ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ........................................................................................... 3 ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ 2019 .................................................................................... 4 ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΟΡΚΩΤΩΝ ΕΛΕΓΚΤΩΝ ΛΟΓΙΣΤΩΝ................................................................................. 54 ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ 2019 ............... 63 ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΙΚΩΝ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΩΝ .......................................................................................................... 64 ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ .................................................................................................. 65 ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ .................................................................................................. 66 ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ ........................................................................................................................ 67 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ 2019 ......................................... 68 1. Γενικές πληροφορίες για την Εταιρεία και τον Όμιλο ................................................................................ 69 2. Βάση κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων ....................................................................... 71 3. Βασικές λογιστικές αρχές ............................................................................................................................ 79 4. Πληροφόρηση κατά τομέα.......................................................................................................................... 93 5. Κόστος πωληθέντων.................................................................................................................................... 95 6. Έξοδα διοίκησης / διάθεσης ....................................................................................................................... 95 7. Άλλα έσοδα / έξοδα .................................................................................................................................... 96 8. Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα ........................................................................................................... 96 9. Αποτελέσματα από επενδυτικές δραστηριότητες ...................................................................................... 97 10. Αποτελέσματα επιμέτρησης επενδύσεων σε συνδεδεμένες ..................................................................... 97 11. Άλλες προβλέψεις ....................................................................................................................................... 97 12. Πάγια περιουσιακά στοιχεία / Επενδύσεις σε ακίνητα .............................................................................. 98 13. Συμμετοχές σε θυγατρικές & συγγενείς ................................................................................................... 101 14. Αποθέματα ................................................................................................................................................ 102 15. Απαιτήσεις από πελάτες και λοιπές βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις.......................................................... 103 16. Χρηματοοικονομικά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων ..................................................... 104 17. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ........................................................................................................ 104 18. Μετοχικό κεφάλαιο / Διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο ...................................................... 105 19. Αποθεματικά ............................................................................................................................................. 105 20. Αποτελέσματα εις νέο ............................................................................................................................... 106 21. Μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις ......................................................... 106 22. Αναβαλλόμενοι φόροι και φόρος εισοδήματος ....................................................................................... 108 23. Παροχές στους εργαζόμενους / Λοιπές προβλέψεις ................................................................................ 110 24. Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης ................................................................................................. 112 25. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις .................................................................................................... 112 26. Υποχρεώσεις σε προμηθευτές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ............................................. 113 27. Κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή ..................................................................................................................... 113 28. Μερίσματα ................................................................................................................................................ 114 29. Υπόλοιπα και συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη .................................................................................... 114 30. Δεσμεύσεις και συμβατικές υποχρεώσεις ................................................................................................ 116 31. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις / απαιτήσεις - επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές ....................................... 117 32. Σκοποί και πολιτικές διαχείρισης κινδύνων.............................................................................................. 118 33. Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία ...................................................................................... 123 34. Μεταγενέστερα γεγονότα ......................................................................................................................... 124 ΣΤΟΙΧΕΙΑ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ 2019 ....................................................................................................... 125 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 10 ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ 3401/2005 .............................................................................. 126 ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε. ΑΡ.Γ.Ε.