραμμάτων Είσπραξη αποσβεσμένων απαιτήσεων Ενοίκια περιουσιακών στοιχείων (και από πλειστηριασμό) Είσπραξη τελών επικοινωνίας Εύλογη αξία επενδυτικών και ιδιοχρησιμοποιούμενων ακινήτων Έσοδα από μερίσματα Αναλογιστικά κέρδη από προγράμματα καθορισμένων περοχών Λοιπά Λοιπά έσοδα Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 0 21 0 21 31 47 31 47 10 13 10 13 164 39 180 58 165 39 182 58 (594) 40 (185) 14 (594) 40 (185) 14 759 7.188 7.635 (902) 3.388 2.634 762 7.184 7.637 (902) 3.409 2.657 Η εύλογη αξία επενδυτικών ακινήτων έχει προσδιοριστεί από ανεξάρτητους πιστοποιημένους εκτιμητές (Σημείωση 27). Η αύξηση που εμφανίζεται στη γραμμή «Λοιπά» στη χρήση 2019 οφείλεται κατά κύριο λόγο στα έσοδα που προέρχονται από αναστροφή προβλέψεων που είχαν σχηματιστεί για φορολογικούς σκοπούς. Έσοδα από Μερίσματα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Μετοχές χαρτοφυλακίου αποτιμώμενου στην καθαρή θέση μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Έσοδα από Μερίσματα Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 40 40 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 14 14 40 40 14 14 54 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 11. Λειτουργικά έξοδα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Μισθοδοσία και Ημερομίσθια Υποχρεωτικές εισφορές κοινωνικής ασφάλισης (προγράμματα καθορισμένων εισφορών) Λοιπές Επιβαρύνσεις Λοιπές παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (24.307) (24.731) (23.953) (24.418) (6.425) (2.162) (674) (33.568) 0 (8.015) (286) (1.437) (1.153) (3.599) (632) (298) (989) (0) (494) (4) (176) (709) (637) (870) (752) (1.337) (6.371) (2.019) (582) (33.704) 0 (10.409) (220) (1.629) (1.106) (3.918) (655) (277) (1.077) (5.063) (435) (3) (234) (585) (609) (930) (1.158) (586) (6.327) (2.153) (674) (33.107) 0 (7.501) (285) (1.434) (1.128) (3.598) (632) (296) (975) (0) (401) (4) (175) (709) (637) (870) (681) (1.967) (6.282) (2.008) (582) (33.290) 0 (10.370) (220) (1.621) (1.106) (3.914) (655) (275) (1.060) (5.000) (341) (3) (234) (585) (607) (930) (1.083) (590) (464) (1.243) (23.095) (494) (1.106) (30.494) (464) (1.189) (22.947) (494) (1.046) (30.133) Πρόβλεψη για απομείωση λοιπών στοιχείων του ενεργητικού Συνολικά γενικά λειτουργικά έξοδα (2.050) (25.145) (3.191) (33.684) (1.700) (24.647) (2.878) (33.011) Check Απόσβεση (Ενσώματα Πάγια) Απόσβεση (Άυλα Πάγια) Απόσβεση Δικαιώματος Χρήσης Μισθωμένων Παγίων Αποσβέσεις Σύνολο λειτουργικών εξόδων 0 (2.516) (5.878) (4.986) (13.380) (72.093) 0 (2.702) (5.079) 0 (7.780) (75.169) 0 (2.463) (5.870) (4.968) (13.301) (71.055) 0 (2.685) (5.069) 0 (7.754) (74.055) Check Αμοιβές Τρίτων Έξοδα Προβολής και Διαφήμισης Τηλεπικοινωνίες Ασφάλιστρα Επισκευές και Συντηρήσεις Μεταφορικά Έντυπα και γραφική ύλη Υπηρεσίες Κοινής ωφέλειας Ενοίκια Συνδρομές – Εισφορές Έξοδα δικαστικών και εξώδικων ενεργειών Δωρεές – επιχορηγήσεις Έξοδα συστημάτων Τειρεσίας Έξοδα συνεργείων καθαριότητας Έξοδα φύλαξης χώρων Μη ενσωματωμένοι φόροι Έξοδα διαφόρων τρίτων Προμήθεια για το ποσό της εγγυημένης από το Ελληνικό Δημόσιο αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης Λοιπά Γενικά λειτουργικά έξοδα προ προβλέψεων Αριθμός υπαλλήλων Ο μέσος αριθμός των υπαλλήλων είναι: Ο αριθμός των υπαλλήλων είναι: Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 730 684 720 674 741 707 731 697 Κατά τη διάρκεια της χρήσης 2019 και 2018 οι αμοιβές των νόμιμων ελεγκτών (μη συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α.) είχαν ως εξής : (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Για τον έλεγχο των οικονομικών καταστάσεων και την έκδοση έκθεσης φορολογικής συμμόρφωσης Για άλλες υπηρεσίες ελεγκτικής φύσεως Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 31/12/2019 31/12/2018 200 35 195 246 55 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Οι αμοιβές και τα έξοδα προσωπικού παρουσιάζονται μειωμένα κατά την εξεταζόμενη περίοδο σε ποσοστό 0,4% έναντι της συγκριτικής περιόδου για τον Όμιλο. Ο μέσος όρος του αριθμού των εργαζομένων ανήλθε κατά την τρέχουσα περίοδο σε 720 εργαζόμενους έναντι 674 εργαζομένων κατά τη συγκριτική περίοδο για την Τράπεζα και σε 730 εργαζόμενους έναντι 684 εργαζομένων κατά τη συγκριτική περίοδο για τον Όμιλο. Σε ότι αφορά τα γενικά λειτουργικά έξοδα παρουσιάζουν μείωση η οποία ανέρχεται σε 9,2% έναντι της συγκριτικής περιόδου, εφόσον εξαιρεθεί το έξοδο ενοικίων από την συγκριτική περίοδο λόγω της εφαρμογής του νέου προτύπου για τις μισθώσεις ΔΠΧΑ 16, ενώ οι αποσβέσεις παρουσιάζονται αυξημένες σε σχέση με τη συγκριτική περίοδο. Ειδικότερα κατά την εξεταζόμενη περίοδο τέθηκε σε εφαρμογή το νέο πρότυπο για τις μισθώσεις ΔΠΧΑ 16, κατά το οποίο πλέον η αναγνώριση του εξόδου δεν γίνεται μέσω των γενικών λειτουργικών εξόδων, αλλά μέσω της απόσβεσης του αναγνωρισμένου δικαιώματος χρήσης του μισθωμένου παγίου και του τόκου εξόδου από την αποπληρωμή της μισθωτικής υποχρέωσης. Ο Όμιλος βάσει ΔΠΧΑ 16 αναγνώρισε αποσβέσεις για το δικαίωμα χρήσης των μισθωμένων παγίων ύψους 4.986 χιλ. ευρώ την εξεταζόμενη περίοδο, ενώ ταυτόχρονα βάσει του ίδιου προτύπου προσάρμοσε την ωφέλιμη ζωή των παγίων, που αφορούν βελτιώσεις σε μισθωμένα ακίνητα τρίτων, στη μισθωτική διάρκεια των συμβάσεων που αφορούν οι βελτιώσεις αυτές. Από την προσαρμογή αυτή, κατά την πρώτη εφαρμογή, αναγνωρίστηκε πρόσθετη επιβάρυνση μέσω των αποσβέσεων για τον Όμιλο ποσού 454 χιλ. ευρώ. 12. Φόροι (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Φόρος εισοδήματος (τρέχουσας χρήσης) Αναβαλλόμενος Φόρος Σύνολο Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 0 (152) 0 0 28.645 (6.952) 28.560 (7.270) 28.645 (7.105) 28.560 (7.270) Η συμφωνία μεταξύ του φόρου που προκύπτει βάσει του φορολογικού συντελεστή που ισχύει και του εξόδου φόρου που αναγνωρίστηκε στην κατάσταση αποτελεσμάτων της χρήσης συνοψίζεται ως εξής: Κέρδη (ζημίες) προ φόρων (23.648) 4.748 (28.208) 7.837 Φορολογικός συντελεστής 29% 29% 29% 29% Φόρος 6.858 (1.377) 8.180 (2.273) Από έξοδα που δεν εκπίπτουν φορολογικά 0 (870) 0 (870) Πρόβλεψη διαφορών φορολογικού ελέγχου (725) 0 (725) 0 Λοιπές προσαρμογές 34.345 15.193 32.937 15.923 Διαγραφή αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης (11.833) (20.051) (11.833) (20.051) Σύνολο 28.645 (7.105) 28.560 (7.270) Αναβαλλόμενος Φόρος Απόσβεση προβλέψεων πιστωτικού κινδύνου Ν. 4465/2017 Προβλέψεις απομείωσης αξίας χορηγήσεων Προσαρμογή χρεωστικής διαφοράς Ν. 4046/2012 Μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες και λοιπές προσωρινές διαφορές Αποτέλεσμα από Αναβαλλόμενους φόρους Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (13.793) 7.019 (1.410) (13.809) 6.602 (1.410) (13.793) 7.019 (1.410) (13.809) 6.602 (1.410) 36.830 28.645 1.664 (6.952) 36.745 28.560 1.347 (7.270) Το ποσό των 13,79 εκατ. ευρώ που αφορά σε απόσβεση αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης πιστωτικού κινδύνου του Ν. 4465/2017 προέκυψε από τη μεταβίβαση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αναγνωρίζεται προς έκπτωση από τα ακαθάριστα έσοδα και θα αποσβεσθεί σε διάστημα είκοσι (20) ετών. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 56 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Φόρος εισοδήματος λοιπών αποτελεσμάτων που καταχωρήθηκαν απευθείας στην καθαρή θέση Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 Περιγραφή Ποσά που αναταξινομούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Ποσά που δεν αναταξινομούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων Μεταβολή των αναλογιστικών κερδών/ (ζημιών) καθορισμένων προγραμμάτων παροχών Σύνολο (2.851) 827 (2.024) (38.957) 11.297 (27.659) 325 (2.526) (95) 732 230 (1.794) (415) (39.372) 120 11.418 (295) (27.954) Φόρος εισοδήματος λοιπών αποτελεσμάτων που καταχωρήθηκαν απευθείας στην καθαρή θέση Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 Περιγραφή Ποσά που αναταξινομούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Ποσά που δεν αναταξινομούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων Μεταβολή των αναλογιστικών κερδών/ (ζημιών) καθορισμένων προγραμμάτων παροχών Σύνολο 31/12/2018 Μετά το Μετά το Πριν το φόρο Φόρος φόρο Πριν το φόρο Φόρος φόρο εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος 31/12/2018 Μετά το Μετά το Πριν το φόρο Φόρος φόρο Πριν το φόρο Φόρος φόρο εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος εισοδήματος (2.851) 827 (2.024) (38.957) 11.297 (27.659) 329 (2.523) (95) 732 233 (1.791) (409) (39.366) 119 11.416 (290) (27.950) 13. Κέρδη / (ζημίες) ανά μετοχή - βασικά και μειωμένα Όμιλος Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) 1/11/11/11/1Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Κέρδη / (ζημίες) περιόδου ιδιοκτητών μητρικής 4.998 (2.357) 351 567 Κέρδη / (ζημίες) αναλογούντα στους κοινούς μετόχους μητρικής 4.998 (2.357) 351 567 Μεσοσταθμικός αριθμός κοινών μετοχών κατά την περίοδο 461.253.987 1.049.214.071 461.253.987 1.049.214.071 Προσαρμοσμένος μεσοσταθμικός αριθμός μετοχών κατά την περίοδο 461.253.987 1.049.214.071 461.253.987 1.049.214.071 Κέρδη / (ζημίες) ανά μετοχή - βασικά (σε €) 0,0108 (0,0022) 0,0008 0,0005 Τα βασικά κέρδη ανά μετοχή έχουν υπολογιστεί με βάση τον μέσο σταθμισμένο αριθμό επί του συνόλου των μετοχών, ο οποίος προκύπτει από τον αριθμό των κοινών μετοχών που βρίσκονται σε κυκλοφορία κατά την έναρξη της περιόδου λαμβανομένου υπόψη της συνένωσης και μείωσης του συνολικού αριθμού των υφιστάμενων κοινών ονομαστικών μετοχών. Σημειώνεται ότι κατά την 31/12/2019 καθώς και στη συγκριτική χρήση δεν υπάρχουν δυνητικοί τίτλοι μετοχών για την προσαρμογή του μεσοσταθμικού αριθμού των κοινών μετοχών της περιόδου και συνεπώς δεν υφίσταται διαφοροποίηση ως προς τα μειωμένα κέρδη. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 57 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 14. Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Ταμείο 21.552 22.764 21.551 22.762 Επιταγές εισπρακτέες 22.185 28.273 22.185 28.273 Διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα 94.360 9.822 94.360 9.822 138.097 60.860 138.096 60.858 Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα 15. Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Πιστωτικά ιδρύματα Εσωτερικού Πιστωτικά ιδρύματα Εξωτερικού Καταθέσεις όψεως σε πιστωτικά ιδρύματα Πιστωτικά ιδρύματα Εσωτερικού Πιστωτικά ιδρύματα Εξωτερικού Καταθέσεις προθεσμίας διατραπεζικής Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 184 120 176 112 7.946 1.774 7.946 1.774 8.129 1.894 8.122 1.886 50.230 0 50.230 0 0 0 50.230 0 50.230 0 0 0 Συμφωνίες αγοράς και επαναπώλησης χρεογράφων 9.069 7.526 9.069 7.526 Λοιπές απαιτήσεις από πιστωτικά ιδρύματα Λοιπές απαιτήσεις 8 9.077 9 7.535 8 9.077 9 7.535 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 67.437 9.429 67.429 9.422 Η αύξηση στις Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων της κλειόμενης χρήσης έναντι της συγκριτικής χρήσης 2018, οφείλεται στις διατραπεζικές τοποθετήσεις. 16. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων (Ποσά σε χιλ. €) Ομόλογα Ελληνικού Δημοσίου Μετοχές εισηγμένες – Εξωτερικού Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 7.965 2.950 7.965 2.950 4.043 0 4.043 0 12.008 2.950 12.008 2.950 Εντός της χρήσης του 2019 ο Όμιλος προέβη σε αγορές Ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου ύψους 13,7 εκατ. ευρώ, οι πωλήσεις ανήλθαν σε 8,1 εκατ. ευρώ, ενώ έληξαν ομόλογα αξίας 0,23 εκατ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 58 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 17. Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα (Ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 Ταξινόμηση ανάλογα με το είδος Swaps Forwards Τίτλος συνδεδεμένος με την πορεία του Ελληνικού ΑΕΠ Παράγωγα Χρηματοπιστωτικά Μέσα για εμπορικούς σκοπούς 31/12/2018 Ταξινόμηση ανάλογα με το είδος Swaps Forwards Τίτλος συνδεδεμένος με την πορεία του Ελληνικού ΑΕΠ Παράγωγα Χρηματοπιστωτικά Μέσα για εμπορικούς σκοπούς Όμιλος και Τράπεζα Απαιτήσεις Υποχρεώσεις Ονομαστική Εύλογη Αξία Εύλογη Αξία Αξία Κέρδη Ζημία 4.647 0 (2) 0 0 0 38.042 114 0 42.689 114 (2) Απαιτήσεις Υποχρεώσεις Ονομαστική Εύλογη Αξία Εύλογη Αξία Αξία Κέρδη Ζημία 44.314 0 (34) 1.993 0 0 38.042 87 0 84.350 87 (34) Ο «Τίτλος συνδεδεμένος με την πορεία του Ελληνικού ΑΕΠ» αναφέρεται σε αποσπώμενους τίτλους συνδεδεμένους με το ΑΕΠ οι οποίοι έχουν δοθεί στην Τράπεζα στα πλαίσια του προγράμματος ανταλλαγής ομολόγων ελληνικού δημοσίου (‘PSI’). Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 59 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 18. Δάνεια και απαιτήσεις αποσβέσιμο κόστος από πελάτες αποτιμώμενα στο 18.1 Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Πιστωτικές Κάρτες Καταναλωτικά Στεγαστικά Λοιπά Για ιδιωτικούς σκοπούς Γεωργία Εμπόριο Βιομηχανία Βιοτεχνία Τουρισμός Ναυτιλία Κατασκευαστικές Λοιπά Σε νομικά πρόσωπα Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 23.075 21.745 95.303 95.290 398.170 411.032 6.315 5.147 522.863 533.214 1.140 884 135.058 145.092 119.890 121.419 5.588 6.510 85.280 87.745 24.759 27.022 436.989 400.307 395.963 403.423 1.204.668 1.192.403 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 23.075 21.745 95.303 95.290 398.170 411.032 6.315 5.147 522.863 533.214 1.140 135.058 119.890 5.588 85.280 24.759 436.989 395.963 1.204.668 884 145.092 121.419 6.510 87.745 27.022 400.307 403.423 1.192.403 Στο Δημόσιο 28.036 30.212 28.036 30.212 Καθαρή Επένδυση σε χρηματοδοτική μίσθωση 72.812 89.309 72.812 89.309 1.828.379 1.845.138 1.828.379 1.845.138 Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες (προ προβλέψεων) Προβλέψεις για πιστωτικούς κινδύνους (απομείωση αξίας δανείων) Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες (μετά από προβλέψεις) (280.885) (252.994) (280.885) (252.994) 1.547.494 1.592.144 1.547.494 1.592.144 (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Δάνεια με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου 31 Δεκεμβρίου 2019 33.357 33.357 31 Δεκεμβρίου 2018 33.394 33.394 31 Δεκεμβρίου 2019 28.036 28.036 31 Δεκεμβρίου 2018 30.212 30.212 Δάνεια προς το Ελληνικό Δημόσιο Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 60 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος και Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες 12μήνου (Stage 1) Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ' όλη τη διάρκεια των μη απομειωμένω ν στοιχείων (Stage 2) Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ' όλη τη διάρκεια των απομειωμένων στοιχείων (Stage 3) 150.138 21.524 351.201 522.863 Λογιστική αξία Πίστη Ιδιωτών Αξία προ απομείωσης Πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή αξία μετά την απομείωση (1.166) (1.190) (66.621) (68.977) 148.973 20.334 284.580 453.886 571.600 206.383 499.498 1.277.480 Επιχειρηματική Πίστη Αξία προ απομείωσης Πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή αξία μετά την απομείωση (2.328) (3.741) (205.708) (211.777) 569.272 202.641 293.790 1.065.703 17.026 11.010 0 28.036 Δημόσιος Τομέας Αξία προ απομείωσης Πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή αξία μετά την απομείωση (60) (71) 0 (131) 16.966 10.939 0 27.905 738.764 238.917 850.698 1.828.379 (3.553) (5.003) (272.329) (280.885) 735.210 233.914 578.370 1.547.494 Σύνολο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών Συνολική αξία προ απομείωσης Συνολική πρόβλεψη απομείωσης Συνολική καθαρή αξία μετά την απομείωση 31/12/2018 (Ποσά σε χιλ. €) Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ' όλη τη διάρκεια των Αναμενόμενες μη πιστωτικές απομειωμένω ζημίες 12μήνου ν στοιχείων (Stage 1) (Stage 2) Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ' όλη τη διάρκεια των απομειωμένων στοιχείων (Stage 3) Λογιστική αξία Πίστη Ιδιωτών Αξία προ απομείωσης Πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή αξία μετά την απομείωση 160.503 33.325 339.386 533.214 (1.454) (2.388) (94.689) (98.532) 159.049 30.937 244.696 434.682 531.038 334.061 416.613 1.281.712 (1.980) (9.993) (142.264) (154.236) 529.058 324.068 274.349 1.127.476 18.586 11.626 0 30.212 (11) (215) 0 (226) 18.575 11.411 0 29.986 710.127 379.012 755.999 1.845.138 (3.445) (12.596) (236.953) (252.994) 706.682 366.416 519.046 1.592.144 Επιχειρηματική Πίστη Αξία προ απομείωσης Πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή αξία μετά την απομείωση Δημόσιος Τομέας Αξία προ απομείωσης Πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή αξία μετά την απομείωση Σύνολο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών Συνολική αξία προ απομείωσης Συνολική πρόβλεψη απομείωσης Συνολική καθαρή αξία μετά την απομείωση Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 61 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 18.2 Απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις (εκμισθωτής) Ταξινόμηση ανά κατηγορία (Ποσά σε χιλ. €) Ύψος Συμβάσεων Οικόπεδα Κτίρια Μηχανήματα Μεταφορικά Μέσα Τεχνολογικός Εξοπλισμός Σύνολο Ομιλος και Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 23.312 30.816 37.856 46.725 9.873 11.358 1.111 387 659 24 72.812 89.309 Όμιλος και Τράπεζα Καθαρή επένδυση σε χρηματοδοτική μίσθωση (Ποσά σε χιλ. €) Διάρκεια 31/12/2019 31/12/2018 Ακαθάριστη Μη επέν δυση δεδουλ/μέν ο (Μελλον τικά χρηματ/κό μισθώματα) έσοδο Έως 1 έτος Από 1 έως 5 έτη Πλέον των 5 ετών Σύνολο 18.292 24.714 42.809 85.815 Καθαρή επέν δυση Ακαθάριστη Μη σε επέν δυση δεδουλ/μέν ο χρηματ/κή (Μελλον τικά χρηματ/κό μίσθωση μισθώματα) έσοδο (1.119) (4.065) (7.820) (13.004) 17.173 20.649 34.990 72.812 21.512 25.346 50.701 97.559 (669) (2.379) (5.202) (8.249) Καθαρή επέν δυση σε χρηματ/κή μίσθωση 20.843 22.967 45.499 89.309 18.3 Εξέλιξη προβλέψεων απομείωσης πιστωτικού κινδύνου Κίνηση προβλέψεων πιστωτικού κινδύνου (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ) Όμιλος και Τράπεζα Στάδιο 2 Στάδιο 3 (Stage 2) (Stage 3) Στάδιο 1 (Stage 1) Σύνολο Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2019 (3.445) (12.596) (236.953) (252.994) Προβλέψεις Δωδεκαμήνου 2019 (1.843) (2.455) (104.533) (108.830) 8.710 5.569 63.485 77.764 Αναστροφή προβλέψεων Δωδεκαμήνου 2019 Διαγραφές προβλέψεων εντός του 2019 0 0 3.175 3.175 Μεταφορές μεταξύ Σταδίων (6.977) 4.479 2.497 0 Προβλέψεις πιστωτικού κινδύνου Δωδεκαμήνου 2019 (3.553) (5.003) (272.329) (280.885) (Ποσά σε χιλιάδες ευρώ) Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 Προβλέψεις Δωδεκαμήνου 2018 Σύνολο (20.362) (57.508) (494.957) (572.827) 16.918 44.912 (84.596) (22.767) 0 0 3.225 3.225 Διαγραφές προβλέψεων εντός του 2018 Διαγραφές προβλέψεων λόγω τιτλοποίησης Προβλέψεις πιστωτικού κινδύνου Δωδεκαμήνου 2018 Όμιλος και Τράπεζα Στάδιο 2 Στάδιο 3 (Stage 2) (Stage 3) Στάδιο 1 (Stage 1) 0 0 339.375 339.375 (3.445) (12.596) (236.953) (252.994) Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 62 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 19. Ζημία απομείωσης χρηματοοικονομικών στοιχείων (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Αναστροφή πρόβλεψης απομείωσης / (Απομείωση) δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών Αναστροφή πρόβλεψης απομείωσης / (Απομείωση) στοιχείων εκτός ισολογισμού Αναστροφή πρόβλεψης απομείωσης / (Απομείωση) επενδυτικών τίτλων στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Αναστροφή πρόβλεψης απομείωσης / (Απομείωση) επενδυτικών τίτλων στο αποσβέσιμο κόστος Σύνολο Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (31.066) (22.767) (31.066) (22.767) 6.957 (5.008) 6.957 (5.008) (88) 194 (88) 194 (4) (24.202) 54 (27.527) (4) (24.202) 54 (27.527) 20. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσοδών (FVOCI) (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Επενδυτικοί τίτλοι μέσω λοιπών αποτελεσμάτων απευθείας στην καθαρή θέση 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 Ομόλογα Ελληνικού Δημοσίου Πρόβλεψη απομείωσης κατά ΔΠΧΑ 9 Κρατικά Ομόλογα 48.517 (166) 48.351 39.279 (156) 39.123 48.517 (166) 48.351 39.279 (156) 39.123 Εκδοτών εσωτερικού Εκδοτών εξωτερικού Πρόβλεψη απομείωσης κατά ΔΠΧΑ 9 Εταιρικά εισηγμένα ομόλογα 131 18.899 (86) 18.944 691 5.716 (9) 6.398 131 18.899 (86) 18.944 691 5.716 (9) 6.398 Εκδοτών εξωτερικού Πρόβλεψη απομείωσης κατά ΔΠΧΑ 9 Εταιρικά μη εισηγμένα ομόλογα Ομόλογα 547.253 (26.270) 520.983 588.278 888.394 (26.270) 862.124 907.645 547.253 (26.270) 520.983 588.278 888.394 (26.270) 862.124 907.645 355 7 1.406 1.768 235 6 1.401 1.643 355 7 1.406 1.768 235 6 1.401 1.643 590.046 909.288 590.046 909.288 Εισηγμένες (Εσωτερικού) Εισηγμένες (Εξωτερικού) Μη Εισηγμένες (Εσωτερικού) Μετοχές Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) To 2019 η Τράπεζα επαναξιολόγησε το επιχειρηματικό της μοντέλο αναφορικά με την διαχείριση των χρηματοοικονομικών μέσων επαναξιολογώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε μέσου λαμβάνοντας υπόψη τις ευρύτερες εξελίξεις, συνθήκες και πρακτικές στον τραπεζικό κλάδο. Από την επαναξιολόγηση αυτή η Τράπεζα αποφάσισε την ανακατάταξη του ομολόγου που είχε προκύψει από την τιτλοποίηση της ABS METEXELIXIS ποσού 343,25 εκατ. ευρώ από το χαρτοφυλάκιο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων αποτιμώμενων στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων στο χαρτοφυλάκιο επενδυτικών τίτλων αποτιμώμενων στο αποσβεσμένο κόστος. Από την ανακατάταξη δεν προέκυψε κάποια επίδραση στην καθαρή θέση η στα αποτελέσματα της Τράπεζας. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 63 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 21. Επενδυτικοί τίτλοι αποτιμώμενοι στο αποσβέσιμο κόστος (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Επενδυτικοί τίτλοι 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Ομόλογα Ελληνικού Δημοσίου 9.941 9.919 9.941 9.919 Εταιρικά-Μη Εισηγμένα-Εξωτερικού 343.250 0 343.250 0 Πρόβλεψη απομείωσης κατά ΔΠΧΑ 9 (45) (41) (45) (41) Επενδυτικοί τίτλοι αποτιμώμενοι στο αποσβέσιμο κόστος 353.146 9.879 353.146 9.879 To 2019 η Τράπεζα επαναξιολόγησε το επιχειρηματικό της μοντέλο αναφορικά με την διαχείριση των χρηματοοικονομικών μέσων επαναξιολογώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε μέσου λαμβάνοντας υπόψη τις ευρύτερες εξελίξεις, συνθήκες και πρακτικές στον τραπεζικό κλάδο. Από την επαναξιολόγηση αυτή η Τράπεζα αποφάσισε την ανακατάταξη του ομολόγου που είχε προκύψει από την τιτλοποίηση της ABS METEXELIXIS ποσού 343,25 εκατ. ευρώ από το χαρτοφυλάκιο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων αποτιμώμενων στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων στο χαρτοφυλάκιο επενδυτικών τίτλων αποτιμώμενων στο αποσβεσμένο κόστος. Από την ανακατάταξη δεν προέκυψε κάποια επίδραση στην καθαρή θέση η στα αποτελέσματα της Τράπεζας. Η εύλογη αξία των αξιογράφων αποτιμώμενων στο αποσβέσιμο κόστος κατά την 31/12/2019 είναι 354,3 εκατ. ευρώ, ενώ αντιστοίχως την 31/12/2018 ήταν 10,4 εκατ. ευρώ. 22. Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες (Ποσά σε χιλ. €) Επωνυμία Εταιρείας 1. Attica Wealth Management ΑΕΔΑΚ 2. Ανώνυμη Εταιρεία Ασφαλιστικών Πρακτορεύσεων Ομίλου Attica Bank 3. AtticaBank Properties Ανώνυμη Εταιρία Διαχείρισης Ακινήτων Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις 31/12/2019 Χώρα έδρας Αριθμός Ίδια % μετοχών Συμμετοχής Κεφάλαια Ελλάδα 198.300 100% 1.247 0 0 Ελλάδα 10.000 100% 4.309 100 100 Ελλάδα 5.000 100% 664 500 600 500 600 (Ποσά σε χιλ. €) Επωνυμία Εταιρείας 1. Attica Wealth Management ΑΕΔΑΚ 2. Ανώνυμη Εταιρεία Ασφαλιστικών Πρακτορεύσεων Ομίλου Attica Bank 3. AtticaBank Properties Ανώνυμη Εταιρεία Διαχείρισης Ακινήτων Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις Αξία Λογιστική κτήσης αξία 31/12/2018 Χώρα έδρας Αριθμός Ίδια % μετοχών Συμμετοχής Κεφάλαια Αξία Λογιστική κτήσης αξία Ελλάδα 198.300 100,00% 1.285 502 502 Ελλάδα 10.000 100,00% 4.353 100 100 Ελλάδα 5.000 100,00% 359 500 1.102 500 1.102 Έκθεση σε μη ενοποιημένα σχήματα ειδικής δομής Ο Όμιλος, μέσω της θυγατρικής του ATTICA WEALTH MANAGEMENT ΑΕΔΑΚ, διαχειρίζεται 5 αμοιβαία κεφάλαια συνολικού Ενεργητικού 39,82 εκατ. ευρώ κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 που πληρούν τον ορισμό των εταιριών/σχημάτων ειδικής δομής (structured entities) και αξιολογεί σε κάθε ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων εάν ασκεί έλεγχο σε κάποιο από αυτά σύμφωνα με τις διατάξεις του ΔΠΧΑ 10. Ο Όμιλος, ως διαχειριστής των αμοιβαίων κεφαλαίων έχει τη δυνατότητα κατεύθυνσης των δραστηριοτήτων που επηρεάζουν σημαντικά το ύψος των αποδόσεων τους, καθώς επιλέγει τις επενδύσεις στις οποίες αυτά συμμετέχουν, πάντα όμως μέσα στο πλαίσιο των επιτρεπόμενων Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 64 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 επενδύσεων που περιγράφονται στον κανονισμό του εκάστοτε αμοιβαίου κεφαλαίου. Κατά συνέπεια, ο Όμιλος διαθέτει εξουσία στα υπό διαχείριση αμοιβαία κεφάλαια αλλά με σαφώς προσδιορισμένο εύρος λήψης αποφάσεων. Επιπλέον, ο Όμιλος είναι εκτεθειμένος σε μεταβλητές αποδόσεις από την ανάμειξη του με τα αμοιβαία κεφάλαια καθώς λαμβάνει προμήθεια διαθέσεως, εξαγοράς και διαχείρισης αυτών, οι οποίες κυμαίνονται στα συνήθη στην αγορά επίπεδα για αντίστοιχες υπηρεσίες. Από την εξέταση των ανωτέρω παραγόντων ο Όμιλος αξιολογεί ότι, σε όλες τις περιπτώσεις των αμοιβαίων κεφαλαίων που διαχειρίζεται, ασκεί τα δικαιώματα λήψης αποφάσεων που του έχουν ανατεθεί προς όφελος των μεριδιούχων, λειτουργώντας ως εκπρόσωπος (agent) που δεν ασκεί έλεγχο πάνω στα αμοιβαία κεφάλαια. Επισημαίνεται ότι ο Όμιλος δεν έχει αναλάβει καμία συμβατική υποχρέωση να παρέχει χρηματοοικονομική υποστήριξη σε κάποιο από τα αμοιβαία κεφάλαια που διαχειρίζεται, ούτε εγγυάται τις αποδόσεις τους. H Τράπεζα κατά την 31/12/2019 έχει κατατάξει ως στοιχεία ενεργητικού προς πώληση τη συμμετοχή της στη θυγατρική εταιρεία Attica Wealth, σύμφωνα με το πρότυπο Δ.Π.Χ.Α. 5 (Σημείωση 24). 23. Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις και κοινοπραξίες Οι εταιρείες του Ομίλου οι οποίες ενοποιήθηκαν με τη μέθοδο της Καθαρής Θέσης είναι οι εξής: - Το Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund I Θεά Άρτεμις Ανώνυμη Εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις Στo Αμοιβαίo Κεφάλαιo Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund I μεριδιούχοι είναι η Τράπεζα και το Ταμείο Νέας Οικονομίας (Τα.Νε.Ο.). Όπως είναι προφανές λαμβανομένου υπόψη και της φύσης της επένδυσης, ο έλεγχος στα αμοιβαία κεφάλαια ασκείται από κοινού από τους μεριδιούχους. Συνεπεία αυτού είναι η αποτίμηση της συμμετοχής του Ομίλου να λαμβάνει χώρα με τη μέθοδο της καθαρής θέσης (ΔΛΠ 28). To Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund I έχει σκοπό την επένδυση σε καινοτόμες κεφαλαιουχικές εταιρείες που έχουν καταστατική και πραγματική έδρα στην Ελλάδα, κατά προτίμηση σε εταιρείες που δραστηριοποιούνται στους τομείς τροφίμων και ποτών, retail, βιολογικών προϊόντων, βιομηχανίας, ενέργειας, τηλεπικοινωνιών και πληροφορικής. Ο χώρος δραστηριοποίησης της εταιρείας δεν διαφέρει από την έδρα της. Διαχειριστής των αμοιβαίων κεφαλαίων Zaitech Fund I είναι η εταιρεία «Άττικα Βέντσουρς Ανώνυμη Εταιρεία Διαχείρισης Αμοιβαίου Κεφαλαίου Επιχειρηματικών Συμμετοχών», στην οποία η Τράπεζα είναι μέτοχος με ποσοστό 10%. Το κόστος κτήσης της Τράπεζας κατά την 31/12/2019 σε ότι αφορά στο Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund Ι ανήλθε στο ποσό των 4.323 χιλ. ευρώ. Σε ότι αφορά την αποτίμηση των συμμετοχών του ΑΚΕΣ σημειώνεται ότι γίνεται στη βάση των κατευθυντήριων γραμμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης Εταιρειών Επιχειρηματικού Κεφαλαίου (European Venture Capital Association - EVCA Guidelines) αλλά και των σχετικών προβλέψεων του Ν.4141/2013. Από τις ως άνω συμμετοχές στην ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων της χρήσης 2019 έχει καταγραφεί κέρδος από την αποτίμηση των εταιρειών ύψους 1.042 χιλ. ευρώ περίπου. Στο πλαίσιο της συναλλαγής επί των μη εξυπηρετούμενων δανείων ύψους 1.331,2 εκατ. ευρώ, η Τράπεζα κατά την 16/03/2017 προέβη στην ίδρυση της εταιρείας με την επωνυμία «Θεά Άρτεμις Ανώνυμη Εταιρεία Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις», με σκοπό τη διαχείριση απαιτήσεων από συμβάσεις δανείων ή πιστώσεων, οι οποίες δεν εξυπηρετούνται και την καταβολή μετοχικού κεφαλαίου ύψους 100.000,00 ευρώ. Στις 7/08/2017 στο πλαίσιο των συμφωνιών με τον επενδυτή μεταβιβάσθηκε στην εταιρεία Aldridge EDC Specialty Finance (AEDC) το 80% της συμμετοχής της Τράπεζας στην εταιρεία «Θεά Άρτεμις Ανώνυμη Εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις» έναντι του ποσού των 80 χιλ. ευρώ και το οποίο κατεβλήθη στην Τράπεζα στις 4/08/2017 από την ως άνω εταιρεία. Η Τράπεζα παραμένει μέτοχος της εταιρείας «Θεά Άρτεμις Ανώνυμη Εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις» με ποσοστό 20% ήτοι κόστος κτήσης 20 χιλ. ευρώ. Ο Όμιλος την ενοποιεί με τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Παρατίθενται τα ποσοστά συμμετοχής της Attica Bank τόσο για την κλειόμενη όσο και για τη συγκριτική χρήση: Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 65 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 31/12/2019 Ειδική συμμετοχή (Ποσά σε χιλ. €) Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund Ι Θεά Άρτεμις Ανώνυμη Εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις 31/12/2018 Ειδική συμμετοχή (Ποσά σε χιλ. €) Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund Ι Θεά Άρτεμις Ανώνυμη Εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις Χώρα Έδρας % Συμμετοχής Κόστος κτήσης Ελλάδα 50,00% 4.323 Ελλάδα 20,00% 20 Χώρα Έδρας % Συμμετοχής Κόστος κτήσης Ελλάδα 50,00% 7.682 Ελλάδα 20,00% 20 Από τις εταιρείες τις οποίες ενοποιεί ο Όμιλος με τη μέθοδο της καθαρής θέσης, ως πιο σημαντική θεωρείται η συμμετοχή στο Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund I. Παρακάτω παρουσιάζονται συνοπτικές χρηματοοικονομικές πληροφορίες για το Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund I. Όλες οι κατωτέρω πληροφορίες αφορούν ποσά που παρουσιάζονται στις οικονομικές της καταστάσεις που προετοιμάζονται στα πλαίσια σύνταξης της ετήσιας έκθεσης του ΑΚΕΣ (Zaitech Fund I) η οποία ελέγχεται από ανεξάρτητους ορκωτούς ελεγκτές: Χρηματοοικονομικά στοιχεία Αμοιβαίου Κεφαλαίου Επιχειρηματικών Συμμετοχών Zaitech Fund I (ποσά σε χιλ. ευρώ) Σύνολο εσόδων / (ζημιών) 31/12/2019 31/12/2018 1.772 (6.594) (52) (153) Κέρδη / (ζημίες) Χρήσης 1.720 (6.747) Καθαρή αξία Ενεργητικού 8.645 6.823 Σύνολο εξόδων Τα συνοπτικά στοιχεία για την εταιρεία Θεά Άρτεμις Ανώνυμη Εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις έχουν ως ακολούθως: Χρηματοοικονομικά στοιχεία Θεάς Άρτεμις Ανώνυμης Εταιρείας διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις (ποσά σε χιλ. ευρώ) Σύνολο εσόδων / (ζημιών) 31/12/2019 31/12/2018 6.286 6.104 (5.584) (6.104) Κέρδη / (ζημίες) Χρήσης 701 0 Καθαρή θέση 732 81 Σύνολο εξόδων 24. Στοιχεία ενεργητικού προς πώληση H Τράπεζα κατά την 31/12/2019 έχει κατατάξει ως στοιχεία ενεργητικού προς πώληση τη συμμετοχή της στη θυγατρική εταιρεία Attica Wealth, σύμφωνα με το πρότυπο Δ.