ΜΗ.: 121557860000 ΛΕΩΦΟΡΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ 148, 73100 ΧΑΝΙΑ, ΚΡΗΤΗ ΤΗΛ.: 28210 24000, FAX: 28210 36200 e-mail: info@anek.gr www.anek.gr 3 53 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΟΡΚΩΤΩΝ ΕΛΕΓΚΤΩΝ ΛΟΓΙΣΤΩΝ Προς τους Μετόχους της ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε. Έκθεση Ελέγχου επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της εταιρείας ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε. (η Εταιρεία), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις συνολικών εισοδημάτων, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και περίληψη σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την οικονομική θέση της εταιρείας ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε. και των θυγατρικών αυτής (ο Όμιλος) κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019, τη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις ταμειακές τους ροές για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ) όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στην ενότητα της έκθεσής μας “Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων”. Είμαστε ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία και τις απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ουσιώδης αβεβαιότητα που σχετίζεται με τη συνέχιση της δραστηριότητας Εφιστούμε την προσοχή σας στη σημείωση 2 επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων και ειδικότερα στο γεγονός ότι το κεφάλαιο κίνησης της Εταιρείας και του Ομίλου είναι αρ- 54 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` νητικό κατά € 261,7 εκατ. και € 253,7 εκατ. αντίστοιχα, τα ίδια κεφάλαια της Εταιρείας παραμένουν αρνητικά κατά € 5,4 εκατ. ενώ υφίστανται ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα. Τα παραπάνω γεγονότα και καταστάσεις σε συνδυασμό με την επίπτωση που αναμένεται να έχει στα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα του Ομίλου η κρίση της πανδημίας του νέου κορωνοϊού (COVID-19) όπως αναφέρονται στις σημειώσεις 2 και 32, υποδηλώνουν την ύπαρξη ουσιώδους αβεβαιότητας η οποία ενδεχομένως θα εγείρει σημαντική αμφιβολία σχετικά με τη δυνατότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Στη σημείωση 2 των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων αναφέρονται τα μέτρα που έχουν ληφθεί ή σχεδιαστεί από τη διοίκηση για τη διασφάλιση της ομαλής συνέχισης της δραστηριότητας της Εταιρείας και του Ομίλου. Οι κυβερνητικές αποφάσεις αναφορικά με τη δέσμη μέτρων για την ενίσχυση του κλάδου της επιβατηγού ναυτιλίας και της οικονομίας γενικότερα και η ουσιαστική εφαρμογή τους για την αντιστάθμιση των δυσμενών επιπτώσεων της πανδημίας αποτελούν, μαζί με τον τερματισμό της σε εύλογο χρονικό διάστημα, προϋπόθεση για την ομαλή συνέχιση της δραστηριότητας της Εταιρείας και του Ομίλου. Η γνώμη μας δεν διαφοροποιείται σε σχέση με το θέμα αυτό. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως. Τα θέματα αυτά αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Εκτός από το θέμα που περιγράφεται στην παράγραφο της έκθεσης μας “Ουσιώδης αβεβαιότητα που σχετίζεται με τη συνέχιση δραστηριότητας”, έχουμε διαπιστώσει ότι τα θέματα που περιγράφονται κατωτέρω είναι τα σημαντικότερα θέματα του ελέγχου που πρέπει να γνωστοποιούνται στην έκθεσή μας. Αναγνώριση εσόδου Σημαντικότερο Θέμα Ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε από τον έλεγχό μας Ο κύκλος εργασιών της Εταιρείας και του Ομίλου Στις ελεγκτικές διαδικασίες μας σχετικά με τον έλεγχο ανήλθε για τη χρήση που έληξε την 31.12.2019 σε € των εσόδων περιλαμβάνονται: 157,0 εκατ. και € 173,9 εκατ. αντίστοιχα. · Εξέταση της καταλληλότητας των λογιστικών πολιτικών αναγνώρισης εσόδων της Εταιρείας και Η αναγνώριση των εσόδων της Εταιρείας και του του Ομίλου και την αξιολόγηση της συμμόρφωσης Ομίλου είναι σύνθετη λόγω του όγκου των συναλ- τους με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα (ΔΠΧΑ). λαγών, της πολυπλοκότητας των πληροφοριακών · Έλεγχος των γενικών δικλείδων εσωτερικού ελέγ- συστημάτων, της χρονικής κατανομής του εσόδου χου των πληροφοριακών συστημάτων που χρησι- 55 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` Αναγνώριση εσόδου Σημαντικότερο Θέμα Ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε από τον έλεγχό μας και της χρήσης εξωτερικού οργανισμού υπηρεσιών μοποιεί η Εταιρεία και ο Όμιλος για τη διασφάλι- (Κοινοπραξία ΑΝΕΚ ΑΕ – ΣΟΥΠΕΡΦΑΣΤ ΕΝΤΕΚΑ) ως ση της ορθής αναγνώρισης των εσόδων. βασικού μηχανισμού για τη λογιστικοποίηση και · Έλεγχος της λειτουργικής αποτελεσματικότητας κατανομή (χρονική και μεταξύ των μελών της Κοινο- των δικλείδων εσωτερικού ελέγχου του οργανι- πραξίας) των εσόδων από ναύλους. Για τους λόγους σμού υπηρεσιών (Κοινοπραξία ΑΝΕΚ ΑΕ – ΣΟΥ- αυτούς η περιοχή αυτή θεωρείται κρίσιμη για τον ΠΕΡΦΑΣΤ ΕΝΤΕΚΑ) αναφορικά με την ορθή ανα- έλεγχό μας. γνώριση στις ειδικές εκκαθαρίσεις του εσόδου από ναύλους και την ορθή κατανομή τους στα μέ- Σχετική αναφορά γίνεται στις σημειώσεις 3v και 4 των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. λη της Κοινοπραξίας. · Συμφωνία του λογαριασμού των αναβαλλόμενων εσόδων με τα εκδοθέντα και μη ταξιδεύσαντα εισιτήρια επιβατών και οχημάτων. · Συμφωνίες μεταξύ λογιστικών και εμπορικών συστημάτων. Πέραν των ελέγχων επί των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου, εκτελέσαμε επιπλέον ουσιαστικές ελεγκτικές διαδικασίες εσόδων, (έλεγχο παραστατικών, συμβάσεων και λογιστικών εγγραφών) και αναλυτικές διαδικασίες. Απομείωση αξίας μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων (πλοίων) Σημαντικότερο Θέμα Ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε από τον έλεγχό μας Κατά την 31.12.2019, ο Όμιλος εμφανίζει στις ετήσι- Στις ελεγκτικές διαδικασίες μας σχετικά με τον έλεγχο ες χρηματοοικονομικές καταστάσεις του ενσώματα απομείωσης περιλαμβάνονται: πάγια περιουσιακά στοιχεία ύψους € 270,4 εκατ. εκ · Αξιολόγηση της συνολικής διαδικασίας ελέγχου των οποίων τα € 254,0 εκατ. είναι πλοία και τα ο- απομείωσης που διενεργεί η διοίκηση και της συ- ποία αποτελούν το 76,8% του συνολικού ενεργητι- νέπειάς της με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα κού του Ομίλου. (ΔΠΧΑ). · Αξιολόγηση της ανεξαρτησίας, της αντικειμενικό- Ο Όμιλος διενεργεί ετήσιο έλεγχο απομείωσης σε τητας, της καταλληλότητας και της επάρκειας των ολόκληρο το στόλο του σύμφωνα με το ΔΛΠ 36, εμπειρογνωμόνων εκτιμητών που χρησιμοποιή- λαμβάνοντας αποτιμήσεις για κάθε πλοίο ξεχωρι- θηκαν από τη διοίκηση για την εκτίμηση της τρέ- στά, από δύο ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες- εκτι- χουσας αξίας των πλοίων την 31.12.2019. μητές. Με βάση τις εκτιμήσεις των ως άνω ανεξάρ- · Αξιολόγηση της καταλληλότητας των μοντέλων 56 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` Απομείωση αξίας μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων (πλοίων) Σημαντικότερο Θέμα Ελέγχου τητων εμπειρογνωμόνων προσδιορίζεται η τρέχου- Πώς αντιμετωπίστηκε από τον έλεγχό μας υπολογισμού που εφαρμόζει η διοίκηση. σα αξία κάθε πλοίου κατά την ημερομηνία των χρη- · Αξιολόγηση του εύλογου των σημαντικών παρα- ματοοικονομικών καταστάσεων (τέλος χρήσης) και δοχών των προϋπολογισμών που καταρτίζει η συγκρίνεται με την αντίστοιχη λογιστική. Όπου δια- διοίκηση, εξετάζοντας δεδομένα της αγοράς, κα- πιστωθεί ότι η τελευταία υπερβαίνει την τρέχουσα θώς και τις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν σε αξία του πλοίου, προσδιορίζεται η αξία χρήσης προηγούμενες χρήσεις. (value in use) μονάδας ταμειακών ροών (ΜΔΤΡ) με · Εξέταση της μαθηματικής ακρίβειας του μοντέλου σκοπό να διαπιστωθεί αν συντρέχει λόγος απομείω- που χρησιμοποιήθηκε και συμφωνία του με το ε- σης. Η αξία λόγω χρήσης του προκύπτει από το μο- πιχειρηματικό σχέδιο της διοίκησης. ντέλο της Καθαρής Παρούσας Αξίας (DCF), το οποίο · Αξιολόγηση της λογικότητας του προεξοφλητικού χρησιμοποιεί σημαντικές παραδοχές όπως εκτιμή- επιτοκίου και έλεγχος της μεθοδολογίας υπολο- σεις μελλοντικών εσόδων, λειτουργικών εξόδων και γισμού του. κεφαλαιουχικών δαπανών, όπως και το ύψος του · Διενέργεια δοκιμασίας ευαισθησίας των αξιών σε προεξοφλητικού επιτοκίου (discount interest). Το μεταβολές του προεξοφλητικού επιτοκίου ώστε προεξοφλητικό επιτόκιο δεν ενσωματώνει τις επι- να αξιολογηθεί η επάρκεια του περιθωρίου αξίας. πτώσεις του Covid -19, σύμφωνα με την παρ. 10 του · Αξιολόγηση της καταλληλότητας και επάρκειας ΔΛΠ 10. των γνωστοποιήσεων στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις που κατάρτισε η Διοίκηση για το έτος Σημειώνουμε επίσης ότι πέραν των αντικειμενικών 2019, ώστε να εξασφαλιστεί η σωστή γνωστοποί- και ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των πλοίων, η αξία ηση των προαναφερόμενων παραδοχών, εκτιμή- τους ενδέχεται να προσδιορίζεται και από τη δρο- σεων και ανάλυσης ευαισθησίας. μολογιακή γραμμή στην οποία δραστηριοποιούνται. Αυτή η περιοχή ελέγχου κρίνεται ως σημαντική λόγω του σημαντικού ύψους των μεγεθών, αλλά και των σημαντικών παραδοχών, κρίσεων και εκτιμήσεων που εφαρμόζει η διοίκηση σχετικά με το προεξοφλητικό επιτόκιο, τις υπολειμματικές αξίες, και την ωφέλιμη ζωή των περιουσιακών στοιχείων. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου σχετικά με το θέμα αυτό περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 3vii & 12 των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 57 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` Ναυτικό συμβάν Norman Atlantic Σημαντικότερο Θέμα Ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε από τον έλεγχό μας Όπως αναφέρεται στη σημείωση 31 των ετήσιων Στις ελεγκτικές διαδικασίες μας περιλαμβάνονται: χρηματοοικονομικών καταστάσεων, στις 28.12.2014 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στο ναυλωμένο · Αξιολόγηση του εύλογου των εκτιμήσεων της πλοίο διοίκησης σχετικά με τη μελλοντική έκβαση του Norman Atlantic ενώ έπλεε στην Αδριατική θάλασ- συμβάντος σε συνδυασμό με το ιστορικό αυτού σα, γεγονός που επέφερε την έγερση σημαντικού και συγκεκριμένα τον αριθμό των περατωθέντων αριθμού αξιώσεων, μεγάλο ποσοστό εκ των οποίων έως σήμερα συμβιβασμών και την ασφαλιστική έχει ήδη συμβιβαστεί εξωδικαστικά, ενώ ταυτόχρο- τους κάλυψη, τις εκκρεμείς αγωγές και τις εκδο- να εκκρεμεί η εκδίκαση αγωγών που έχουν κατατε- θείσες εκθέσεις και αποφάσεις εμπειρογνώμων, θεί από ζημιωθέντες ενώπιον των αρμοδίων Ελληνι- αρχών & δικαστηρίων. κών και Ιταλικών Δικαστηρίων κατά της Εταιρείας, · Αξιολόγηση του εύλογου των εκτιμήσεων των νο- της πλοιοκτήτριας και της εφοπλίστριας του πλοίου. μικών συμβούλων της Εταιρείας και της συνέπειάς τους με το ισχύον νομικό εθνικό & διεθνές πλαί- Το συμβάν είναι καλυμμένο ασφαλιστικά από διε- σιο που καλύπτεται κυρίως από τον (ΕΚ) αριθ. θνή αλληλοασφαλιστικό συνεταιρισμό, ωστόσο εί- 392/2009 της 23ης Απριλίου 2009 σχετικά με την ναι ακόμη σε εξέλιξη η δικαστική και νομική διαδι- ευθύνη των μεταφορέων που εκτελούν θαλάσσιες κασία εν γένει, κατά συνέπεια εξακολουθεί να υφί- μεταφορές επιβατών σε περίπτωση ατυχήματος σταται αβεβαιότητα ως προς την τελική έκβαση του και υπόκεινται στους περιορισμούς ευθύνης που και τις ενδεχόμενες επιπτώσεις του στις χρηματοοι- καθορίζονται στη «Σύμβαση των Αθηνών». κονομικές καταστάσεις της Εταιρείας και του Ομίλου. · Επισκόπηση του ειδικού λογαριασμού πληρωμών των αποζημιώσεων και εξόδων του συμβάντος. · Έλεγχος των ποσών που αναφέρονται στη σύμβα- Λόγω της σύνθετης φύσης του θέματος, εκτιμούμε ση ασφάλισης ως απαλλαγές (deductibles) και της τον κίνδυνο αυτό ως σημαντικό. ορθής λογιστικοποίησης της σχετικής πρόβλεψης. · Συζήτηση απευθείας με τη Νομική Υπηρεσία της Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου σχετικά με το θέμα Εταιρείας σχετικά με την εξέλιξη του συμβάντος. αυτό περιλαμβάνονται στη σημείωση 31 των ετήσι- · Αξιολόγηση της επάρκειας και καταλληλότητας ων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. των γνωστοποιήσεων στις ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις σε σχέση με το ως άνω ναυτικό συμβάν. Άλλες πληροφορίες Η διοίκηση είναι υπεύθυνη για τις άλλες πληροφορίες. Οι άλλες πληροφορίες περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, για την οποία γίνεται σχετική αναφορά στην «Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων», στις Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά δεν περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου επί αυτών. 58 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις άλλες πληροφορίες και δεν εκφράζουμε με τη γνώμη αυτή οποιασδήποτε μορφής συμπέρασμα διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις άλλες πληροφορίες και με τον τρόπο αυτό, να εξετάσουμε εάν οι άλλες πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις ή τις γνώσεις που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εάν, με βάση τις εργασίες που έχουμε εκτελέσει, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδες σφάλμα σε αυτές τις άλλες πληροφορίες, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε το γεγονός αυτό. Δεν έχουμε τίποτα να αναφέρουμε σχετικά με το θέμα αυτό. Ευθύνες της διοίκησης και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που η διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν η διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προβεί σ ’αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθ. 44 ν.4449/2017) της Εταιρείας έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται 59 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` ότι θα επηρέαζαν τις οικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: · Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για την γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου. · Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό την διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. · Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών αρχών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από τη Διοίκηση. · Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από τη διοίκηση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το εάν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Εάν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ή εάν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Εταιρεία και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. · Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. · Αποκτούμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Είμαστε 60 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Εταιρείας και των θυγατρικών της. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως και ως εκ τούτου αποτελούν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Έκθεση επί Άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Λαμβάνοντας υπόψη ότι η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση αυτή κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου 5 του άρθρου 2 του Ν. 4336/2015 (μέρος Β), σημειώνουμε ότι: α) Στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται δήλωση εταιρικής διακυβέρνησης, η οποία παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που ορίζονται στο άρθρο 152 του Ν. 4548/2018. β) Κατά τη γνώμη μας η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150-151 και 153-154 και της παραγράφου 1 (περιπτώσεις γ’ και δ’) του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018 και το περιεχόμενο αυτής αντιστοιχεί με τις συνημμένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης που έληξε την 31.12.2019. γ) Με βάση τη γνώση που αποκτήσαμε κατά το έλεγχό μας, για την εταιρεία «ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε.» και το περιβάλλον της, δεν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού της Συμβουλίου. 2. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 61 Έκθεση ανεξάρτητων ορκωτών ελεγκτών λογιστών ` 3. Παροχή Μη Ελεγκτικών Υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Εταιρεία και τις θυγατρικές της μη ελεγκτικές υπηρεσίες που απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 4. Ίδια κεφάλαια και σχετικές απαιτήσεις του Ν.4548/18 Στη σημείωση 2 επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων γίνεται αναφορά στο γεγονός ότι τα ίδια κεφάλαια της μητρικής εταιρείας έχουν καταστεί αρνητικά και έχουν εφαρμογή οι διατάξεις της παρ. 4 του άρθρου 119 του Ν.4548/18 βάσει των οποίων το Διοικητικό Συμβούλιο της εταιρείας υποχρεούται να συγκαλέσει τη γενική συνέλευση, μέσα σε προθεσμία έξι (6) μηνών από τη λήξη της χρήσης για την λήψη κατάλληλων μέτρων. 5. Διορισμός ελεγκτών Η Grant Thornton διορίστηκε για πρώτη φορά ως ελεγκτική εταιρεία της ‘’ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΕ’’ με την από 04.06.2006 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μια συνολική περίοδο δεκατεσσάρων ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Η ΣΟΛ Α.Ε. διορίστηκε για πρώτη φορά ως ελεγκτική εταιρεία της ‘’ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΕ’’ με την από 20.06.1993 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μια συνολική περίοδο είκοσι επτά ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Αθήνα, 24 Απριλίου 2020 Οι Ορκωτοί Ελεγκτές – Λογιστές Κωνσταντίνος Εμμ. Αντωνακάκης Νικόλαος Ε. Κολλύρης A.M. ΣΟΕΛ 22 781 A.M. ΣΟΕΛ 35 591 ΣΟΛ Α.Ε. Μέλος Δικτύου Crowe Global Φωκ. Νέγρη 3, 11257 Αθήνα Α.Μ. ΣΟΕΛ 125 62 Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 201 9 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ 2019 Τα ποσά των χρηματοοικονομικών καταστάσεων εκφράζονται σε χιλιάδες ευρώ (€). Οι τυχόν διαφορές μονάδων στους πίνακες οφείλονται σε στρογγυλοποιήσεις. 63 Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 201 9 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΙΚΩΝ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΩΝ Ο Όμιλος Η Εταιρεία Σημ. 01.01.1931.12.19 01.01.1831.12.18 01.01.1931.12.19 01.01.1831.12.18 Κύκλος εργασιών (πωλήσεις) 4 173.891 168.235 157.039 153.453 Κόστος πωληθέντων 5 (133.635) (136.664) (122.951) (126.041) 40.256 31.571 34.088 27.412 Μικτά κέρδη Άλλα έσοδα 7 1.671 753 2.104 1.187 Έξοδα διοικητικής λειτουργίας 6 (9.489) (11.880) (8.711) (10.982) Έξοδα λειτουργίας διάθεσης 6 (15.469) (15.555) (12.868) (13.110) Άλλα έξοδα 7 (2.290) (1.303) (2.209) (490) 14.679 3.586 12.404 4.017 Χρηματοοικονομικά έξοδα 8 (9.534) (9.505) (9.520) (9.399) Χρηματοοικονομικά έσοδα 8 55 42 5 32 Αποτελέσματα από επενδυτικές δραστηριότητες 9 89 (56) 83 (1.573) Αποτελέσματα επιμέτρησης επενδύσεων σε συνδεδεμένες 10 101 57 695 631 Άλλες προβλέψεις 11 (817) (6.780) (817) (6.780) 4.573 (12.656) 2.850 (13.072) (756) (619) (194) (147) 3.817 (13.275) 2.656 (13.219) 26 105 8 31 26 105 8 31 (259) 27 (246) 21 4 1 - - (255) 28 (246) 21 (229) 133 (238) 52 3.588 (13.142) 2.418 (13.167) Ιδιοκτήτες μητρικής 2.577 (13.842) - - Μη ελέγχουσες συμμετοχές 1.240 567 - - Ιδιοκτήτες μητρικής 2.342 (13.764) - - Μη ελέγχουσες συμμετοχές 1.246 622 - - Κέρδη προ φόρων, χρηματοδοτικών & επενδυτικών αποτελεσμάτων Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Φόρος εισοδήματος 22 Κέρδη / (ζημιές) μετά από φόρους Λοιπά συνολικά εισοδήματα Στοιχεία που αναταξινομούνται στα αποτελέσματα: Αλλαγή φορολ. συντελεστή αναβαλ. φορολογίας οικοπέδων Στοιχεία που δεν αναταξινομούνται στα αποτελέσματα: Μεταβολή αναλογιστικών κερδών / (ζημιών) 23 Αναβαλλόμενοι φόροι Λοιπά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους Κέρδη / (ζημιές) αποδοτέα σε: Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα αποδοτέα σε: Κέρδη μετά από φόρους ανά μετοχή - βασικά (σε €) 27 0,0137 (0,0734) 0,0141 (0,0701) Κέρδη μετά από φόρους ανά μετοχή - απομειωμένα (σε €) 27 0,0119 (0,0487) 0,0122 (0,0485) 25.638 14.618 22.898 14.790 Κέρδη προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και αποσβέσεων (EBITDA) Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των ανωτέρω ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 64 Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 201 9 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ Ο Όμιλος Η Εταιρεία Σημ. 31.12.19 31.12.18 31.12.19 31.12.18 ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία 12 Επενδύσεις σε ακίνητα 12 1.753 1.758 678 683 Άυλα περιουσιακά στοιχεία 12 268 316 268 316 Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες 13 - - 6.348 5.918 Συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες 13 2.196 2.094 2.196 2.094 1.438 1.428 1.412 1.407 251 243 - - Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις 22 Σύνολο μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων 270.453 278.489 263.271 270.437 276.359 284.328 274.173 280.855 Αποθέματα 14 3.156 3.088 2.047 1.912 Απαιτήσεις από πελάτες 15 34.201 27.204 33.282 31.708 Λοιπές βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις 15 5.861 5.534 5.159 4.784 Χρηματοοικονομικά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 16 2.859 2.915 1.867 1.177 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 17 Σύνολο κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ 8.498 7.350 2.019 2.298 54.575 46.091 44.374 41.879 330.934 330.419 318.547 322.734 ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Μετοχικό κεφάλαιο 18 56.597 56.597 56.597 56.597 Διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο 18 745 745 745 745 Αποθεματικά 19 25.137 9.607 23.571 8.062 Αποτελέσματα εις νέο 20 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων ιδιοκτητών μητρικής (91.686) (82.987) (86.339) (73.248) (9.207) (16.038) Μη ελέγχουσες συμμετοχές Σύνολο ιδίων κεφαλαίων (5.426) (7.844) 12.538 7.169 - - 3.331 (8.869) (5.426) (7.844) Μακροπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις 21 - 2.623 - 2.623 Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις 22 1.064 1.116 295 308 Υποχρεώσεις συνταξιοδοτικών παροχών προσωπικού 23 2.766 2.445 2.605 2.301 Λοιπές προβλέψεις 23 2.122 1.500 2.063 1.179 Επιχορηγήσεις περιουσιακών στοιχείων 12 451 457 - - Υποχρεώσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων 24 10.737 14.531 10.737 14.531 Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις 25 2.231 2.891 2.152 2.891 19.371 25.563 17.852 23.833 Σύνολο μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων Βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις 21 Υποχρεώσεις σε προμηθευτές 26 36.487 41.005 35.778 37.575 Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις 26 13.037 16.586 11.635 13.749 Σύνολο βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων Σύνολο υποχρεώσεων ΣΥΝΟΛΟ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ 258.708 256.134 258.708 255.421 308.232 313.725 306.121 306.745 327.603 339.288 323.973 330.578 330.934 330.419 318.547 322.734 Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των ανωτέρω ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 65 Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 201 9 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ Ο Όμιλος Σημ. Υπόλοιπο 01.01.2018 Αποθεμ. Μετοχικό Υπέρ το αναπρ/γής κεφάλαιο άρτιο ακινήτων 56.597 745 2.066 Λοιπά Αποτελέαποθεσματα ματικά εις νέο 7.454 Επίδραση από εφαρμογή ΔΠΧΑ 9 Αναμορφωμένο υπόλοιπο 01.01.2018 56.597 745 Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα 2018 2.066 7.454 55 Μη ελέγχουσες συμΣύνολο μετοχές Σύνολο (67.007) (145) 2.895 2.750 (681) (681) (26) (707) (67.688) (826) 2.869 2.043 (13.818) (13.763) 622 (13.141) - (190) (190) Μερίσματα σε μη ελέγχουσες συμμετοχές Επίδραση από μεταβολή ποσοστού και αύξηση μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικής (1.432) (1.432) 3.836 2.404 Επίδραση πώλησης ιδίων μετοχών θυγατρικής (16) (16) 31 15 32 (32) - Σχηματισμός αποθεματικών θυγατρικών - Ίδια κεφάλαια στις 31.12.2018 56.597 745 2.121 7.486 (82.987) (16.038) 7.169 (8.869) Υπόλοιπο 01.01.2019 56.597 745 2.121 7.486 (82.987) (16.038) 7.169 (8.869) 2.328 2.342 1.246 3.588 Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα 2019 20 Σχηματισμός αποθεματικών θυγατρικών 20 21 (21) - Μεταφορά αποθεματικών 19 15.501 (15.501) - - - Επίδραση παύσης ενοποίησης θυγατρικής 1 (6) 4.495 4.489 4.471 8.960 - (348) (348) (91.686) (9.207) 12.538 3.331 Λοιπά Αποτελέαποθεσματα ματικά εις νέο Σύνολο 14 Μερίσματα σε μη ελέγχουσες συμμετοχές Ίδια κεφάλαια στις 31.12.2019 56.597 Η Εταιρεία Σημ. Υπόλοιπο 01.01.2018 745 2.135 Αποθεμ. Μετοχικό Υπέρ το αναπρ/γής κεφάλαιο άρτιο ακινήτων 56.597 745 933 23.002 7.098 Επίδραση από εφαρμογή ΔΠΧΑ 9 Αναμορφωμένο υπόλοιπο 01.01.2018 56.597 745 Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα 2018 933 7.098 31 Επίδραση πώλησης ιδίων μετοχών θυγατρικής (59.368) 6.005 (668) (668) (60.036) 5.337 (13.198) (13.167) (14) (14) Ίδια κεφάλαια στις 31.12.2018 56.597 745 964 7.098 (73.248) (7.844) Υπόλοιπο 01.01.2019 56.597 745 964 7.098 (73.248) (7.844) 2.410 2.418 15.501 (15.501) - 22.599 (86.339) (5.426) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα 2019 20 Μεταφορά αποθεματικών 19 Ίδια κεφάλαια στις 31.12.2019 8 56.597 745 972 - Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των ανωτέρω ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 66 Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 201 9 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ Ο Όμιλος Η Εταιρεία 01.01.1931.12.19 01.01.1831.12.18 01.01.1931.12.19 01.01.1831.12.18 4.573 (12.656) 2.850 (13.072) 11.023 11.211 10.494 10.773 (64) (179) - - (2) (7) (1) - 2.322 7.155 2.270 6.896 189 479 189 464 (189) (85) (777) 858 Λειτουργικές δραστηριότητες Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Πλέον / (μείον) προσαρμογές για: Αποσβέσεις Αποσβέσεις επιχορηγήσεων παγίων (Κέρδη) / ζημιές από πώληση παγίων στοιχείων Προβλέψεις Συναλλαγματικές διαφορές Αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα (μείον πιστωτικοί τόκοι) 9.290 8.983 9.326 8.902 27.142 14.901 24.351 14.821 Μείωση / (αύξηση) αποθεμάτων (169) (151) (135) (157) Μείωση / (αύξηση) απαιτήσεων (3.193) (2.589) (3.284) (4.568) Αύξηση / (μείωση) υποχρεώσεων (πλην δανειακών) (4.049) 10.003 (4.188) 10.995 (6.665) (7.729) (6.651) (7.711) (780) (365) (150) (49) 12.286 14.070 9.943 13.331 Απόκτηση συνδεδεμένων, χρεογράφων και λοιπών επενδύσεων (607) (405) (607) (56) Εισπράξεις από πωλήσεις χρεογράφων και λοιπών επενδύσεων - 56 - 56 (5.517) (10.216) (5.139) (9.139) 2 26 1 - 47 14 1 2 - - 163 174 (6.075) (10.525) (5.581) (8.963) - 2.420 - - (3.228) (3.472) (3.228) (3.472) (212) - (134) - 143 1.938 144 1.938 (1.423) (3.753) (1.423) (3.753) Πλέον / (μείον) προσαρμογές για μεταβολές λογ/σμών κεφαλαίου κίνησης ή που σχετίζονται με τις λειτουργικές δραστηριότητες: Μείον: Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα καταβλημένα Καταβλημένοι φόροι εισοδήματος Σύνολο ροών λειτουργικών δραστηριοτήτων (α) Επενδυτικές δραστηριότητες Αγορά παγίων περιουσιακών στοιχείων Εισπράξεις από πωλήσεις παγίων περιουσιακών στοιχείων Τόκοι εισπραχθέντες Μερίσματα εισπραχθέντα Σύνολο ροών επενδυτικών δραστηριοτήτων (β) Χρηματοδοτικές δραστηριότητες Εισπράξεις από αύξηση μετοχικού κεφαλαίου Πληρωμές δόσεων χρηματοδοτικών μισθώσεων Πληρωμές υποχρεώσεων λειτουργικών μισθώσεων Εισπράξεις από εκδοθέντα / αναληφθέντα δάνεια Εξοφλήσεις δανείων Μερίσματα πληρωθέντα (343) (154) - - (5.063) (3.021) (4.641) (5.287) Καθαρή αύξηση / (μείωση) στα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα της χρήσης (α) + (β) + (γ) 1.148 524 (279) (919) Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα έναρξης χρήσης 7.350 6.826 2.298 3.217 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα λήξης χρήσης 8.498 7.350 2.019 2.298 Σύνολο ροών χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων (γ) Οι συνοδευτικές σημειώσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των ανωτέρω ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 67 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ 2019 68 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 1. Γενικές πληροφορίες για την Εταιρεία και τον Όμιλο Η Μητρική Εταιρεία ιδρύθηκε το έτος 1967 (ΦΕΚ 201/10.04.67) με την επωνυμία «ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥ- ΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ A.E.» και το διακριτικό τίτλο «ANEK LINES» (εφεξής «ΑΝΕΚ», «Εταιρεία» ή «Μητρική») και δραστηριοποιείται στον κλάδο της επιβατηγού ναυτιλίας. Έδρα της Εταιρείας είναι ο δήμος Χανίων και τα κεντρικά της γραφεία βρίσκονται επί της λεωφόρου Καραμανλή 148 στα Χανιά. Η ΑΝΕΚ είναι καταχωρημένη στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο με αριθμό 121557860000 και η διεύθυνσή της στο διαδίκτυο είναι www.anek.gr. Οι μετοχές της Εταιρείας από το 1999 είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στον Όμιλο, εκτός της Μητρικής, περιλαμβάνονται και οι ακόλουθες θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες με τα αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής: Επωνυμία Ποσοστό Ομίλου Έδρα Δραστηριότητα ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΑΠΟΚΟΡΩΝΑ Α.Ε. (ΕΤΑΝΑΠ) 31,90% Στύλος Χανίων Παραγωγή και διάθεση εμφιαλωμένου νερού ΛΕΥΚΑ ΟΡΗ Α.Β.Ε.Ε. 48,24%* Στύλος Χανίων Τυποποίηση και εμπορία αγροτικών προϊόντων και ειδών συσκευασίας ΑΝΕΚ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ – ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ – ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 99,32%** Χανιά Τουρισμός – συμμετοχή σε άλλες εταιρείες – παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών κ.