Π.Χ.Α. 5. Κατά την ημερομηνία αναφοράς η Τράπεζα βρισκόταν στο τελικό στάδιο διαπραγματεύσεων με τον ενδιαφερόμενο αγοραστή, εν αναμονή των τελικών απαραίτητων εγκρίσεων από τις αρμόδιες αρχές. Εντός του Φεβρουαρίου 2020, η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της μεταβίβασης, κατόπιν λήψεως της σχετικής εγκρίσεως της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, της συμμετοχής της (100%) της θυγατρικής έναντι συνολικού τιμήματος 2,35 εκατ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 66 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 25. Άυλα περιουσιακά στοιχεία (Ποσά σε χιλ. €) Λογισμικό και λοιπά άυλα στοιχεία Αξία κτήσης Συσσωρευμένες αποσβέσεις και απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2018 Πλέον: Αγορές Μείον: Απόσβεση χρήσης Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2018 Αξία κτήσης Συσσωρευμένες αποσβέσεις και απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2019 Πλέον: Αγορές Μείον: Απόσβεση χρήσης Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2019 Αξία κτήσης Συσσωρευμένες αποσβέσεις και απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2019 Όμιλος Τράπεζα 85.769 84.905 (39.101) (38.270) 46.668 46.635 3.154 3.147 8.824 8.824 (5.079) 50.413 (5.069) 50.390 94.593 (44.180) 50.413 0 93.729 (43.339) 50.390 0 8.358 8.357 (5.878) 52.893 (5.870) 52.877 102.951 (50.058) 102.086 (49.209) 52.893 52.877 Τα άυλα περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου περιλαμβάνουν κυρίως λογισμικά προγράμματα τα οποία κατά την 31/12/2019 ανέρχονταν σε ποσό 52.893 χιλ. ευρώ έναντι ποσού 50.413 χιλ. ευρώ για την συγκριτική χρήση που έληξε την 31/12/2018, ενώ αντίστοιχα για την Τράπεζα ανέρχονται κατά την 31/12/2019 σε ποσό 52.877 χιλ. ευρώ έναντι ποσού 50.390 χιλ. ευρώ για την συγκριτική χρήση που έληξε την 31/12/2018. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 67 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 26. Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Αξία κτήσης Συσσωρευμένες Αποσβέσεις και Απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2018 Πλέον: Αγορές Πωλήσεις-εκποίηση Μείον: Απόσβεση χρήσης Αποσβέσεις εκποιήσεων - διαγραφών Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2018 Όμιλος Γήπεδα Έπιπλα και Βελτιώσεις σε και Μεταφορικά λοιπός μισθωμένα Ακιν/σεις υπό Οικόπεδα Κτίρια Μέσα εξοπλισμός ακίνητα τρίτων Μηχανήματα κατασκευή 11.885 10.793 82 35.255 24.276 0 0 0 (2.353) (36) (30.932) (20.254) 0 0 11.885 8.441 46 4.323 4.022 0 0 0 0 0 0 0 11.885 1 0 0 (229) 0 8.213 39 (2) 0 (11) 1 72 3.907 (1.183) 0 (1.483) 1.183 6.747 1.694 0 0 (987) 0 4.729 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Αξία κτήσης Συσσωρευμένες Αποσβέσεις και Απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2019 Αναγνώριση δικαιώματος χρήσης λόγω IFRS 16 Προσαρμοσμένη αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2019 Πλέον: Αγορές Μεταφορές Πωλήσεις-εκποίησεις Μεταφορά σε μισθώσεις ακινήτων (IFRS16) Μείον: Απόσβεση χρήσης Αποσβεσμένα Δικαιώματα Χρήσης Κτιρίου Αποσβέσεις μεταφορών Αποσβέσεις εκποιήσεων - διαγραφών Αποσβέσεις μεταφορών σε μισθωμένα ακίνητα (IFRS16) Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2019 11.885 10.795 0 (2.581) 11.885 8.213 119 (47) 72 37.979 (31.232) 6.747 25.970 (21.241) 4.729 0 0 0 0 0 0 0 Αξία κτήσης Συσσωρευμένες Αποσβέσεις και Απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2019 11.885 8.213 72 6.747 4.729 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 11.885 39 257 0 0 0 (234) 0 0 0 0 0 (13) 1.182 0 (50) 0 0 (1.659) 0 (257) (19) (9.878) 0 (575) (94) 0 0 8.181 0 0 0 58 13 0 6.233 94 107 5.831 31 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 11.885 11.091 0 (2.909) 11.885 8.181 119 (61) 58 39.111 (32.878) 6.233 15.816 (15.785) 31 0 0 0 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά Δικαίωμα χρήσης 0 0 0 Σύνολο 82.291 (53.576) 28.716 5.641 (1.185) 0 (2.710) 1.183 31.646 0 0 0 29.297 29.297 86.748 (55.102) 31.646 29.297 60.942 0 0 0 0 0 22.079 1.221 0 (69) (9.878) 0 (7.468) (2.232) 0 120 5.831 48.468 0 0 0 29.297 (7.218) 22.079 107.318 (58.850) 48.468 0 0 0 0 0 (4.986) (2.232) 68 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Αξία κτήσης Συσσωρευμένες Αποσβέσεις και Απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2018 Τράπεζα Γήπεδα Έπιπλα και Βελτιώσεις σε και Μεταφορικά λοιπός μισθωμένα Οικόπεδα Κτίρια Μέσα εξοπλισμός ακίνητα τρίτων 11.885 10.793 82 35.057 24.086 0 (2.353) (36) (30.759) (20.126) 11.885 8.441 46 4.298 3.960 Πλέον: Αγορές Εκποιήσεις - διαγραφές Μείον: Απόσβεση χρήσης Αποσβέσεις εκποιήσεων - διαγραφών Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2018 0 0 1 0 39 (2) 3.905 (1.183) 1.694 0 0 0 11.885 (229) 0 8.213 (11) 1 72 (1.475) 1.183 6.728 Αξία κτήσης Συσσωρευμένες Αποσβέσεις και Απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2019 Αναγνώριση δικαιώματος χρήσης λόγω IFRS 16 Προσαρμοσμένη αναπόσβεστη αξία κτήσης 01/01/2019 11.885 10.795 0 (2.581) 11.885 8.213 0 0 11.885 8.213 119 (47) 72 0 72 Πλέον: Αγορές Μεταφορές Εκποιήσεις - διαγραφές Μεταφορά σε μισθώσεις ακινήτων (IFRS16) Μείον: Απόσβεση χρήσης Αποσβεσμένα Δικαιώματα Χρήσης Κτιρίου Αποσβέσεις μεταφορών Αποσβέσεις εκποιήσεων - διαγραφών Αποσβέσεις μεταφορών σε μισθωμένα ακίνητα (IFRS16) Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2019 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 11.885 Αξία κτήσης Συσσωρευμένες Αποσβέσεις και Απομείωση Αναπόσβεστη αξία κτήσης 31/12/2019 Δικαίωμα χρήσης 0 0 0 Σύνολο 81.904 (53.274) 28.629 5.639 (1.185) (971) 0 4.684 0 0 0 0 0 0 37.779 (31.051) 6.728 0 6.728 25.781 (21.097) 4.684 0 4.684 0 0 0 29.123 29.123 86.358 (54.776) 31.581 29.123 60.704 1.179 0 (50) 0 0 (1.655) 0 0 13 0 (257) 6.215 (9.897) 0 (561) 0 94 107 5.831 0 0 0 0 0 0 (4.968) (2.198) 0 0 0 21.957 1.218 0 (50) (9.897) 0 (234) 0 (94) 0 0 8.181 0 0 0 0 0 (13) 0 0 0 0 58 11.885 11.091 0 (2.909) 11.885 8.181 119 (61) 58 38.908 (32.692) 6.215 15.627 (15.627) 0 29.123 (7.166) 21.957 106.752 (58.455) 48.297 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 39 257 0 (2.685) 1.183 31.581 (7.431) (2.198) 0 120 5.831 48.297 69 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Οι εύλογες αξίες των ακινήτων υπολογίζονται σύμφωνα με τις τρεις μεθόδους που ακολουθούνται από τους ανεξάρτητους εκτιμητές, οι οποίοι έχουν κατάλληλα αναγνωρισμένα επαγγελματικά προσόντα και πρόσφατη εμπειρία στις τοποθεσίες και κατηγορίες των ακινήτων που εκτιμώνται, και οι οποίες είναι η μέθοδος της αγοράς, η μέθοδος του εισοδήματος και η μέθοδος του κόστους αντικατάστασης. Αναφορικά με την ιεράρχηση της εύλογης αξίας, αυτή υπολογίζεται συνδυαστικά και με τις τρεις μεθόδους και καταχωρείται στο Επίπεδο 3, αφού γίνεται χρήση στοιχείων έρευνας, υποθέσεων και δεδομένων που αναφέρονται σε ακίνητα ανάλογων χαρακτηριστικών και συνεπώς περιλαμβάνουν ένα ευρύ πεδίο δεδομένων μη παρατηρήσιμων στην αγορά. Η εκτίμηση της εύλογης αξίας καθώς και της υπολειμματικής αξίας γίνεται από ανεξάρτητους εκτιμητές σε τακτά χρονικά διαστήματα και σε κάθε περίπτωση στο τέλος εκάστου έτους. Η ημερομηνία έναρξης της αναπροσαρμογής είναι η ημερομηνία καταχώρησης στα λογιστικά βιβλία της Τράπεζας, η οποία δεν μπορεί να διαφέρει από την ημερομηνία της διενέργειας της εκτίμησης της αξίας των ακινήτων. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 η Τράπεζα και ο Όμιλος την 1/1/2019 αναγνώρισαν στοιχεία ενεργητικού με δικαίωμα χρήσης ποσού (Right of Use Asset) και υποχρεώσεις από μισθώσεις (Lease Liability) περίπου 29,3 εκατ. ευρώ συμπεριλαμβανομένης της ανακατάταξης των βελτιώσεων σε ακίνητα τρίτων. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 70 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 27. Επενδύσεις σε ακίνητα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Υπόλοιπο έναρξης χρήσης Προσθήκες Αναπροσαρμογή στην εύλογη αξία Υπόλοιπο λήξης χρήσης Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 57.862 58.047 57.862 58.047 1.072 0 1.072 0 (594) (185) (594) (185) 58.340 57.862 58.340 57.862 Οι αξίες των επενδυτικών ακινήτων αναπροσαρμόζονται βάσει εκτιμήσεων από ανεξάρτητους εκτιμητές οι οποίοι έχουν κατάλληλα αναγνωρισμένα επαγγελματικά προσόντα και πρόσφατη εμπειρία στις τοποθεσίες και κατηγορίες των ακινήτων που εκτιμώνται. Οι επενδύσεις σε ακίνητα αφορούν ακίνητα που αποκτήθηκαν από πλειστηριασμούς με σκοπό την εκποίηση ή την εκμίσθωσή τους στο εγγύς μέλλον. Οι εύλογες αξίες των επενδυτικών ακινήτων υπολογίζονται σύμφωνα με τις τρεις μεθόδους που ακολουθούνται από τους ανεξάρτητους εκτιμητές, οι οποίοι έχουν κατάλληλα αναγνωρισμένα επαγγελματικά προσόντα και πρόσφατη εμπειρία στις τοποθεσίες και κατηγορίες των ακινήτων που εκτιμώνται, και οι οποίες είναι η μέθοδος της αγοράς, η μέθοδος του εισοδήματος και η μέθοδος του κόστους αντικατάστασης. Κατά την διαδικασία αυτή χρησιμοποιούνται παραδοχές οι οποίες αφορούν μεταβλητές όπως είναι ενδεικτικά, το επιτόκιο προεξόφλησης, οι εκτιμήσεις για τον μελλοντικό ρυθμό αύξησης των ενοικίων και οι αντιπροσωπευτικές συγκριτικές τιμές. Αναφορικά με την ιεράρχηση της εύλογης αξίας, αυτή υπολογίζεται συνδυαστικά και με τις τρεις μεθόδους και καταχωρείται στο Επίπεδο 3, αφού γίνεται χρήση στοιχείων έρευνας, υποθέσεων και δεδομένων που αναφέρονται σε ακίνητα ανάλογων χαρακτηριστικών και συνεπώς περιλαμβάνουν ένα ευρύ πεδίο δεδομένων μη παρατηρήσιμων στην αγορά (βλέπε σχετικά και Σημείωση 43.7). Η εκτίμηση της εύλογης αξίας καθώς και της υπολειμματικής αξίας γίνεται από ανεξάρτητους εκτιμητές σε τακτά χρονικά διαστήματα και σε κάθε περίπτωση στο τέλος εκάστου έτους. Η ημερομηνία έναρξης της αναπροσαρμογής είναι η ημερομηνία καταχώρησης στα λογιστικά βιβλία της Τράπεζας, η οποία δεν μπορεί να διαφέρει από την ημερομηνία της διενέργειας της εκτίμησης της αξίας των ακινήτων. Η αναπροσαρμογή στην εύλογη αξία των επενδυτικών ακινήτων, τόσο για την κλειόμενη χρήση 2019, όσο και για την συγκριτική χρήση του 2018 απεικονίζεται στα «Λοιπά έσοδα / (έξοδα)» της κατάστασης του λογαριασμού αποτελεσμάτων χρήσης (Σημείωση 10). Το έσοδο από μισθώματα επενδύσεων σε ακίνητα για την χρήση 2019 ανέρχεται σε 164 χιλ. ευρώ και σε 180 χιλ. ευρώ για την χρήση 2018 αντίστοιχα και απεικονίζονται στα «Λοιπά έσοδα / (έξοδα)» (Σημείωση 10). Τα άμεσα λειτουργικά έξοδα των επενδυτικών ακινήτων ανήλθαν σε 74,2 χιλ. ευρώ περίπου (2018: 51,1 χιλ. ευρώ). Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 71 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 28. Λοιπά στοιχεία ενεργητικού (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Προπληρωθέντα έξοδα Προκαταβολές φόρων και λοιπές απαιτήσεις από φόρους Δεδουλευμένοι τόκοι και προμήθειες Λοιπές απαιτήσεις έναντι του Δημοσίου Εντολές Πληρωτέες Εγγυήσεις Προσωρινές διευκολύνσεις στο προσωπικό Προκαταβολές επενδυτικών αγαθών χρηματοδοτικής μίσθωσης Επισφαλείς απαιτήσεις εκτός χορηγήσεων Απαιτήσεις από τιτλοποίηση Εγγυήσεις καταθέσεων υπέρ Τ.Ε.Κ.Ε. Προπληρωμένοι τόκοι προθεσμιακών καταθέσεων Απαιτήσεις έναντι πελατών Πρόβλεψη απομείωσης λοιπών στοιχείων ενεργητικού Λοιπά Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 2.335 2.200 2.334 2.199 10.315 69.893 170 1.627 4.127 175 7.254 73.452 976 1.158 3.867 173 10.163 70.220 170 1.627 4.127 175 7.104 74.641 976 1.158 3.867 173 143 2.879 30.569 71.880 86 9 6 9.984 17.663 71.869 30 8 143 2.879 30.569 71.880 86 9 6 9.984 17.663 71.869 30 8 (17.923) 29.205 205.490 (23.043) 36.565 202.162 (16.949) 27.466 204.898 (22.420) 34.792 202.050 Στην κατηγορία «Προκαταβολές φόρων και λοιπές απαιτήσεις από φόρους» η αύξηση προήλθε κατά κύριο λόγο από την επαναφορά απαιτήσεων παρακρατηθέντων φόρων επί φορολογηθέντων εισοδημάτων κατ’ ειδικό τρόπο για τις χρήσεις 2010, 2011 και 2012 ύψους 2,5 εκατ. ευρώ περίπου. Στο κονδύλι «Επισφαλείς απαιτήσεις εκτός χορηγήσεων» περιλαμβάνεται ποσό 2,8 εκατ. ευρώ το οποίο αφορά σε υποθέσεις υπεξαίρεσης από καταστήματα δικτύου της Τράπεζας που έχουν λάβει χώρα σε προηγούμενα έτη και οι οποίες βρίσκονται στο στάδιο της δικαστικής διεκδίκησης. Η μέχρι τώρα δικαστική έκβαση των υποθέσεων αυτών είναι υπέρ της Τράπεζας, χωρίς όμως ακόμα οι δικαστικές αποφάσεις να έχουν καταστεί οριστικές. Για το ποσό που η Τράπεζα θεωρεί ότι δεν θα εισπράξει έχει σχηματίσει ειδική πρόβλεψη σύμφωνα με σχετική νομική γνωμάτευση. Η μείωση στο παραπάνω κονδύλι σε σχέση με τη συγκριτική χρήση, αφορά καταβολή ασφαλιστικής αποζημίωσης προς την Τράπεζα για υπόθεση υπεξαίρεσης καταστήματος. Στο κονδύλι «Απαιτήσεις από τιτλοποίηση» περιλαμβάνονται απαιτήσεις από τους διαχειριστές των χαρτοφυλακίων μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων που μεταβιβάστηκαν και οι οποίες σχετίζονται με συναλλαγές που είχαν λάβει χώρα μέχρι την ημερομηνία λογιστικής αποαναγνώρισης των ανοιγμάτων αυτών, καθώς και με δεδουλευμένους τόκους των ομολόγων από τις τιτλοποιήσεις μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων. Κατά τη χρήση 2019 η Τράπεζα δεν κατέβαλε εισφορά υπέρ του Τ.Ε.Κ.Ε. για το σκέλος καταθέσεων λαμβανομένου υπ’όψη ότι επετεύχθη ο στόχος που ορίζει η παρ.25 του άρθρου 27 του ν.4370/2016. Στην κατηγορία «Λοιπά» το κύριο μέρος της μεταβολής του κονδυλίου αφορά απαιτήσεις από εκκαθάριση συναλλαγών μέσω χρεωστικών-πιστωτικών καρτών, από τους οργανισμούς Visa και Mastercard. Στον ακόλουθο πίνακα αναλύονται οι προβλέψεις απομείωσης λοιπών στοιχείων του ενεργητικού: (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Προβλέψεις για παρακρατούμενους φόρους και λοιπά στοιχεία Προβλέψεις για κάλυψη εκτάκτων ζημιών Λοιπές προβλέψεις Σύνολο πρόβλεψης απομείωσης λοιπών στοιχείων ενεργητικού Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (508) (2.979) (485) (2.955) (1.754) (15.660) (5.754) (14.310) (1.754) (14.710) (5.754) (13.710) (17.923) (23.043) (16.949) (22.420) Το κονδύλι «Προβλέψεις για παρακρατούμενους φόρους και λοιπά στοιχεία», αφορά σε πρόβλεψη που σχετίζεται με τη γραμμή «Προκαταβολές φόρων και λοιπές απαιτήσεις από φόρους» των Λοιπών στοιχείων ενεργητικού. Περαιτέρω ανάλυση δίνεται στην σημείωση 42.2 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 72 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Το κονδύλι «Προβλέψεις για κάλυψη έκτακτων ζημιών» αφορούν σε υπεξαιρέσεις καταστημάτων του δικτύου της Τράπεζας συνολικού ύψους 1.754,2 χιλ. ευρώ, το οποίο συμπεριλαμβάνεται στην γραμμή «Επισφαλείς απαιτήσεις εκτός χορηγήσεων» των Λοιπών στοιχείων ενεργητικού. Το κονδύλι «Λοιπές προβλέψεις» κατά κύριο λόγο περιλαμβάνει προβλέψεις που αφορούν στη γραμμή «Λοιπά» των Λοιπών στοιχείων ενεργητικού και αναλύεται ως ακολούθως: • Πρόβλεψη 6.362 χιλ. ευρώ για απομείωση της απαίτησης που έχει η Τράπεζα από την περιουσία του πρώην ασφαλιστικού προγράμματος των υπαλλήλων και των συνταξιούχων υπαλλήλων της Τράπεζας (ΛΑΚ Ι), το οποίο σύμφωνα με το νομοθετικό πλαίσιο και τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις έχει ενταχθεί στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης της χώρας. Η απαίτηση έχει προκύψει από την εξόφληση του συνόλου της υποχρέωσης της Τράπεζας προς τον ασφαλιστικό φορέα (ΕΤΑΤ), όπως είχε προσδιορισθεί από ειδική οικονομική μελέτη του Υπουργείου Οικονομικών. Η εξόφληση του συνόλου της υποχρέωσης προς τον ασφαλιστικό φορέα επέφερε την απαίτηση από την ήδη σχηματισθείσα περιουσία του προγράμματος (ΛΑΚ Ι) η οποία ήταν κατατεθειμένη στην Εθνική ΑΕΕΓΑ. Η σχετική πρόβλεψη έχει προκύψει από τη μείωση της εύλογης αξίας του μέρους της περιουσίας που αφορά σε κινητές αξίες – μετοχικούς τίτλους το οποίο βάρυνε την κατάσταση αποτελεσμάτων προηγούμενης χρήσης. • Πρόβλεψη 9.298 χιλ. ευρώ που αφορά ενδεχόμενες μη εισπράξιμες απαιτήσεις κατά πελατών. 29. Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Όμιλος 31/12/2019 Τράπεζα 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Καταθέσεις όψεως 28.414 33.993 28.414 33.993 Καταθέσεις προθεσμίας διατραπεζικής 51.000 170.400 51.000 170.400 0 2.700 0 2.700 Πράξεις προσωρινής εκχωρήσεως (Repos) 183.042 217.556 183.042 217.556 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα 262.456 424.649 262.456 424.649 Καταθέσεις προθεσμίας εκτός διατραπεζικής Ο Όμιλος κατά την 31/12/2019 είχε λάβει χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ύψους 51 εκατ. ευρώ. Στη συγκριτική χρήση που έληξε την 31/12/2018, οι «Καταθέσεις προθεσμίας διατραπεζικής» περιλαμβάνουν χρηματοδότηση 58,4 εκατ. ευρώ από το Ευρωσύστημα (EKT), αναλήψεις ύψους 95 εκατ. ευρώ από τον Έκτακτο Μηχανισμό Παροχής Ρευστότητας (ELA) καθώς επίσης και αναλήψεις από λοιπά πιστωτικά ιδρύματα ύψους 17 εκατ. ευρώ. Ο Όμιλος την 21/03/2019 μηδένισε την εξάρτησή του από τον Έκτακτο Μηχανισμό Παροχής Ρευστότητας (ELA) και μέχρι σήμερα, δεν έχει αντλήσει άλλη ρευστότητα από τον μηχανισμό αυτό. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 73 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 30. Υποχρεώσεις προς πελάτες (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Τρεχούμενοι Ταμιευτηρίου Προθεσμίας Δεσμευμένες Καταθέσεις Ιδιωτών Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 22.338 19.117 22.338 19.117 427.987 371.911 427.987 371.911 1.291.843 1.032.145 1.291.843 1.032.145 2 1 2 1 1.742.170 1.423.175 1.742.170 1.423.175 Όψεως Προθεσμίας Δεσμευμένες Καταθέσεις επιχειρήσεων 180.516 143.101 1.859 325.476 195.995 119.190 2.825 318.010 186.524 143.101 1.859 331.484 202.470 119.190 2.825 324.485 Όψεως Προθεσμίας Δεσμευμένες Καταθέσεις Δημοσίων Επιχειρήσεων 320.811 148.518 0 469.330 324.273 151.106 0 475.379 320.811 148.518 0 469.330 324.273 151.106 0 475.379 Όψεως Ταμιευτηρίου Λοιπές Καταθέσεις 50.550 1.570 52.120 53.842 2.108 55.951 50.550 1.570 52.120 53.842 2.108 55.951 Λοιπές υποχρεώσεις προς πελάτες 19.061 9.360 19.061 9.360 2.608.157 2.281.875 Υποχρεώσεις προς πελάτες 2.614.165 2.288.350 Σύμφωνα με το άρθρο 6 του N.4151/2013 ορίζεται η χρήση των κεφαλαίων από αδρανείς καταθετικούς λογαριασμούς για την κάλυψη αναγκών του Δημοσίου, μετά την παραγραφή των δικαιωμάτων του καταθέτη ή των νόμιμων κληρονόμων του. Ως αδρανής καταθετικός λογαριασμός σε πιστωτικό ίδρυμα, κατά την έννοια του N.4261/2014, χαρακτηρίζεται εκείνος στον οποίο δεν έχει πραγματοποιηθεί αποδεδειγμένα καμία πραγματική συναλλαγή από τους δικαιούχους καταθέτες για χρονικό διάστημα είκοσι (20) ετών. Η επομένη της τελευταίας συναλλαγής αποτελεί την έναρξη ισχύος της εικοσαετίας. Η πίστωση των καταθέσεων με τόκους, καθώς και η κεφαλαιοποίησή τους, δεν συνιστούν συναλλαγή και δεν διακόπτουν την παραγραφή. Κάθε πιστωτικό ίδρυμα, που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα, οφείλει αμέσως μετά την παρέλευση του χρονικού ορίου της εικοσαετίας: α) να αποδίδει στο Δημόσιο συγκεντρωτικά μέχρι το τέλος Απριλίου κάθε έτους τα υπόλοιπα των αδρανών καταθέσεων, πλέον αναλογούντων τόκων, καταθέτοντας στον ειδικό λογαριασμό της Τράπεζας της Ελλάδος τα σχετικά ποσά, β) να ενημερώνει ταυτόχρονα τις αρμόδιες Διευθύνσεις του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Περιουσίας για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον παρόντα νόμο, και γ) να ενημερώνει τους δικαιούχους/κληρονόμους για το πού έχουν μεταφερθεί τα σχετικά ποσά, μετά την παρέλευση της εικοσαετίας, εφόσον ερωτηθεί. Στις σημειώσεις των ετήσιων δημοσιευμένων οικονομικών καταστάσεων των πιστωτικών ιδρυμάτων οι ορκωτοί ελεγκτές βεβαιώνουν, εάν τηρήθηκαν ή όχι οι διατάξεις του ως άνω νόμου για τους αδρανείς καταθετικούς λογαριασμούς, αναφέροντας και το ποσό που αποδόθηκε στο Ελληνικό Δημόσιο. Η Τράπεζα, δεδομένης της αναστολής της προθεσμίας των άρθρων 7 και 8 Ν. 4151/2013 περί αδρανών λογαριασμών, από την έναρξη ισχύος, κυρωθείσας με το Ν. 4350/2015, από 18.7.2015 ΠΝΠ (ΦΕΚ Β’ 84/18.7.2015 και ΦΕΚ Α' 90/31.7.2015), στις 20.7.2015, έως και τις 13.11.2017, δυνάμει της υπ’ αριθ. ΓΔΟΠ 0001695 ΕΞ 2017/ΧΠ1917/13.11.2017 ΥΑ (ΦΕΚ Β' 3976/14.11.2017), καθώς και της εφαρμογής του άρθρου 257 του Αστικού Κώδικα, για τον υπολογισμό του χρόνου παραγραφής κατόπιν αναστολής, προέβη σε απόδοση υπολοίπων αδρανών λογαριασμών στο Δημόσιο για το οικονομικό έτος 2018 ύψους 45.695,77 ευρώ. Για το οικονομικό έτος 2019 η Τράπεζα στα τέλη Απριλίου του 2020 θα προβεί σε απόδοση υπολοίπων αδρανών λογαριασμών στο Δημόσιο συνολικού ύψους 44 χιλ. ευρώ περίπου. Τα ως άνω ποσά στο σύνολό τους θα καταγράφονται ως έσοδο στον ετήσιο Κρατικό Προϋπολογισμό. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 74 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 31. Εκδοθείσες ομολογίες Εκδόσεις με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (Ν.3723/2008) Στα πλαίσια του άρθρου 2 του Ν.3723/2008 και αναφορικά με το 2ο πυλώνα των μέτρων στήριξης για την ενίσχυση ρευστότητας της οικονομίας και για τη διατήρηση της σταθερότητας της ρευστότητας της Τράπεζας, η Τράπεζα εξέδωσε με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου την 24/10/2019 ομολογιακό δάνειο συνολικής ονομαστικής αξίας 320 εκατ. Ευρώ με διάρκεια 2 ετών σε συνέχεια των σχετικών αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας κατά την 27η Ιουνίου 2019, με την ταυτόχρονη πρόωρη εξόφληση κατά την ίδια ημερομηνία του ομολόγου των 350 εκατ. ευρώ που είχε επανεκδώσει με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου την 25/05/2018 με διάρκεια 2 ετών σε συνέχεια των σχετικών αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας. Το νέο ομόλογο των 320 εκατ. ευρώ είναι διάρκειας 2 ετών, με επιτόκιο κυμαινόμενο Euribor 3 μηνών πλέον περιθωρίου 7%, το οποίο διαιρείται σε 3.200 ανώνυμες ομολογίες ονομαστικής αξίας εκάστης 100 χιλ ευρώ. Το εν λόγω ομόλογο προορίζεται εφόσον καταστεί αναγκαίο να χρησιμοποιηθεί ως κάλυμμα για άντληση ρευστότητας μέσω του ELA και έχει ημερομηνία λήξης την 24/10/2021. Το συνολικό κόστος, το οποίο επιβάρυνε τις οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου για την περίοδο από 01/01/2019 έως 31/12/2019 για το ομόλογο των 350 εκατ. ευρώ, μέχρι και την 24/10/2019 ανέρχεται στο ύψος των 3,15 εκατ. ευρώ, ενώ για το ομόλογο των 320 εκατ. ευρώ ανέρχεται στο ύψος των 0,659 εκατ. ευρώ, για την περίοδο από 24/10/2019 έως και 31/12/2019. Η Τράπεζα κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 80 του νόμου 4484/2017 εξέδωσε την 21 Δεκεμβρίου 2018 ομόλογο μειωμένης εξασφάλισης (TIER II) για την αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών του Ελληνικού Δημοσίου ύψους 100.199.999,90 ευρώ. Σύμφωνα με τους όρους της «Σύμβασης Εξαγοράς και Κάλυψης» μεταξύ της Τράπεζας και του Ελληνικού Δημοσίου, τα κεφαλαιακά μέσα κατηγορίας 2 έχουν διάρκεια δέκα ετών (έως την 20 Δεκεμβρίου 2028) και πληρώνουν σταθερό ονομαστικό επιτόκιο 6,41%. Την 21η Δεκεμβρίου 2018 το μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας μειώθηκε κατά 100.199.999,90, με την ακύρωση των 286.285.714 προνομιούχων μετοχών, οι οποίες είχαν εκδοθεί βάσει του Νόμου 3723/2008 και από την ημερομηνία αυτή το Ελληνικό Δημόσιο δεν είναι κάτοχος προνομιούχων μετοχών της Τράπεζας. Την 31η Δεκεμβρίου 2019, τα προαναφερθέντα κεφαλαιακά μέσα ανέρχονταν σε 99,7 εκατ. ευρώ, έπειτα από την αφαίρεση 0,5 εκατ. ευρώ εξόδων έκδοσης. (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ομολογιακό δάνειο μειωμένης εξασφάλισης (LOWER TIER II) Εκδοθείσες ομολογίες Όμιλος και Τράπεζα 31/12/2019 Μέσο Επιτόκιο Μέσο Επιτόκιο περιόδου Λογιστική Αξία περιόδου 6,41% 99.729 99.729 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 6,41% 31/12/2018 Λογιστική Αξία 99.676 99.676 75 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 32. Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις - υποχρεώσεις (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Απομείωση αξίας χορηγήσεων Επίπτωση μετάβασης στο ΔΠΧΑ 9 κατά την 1/1/2018 Απόσβεση προβλέψεων πιστωτικού κινδύνου Ν. 4465/2017 Απομείωση ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου Απομείωση επενδυτικών τίτλων στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες και λοιπές προσωρινές διαφορές Απαιτήσεις από αναβαλλόμενους φόρους Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 46.971 39.952 46.971 39.952 39.491 39.491 39.491 39.491 236.608 31.022 250.678 32.432 236.608 31.022 250.678 32.432 10.088 9.262 10.088 9.262 95.636 459.817 57.110 428.926 95.549 459.730 57.108 428.924 Αναπροσαρμογή άυλων παγίων Αναπροσαρμογή ενσώματων παγίων IFRS16 Υποχρεώσεις από αναβαλλόμενους φόρους (8.396) (859) (829) (10.084) (7.652) (917) 0 (8.569) (8.396) (859) (829) (10.084) (7.652) (917) 0 (8.569) Αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση (καθαρό ποσό) 449.734 420.357 449.646 420.355 Ο φόρος εισοδήματος για τη χρήση που έληξε την 31/12/2019 υπολογίστηκε με βάση την εξέταση των στοιχείων και της φύσης των εσόδων και των δαπανών σύμφωνα με τις κείμενες φορολογικές διατάξεις. Σε ότι αφορά τις προσωρινές διαφορές μεταξύ λογιστικής και φορολογικής βάσης έχει υπολογισθεί αναβαλλόμενος φόρος σύμφωνα με το ΔΛΠ 12. Ο Όμιλος ακολουθεί τη μέθοδο της πλήρους υποχρέωσης, για τον υπολογισμό του ποσού της αναβαλλόμενης φορολογίας επί όλων των προσωρινών φορολογικών διαφορών. Ο φορολογικός συντελεστής τον οποίο λαμβάνει υπόψη του ο Όμιλος, για τον ακριβή προσδιορισμό του ποσού της αναβαλλόμενης φορολογίας, είναι αυτός που θα ισχύει, κατά το έτος τακτοποίησης των διαφορών αυτών. Στις περιπτώσεις όπου ο φορολογικός συντελεστής, με τον οποίο έχει προσδιοριστεί το ποσό της αναβαλλόμενης φορολογίας, είναι διαφορετικός από αυτόν που ισχύει κατά το έτος τακτοποίησης των φορολογικών διαφορών, το ποσό της διαφοράς καταχωρείται στα αποτελέσματα χρήσης πλην των προσωρινών φορολογικών διαφορών που έχουν καταχωρηθεί απευθείας στα Ίδια Κεφάλαια. Με το άρθρο 5 του Ν.4303/17.10.2014 «Κύρωση της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου «Επείγουσα ρύθμιση για την αναπλήρωση του Γενικού Γραμματέα Δημοσίων Εσόδων λόγω πρόωρης λήξης της θητείας του» (Α΄ 136) και άλλες διατάξεις» όπως τροποποιήθηκε με το νόμο 4340/2015 και ισχύει με το νόμο 4465/2017, οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις των εποπτευόμενων από την Τράπεζα της Ελλάδος νομικών προσώπων των παραγράφων 5, 6 και 7 του άρθρου 26 του ν. 4172/2013, που έχουν ή θα αναγνωριστούν και οι οποίες προέρχονται από τη χρεωστική διαφορά του PSI+ και τις συσσωρευμένες προβλέψεις και λοιπές εν γένει ζημιές λόγω πιστωτικού κινδύνου, αναφορικά με απαιτήσεις υφιστάμενες μέχρι και την 30/06/2015, μετατρέπονται σε οριστικές και εκκαθαρισμένες απαιτήσεις έναντι του Δημοσίου, σε περίπτωση που το λογιστικό, μετά από φόρους, αποτέλεσμα χρήσεως είναι ζημία, σύμφωνα με τις ελεγμένες και εγκεκριμένες από την Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων, οικονομικές καταστάσεις. Με το άρθρο 43 του Ν.4465/04.04.2017 «Ενσωµάτωση στην εθνική νοµοθεσία της Οδηγίας 2014/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου της 23.7.2014 για τη συγκρισιµότητα των τελών που συνδέονται µε λογαριασµούς πληρωµών, την αλλαγή λογαριασµού πληρωµών και την πρόσβαση σε λογαριασµούς πληρωµών µε βασικά χαρακτηριστικά και άλλες διατάξεις» τροποποιήθηκαν τα άρθρα 27 και 27Α του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (Ν.4172/2013). Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις η χρεωστική διαφορά, που αφορά τη ζημία που θα προκύψει για τα εποπτευόμενα από την Τράπεζα της Ελλάδος νομικά πρόσωπα, από την οριστική διαγραφή χρεών οφειλετών τους καθώς και η ζημία από την πώληση των δανείων αναγνωρίζονται προς έκπτωση από τα ακαθάριστα έσοδα και αποσβένονται ισόποσα σε διάστημα είκοσι (20) ετών. Η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση που θα αναγνωριστεί από την ανωτέρω χρεωστική διαφορά καθώς και από τυχόν λογιστικές διαγραφές δανείων ή πιστώσεων οι οποίες δεν έχουν μετατραπεί σε χρεωστική διαφορά μέχρι το τέλος του εκάστου έτους της λογιστικής διαγραφής και οι οποίες αφορούν σε διαγραφές χρέους ή μεταβιβάσεις μετατρέπονται σε οριστική και εκκαθαρισμένη απαίτηση έναντι του Ελληνικού Δημοσίου με βάση τους ανωτέρω όρους και προϋποθέσεις. Η ρύθμιση αυτή διασφαλίζει ότι οι διαγραφές Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 76 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 και οι μεταβιβάσεις δανείων με σκοπό τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων δεν θα οδηγήσουν σε απώλεια εποπτικών κεφαλαίων. Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται από την 1/1/2016. Με ημερομηνία 31/12/2019 το ποσό των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων το οποίο εντάσσεται στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω νόμου και περιλαμβάνει και το ποσό της χρεωστικής διαφοράς του PSI ανέρχεται σε 268 εκατ. ευρώ (283 εκατ. ευρώ. κατά την 31/12/2018). Με το άρθρο 82 του Ν.4472/19.05.2017 «Συνταξιοδοτικές διατάξεις Δηµοσίου και τροποποίηση διατάξεων του ν.4387/2016, µέτρα εφαρµογής των δηµοσιονοµικών στόχων και µεταρρυθµίσεων, µέτρα κοινωνικής στήριξης και εργασιακές ρυθµίσεις, Μεσοπρόθεσµο Πλαίσιο Δηµοσιονοµικής Στρατηγικής 2018-2021 και λοιπές διατάξεις» προστίθεται νέα παράγραφος στο άρθρο 27Α σύμφωνα με την οποία για το υπερβάλλον ποσό της εγγυημένης από το Ελληνικό Δημόσιο αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης, όπως αυτό προκύπτει από τη θετική διαφορά μεταξύ του ισχύοντος φορολογικού συντελεστή (29%) και του φορολογικού συντελεστή που εφαρμόζονταν πριν την ισχύ του Ν.4334/2015 (26%) τα νομικά πρόσωπα όπως αναφέρονται παραπάνω καταβάλλουν στο Ελληνικό Δημόσιο ετήσια προμήθεια. Για την χρήση που έληξε την 31/12/2019 το ποσό της προμήθειας ανέρχεται σε 464 χιλ. ευρώ περίπου και έχει καταχωρηθεί στην γραμμή «Γενικά λειτουργικά έξοδα» της κατάστασης αποτελεσμάτων χρήσης. Με το άρθρο 22 του Ν.4646/2019 «Φορολογική μεταρρύθμιση με αναπτυξιακή διάσταση για την Ελλάδα του αύριο» το οποίο τροποποιεί το άρθρο 58 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος μειώνεται ο φορολογικός συντελεστής των κερδών από επιχειρηματική δραστηριότητα που αποκτούν τα νομικά πρόσωπα και οι νομικές οντότητες, από 29% που ίσχυε μέχρι την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων, σε 24% για τα εισοδήματα που αποκτώνται το φορολογικό έτος 2019 και μετά. Με ρητή αναφορά του νόμου, η μείωση αυτή δεν αφορά τα πιστωτικά ιδρύματα για τα οποία ο φορολογικός συντελεστής εξακολουθεί να παραμένει στο 29%. Στο άρθρο 10 του ιδίου νόμου ορίζεται ότι, αποτελεί εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα, η ωφέλεια επιχείρησης που προκύπτει από την παραίτηση πιστώτριας επιχείρησης από την είσπραξη χρέους στο πλαίσιο αμοιβαίας συμφωνίας ή δικαστικού συμβιβασμού, η οποία λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους συνεργασίας. Η διάταξη έχει εφαρμογή από τη δημοσίευση του νόμου και δεν καταλαμβάνει τη διαγραφή μέρους ή του συνόλου του χρέους προς πιστωτικό ή χρηματοδοτικό ίδρυμα ή προς εταιρεία του Ν. 4354/2015 (Α’ 176) στο πλαίσιο εξωδικαστικού συμβιβασμού ή σε εκτέλεση δικαστικής απόφασης. Επίσης, για τα μερίσματα τα οποία καταβάλλονται από 1.1.2020 και εφεξής, ο συντελεστής παρακράτησης μειώνεται σε 5% από 10%. Σύμφωνα με το άρθρο 93 του νόμου 4605/1.4.2019 «Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με την οδηγία (ΕΕ) 2016/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 8 ης Ιουνίου 2016 σχετικά με την προστασία της τεχνογνωσίας και των επιχειρηματικών πληροφοριών που δεν έχουν αποκαλυφθεί (εμπορικό απόρρητο) από την παράνομη απόκτηση, χρήση και αποκάλυψη (EEL 157 της 15.6.2016)Μέτρα για την επιτάχυνση του έργου του Υπουργείου Οικονομίας και άλλες διατάξεις» προβλέπεται ότι: Τα πιστωτικά υπόλοιπα των χρήσεων 2008 και 2010 έως 2012 που προέκυψαν από παρακρατούμενους φόρους επί των κατ’ ειδικό τρόπο φορολογηθέντων εισοδημάτων, μεταφέρονται και θα συμψηφισθούν κατά το χρόνο που θα προκύψει φόρος εισοδήματος και κατά το μέρος που αναλογεί στο φόρο αυτό. Στην ίδια διαδικασία συμψηφισμού περιλαμβάνονται και τυχόν ποσά που έχουν επιστραφεί δυνάμει δικαστικών αποφάσεων για τα οποία γεννάται υποχρέωση επιστροφής τους στο Ελληνικό Δημόσιο κατά το μέρος και το χρόνο που θα προκύψει φόρος εισοδήματος. Τα πιστωτικά υπόλοιπα που προέκυψαν σε εφαρμογή του Ν. 4046/2012 και δεν έχουν συμψηφισθεί μετά το πέρας της πενταετίας από το χρόνο γέννησής τους, θα συμψηφισθούν αρχής γενομένης από 1.1.2020 σε δέκα ετήσιες ισόποσες δόσεις με οποιαδήποτε φορολογική υποχρέωση των τραπεζών. Με βάση τα ανωτέρω οι απαιτήσεις της Τράπεζας κατά του Ελληνικού Δημοσίου από παρακρατούμενους φόρους ανέρχονται στο ύψος των 4,9 εκατ. ευρώ περίπου και αφορούν στα οικονομικά έτη 2011, 2012 και 2013 (δηλαδή τις χρήσεις 2010, 2011 και 2012) και θα υπαχθούν στη διαδικασία συμψηφισμού, όπως αναφέρεται ανωτέρω. Συνεπεία των ανωτέρω, εκτιμάται ότι το σύνολο της αναγνωρισμένης κατά την 31/12/2019 αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης, είναι ανακτήσιμο είτε σε χρονικό διάστημα το οποίο θεωρειται εύλογο, είτε στο χρονικό διάστημα που προβλέπει κατά περίπτωση, η κείμενη νομοθεσία. Ειδικότερα, το επιχειρηματικό πλάνο 2020-2022 που εγκρίθηκε πρόσφατα από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ομίλου, περιγράφει το νέο επιχειρηματικό μοντέλο της Τράπεζας, το οποίο βασίζεται σε στοχευμένες χρηματοδοτήσεις, σημαντικούς ρυθμούς πιστωτικής επέκτασης και αύξησης καταθέσεων, αλλά κυρίως εξορθολογισμό της κοστολογικής βάσης και σύναψης στρατηγικών συνεργασιών. Με βάση το επιχειρηματικό πλάνο, προκύπτει ότι είναι εφικτή η παραγωγή μελλοντικών κερδών καθώς θα ολοκληρώνεται και ο μετασχηματισμός της Τράπεζας και του Ομίλου. Η Διοίκηση εκτιμά πως η επίπτωση από το COVID - 19 δεν θα επηρεάσει τους στόχους του επιχειρηματικού της σχεδίου κυρίως χάρη στα μέτρα που έχουν πάρει η κυβέρνηση και οι εποπτικές αρχές, ωστόσο ανάλογα με τις επιπτώσεις Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 77 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 στην οικονομία στο μέλλον από το φαινόμενο COVID – 19, οι εκτιμήσεις της Τράπεζας και του Ομίλου είναι πιθανόν να αλλάξουν. 33. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Το συνολικό ποσό των υποχρεώσεων που αναγνωρίστηκε στις Οικονομικές Καταστάσεις, παρατίθεται στον επόμενο πίνακα: Όμιλος Κατάσταση Κατάσταση Κατάσταση Κατάσταση Οικονομικής Συνολικού Οικονομικής Συνολικού Θέσης Εισοδήματος Θέσης Εισοδήματος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Πρόγραμμα συνταξιοδοτικών παροχών Σημ. 31/12/2019 33.1 - 1/131/12/2019 - 31/12/2018 - 1/131/12/2018 - Πρόγραμμα συμπληρωματικών παροχών εφάπαξ 33.2 2.835 (722) 3.557 (474) Αποζημίωση εξόδου από την υπηρεσία σύμφωνα με τον κανονισμό εργασίας προσωπικού Σύνολο 33.3 8.831 11.667 (351) (1.073) Τράπεζα 9.368 12.925 1.794 1.320 Κατάσταση Κατάσταση Κατάσταση Κατάσταση Οικονομικής Συνολικού Οικονομικής Συνολικού Θέσης Εισοδήματος Θέσης Εισοδήματος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Πρόγραμμα συνταξιοδοτικών παροχών Σημ. 31/12/2019 33.1 - 1/131/12/2019 - 31/12/2018 - 1/131/12/2018 - Πρόγραμμα συμπληρωματικών παροχών εφάπαξ 33.2 2.835 (722) 3.557 (474) Αποζημίωση εξόδου από την υπηρεσία σύμφωνα με τον κανονισμό εργασίας προσωπικού Σύνολο 33.3 8.779 11.614 (369) (1.091) 9.317 12.874 1.786 1.311 33.1 Πρόγραμμα συνταξιοδοτικών παροχών Η Έκτακτη Γενική Συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας, η οποία συνεκλήθη την 16η Σεπτεμβρίου 2005, όπως προκύπτει από το πρακτικό αυτής, αποφάσισε την καταγγελία της σύμβασης μεταξύ της Τράπεζας, του Συλλόγου των Εργαζομένων και της Εθνικής Ασφαλιστικής ΑΕΓΑ, κατά το μέρος που αφορά τον κλάδο σύνταξης του Λογαριασμού Ασφαλιστικών Καλύψεων (Λ.Α.Κ.), και την υπαγωγή αυτού στις ρυθμίσεις του Ν.3371/2005. Κατ’ εφαρμογή της απόφασης της προαναφερόμενης Έκτακτης Γενικής Συνέλευσης, το Δ.Σ. της Τράπεζας κατά τη συνεδρίαση της 14/12/2005, προχώρησε στην καταγγελία της σχετικής σύμβασης. Στη συνέχεια με την από 28/04/2006 αίτησή της, η Τράπεζα, ζήτησε την υπαγωγή στο Ε.Τ.Α.Τ. και στο Ν.3371/2005, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του με το Ν.3455/2006 του κλάδου σύνταξης του Λογαριασμού Ασφαλιστικών Καλύψεων του προσωπικού της Τράπεζας στο νέο καθεστώς ασφάλισης. Στη συνέχεια ο Ν.3554/2007 με τα διαλαμβανόμενα στο άρθρο 9, ο οποίος δημοσιεύτηκε στις 16 Απριλίου 2007, ρύθμισε με συγκεκριμένο τρόπο το καθεστώς των ασφαλισμένων και συνταξιούχων υπαλλήλων της Τράπεζας Αττικής. Σύμφωνα με το παραπάνω άρθρο, οι μέχρι 31/12/1992 ασφαλισμένοι, καθώς και οι υπαγόμενοι στην κατηγορία αυτή συνταξιούχοι του Λογαριασμού Διαχείρισης Κεφαλαίων Πρόσθετης Ασφάλισης Συμπληρωματικών Συνταξιοδοτικών Παροχών του Λογαριασμού Ασφαλιστικών Καλύψεων Προσωπικού Τράπεζας Αττικής (Λ.Α.Κ.), εντάσσονται από 1.1.2007 στο Ενιαίο Ταμείο Ασφάλισης Τραπεζοϋπαλλήλων (Ε.Τ.Α.Τ.). Στη συνέχεια εκδόθηκε η απόφαση Ε.Τ.Α.Τ. με αριθμό 67 της 61ης συνεδρίασης 8/5/2007 με το ίδιο περιεχόμενο. Σε σχέση με την ένταξη στο Ε.Τ.Α.Τ. του Λογαριασμού Ασφαλιστικών Καλύψεων ασκήθηκε αίτηση ακυρώσεως με αριθμό κατάθεσης 4686/2006 από το Σύλλογο Υπαλλήλων της Τράπεζας Αττικής ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) η οποία στρέφεται κατά της με αριθμό 22/23/17-5-2006 απόφασης του Ε.Τ.Α.Τ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 78 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Επίσης ασκήθηκαν: η με αριθμούς 4693/2007 αίτηση ακυρώσεως του Πανελληνίου Συλλόγου Συνταξιούχων Τράπεζας Αττικής κλπ κατά της απόφασης του ΕΤΑΤ 61/8-5-2007 και η με αριθμό 4635/2007 αίτηση ακυρώσεως του Λογαριασμού Ασφαλιστικών Καλύψεων Προσωπικού Τράπεζας Αττικής κλπ κατά της απόφασης του ΕΤΑΤ 61/8-5-2007. Άπασες οι ανωτέρω αιτήσεις συζητήθηκαν στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας την 26.9.2008. Επίσης, συζητήθηκαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας αιτήσεις ακυρώσεως από συλλόγους υπαλλήλων τρίτων τραπεζών κατά του π.δ. 209/2006 που ρυθμίζει τα περί λειτουργίας του Ε.Τ.Α.Τ. Η Τράπεζα άσκησε παρεμβάσεις υπέρ του κύρους του προεδρικού διατάγματος περί Ε.Τ.Α.Τ. Και οι υποθέσεις αυτές συζητήθηκαν στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας την 26.9.2008. Επί των ως άνω υποθέσεων ενώπιον του Συμβουλίου Επικρατείας εκδόθηκαν οι αποφάσεις 21972202/2010 της Ολομέλειας του δικαστηρίου τούτου. Με τις αποφάσεις αυτές της Ολομέλειας Συμβουλίου Επικρατείας κρίθηκε συνταγματική και νόμιμη η ένταξη των επικουρικών ταμείων των τραπεζών (μεταξύ αυτών και του ΛΑΚ Ι) στο ΕΤΑΤ, αλλά μόνο ως προσωρινό μέτρο, για να εξασφαλιστεί προσωρινά η διαχείριση των υποθέσεων των ασφαλισμένων μέχρι να κριθεί οριστικά από τα αστικά δικαστήρια η νομιμότητα της διάλυσης των επικουρικών αυτών ταμείων και οι καταγγελίες από τις τράπεζες των σχετικών συμβατικών τους υποχρεώσεων. Το Συμβούλιο Επικρατείας δηλαδή δεν επέλυσε με τρόπο οριστικό το ζήτημα. Την οριστική επίλυση του ζητήματος το Συμβούλιο Επικρατείας παρέπεμψε στα αστικά δικαστήρια. Στα αστικά δικαστήρια στα οποία ουσιαστικά παρέπεμψε το ζήτημα το Συμβούλιο Επικρατείας με τις πιο πάνω αποφάσεις του είχαν ασκήσει σχετική Αγωγή κατά της Τράπεζας για την ένταξη του ΛΑΚ στο ΕΤΑΤ ο Σύλλογος Υπαλλήλων Τράπεζας Αττικής, ο Λογαριασμός Ασφαλιστικών Καλύψεων Προσωπικού Τράπεζας Αττικής, και άλλοι φορείς και φυσικά πρόσωπα. Η αγωγή αυτή απορρίφθηκε σε πρώτο βαθμό με την με αριθμό 2970/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Μετά την έκδοση των πιο πάνω αποφάσεων του Συμβουλίου Επικρατείας ασκήθηκε Έφεση κατά της εν λόγω απόφασης 2970/2008 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Η Έφεση αυτή έχει αριθμό κατάθεσης 10508/2010 στο Πρωτοδικείο Αθηνών και αριθμό πράξης προσδιορισμού 2954/2010 στο Εφετείο Αθηνών. Η Έφεση αυτή συζητήθηκε στη δικάσιμο της 16/04/13 και επ’ αυτής δημοσιεύτηκε η απόφαση 6168/2013 Εφετείου Αθηνών που απέρριψε καθ’ ολοκληρίαν την Έφεση. Η εν λόγω απόφαση είναι άμεσα εκτελεστή, υπόκειται όμως σε Αναίρεση ενώπιον του Αρείου Πάγου μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες. Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, η Τράπεζα είχε καταβάλει μέχρι 31/12/2013 τις επτά πρώτες δόσεις, ήτοι ποσό 7.625.000 ευρώ για το κάθε έτος. Ακόμα είχε καταβληθεί από την Τράπεζα στο Ε.Τ.Α.Τ., εφάπαξ ποσό 770 χιλ ευρώ το οποίο αντιστοιχούσε στην επιστροφή των ασφαλιστικών εισφορών των από 1/1/1993 ασφαλισμένων του Λ.Α.Κ. Εντός του πρώτου τριμήνου του 2014, η Τράπεζα κατέβαλε στο Ε.Τ.Α.Τ. το ποσό της όγδοης δόσης. Τα σχετικά ποσά έχουν προκύψει από ειδική οικονομική μελέτη που εκπονήθηκε από το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών. Οι υπολειπόμενες δύο δόσεις ποσού ευρώ 7.625.000,00 εκάστη και συνολικού ποσού ευρώ 15.250.000,00, οι οποίες έπρεπε να καταβληθούν τα έτη 2015 και 2016 αντίστοιχα, κατά το μήνα Ιούνιο 2014 προεξοφλήθηκαν με συντελεστή προεξόφλησης 5,03% και η Τράπεζα κατέβαλε ποσό συνολικού ύψους ευρώ 14.524.032,00 σε πλήρη και ολοσχερή εξόφληση της υποχρέωσής της προς το Ε.Τ.Α.Τ. Μετά την παραπάνω καταβολή η Τράπεζα ουδεμία υποχρέωση υπέχει προς το Ε.Τ.Α.Τ. από την ένταξη των ασφαλισμένων και συνταξιούχων υπαλλήλων της σε αυτό. Μετά την πλήρη και ολοσχερή εξόφληση της υποχρέωσης της Τράπεζας προς το ΕΤΑΤ, η περιουσία του Λογαριασμού Ασφαλιστικών Καλύψεων (ΛΑΚ), υπολοίπου 35 εκατ. ευρώ περίπου και την οποία διαχειρίζεται η Εθνική Α.Ε.Ε.Γ.Α., ανήκει στην κυριότητα και αποτελεί περιουσιακό στοιχείο της Τράπεζας σύμφωνα με την οικονομική μελέτη του Υπουργείου Οικονομικών και τα διαλαμβανόμενα στο Ν. 3554/2007. Η περιουσία αυτή ήδη έχει μεταφερθεί στην Τράπεζα με βάση την υπ’ αριθμ 8044/15 απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου Αθηνών που εξεδόθη την 28/09/2015 και ορίζει την Τράπεζα ως μεσεγγυούχο μέχρι την εκδίκαση της κύριας διαγνωστικής δίκης. Με βάση όσα προεκτέθηκαν παραπάνω, εκφράζεται βεβαιότητα για την τελική έκβαση της δίκης. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 79 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 33.2 Πρόγραμμα συμπληρωματικών παροχών εφάπαξ (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Παρούσα αξία χρηματοδοτούμενων υποχρεώσεων (Εύλογη αξία περιουσιακών στοιχείων προγράμματος) Σύνολο υποχρέωσης στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 14.509 14.209 14.509 14.209 (11.674) (10.652) (11.674) (10.652) 2.835 3.557 2.835 3.557 Η μεταβολή στην παρούσα αξία της υποχρέωσης αναλύεται ως εξής: (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Κόστος υπηρεσίας Δαπάνη τόκου Κόστος (αποτέλεσμα) Διακανονισμών Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημίες Έξοδα Παροχές πληρωθείσες εντός του έτους Υπόλοιπο τέλους Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 14.209 614 193 0 (492) 0 (15) 14.509 16.725 619 227 249 (720) 0 (2.891) 14.209 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 14.209 614 193 0 (492) 0 (15) 14.509 16.725 619 227 249 (720) 0 (2.891) 14.209 Η μεταβολή στην εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων αναλύεται ως εξής: (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Αναμενόμενη απόδοση Εισφορές Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημίες Έξοδα Παροχές πληρωθείσες εντός του έτους Υπόλοιπο τέλους Σύνολο υποχρέωσης στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης 10.652 145 756 137 (1) (15) 11.674 12.694 173 865 (187) (1) (2.891) 10.652 10.652 145 756 137 (1) (15) 11.674 12.694 173 865 (187) (1) (2.891) 10.652 2.835 3.557 2.835 3.557 Η εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων του προγράμματος αποτελείται κατά 98,4% από μετρητά διαθέσιμα και από 1,6% μετοχές εισηγμένων τίτλων. Τα ποσά που επιβάρυναν την κατάσταση συνολικού εισοδήματος έχουν ως εξής: (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Κόστος υπηρεσίας Τόκοι – έξοδα Κόστος (αποτέλεσμα) Διακανονισμών Αναμενόμενη απόδοση Πληρωθείσες εισφορές Επιβάρυνση στα αποτελέσματα Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημίες που επιβάρυναν την καθαρή θέση μέσω της κατάστασης συνολικού εισοδήματος Συνολική επιβάρυνση στην κατάσταση συνολικού εισοδήματος 614 194 0 (145) (756) (93) 619 229 249 (173) (865) 59 614 194 0 (145) (756) (93) 619 229 249 (173) (865) 59 (629) (533) (629) (533) (722) (474) (722) (474) Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 80 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Το παραπάνω πρόγραμμα αφορά πρόγραμμα συμπληρωματικών παροχών εφάπαξ, που χορηγούνται από τον Λογαριασμό Ασφαλιστικών Καλύψεων. Σύμφωνα με την απόφαση της Έκτακτης Γενικής Συνέλευσης της 16ης Σεπτεμβρίου 2005, το συγκεκριμένο πρόγραμμα που αφορά παροχές εφάπαξ, οι οποίες χορηγούνται στο προσωπικό της Τράπεζας κατά τη στιγμή της συνταξιοδότησής του, εξακολουθεί να λειτουργεί ως πρόγραμμα καθορισμένων παροχών σύμφωνα με τα οριζόμενα από το Δ.Λ.Π. 19 και να έχει την εγγύηση της Τράπεζας. 33.3 Αποζημίωση από την υπηρεσία σύμφωνα με τον κανονισμό εργασίας προσωπικού (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 Παρούσα αξία μη χρηματοδοτούμενων υποχρεώσεων 8.831 9.368 8.779 9.317 Σύνολο 8.831 9.368 8.779 9.317 Η μεταβολή στην εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων αναλύεται ως εξής: (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης 9.368 10.237 9.317 10.196 Κόστος υπηρεσίας (850) 697 (851) 696 Δαπάνη τόκου 131 140 127 139 Κόστος (αποτέλεσμα) Διακανονισμών 65 9 55 9 Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημίες 303 948 300 942 Παροχές πληρωθείσες εντός του έτους (185) (2.664) (170) (2.664) Υπόλοιπο τέλους 8.831 9.368 8.779 9.317 Τα ποσά που επιβάρυναν την κατάσταση συνολικού εισοδήματος έχουν ως εξής: (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Κόστος υπηρεσίας Δαπάνη τόκου Κόστος (αποτέλεσμα) Διακανονισμών Επιβάρυνση στα αποτελέσματα Αναλογιστικά κέρδη/ ζημίες που επιβάρυναν την καθαρή θέση μέσω της κατάστασης συνολικού εισοδήματος Συνολική επιβάρυνση στην κατάσταση συνολικού εισοδήματος (850) 131 65 (654) 697 140 9 846 (851) 127 55 (669) 696 139 9 843 303 948 300 942 (351) 1.794 (369) 1.786 Τα ανωτέρω στοιχεία αφορούν την, με βάση τον Κανονισμό της Τράπεζας, προβλεπόμενη υποχρέωση αποζημίωσης του προσωπικού της κατά την έξοδό του από την ενεργό υπηρεσία καθώς και την υποχρέωση που προκύπτει από τον Ν.2112/1920. Στην αναλογιστική μελέτη δεν περιλαμβάνεται το μέρος του ποσού της υποχρέωσης της Τράπεζας που αφορά συγκεκριμένη κατηγορία ανώτατων διοικητικών στελεχών, των οποίων οι αποζημιώσεις θα καταβληθούν από ασφαλιστική εταιρεία με βάση τις ισχύουσες προβλέψεις του Κανονισμού Προσωπικού, το ποσό των οποίων έχει βαρύνει το σχετικό λογαριασμό πρόβλεψης της Τράπεζας σε προηγούμενη χρήση. Οι εντός του έτους πληρωθείσες παροχές αφορούν σε αποζημιώσεις που προβλέπονται από τον κανονισμό εργασίας προσωπικού και χορηγήθηκαν σε υπαλλήλους που αποχώρησαν από την ενεργό υπηρεσία. Το ύψος της υποχρέωσης των παραπάνω προγραμμάτων, προσδιορίσθηκε με βάση αναλογιστική μελέτη, η οποία έχει συνταχθεί από ανεξάρτητους αναλογιστές. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 81 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Οι βασικές αναλογιστικές υποθέσεις που χρησιμοποιήθηκαν για τα προγράμματα καθορισμένων παροχών έχουν ως εξής: Περιγραφή Επιτόκιο προεξόφλησης Αναμενόμενη απόδοση περιουσιακών στοιχείων προγράμματος Ποσοστό μελλοντικής αύξησης μισθών 31/12/2019 31/12/2018 1,2% 1,4% 1,5% 0,0% 1,5% 0,0% Την 1/3/2019 υπεγράφη μεταξύ της Τράπεζας και του Συλλόγου Υπαλλήλων Τράπεζας Αττικής νέος κανονισμός προσωπικού, ο οποίος μεταβάλλει έναντι του προηγούμενου το ύψος της αποζημίωσης αποχώρησης των υπαλλήλων. Η θετική επίδραση για την Τράπεζα ανήλθε σε περίπου 1 εκατ. ευρώ. Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Αναλογιστικό (κέρδος) ζημιά στην υποχρέωση λόγω χρηματοοικονομικών παραδοχών Αναλογιστικό (κέρδος) ζημιά στην υποχρέωση λόγω δημογραφικών παραδοχών Αναλογιστικό (κέρδος) ζημιά στην υποχρέωση λόγω εμπειρίας Αναλογιστικό (κέρδος)ζημιά στα περιουσιακά στοιχεία Ποσό που καταχωρείται στο OCI Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Αναλογιστικό (κέρδος) ζημιά στην υποχρέωση λόγω χρηματοοικονομικών παραδοχών Αναλογιστικό (κέρδος) ζημιά στην υποχρέωση λόγω δημογραφικών παραδοχών Αναλογιστικό (κέρδος) ζημιά στην υποχρέωση λόγω εμπειρίας Αναλογιστικό (κέρδος)ζημιά στα περιουσιακά στοιχεία Ποσό που καταχωρείται στο OCI 31/12/2019 Αποζημίωση εξόδου από την υπηρεσία Πρόγραμμα σύμφωνα με τον συμπληρωματικών κανονισμό εργασίας παροχών εφάπαξ προσωπικού 31/12/2018 Αποζημίωση εξόδου από την υπηρεσία Πρόγραμμα σύμφωνα με τον συμπληρωματικών κανονισμό εργασίας παροχών εφάπαξ προσωπικού 282 182 0 0 0 0 0 0 (774) 121 (720) 948 (137) 0 187 0 (629) 303 (533) 948 31/12/2019 Αποζημίωση εξόδου από την υπηρεσία Πρόγραμμα σύμφωνα με τον συμπληρωματικών κανονισμό εργασίας παροχών εφάπαξ προσωπικού 31/12/2018 Αποζημίωση εξόδου από την υπηρεσία Πρόγραμμα σύμφωνα με τον συμπληρωματικών κανονισμό εργασίας παροχών εφάπαξ προσωπικού 282 177 0 0 0 0 0 0 (774) 123 (720) 942 (137) 0 187 0 (629) 300 (533) 942 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 82 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ανάλυση ευαισθησίας προγράμματος αποζημίωσης από την υπηρεσία σύμφωνα με τον κανονισμό εργασίας προσωπικού Για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μεγαλύτερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μικρότερη κατά 6% ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μικρότερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μεγαλύτερη κατά 4%. Όσον αφορά τη συγκριτική χρήση που έληξε 31 Δεκεμβρίου 2018 η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μεγαλύτερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μικρότερη κατά 5% ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μικρότερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μεγαλύτερη κατά 6%. Ανάλυση ευαισθησίας προγράμματος συμπληρωματικών παροχών Εφάπαξ Για τη χρήση που έληξε 31 Δεκεμβρίου 2019 η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μεγαλύτερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μικρότερη κατά 5% ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μικρότερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μεγαλύτερη κατά 5%. Όσον αφορά τη συγκριτική χρήση που έληξε 31 Δεκεμβρίου 2018 η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μεγαλύτερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μικρότερη κατά 4% ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης 0,5% μικρότερου θα είχε ως αποτέλεσμα η αναλογιστική υποχρέωση να ήταν μεγαλύτερη κατά 4%. 34. Λοιπές προβλέψεις (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Προβλέψεις για επίδικες απαιτήσεις Προβλέψεις για κάλυψη του πιστωτικού κινδύνου από εκτός ισολογισμού στοιχεία Σύνολο λοιπών προβλέψεων Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 5.704 5.274 5.704 5.274 9.344 15.048 16.301 21.575 9.344 15.048 16.301 21.575 Η κατηγορία «Προβλέψεις για επίδικες απαιτήσεις» περιγράφεται στη Σημείωση 42.3. Την 31/12/2019 το ποσό των αναμενόμενων ζημιών πιστωτικού κινδύνου από εκτός ισολογισμού στοιχεία, συνεπεία της εφαρμογής του ΔΠΧΑ 9, ανέρχεται σε 9.344 χιλιάδες ευρώ. 35. Λοιπές υποχρεώσεις (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Υποχρεώσεις από φόρους και τέλη Πιστωτές και προμηθευτές Οφειλές προς τους Ασφαλιστικούς Οργανισμούς Έξοδα πληρωτέα Προμήθειες και τόκοι πληρωτέοι Υποχρεώσεις από εισπράξεις για λογαριασμό τρίτων Υποχρέωση μίσθωσης Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο λοιπών υποχρεώσεων Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 2.160 2.175 2.124 1.983 5.201 3.480 4.867 3.079 2.159 2.077 2.148 2.064 1.469 1.611 1.408 1.601 4.578 3.995 4.578 3.995 1.111 15 1.111 15 19.198 0 19.097 0 716 5.521 653 5.499 36.594 18.874 35.985 18.235 Οι Λοιπές Υποχρεώσεις εμφανίζονται αυξημένες κυρίως λόγω της εφαρμογής του νέου προτύπου για τις μισθώσεις ΔΠΧΑ 16. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 83 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Στον παρακάτω πίνακα παρατίθεται η κίνηση της υποχρέωσης μίσθωσης από 1/1/2019 έως 31/12/2019: (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Αναγνώριση Υποχρέωσης Μίσθωσης κατά την αρχική εφαρμογή του νέου προτύπου ΔΠΧΑ 16 Αναπροσαρμογές Μισθώσεων Νέες μισθώσεις που αναγνωρίστηκαν κατά τη χρήση Τερματισμός μισθώσεων κατά τη χρήση Τόκος έξοδο περιόδου Αποπληρωμές μισθώσεων Υπόλοιπο Υποχρέωσης Μίσθωσης τέλος χρήσης 31/12/2019 Όμιλος Τράπεζα 21.090 95 1.302 (269) 1.193 (4.213) 19.198 21.017 95 1.302 (269) 1.183 (4.232) 19.097 36. Ίδια Κεφάλαια (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Καταβλημένο (κοινές μετοχές) Μετοχικό κεφάλαιο 138.376 138.376 138.376 138.376 138.376 138.376 138.376 138.376 Αποθεματικά Σωρευμένες ζημίες Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 448.750 (93.045) 494.081 450.545 (98.024) 490.897 448.548 (98.087) 488.837 450.339 (98.439) 490.276 Μετοχικό κεφάλαιο Με απόφαση της Έκτακτης Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της Τράπεζας της 22/12/2017 ορίσθηκε: 1. Αύξηση της ονομαστικής αξίας κάθε κοινής ονομαστικής μετά ψήφου μετοχής της Τράπεζας από € 0,30 σε € 4,2539999922534 ανά μετοχή με ταυτόχρονη συνένωση και μείωση του συνολικού αριθμού των κοινών μετοχών (reverse split) με αναλογία 14,1799999741806 παλαιές μετοχές για κάθε μία νέα μετοχή, δηλαδή από 2.339.353.394 σε 164.975.557 κοινές μετοχές συνολικά. Σε συνέχεια της ανωτέρω αυξήσεως της ονομαστικής αξίας κάθε κοινής μετοχής της Τράπεζας, το συνολικό μετοχικό κεφάλαιο θα παραμείνει αμετάβλητο, θα ανέρχεται δηλαδή σε € 802.006.018,10 διαιρούμενο σε 164.975.557 κοινές ονομαστικές μετοχές, ονομαστικής αξίας 4,2539999922534 ευρώ η κάθε μία, και 286.285.714 προνομιούχες μετοχές, ονομαστικής αξίας 0,35 ευρώ η κάθε μία. 2. Μείωση του μετοχικού κεφαλαίου μέσω μείωσης της ονομαστικής αξίας εκάστης κοινής μετά ψήφου μετοχής της Τράπεζας (όπως έχει διαμορφωθεί μετά το reverse split) από 4,2539999922534 ευρώ ανά μετοχή σε 0,30 ευρώ ανά μετοχή έως το συνολικό ποσό των € 652.313.351,10 με σκοπό τη διαγραφή σωρευμένων ζημιών ύψους έως 419.253.000 ευρώ όπως προκύπτουν από τις Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις της χρήσης 2016 που εγκρίθηκαν από την Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Τράπεζας που έλαβε χώρα την 8/07/2017 και τη δημιουργία ειδικού αποθεματικού ποσού ευρώ 233.060.351,10 σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 4α του κ.ν. 2190/1920. Μετά την ανωτέρω μείωση του μετοχικού κεφαλαίου η ονομαστική τιμή της μετοχής διαμορφώνεται σε 0,30 ευρώ, ενώ ο συνολικός αριθμός των μετοχών παραμένει αμετάβλητος. 3. Αύξηση του κοινού μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας με την έκδοση έως 659.902.228 νέων κοινών ονομαστικών μετοχών στο πλαίσιο του Ν.3604/2007 (ως ισχύει) μέχρι του ποσού των εκατόν ενενήντα επτά εκατομμυρίων εννιακοσίων εβδομήντα χιλιάδων εξακοσίων εξήντα οκτώ ευρώ και σαράντα λεπτών (€ 197.970.668,40) με μετρητά και με δικαίωμα προτίμησης υπέρ των παλαιών μετόχων. Μετά την ως άνω αύξηση, και σε περίπτωση που αυτή καλυφθεί πλήρως το συνολικό κοινό μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας θα ανέρχεται σε 247.463.335,50 ευρώ διαιρούμενο σε 824.877.785 κοινές μετοχές ονομαστικής αξίας 0,30 ευρώ εκάστη. Σε ότι αφορά την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου του θέματος 3 με καταβολή μετρητών το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας στη συνεδρίασή του την 21η Μαΐου 2018 διαπίστωσε ότι η Αύξηση καλύφθηκε μερικώς κατά ποσό 88.883.536,80 ευρώ ήτοι ποσοστό 44,9%. Παράλληλα προχώρησε στην έκδοση 296.278.456 νέων, κοινών ονομαστικών μετοχών ονομαστικής αξίας 0,30 ευρώ εκάστη και ενέκρινε την κατανομή και διάθεση των νέων μετοχών. Περαιτέρω το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας κατά την ίδια συνεδρίασή του στις 21 Μάϊου 2018, πιστοποίησε την καταβολή του ποσού της Αύξησης, κατόπιν της μερικής κάλυψης αυτής. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 84 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Με βάση τα παραπάνω το συνολικό μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας μετά την πιστοποίηση του Διοικητικού Συμβουλίου, ανήλθε σε 238.576.203,80 ευρώ, το οποίο αφορούσε 138.376.203,90 ευρώ κοινές μετοχές και 100.199.999,90 ευρώ προνομιακές μετοχές, διαιρούμενο σε: α) 461.254.013 κοινές, ονομαστικές μετοχές με δικαίωμα ψήφου, ονομαστικής αξίας 0,30 ευρώ εκάστη και β) 286.285.714 προνομιούχες μετοχές, ονομαστικής αξίας ευρώ 0,35 εκάστη, οι οποίες είναι εξαγοράσιμες. Κατόπιν η Τράπεζα κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 80 του νόμου 4484/2017 εξέδωσε την 21 Δεκεμβρίου 2018 ομόλογο μειωμένης εξασφάλισης (TIER II) για την αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών του Ελληνικού Δημοσίου ύψους 100.199.999,90 ευρώ. Σύμφωνα με τους όρους της «Σύμβασης Εξαγοράς και Κάλυψης» μεταξύ της Τράπεζας και του Ελληνικού Δημοσίου, τα κεφαλαιακά μέσα κατηγορίας 2 έχουν διάρκεια δέκα ετών (έως την 20 Δεκεμβρίου 2028) και πληρώνουν σταθερό ονομαστικό επιτόκιο 6,41%. Την 21η Δεκεμβρίου 2018 το μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας μειώθηκε κατά 100.199.999,90, με την ακύρωση των 286.285.714 προνομιούχων μετοχών, οι οποίες είχαν εκδοθεί βάσει του Νόμου 3723/2008 και από την ημερομηνία αυτή το Ελληνικό Δημόσιο δεν είναι κάτοχος προνομιούχων μετοχών της Τράπεζας. Με την αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών του Ελληνικού Δημοσίου την 21/12/2018 το κοινό μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας ανήλθε σε 138.376.203,90 ευρώ διαιρούμενο σε 461.254.013 κοινές μετοχές, ονομαστικής αξίας 0,30 ευρώ εκάστη. Με βάση την απόφαση υπ’ αριθμόν 7023/491 της 27ης Αυγούστου 2019 που δημοσιεύθηκε στο Φύλλο Εφημερίδας Κυβερνήσεως 3399 της 5ης Σεπτεμβρίου 2019, που αποτελεί συμπλήρωση της υπ’ αριθμόν οικ/61662/3406 30/12/2016 (ΦΕΚ Β’, 4413) απόφασης της Υπουργού Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης με θέμα τη «Μεταβίβαση τμήματος περιουσίας του τέως τομέα ΤΣΜΕΔΕ του ΕΤΑΑ στο ΝΠΙΔ Ταμείο Μηχανικών και Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ)», αποφασίστηκε η μεταβίβαση 63.758.540 τεμαχίων μετοχών της Τράπεζας, που περιήλθαν στον ΕΦΚΑ από τον Τομέα Σύνταξης Μηχανικών και ΕΔΕ του ΕΤΑΑ, στο ΝΠΙΔ Ταμείο Μηχανικών και Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ). Ίδιες Μετοχές Κατά την 31/12/2019, η Τράπεζα κατείχε ίδιες μετοχές της «Attica Bank Ανώνυμη Τραπεζική Εταιρεία» συνολικών τεμαχίων 26 και αξίας κτήσης ευρώ 97.332,30. Οι μετοχές αυτές προήλθαν μετά τη μείωση (reverse split) των 380 κοινών ονομαστικών μετοχών που κατείχε στις 30/04/2018 και η οποία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της αύξησης μετοχικού κεφαλαίου. Οι μετοχές αυτές αντιπροσωπεύουν ποσοστό της τάξης του 0,0000056% του συνόλου των κοινών μετά δικαιώματος ψήφου μετοχών κατά την 31/12/2019. Οι λοιπές εταιρείες του Ομίλου οι οποίες περιλαμβάνονται στην ενοποίηση δεν κατείχαν μετοχές της Τράπεζας κατά την 31/12/2019. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 85 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 37. Αποθεματικά (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Τακτικό αποθεματικό 6.948 6.948 6.773 6.773 Φορολογηθέντα αποθεματικά 15.234 15.234 15.234 15.234 Ειδικό αποθεματικό απαλλαγής φόρου ενδοομιλικών μερισμάτων 300 300 300 300 Ειδικό αποθεματικό μείωσης μετοχικού κεφαλαίου έτους 2015 229.941 229.941 229.941 229.941 Ειδικό αποθεματικό μείωσης μετοχικού κεφαλαίου έτους 2018 233.060 233.060 233.060 233.060 Αποθεματικό αναπροσαρμογής περιουσιακών στοιχείων σε εύλογη αξία μέσω της κατάστασης συνολικού εισοδήματος. (24.699) (22.675) (24.699) (22.675) Αποθεματικό για ίδιες μετοχές 97 97 97 97 Αποθεματικό αναλογιστικών κερδών / (ζημιών) από καθορισμένα προγράμματα παροχών (12.130) (12.361) (12.159) (12.392) Αποθεματικά 448.750 450.545 448.548 450.339 Σύμφωνα με το άρθρο 44 του Κ.Ν. 2190/1920 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει με το άρθρο 158 του νόμου 4548/2018 (ανάλογη ρύθμιση αναφέρεται στο άρθρο 28 του καταστατικού της Τράπεζας όπως ισχύει) αφαιρείται ετησίως το 5% των καθαρών κερδών της Τράπεζας για το σχηματισμό Τακτικού Αποθεματικού. Η υποχρέωση για σχηματισμό Τακτικού Αποθεματικού παύει όταν αυτό φτάσει στο 1/3 του Μετοχικού Κεφαλαίου σύμφωνα με το καταστατικό της Τράπεζας. Εξέλιξη αποθεματικού περιουσιακών στοιχείων σε εύλογη αξία μέσω της κατάστασης συνολικού εισοδήματος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Υπόλοιπο έναρξης χρήσης Καθαρά κέρδη/(ζημίες) από μεταβολές στην εύλογη αξία μετά από φόρους Μεταφορά αποθεματικού στα αποτελέσματα μετά από φόρους Υπόλοιπο λήξης χρήσης Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (22.675) 4.984 (22.675) 4.984 1.971 (26.741) 1.971 (26.741) (3.995) (24.699) (918) (22.675) (3.995) (24.699) (918) (22.675) 38. Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 138.097 60.860 138.096 60.858 67.437 9.429 67.429 9.422 205.534 70.289 205.525 70.280 Η αύξηση στο Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα οφείλεται στην αύξηση του υπολοίπου της κατάθεσης που τηρεί η Τράπεζα στην Τράπεζα της Ελλάδος απόρροια της αυξημένης ρευστότητας ενώ η αύξηση στις Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων της κλειόμενης χρήσης έναντι της συγκριτικής χρήσης 2018, οφείλεται στις διατραπεζικές τοποθετήσεις (σημειώσεις 14 και 15). Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 86 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 39. Μισθώσεις Οι υποχρεώσεις του Ομίλου από συμβάσεις μίσθωσης ακινήτων, αφορούν αφενός κτίρια που η Τράπεζα χρησιμοποιεί είτε ως υποκαταστήματα είτε ως γραφεία στα οποία στεγάζονται οι διοικητικές της υπηρεσίες, αφετέρου κτίρια στα οποία στεγάζονται οι διοικητικές υπηρεσίες των λοιπών εταιρειών του Ομίλου. Εφαρμογή ΔΠΧΑ 16 Ο Όμιλος εφάρμοσε το πρότυπο χρησιμοποιώντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση (modified retrospective approach), όπου τα στοιχεία ενεργητικού με δικαίωμα χρήσης είναι ίσα με τις υποχρεώσεις από μίσθωση χωρίς να αναμορφώσει τη συγκριτική πληροφορία. Κάνοντας χρήση αυτής της πρακτικής διευκόλυνσης (practical expedient) ο Όμιλος, κατά την ημερομηνία πρώτης εφαρμογής, δεν επαναξιολόγησε εάν μία σύμβαση αποτελεί ή εμπεριέχει μία μίσθωση και συνεπώς εφήρμοσε το πρότυπο στις συμβάσεις που είχαν προηγουμένως αναγνωριστεί ως μισθώσεις σύμφωνα με το Δ.Λ.Π. 17. Επίσης, ο Όμιλος επέλεξε τις ακόλουθες πρακτικές διευκολύνσεις κατά τη μετάβαση: - εφήρμοσε ενιαίο προεξοφλητικό επιτόκιο σε όλες τις μισθώσεις - εξαίρεσε το αρχικό κόστος σύναψης σύμβασης από την αποτίμηση του δικαιώματος χρήσης και - χρησιμοποίησε την αποκτηθείσα γνώση για τον καθορισμό της διάρκειας μίσθωσης εάν η σύμβαση περιλαμβάνει δικαιώματα παράτασης ή καταγγελίας της μίσθωσης. Για την προεξόφληση των υποχρεώσεων των υφιστάμενων λειτουργικών μισθώσεων η Τράπεζα και ο Όμιλος χρησιμοποίησαν το σχετικό επιτόκιο προεξόφλησης (incremental borrowing rate), το οποίο ανήλθε σε 6,41% και το οποίο παρέμεινε αμετάβλητο μέχρι την 31/12/2019. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 η Τράπεζα και ο Όμιλος την 1/1/2019 αναγνώρισαν στοιχεία ενεργητικού με δικαίωμα χρήσης ποσού (Right of Use Asset) και υποχρεώσεις από μισθώσεις (Lease Liability) περίπου 21,09 εκατ. ευρώ. Η επίπτωση στην καθαρή θέση ήταν μηδενική και στον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας περίπου 9 μονάδες βάσης. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η συμφωνία των δεσμεύσεων για λειτουργικές μισθώσεις, όπως γνωστοποιήθηκαν στις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις της 31/12/2018 σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 17, με τις υποχρεώσεις που αναγνωρίστηκαν την 1/1/2019 σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 16: (σε χιλ. ευρώ) Όμιλος Περιγραφή Σύνολο ελάχιστων μελλοντικών καταβολών του Ομίλου ως μισθωτής σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 Επανεκτίμηση της μισθωτικής περιόδου 19.836 6.272 Υποχρεώσεις μισθώσεων κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 Προεξόφληση υποχρεώσεων μίσθωσης βάσει του διαφορικού επιτοκίου δανεισμού κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 (5.018) Υποχρεώσεις μισθώσεων κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 21.090 26.108 Η επανεκτίμηση της μισθωτικής περιόδου περιλαμβάνει κυρίως: - Συμβάσεις που λήγουν εντός του 2019, οι οποίες αναμένεται να ανανεωθούν και ο Όμιλος έχει επαναπροσδιορίσει τη διάρκεια τους - Συμβάσεις αορίστου διάρκειας για τις οποίες ο Όμιλος έχει προσδιορίσει τη μισθωτική τους διάρκεια Δεν υπήρξε επίπτωση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 για τις περιπτώσεις στις οποίες ο Όμιλος είναι εκμισθωτής. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 87 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Το δικαίωμα χρήσης από τις μισθώσεις παγίων καθώς και οι υποχρεώσεις από μισθώσεις περιλαμβάνονται στα «Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία» και στις «Λοιπές υποχρεώσεις» αντίστοιχα. Συγκεκριμένα ο Όμιλος κατά την εξεταζόμενη περίοδο έχει αναγνωρίσει Δικαίωμα Χρήσης Παγίων ποσού 22.079 χιλ. ευρώ, Υποχρέωση από Μισθώσεις ποσού 19.198 χιλ. ευρώ, Αποσβέσεις 4.986 χιλ. ευρώ και Τόκους Έξοδα 1.193 χιλ. ευρώ. Η επίπτωση στα έξοδα για τον Όμιλο και την Τράπεζα πριν και μετά την εφαρμογή του νέου προτύπου για τις μισθώσεις παρουσιάζεται στον κάτωθι πίνακα: (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Τόκοι λειτουργικών μισθώσεων Απόσβεση Δικαιώματος Χρήσης Μισθωμένων Παγίων Ενοίκια Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 1.193 0 4.986 0 0 5.063 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 1.183 0 4.968 0 0 5.000 Η μέση υπολειπόμενη διάρκεια λήξης των μισθώσεων ανά κατηγορία μισθωμένου παγίου σε έτη παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα. Περιγραφή Μέση διάρκεια λήξη μισθώσεων ανά κατηγορία μισθωμένου παγίου (σε έτη) : Κτίρια Αυτοκίνητα Μηχανογραφικός Εξοπλισμός 31/12/2019 8 2 11 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 88 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 40. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη (ποσά σε χιλ. €) Συναλλαγές με συνδεδεμένες εταιρείες Απαιτήσεις Υποχρεώσεις Εκτός Ισολογισμού στοιχεία Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 5.196 6.000 10.976 15.999 226.219 203.181 232.389 209.657 0 0 58 59 Έσοδα Έξοδα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 73 118 219 329 3.440 2.357 4.258 2.759 Συναλλαγές με Μέλη Διοίκησης Απαιτήσεις (δάνεια) Υποχρεώσεις (καταθέσεις) 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 342 612 342 612 1.583 723 1.582 723 Τόκοι έσοδα Τόκοι έξοδα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 10 23 10 23 6 5 6 6 Μισθοί και ημερομίσθια Αμοιβές συνεδριάσεων μελών Δ.Σ. Σύνολο αμοιβών μελών Διοικήσεως 1.844 678 2.521 1.924 708 2.632 1.711 562 2.273 1.854 563 2.416 Στις συναλλαγές με συνδεδεμένες εταιρείες περιλαμβάνονται οι συνδεδεμένες εταιρείες του Ομίλου όπως αυτές παρατίθενται στη σημείωση 22 και 23 καθώς και ο βασικός μέτοχος της Τράπεζας ο Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ). Οι συναλλαγές με μέλη Διοίκησης του Ομίλου αφορούν τα Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, τους Αναπληρωτές Διευθύνοντες Συμβούλους, τα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής, καθώς και τα μέλη της Επιτροπής Διαχείρισης Ενεργητικού - Παθητικού. Όλα τα δάνεια προς τα μέλη Διοίκησης α) χορηγήθηκαν υπό το σύνηθες επιχειρηματικό πλαίσιο, β) περιελάμβαναν τους ίδιους όρους, συμπεριλαμβανομένων του επιτοκίου και των εξασφαλίσεων, με παρόμοια δάνεια που χορηγήθηκαν την ίδια περίοδο σε τρίτους και γ) δεν εμπεριέχουν μεγαλύτερο από το σύνηθες κίνδυνο αποπληρωμής ή δεν περιλαμβάνουν άλλα δυσμενή χαρακτηριστικά. Σημειώνεται ότι στις συναλλαγές με μέλη Διοίκησης για τη χρήση 2019 συμπεριλαμβάνονται και τα υπόλοιπα συναλλαγών μελών Διοίκησης έως την περίοδο λήξης της θητείας τους εντός της χρήσεως. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 89 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 41. Εταιρείες του Ομίλου Στους παρακάτω πίνακες παρατίθενται οι εταιρείες που συμπεριλήφθηκαν στην ενοποίηση με την μέθοδο της πλήρους ενσωμάτωσης κατά την κλειόμενη χρήση, καθώς και κατά την συγκριτική χρήση που έληξε την 31/12/2018. 31/12/2019 Επωνυμία Εταιρείας 1. Attica Wealth Management ΑΕΔΑΚ 2. Ανώνυμη Εταιρεία Ασφαλιστικών Πρακτορεύσεων Ομίλου Attica Bank 3. AtticaBank Properties Ανώνυμη Εταιρία Διαχείρισης Ακινήτων 31/12/2018 Επωνυμία Εταιρείας 1. Attica Wealth Management ΑΕΔΑΚ 2. Ανώνυμη Εταιρεία Ασφαλιστικών Πρακτορεύσεων Ομίλου Attica Bank 3. AtticaBank Properties Ανώνυμη Εταιρία Διαχείρισης Ακινήτων Χώρα Έδρας Ελλάδα % Συμμετοχής 100,00% Ελλάδα 100,00% Ελλάδα 100,00% Χώρα Έδρας Ελλάδα % Συμμετοχής 100,00% Ελλάδα 100,00% Ελλάδα 100,00% Η συμμετοχή στην Attica Wealth Management ΑΕΔΑΚ έχει ταξινομηθεί ως στοιχείο ενεργητικού προς πώληση (Σημείωση 26). 42. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις και δεσμεύσεις 42.1 Υποχρεώσεις και δεσμεύσεις ενεργητικού εκτός κατάστασης οικονομικής θέσης (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Περιγραφή 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Ενδεχόμενες υποχρεώσεις Εγγυητικές Επιστολές 269.137 307.008 269.137 307.008 Ενέγγυες Πιστώσεις 674 1.591 674 1.591 Ενδεχόμενες υποχρεώσεις από προθεσμιακές συμβάσεις 4.647 46.342 4.647 46.342 Σύνολο ενδεχόμενων υποχρεώσεων 274.457 354.941 274.457 354.941 Αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Με λήξη έως 1 έτος Με λήξη πλέον του 1 έτους Σύνολο αχρησιμοποιήτων πιστωτικών ορίων 137.732 28.043 165.775 128.009 37.333 165.342 137.732 28.043 165.775 128.009 37.333 165.342 Αξιόγραφα χαρτοφυλακίου δανείων και απαιτήσεων Ομόλογο από reverse repo Σύνολο δεσμεύσεων στην E.C.B. Ευρωπαϊκός μηχανισμός παροχής έκτακτης ρευστότητας (E.L.A.) Λοιπά Δάνεια Σύνολο δεσμεύσεων στον E.L.A. 59.631 0 59.631 72.850 7.900 80.750 59.631 0 59.631 72.850 7.900 80.750 0 1.123.714 0 1.123.714 0 1.123.714 0 1.123.714 Σύνολο δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων 59.631 1.204.463 59.631 1.204.463 499.863 1.724.746 499.863 1.724.746 Δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (Ε.Κ.Τ.) Υποχρεώσεις και δεσμεύσεις στοιχείων ενεργητικού εκτός κατάστασης οικονομικής θέσης Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 90 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ο Όμιλος για τις εγγυητικές επιστολές, τις ενέγγυες πιστώσεις καθώς και για τα αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια υπολογίζει αναμενόμενη πιστωτική ζημιά ποσού 9.344 χιλιάδες ευρώ, η οποία συμπεριλαμβάνεται στη Σημείωση 34 «Λοιπές Προβλέψεις». Στον ακόλουθο πίνακα αναλύεται η ονομαστική και η προσαρμοσμένη αξία των ενεχύρων, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον Όμιλο με σκοπό την άντληση ρευστότητας κατά την 31/12/2019: Περιγραφή Ονομαστική αξία ενεχύρων Προσαρμοσμένη αξία ενεχύρων Άντληση ρευστόστητας Ε.Κ.Τ. 59.631 51.311 0 E.L.A. 0 0 0 Σύνολο 59.631 51.311 0 42.2 Φορολογικές υποχρεώσεις Κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 65 Α του Ν.4174/2013 από τη χρήση 2011 οι νόμιμοι ελεγκτές και τα ελεγκτικά γραφεία που διενεργούν υποχρεωτικούς ελέγχους σε ανώνυμες εταιρείες υποχρεούνται στην έκδοση ετήσιου φορολογικού πιστοποιητικού ως προς την εφαρμογή των φορολογικών διατάξεων σε φορολογικά αντικείμενα. Το εν λόγω πιστοποιητικό υποβάλλεται τόσο στην ελεγχόμενη εταιρεία μέχρι την υποβολή της δήλωσης φόρου εισοδήματος και το αργότερο εντός του πρώτου 10ημέρου του δέκατου μήνα από τη λήξη της ελεγχόμενης χρήσης, όσο και ηλεκτρονικά στο Υπουργείο Οικονομικών το αργότερο έως το τέλος του δέκατου μήνα από τη λήξη της ελεγχόμενης χρήσης. Με το άρθρο 56 του Ν. 4410/03.08.2016 για τις χρήσεις με έναρξη από 1/01/2016 και μετά, η έκδοση φορολογικού πιστοποιητικού καθίσταται προαιρετική. Ωστόσο πρόθεση του Ομίλου είναι η συνέχιση λήψης του φορολογικού πιστοποιητικού. Οι χρήσεις 2011, 2012 και 2013 θεωρούνται παραγεγραμμένες σύμφωνα με τα προβλεπόμενα της Φορολογικής Νομοθεσίας. Η Τράπεζα για τις χρήσεις 2014 έως και 2018 έχει λάβει φορολογικό πιστοποιητικό χωρίς τη διατύπωση επιφύλαξης ως προς τα φορολογικά αντικείμενα που ελέγχθηκαν. Για τη χρήση 2019 ο φορολογικός έλεγχος βρίσκεται σε εξέλιξη. Κατά την 31/12/2019 ο Όμιλος έχει σχηματίσει πρόβλεψη ύψους 0,46 εκατ. ευρώ περίπου η οποία αφορά την ετήσια προμήθεια προς το Ελληνικό Δημόσιο για το ποσό της εγγυημένης αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης, για την περίοδο του δωδεκαμήνου 2019 που προκύπτει από τη διαφορά του ισχύοντος φορολογικού συντελεστή (29% σήμερα) και του φορολογικού συντελεστή που ίσχυε μέχρι 31/12/2014 (26%). Αναφορικά με τις λοιπές εταιρείες του Ομίλου ανέλεγκτη φορολογικά είναι η χρήση 2010 η οποία έχει καταστεί οριστική σύμφωνα με τις διατάξεις περί παραγραφής. Επίσης ανέλεγκτη φορολογικά είναι η εταιρεία Attica Bank Properties Εταιρεία Διαχείρισης Ακινήτων Α.Ε. για τις χρήσεις 2014 και 2016, η οποία κατά τις χρήσεις αυτές δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις του νόμου λόγω κύκλου εργασιών, για να της χορηγηθεί έκθεση φορολογικής συμμόρφωσης από τους ορκωτούς ελεγκτές. 42.3 Νομικά θέματα Ο Όμιλος καταγράφει όλες τις υποβληθείσες δικαστικές αγωγές από τρίτους σε βάρος του και εξετάζει την πιθανότητα ευδοκιμήσεως τους καθώς και του πιθανού αποτελέσματος σε συνεργασία με τη Νομική Υπηρεσία. Για τις περιπτώσεις όπου πιθανολογεί την αρνητική έκβαση των υποθέσεων και το αποτέλεσμά τους μπορεί να εκτιμηθεί με επαρκή αξιοπιστία, ο Όμιλος σχηματίζει πρόβλεψη που απεικονίζεται στο λογαριασμό του ισολογισμού «Προβλέψεις επίδικων υποθέσεων». Για την περίοδο που έληξε την 31/12/2019 για δικαστικές αγωγές που έχουν εγερθεί κατά του συνόλου των εταιρειών του Ομίλου, σύμφωνα με γνωμάτευση της Διεύθυνσης Νομικών Υπηρεσιών, και έπειτα από σχετική αξιολόγηση, το ποσό που εκτιμάται ότι θα προκύψει ως υποχρέωση μελλοντικής καταβολής ανέρχεται σε 5.704 χιλ. ευρώ (31/12/2018: 5.274 χιλ. ευρώ). Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 91 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43. Διαχείριση κινδύνων Ο Όμιλος εκτίθεται σε διάφορους χρηματοοικονομικούς κινδύνους, οι σημαντικότεροι από τους οποίους είναι ο πιστωτικός κίνδυνος, ο κίνδυνος αγοράς, δηλαδή ο κίνδυνος από τις μεταβολές σε συναλλαγματικές ισοτιμίες, επιτόκια και τιμές αγοράς, ο λειτουργικός κίνδυνος, καθώς και οι κίνδυνοι ρευστότητας, και επάρκειας κεφαλαίων. Η διαχείριση κινδύνων είναι αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας κατάρτισης της επιχειρησιακής στρατηγικής, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας του επιχειρησιακού σχεδιασμού και της πολιτικής ανάληψης κινδύνων, καθώς καθορίζει τα εκάστοτε αποδεκτά ανώτατα όρια ανάληψης κινδύνων, για κάθε είδος κινδύνου. Η Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου (Group Risk Management), λειτουργεί σύμφωνα με τις διατάξεις της ΠΔ/ΤΕ 2577/06 και τις εκάστοτε τροποποιήσεις της, στα πλαίσια της παρακολούθησης και εκτίμησης του συνόλου των κινδύνων του Ενεργητικού - Παθητικού και των εκτός Ισολογισμού στοιχείων της Τράπεζας. Η Μονάδα οργανωτικά αναφέρεται στην Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων και είναι θεσμοθετημένη η συμμετοχή του επικεφαλής της, Chief Risk Officer (CRO), σε ανώτατες επιτροπές και Συμβούλια. Ο CRO ορίζεται από το Δ.Σ., κατόπιν εισήγησης της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων, και η τοποθέτησή του, καθώς και η τυχόν αντικατάστασή του γνωστοποιούνται στην Τράπεζα της Ελλάδος. Oι Οργανογραμματικές δομές που υπάγονται στον Chief Risk Officer είναι οι παρακάτω: • • • • Διεύθυνση Αξιολόγησης Πιστωτικού Κινδύνου Διεύθυνση Πιστωτικής Πολιτικής και Ελέγχου Πιστωτικού Κινδύνου Ομίλου Διεύθυνση Επιχειρησιακού, Λειτουργικού Κινδύνου & Κινδύνων Αγοράς Ομίλου Τμήμα Πιστοποίησης και Επικύρωσης Υποδειγμάτων (Validation & Back Testing) Αντικείμενο της Μονάδας και κατ’ επέκταση των Διευθύνσεων Διαχείρισης Κινδύνων είναι η αναγνώριση, η ανάλυση και η ανάπτυξη αποτελεσματικών συστημάτων μέτρησης, διαχείρισης και ελέγχου των κάθε μορφής κινδύνων που ενυπάρχουν σε κάθε εργασία που αναλαμβάνει η Τράπεζα και, σε ενοποιημένη βάση, ο Όμιλος. Η στρατηγική ανάληψης και διαχείρισης των πάσης μορφής κινδύνων είναι ευθυγραμμισμένη με τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές, την ισχύουσα νομοθεσία και το εποπτικό πλαίσιο, ενώ διαρκώς εξελίσσεται μέσα από την ανάπτυξη μίας ενιαίας για τον Όμιλο, αντίληψης διαχείρισης κινδύνου. Η αναθεώρηση του Πλαισίου Ανάληψης Κινδύνων (ΠΑΚ) γίνεται σε ετήσια βάση και εκτάκτως όποτε ειδικές συνθήκες το απαιτούν σε σχέση με εσωτερικά γεγονότα, το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον ή το εποπτικό πλαίσιο σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές και σε κάθε περίπτωση εντός του ισχύοντος νομοκανονιστικού πλαισίου. Η εν λόγω αναθεώρηση γίνεται με την συνεργασία της Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου και των Μονάδων που αναλαμβάνουν τους διάφορους κινδύνους, της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων, της Εκτελεστικής Επιτροπής, καθώς του Διοικητικού Συμβουλίου. Η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων (Ε.Δ.Κ.) και το Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.) είναι υπεύθυνοι για την έγκριση και την περιοδική αναθεώρηση του προφίλ κινδύνου που αναλαμβάνει ο Όμιλος (ΠΑΚ). Η Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου (Group Risk Management) είναι αρμόδια για την παρακολούθηση των κινδύνων που αναλαμβάνει μέσω της δραστηριότητάς του ο Όμιλος και επικουρεί την Ε.Δ.Κ. και το Δ.Σ. σε ό,τι αφορά την επίτευξη των ακόλουθων στόχων: • • • • συμμόρφωση του Ομίλου με το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τη διαχείριση κινδύνων, διαμόρφωση της στρατηγικής ανάληψης πάσης μορφής κινδύνων και διαχείρισης κεφαλαίων που ανταποκρίνεται στους επιχειρηματικούς στόχους του Ομίλου και στην επάρκεια των διαθέσιμων πόρων σε τεχνικά μέσα και προσωπικό, έλεγχος της επάρκειας, ανεξαρτησίας και αποτελεσματικότητας της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου, και διασφάλιση ότι η διάθεση ανάληψης κινδύνων έχει γνωστοποιηθεί σε όλο το εύρος των επιχειρησιακών μονάδων του Ομίλου και αποτελεί την βάση καθορισμού ορίων ελέγχου κινδύνου. Στα πλαίσια της προσπάθειας για αποτελεσματικότερη διαχείριση των κινδύνων στους οποίους είναι εκτεθειμένος ο Όμιλος, αλλά και την αποφυγή παρέκκλισης από τα όρια ανάληψης κινδύνων όπως αυτά ορίζονται από το Πλαίσιο Ανάληψης Κινδύνου (ΠΑΚ), ο Όμιλος σχεδίασε ένα Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης (Early Warning System) για την κάλυψη των αναγκών του. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 92 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης, διακρίνεται σε τρία επιμέρους τμήματα: • • • Παρακολούθηση σε επίπεδο μεγεθών Ομίλου - Τράπεζας (Bank Level) Παρακολούθηση σε επίπεδο πελάτη (Customer Level) Εφαρμογή διαδικασιών για τη λήψη κατάλληλων μέτρων περιορισμού και αποκατάστασης του ύψους των κινδύνων από τα αρμόδια όργανα. Πιστωτικός Κίνδυνος Ως Πιστωτικός Κίνδυνος ορίζεται ο κίνδυνος να υποστεί η Τράπεζα ζημίες εξαιτίας της αθέτησης των συμβατικών υποχρεώσεων των πελατών ή των αντισυμβαλλόμενων. Ο συγκεκριμένος κίνδυνος δημιουργείται κυρίως από δανειοδοτήσεις, εγγυήσεις και διαχείριση διαθεσίμων. Ο Πιστωτικός Κίνδυνος αποτελεί την πιο σημαντική πηγή κινδύνου για την Τράπεζα και η συστηματική παρακολούθηση καθώς και η αποτελεσματική διαχείριση του θεωρείται πρωταρχικός στόχος του Ομίλου. Η Τράπεζα, στο πλαίσιο της βελτίωσης της ποιότητας του χαρτοφυλακίου της, δεν επιδιώκει νέες χρηματοδοτήσεις σε πελάτες χαμηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης (χαμηλότερη από E). Επίσης διενεργεί κλαδικές μελέτες αναφορικά με τον βαθμό πιστωτικής επικινδυνότητας, προκειμένου να εντοπιστούν κλάδοι υψηλού κινδύνου. Ο καθορισμός των πιστωτικών ορίων γίνεται με κριτήριο την ορθολογική διασπορά των κεφαλαίων της Τράπεζας και την αποφυγή των υψηλών συγκεντρώσεων ή ποσοστών σε διάφορους τομείς της οικονομίας, σε γεωγραφικές περιοχές ή σε συνδεδεμένα αντισυμβαλλόμενα μέρη. Η Τράπεζα αξιολογεί τον κίνδυνο συγκέντρωσης που μπορεί να προκύψει από ανοίγματα σε συγκεκριμένους πελάτες ή ομάδες συνδεδεμένων πελατών (Group) και/ή ανοίγματα σε ομάδες αντισυμβαλλόμενων των οποίων η πιθανότητα αθέτησης επηρεάζεται από κοινούς παράγοντες όπως το μακροοικονομικό περιβάλλον, η γεωγραφική θέση, ο κλάδος δραστηριότητας, νόμισμα, και οι εξασφαλίσεις. Η Τράπεζα προσδίδει σημαντική προτεραιότητα στην ανάπτυξη εργαλείων εσωτερικής αξιολόγησης των κινδύνων βάσει συγκεκριμένων χαρακτηριστικών ανά είδος χρηματοδοτικού ανοίγματος και διενεργεί αναλύσεις σεναρίων ακραίων καταστάσεων (Stress Tests) και τη χρήση των αποτελεσμάτων τους στη διαμόρφωση συστήματος ορίων. Μεγάλη έμφαση δίνεται στην αξιολόγηση της ποιότητας των χαρτοφυλακίων στον τομέα της Επιχειρηματικής πίστης και Πίστης Ιδιωτών. Με την χρήση συστημάτων για την μέτρηση του πιστωτικού κινδύνου και την αξιολόγηση των πιστούχων με βάση ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια οι πιστωτικοί κίνδυνοι διαπιστώνονται και αντιμετωπίζονται έγκαιρα και αποτελεσματικά. Κατά το έτος 2019 ο Όμιλος προέβη σε επικαιροποίηση του Κανονισμού Πιστοδοτήσεων Επιχειρήσεων και επανασχεδιασμό του Κανονισμού Πιστοδοτήσεων Ιδιωτών, καθόσον υλοποίησε αναβάθμιση και επανασχεδιασμό συστημάτων και Υποδειγμάτων Πιστωτικής Αξιολόγησης (Score Cards) για Ιδιώτες (Πιστωτικών Καρτών – Στεγαστικών & Καταναλωτικών δανείων) με ενσωμάτωση εσωτερικών συμπεριφορικών στοιχείων των πελατών. Τα ως άνω υποδείγματα πιστωτικής αξιολόγησης (Score Cards) Ιδιωτών έχουν ήδη ενσωματωθεί στην παραγωγή ενώ αναμένεται να ενσωματωθεί άμεσα και η Επιχειρηματική πίστη σε παραγωγικό περιβάλλον. Για τις επιχειρήσεις που διαθέτουν Γ΄ κατηγορίας βιβλία, λαμβάνονται υπόψη οι εξωτερικές πιστοληπτικές αξιολογήσεις του Ε.Ο.Π.Α «ICAP ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ» ο οποίος έχει αναγνωριστεί από την ΤτΕ σύμφωνα με την απόφαση 262/8/26.6.2008. Το συγκεκριμένο υπόδειγμα αξιολόγησης είναι 11-βάθμιας κλίμακας (AA/A/BB/B/C/D/E/F/G/H/NR-NC-NT) και κατατάσσει τις εταιρείες σε βαθμίδες πιστοληπτικής ικανότητας (rating) αποδίδοντάς τους μια TTC (Through the Cycle) πιθανότητα αθέτησης (Probability of Default) και βοηθά στην ορθολογιστική τιμολόγηση σύμφωνα με τον αναλαμβανόμενο κίνδυνο. Επιπρόσθετα, η Τράπεζα προέβη στην ανάπτυξη αφενός αντίστοιχου Υποδείγματος Πιστωτικής Αξιολόγησης (Score Card) για Μικρές και πολύ Μικρές επιχειρήσεις (Βιβλία Β’ Κατηγορίας) και αφετέρου Internal Rating για επιχειρήσεις βιβλίων Β' & Γ' κατηγορίας, στο οποίο ενσωματώνεται συνδυαστικά η Εσωτερική Ποιοτική Αξιολόγηση (Behavioral Τράπεζας). Η εγκριτική αρμοδιότητα του πιστοδοτικού χαρτοφυλακίου της Τράπεζας εκτελείται από Εγκριτικά Κλιμάκια διαφόρων επιπέδων ανάλογα του ύψους της πιστοδότησης και του αναλαμβανόμενου ακάλυπτου κινδύνου. Η Υποδιεύθυνση Πίστης Ιδιωτών & Ατομικών Επιχειρήσεων και η Υποδιεύθυνση Μεγάλων & Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων υποβάλλουν σχετική γνωμοδότηση για κάθε πιστοδότηση στα εκάστοτε αρμόδια Εγκριτικά Κλιμάκια. Για πιστοδοτήσεις άνω των €15εκ. οι αποφάσεις διαβιβάζονται στην Επιτροπή Μεγάλων Πιστοδοτικών Ανοιγμάτων για σχόλια / επισημάνσεις. Για ειδικές περιπτώσεις – με περιοριστική Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 93 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 αναφορά στο Κανονισμό Πιστοδοτήσεων – έχει δοθεί εγκριτική αρμοδιότητα στη Διεύθυνση Αξιολόγησης Πιστωτικού Κινδύνου Ομίλου. Η Τράπεζα χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές για τον περιορισμό της έκθεσης σε πιστωτικό κίνδυνο όπως, η λήψη εξασφαλίσεων και εγγυήσεων. Με την εμπράγματη εξασφάλιση παρέχεται στην Τράπεζα δικαίωμα επί αντικειμένου (περιουσιακού στοιχείου, κινητού ή ακινήτου), που ανήκει στην κυριότητα του πιστούχου, με σκοπό την προνομιακή ικανοποίησή της από το προϊόν εκποιήσεως του αντικειμένου. Οι εμπράγματες εξασφαλίσεις διακρίνονται σε υποθήκες και προσημειώσεις υποθηκών που εγγράφονται επί ακινήτων, καθώς και σε ενέχυρα που συστήνονται επί κινητών (π.χ. εμπορεύματα, επιταγές) ή επί απαιτήσεων. Αντίστοιχα οι εγγυήσεις αναφέρονται σε συμβατικές συμφωνίες με τις οποίες ένα πρόσωπο ή μια οικονομική οντότητα αναλαμβάνει την ευθύνη για την εξόφληση των οφειλών κάποιου άλλου. Τα κυριότερα είδη εξασφαλίσεων που ο Όμιλος αποδέχεται σύμφωνα με την πολιτική πιστοδοτήσεων αναλύονται στις κάτωθι κατηγορίες. • Υποθηκοπροσημειώσεις σε αστικά μη αστικά ακίνητα, εντός και εκτός σχεδίου ακίνητα σε ποσοστό ανάλογο με βάση το διασφαλιστικό περιθώριο που έχει ορίσει η Τράπεζα. • Ενεχυρίαση Μετρητών, Επιταγών, Φορτωτικά έγγραφα, απαιτήσεων, εμπορευμάτων με τίτλους, απαιτήσεων από δόσεις Πιστωτικών Καρτών • Εγγυήσεις του Ελληνικού Δημοσίου, Τραπεζών, ΕΤΕΑΝ και εταιρειών υψηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης. Κίνδυνος απομείωσης αξίας Ο Όμιλος διενεργεί τακτικούς ελέγχους απομείωσης της αξίας των χαρτοφυλακίων του, δανειακών και μη, σε τριμηνιαία βάση για κάθε ημερομηνία συντάξεως οικονομικών καταστάσεων, αλλά και εκτάκτως για σκοπούς Stress Testing. Ο Όμιλος έχει προβεί στις απαιτούμενες ενέργειες για την πλήρη συμμόρφωσή του στις απαιτήσεις που θέτει το λογιστικό πρότυπο IFRS 9, όπου η Τράπεζα υποχρεούται να εκτιμήσει και να αναγνωρίσει αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες (Expected Credit Loss –ECL), σε όλη τη διάρκεια της ζωής των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, ανεξαρτήτως της ύπαρξης πιστωτικού γεγονότος. Ο υπολογισμός των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών εκτελείται σε κάθε περίοδο αναφοράς προκειμένου να αντικατοπτρίζει μεταβολές στον πιστωτικό κίνδυνο του χρηματοοικονομικού στοιχείου συγκριτικά με την ημερομηνία της αρχικής αναγνώρισης του. Για το λόγο αυτό, ο υπολογισμός της απομείωσης ενσωματώνει ιστορικά και τρέχοντα δεδομένα για το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο καθώς και μελλοντικές προσδοκίες σε σχέση με αυτό. Κίνδυνος συγκέντρωσης Η Τράπεζα αξιολογεί τον κίνδυνο συγκέντρωσης που μπορεί να προκύψει από ανοίγματα σε συγκεκριμένους πελάτες ή ομάδες συνδεδεμένων πελατών (Group) και/ή ανοίγματα σε ομάδες αντισυμβαλλόμενων των οποίων η πιθανότητα αθέτησης επηρεάζεται από κοινούς παράγοντες όπως το μακροοικονομικό περιβάλλον, η γεωγραφική θέση, ο κλάδος δραστηριότητας, νόμισμα, και οι εξασφαλίσεις. Ο Όμιλος αναγνωρίζει τον Κίνδυνο Συγκέντρωσης που προέρχεται: • από τα Μεγάλα Χρηματοδοτικά Ανοίγματα (ΜΧΑ) προς έναν αντισυμβαλλόμενο ή όμιλο συνδεδεμένων πελατών. • από τη συγκέντρωση σε έναν Κλάδο Οικονομικής Δραστηριότητας που συνδέεται με την εμφάνιση αυξημένης πιθανότητας αθέτησης αντισυμβαλλομένων οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον κλάδο ή σε συμπληρωματικό/ούς με αυτόν κλάδο/ους εφόσον πραγματοποιηθεί κρίση στον κλάδο αυτό. Σύμφωνα με τη νέα οργανωτική δομή, η παρακολούθηση και η διαχείριση του Κίνδυνου Συγκέντρωσης πραγματοποιείται στα πλαίσια του Πιστωτικού Κινδύνου. Επιπρόσθετα, έχουν θεσπιστεί μέσω του Πλαισίου Ανάληψης Κινδύνων (ΠΑΚ) ποσοτικοί δείκτες παρακολούθησης για τον εν λόγω κίνδυνο, ο τρόπος υπολογισμού τους καθώς και τα εσωτερικά αποδεκτά όρια. Κίνδυνος Αγοράς Ως Κίνδυνος Αγοράς, ορίζεται η πιθανότητα πραγματοποίησης ζημιάς από τη διαχείριση στοιχείων Ενεργητικού και Υποχρεώσεων, καθώς και από τη διαχείριση διαφόρων χαρτοφυλακίων συναλλαγών, λόγω αντίθετης κίνησης των τιμών των προϊόντων που συμπεριλαμβάνονται στα εν λόγω χαρτοφυλάκια. H Τράπεζα εκτίθεται σε κινδύνους αγοράς που προέρχονται από τη μεταβολή της εύλογης αξίας των χρηματοοικονομικών προϊόντων της εξαιτίας δυσμενών αλλαγών στην αγορά, όπως αλλαγές στα επιτόκια, στις χρηματιστηριακές αξίες και στις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 94 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Επιδίωξη της Τράπεζας, είναι: • H χαμηλή έκθεση στον κίνδυνο αγοράς και ορισμός εσωτερικών διαδικασιών διαχείρισης και ελέγχου στα πλαίσια της πολιτικής και της διαχείρισης των ορίων που έχουν καθορισθεί από την Επιτροπή Διαχείρισης Ενεργητικού & Παθητικού (ALCO). • H Ανάπτυξη επενδυτικής στρατηγικής συμβατή με το προφίλ κινδύνου της Τράπεζας, η οποία θα κινείται εντός των εγκεκριμένων από το Πλαίσιο Ανάληψης Κινδύνων (ΠΑΚ) ορίων. • H Διασφάλιση των συμφερόντων της Τράπεζας μέσω της αποτελεσματικής διαχείρισης των επιτοκίου των ανοιγμάτων από το τραπεζικό της χαρτοφυλάκιο (IRRBB). Συγκεκριμένα, ο στόχος είναι να είναι σε θέση να διαχειριστεί το αντίκτυπο μίας ενδεχόμενης αύξησης των επιτοκίων σε προ κρίσης επίπεδα. Επιπρόσθετα, έχουν θεσπιστεί μέσω του Πλαισίου Ανάληψης Κινδύνων (ΠΑΚ) ποσοτικοί δείκτες παρακολούθησης για τον εν λόγω κίνδυνο, ο τρόπος υπολογισμού τους καθώς και τα εσωτερικά αποδεκτά όρια. Στο πλαίσιο αναβαθμίσεων των λειτουργιών και των συστημάτων της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων, έχει αναπτύξει τις αντίστοιχες πολιτικές και διαδικασίες, έχει προγραμματίσει την υλοποίηση σύγχρονων μεθόδων μέτρησης κινδύνου αγοράς επενδυτικών χαρτοφυλακίων (μέθοδοι Δυνητικής Ζημιάς - Value At Risk Methods και Δυσμενών Σεναρίων - Scenario Analysis and Stress Testing) σε πλήρη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές εποπτικές απαιτήσεις και τις καλύτερες πρακτικές της αγοράς. Τέλος έχει αναπτύξει διαδικασίες και εργαλεία παρακολούθησης των ορίων διαπραγμάτευσης της Διεύθυνσης Διαχείρισης Διαθεσίμων αναφορικά με τον έλεγχο του κινδύνου αγοράς, σε επίπεδο συνολικής θέσης και P&L στις διάφορες κατηγορίες προϊόντων (Money Market – FX – Bonds etc.), όπως αυτά έχουν καθορισθεί και εγκριθεί από το Συμβούλιο Διαχείρισης Ενεργητικού Παθητικού (ALCO) Κίνδυνος Ρευστότητας O Όμιλος, παρακολουθεί τον κίνδυνο ρευστότητας με την χρήση ποσοτικών δεικτών και θέτει συγκεκριμένα όρια ανάληψης κινδύνου σύμφωνα με το ισχύον Πλαίσιο Ανάληψης Κινδύνων (ΠΑΚ). Η παρακολούθηση του κινδύνου ρευστότητας του Ομίλου επικεντρώνεται στην διαχείριση ταμειακών ροών και εκροών. Ειδικότερα στα πλαίσια της εξέτασης ποσοτικών δεδομένων αξιολογούνται σε επίπεδο Τράπεζας και Ομίλου: Η παρακολούθηση της μεταβλητότητας των καταθέσεων με ιδιαίτερη έμφαση στους μεγάλους καταθέτες. Η σχέση των καταθέσεων προς το σύνολο του ενεργητικού-παθητικού και δανείων. Η μέτρηση και παρακολούθηση του κόστους κάλυψης ανοιχτών θέσεων. Η διασπορά των πηγών χρηματοδότησης. Η εξέλιξη των βασικών δεικτών μέτρησης του κινδύνου ρευστότητας. Το ποσοστό του διαθέσιμου χαρτοφυλακίου προς εκχώρηση στην ΕΚΤ. Το ποσοστό των τιτλοποιηθέντων δανείων ανά χαρτοφυλάκιο. Στα πλαίσια της Διαδικασίας Αξιολόγησης Εσωτερικής Επάρκειας Ρευστότητας (ΔΑΕΕΡ), ο Όμιλος αξιολογεί τη λειτουργία διαχείρισης του κινδύνου ρευστότητας της, συμπεριλαμβανομένων των μετρήσεων αριθμοδεικτών ρευστότητας, ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, την περιγραφή της σχετικής με τη διαχείριση ρευστότητας διακυβέρνησης, το σχέδιο έκτακτης χρηματοδότησης (Contingency Funding Plan) και τη γενικότερη στρατηγική χρηματοδότησής του Επιχειρηματικού Σχεδίου. Εντός του 2019 εγκρίθηκαν οι αναθεωρημένες και επικαιροποιημένες Πολιτικές α) Διαχείρισης Ρευστότητας, β) Διαχείρισης Κινδύνου Ρευστότητας, γ) το Σχέδιο Αντιμετωπίσεως Κρίσεως Ρευστότητας (Contingency Funding Plan) και δ) το Σχέδιο Ανακάμψεως (Recovery Plan), καθώς και η Διαδικασία Εσωτερικής Αξιολογήσεως Επάρκειας Ρευστότητας (Internal Liquidity Adequacy Assessment Process – ILAAP). Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω και σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Πλαίσιο Ανάληψης Κινδύνων και τις αποφάσεις της Επιτροπής Διαχείρισης Ενεργητικού – Παθητικού (ALCO) και της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων, διαμορφώνεται το βέλτιστο επίπεδο ρευστότητας για τη λειτουργία του Ομίλου και η διατήρησή της σε ανεκτά επίπεδα κινδύνου. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 95 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κεφαλαιακή Επάρκεια Ως Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας, ορίζεται ο λόγος των εποπτικών Ιδίων Κεφαλαίων προς τα στοιχεία του Ενεργητικού καθώς και τα εκτός Κατάστασης Οικονομικής Θέσης στοιχεία, σταθμισμένα κατά τον κίνδυνο που αυτά περικλείουν. Ως Δείκτης Tier 1 ορίζεται αντίστοιχα ο λόγος των Κεφαλαίων της κατηγορίας 1 (Tier 1) προς τα σταθμισμένα στοιχεία Ενεργητικού (εντός και εκτός ισολογισμού) ενώ με αντίστοιχο τρόπο ορίζεται και ο δείκτης κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET 1). Ο βασικός στόχος του Ομίλου συνίσταται στην διατήρηση των κεφαλαιακών απαιτήσεων σύμφωνα με το εκάστοτε κανονιστικό πλαίσιο όπως αυτό ορίζεται από τις εποπτικές αρχές της χώρας, στην δυνατότητα του Ομίλου να συνεχίζει χωρίς προσκόμματα τις δραστηριότητες του και στη διατήρηση της κεφαλαιακής βάσης σε τέτοιο επίπεδο, το οποίο δεν θα συνιστά εμπόδιο στην επίτευξη του επιχειρηματικού σχεδίου του. Η Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου παρακολουθεί την κεφαλαιακή επάρκεια σε τακτά χρονικά διαστήματα και ελέγχει τα υποβαλλόμενα στοιχεία υπολογισμού αυτής ανά τρίμηνο στην Τράπεζα της Ελλάδος. Πέραν των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων ο Όμιλος κατ’ εφαρμογή του Νόμου Ν.4261/2014 διαθέτει αξιόπιστες, αποτελεσματικές και ολοκληρωμένες στρατηγικές και διαδικασίες για την αξιολόγηση και τη διατήρηση σε διαρκή βάση του ύψους, της σύνθεσης και της κατανομής των ιδίων κεφαλαίων που θεωρούνται επαρκή για την κάλυψη της φύσης και του επιπέδου των κινδύνων που αναλαμβάνει (εσωτερικό κεφάλαιο). Ειδικότερα αναφορικά με τον πιστωτικό κίνδυνο, στα πλαίσια της ΔΑΕΕΚ, ο Όμιλος εφαρμόζει τον εποπτικό τύπο της Προσέγγισης Εσωτερικών Διαβαθμίσεων προκειμένου να υπολογίσει την αναμενόμενη και μη αναμενόμενη ζημιά του χαρτοφυλακίου του και το απαραίτητο εποπτικό κεφάλαιο που θα απαιτούνταν για να καλυφθεί αυτή. Επιπλέον στα πλαίσια αυτής της Διαδικασίας Αξιολόγησης Επάρκειας Εσωτερικού Κεφαλαίου (ΔΑΕΕΚ) εξετάζονται από ποσοτικής και ποιοτικής πλευράς τα κάτωθι στοιχεία: • • • • • • • • • • • Επίπεδο, δομή και σταθερότητα εποπτικών κεφαλαίων. Κερδοφορία και διατηρησιμότητά της. Κίνδυνος συγκέντρωσης πιστωτικού κινδύνου. Κίνδυνος Αγοράς. Κίνδυνος επιτοκίου στο τραπεζικό χαρτοφυλάκιο. Κίνδυνος Ρευστότητας. Κίνδυνος Τιτλοποίησης Λειτουργικός Κίνδυνος. Κίνδυνος Μόχλευσης Κίνδυνος Συμμόρφωσης. Επίπεδο και κατανομή του εσωτερικού κεφαλαίου. Από την αξιολόγηση της διαχρονικής εξέλιξης των μεγεθών για τα ανωτέρω πεδία και λαμβάνοντας υπόψη τις ποιοτικές απόψεις στελεχών προσδιορίζονται επιπλέον κεφαλαιακές απαιτήσεις για την περαιτέρω κάλυψη των εξής: • • • • • Υποεκτίμηση Πιστωτικού Κινδύνου σύμφωνα με την Τυποποιημένη μέθοδο. Εκτίμηση επίπτωσης Κινδύνου Συγκέντρωσης. Εκτίμηση επίπτωσης Κινδύνου Επιτοκίου στο Τραπεζικό Χαρτοφυλάκιο. Εκτίμηση επιπτώσεων εφαρμογής μεταβατικών διατάξεων IFRS9 επί των εποπτικών ιδίων κεφαλαίων. Λοιποί Κίνδυνοι όπως ο κίνδυνος αγοράς, κίνδυνος ρευστότητας, μόχλευση, κίνδυνος κερδοφορίας, κίνδυνος κεφαλαίων και κίνδυνος φήμης. Το εσωτερικό κεφάλαιο υπολογίζεται ως το άθροισμα των επιμέρους αξιολογήσεων για την κάλυψη κάθε μορφής κινδύνου. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 96 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.1 Κίνδυνος ρευστότητας Ως Κίνδυνος Ρευστότητας ορίζεται το ενδεχόμενο αδυναμίας του Ομίλου να αποπληρώσει πλήρως ή έγκαιρα τις τρέχουσες και μελλοντικές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις, όταν αυτές γίνουν απαιτητές, λόγω έλλειψης της απαραίτητης ρευστότητας. Σκοπός της Τράπεζας κατά την διαχείριση του κινδύνου ρευστότητας είναι η εξασφάλιση, της απαραίτητης ρευστότητας με σκοπό την ικανοποίηση των υποχρεώσεων της, τόσο υπό φυσιολογικές όσο και υπό ακραίες καταστάσεις, χωρίς δυσανάλογο επιπρόσθετο κόστος. Επιδίωξη της Τράπεζας, είναι: • Η εντατικοποίηση προσπαθειών για τη διατήρηση της ρευστότητας της Τράπεζας και εκπλήρωση εποπτικών απαιτήσεων για τους δείκτες LCR (Liquidity Coverage Ratio) και NSFR (Net Stable Funding Ratio). * • Η ανάπτυξη σχεδίου χρηματοδότησης που αποσκοπεί στην διατήρηση αποθεματικών ρευστότητας που περιορίζουν επαρκώς τον κίνδυνο ρευστότητας. • Η διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης και η ενεργός διαχείριση των ρευστών διαθεσίμων. • Η ενίσχυση και επέκταση των πηγών χρηματοδότησης μέσω συγκέντρωσης καταθέσεων πελατών, έκδοση χρεογράφων και πρόσβαση στις διατραπεζικές αγορές για εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Τέλος, για την αποτελεσματική διαχείριση της ρευστότητας, πραγματοποιούνται από την Τράπεζα σενάρια προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο. O Όμιλος, παρακολουθεί τον κίνδυνο ρευστότητας με την χρήση ποσοτικών δεικτών και θέτει συγκεκριμένα όρια ανάληψης κινδύνου σύμφωνα με το ισχύον Πλαίσιο Ανάληψης Κινδύνων (ΠΑΚ). Η παρακολούθηση του κινδύνου ρευστότητας του Ομίλου επικεντρώνεται στην διαχείριση ταμειακών ροών και εκροών. Ειδικότερα στα πλαίσια της εξέτασης ποσοτικών δεδομένων αξιολογούνται σε επίπεδο Τράπεζας και Ομίλου: Η παρακολούθηση της μεταβλητότητας των καταθέσεων με ιδιαίτερη έμφαση στους μεγάλους καταθέτες. Η σχέση των καταθέσεων προς το σύνολο του ενεργητικού-παθητικού και δανείων. Η μέτρηση και παρακολούθηση του κόστους κάλυψης ανοιχτών θέσεων. Η διασπορά των πηγών χρηματοδότησης. Η εξέλιξη των βασικών δεικτών μέτρησης του κινδύνου ρευστότητας. Το ποσοστό του διαθέσιμου χαρτοφυλακίου προς εκχώρηση στην ΕΚΤ. Το ποσοστό των τιτλοποιηθέντων δανείων ανά χαρτοφυλάκιο. Για την καλύτερη παρακολούθηση της ρευστότητας, παράγεται αυτοματοποιημένα και σε ημερήσια βάση, αναφορά ρευστότητας προς τις αρμόδιες επιχειρησιακές Μονάδες για την παρακολούθηση των μεταβολών στις βασικές πηγές ρευστότητας και την δυνατότητα έγκαιρης λήψης κατάλληλων μέτρων. Οι εποπτικές αρχές έχουν καθορίσει δείκτες αξιολόγησης ρευστότητας (*), προκειμένου να ελέγχεται το καθαρό άνοιγμα ρευστότητας. Ειδικότερα σύμφωνα με τον Κανονισμό 575/2013, όπως ισχύει, η ανωτέρω υποχρέωση ποσοτικοποιείται μέσω του Δείκτη Κάλυψης Ρευστότητας (Liquidity Coverage Ratio) ο οποίος ορίζεται ως το πηλίκο των ρευστών διαθεσίμων ως προς τις καθαρές εκροές της Τράπεζας. Επιπλέον η Τράπεζα πρέπει να εξασφαλίσει ότι οι μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις καλύπτονται κατά ενδεδειγμένο τρόπο με ευρύ φάσμα μέσων σταθερής χρηματοδότησης, τόσο σε σταθερές όσο και σε ακραίες συνθήκες. Η ανωτέρω υποχρέωση ποσοτικοποιείται μέσω του Δείκτη Καθαρής Σταθερής Χρηματοδότησης (Net Stable Funding Ratio) ο οποίος ορίζεται ως το πηλίκο των στοιχείων που παρέχουν σταθερή χρηματοδότηση ως προς τα στοιχεία τα οποία απαιτούν σταθερή χρηματοδότηση και πλέον η τράπεζα υποχρεούται να παρακολουθεί τους δύο νέους δείκτες (LCR – NSFR) με ελάχιστα εποπτικά όρια το 100% και για τους δύο. Η Διεύθυνση Διαχείρισης Χρηματαγορών και Κεφαλαιαγορών, είναι υπεύθυνη για τον συντονισμό της πρόσβαση στις αγορές χρήματος προκειμένου ο Όμιλος να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ρευστότητας που ανακύπτουν την εκάστοτε χρονική στιγμή. Όλη η πληροφόρηση αναφορικά με τις κεφαλαιακές εισροές και τις εκροές του Ομίλου κατευθύνεται στα αρμόδια τμήματα της Διεύθυνσης, με στόχο την αποτελεσματική διαχείριση της ρευστότητας που προκύπτει από τις μονάδες του και τις δραστηριότητες τους. Επιπλέον, καθορίζει συγκεκριμένο επίπεδο αποθέματος ρευστότητας υπό την μορφή μη-δεσμευμένων άμεσα ρευστοποιήσιμων στοιχείων (liquidity buffer) που μπορούν να πωληθούν, λαμβάνοντας υπόψη και την αξία ρευστοποίησης τους υπό συνθήκες κρίσης. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 97 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Σε εφαρμογή της ΠΔΤΕ 2614/07.04.2009 αναφορικά με τον κίνδυνο ρευστότητας, η Τράπεζα ανέπτυξε και υποβάλλει στην Τράπεζα της Ελλάδος Σχέδιο Αντιμετώπισης Καταστάσεων Κρίσης Ρευστότητας (Contingency Funding Plan), λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις στο κόστος χρηματοδότησης μιας μείωσης ρευστότητας στο σύνολο της αγοράς ή μιας υποβάθμισης του Ομίλου. Στα πλαίσια της Διαδικασίας Αξιολόγησης Εσωτερικής Επάρκειας Ρευστότητας (ΔΑΕΕΡ), ο Όμιλος αξιολογεί τη λειτουργία διαχείρισης του κινδύνου ρευστότητας της, συμπεριλαμβανομένων των μετρήσεων αριθμοδεικτών ρευστότητας, ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, την περιγραφή της σχετικής με τη διαχείριση ρευστότητας διακυβέρνησης, το σχέδιο έκτακτης χρηματοδότησης (Contingency Funding Plan) και τη γενικότερη στρατηγική χρηματοδότησής του Επιχειρηματικού Σχεδίου. Εντός του 2019 εγκρίθηκαν οι αναθεωρημένες και επικαιροποιημένες Πολιτικές α) Διαχείρισης Ρευστότητας, β) Διαχείρισης Κινδύνου Ρευστότητας, γ) το Σχέδιο Αντιμετωπίσεως Κρίσεως Ρευστότητας (Contingency Funding Plan) και δ) το Σχέδιο Ανακάμψεως (Recovery Plan), καθώς και η Διαδικασία Εσωτερικής Αξιολογήσεως Επάρκειας Ρευστότητας (Internal Liquidity Adequacy Assessment Process – ILAAP). Εντός του Α’ τριμήνου 2019 μηδενίστηκε η χρήση του ELA. Παρατίθεται Ανάλυση Ανοίγματος Ρευστότητας (Liquidity Gap Analysis) προκειμένου να εξασφαλιστεί μια εικόνα των αναμενόμενων χρηματοροών που προκύπτουν από τα στοιχεία Ενεργητικού & Παθητικού, ανά χρονική περίοδο. Σε περιπτώσεις υποχρεώσεων ή απαιτήσεων χωρίς συμβατική ημερομηνία λήξης αυτές κατατάσσονται στην χρονική περίοδο έως ένα μήνα. Για την άντληση επιπλέον ρευστότητας η Τράπεζα δεσμεύει χρηματοοικονομικά στοιχεία ως εξασφάλιση στην Τράπεζα της Ελλάδος (Σημείωση 41.1 των οικονομικών καταστάσεων). Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 98 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κίνδυνος Ρευστότητας Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Άνοιγμα Ρευστότητας Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 31/12/2019 Από 3 μήνες Από 1 έτος έως έως 1 έτος 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Έως 1 μήνα 138.097 67.437 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες 0 0 0 4.043 165.409 0 59.205 0 52.353 2.451 0 0 0 0 0 0 37.492 414.929 0 0 0 0 0 0 0 5.900 65.106 262.456 1.519.351 0 0 0 0 9.982 1.791.789 (1.376.861) Πλέον των 5 ετών 0 0 114 Σύνολο 138.097 67.437 114 513 251.941 7.452 1.018.585 12.008 1.547.494 489 9.896 0 0 0 0 (1.199) 20.156 81.694 26.962 343.250 0 0 58.340 0 184.539 35.537 901.082 560.144 0 4.469 48.468 0 52.893 266.394 106.405 2.064.925 590.046 353.146 4.469 48.468 58.340 52.893 449.734 205.490 3.527.734 0 570.849 2 0 0 0 6.348 577.199 0 517.957 0 0 0 0 3.680 521.637 0 0 0 0 4.646 15.048 9.942 29.635 0 0 0 99.729 7.021 0 6.642 113.392 262.456 2.608.157 2 99.729 11.667 15.048 36.594 3.033.653 (512.093) (439.943) 871.446 1.951.533 494.081 99 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κίνδυνος Ρευστότητας Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Άνοιγμα Ρευστότητας Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 31/12/2018 Από 3 μήνες Από 1 έτος έως έως 1 έτος 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Έως 1 μήνα 60.860 9.429 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες 0 0 0 0 106.959 0 80.499 236 86.600 0 0 0 0 0 0 0 49.675 226.923 85 0 0 0 0 0 0 5.988 86.572 248.902 1.426.583 0 0 0 0 13.101 1.688.586 (1.461.662) Πλέον των 5 ετών 0 0 87 Σύνολο 60.860 9.429 87 895 225.272 1.818 1.092.816 2.950 1.592.144 1.015 0 0 0 0 0 (1.093) 21.210 107.968 25.391 9.879 0 0 57.862 0 139.202 28.214 486.716 882.797 0 3.427 31.646 0 50.413 282.248 97.074 2.442.327 909.288 9.879 3.427 31.646 57.862 50.413 420.357 202.162 3.350.505 175.747 364.312 34 0 0 0 4.757 544.850 0 452.105 0 0 0 0 961 453.066 0 38.876 0 0 5.150 21.575 16 65.616 0 0 0 99.676 7.775 0 40 107.491 424.649 2.281.875 34 99.676 12.925 21.575 18.874 2.859.609 (458.279) (345.098) 421.100 2.334.836 490.897 100 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κίνδυνος Ρευστότητας Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Στοιχεία ενεργητικού προς πώληση Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Άνοιγμα Ρευστότητας Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 31/12/2019 Από 3 μήνες Από 1 έτος έως έως 1 έτος 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Έως 1 μήνα 138.096 67.429 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες 0 0 0 4.043 165.409 0 59.205 0 52.353 2.451 0 0 0 0 0 0 0 502 37.066 414.997 0 0 0 0 0 0 0 0 Πλέον των 5 ετών 0 0 114 Σύνολο 138.096 67.429 114 513 251.941 7.452 1.018.585 12.008 1.547.494 489 9.896 0 0 0 0 0 (1.199) 26.962 343.250 0 0 0 58.340 0 184.451 560.144 0 600 4.343 48.297 0 52.877 266.394 5.734 64.940 20.156 81.694 35.537 900.994 106.405 2.065.212 590.046 353.146 600 4.343 48.297 58.340 52.877 449.646 502 204.898 3.527.836 262.456 1.525.359 0 0 0 0 9.954 1.797.769 0 570.849 2 0 0 0 5.803 576.654 0 517.957 0 0 0 0 3.680 521.637 0 0 0 0 4.646 15.048 9.907 29.600 0 0 0 99.729 6.968 0 6.642 113.339 262.456 2.614.165 2 99.729 11.614 15.048 35.985 3.038.999 (1.382.772) (511.714) (439.943) 871.394 1.951.873 488.837 101 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κίνδυνος Ρευστότητας (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Άνοιγμα Ρευστότητας Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 31/12/2018 Από 3 μήνες Από 1 έτος έως έως 1 έτος 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Έως 1 μήνα 60.858 9.422 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες 0 0 0 0 106.959 0 80.499 236 86.600 0 0 0 0 0 0 0 0 49.569 226.807 85 0 0 0 0 0 0 0 5.982 86.566 248.902 1.433.058 0 0 0 0 13.015 1.694.975 (1.468.167) Πλέον των 5 ετών 0 0 87 Σύνολο 60.858 9.422 87 895 225.272 1.818 1.092.816 2.950 1.592.144 1.015 0 0 0 0 0 0 (1.093) 21.210 107.968 25.391 9.879 0 0 0 57.862 0 139.201 28.214 486.714 882.797 0 1.102 7.702 31.581 0 50.390 282.248 97.074 2.447.616 909.288 9.879 1.102 7.702 31.581 57.862 50.390 420.355 202.050 3.355.671 175.747 364.312 34 0 0 0 4.205 544.298 0 452.105 0 0 0 0 961 453.066 0 38.876 0 0 5.150 21.575 16 65.616 0 0 0 99.676 7.725 0 40 107.441 424.649 2.288.350 34 99.676 12.874 21.575 18.235 2.865.395 (457.732) (345.098) 421.098 2.340.175 490.276 102 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.2 Κίνδυνος αγοράς 43.2.1 Κίνδυνος μετοχών Ο κίνδυνος αναφορικά με τις μετοχικές και άλλες αξίες που κατέχει ο Όμιλος απορρέει από τυχόν αρνητικές μεταβολές στις τρέχουσες τιμές των μετοχών και άλλων αξιών. Κατά κανόνα ο Όμιλος επενδύει σε μετοχικούς τίτλους στο Χρηματιστήριο Αξιών (ΧΑ) και ανάλογα με το σκοπό της επένδυσης κατανέμονται και στο ανάλογο χαρτοφυλάκιο (εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων ή εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων) Ο Όμιλος εκτιμά τον κίνδυνο τιμών, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα επιφέρει στο ετήσιο αποτέλεσμα μία μεταβολή των τιμών των μετοχών. Οι παραδοχές που λήφθηκαν υπόψη για την εφαρμογή των αναλύσεων ευαισθησίας είναι ανάλογες προς τις παραδοχές που χρησιμοποιούνται για την υποβολή των στοιχείων προς τις Εποπτικές Αρχές. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη ο Όμιλος στα υπόλοιπα των λογαριασμών της 31/12/2019 προκύπτει ότι σε περίπτωση πτώσης των τιμών των μετοχών σε ποσοστό 30% θα προκαλέσει ζημίες τόσο στον Όμιλο όσο και στην Τράπεζα ύψους περίπου 1.322 χιλ. ευρώ. Αντίστοιχα για τη συγκριτική χρήση 2018, σε περίπτωση πτώσης των τιμών των μετοχών κατά ποσοστό 30%, οι εκτιμώμενες ζημίες για τον Όμιλο και για την Τράπεζα θα ανέρχονταν 55 χιλ. ευρώ. Δεν υπάρχουν αλλαγές στη διαχείριση, την έκθεση και τη μεθοδολογία του κινδύνου για την τρέχουσα χρήση σε σχέση με τη συγκριτική χρήση του 2018. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 103 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.2.2 Συναλλαγματικός κίνδυνος Ως «συναλλαγματικό κίνδυνο» ορίζουμε τον ανειλημμένο επενδυτικό κίνδυνο ο οποίος προκύπτει από τις δυσμενείς μεταβολές στις τιμές νομισμάτων, όταν υπάρχει ανοικτή συναλλαγματική θέση σε κάποιο νόμισμα. Η Τράπεζα έχει θέσει όρια για την μέγιστη συναλλαγματική έκθεση της, ανά νόμισμα, τα οποία και παρακολουθούνται σε συνεχή βάση. Ο Όμιλος συχνά αντισταθμίζει το μεγαλύτερο μέρος του κινδύνου αυτού, τηρώντας αντίστοιχες υποχρεώσεις στο ίδιο νόμισμα. Στους κατωτέρω πίνακες εμφανίζεται, ανά νόμισμα, ο βαθμός έκθεσης του Ομίλου στον συναλλαγματικό κίνδυνο. Συναλλαγματικός Κίνδυνος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή Συναλλαγματική Θέση Όμιλος 31/12/2019 GBP 60 2.724 0 JPY 4 7 0 ΛΟΙΠΑ 45 7.341 0 Σύνολο 138.097 67.437 114 0 0 0 0 0 130 12.008 1.547.494 0 0 0 0 0 0 0 1.477 45.347 7 0 (19) 0 0 0 0 6 2.778 0 0 0 0 0 0 0 2 12 0 0 0 0 0 0 0 (0) 7.516 590.046 353.146 4.469 48.468 58.340 52.893 449.734 205.490 3.527.734 262.456 2.551.774 1.150 99.729 11.667 15.048 35.954 2.977.778 0 46.171 (1.248) 0 0 0 489 45.412 0 2.770 0 0 0 0 77 2.847 0 3 0 0 0 0 4 6 0 7.439 100 0 0 0 71 7.610 262.456 2.608.157 2 99.729 11.667 15.048 36.594 3.033.653 494.303 (65) (69) 6 (94) 494.081 EUR 137.768 14.116 114 USD 220 43.249 0 12.008 1.546.962 0 401 590.039 353.146 4.488 48.468 58.340 52.893 449.734 204.006 3.472.081 Ο Όμιλος εκτιμά το μέγεθος του συναλλαγματικού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη ο Όμιλος στα υπόλοιπα των λογαριασμών όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2019 προκύπτει ότι μεταβολή κατά συν (+) / πλην (-) 6% για τα κύρια νομίσματα και κατά συν (+) / πλην (-) 20% για τα δευτερεύοντα, θα προκαλέσει ζημίες ύψους περίπου 1 χιλ. ευρώ Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 104 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Συναλλαγματικός Κίνδυνος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή Συναλλαγματική Θέση Όμιλος 31/12/2018 GBP 36 117 0 JPY 0 34 0 ΛΟΙΠΑ 145 831 0 Σύνολο 60.860 9.429 87 0 0 0 0 0 127 2.950 1.592.144 0 0 0 0 0 0 0 1.469 2.367 6 0 0 0 0 0 0 6 165 0 0 0 0 0 0 0 1 36 0 0 0 0 0 0 0 (0) 1.103 909.288 9.879 3.427 31.646 57.862 50.413 420.357 202.162 3.350.505 424.649 2.237.670 41.250 99.676 12.925 21.575 18.137 2.855.881 0 36.103 (34.002) 0 0 0 525 2.626 0 2.307 (2.198) 0 0 0 48 156 0 1 0 0 0 0 (0) 1 0 5.795 (5.015) 0 0 0 164 945 424.649 2.281.875 34 99.676 12.925 21.575 18.874 2.859.609 490.953 (259) 8 35 159 490.897 EUR 60.438 8.184 87 USD 241 263 0 2.950 1.591.623 0 394 909.282 9.879 3.427 31.646 57.862 50.413 420.357 200.686 3.346.835 Ο Όμιλος εκτιμά το μέγεθος του συναλλαγματικού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη ο Όμιλος στα υπόλοιπα των λογαριασμών όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2018 προκύπτει ότι μεταβολή κατά συν (+) / πλην (-) 6% για τα κύρια νομίσματα και κατά συν (+) / πλην (-) 20% για τα δευτερεύοντα, θα προκαλέσει ζημίες ύψους περίπου 182 χιλ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 105 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Συναλλαγματικός Κίνδυνος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Στοιχεία ενεργητικού προς πώληση Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή Συναλλαγματική Θέση Τράπεζα 31/12/2019 GBP 60 2.724 0 JPY 4 7 0 ΛΟΙΠΑ 45 7.341 0 Σύνολο 138.096 67.429 114 0 0 0 0 0 130 12.008 1.547.494 0 0 0 0 0 0 0 0 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.477 45.347 6 2.798 2 12 (0) 7.516 590.046 353.146 600 4.343 48.297 58.340 52.877 449.646 502 204.898 3.527.836 262.456 2.557.782 1.150 99.729 11.614 15.048 35.345 2.983.124 0 46.171 (1.248) 0 0 0 489 45.412 0 2.770 0 0 0 0 77 2.847 0 3 0 0 0 0 4 6 0 7.439 100 0 0 0 71 7.610 262.456 2.614.165 2 99.729 11.614 15.048 35.985 3.038.999 489.039 (65) (49) 6 (94) 488.837 EUR 137.767 14.108 114 USD 220 43.249 0 12.008 1.546.962 0 401 590.039 353.146 600 4.343 48.297 58.340 52.877 449.646 502 203.414 3.472.163 Η Τράπεζα εκτιμά το μέγεθος του συναλλαγματικού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη η Τράπεζα στα υπόλοιπα των λογαριασμών όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2019 προκύπτει ότι μεταβολή κατά συν (+) / πλην (-) 6% για τα κύρια νομίσματα και κατά συν (+) / πλην (-) 20% για τα δευτερεύοντα, θα προκαλέσει ζημίες ύψους περίπου 1 χιλ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 106 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Συναλλαγματικός Κίνδυνος (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή Συναλλαγματική Θέση Τράπεζα 31/12/2018 GBP 36 117 0 JPY 0 34 0 ΛΟΙΠΑ 145 831 0 Σύνολο 60.858 9.422 87 0 0 0 0 0 127 2.950 1.592.144 0 0 0 0 0 0 0 0 1.469 2.367 6 0 0 0 0 0 0 0 6 165 0 0 0 0 0 0 0 0 1 36 0 0 0 0 0 0 0 0 (0) 1.103 909.288 9.879 1.102 7.702 31.581 57.862 50.390 420.355 202.050 3.355.671 424.649 2.244.145 41.250 99.676 12.874 21.575 17.498 2.861.667 0 36.103 (34.002) 0 0 0 525 2.626 0 2.307 (2.198) 0 0 0 48 156 0 1 0 0 0 0 (0) 1 0 5.795 (5.015) 0 0 0 164 945 424.649 2.288.350 34 99.676 12.874 21.575 18.235 2.865.395 490.333 (259) 8 35 159 490.276 EUR 60.436 8.176 87 USD 241 263 0 2.950 1.591.623 0 394 909.282 9.879 1.102 7.702 31.581 57.862 50.390 420.355 200.574 3.352.000 Η Τράπεζα εκτιμά το μέγεθος του συναλλαγματικού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη η Τράπεζα στα υπόλοιπα των λογαριασμών όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2018 προκύπτει ότι μεταβολή κατά συν (+) / πλην (-) 6% για τα κύρια νομίσματα και κατά συν (+) / πλην (-) 20% για τα δευτερεύοντα, θα προκαλέσει ζημίες ύψους περίπου 182 χιλ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 107 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.2.3 Κίνδυνος επιτοκίου (Interest Rate Risk on Banking Book) Ο Κίνδυνος Επιτοκίου αφορά στην ενδεχόμενη μείωση των κερδών ή της αξίας των στοιχείων του ενεργητικού που προκύπτει από μετατοπίσεις της καμπύλης των επιτοκίων και ο οποίος πηγάζει από τον ετεροχρονισμό στην αναπροσαρμογή των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Τράπεζας. Ο κίνδυνος επιτοκίου αναφέρεται στις μεταβολές των μελλοντικών ταμειακών ροών των χρηματοοικονομικών στοιχείων εξαιτίας των διακυμάνσεων στα επιτόκια (είτε αυτά αφορούν καταθετικά προϊόντα, είτε χορηγητικά). Τέτοιες μεταβολές τιμών των επιτοκίων μπορούν να επηρεάσουν την οικονομική θέση του Ομίλου, αφού δύνανται να μεταβάλουν: • Το καθαρό επιτοκιακό αποτέλεσμα. • Την αξία εσόδων και εξόδων, ευαίσθητων σε μεταβολές επιτοκίων. • Την αξία στοιχείων Ενεργητικού & Παθητικού, αφού η παρούσα αξία μελλοντικών χρηματοροών (και συχνά των ιδίων χρηματοροών) μεταβάλλεται καθώς τα επιτόκια αλλάζουν. Βασική επιδίωξη της Τράπεζας είναι η εκτίμηση της επίδραση που θα έχουν πιθανές μεταβολές των επιτοκίων στο καθαρό εισόδημα από τόκους (NII). Στα πλαίσια της προσπάθειας της Τράπεζας για αποτελεσματικότερη διαχείριση του πιστωτικού κινδύνου, τα επιτόκια χορηγήσεων διαφοροποιούνται με βάση την πιστοληπτική αξιολόγηση των δανειοληπτών και τις ληφθείσες εξασφαλίσεις Για τον Επιτοκιακό Κίνδυνο χρησιμοποιούνται μέθοδοι μέτρησης του κινδύνου επιτοκίου που σχετίζονται με τον κίνδυνο επανατιμολόγησης (Repricing risk), τον κίνδυνο καμπυλών απόδοσης (yield curve risk), τον κίνδυνο βάσης (basis risk) και τον κίνδυνο προαίρεσης (optionality). Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 108 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κίνδυνος Επιτοκίου (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Όμιλος 31/12/2019 Έως 1 μήνα 96.030 59.483 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες Από 3 μήνες έως 1 έτος 0 0 0 Από 1 έτος έως 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Στοιχεία μη υποκείμενα σε Πλέον των 5 επιτοκιακό ετών κίνδυνο 0 42.068 0 7.954 0 114 Σύνολο 138.097 67.437 114 1.797 889.881 5.955 170.598 213 699.682 0 16.370 0 51.848 4.043 (280.885) 12.008 1.547.494 29.066 0 0 0 0 0 0 18.052 1.094.308 35.768 0 0 0 0 0 0 103.499 315.820 523.445 0 0 0 0 0 0 516 1.223.855 0 353.146 0 0 0 0 0 795 370.310 0 0 0 0 0 0 0 1.129 52.977 1.768 0 4.469 48.468 58.340 52.893 449.734 81.500 470.464 590.046 353.146 4.469 48.468 58.340 52.893 449.734 205.490 3.527.734 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 258.132 1.500.290 0 0 0 0 2.979 1.761.401 0 570.849 0 0 0 0 717 571.566 0 517.957 0 0 0 0 2.603 520.560 0 0 0 0 0 0 9.926 9.926 0 0 0 99.729 0 0 6.603 106.332 4.324 19.061 2 0 11.667 15.048 13.765 63.868 262.456 2.608.157 2 99.729 11.667 15.048 36.594 3.033.653 Άνοιγμα Επιτοκιακού Κινδύνου (667.093) (255.746) 703.294 360.384 (53.354) 406.597 494.081 Ο Όμιλος εκτιμά το μέγεθος του επιτοκιακού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή της καμπύλης των επιτοκίων σε όλα τα νομίσματα. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη ο Όμιλος στα υπόλοιπα των λογαριασμών, όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2019, προκύπτει ότι μία παράλληλη μετατόπιση της καμπύλης επιτοκίων κατά 100 μονάδες βάσης, θα προκαλέσει ζημία ύψους περίπου 3.652 χιλ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 109 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κίνδυνος Επιτοκίου (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Όμιλος 31/12/2018 Έως 1 μήνα 9.698 7.646 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες Από 3 μήνες έως 1 έτος 0 0 0 Από 1 έτος έως 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Στοιχεία μη υποκείμενα σε Πλέον των 5 επιτοκιακό ετών κίνδυνο 0 51.161 0 1.783 0 87 Σύνολο 60.860 9.429 87 0 794.599 0 238.992 236 794.258 895 17.290 1.818 0 0 (252.994) 2.950 1.592.144 20.508 0 0 0 0 0 0 22.054 854.505 865.055 0 0 0 0 0 0 90.518 1.194.565 21.392 0 0 0 0 0 0 1.795 817.680 0 9.879 0 0 0 0 0 529 28.592 691 0 0 0 0 0 0 468 2.977 1.643 0 3.427 31.646 57.862 50.413 420.357 86.799 452.186 909.288 9.879 3.427 31.646 57.862 50.413 420.357 202.162 3.350.505 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 246.037 1.417.222 0 0 0 0 2.671 1.665.930 175.747 364.312 0 0 0 0 596 540.655 0 452.105 0 0 0 0 0 452.105 0 38.876 0 0 0 0 0 38.876 0 0 0 99.676 0 0 0 99.676 2.865 9.360 34 0 12.925 21.575 15.607 62.366 424.649 2.281.875 34 99.676 12.925 21.575 18.874 2.859.609 Άνοιγμα Επιτοκιακού Κινδύνου (811.425) 653.909 365.575 (10.284) (96.699) 389.820 490.897 Ο Όμιλος εκτιμά το μέγεθος του επιτοκιακού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή της καμπύλης των επιτοκίων σε όλα τα νομίσματα. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη ο Όμιλος στα υπόλοιπα των λογαριασμών, όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2018, προκύπτει ότι μία παράλληλη μετατόπιση της καμπύλης επιτοκίων κατά 100 μονάδες βάσης, θα προκαλέσει ζημία ύψους περίπου2.090 χιλ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 110 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Κίνδυνος Επιτοκίου (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Στοιχεία ενεργητικού προς πώληση Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Τράπεζα 31/12/2019 Έως 1 μήνα 96.030 59.475 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες Από 3 μήνες έως 1 έτος 0 0 0 Από 1 έτος έως 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Στοιχεία μη υποκείμενα σε Πλέον των 5 επιτοκιακό ετών κίνδυνο 0 42.067 0 7.954 0 114 Σύνολο 138.096 67.429 114 1.797 889.881 5.955 170.598 213 699.682 0 16.370 0 51.848 4.043 (280.885) 12.008 1.547.494 29.066 0 0 0 0 0 0 0 35.768 0 0 0 0 0 0 0 523.445 0 0 0 0 0 0 0 0 353.146 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 17.127 1.093.376 103.333 315.654 516 1.223.855 795 370.310 1.129 52.977 1.768 0 600 4.343 48.297 58.340 52.877 449.646 502 81.999 471.664 590.046 353.146 600 4.343 48.297 58.340 52.877 449.646 502 204.898 3.527.836 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 258.132 1.506.298 0 0 0 0 2.950 1.767.380 0 570.849 0 0 0 0 648 571.497 0 517.957 0 0 0 0 2.603 520.560 0 0 0 0 0 0 9.891 9.891 0 0 0 99.729 0 0 6.603 106.332 4.324 19.061 2 0 11.614 15.048 13.290 63.339 262.456 2.614.165 2 99.729 11.614 15.048 35.985 3.038.999 Άνοιγμα Επιτοκιακού Κινδύνου (674.004) (255.843) 703.294 360.419 (53.354) 408.325 488.837 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 111 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Η Τράπεζα εκτιμά το μέγεθος του επιτοκιακού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή της καμπύλης των επιτοκίων σε όλα τα νομίσματα. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη η Τράπεζα στα υπόλοιπα των λογαριασμών, όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2019, προκύπτει ότι μία παράλληλη μετατόπιση της καμπύλης επιτοκίων κατά 100 μονάδες βάσης, θα προκαλέσει ζημία ύψους περίπου 3.652 χιλ. ευρώ. Κίνδυνος Επιτοκίου (Ποσά σε χιλ. €) Περιγραφή Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα – απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις Συμμετοχές σε συγγενείς επιχειρήσεις Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Τράπεζα 31/12/2018 Έως 1 μήνα 9.698 7.639 0 Από 1 μήνα έως 3 μήνες Από 3 μήνες έως 1 έτος 0 0 0 Από 1 έτος έως 5 έτη 0 0 0 0 0 0 Στοιχεία μη υποκείμενα σε Πλέον των 5 επιτοκιακό ετών κίνδυνο 0 51.160 0 1.783 0 87 Σύνολο 60.858 9.422 87 0 794.599 0 238.992 236 794.258 895 17.290 1.818 0 0 (252.994) 2.950 1.592.144 20.508 0 0 0 0 0 0 0 20.744 853.187 865.055 0 0 0 0 0 0 0 90.512 1.194.559 21.392 0 0 0 0 0 0 0 1.795 817.680 0 9.879 0 0 0 0 0 0 529 28.592 691 0 0 0 0 0 0 0 468 2.977 1.643 0 1.102 7.702 31.581 57.862 50.390 420.355 88.002 458.675 909.288 9.879 1.102 7.702 31.581 57.862 50.390 420.355 202.050 3.355.671 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Yποχρεώσεις προς πελάτες Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Εκδοθείσες ομολογίες Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού Λοιπές προβλέψεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 246.037 1.423.698 0 0 0 0 2.585 1.672.319 175.747 364.312 0 0 0 0 562 540.621 0 452.105 0 0 0 0 0 452.105 0 38.876 0 0 0 0 0 38.876 0 0 0 99.676 0 0 0 99.676 2.865 9.360 34 0 12.874 21.575 15.088 61.797 424.649 2.288.350 34 99.676 12.874 21.575 18.235 2.865.395 Άνοιγμα Επιτοκιακού Κινδύνου (819.132) 653.938 365.575 (10.284) (96.699) 396.878 490.276 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 112 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Η Τράπεζα εκτιμά το μέγεθος του επιτοκιακού κινδύνου, υπολογίζοντας την αρνητική επίπτωση που θα έχει στο ετήσιο αποτέλεσμα από μεταβολή της καμπύλης των επιτοκίων σε όλα τα νομίσματα. Με βάση τις σχετικές μετρήσεις στις οποίες προέβη η Τράπεζα στα υπόλοιπα των λογαριασμών, όπως αυτά διαμορφώθηκαν την 31/12/2018, προκύπτει ότι μία παράλληλη μετατόπιση της καμπύλης επιτοκίων κατά 100 μονάδες βάσης, θα προκαλέσει ζημία ύψους περίπου2.090 χιλ. ευρώ. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 113 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.3 Πιστωτικός κίνδυνος Ο πιστωτικός κίνδυνος από τις χορηγήσεις απορρέει από την αθέτηση υποχρέωσης εκ μέρους των οφειλετών να αποπληρώσουν εντός των συμβατικών τους προθεσμιών μέρος ή το σύνολο των οφειλών τους. Οι πιστωτικοί κίνδυνοι ομοειδών λογαριασμών παρακολουθούνται σε ενοποιημένη βάση. Οι μέθοδοι αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας των αντισυμβαλλομένων (Credit Rating) διαφοροποιούνται ανάλογα με τις κατηγορίες των δανειοδοτούμενων και βασίζονται, τόσο σε ποσοτικά, όσο και σε ποιοτικά στοιχεία. Το χαρτοφυλάκιο δανείων του Ομίλου αναλύεται με βάσει εκτιμήσεις για την φερεγγυότητα του πιστοδοτούμενου, τον κλάδο της οικονομίας και τις εξασφαλίσεις του Ομίλου. Ο πιστωτικός κίνδυνος του Ομίλου είναι διασπαρμένος σε διάφορους κλάδους της οικονομίας. Η Τράπεζα χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές για τον περιορισμό της έκθεσης σε πιστωτικό κίνδυνο όπως, η λήψη εξασφαλίσεων και εγγυήσεων. Με την εμπράγματη εξασφάλιση παρέχεται στην Τράπεζα δικαίωμα επί αντικειμένου (περιουσιακού στοιχείου, κινητού ή ακινήτου), που ανήκει στην κυριότητα του πιστούχου, με σκοπό την προνομιακή ικανοποίησή της από το προϊόν εκποιήσεως του αντικειμένου. Οι εμπράγματες εξασφαλίσεις διακρίνονται σε υποθήκες και προσημειώσεις υποθηκών που εγγράφονται επί ακινήτων, καθώς και σε ενέχυρα που συστήνονται επί κινητών (π.χ. εμπορεύματα, επιταγές) ή επί απαιτήσεων. Αντίστοιχα οι εγγυήσεις αναφέρονται σε συμβατικές συμφωνίες με τις οποίες ένα πρόσωπο ή μια οικονομική οντότητα αναλαμβάνει την ευθύνη για την εξόφληση των οφειλών κάποιου άλλου. Τα κυριότερα είδη εξασφαλίσεων που ο Όμιλος αποδέχεται σύμφωνα με την πολιτική πιστοδοτήσεων αναλύονται στις κάτωθι κατηγορίες. Υποθηκοπροσημειώσεις σε αστικά και εντός σχεδίου ακίνητα που να καλύπτουν το ύψος των χρηματοδοτήσεων. Μετρητά ή Καταθέσεις. Εγγυήσεις του Ελληνικού Δημοσίου, Τραπεζών, ΕΤΕΑΝ και εταιρειών υψηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης. Συναλλαγματικές και επιταγές πελατείας. Εκχωρημένα φορτωτικά έγγραφα εξαγωγών. Ενεχύραση εμπορευμάτων με τίτλους Γενικών Αποθηκών . Ενεχύραση γεγενημένων απαιτήσεων με βάση τιμολόγια-πιστοποιήσεις που προέρχονται από Συμβάσεις με Δημόσιο, Δημόσιους Οργανισμούς ή και Ν.Π.Δ.Δ . Ναυτικές προσημειώσεις. Ενεχύραση Χρεογράφων: Τραπεζικές μετοχές, Τραπεζικά Ομόλογα, Ομόλογα του Δημοσίου, Έντοκα Γραμμάτια του Δημοσίου, Εταιρικά Ομόλογα, Μετοχές εισηγμένες στο Χρηματιστήριο μεγάλων Ανωνύμων Εταιρειών, μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων. Οι εξασφαλίσεις παρακολουθούνται τακτικά ώστε να διασφαλίζεται ότι παραμένουν νομικά έγκυρες, εκτελεστέες και επαρκούς αξίας ενώ η διαχείριση και η αποτίμηση τους βασίζεται σε αξιόπιστες εκτιμήσεις. Η παρακολούθηση των εξασφαλίσεων καλύπτει τη νομική τους κατοχύρωση, την τρέχουσα κατάσταση και αξία και την ασφάλισή τους. Η συχνότητα της επανεκτίμησης εξαρτάται μεταξύ άλλων από τη μεταβλητότητα της αξίας των εξασφαλίσεων, τις σημαντικές μεταβολές της αγοράς ή τη σημαντική μείωση της πιστοληπτικής ικανότητας του αντισυμβαλλόμενου. Η συχνότητα των αποτιμήσεων είναι ένας βασικός παράγοντας για τον υπολογισμό της ζημιάς απομείωσης. Αν για τα δάνεια έχουν ληφθεί εξασφαλίσεις, κατά την εκτίμηση της ανάγκης για πρόβλεψη απομείωσης λαμβάνεται υπόψη η τρέχουσα καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία των εξασφαλίσεων. Επιπλέον, στις προβλέψεις των ταμειακών ροών λαμβάνονται υπόψη όλες οι σχετικές δαπάνες που συνδέονται με την εκποίηση της εξασφάλισης καθώς και άλλες εισροές, όπως η προσφυγή σε άλλα περιουσιακά στοιχεία.. Το μέγεθος της οποιασδήποτε προκύπτουσας μείωσης της αξίας της εξασφάλισης σε σχέση με την αξία της αρχικής αποτίμησης επηρεάζεται από το είδος της εξασφάλισης π.χ. γη, αξιοποιημένη γη ή επενδυτικά ακίνητα καθώς και από την τοποθεσία. Στη διάρκεια της χρήσης 2019 δεν έχουν περιέλθει στην κυριότητα του Ομίλου νέα ακίνητα. Τα ακίνητα περιέρχονται στον Όμιλο μέσω πλειστηριασμού για το διακανονισμό μη εισπρακτέων απαιτήσεων από χορηγήσεις. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 114 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.3.1 Μέγιστη έκθεση πιστωτικού κίνδυνου πριν τον υπολογισμό των εξασφαλίσεων και άλλων μέτρων πιστωτικής προστασίας Ο παρακάτω πίνακας εμφανίζει τη μέγιστη έκθεση του Ομίλου σε πιστωτικό κίνδυνο, τόσο για τη χρήση που έληξε την 31/12/2019 όσο και για τη συγκριτική χρήση 2018. Σημειώνεται ότι δεν έχουν ληφθεί υπόψη εξασφαλίσεις ή άλλα μέσα πιστωτικής προστασίας. Κατά την 31/12/2019, οι 10 μεγαλύτεροι επιχειρηματικοί όμιλοι αντιστοιχούν στο 34% του συνολικού υπολοίπου των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών της Τράπεζας προ προβλέψεων απομείωσης (2018: 39%). Η μεταβολή οφείλεται στη συνολική απομόχλευση του δανειακού χαρτοφυλακίου. Μέγιστη έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο Όμιλος Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 31/12/2019 Αξία ανοιγμάτων Συσσωρευμένες Καθαρή αξία Αξία ανοιγμάτων Συσσωρευμένες Καθαρή αξία προ προβλέψεων προβλέψεις ανοιγμάτων σε προ προβλέψεων προβλέψεις ανοιγμάτων σε απομείωσης απομείωσης πιστωτικό κίνδυνο απομείωσης απομείωσης πιστωτικό κίνδυνο Έκθεση πιστωτικού κινδύνου στοιχείων Κατάστασης Οικονομικής Θέσης Διαθέσιμα σε Κεντρικές Τράπεζες 94.360 0 94.360 94.360 0 94.360 Δάνεια & απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 67.437 0 67.437 67.429 0 67.429 Δάνεια & απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβέσιμο κόστος 1.828.379 (280.885) 1.547.494 1.828.379 (280.885) 1.547.494 Δάνεια σε ιδιώτες: -Αλληλόχρεα ιδιωτών 47.935 (9.979) 37.956 47.935 (9.979) 37.956 -Πιστωτικές κάρτες 20.726 (3.004) 17.722 20.726 (3.004) 17.722 -Δάνεια τακτής λήξης 50.693 (8.244) 42.449 50.693 (8.244) 42.449 -Στεγαστικά δάνεια 410.690 (47.751) 362.939 410.690 (47.751) 362.939 Δάνεια σε επιχειρήσεις: - Μεγάλες επιχειρήσεις 687.020 (110.224) 576.796 687.020 (110.224) 576.796 - Μικρομεσαίες επιχειρήσεις 305.431 (54.911) 250.520 305.431 (54.911) 250.520 - Λοιπές επιχειρήσεις 305.884 (46.772) 259.113 305.884 (46.772) 259.113 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 114 0 114 114 0 114 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 12.008 0 12.008 12.008 0 12.008 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) 616.568 (26.522) 590.046 616.568 (26.522) 590.046 Επενδυτικοί τίτλοι αποτιμημένοι στο αποσβέσιμο κόστος 353.191 (45) 353.146 353.191 (45) 353.146 Λοιπές απαιτήσεις 205.535 (45) 205.490 204.898 0 204.898 Έκθεση πιστωτικού κίνδυνου σχετιζόμενου με κονδύλια εκτός Κατάστασης Οικονομικής Θέσης: Εγγυητικές επιστολές 269.137 (9.344) 259.792 269.137 (9.344) 259.792 Ενέγγυες πιστώσεις 674 0 674 674 0 674 Αχρησιμοποίητα πιστωτικά ορια 165.775 0 165.775 165.775 0 165.775 Σύνολο κατά την 31 η Δεκεμβρίου 3.613.176 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά (316.842) 3.296.335 3.612.532 (316.797) 3.295.735 115 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (Ποσά σε χιλ. €) Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης Έκθεση πιστωτικού κινδύνου στοιχείων Κατάστασης Οικονομικής Θέσης Διαθέσιμα σε Κεντρικές Τράπεζες Δάνεια & απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια & απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβέσιμο κόστος Δάνεια σε ιδιώτες: -Αλληλόχρεα ιδιωτών -Πιστωτικές κάρτες -Δάνεια τακτής λήξης -Στεγαστικά δάνεια Δάνεια σε επιχειρήσεις: - Μεγάλες επιχειρήσεις - Μικρομεσαίες επιχειρήσεις - Λοιπές επιχειρήσεις Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Επενδυτικοί τίτλοι αποτιμημένοι στο αποσβέσιμο κόστος Λοιπές απαιτήσεις Έκθεση πιστωτικού κίνδυνου σχετιζόμενου με κονδύλια εκτός Κατάστασης Οικονομικής Θέσης: Εγγυητικές επιστολές Ενέγγυες πιστώσεις Αχρησιμοποίητα πιστωτικά ορια Σύνολο κατά την 31 η Δεκεμβρίου Όμιλος 31/12/2018 Συσσωρευμένες προβλέψεις απομείωσης Καθαρή αξία ανοιγμάτων σε πιστωτικό κίνδυνο Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης Τράπεζα 31/12/2018 Συσσωρευμένες προβλέψεις απομείωσης Καθαρή αξία ανοιγμάτων σε πιστωτικό κίνδυνο 9.822 9.429 0 0 9.822 9.429 9.822 9.422 0 0 9.822 9.422 1.845.138 (252.994) 1.592.144 1.845.138 (252.994) 1.592.144 46.813 21.779 51.326 423.147 0 837.063 320.687 144.324 (13.806) (5.144) (15.117) (64.466) 0 (69.809) (61.861) (22.791) 33.008 16.635 36.209 358.681 0 767.253 258.826 121.533 46.813 21.779 51.326 423.147 (13.806) (5.144) (15.117) (64.466) 33.008 16.635 36.209 358.681 837.063 320.687 144.324 (69.809) (61.861) (22.791) 767.253 258.826 121.533 2.950 87 0 0 2.950 87 2.950 87 0 0 2.950 87 934.079 (26.434) 907.645 934.079 (26.434) 907.645 9.919 202.207 (41) (45) 9.879 202.162 9.919 202.050 (41) 0 9.879 202.050 307.008 1.591 165.342 3.487.574 (16.301) 0 0 (295.815) 290.707 1.591 165.342 3.191.759 307.008 1.591 165.342 3.487.409 (16.301) 0 0 (295.770) 290.707 1.591 165.342 3.191.639 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 116 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (Ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζα Δάνεια με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου 31 Δεκεμβρίου 2019 33.357 33.357 31 Δεκεμβρίου 2018 33.394 33.394 31 Δεκεμβρίου 2019 28.036 28.036 31 Δεκεμβρίου 2018 30.212 30.212 Δάνεια προς το Ελληνικό Δημόσιο Στον παραπάνω πίνακα αναφέρονται τα δάνεια που έχουν χορηγηθεί από την Τράπεζα σε ιδιώτες και επιχειρήσεις, κατά το μέρος που αυτά έχουν την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου καθώς και δάνεια προς τον ευρύτερο Δημόσιο Τομέα. 43.3.2 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων (Ποσά σε χιλ. €) Διαβαθμίσεις Εξαιρετική διαβάθμιση Υψηλή διαβάθμιση Ικανοποιητική διαβάθμιση Σύνολο IFRS 9 Stage 1 0 67.429 0 67.429 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων (Ποσά σε χιλ. €) Διαβαθμίσεις Εξαιρετική διαβάθμιση Υψηλή διαβάθμιση Ικανοποιητική διαβάθμιση Σύνολο IFRS 9 Stage 1 0 67.429 0 67.429 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 31/12/2019 IFRS 9 IFRS 9 Stage 2 Stage 3 0 0 0 0 Όμιλος 0 0 0 0 31/12/2019 IFRS 9 IFRS 9 Stage 2 Stage 3 0 0 0 0 0 67.429 0 67.429 Τράπεζα 0 0 0 0 0 67.429 0 67.429 117 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων (Ποσά σε χιλ. €) Διαβαθμίσεις Εξαιρετική διαβάθμιση Υψηλή διαβάθμιση Ικανοποιητική διαβάθμιση Σύνολο IFRS 9 Stage 1 0 9.429 0 9.429 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων (Ποσά σε χιλ. €) Διαβαθμίσεις Εξαιρετική διαβάθμιση Υψηλή διαβάθμιση Ικανοποιητική διαβάθμιση Σύνολο 31/12/2018 IFRS 9 IFRS 9 Stage 2 Stage 3 IFRS 9 Stage 1 0 0 0 0 Όμιλος 0 0 0 0 31/12/2018 IFRS 9 IFRS 9 Stage 2 Stage 3 0 9.422 0 9.422 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 0 0 0 0 0 9.429 0 9.429 Τράπεζα 0 0 0 0 0 9.422 0 9.422 118 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.3.3 Έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού ανά κλάδο δραστηριότητας Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται οι κλάδοι στους οποίους η Τράπεζα εμφανίζει τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις κινδύνου. Κατά την 31/12/2019, οι 10 μεγαλύτεροι επιχειρηματικοί όμιλοι αντιστοιχούν στο 34% του συνολικού υπολοίπου των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών της Τράπεζας προ προβλέψεων απομείωσης (2018: 39%). Όμιλος Χρηματ/κά Δημόσιος (Ποσά σε χιλ. €) ιδρύματα Βιομηχανία Ναυτιλία Τομέας Εμπόριο Κατασκ/κές Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Διαχειριστές ΜΕΔ Σύνολο Διαθέσιμα σε Κεντρικές Τράπεζες 94.360 0 0 0 0 0 0 0 94.360 Δάνεια & απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 67.437 0 0 0 0 0 0 0 67.437 Δάνεια & απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβέσιμο κόστος Δάνεια σε ιδιώτες: -Αλληλόχρεα ιδιωτών: 0 0 0 0 0 0 0 37.956 37.956 -Πιστωτικές κάρτες 0 0 0 0 0 0 0 17.722 17.722 -Δάνεια τακτής λήξης 0 0 0 0 0 0 0 42.449 42.449 -Στεγαστικά δάνεια 0 0 0 0 0 0 0 362.939 362.939 Δάνεια σε επιχειρήσεις: 0 85.718 19.679 27.987 108.518 256.949 587.576 0 1.086.428 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 114 0 0 0 0 0 0 0 114 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 0 0 0 7.965 0 0 4.043 0 12.008 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) 524.453 0 0 48.351 0 0 17.242 0 590.046 Επενδυτικοί τίτλοι αποτιμημένοι στο αποσβέσιμο κόστος 0 0 0 9.896 0 0 0 0 343.250 353.146 Λοιπές απαιτήσεις 0 0 0 82.365 0 0 123.125 0 205.490 Συνολική έκθεση την 31.12.2019 686.363 85.718 19.679 176.563 108.518 256.949 731.987 461.066 343.250 2.870.094 Συνολική έκθεση την 31.12.2018 517.274 104.116 27.030 162.037 129.687 336.678 669.515 444.533 343.250 2.734.119 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 119 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Τράπεζα Χρηματ/κά Δημόσιος (Ποσά σε χιλ. €) ιδρύματα Βιομηχανία Ναυτιλία Τομέας Εμπόριο Κατασκ/κές Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Διαχειριστές ΜΕΔ Σύνολο Διαθέσιμα σε Κεντρικές Τράπεζες 94.360 0 0 0 0 0 0 0 94.360 Δάνεια & απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 67.429 0 0 0 0 0 0 0 67.429 Δάνεια & απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβέσιμο κόστος 0 0 0 0 0 0 0 0 Δάνεια σε ιδιώτες: 0 0 0 0 0 0 0 0 -Αλληλόχρεα ιδιωτών: 0 0 0 0 0 0 0 37.956 37.956 -Πιστωτικές κάρτες 0 0 0 0 0 0 0 17.722 17.722 -Δάνεια τακτής λήξης 0 0 0 0 0 0 0 42.449 42.449 -Στεγαστικά δάνεια 0 0 0 0 0 0 0 362.939 362.939 Δάνεια σε επιχειρήσεις: 0 85.718 19.679 27.987 108.518 256.949 587.576 0 1.086.428 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 114 0 0 0 0 0 0 0 114 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 0 0 0 7.965 0 0 4.043 0 12.008 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) 524.453 0 0 48.351 0 0 17.242 0 590.046 Επενδυτικοί τίτλοι αποτιμημένοι στο αποσβέσιμο κόστος 0 0 0 9.896 0 0 0 0 343.250 353.146 Λοιπές απαιτήσεις 0 0 0 82.213 0 0 122.685 0 204.898 Συνολική έκθεση την 31.12.2019 686.356 85.718 19.679 176.412 108.518 256.949 731.547 461.066 343.250 2.869.495 Συνολική έκθεση την 31.12.2018 517.266 104.116 27.030 161.886 129.687 336.678 669.553 444.533 343.250 2.733.999 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 120 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.3.4 Ομόλογα και λοιπά αξιόγραφα Στον παρακάτω πίνακα παρατίθεται η ανάλυση της εύλογης αξίας των ομολόγων και των λοιπών αξιογράφων του επενδυτικού και του χαρτοφυλακίου χρηματοοικονομικών στοιχείων στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων. Σε ότι αφορά τα αξιόγραφα της κατηγορίας διακρατούμενων ως τη λήξη, απεικονίζονται στο αναπόσβεστο κόστος. Η αξία των διακρατούμενων ως τη λήξη επενδύσεων περιλαμβάνεται στο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο. Οι κατηγορίες πιστωτικής διαβάθμισης ακολουθούν την κατάταξη των διαβαθμίσεων που έχουν υιοθετήσει διεθνείς αναγνωρισμένες εταιρείες (Moody´s, Fitch). (Ποσά σε χιλ. €) Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Όμιλος IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 1 31/12/2019 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο Μη διαβαθμισμένα 138.097 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 138.097 0 0 138.097 Λογιστική Αξία 138.097 0 0 138.097 138.097 (Ποσά σε χιλ. €) Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Όμιλος IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 1 31/12/2018 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο Μη διαβαθμισμένα 60.860 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 60.860 0 0 60.860 Λογιστική Αξία 60.860 0 0 60.860 (Ποσά σε χιλ. €) Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα 60.860 Τράπεζα IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 1 31/12/2019 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο Μη διαβαθμισμένα 138.096 0 0 138.096 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 138.096 0 0 138.096 Λογιστική Αξία 138.096 0 0 138.096 (Ποσά σε χιλ. €) Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα Τράπεζα IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 1 31/12/2018 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο Μη διαβαθμισμένα 60.858 0 0 60.858 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 60.858 0 0 60.858 Λογιστική Αξία 60.858 0 0 60.858 Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων IFRS 9 Stage 1 31/12/2019 IFRS 9 Stage IFRS 9 2 Stage 3 Σύνολο 0 AAA AA- έως AA+ 1.205 1.205 A- έως A+ 1.052 1.052 65.172 65.172 Λιγότερο από ΑΜη διαβαθμισμένα 8 8 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 67.437 67.437 Λογιστική Αξία 67.437 0 Όμιλος (Ποσά σε χιλ. €) Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 0 IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 67.437 31/12/2018 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο Λιγότερο από Α- 1.894 1.894 Μη διαβαθμισμένα 7.535 7.535 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 9.429 9.429 Λογιστική Αξία 9.429 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 0 0 9.429 121 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων IFRS 9 Stage 1 31/12/2019 IFRS 9 Stage IFRS 9 2 Stage 3 Σύνολο 0 0 0 0 AA- έως AA+ 1.205 0 0 1.205 A- έως A+ 1.052 0 0 1.052 65.164 0 0 65.164 8 0 0 8 AAA Λιγότερο από ΑΜη διαβαθμισμένα Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 67.429 Λογιστική Αξία 67.429 67.429 0 67.429 Τράπεζα (Ποσά σε χιλ. €) Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 0 IFRS 9 Stage 1 31/12/2018 IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο Λιγότερο από Α- 1.886 0 0 1.886 Μη διαβαθμισμένα 7.535 0 0 7.535 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 9.422 Λογιστική Αξία 9.422 0 0 (Ποσά σε χιλ. €) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Λιγότερο από Α- 9.422 Όμιλος και Τράπεζα IFRS 9 Stage 1 9.422 31/12/2019 IFRS 9 Stage IFRS 9 2 Stage 3 Σύνολο 9.941 0 0 9.941 Μη διαβαθμισμένα Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικού κινδύνου 343.250 353.191 (45) 0 0 0 0 343.250 353.191 (45) Λογιστική Αξία 353.146 0 0 353.146 (Ποσά σε χιλ. €) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Όμιλος και Τράπεζα IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 31/12/2018 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο Λιγότερο από ΑΑξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικού κινδύνου 9.919 9.919 (41) 0 0 0 0 9.919 9.919 (41) Λογιστική Αξία 9.879 0 0 9.879 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 122 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 (Ποσά σε χιλ. €) Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Όμιλος και Τράπεζα IFRS 9 Stage 1 Λιγότερο από Α- 31/12/2019 IFRS 9 Stage IFRS 9 2 Stage 3 Σύνολο 67.910 0 0 67.910 Μη διαβαθμισμένα 548.658 0 0 548.658 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικού κινδύνου Λογιστική Αξία 616.568 (26.522) 590.046 0 0 0 0 616.568 (26.522) 590.046 (Ποσά σε χιλ. €) Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Όμιλος και Τράπεζα IFRS 9 Stage 1 Λιγότερο από Α- IFRS 9 Stage 2 31/12/2018 IFRS 9 Stage 3 Σύνολο 47.329 0 0 47.329 Μη διαβαθμισμένα 888.394 0 0 888.394 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικού κινδύνου Λογιστική Αξία 935.723 (26.434) 909.288 0 0 935.723 (26.434) 909.288 (Ποσά σε χιλ. €) Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα Μη διαβαθμισμένα Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 0 0 Όμιλος και Τράπεζα Aπαιτήσεις Υποχρεώσεις Λογιστική Αξία (Ποσά σε χιλ. €) 114 114 2 2 114 2 Όμιλος και Τράπεζα Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα Aπαιτήσεις Υποχρεώσεις Μη διαβαθμισμένα Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 87 87 34 34 Λογιστική Αξία 87 34 0 0 (Ποσά σε χιλ. €) Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα AA- έως AA+ 4.043 Λιγότερο από Α- 7.965 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 12.008 Λογιστική Αξία 12.008 (Ποσά σε χιλ. €) Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα Λιγότερο από Α- 2.950 Αξία ανοιγμάτων προ προβλέψεων απομείωσης 2.950 Λογιστική Αξία 2.950 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 123 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.4 Διαχείριση πιστωτικού κίνδυνου 43.4.1 Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες ανά stage 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. € ) Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες Λοιπ ά Επιχειρηματικά Μεγάλες επ ιχειρήσεις Μικρομεσαίες ΜΜΕ Δημόσιος τομέας Ελλάδα Άλλες χώρες Σύνολο IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 Λογιστικό Αναμενόμενες Λογιστικό Αναμενόμενες Λογιστικό υπόλοιπο προ ζημίες υπόλοιπο προ ζημίες υπόλοιπο προ Αναμενόμενες προβλέψεων πιστωτικού Καθαρή αξία προβλέψεων πιστωτικού Καθαρή αξία προβλέψεων ζημίες πιστωτικού Stage 1 Stage 2 απομείωσης κινδύνου απομείωσης κινδύνου απομείωσης κινδύνου 157.318 110.161 12.589 13.615 20.954 564.338 323.340 240.998 17.108 17.108 0 738.764 1.166 417 294 179 276 2.328 1.352 976 60 60 0 3.553 156.152 109.744 12.295 13.436 20.677 562.010 321.988 240.022 17.048 17.048 0 735.210 21.524 18.358 1.599 574 992 206.383 166.829 39.554 11.010 11.010 0 238.917 1.190 1.048 122 8 13 3.741 2.600 1.141 71 71 0 5.003 20.334 17.310 1.477 567 979 202.641 164.228 38.413 10.939 10.939 0 233.914 351.201 282.170 36.506 6.536 25.989 499.498 169.781 329.716 0 0 0 850.698 66.621 46.286 7.829 2.817 9.690 205.708 106.147 99.561 0 0 0 272.329 Καθαρή αξία Stage 3 284.580 235.884 28.677 3.719 16.299 293.790 63.634 230.156 0 0 0 578.370 Συν ολική Καθαρή αξία μετά την Αξία απομείωση εξασφ/σεων 461.066 362.939 42.449 17.722 37.956 1.058.441 549.851 508.590 27.987 27.987 0 1.547.494 406.527 348.007 29.244 1.708 27.569 576.752 234.330 342.423 7.309 7.309 0 990.589 Οι εξασφαλίσεις αναφέρονται στην εύλογη αξία τους. Όταν η αξία της εξασφάλισης υπερβαίνει το υπόλοιπο του δανείου, το ποσό περιορίζεται στο ύψος του δανείου. Στην κατηγορία ΜΜΕ περιλαμβάνονται Μεσαίες και Μικρές Επιχειρήσεις. 