λπ. ΑΙΓΑΙΟΝ ΠΕΛΑΓΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 100% Χανιά Ναυτική εταιρεία Ν.959/79 ΑΝΕΚ LINES ITALIA S.r.l. 49% Ανκόνα Ιταλίας Πρακτόρευση και αντιπροσώπευση ναυτιλιακών εταιρειών * άμεση συμμετοχή: 24% και έμμεση μέσω της ΕΤΑΝΑΠ: 24,24% ** άμεση συμμετοχή: 99% και έμμεση μέσω της ΕΤΑΝΑΠ: 0,32% Οι παραπάνω εταιρείες στις οποίες η ΑΝΕΚ συμμετέχει με ποσοστό από 50% και άνω, καθώς και οι θυγατρικές εταιρείες «ΕΤΑΝΑΠ» και «ΛΕΥΚΑ ΟΡΗ» στις οποίες η Μητρική ασκεί έλεγχο, έχουν συμπεριης ληφθεί στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της 31 Δεκεμβρίου 2019 με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης. Η «ΑΝΕΚ LINES ITALIA S.r.l.» στην οποία η Μητρική συμμετέχει με ποσοστό 49% ενοποιήθηκε με τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Εκτός των ανωτέρω, η Μητρική κατέχει ποσοστό συμμετοχής 50,11% στην εταιρεία ΛΑΣΙΘΙΩΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (ΛΑΝΕ) η οποία ενοποιούνταν μέχρι τις 31.12.2018 με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης. Η εν λόγω θυγατρική δεν έχει περιληφθεί στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, καθότι η διοίκηση του Ομίλου εκτιμά ότι έχει επέλθει απώλεια ελέγχου σύμφωνα με τα προδιαγραφόμενα στο ΔΠΧΑ 10 «Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις». Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 10, ένας επενδυτής ελέγχει μια εκδότρια όταν είναι εκτεθειμένος ή έχει δικαιώματα σε κυμαινόμενες αποδόσεις στο πλαίσιο της συμμετοχής του στην εκδότρια και έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει τις αποδόσεις αυτές μέσω της εξουσίας του επί της εκδότριας. Επομένως, ένας επενδυτής ελέγχει μια εκδότρια εάν και μόνο διαθέτει όλα τα ακόλουθα: α) εξουσία επί της εκδότριας, β) τοποθετήσεις ή δικαιώματα 69 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά με μεταβλητές αποδόσεις από τη συμμετοχή του στην εκδότρια και γ) δυνατότητα να χρησιμοποιήσει την εξουσία του επί της εκδότριας για να επηρεάσει το ύψος των αποδόσεών του. Η ΑΝΕΚ, παρόλο που κατέχει το 50,11% των δικαιωμάτων ψήφου, έχει χάσει τη δυνατότητα (δηλαδή τον έλεγχο) να χρησιμοποιήσει την εξουσία της επί της εκδότριας ΛΑΝΕ για να επηρεάσει το ύψος των αποδόσεών της και, πιο συγκεκριμένα, για τους εξής λόγους: α) Το πλοίο της θυγατρικής, το οποίο συνιστούσε το μοναδικό παραγωγικό περιουσιακό της στοιχείο, εκπλειστηριάστηκε στις 20.11.2019 με επίσπευση πιστωτή. β) Η ΑΝΕΚ και η διοίκηση του Ομίλου αδυνατούν να προβούν στην αντικατάσταση του αποβιώσαντος διευθύνοντος συμβούλου, καθώς και των δύο παραιτημένων μελών του διοικητικού συμβουλίου της ΛΑΝΕ. γ) Υφίσταται αίτηση πτώχευσης και ορισμού συνδίκου πτώχευσης από πιστωτή ενώπιον του πολυμελούς Πρωτοδικείου Χανίων επί της οποίας αναμένεται η έκδοση απόφασης και η θυγατρική εταιρεία αναμένεται να λυθεί ως νομικό πρόσωπο. δ) Η ΑΝΕΚ ή άλλη εταιρεία του Ομίλου δεν έχουν παράσχει εγγυήσεις για τα χρέη και τις υποχρεώσεις της θυγατρικής και κατά συνέπεια, δεδομένου ότι η ΛΑΝΕ είναι ανώνυμη εταιρεία, δεν υπάρχει ευθύνη των μετόχων της για τα χρέη της. Οι μέτοχοι θα υποστούν τη ζημιά που αντιστοιχεί μόνο στο καταβλημένο από αυτούς κεφάλαιο. Επομένως, αφού η λύση της ΛΑΝΕ είναι αναμενόμενη, η μη ενοποίησή της στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της 31.12.2019 είναι συνεπής με την ακριβοδίκαιη παρουσίαση και συμμόρφωση σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, δηλαδή στην ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης δεν θα περιληφθούν οι καθαρές υποχρεώσεις της ΛΑΝΕ αφού αυτές θα βαρύνουν τελικώς τους πιστωτές της. Η ΑΝΕΚ έχει απομειώσει πλήρως την αξία της συμμετοχής της στη θυγατρική, ενώ όλες οι εταιρείες του Ομίλου έχουν σχηματίσει ισόποσες προβλέψεις για τις απαιτήσεις τους από τη ΛΑΝΕ. Ως αποτέλεσμα της παύσης ενοποίησης της ΛΑΝΕ, η καθαρή θέση του Ομίλου ωφελήθηκε κατά € 8,96 εκατ. ευρώ εν των οποίων € 4,49 εκατ. αναλογούν στους ιδιοκτήτες της Μητρικής και € 4,47 εκατ. στις μη ελέγχουσες συμμετοχές. Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις των θυγατρικών εταιρειών για τη χρήση 2019 είναι αναρτημένες στον ιστότοπο της Εταιρείας www.anek.gr στην ενότητα «Η Εταιρεία - Ενημέρωση Επενδυτών - Αποτελέσματα». Ο αριθμός του απασχολούμενου προσωπικού στις 31 Δεκεμβρίου 2019 ανερχόταν σε 705 άτομα για την Εταιρεία -εκ των οποίων τα 512 απασχολούνταν ως πληρώματα στα πλοία- και σε 762 άτομα για τον Όμιλο (πληρώματα πλοίων 512 άτομα). Αντίστοιχα, στο τέλος της συγκρίσιμης χρήσης 2018 η Εταιρεία απασχολούσε 689 άτομα και ο Όμιλος 745. Οι ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης 2019 εγκρίθηκαν από το διοικητικό συμης βούλιο της ANEK στη συνεδρίαση της 24 Απριλίου 2020. 70 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 2. Βάση κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι συνημμένες ετήσιες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις (στο εξής «χρηματοοικονομικές καταστάσεις») έχουν συνταχθεί σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφεξής «ΔΠΧΑ») όπως αυτά έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (εφεξής «ΣΔΛΠ»), καθώς και τις διερμηνείες τους. Όλα τα ΔΠΧΑ που έχουν εκδοθεί και ισχύουν κατά τη σύνταξη των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις συντάχθηκαν σύμφωνα με την αρχή της συνέχισης της δραστηριότητας (going concern) και την αρχή του ιστορικού κόστους, όπως αυτή τροποποιείται με την αναπροσαρμογή συγκεκριμένων στοιχείων του ενεργητικού και του παθητικού σε εύλογες αξίες. Δυνατότητα ομαλής συνέχισης της δραστηριότητας (going concern) Η Εταιρεία, στο τέλος του 2017, συμπλήρωνε τρεις συνεχόμενες κερδοφόρες χρήσεις, πετυχαίνοντας παράλληλα την επιστροφή των ιδίων κεφαλαίων της σε θετικό πρόσημο. Την επόμενη χρονιά, η σημαντική άνοδος των τιμών των καυσίμων και οι έκτακτες προβλέψεις που διενεργήθηκαν οδήγησαν σε αρνητικά καθαρά αποτελέσματα και τα ίδια κεφάλαια κατέστησαν, εκ νέου, αρνητικά. Στη χρήση 2019 επιτεύχθηκε σημαντική βελτίωση των λειτουργικών αποτελεσμάτων και επιστροφή στην κερδοφορία, ωστόσο τα ίδια κεφάλαια της Εταιρείας στις 31.12.2019 παρέμειναν αρνητικά κατά € 5,4 εκατ., ενώ του Ομίλου επανήλθαν σε θετικό επίπεδο διαμορφούμενα σε € 3,3 εκατ. Με αντίστοιχες θετικές ενδείξεις ξεκίνησαν και οι πρώτοι μήνες του 2020. Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις σχετικά με την εξάπλωση της πανδημίας του COVID-19 και τους περιορισμούς και απαγορεύσεις που επιβλήθηκαν στη διακίνηση των επιβατών, αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά τα αποτελέσματα του 2020. Από την άλλη πλευρά, η σημαντική υποχώρηση των διεθνών τιμών πετρελαίου αντισταθμίζει εν μέρει την απώλεια των εσόδων, ενώ θετικά είναι τα κυβερνητικά μέτρα στήριξης που αφορούν στο εργασιακό κόστος και στην ενίσχυση της ρευστότητας. Επιπλέον, το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (ΥΝΑΝΠ) έχει προωθήσει σειρά μέτρων για τη στήριξη της ακτοπλοΐας, όπου μεταξύ άλλων προβλέπεται με έκτακτη νομοθετική ρύθμιση η δυνατότητα ενεργοποίησης διαδικασίας εκτάκτων αναθέσεων συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας για συγκεκριμένο δρομολόγιο ή δρομολόγια στο κύριο και τοπικό ακτοπλοϊκό δίκτυο. Σημειώνεται ότι στην παρούσα φάση είναι αδύνατον να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις σχετικά με τις οριστικές επιπτώσεις της πανδημίας στη λειτουργική δραστηριότητα του Ομίλου. Η διοίκηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και φροντίζει για την εφαρμογή των διαδικασιών και ιδίως τη λήψη των μέτρων και πολιτικών που κρίνονται σκόπιμα και αναγκαία, προκειμένου να διασφαλιστεί η επιχειρηματική συνέχεια και να περιοριστούν οι αρνητικές συνέπειες στο μικρότερο δυνατό βαθμό. Ενδεικτικά, μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί με σκοπό τη μείωση του λειτουργικού κόστους, είναι η προσωρινή απόσυρση πλοίου από τις γραμμές της Αδριατικής, ο γενικότερος ανασχεδιασμός των δρομολογίων και η προσωρινή αναστολή συμβάσεων εργασίας μέρους του διοικητικού προσωπικού. 71 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Αναφορικά με το αρνητικό κεφάλαιο κίνησης, από τις 31.12.2018 στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης έχει γίνει αναταξινόμηση των μακροπρόθεσμων δανείων της Μητρικής σε βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις σύμφωνα με την παράγραφο 74 του ΔΛΠ 1 (βλ. σημείωση 21 «Μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις»). Ως συνέπεια της αναταξινόμησης των μακροπρόθεσμων δανείων, το σύνολο των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων του Ομίλου στις 31.12.2019 ανερχόταν σε € 308,2 εκατ., ενώ το σύνολο των κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων ανερχόταν σε € 54,6 εκατ. Αντίστοιχα, το σύνολο των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων της Εταιρείας στις 31.12.2019 ανερχόταν σε € 306,1 εκατ., ενώ το σύνολο των κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων ανερχόταν σε € 44,4 εκατ. Σημειώνεται ότι στις δανειακές συμβάσεις προβλέπεται η δυνατότητα μετατροπής μέρους του ομολογιακού δανείου σε μετοχές, σε περίπτωση ύπαρξης αρνητικών ιδίων κεφαλαίων και επαναφοράς τους σε θετικό επίπεδο. Ήδη, οι ομολογιούχοι έχουν υποβάλει δηλώσεις άσκησης μετατροπής των ομολογιών σε κοινές μετοχές της Εταιρείας. Κατά το χρόνο που θα συντελεστούν όλες οι διαδικαστικές προϋποθέσεις για την άσκηση του δικαιώματος μετατροπής των εν λόγω ομολογιών, θα επέλθει αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας κατά το ποσό των € 10,8 εκατ. με την έκδοση 36.146.665 νέων κοινών μετά ψήφου μετοχών ονομαστικής αξίας € 0,30 η κάθε μία. Η σχετική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου καταρτίσθηκαν βάσει της αρχής της συνέχισης της δραστηριότητας (going concern), καθώς η διοίκηση εκτιμά ότι οι παραπάνω ενέργειες θα επιτρέψουν στην Εταιρεία να συνεχίσει απρόσκοπτα τη λειτουργία της. Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις, κρίσεις και υποθέσεις Η σύνταξη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ απαιτεί από τη διοίκηση να προβεί σε εκτιμήσεις, παραδοχές, υποθέσεις και αξιολογικές κρίσεις οι οποίες επηρεάζουν τα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις, καθώς και τις γνωστοποιήσεις των ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων κατά την ημερομηνία σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, όπως και τα δημοσιευμένα ποσά εσόδων και εξόδων. Τα πραγματικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από αυτές τις εκτιμήσεις. Οι εν λόγω εκτιμήσεις, παραδοχές και κρίσεις γίνονται προκειμένου να επιλεχθούν οι καταλληλότερες λογιστικές αρχές και βασίζονται στην προγενέστερη εμπειρία της διοίκησης του Ομίλου σε σχέση με το επίπεδο ή τον όγκο των συναφών συναλλαγών ή γεγονότων και σε άλλους παράγοντες σχετικούς με τις προσδοκίες για τη μελλοντική εξέλιξη γεγονότων και συναλλαγών. Επίσης, επανεξετάζονται περιοδικά προκειμένου να ανταποκρίνονται στα τρέχοντα δεδομένα και να αντανακλούν τους εκάστοτε τρέχοντες κινδύνους. Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις για τα περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου -αφού επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της χρηματοοικονομικής θέσης και τα αποτελέσματα- αποτελούν αυτές που σχετίζονται με: 72 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά α) Τα πλοία του Ομίλου, ήτοι την ωφέλιμη ζωή, την υπολειμματική αξία και την τρέχουσα αξία τους (βλ. σημείωση 3 vi). β) Ενδεχόμενα γεγονότα και υποχρεώσεις σε σχέση με δικαστικές διεκδικήσεις, αποζημιώσεις και ναυτικά συμβάντα. Η διοίκηση του Ομίλου εκτιμώντας τα πραγματικά γεγονότα καθώς και ότι συγκεκριμένες υποθέσεις δεν έχουν οριστικοποιηθεί, θεωρεί ότι η έκβασή τους δεν θα έχει αξιοσημείωτο αντίκτυπο στη χρηματοοικονομική κατάσταση και λειτουργία της Εταιρείας και του Ομίλου. Παρ’ όλα αυτά, ο καθορισμός των ενδεχόμενων υποχρεώσεων που σχετίζονται με τις δικαστικές διεκδικήσεις και τις απαιτήσεις είναι μια πολύπλοκη διαδικασία που περιλαμβάνει κρίσεις σχετικά με τις πιθανές συνέπειες και τις ερμηνείες σχετικά με τους νόμους και τους κανονισμούς. Μεταβολές στις κρίσεις ή στις ερμηνείες είναι πιθανό να οδηγήσουν σε μια αύξηση ή μια μείωση των ενδεχόμενων υποχρεώσεων του Ομίλου στο μέλλον. γ) Την ανακτησιμότητα των απαιτήσεων, την αξιολόγηση κάποιων υπολοίπων ως επισφαλή και την ανάγκη για σχηματισμό προβλέψεων απομείωσης για επισφαλείς απαιτήσεις και για αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές κατ’ εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9. Λογιστική πολιτική Κοινοπραξίας ΑΝΕΚ Α.Ε. - SUPERFAST ENDEKA (HELLAS) INC. & SIA Σχετικά με τη λογιστική πολιτική παρουσίασης της «ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑΣ ΑΝΕΚ Α.Ε. & SUPERFAST ENDEKA (HELLAS) INC. & ΣΙΑ» (εφεξής «Κοινοπραξία») στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, σημειώνεται ότι ο Όμιλος εφαρμόζει το ΔΠΧΑ 11 το οποίο ευθυγραμμίζει τη λογιστική απεικόνιση των επενδύσεων σε κοινοπραξίες με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κοινοπρακτούντων μερών επί των κοινοπραξιών αυτών. Αντικειμενικός σκοπός της Κοινοπραξίας είναι η δημιουργία εσόδων και η κατανομή τους στους κοινοπρακτούντες όπως καθορίζεται από το συμβατικό διακανονισμό. Η συμμετοχή του Ομίλου στην Κοινοπραξία έχει χαρακτηριστεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 11 ως «κοινή επιχείρηση». Σύμφωνα με το χαρακτηρισμό αυτό, ο Όμιλος αναγνωρίζει στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις: α) τα στοιχεία ενεργητικού του, συμπεριλαμβανομένου του μεριδίου του σε οποιαδήποτε στοιχεία ενεργητικού τού ανήκουν από κοινού, β) τις υποχρεώσεις του, συμπεριλαμβανομένου του μεριδίου του σε οποιεσδήποτε υποχρεώσεις τον βαρύνουν από κοινού, γ) το μερίδιό του στα έσοδα από την πώληση της παραγωγής από την κοινή επιχείρηση και δ) τις δαπάνες του, συμπεριλαμβανομένου του μεριδίου του σε οποιεσδήποτε δαπάνες τον βαρύνουν από κοινού. Τέλος, σημειώνεται ότι η διάρκεια της Κοινοπραξίας λήγει στις 31.05.2020 και αναμένεται η ανανέωσή της. Νέα πρότυπα, διερμηνείες, αναθεωρήσεις και τροποποιήσεις Το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (ΣΔΛΠ), καθώς και η Επιτροπή Διερμηνειών, έχουν εκδώσει μια σειρά νέων ΔΠΧΑ και διερμηνειών, τα οποία είτε είναι υποχρεωτικά για τις λογιστικές χρήσεις 73 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά η που ξεκινούν από την 1 Ιανουαρίου 2019 και μετά, είτε δεν είναι υποχρεωτικά και μέχρι την ημερομηνία έκδοσης των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων δεν είχαν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Όμιλος έχει υιοθετήσει πλήρως όλα τα ΔΠΧΑ και διερμηνείες που η εφαρμογή τους είναι υποχρεωτική η μετά την 1 Ιανουαρίου 2019, ενώ εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις που θα έχει η υιοθέτηση των υπόλοιπων ΔΠΧΑ, τροποποιήσεων και διερμηνειών στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις. Τα σημαντικότερα νέα πρότυπα και διερμηνείες παρατίθενται παρακάτω: (α) Νέα πρότυπα, διερμηνείες, αναθεωρήσεις και τροποποιήσεις υφιστάμενων προτύπων που η έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η