31/12/2018 IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες Λοιπ ά Επιχειρηματικά Μεγάλες επ ιχειρήσεις Μικρομεσαίες ΜΜΕ Δημόσιος τομέας Ελλάδα Άλλες χώρες Σύνολο Λογιστικό υπόλοιπο προ προβλέψεων απομείωσης 170.353 121.436 13.451 15.063 20.402 521.188 426.269 94.919 18.586 18.586 0 710.127 Αναμενόμενες Λογιστικό ζημίες υπόλοιπο προ πιστωτικού Καθαρή αξία προβλέψεων Stage 1 κινδύνου απομείωσης 1.454 708 455 117 174 1.980 1.648 331 11 11 0 3.445 168.899 120.728 12.996 14.946 20.229 519.208 424.621 94.587 18.575 18.575 0 706.682 33.325 27.509 3.363 637 1.816 334.061 252.696 81.364 11.626 11.626 0 379.012 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά Αναμενόμενες Λογιστικό ζημίες υπόλοιπο προ Αναμενόμενες πιστωτικού Καθαρή αξία προβλέψεων ζημίες πιστωτικού Stage 2 κινδύνου απομείωσης κινδύνου 2.388 1.958 410 5 16 9.993 4.660 5.332 215 215 0 12.596 30.937 25.551 2.954 632 1.800 324.068 248.036 76.032 11.411 11.411 0 366.416 339.386 274.202 34.511 6.078 24.595 416.613 129.033 287.580 0 0 0 755.999 94.689 61.800 14.252 5.021 13.616 142.264 63.276 78.988 0 0 0 236.953 Καθαρή αξία Stage 3 244.696 212.402 20.260 1.057 10.979 274.349 65.757 208.592 0 0 0 519.046 Συν ολική Καθαρή αξία μετά την Αξία απομείωση εξασφ/σεων 444.533 358.681 36.209 16.635 33.008 1.117.626 738.414 379.212 29.986 29.986 0 1.592.144 411.888 355.115 28.816 1.885 26.073 630.599 318.737 311.862 24.848 24.848 0 1.067.334 124 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.4.2 Ποιοτική διαβάθμιση δανείων και απαιτήσεων από πελάτες 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες Λοιπά Επιχειρηματικά Μεγάλες επιχειρήσεις ΜΜΕ Δημόσιος τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες Σύνολο 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες Λοιπά Επιχειρηματικά Μεγάλες επιχειρήσεις ΜΜΕ Δημόσιος τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες Σύνολο Χαμηλού πιστωτικού κινδύνου IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 119.040 0 0 118.825 0 0 215 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 119.040 0 0 Μέσου πιστωτικού Υψηλού πιστωτικού κινδύνου κινδύνου Αθέτηση IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 157.318 0 0 0 21.524 0 0 0 110.161 0 0 0 18.358 0 0 0 12.589 0 0 0 1.599 0 0 0 13.615 0 0 0 574 0 0 0 20.954 0 0 0 992 0 0 0 445.298 0 0 0 206.383 0 0 0 204.515 0 0 0 166.829 0 0 0 240.783 0 0 0 39.554 0 0 0 17.108 0 0 0 11.010 0 0 0 17.108 0 0 0 11.010 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 619.724 0 0 0 238.917 0 0 0 Χαμηλού πιστωτικού κινδύνου IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 968 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 968 0 0 112.199 0 0 100.146 0 0 12.053 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 113.167 0 0 Μέσου πιστωτικού Υψηλού πιστωτικού κινδύνου κινδύνου IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 Stage 3 193.671 0 0 0 53.164 0 121.436 0 0 0 27.509 0 13.451 0 0 0 3.363 0 15.563 0 0 0 637 0 43.220 0 0 0 21.655 0 384.703 0 0 0 325.722 0 326.123 0 0 0 264.196 0 58.580 0 0 0 61.526 0 18.586 0 0 0 126 0 18.586 0 0 0 126 0 0 0 0 0 0 0 596.960 0 0 0 379.012 0 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά IFRS 9 Αξία Stage 3 εξασφ/σεων 351.201 406.527 282.170 348.007 36.506 29.244 6.536 1.708 25.989 27.569 499.498 576.752 169.781 234.330 329.716 342.423 0 7.309 0 7.309 0 0 850.698 990.589 Αθέτηση IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Αξία Stage 1 Stage 2 Stage 3 εξασφ/σεων 0 0 438.725 411.888 0 0 274.202 355.115 0 0 34.511 28.816 0 0 6.078 1.885 0 0 123.935 26.073 0 0 317.274 630.599 0 0 129.033 318.737 0 0 188.240 311.862 0 0 0 24.848 0 0 0 24.848 0 0 0 0 0 0 755.999 1.067.334 125 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.4.3 Ανάλυση ενηλικίωσης δανείων και απαιτήσεων από πελάτες μετά από προβλέψεις ανά κατηγορία δανείων 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ενήμερο 1-29 ημέρες 30-59 ημέρες 60-89 ημέρες 90-179 ημέρες 180-360 ημέρες >360 ημέρες Σύνολο Αξία εξασφαλίσεων 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ενήμερο 1-29 ημέρες 30-59 ημέρες 60-89 ημέρες 90-179 ημέρες 180-360 ημέρες >360 ημέρες Σύνολο Αξία εξασφαλίσεων Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο Stage 1 Stage 2 Stage 3 88.651 4.924 1.696 95.271 10.963 299 384 21.510 991 2.067 24.568 1.625 275 119 0 5.399 1.594 6.993 0 501 120 0 7.044 1.761 8.805 0 524 151 0 0 7.003 7.003 0 0 1.350 0 0 14.183 14.183 0 0 1.411 0 0 253.865 253.865 0 0 32.971 110.161 18.358 282.170 410.690 12.589 1.599 36.506 Σύνολο 11.645 2.018 621 675 1.350 1.411 32.971 50.693 103.292 29.244 16.246 228.469 348.007 7.705 1.014 20.524 Πιστωτικές κάρτες IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 12.816 60 45 12.921 799 1 0 801 0 349 20 369 0 164 1 165 0 0 312 312 0 0 4.289 4.289 0 0 1.869 1.869 13.615 574 6.536 20.726 1.148 71 488 1.708 Λοιπά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 20.038 355 2.639 23.032 915 0 7 922 0 96 0 96 0 541 306 847 0 0 188 188 0 0 4.800 4.800 0 0 18.048 18.048 20.954 992 25.989 47.935 15.070 785 11.714 27.569 Σύνολο 142.870 28.310 8.080 10.492 8.853 24.684 306.753 530.043 406.527 Επιχειρηματικά Μεγάλες επιχειρήσεις ΜΜΕ Δημόσιος τομέας (Ελλάδα) IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο Σύνολο 278.421 60.548 6.989 345.959 210.956 22.841 106.938 340.735 17.108 11.010 0 28.118 714.811 44.919 103.269 2.989 151.176 30.041 9.862 9.549 49.452 0 0 0 0 200.629 0 2.695 0 2.695 0 2.727 66 2.793 0 0 0 0 5.488 0 316 3.574 3.890 0 4.124 145 4.269 0 0 0 0 8.159 0 0 22.784 22.784 0 0 42.193 42.193 0 0 0 0 64.977 0 0 25.112 25.112 0 0 12.167 12.167 0 0 0 0 37.279 0 0 108.333 108.333 0 0 158.659 158.659 0 0 0 0 266.993 323.340 166.829 169.781 659.950 240.998 39.554 329.716 610.268 17.108 11.010 0 28.118 1.298.335 63.582 94.471 76.277 234.330 122.147 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 28.140 192.135 342.423 1.047 6.262 0 7.309 584.062 126 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ιδιώτες 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ενήμερο 1-29 ημέρες 30-59 ημέρες 60-89 ημέρες 90-179 ημέρες 180-360 ημέρες >360 ημέρες Σύνολο Αξία εξασφαλίσεων 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ενήμερο 1-29 ημέρες 30-59 ημέρες 60-89 ημέρες 90-179 ημέρες 180-360 ημέρες >360 ημέρες Σύνολο Αξία εξασφαλίσεων IFRS 9 Stage 1 101.803 17.473 1.453 0 0 0 0 120.728 114.355 Στεγαστικά IFRS 9 IFRS 9 Stage 2 Stage 3 5.975 2.330 2.265 2.279 7.406 4.073 6.383 1.676 2.762 8.149 641 16.440 119 177.454 25.551 212.402 IFRS 9 Σύνολο Stage 1 110.108 11.558 22.016 1.268 12.932 170 8.059 0 10.912 0 17.081 0 177.573 0 358.681 12.996 24.435 216.326 355.115 8.199 Καταναλωτικά IFRS 9 IFRS 9 Stage 2 Stage 3 637 77 1.058 24 551 159 529 108 178 924 0 1.018 1 17.949 2.954 20.260 2.280 18.337 Σύνολο 12.271 2.350 880 637 1.103 1.018 17.950 36.209 28.816 Πιστωτικές κάρτες IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 14.141 84 22 14.247 805 5 3 814 0 286 5 290 0 226 3 229 0 23 94 118 0 7 621 628 0 0 308 309 14.946 632 1.057 16.635 1.290 77 518 1.885 IFRS 9 Stage 1 19.769 460 0 0 0 0 0 20.229 Λοιπά IFRS 9 IFRS 9 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 984 1.597 22.350 0 3 463 174 70 243 142 7 149 500 125 625 1 1.640 1.641 0 7.537 7.538 1.800 10.979 33.008 Σύνολο 158.976 25.643 14.346 9.074 12.757 20.368 203.369 444.533 14.028 1.403 10.642 26.073 411.888 Επιχειρηματικά Μεγάλες επιχειρήσεις ΜΜΕ Δημόσιος τομέας (Ελλάδα) IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο Σύνολο 346.982 159.626 4.678 511.287 72.048 52.442 43.365 167.855 18.575 11.411 0 29.986 709.128 77.639 83.778 2.483 163.900 22.540 18.660 4.423 45.623 0 0 0 0 209.522 0 136 0 136 0 3.299 1.129 4.428 0 0 0 0 4.564 0 2.040 60 2.100 0 64 231 295 0 0 0 0 2.395 0 1.740 8.620 10.361 0 1.545 36.496 38.041 0 0 0 0 48.401 0 716 30.007 30.723 0 0 42.125 42.125 0 0 0 0 72.848 0 0 19.907 19.907 0 22 80.823 80.846 0 0 0 0 100.753 424.621 248.036 65.757 738.414 94.587 76.032 208.592 379.212 18.575 11.411 0 29.986 1.147.612 72.195 134.128 112.414 318.737 60.921 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 59.974 190.967 311.862 18.586 6.262 0 24.848 655.447 127 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.4.4 Κίνηση δανείων και απαιτήσεων από πελάτες ανά κατηγορία δανείων Ιδιώτες 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Στεγαστικά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2019 121.436 27.509 274.202 Καταναλωτικά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Πιστωτικές κάρτες IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Λοιπά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 13.451 3.363 34.511 15.063 637 6.078 20.402 1.816 24.595 543.064 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 9.681 (7.770) (2.820) 564 (598) (83) 218 (239) (82) 372 (266) (55) (1.078) Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 (7.003) 10.450 (4.136) (675) 698 (161) (388) 433 (26) (108) 262 (170) (824) Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία που δημιουργήθηκαν ή αποκτήθηκαν Χρηματοοικονομικά στοιχεία που αποαναγνωρίστηκαν Διαγραφές χρηματοοικονομικών στοιχείων Λοιπές κινήσεις, αποπληρωμές και μεταφορές (4.357) (10.500) 14.560 (565) (1.762) 2.259 (482) (251) 771 (398) (591) 1.064 (253) Υπόλοιπο 31/12/2019 Συσσωρευμένη πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή Αξία δανείων της 31/12/2019 1.818 4 6 2.386 34 47 1.087 48 44 235 1 559 6.269 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 (0) (0) (39) 0 0 (0) 0 0 (5) 0 0 (5) (50) (11.414) (1.333) 397 (2.572) (137) (67) (1.883) (53) (244) 450 (229) 1 (17.085) 110.161 18.358 282.170 12.589 1.599 36.506 13.615 574 6.536 20.954 992 25.989 530.043 46.286 294 122 7.829 179 8 2.817 276 13 9.690 68.977 17.310 235.884 12.295 1.477 28.677 13.436 567 3.719 20.677 979 16.299 461.066 417 109.744 1.048 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 128 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Επιχειρηματικά 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Μεγάλες επιχειρήσεις IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2019 426.269 252.696 129.033 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία που δημιουργήθηκαν ή αποκτήθηκαν Χρηματοοικονομικά στοιχεία που αποαναγνωρίστηκαν Διαγραφές χρηματοοικονομικών στοιχείων Λοιπές κινήσεις, αποπληρωμές και μεταφορές Υπόλοιπο 31/12/2019 Συσσωρευμένη πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή Αξία δανείων της 31/12/2019 74.500 (78.400) (2.217) ΜΜΕ IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 94.919 IFRS 9 Stage 3 Δημόσιος τομέας (Ελλάδα) IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 81.364 287.580 18.586 11.626 0 1.302.073 58.063 (51.968) (9.704) 0 0 0 (9.726) 45.827 (0) (20.974) 21.581 (3.215) 0 0 0 (2.755) (1.446) (41.824) 44.137 (50.510) (8.451) 62.582 0 0 0 4.488 47.588 1.024 10.246 42.733 2.323 25.908 0 0 0 129.821 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 (3.126) 0 0 0 0 0 0 (3.126) (177.598) (12.495) (8.293) 116.768 (5.295) (33.433) (1.478) (616) 0 (122.440) 323.340 166.829 169.781 240.998 39.554 329.716 17.108 11.010 0 1.298.335 976 1.141 99.561 60 71 0 211.908 240.022 38.413 230.156 17.048 10.939 0 1.086.428 (45.973) 1.352 2.600 106.147 321.988 164.228 63.634 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 129 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Ιδιώτες 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Στεγαστικά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 161.151 39.804 243.367 Καταναλωτικά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 17.253 5.098 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 6.308 (5.229) (1.712) 636 (567) Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 (18.192) 19.088 (1.716) (1.652) 2.497 Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία που δημιουργήθηκαν ή αποκτήθηκαν Χρηματοοικονομικά στοιχεία που αποαναγνωρίστηκαν Διαγραφές χρηματοοικονομικών στοιχείων Λοιπές κινήσεις, αποπληρωμές και μεταφορές (16.690) (25.388) 41.179 (1.852) (1.996) Υπόλοιπο 31/12/2018 121.436 Συσσωρευμένη πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή Αξία δανείων της 31/12/2018 59.823 Πιστωτικές κάρτες IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 17.694 638 14.520 (163) 191 (211) (78) (1.025) (554) 577 (14) 3.781 (933) (308) 1.373 35 Λοιπά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 30.980 Σύνολο 290 29.380 79 (76) (7) (829) (1.797) 1.744 (1) (1.046) (5.186) (137) 5.604 (554) 123 287 40 2.494 9.962 0 (3.251) (4) 0 (3.710) (48.184) 0 0 0 0 (38) 619.999 2.659 0 15 2.493 101 524 1.189 0 0 (9.033) (183) (1.649) (30.349) (5) 0 0 (27) 0 0 (10) 0 (13.801) (766) 2.129 (3.244) (122) 1.931 (2.518) (94) (6.596) (3.957) (45) (9.165) (36.248) 27.509 274.202 708 120.728 0 13.451 3.363 34.511 15.063 637 6.078 20.402 1.816 24.595 543.064 61.800 455 410 14.252 117 5 5.021 174 16 13.616 98.532 25.551 212.402 12.996 2.954 20.260 14.946 632 1.057 20.229 1.800 10.979 444.533 1.958 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 130 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Επιχειρηματικά 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Μεγάλες επιχειρήσεις IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 ΜΜΕ IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 528.132 167.696 140.312 262.823 214.270 701.782 20.053 11.674 0 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 13.821 (14.344) (369) (117.695) 137.377 (28.253) Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία που δημιουργήθηκαν ή αποκτήθηκαν Χρηματοοικονομικά στοιχεία που αποαναγνωρίστηκαν Διαγραφές χρηματοοικονομικών στοιχείων Λοιπές κινήσεις, αποπληρωμές και μεταφορές (25.818) (33.442) Υπόλοιπο 31/12/2018 426.269 252.696 129.033 Συσσωρευμένη πρόβλεψη απομείωσης Καθαρή Αξία δανείων της 31/12/2018 45.326 (713) 3.610 60.956 41.518 (8.639) (90.749) 0 0 (1.955) (16.783) 438 7.573 21.007 (23.085) Δημόσιος τομέας (Ελλάδα) IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 2.046.742 (7) 0 0 0 (2.977) 19.423 (6.750) 0 0 0 (10.200) (40.050) (72.330) 112.621 0 0 0 1.937 8.841 0 11.500 0 128.459 (10.558) (12.737) (528.921) 0 0 0 (652.316) 0 0 0 (1.955) (1.467) (11.548) 0 (207.616) (14.303) 14.148 0 3.516 0 0 (138.149) (47.692) 13 94.919 81.364 287.580 18.586 11.626 0 1.302.073 4.660 63.276 331 5.332 78.988 11 215 0 154.462 424.621 248.036 65.757 94.587 76.032 208.592 18.575 11.411 0 1.147.612 1.648 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 131 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.4.5 Δείκτης δάνειου προς αξία εξασφάλισης Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Μικρότερο από 50% 50%-70% 71%-80% 81%-90% 91%-100% 101%-120% 121%-150% Μεγαλύτερο από 150% Συνολική αξία Δ&Α Μέσος Όρος του Δείκτη Στεγαστικά Δάνεια 31/12/2019 31/12/2018 54.908 51.255 59.120 60.620 39.169 37.908 35.762 34.633 32.756 32.842 48.976 53.583 56.739 58.750 83.261 93.554 410.690 423.147 76,5% 78,5% 43.4.6 Ανάκτηση εξασφαλίσεων Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 31/12/2018 Αξία Εκ των Συσσωρευμέν ανακτηθέντων οποίων: εντός η πρόβλεψη εξασφαλίσεων της χρήσης απομείωσης 75.392 1.072 17.052 74.320 0 16.458 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά Εκ της Καθαρή αξία οποίας: εντός ανακτηθέντων της χρήσης εξασφαλίσεων 594 58.340 185 57.862 132 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.4.7 Ανάλυση των ληφθεισών εξασφαλίσεων και εγγυήσεων Αξία εξασφαλίσεων 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Επιχειρηματικά Δημόσιος τομέας Σύνολο Eξασφαλίσεις επί ακίνητης περιουσίας 398.930 325.237 6.262 730.430 Λοιπές Σύνολο εξασφαλίσεις εξασφαλίσεων 260 405.979 100.983 484.162 0 6.262 101.243 896.403 Αξία εξασφαλίσεων 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Επιχειρηματικά Δημόσιος τομέας Σύνολο Χρηματ/κες εξασφαλίσεις 6.789 57.942 0 64.731 Eξασφαλίσεις επί ακίνητης περιουσίας 404.197 341.994 6.262 752.453 Χρηματ/κες εξασφαλίσεις 6.889 59.329 18.586 84.803 Λοιπές Σύνολο εξασφαλίσεις εξασφαλίσεων 802 411.888 227.733 629.056 0 24.848 228.535 1.065.791 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά Αξία εγγυήσεων 548 85.281 1.047 86.877 Αξία εγγυήσεων 699 126.358 18.586 145.643 133 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.5 Πρόβλεψη απομείωσης δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών 43.5.1 Μεταβολή της συσσωρευμένης πρόβλεψης απομείωσης ανά κατηγορία δανείων 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2019 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Επανεκτίμηση αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Ζημίες Απομείωσης νέων δανείων Αλλαγή Πιστωτικών Παραμέτρων Λοιπές κινήσεις και συναλλαγματικές διαφορές Υπόλοιπο 31/12/2019 Διαγραφές Υπόλοιπο λήξης 31/12/2019 Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 Stage 3 708 1.958 61.800 455 410 14.252 117 5 5.021 69 (348) (410) 19 (73) (33) 3 (2) (68) (95) 591 (428) (27) 45 (44) (3) 6 (17) (74) (757) 1.489 (72) (223) 429 (4) (2) 423 (197) 12 0 (4) 419 (2) 417 (314) (19.638) 0 3 0 3.499 (64) 1.065 (17) 1.048 (29) 46.286 (0) 46.286 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά (112) 55 0 (38) 1 0 (6.965) 22 194 60 14 0 (24) 294 0 294 (1) 122 0 122 (23) 7.833 (4) 7.829 (7) 179 0 179 0 (2.479) 1 22 0 8 (0) 8 0 8 (84) 2.826 (9) 2.817 Λοιπά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 174 16 13.616 5 (2) (22) (1) 3 (20) (3) (5) 265 103 3 0 4 0 0 (4) 276 0 276 (2) 13 0 13 Σύνολο 98.532 (863) 10 1.465 (4.249) (33.823) 99 232 79 3.780 (58) 9.711 (21) 9.690 (301) 69.031 (54) 68.977 134 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Επιχειρηματικά 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2019 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Επανεκτίμηση αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Ζημίες Απομείωσης νέων δανείων Αλλαγή Πιστωτικών Παραμέτρων Λοιπές κινήσεις και συναλλαγματικές διαφορές Υπόλοιπο 31/12/2019 Διαγραφές Υπόλοιπο λήξης 31/12/2019 Μεγάλες επιχειρήσεις ΜΜΕ IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 1.648 4.660 63.276 331 5.332 784 (295) (964) 296 (4.581) (149) 1.163 0 (103) 424 (3) (448) 17.455 (393) (200) (139) 183 0 (973) 1.352 0 1.352 (2.269) 30 (50) IFRS 9 Stage 3 78.988 (1.108) (1.569) 12.273 Δημόσιος τομέας (Ελλάδα) IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 11 215 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Σύνολο 154.462 (5.867) (234) 28.684 16.772 4.936 12.212 350 111 (409) (41) 242 0 (595) 16.970 1.314 49 0 0 (143) 0 0 0 0 0 13.984 22.473 13.067 (191) (4.637) 2.600 109.051 0 (2.904) 2.600 106.147 793 976 0 976 (36) 1.141 0 1.141 (6.712) 99.561 0 99.561 0 60 0 60 (1) 71 0 71 0 0 0 0 (11.756) 214.812 (2.904) 211.908 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 135 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Επανεκτίμηση αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Ζημίες Απομείωσης νέων δανείων Αλλαγή Πιστωτικών Παραμέτρων Λοιπές κινήσεις και συναλλαγματικές διαφορές Υπόλοιπο 31/12/2018 Διαγραφές Διαγραφές από χρηματοοικονομικά στοιχεία που αποαναγνωρίστηκαν Υπόλοιπο λήξης 31/12/2018 Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 Stage 3 1.361 2.893 69.438 848 1.158 33.921 1.533 64 12.435 78 (239) (168) 29 (125) (81) 2 (21) (45) (323) 1.392 (201) (101) 291 (123) (55) 5 (12) (455) (2.074) 5.256 (167) (474) 1.570 (93) (31) 1.074 26 24 0 (15) 0 0 (8.987) 1 (21) (158) 61 0 (56) 17 0 189 899 0 61 2.019 0 (232) 65.087 (10) (45) 467 0 (272) 538 0 (1.690) 31.101 (6) (151) 117 0 (191) 708 (61) 1.958 (3.277) 61.800 (12) 455 (128) 410 (16.843) 14.252 (0) 117 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά (2.735) (1.129) 239 11 (0) 0 Λοιπά IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Σύνολο 3.090 29 20.889 147.659 1 (8) (6) (583) (180) 16 (1) 708 (528) (14) 3.257 7.321 (3) 0 0 (50) 96 0 (1.732) 3 0 (3) 0 0 (622) (15.464) 1.335 1.787 0 (21) (10) 5 0 (775) 12.724 0 (480) 174 0 (5) 16 0 (632) (4.042) 24.219 137.365 (2) (18) 0 (7.703) 5 5.021 0 174 0 (10.601) (38.816) 16 13.616 98.532 136 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Επιχειρηματικά 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 Μεταφορά σε στάδιο 1 από στάδιο 2 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 2 από στάδιο 1 ή 3 Μεταφορά σε στάδιο 3 από στάδιο 1 ή 2 Επανεκτίμηση αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Ζημίες Απομείωσης νέων δανείων Αλλαγή Πιστωτικών Παραμέτρων Λοιπές κινήσεις και συναλλαγματικές διαφορές Υπόλοιπο 31/12/2018 Διαγραφές Διαγραφές από χρηματοοικονομικά στοιχεία που αποαναγνωρίστηκαν Υπόλοιπο λήξης 31/12/2018 Μεγάλες επιχειρήσεις ΜΜΕ IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 Stage 1 Stage 2 2.441 5.353 55.103 11.054 47.958 87 (1.156) (6.696) 26 (437) (1.206) 3.867 (879) (909) 909 (5.144) (29.454) 24.987 (1.019) (8.611) IFRS 9 Stage 3 303.171 (5) (1.283) 34.343 Δημόσιος τομέας (Ελλάδα) IFRS 9 IFRS 9 IFRS 9 Stage 1 Stage 2 Stage 3 36 52 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Σύνολο 425.168 (8.181) 498 15.102 (207) 127 (1.271) (1.746) 56 0 814 19.820 0 276 244 (221) (4.788) 1.271 2.054 (25) 0 0 (52) 214 0 0 0 0 (6.169) 21.791 562 6.823 29.482 13.302 (7.513) (28.359) (4.278) 0 0 0 9.457 0 458.228 (3.207) (442) 58 0 1.649 0 6.402 106.452 0 (2.976) 1.255 0 11.760 0 330.485 (231) 11 0 215 0 0 0 (1) 1.648 (1.741) (40.199) 4.660 63.276 (924) 331 (6.427) (251.267) 5.332 78.988 0 11 0 215 0 (300.559) 0 154.462 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 137 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.5.2 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών, απομειωμένα δάνεια και προβλέψεις απομείωσης ανά κατηγορία δανείων, τομέα δραστηριότητας και γεωγραφική περιοχή 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες Λοιπά Επιχειρηματικά Χονδρικό & Λιανικό Εμπόριο Βιομηχανία & Βιοτεχνία Ναυτιλία Κατασκευές & Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Τουρισμός Ενέργεια Δραστηριότητες εξόρυξης Τέχνες & Ψυχαγωγία Μεταφορές & Αποθήκευση Λοιπές Δημόσιος Τομέας Σύνολο Στάδιο (Stage) 1 157.318 110.161 12.589 13.615 20.954 564.338 78.348 38.565 504 Στάδιο (Stage) 2 21.524 18.358 1.599 574 992 206.383 13.328 29.133 0 130.012 15.453 190.794 33.778 14.280 4.262 58.342 17.108 738.764 51.316 14.458 69.065 32 0 15.258 13.792 11.010 238.917 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά Ελλάδα Λογιστικό Αναμενόμενες υπόλοιπο προ ζημίες Στάδιο προβλέψεων πιστωτικού (Stage) 3 απομείωσης κινδύνου 351.201 530.043 68.977 282.170 410.690 47.751 36.506 50.693 8.244 6.536 20.726 3.004 25.989 47.935 9.979 499.498 1.270.218 211.777 26.104 117.780 9.262 36.341 104.039 18.321 24.798 25.303 5.623 227.517 51.443 62.476 23 86 1.474 69.235 0 850.698 408.845 81.354 322.335 33.833 14.365 20.994 141.370 28.118 1.828.379 127.624 5.477 17.431 28 72 332 27.609 131 280.885 Καθαρή Αξία 461.066 362.939 42.449 17.722 37.956 1.058.441 108.518 85.718 19.679 281.221 75.877 304.905 33.805 14.293 20.663 113.761 27.987 1.547.494 138 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες Λοιπά Επιχειρηματικά Χονδρικό & Λιανικό Εμπόριο Βιομηχανία & Βιοτεχνία Ναυτιλία Κατασκευές & Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Τουρισμός Ενέργεια Δραστηριότητες εξόρυξης Τέχνες & Ψυχαγωγία Μεταφορές & Αποθήκευση Λοιπές Δημόσιος Τομέας Σύνολο Στάδιο (Stage) 1 170.353 121.436 13.451 15.063 20.402 521.188 83.260 45.554 520 Στάδιο (Stage) 2 33.325 27.509 3.363 637 1.816 334.061 24.288 38.211 26.694 172.835 12.874 88.218 33.615 1.284 1.743 81.284 18.586 710.127 44.670 21.449 138.774 283 102 30.185 9.404 11.626 379.012 Ελλάδα Λογιστικό Αναμενόμενες υπόλοιπο προ ζημίες Στάδιο προβλέψεων πιστωτικού (Stage) 3 απομείωσης κινδύνου 339.386 543.064 98.532 274.202 423.147 64.466 34.511 51.326 15.117 6.078 21.779 5.144 24.595 46.813 13.806 416.613 1.271.862 154.236 37.173 144.721 15.034 37.892 121.658 19.752 0 27.214 184 240.968 49.731 28.630 22 86 1.530 20.582 0 755.999 458.473 84.054 255.622 33.921 1.472 33.459 111.270 30.212 1.845.138 98.523 11.418 2.201 42 10 481 6.591 226 252.994 Καθαρή Αξία 444.533 358.681 36.209 16.635 33.008 1.117.626 129.687 101.905 27.030 359.950 72.636 253.421 33.878 1.462 32.978 104.678 29.986 1.592.144 Τόσο ο Όμιλος όσο και η Τράπεζα δεν έχουν δάνεια σε άλλες χώρες εκτός Ελλάδος. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 139 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.5.3 Ανάλυση εσόδων από τόκους, με βάση την ποιότητα των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών ανά κατηγορία δανείων 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Επιχειρηματικά Δημόσιος τομέας Σύνολο εσόδων από τόκους IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 5.620 769 12.546 20.160 7.373 17.844 611 393 0 26.392 8.535 30.390 Σύνολο Εσόδων από τόκους 18.935 45.377 1.004 65.317 IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 7.542 1.475 15.025 23.073 14.789 18.444 823 515 0 31.438 16.779 33.469 Σύνολο Εσόδων από τόκους 24.042 56.306 1.337 81.686 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Επιχειρηματικά Δημόσιος τομέας Σύνολο εσόδων από τόκους 43.6 Ρυθμίσεις δανείων 43.6.1 Ανάλυση ρυθμίσεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών ανά είδος ρύθμισης Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Είδη Ρύθμισης Πληρωμή τόκων Πρόγραμμα μειωμένων πληρωμών Παροχή περιόδου χάριτος Επέκταση διάρκειας δανείου Κεφαλαιοποίηση καθυστερούμενων δόσεων Διαγραφή μέρους του χρέους Συνδυασμός μέτρων ρύθμισης Λοιπά Συνολική καθαρή αξία Ρυθμισμένα Δάνεια (Καθαρή Αξία) 31/12/2019 31/12/2018 47 938 3.120 88.408 2.224 80.819 37.257 1.888 4.469 283 0 23.135 121.686 11.498 1.713 5.733 20.268 160.114 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 140 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.6.2 Ανάλυση ρυθμίσεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών με βάση την πιστωτική τους ποιότητα 31/12/2019 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 Συνολική Αξία (προ απομείωσης) Σωρευμένη π ρόβλεψη απ ομείωσης IFRS 9 Stage 1 Σωρευμένη π ρόβλεψη απ ομείωσης IFRS 9 Stage 2 Σωρευμένη π ρόβλεψη απ ομείωσης IFRS 9 Stage 3 Συνολική καθαρή αξία Ληφθείσες Εξασφαλίσεις 31/12/2018 Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) IFRS 9 Stage 1 IFRS 9 Stage 2 IFRS 9 Stage 3 Συνολική Αξία (προ απομείωσης) Σωρευμένη π ρόβλεψη απ ομείωσης IFRS 9 Stage 1 Σωρευμένη π ρόβλεψη απ ομείωσης IFRS 9 Stage 2 Σωρευμένη π ρόβλεψη απ ομείωσης IFRS 9 Stage 3 Συνολική καθαρή αξία Ληφθείσες Εξασφαλίσεις Δάνεια αποτιμώμενα στο αναπόσβεστο κόστος Συνολικό Ποσό Συνολικό Ποσό Ρυθμισμένων % Ρυθμισμένων Δ&Α Δ&Α Δ&Α 738.764 0 0,00% 238.917 103.586 43,36% 850.698 34.894 4,10% 1.828.379 138.480 7,57% 3.553 0 0,00% 5.003 2.754 55,05% 272.329 1.547.494 990.589 14.040 121.686 69.288 5,16% 7,86% 6,99% Δάνεια αποτιμώμενα στο αναπόσβεστο κόστος Συνολικό Ποσό Συνολικό Ποσό Ρυθμισμένων % Ρυθμισμένων Δ&Α Δ&Α Δ&Α 710.127 0 0,00% 379.012 113.566 29,96% 755.999 74.953 9,91% 1.845.138 188.519 10,22% 3.445 0 0,00% 12.596 8.684 68,94% 236.953 1.592.144 1.067.334 19.722 160.114 140.633 8,32% 10,06% 13,18% Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 141 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.6.3 Συμφωνία ρυθμισμένων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπο έναρξης Δ&Α που εντάχθηκαν σε καθεστώς ρύθμισης εντός της περιόδου Έσοδα από τόκους Αποπληρωμές Δ&Α (μερικώς ή ολικώς) Δ&Α που εξήλθαν από το καθεστώς της ρύθμισης εντός της περιόδου Ζημιά απομείωσης Λογιστική αξία παλαιών δανείων που αποαναγνωρίστηκαν Λοιπά Υπόλοιπο τέλους 31/12/2019 160.114 31/12/2018 517.980 101.688 4.995 47.339 2.669 (3.296) (23.887) (110.871) (16.793) (256.208) (18.826) 0 (14.150) 121.686 (108.954) 0 160.114 43.6.4 Ρυθμισμένα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών ανά κατηγορία Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ιδιώτες Στεγαστικά Καταναλωτικά Πιστωτικές κάρτες Λοιπές Eπιχειρηματικά Μεγάλες επιχειρήσεις ΜΜΕ Δημόσιος Τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες Συνολική καθαρή αξία 31/12/2019 14.086 11.772 1.892 65 357 107.601 98.536 9.065 0 0 0 121.686 31/12/2018 47.506 42.294 3.636 211 1.364 112.608 54.832 57.776 0 0 0 160.114 43.6.5 Ρυθμισμένα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών ανά γεωγραφική περιοχή Όμιλος και Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Ελλάδα Συνολική καθαρή αξία 31/12/2019 121.686 121.686 31/12/2018 160.114 160.114 Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 142 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 43.7 Εύλογες αξίες χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τις λογιστικές και εύλογες αξίες για τα χρηματοοικονομικά μέσα (στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεις) που δεν τηρούνται σε εύλογες αξίες στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης . Εύλογη αξία στοιχείων Κατάστασης Οικονομικής Θέσης Χρηματοοικονομικά Στοιχεία Ενεργητικού Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες (μετά από προβλέψεις) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Χρηματοοικονομικές Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις σε πελάτες Υποχρέωση μίσθωσης Εύλογη αξία στοιχείων Κατάστασης Οικονομικής Θέσης Χρηματοοικονομικά Στοιχεία Ενεργητικού Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες (μετά από προβλέψεις) Επενδυτικοί τίτλοι στο αποσβέσιμο κόστος Χρηματοοικονομικές Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις σε πελάτες Υποχρέωση μίσθωσης Όμιλος Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 67.437 9.429 67.437 9.429 1.547.494 353.146 1.592.144 9.879 1.545.393 354.275 1.590.043 10.482 Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 262.456 424.649 262.456 424.649 2.608.157 2.281.875 2.602.801 2.047.782 19.198 0 19.198 0 Τράπεζα Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 67.429 9.422 67.429 9.422 1.547.494 353.146 1.592.144 9.879 1.545.393 354.275 1.590.043 10.482 Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 262.456 424.649 262.456 424.649 2.614.165 2.288.350 2.608.782 2.282.967 19.097 0 19.097 0 Η εύλογη αξία των απαιτήσεων κατά πιστωτικών ιδρυμάτων και των υποχρεώσεων προς πιστωτικά ιδρύματα που αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος δεν διαφέρει ουσιωδώς από την αντίστοιχη λογιστική αξία καθώς η πλειοψηφία έχει λήξη κάτω του μηνός. Η εύλογη αξία των των επενδύσεων στο αναπόσβεστο κόστος υπολογίζεται με βάση της τιμές ενεργού αγοράς. Η εύλογη αξία των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών καθώς και των υποχρεώσεων σε πελάτες, υπολογίζεται προεξοφλώντας τις αναμενόμενες μελλοντικές ταμειακές ροές (εισροές ή εκροές αντίστοιχα). Τα επιτόκια που χρησιμοποιήθηκαν για την προεξόφληση των ταμειακών ροών για τα δάνεια και τις υποχρεώσεις πελατών έγιναν με βάση την καμπύλη των επιτοκίων. Η εύλογη αξία αντιπροσωπεύει εκτιμήσεις κατά την ημερομηνία κατάρτισης των Οικονομικών Καταστάσεων. Οι εκτιμήσεις αυτές υπόκεινται μεταξύ άλλων και σε προσαρμογές ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς που θα επικρατούν τη δεδομένη χρονική στιγμή της αποτίμησης. Οι υπολογισμοί αυτοί αποτελούν την καλύτερη δυνατή εκτίμηση της Διοίκησης και βασίζονται σε συγκεκριμένες παραδοχές. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι υπολογισμοί αυτοί περιλαμβάνουν το στοιχείο της αβεβαιότητας, είναι πιθανόν οι εύλογες αξίες να μην αντιπροσωπεύουν την τιμή στην οποία μπορεί αυτά τα χρηματοοικονομικά μέσα να πωληθούν ή να εκκαθαριστούν στο μέλλον. Τα χρηματοοικονομικά μέσα τα οποία αποτιμώνται ή γνωστοποιείται η εύλογη αξία τους κατηγοριοποιούνται στα ακόλουθα τρία επίπεδα ανάλογα με τη χαμηλότερη πηγή πληροφόρησης που χρησιμοποιήθηκε για την εκτίμηση της εύλογης αξίας τους: • Επιπέδου 1: τιμές (χωρίς προσαρμογές) ενεργού αγοράς για αντίστοιχα στοιχεία απαιτήσεων και υποχρεώσεων • Επιπέδου 2: άμεσα ή έμμεσα παρατηρήσιμα δεδομένα • Επιπέδου 3: προκύπτουν από μη παρατηρήσιμα δεδομένα που χρησιμοποιούνται σε τεχνικές αποτίμησης Στην περίπτωση που κατά την αρχική αναγνώριση των χρηματοοικονομικών μέσων η εύλογη αξία τους διαφέρει από το τίμημα της συναλλαγής, η διαφορά αναγνωρίζεται απευθείας στα αποτελέσματα μόνο στην περίπτωση που το μέσο αποτιμάται με βάση δεδομένα του επιπέδου 1 και 2. Στην περίπτωση που Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 143 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 αποτιμάται με βάση δεδομένα του επιπέδου 3, η διαφορά κατά την αρχική αναγνώριση δεν καταχωρείται άμεσα στα αποτελέσματα, δύναται δε να αναγνωρισθεί μεταγενέστερα στο βαθμό που η αποτίμηση του μέσου βασιστεί σε παρατηρήσιμες τιμές και λαμβάνοντας υπόψη, τόσο τη φύση του όσο και τη διάσταση του χρόνου. Στην κατηγορία του επιπέδου 2 εντάσσονται τα δεδομένα τα οποία δεν ικανοποιούν τα κριτήρια κατηγοριοποίησης στο επίπεδο 1 αλλά τα οποία είναι παρατηρήσιμα, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Τα δεδομένα αυτά είναι: - οι τιμές οργανωμένης αγοράς για παρόμοια στοιχεία του ενεργητικού ή των υποχρεώσεων. -λοιπά παρατηρήσιμα δεδομένα για το στοιχείο του ενεργητικού ή των υποχρεώσεων που αποτιμάται όπως για παράδειγμα: • επιτόκια και καμπύλες επιτοκίων • τεκμαιρόμενη μεταβλητότητα • πιστωτικά περιθώρια Οι κυριότερες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση της εύλογης αξίας στο επίπεδο 2 είναι η αναφορά στην τρέχουσα εύλογη αξία ενός ουσιωδώς συναφούς μέσου, η μέθοδος της προεξόφλησης και τα μοντέλα αποτίμησης δικαιωμάτων προαίρεσης. Στην κατηγορία του επιπέδου 3 εντάσσονται οι μη παρατηρήσιμες τιμές. Μη παρατηρήσιμες τιμές που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της εύλογης αξίας περιλαμβάνουν συσχετίσεις, μακροπρόθεσμες μεταβλητότητες, αναμενόμενες ταμειακές ροές, επιτόκια προεξόφλησης, πιστωτικά περιθώρια και άλλες παραμέτρους που αφορούν σε συγκεκριμένες συναλλαγές και προσδιορίζονται από τον Όμιλο. Οι κυριότερες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση της εύλογης αξίας στο επίπεδο 3 είναι η μέθοδος της προεξόφλησης, οι πολλαπλασιαστές και τα μοντέλα αποτίμησης δικαιωμάτων προαίρεσης. Αναφορικά με το senior ομόλογο των 525 εκατ. Ευρώ που είναι ομόλογο με ενέχυρο ανοίγματα συνολικής αξίας 1,3 δις ευρώ, η Τράπεζα το έχει κατατάξει ως Επίπεδο 3 καθώς δεν υπάρχει αγορά για το ομόλογο αυτό. Η μέθοδος αποτίμησης είναι η προεξόφληση μελλοντικών ροών και οι κύριες παραδοχές που είναι μη παρατηρήσιμες, είναι η πιθανότητα αθέτησης, η χρονική στιγμή της είσπραξης, το αναμενόμενο ποσό είσπραξης, η αξία των εξασφαλίσεων και το επιτόκιο προεξόφλησης. Κατά την 31/12/2019 η ο προσδιορισμός της εύλογης αξίας του εν λόγω χρηματοοικονομικού μέσου πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητο, εξειδικευμένο σε παρόμοιες εργασίες διεθνή οίκο με βάση στατιστικά μοντέλα που χρησιμοποιούνται σε αντίστοιχες συναλλαγές. Ειδικότερα, εκτός από τις παραδοχές που προαναφέρθηκαν, η αποτίμηση βασίστηκε σε πιθανότητες υιοθέτησης εναλλακτικών στρατηγικών από τον διαχειριστή των απαιτήσεων, λαμβάνοντας υπόψη την μέχρι τώρα αποδοτικότητα της διαχείρισης, την εκτιμώμενη απομείωση της αξίας των εξασφαλίσεων μέχρι την στιγμή της ρευστοποίησης, καθώς και το χρονικό σημείο που οι ενέργειες διαχείρισης υλοποιούνται. Με βάση τις παραμέτρους αυτές, δημιουργούνται διαχρονικές καμπύλες εισπράξεων από τις οποίες, σε συνδυασμό και με την προτεραιότητα των πληρωμών προκύπτει η εύλογη αξία του χρηματοοικονομικού μέσου. Σε σχέση με τα ομόλογα Α-1 και Α-2 που διακρατά η Τράπεζα στο πλαίσιο της β’ τιτλοποίησης συνολικής αξίας 343 εκατ. ευρώ, η Διοίκηση της Τράπεζας αξιολόγησε την μέχρι τώρα πορεία της διαχείρισης, σε συνδυασμό με την απόδοση του υποκείμενου χαρτοφυλακίου κατά τη διάρκεια της κλειόμενης χρήσης και δεν προέκυψε κάποια μεταβολή της εκτιμώμενης εύλογης αξίας. Επίσης επισημαίνονται τα ακόλουθα: - Η εύλογη αξία μη εισηγμένων μετοχών καθώς και μετοχών που δεν διαπραγματεύονται σε ενεργό αγορά προσδιορίζεται με βάση τις προβλέψεις του Ομίλου όσον αφορά στη μελλοντική κερδοφορία του εκδότη, αφού ληφθεί υπόψη και ο αναμενόμενος βαθμός ανάπτυξης των δραστηριοτήτων του (growth rate), καθώς και ο μεσοσταθμικός συντελεστής κεφαλαιακής απόδοσης ο οποίος χρησιμοποιείται ως επιτόκιο προεξόφλησης. Δεδομένου ότι όλες οι ανωτέρω παράμετροι είναι κατά κύριο λόγο μη παρατηρήσιμες, η αποτίμηση των εν λόγω μετοχών κατατάσσεται στο επίπεδο 3. - Στο επίπεδο 3 περιλαμβάνονται, επίσης, χρεωστικοί τίτλοι των οποίων η αγορά θεωρείται μη ενεργός λόγω έλλειψης ρευστότητας π.χ. σε περίπτωση που ο εκδότης έχει τεθεί σε καθεστώς εκκαθάρισης. Στις περιπτώσεις αυτές οι αναμενόμενες ροές από τους χρεωστικούς τίτλους προσδιορίζονται από τον Όμιλο με βάση την εκτιμώμενη εισπραξιμότητά τους. Ο Όμιλος σε κάθε ημερομηνία συντάξεως των οικονομικών καταστάσεων αξιολογεί τις πιθανές εναλλακτικές για τον προσδιορισμό των μη παρατηρήσιμων τιμών, προσδιορίζει την επίπτωσή τους στον υπολογισμό της εύλογης αξίας και επιλέγει τελικά εκείνες τις μη παρατηρήσιμες τιμές που είναι συνεπείς αφενός με τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς, αφετέρου με τις μεθόδους που εφαρμόζει για τον προσδιορισμό της εύλογης αξίας. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 144 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Παρατίθεται κατωτέρω πίνακας διαβαθμίσεως ορισμένων χρηματοοικονομικών μέσων που αποτιµώνται στην εύλογη αξία σε κάθε ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων, ανάλογα µε την ποιότητα των δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν για την εκτίμηση της εύλογης αξίας τους. 31/12/2019 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - απαιτήσεις Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις 31/12/2018 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - απαιτήσεις Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις 31/12/2019 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - απαιτήσεις Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις 31/12/2018 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVOCI) Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμόμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - απαιτήσεις Παράγωγα χρηματοπιστωτικά μέσα - υποχρεώσεις Πρώτο Επίπεδο Όμιλος Δεύτερο Τρίτο Επίπεδο Επίπεδο Σύνολο 67.657 0 522.389 590.046 12.008 114 0 0 0 2 0 0 0 12.008 114 2 Πρώτο Επίπεδο Δεύτερο Επίπεδο Τρίτο Επίπεδο Σύνολο 45.848 0 863.440 909.288 2.950 87 0 0 0 34 0 0 0 2.950 87 34 Πρώτο Επίπεδο Τράπεζα Δεύτερο Τρίτο Επίπεδο Επίπεδο Σύνολο 67.657 0 522.389 590.046 12.008 114 0 0 0 2 0 0 0 12.008 114 2 Πρώτο Επίπεδο Δεύτερο Επίπεδο Τρίτο Επίπεδο Σύνολο 45.848 0 863.440 909.288 2.950 87 0 0 0 34 0 0 0 2.950 87 34 Πρέπει να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρήσης δεν έλαβαν χώρα μεταφορές μεταξύ των επιπέδων εύλογης αξίας. Η μεταβολή στα ποσά των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που κατατάσσονται στο Επίπεδο 3, αφορά στην αλλαγή χαρτοφυλακίου από αυτό των αποτιμώμενων στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων στο χαρτοφυλάκιο επενδύσεων στο αποσβέσιμο κόστος των δυο ομολόγων (Σειρές Α-1 και Α-2) της β’ συναλλαγής τιτλοποίησης, συνολικής αξίας 343 εκατ. ευρώ. Αναφορικά με την ευαισθησία της εύλογης αξίας του επιπέδου 3 του Senior Note ονομαστικής αξίας 525 εκατ. ευρώ, σημειώνεται ότι μια μεταβολή του συνολικού επιπέδου εισπράξεων του υποκείμενου χαρτοφυλακίου λόγω της αποδοτικότητας της διαχείρισης, κατά +2,5%/-2,5% επηρεάζει την εύλογη αξία του χρηματοοικονομικού μέσου κατά +22,0 και –24 εκατ. ευρώ αντίστοιχα, ενώ η μεταβολή του προεξοφλητικού επιτοκίου κατά +25μ.β/-25μ.β., ανέρχεται σε -3,6 και +3,6 εκατ. ευρώ αντίστοιχα. Η εύλογη αξία επηρεάζεται σημαντικά από το προεξοφλητικό επιτόκιο που χρησιμοποιείται κατά την διαδικασία αποτίμησης. Λόγω της απουσίας παρόμοιων συναλλαγών στην ελληνική αγορά, χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από άλλες χώρες της Ευρώπης όπου έχουν λάβει χώρα παρόμοιες συναλλαγές, τα οποία προσαρμόστηκαν με τις αποδόσεις των ομολόγων ελληνικού δημοσίου, παρόμοιας Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 145 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 διάρκειας με την διάρκεια της εν λόγω συναλλαγής. Η παραπάνω ανάλυση ευαισθησίας, ενσωματώνει και εναλλακτικές τιμές του προεξοφλητικού επιτοκίου με ίση στάθμιση. 44. Κεφαλαιακή επάρκεια Η Διεύθυνσης Κινδύνων Ομίλου παρακολουθεί την κεφαλαιακή επάρκεια σε τακτά χρονικά διαστήματα και υποβάλλει τα στοιχεία υπολογισμού αυτής ανά τρίμηνο στην Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία αποτελεί και την εποπτεύουσα αρχή των Πιστωτικών Ιδρυμάτων. Ως Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας, ορίζεται ο λόγος των εποπτικών Ιδίων Κεφαλαίων προς τα στοιχεία του Ενεργητικού καθώς και τα εκτός Κατάστασης Οικονομικής Θέσης στοιχεία, σταθμισμένα κατά τον κίνδυνο που αυτά περικλείουν. Ως Δείκτης Tier 1 ορίζεται αντίστοιχα ο λόγος των Κεφαλαίων της κατηγορίας 1 (Tier 1) προς τα σταθμισμένα στοιχεία Ενεργητικού (εντός και εκτός ισολογισμού) ενώ με αντίστοιχο τρόπο ορίζεται και ο δείκτης κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET 1). Σύμφωνα με τον Κανονισμό 575/2013 και την ΕΠΑΘ 114/ 04.08.2014 οι τράπεζες πρέπει σε ατομική και σε ενοποιημένη βάση να πληρούν κατ’ ελάχιστον δείκτη κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET 1) 4,5%, δείκτη κεφαλαίου της κατηγορίας 1 (TIER 1) 6% και συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας (Total Capital Ratio) 8%. Σημειώνουμε ότι η εν λόγω ΕΠΑΘ κατήργησε την ΠΕΕ 13/ 28.3.2013 ενώ προβλέπει ακόμα μεταβατικές διατάξεις αναφορικά με την εφαρμογή εποπτικών αφαιρέσεων από τα κεφάλαια κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (Common Equity Tier 1 – CET 1). Πιο συγκεκριμένα προβλέπεται σταδιακή εφαρμογή έως το 2024 της αφαίρεσης των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων οι οποίες βασίζονται σε μελλοντική κερδοφορία. Επιπλέον η ΕΠΑΘ 114/ 04.08.2014 προβλέπει σταδιακή εφαρμογή έως το 2018 της αφαίρεσης από τα κεφάλαια κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 των άυλων στοιχείων του ενεργητικού, των περιουσιακών στοιχείων του συνταξιοδοτικού ταμείου προκαθορισμένων παροχών και συγκεκριμένων τοποθετήσεων της Τράπεζας σε οντότητες του χρηματοπιστωτικού τομέα. Επιπροσθέτως σύμφωνα με την Οδηγία 2013/36/ΕΕ οι τράπεζες, επίσης, θα υποχρεούνται να δημιουργήσουν σταδιακά ένα αποθεματικό διατήρησης κεφαλαίων (capital conservation buffer) 2,5% μέχρι την 01-01-2019 (0,625% την 01-01-2016, 1,25% την 01-01-2017 και 1,875% την 01-01-2018) πέραν των υφιστάμενων κεφαλαίων κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET 1) και των ελάχιστων εποπτικών ιδίων κεφαλαίων. Συνολικά οι ελάχιστοι δείκτες που πρέπει να τηρούνται συμπεριλαμβανομένου του αποθεματικού διατηρήσεως κεφαλαίων (capital conservation buffer) και οι οποίοι θα ισχύουν από 01-01-2019 είναι: Ελάχιστος δείκτης κοινών ιδίων κεφαλαίων 7%. Συνολικός δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας 10,5%. Τέλος η Οδηγία 2013/36/ΕΕ προβλέπει την διακριτική ευχέρεια επιβολής από τα Κράτη Μέλη των εξής αποθεμάτων ασφαλείας Αντικυκλικό Κεφαλαιακό Απόθεμα Ασφαλείας (0% για το τέταρτο τρίμηνο του 2017 βάσει της ΠΕΕ 122/12.9.2017) Απόθεμα Ασφαλείας Συστημικού Κινδύνου. Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται τα βασικά καθώς και τα συμπληρωματικά Ίδια κεφάλαια, καθώς και οι εποπτικές αναπροσαρμογές στις οποίες αυτά υπόκεινται πριν το στάδιο του οριστικού υπολογισμού τους. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 146 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται τα βασικά καθώς και τα συμπληρωματικά Ίδια κεφάλαια, καθώς και οι εποπτικές αναπροσαρμογές στις οποίες αυτά υπόκεινται πριν το στάδιο του οριστικού υπολογισμού τους. (σε χιλ. ευρώ) Περιγραφή Μετοχικό Κεφάλαιο (Κοινές μετοχές) Αποθεματικά Αποτελέσματα εις νέον Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 101.966 448.750 (93.045) 91.683 450.545 (98.024) 101.966 448.548 (98.087) 91.683 450.339 (98.439) (44.497) 82.209 (42.761) 91.881 (44.482) 82.209 (42.808) 91.881 (89.918) (49.651) (89.918) (49.651) 405.465 443.673 400.235 443.006 (38.864) (12.525) (39.299) (12.592) 366.601 431.148 360.937 430.414 366.601 431.148 360.937 430.414 99.729 99.685 99.729 99.685 99.729 466.330 99.685 530.833 99.729 460.665 99.685 530.100 3.041.941 4.391 176.152 3.222.484 3.005.315 1.600 197.723 3.204.638 3.042.302 4.391 172.206 3.218.898 3.018.755 1.600 192.246 3.212.602 Δείκτης Κεφαλαίου κοινών μετοχών κατηγορίας 1 (CET 1) 11,4% 13,5% 11,2% 13,4% Δείκτης Κεφαλαίου κατηγορίας 1 (Tier 1) 11,4% 13,5% 11,2% 13,4% Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου (Total Capital Ratio) 14,5% 16,6% 14,3% 16,5% Δείκτες Κεφαλαιακής Επάρκειας (Πλήρη Εφαρμογή) Δείκτης Κεφαλαίου κοινών μετοχών κατηγορίας 1 (CET 1) 8,0% 8,8% 7,9% 8,8% Δείκτης Κεφαλαίου κατηγορίας 1 (Tier 1) 8,0% 8,8% 7,9% 8,8% 11,2% 11,8% 11,0% 11,8% Αφαιρετικά στοιχεία Ιδίων Κεφαλαίων Αναπόσβεστη αξία άϋλων παγίων στοιχείων Μεταβατικές ρυθμίσεις του IFRS 9 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που βασίζονται σε μελλοντική κερδοφορία και δεν προκύπτουν από προσωρινές διαφορές Μέσα Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών για υπολογισμό ορίου 10% Αφαιρετικά στοιχεία Ιδίων Κεφαλαίων Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που βασίζονται σε μελλοντική κερδοφορία και προκύπτουν από προσωρινές διαφορές > 10% CET I CET1 - Σύνολο Μέσων Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών (Common Equity Tier I Capital) T1 - Σύνολο Βασικών Ιδίων Κεφαλαίων (Tier I Capital) T2L - Πρόσθετα Συμπληρωματικά Ίδια Κεφάλαια (Lower Tier II Capital) Υποχρεώσεις μειωμένης εξασφάλισης ορισμένης διάρκειας T2 - Σύνολο Συμπληρωματικών Ιδίων Κεφαλαίων (Tier II Capital) Σύνολο Εποπτικών Ιδίων Κεφαλαίων Σταθμισμένα έναντι πιστωτικού κινδύνου Σταθμισμένα έναντι κινδύνου αγοράς Σταθμισμένα έναντι λειτουργικού κινδύνου Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου (Total Capital Ratio) Στις 13 Απριλίου 2020, η Τράπεζα της Ελλάδος με αντίστοιχη απόφαση ενημέρωσε την ATTICA BANK ότι για το έτος 2020 το ελάχιστο όριο του Συνολικού Δείκτη Ιδίων Κεφαλαίων είναι 14,21%. Ο εν λόγω δείκτης αποτελείται από το ελάχιστο όριο του Συνολικού Δείκτη Ιδίων Κεφαλαίων (8%), σύμφωνα με το άρθρο 92(1) της CRR, τις πρόσθετες εποπτικές απαιτήσεις για τον Πυλώνα ΙΙ καθώς επίσης και τις κεφαλαιακές απαιτήσεις τήρησης αποθέματος ασφαλείας σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ν.4261/2014. Ο ελάχιστος δείκτης θα πρέπει να τηρείται σε συνεχή βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 147 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 μεταβατικές διατάξεις της CRR / CRD IV. Τέλος και σε συνέχεια της Πράξης της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΤτΕ (Π.Ε.Ε 167) η οποία κοινοποιήθηκε στην Τράπεζα την 16η Απριλίου 2020, επαναπροσδιορίστηκε το ελάχιστο όριο ιδίων κεφαλαίων σε 10,71% για το 2020. 45. Γεγονότα μεταγενέστερα της 31 η ς Δεκεμβρίου 2019 Α) Την 5/2/2020 η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της μεταβίβασης, κατόπιν λήψεως της σχετικής εγκρίσεως της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, της συμμετοχής της (100%) της θυγατρικής της εταιρείας Ανώνυμη Εταιρεία Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων με την επωνυμία «Attica Wealth Management Ανώνυμη Εταιρεία Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων», στην εταιρεία Ypsilon Capital Ltd έναντι συνολικού τιμήματος 2,35 εκατ. ευρώ. B) Η Attica Bank Ανώνυμη Τραπεζική Εταιρεία σε συνέχεια της διαγωνιστικής διαδικασίας της υποβολής προσφορών και σε εκτέλεση των από 26.09.2019 και 29.01.2020 αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της, υπέγραψε στις 24/03/2020 σύμβαση με την ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «QQUANT MASTER SERVICER ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΠΟ ΔΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ», εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις (ΕΠΑΘ 247/1/14.11.2017, 260/1/13.2.2018) και έχει αδειοδοτηθεί και εποπτεύεται από την Τράπεζα της Ελλάδος, για την ανάθεση της διαχείρισης χαρτοφυλακίου συνολικού ποσού περίπου € 435 εκατ. ευρώ, το οποίο παραμένει στα βιβλία της Τράπεζας. Η διαχείριση του χαρτοφυλακίου θα ξεκινήσει δύο (2) μήνες από την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης. Στον ενδιάμεσο χρόνο θα ολοκληρωθούν οι αναγκαίες διαδικασίες μετάπτωσης της διαχείρισης και ενημέρωσης. Η συμφωνία αποτελεί μέρος του Επιχειρησιακού Σχεδίου της Τράπεζας για την καλύτερη διαχείριση και εν τέλει περαιτέρω μείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων, σε συνέχεια των δύο τιτλοποιήσεων που έχουν ήδη ολοκληρωθεί επιτυχώς. Επιπλέον, θα επιτρέψει στην Τράπεζα να επικεντρωθεί στην περαιτέρω ανάπτυξη των τραπεζικών δραστηριοτήτων της, με έμφαση στη διοχέτευση ρευστότητας και στη στήριξη της επιχειρηματικότητας στην ελληνική αγορά στην παρούσα οικονομική συγκυρία. Γ) Στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακυρήσσει την ασθένεια COVID – 19 ως πανδημία, με την Ελληνική Κυβέρνηση να θέτει σταδιακά μέχρι και τα τέλη Μαρτίου και για δύο βδομάδες αρχικά τη χώρα σε μερικό περιορισμό, αναφορικά με τις μετακινήσεις και τη λειτουργία επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο της οικονομικής υποστήριξης των πληγέντων κλάδων από τον COVID – 19, τα αρμόδια υπουργεία ανακοίνωσαν μέτρα για τους παραπάνω κλάδους. Μεταξύ άλλων τα μέτρα περιλαμβάνουν: - Αναστολή των πληρωμών χρεολυσίων από τις Τράπεζες έως και 30 Σεπτεμβρίου 2020 για τους συνεπείς δανειολήπτες που πλήττονται από τα αποτελέσματα του κορονοϊού, - Επιδότηση επιτοκίου ενήμερων επιχειρηματικών δανείων για 3 μήνες, ήτοι μέχρι 30 Ιουνίου 2020, για τους κλάδους της οικονομίας που πλήττονται άμεσα από τον κορονοϊό, - Αναστολή όλων των φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων για τους κλάδους που πλήττονται από τον κορονοϊo Επιπρόσθετα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με τη σειρά της αποφάσισε τα παρακάτω μέτρα στήριξης για τις Τράπεζες στην Ευρώπη: - Στις 12 Μαρτίου 2020, ανακοίνωσε τη χαλάρωση των όρων για Στοχευμένες Πράξεις Μακροπρόθεσμης Αναχρηματοδότησης (TLTRO III) και πιο συγκεκριμένα: α) τη μείωση του επιτοκίου TLTRO κατά 25 μονάδες βάσης, το οποίο μπορεί να διαμορφωθεί έως και 25 μονάδες βάσης χαμηλότερο από το μέσο επιτόκιο διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων για την περίοδο από τον Ιούνιο 2020 έως Ιούνιο 2021, β) αύξηση σε 50% του υπολοίπου των αποδεκτών δανείων για το μέγιστο ποσό δανεισμού, γ) το όριο δανειακής απόδοσης μειώνεται στο 0%. - Στις 12 Μαρτίου 2020, ανακοίνωσε μέτρα για την υποστήριξη των συνθηκών ρευστότητας στις Τράπεζες και για τη διασφάλιση της ομαλούς δραστηριότητας των χρηματαγορών - Στις 18 Μαρτίου 2020, ανακοίνωσε την ενεργοποίηση ενός νέου προσωρινού προγράμματος αγοράς δημοσίου και ιδιωτικού χρέους, για την αντιμετώπιση των σοβαρών κινδύνων προς τους μηχανισμούς μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής και τις προοπτικές της Ευρωζώνης, που ανακύπτουν από το ξέσπασμα και την κλιμάκωση της εξάπλωσης της νόσου του κορονοϊού. Το νέο αυτό έκτακτο πρόγραμμα (Pandemic Emergency Purchase Program – PEPP) έχει ύψος 750 δισεκατομμύρια ευρώ και θα διεξαχθεί μέχρι και το τέλος του 2020, ενώ θα συμπεριλαμβάνει όλες τις κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων υπό το πρίσμα του υφιστάμενου προγράμματος αγοράς περιουσιακών στοιχείων. Επιπρόσθετα και αναφορικά με τους τίτλους εκείνους που εκδίδονται από Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 148 Οικονομικές Καταστάσεις για τη χρήση που έληξε την 31ης Δεκεμβρίου 2019 το Ελληνικό Δημόσιο, ρητά αναφέρεται ότι θα χορηγηθεί απαλλαγή των απαιτήσεων επιλεξιμότητας στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού. Η ΕΚΤ με αποφάσεις της θα διευρύνει το φάσμα των επιλέξιμων στοιχείων ενεργητικού στο πλαίσιο του προγράμματος αγοράς τίτλων για τον επιχειρηματικό τομέα και να διευκολύνει τα πρότυπα εξασφαλίσεων μέσω της προσαρμογής των παραμέτρων κινδύνου του πλαισίου εξασφαλίσεων Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε μια σειρά μέτρων στο πλαίσιο της αντιμετώπισης των οικονομικών επιπτώσεων της εξάπλωσης του κορονοϊού, ούτως ώστε οι Τράπεζες να συνεχίσουν να εκπληρώνουν το ρόλο τους για τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας. Πιο συγκεκριμένα, η ΕΚΤ θα επιτρέψει στις Τράπεζες να λειτουργούν προσωρινά και κάτω από το επίπεδο κεφαλαίων που ορίζεται από τις απαιτήσεις του Πυλώνα 2 (Pillar II Guidance – P2G), του κεφαλαιακού αποθέματος ασφαλείας (Capital Conservation Buffer) και του δείκτη κάλυψης ρευστότητας. Παράλληλα, οι Τράπεζες δύναται να χρησιμοποιήσουν μερικώς κεφαλαιακά μέσα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις να χαρακτηρίζονται ως κεφάλαιο κοινών μετοχών κατηγορίας 1 για να πιάσουν τους στόχους του Πυλώνα 2. Τέλος, στο Eurogroup της 9ης Απριλίου 2020 αποφασίστηκε η υποστήριξη των πληττόμενων από την πανδημία χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω τριών πυλώνων ύψους 540 δισεκατομμυρίων ευρώ και πιο συγκεκριμένα: - 240 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 2% του ΑΕΠ των χωρών μελών της ΕΕ, μέσω της δημιουργίας μιας προληπτικής πιστωτικής γραμμής (ECCL) στο πλαίσιο της υφιστάμενης πιστωτικής γραμμής, προσαρμοσμένης στο πρίσμα της πρόκλησης της κρίσης της πανδημίας του κορονοϊού. Η Στήριξη αύτη για την Κρίση της Πανδημίας (Pandemic Crisis Support) θα είναι διαθέσιμη για όλα τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης με συγκεκριμένους όρους που θα συμφωνηθούν από τη διοίκηση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης (ESM). - 200 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω της δημιουργίας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) ενός ταμείου εγγυήσεων ύψους 25 δισεκατομμυρίων ευρώ με επίκεντρο τη χρηματοδότηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω τον εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών - 100 δισεκατομμύρια ευρώ, μέσω της δημιουργίας ενός προσωρινού ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου για την οικονομική υποστήριξη με τη μορφή δανείων που θα χορηγούνται με ευνοϊκούς όρους από την ΕΕ στα κράτη μέλη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Το εργαλείο θα στηρίξει πρωτίστως τις προσπάθειες που αφορούν την προστασία των εργαζομένων και των θέσεων εργασίας, τηρώντας παράλληλα τις εθνικές αρμοδιότητες στον τομέα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και ορισμένα μέτρα που σχετίζονται με την υγεία. Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες ευρώ, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά 149 Γνωστοποιήσεις Ν. 4374/2016 Error! Unknown document property name. Error! Unknown document property name. Error! Unknown document property name. Document Classification: KPMG Confidential Error! Unknown document property name. Γ ν ω σ τ ο π ο ι ή σ ε ι ς Ν . 4 37 4 / 2 0 1 6 2018 ΙV. Γνωστοποιήσεις Ν.4374/2016 Βάσει του άρ. 6 του Ν.4374/1.4.2016 «Διαφάνεια στις σχέσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων με επιχειρήσεις μέσων ενημέρωσης και επιχορηγούμενα πρόσωπα», όλα τα πιστωτικά ιδρύματα που έχουν έδρα στην Ελλάδα υποχρεούνται να δημοσιεύουν ετησίως σε ενοποιημένη βάση πληροφορίες για: 1. Τις πληρωμές που διενεργούνται εντός της οικείας οικονομικής χρήσεως, με άμεσο ή έμμεσο αποδέκτη επιχείρηση μέσων ενημέρωσης και συνδεδεμένων κατά την έννοια του Διεθνούς Λογιστικού Προτύπου 24 μερών με αυτές, ή επιχείρηση διαφήμισης και επικοινωνίας, 2. Τις πληρωμές που διενεργούνται εντός της οικείας οικονομικής χρήσεως, λόγω δωρεάς, χορηγίας, επιχορήγησης ή από άλλη χαριστική αιτία, προς φυσικά ή/και νομικά πρόσωπα. Οι απαιτούμενοι πίνακες παρατίθενται ακολούθως: ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΣΕ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ, ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗ ΟΝΤΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΗ ΜΕ ΤΙΣ ΑΝΩΤΕΡΩ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ, ΠΡΟΒΟΛΗΣ Ή ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 6 ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ 4374/2016 ΚΑΘΑΡΟ ΠΟΣΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (σε ευρώ) 31/12/2019 1984 PRODUCTIONS AE 1.200,00 24 MEDIA ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΕ 1.280,00 D.G. NEWSAGENCY ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ 1.500,00 DPG DIGITAL MEDIA Α.Ε. 1.400,00 ICAP A.E. 800,00 LIQUID MEDIA AE 1.000,00 MEDIA2DAY ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ 1.100,00 NEWPOST PRIVATE COMPANY NEWPOST.GR 1.050,00 NEWSIT ΕΠΕ OPINION POST ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΕ 2.000,00 1.200,00 PREMIUM A.E. 400,00 PRIME APPLICATIONS AE 1.050,00 THE TOC DIGITAL MEDIA ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΑΕ 1.500,00 W.S.F. WALL STREET FINANCE Ι.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ 554,00 26.000,00 ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ ΜΜΕ ΑΕ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ 6.400,00 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΟ ΧΡΗΜΑ ΑΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΑΕ ΕΝΙΚΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 800,00 49.248,00 1.750,00 ΖΟΥΓΚΛΑ ΤΖΙ ΑΡ Α.Ε. 2.100,00 Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ - Π. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ & ΣΙΑ ΑΕ 900,00 ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΕ 1.925,00 ΚΑΠΙΤΑΛ GR/ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΑΕ 1.800,00 ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΑΓΩΝ ΣΥΝΟΛΟ 800,00 107.757,00 Σημείωση: Επί των παραπάνω δαπανών πληρώθηκαν επιβαρύνσεις υπέρ Ελληνικού Δημοσίου και τρίτων (ΦΠΑ, ΑΓΓΕΛΙΟΣΗΜΟ και λοιπά) ύψους 29729.6000 ευρώ 151 Γ ν ω σ τ ο π ο ι ή σ ε ι ς Ν . 4 37 4 / 2 0 1 6 2018 ΧΟΡΗΓΙΕΣ 2019 ΣΕ ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΚΑΘΑΡΟ ΠΟΣΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (σε ευρώ) ECONOMIX IKE- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΜΕΙΓΜΑ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ 4.000,00 GO.BLUEHELLAS ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. 1.000,00 PRISMA REPORTS LTD 6.500,00 ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ 2.419,35 ΒΕΡΤΚΑΛ ΣΟΛΟΥΣΙΟΝΣ ΑΕ 10.000,00 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ‘‘ΛΑΪΚΟ’’ 58.064,00 ΔΗΜΟΣ ΛΕΒΑΔΕΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ 3.000,00 24.193,56 4.032,26 ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓ/ΜΟΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΜΠ 2.419,35 ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΑΡΟΥΞΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. (MULTI PRODUCTIONS ADVERTISING) 5.000,00 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.000,00 ΕΛΛΗΝΟΡΩΣΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ 807,00 ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΒΟΙΩΤΙΑΣ 500,00 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΞΑΝΑ ΚΙΝΗΣΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΟΙΧΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΕΑΠΟΛΗΣ ΣΥΚΕΩΝ 5.000,00 1.500,00 40.322,58 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΔΙΠΛ.ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΟΛΗΠΤΩΝ ΔΗΜ.ΕΡΓΩΝ 5.000,00 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ 5.000,00 ΣΥΝΟΛΟ 181.758,10 Σημείωση: Επί των παραπάνω δαπανών πληρώθηκε ΦΠΑ ύψους 37741.9300 ευρώ 37.741,93 ευρώ ΧΟΡΗΓΙΕΣ 2019 ΣΕ ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ 2 ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 6 ΤΟΥ Ν.4374/2016 ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΚΑΘΑΡΟ ΠΟΣΟ (σε ευρώ) 0,00 152 Γ ν ω σ τ ο π ο ι ή σ ε ι ς Ν . 4 37 4 / 2 0 1 6 2018 ΔΩΡΕΕΣ 2019 ΣΕ ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΘΑΡΟ ΠΟΣΟ (σε ευρώ) "ΠΑΝΟΣ & ΧΡΥΣΗΙΔΑ - ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ" 200,00 ΚΙΒΩΤΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ 1.500,00 ΣΥΝΟΛΟ 1.700,00 Σημείωση: Επί των παραπάνω δαπανών πληρώθηκε ΦΠΑ ύψους .000 ευρώ 0,00 ευρώ 153 Διαθεσιμότητα Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης Error! Unknown document property name. Error! Unknown document property name. Error! Unknown document property name. Document Classification: KPMG Confidential Error! Unknown document property name. Δ ι α θ ε σ ι μ ό τ η τ α Ε τ ή σ ι α ς Ο ι κ ον ομ ι κ ή ς Έ κ θ ε σ η ς 2019 V. Διαθεσιμότητα Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης H Ετήσια Οικονομική Έκθεση, στην οποία περιλαμβάνονται: • • • • Η Δήλωση των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου Η Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου, Η Επεξηγηματική Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου, Οι Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις Ομίλου και Τραπέζης (περιλαμβάνουν Έκθεση Ελέγχου των Ανεξάρτητων Ορκωτών Ελεγκτών) είναι αναρτημένη στο διαδίκτυο στη διεύθυνση https://www.atticabank.gr/el/investors/investor-financialresults/periodical-financial-data?folder=2019 (Ενότητα: Αρχική /Επενδυτές/ Οικονομικά Μεγέθη/Περιοδικές Οικονομικές Καταστάσεις/2019) 155

Περίληψη: Βεβαιώνεται και δηλώνεται ότι, εξ όσων γνωρίζουμε: - Οι ετήσιες οικονομικές καταστάσεις της ATTICA BANK ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ και του Ομίλου της, για τη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσης της Τράπεζας και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο. - Η ετήσια έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπο αληθή, την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση της Τράπεζας, καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Αθήνα, 29 Απριλίου 2020 Για το Διοικητικό Συμβούλιο Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. Ο ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Ο ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΩΣΤΑΣ Σ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α.Δ.Τ. ΑΒ 065426 ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ν. ΠΑΝΤΑΛΑΚΗΣ Α.Δ.Τ. ΑΕ 119288 ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜ. ΤΣΑΚΙΡΑΚΗΣ Α.Δ.Τ. Λ 024276