εφαρμογή τους είναι υποχρεωτική από την 1 Ιανουαρίου 2019 ή μεταγενέστερα: ΔΠΧΑ 16 - Μισθώσεις Τον Ιανουάριο του 2016 το ΣΔΛΠ δημοσίευσε το νέο πρότυπο ΔΠΧΑ 16 το οποίο και αντικαθιστά το ΔΛΠ 17 και τις διερμηνείες 4, 15 και 27. Σκοπός του προτύπου είναι να εξασφαλίσει ότι οι μισθωτές και οι εκμισθωτές παρέχουν χρήσιμη πληροφόρηση που παρουσιάζει εύλογα την ουσία των συναλλαγών που αφορούν στις μισθώσεις. Το ΔΠΧΑ 16 εισάγει ένα ενιαίο μοντέλο για το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του μισθωτή, το οποίο απαιτεί ο μισθωτής να αναγνωρίζει περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις για όλες τις συμβάσεις μισθώσεων με διάρκεια άνω των 12 μηνών, εκτός εάν το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι μη σημαντικής αξίας. Το περιουσιακό στοιχείο κατά την αρχική αναγνώριση αποτελείται από το ποσό της αρχικής αναγνώρισης της υποχρέωσης µίσθωσης, τις αρχικές άµεσες δαπάνες, τυχόν προκαταβολές µισθωµάτων και την εκτίµηση κόστους από την υποχρέωση αποκατάστασης του στοιχείου. Η υποχρέωση µίσθωσης κατά την αρχική αναγνώριση αποτελείται από την παρούσα αξία των µελλοντικών υπολειπόµενων πληρωµών µισθωµάτων. Σχετικά με το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του εκμισθωτή, το ΔΠΧΑ 16 ενσωματώνει ουσιαστικά τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 17. Επομένως, ο εκμισθωτής συνεχίζει να κατηγοριοποιεί τις συμβάσεις μισθώσεων σε λειτουργικές και χρηματοδοτικές μισθώσεις, και να ακολουθεί διαφορετικό λογιστικό χειρισμό για κάθε τύπο σύμβασης. Ο Όμιλος υιοθέτησε το ΔΠΧΑ 16 χωρίς να προχωρήσει σε αναδρομική διόρθωση και εφαρμογή του ΔΛΠ 8 «Λογιστικές πολιτικές, μεταβολές των λογιστικών εκτιμήσεων και λάθη» στις προηγούμενες περιόδους αναφοράς. Κατά την ημερομηνία πρώτης εφαρμογής, ο Όμιλος, κάνοντας χρήση της πρακτικής διευκόλυνσης (practical expedient), επέλεξε να εφαρμόσει το πρότυπο στις συμβάσεις που είχαν αναγνωριστεί πριν την ημερομηνία έναρξης ισχύος του ΔΠΧΑ 16 ως μισθώσεις, εφαρμόζοντας το ΔΛΠ 17 και τη διερμηνεία ΕΔΔΠΧΑ 4. Συνεπώς, ο Όμιλος δεν εφάρμοσε το πρότυπο στις συμβάσεις που δεν είχαν προηγουμένως προσδιοριστεί ως συμβάσεις μίσθωσης σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 και τη διερμηνεία ΕΔΔΠΧΠ 4. Επίσης, ο Όμιλος επέλεξε κατά τη µετάβαση τις πρακτικές διευκολύνσεις που παρέχονται από το πρότυπο όπως είναι η εφαρμογή ενιαίου προεξοφλητικού επιτοκίου ανάλογα µε τη διάρκεια της µίσθωσης για όλες τις κατηγορίες µισθώσεων, η εξαίρεση του αρχικού κόστους σύναψης σύµβασης από την αποτίµηση του δικαιώµατος χρήσης και ο προσδιορισµός της αξίας κτήσεως του στοιχείου ενεργητικού µε δικαίωµα χρήσης ως ίση µε την υποχρέωση από τη µίσθωση και προσαρµοσµένη κατά το ποσό τυχόν προπληρωµένων ή 74 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά δουλευµένων µισθωµάτων που αφορούν στην εν λόγω µίσθωση. Επιπρόσθετα, ο Όμιλος επέλεξε να χρησιμοποιήσει τις εξαιρέσεις που προβλέπονται από το πρότυπο για τις συμβάσεις μίσθωσης οι οποίες λήγουν εντός 12 μηνών από την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής και των συμβάσεων μίσθωσης για τις οποίες το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι χαμηλής αξίας. Πιο συγκεκριμένα, ο Όμιλος μισθώνει εξοπλισμό γραφείου (εκτυπωτές και φωτοτυπικά) που θεωρείται χαμηλής αξίας. Το πρότυπο έχει εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2019 και ο Όμιλος προχώρησε στην πλήρη εφαρμογή του χωρίς την αναμόρφωση των αντίστοιχων συγκριτικών στοιχείων, ήτοι χρησιμοποίησε την απλοποιημένη προσέγγιση αναγνωρίζοντας κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής (01.01.2019) περιουσιακά στοιχεία ενεργητικού ως δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων (Rights οf Use) ποσού € 1.003 χιλ. και ισόποσες υποχρεώσεις από μισθώσεις. Αντίστοιχα, η Εταιρεία αναγνώρισε δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων ποσού € 763 χιλ. και ισόποσες υποχρεώσεις από μισθώσεις. Η συγκριτική πληροφόρηση, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, δεν έχει επαναδιατυπωθεί και εξακολουθεί να γνωστοποιείται σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 και τη διερμηνεία ΕΔΔΠΧΑ 4. ΕΔΔΠΧΑ 23 - Αβεβαιότητα σχετικά με χειρισμούς φόρου εισοδήματος Τον Ιούνιο του 2017 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση μίας νέας διερμηνείας, της ΕΔΔΠΧΑ 23. Το ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος» προσδιορίζει το λογιστικό χειρισμό του τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου, αλλά δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας. Η ΕΔΔΠΧΑ 23 περιλαμβάνει τις επιπρόσθετες του ΔΛΠ 12 απαιτήσεις, προσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας στο λογιστικό χειρισμό των φόρων εισοδήματος. Η ανωτέρω διερμηνεία δεν έχει ουσιώδη επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου. Τα ανωτέρω εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 η Ιανουαρίου 2019. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 9 - Προπληρωθέντα στοιχεία με αρνητική απόδοση Τον Οκτώβριο του 2017 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 9. Βάσει των υφιστάμενων απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 9, μία οικονομική οντότητα θα επιμετρούσε ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, καθώς το χαρακτηριστικό της «αρνητικής απόδοσης» θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δημιουργεί ενδεχόμενες ταμειακές ροές οι οποίες δεν αποτελούνται μόνο από πληρωμές κεφαλαίου και τόκου. Βάσει των τροποποιήσεων, οι οικονομικές οντότητες επιτρέπεται να επιμετρούν συγκεκριμένα προπληρωτέα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, εφόσον πληρείται μία συγκεκριμένη προϋπόθεση. Οι ανωτέρω τροποποιήσεις δεν έχουν ουσιώδη επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου. η Τα ανωτέρω έχουν εφαρμογή από την 1 Ιανουαρίου 2019. 75 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 28 - Μακροπρόθεσμες συμμετοχές σε συγγενείς και κοινοπραξίες Τον Οκτώβριο του 2017 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 28. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η παροχή διευκρινίσεων σχετικά με το λογιστικό χειρισμό των μακροπρόθεσμων συμμετοχών σε μία συγγενή ή κοινοπραξία –στις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης– βάσει του ΔΠΧΑ 9. Οι ανωτέρω τροποποιήσεις δεν έχουν ουσιώδη επίδραση η στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου. Τα ανωτέρω έχουν εφαρμογή από την 1 Ιανουαρίου 2019. Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ, Κύκλος 2015 - 2017 Το Δεκέμβριο του 2017 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση «Ετήσιες βελτιώσεις των ΔΠΧΑ, Κύκλος 20152017», η οποία αποτελείται από μία σειρά τροποποιήσεων σε ορισμένα πρότυπα και αποτελεί μέρος του προγράμματος για τις ετήσιες βελτιώσεις στα ΔΠΧΑ. Οι τροποποιήσεις που περιλαμβάνονται στον κύκλο αυτό είναι οι εξής: ΔΠΧΑ 3 - ΔΠΧΑ 11: Συμμετοχικά δικαιώματα που κατείχε προηγουμένως ο αποκτών σε μία από κοινού λειτουργία, ΔΛΠ 12: Επιπτώσεις στον φόρο εισοδήματος από πληρωμές για χρηματοοικονομικά μέσα ταξινομημένα ως στοιχεία των ιδίων κεφαλαίων, ΔΛΠ 23: Κόστη δανεισμού επιλέξιμα για κεφαλαιοποίηση. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 η Ιανουαρίου 2019 και δεν έχουν ουσιώδη επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 19 - Τροποποίηση, περικοπή ή διακανονισμός προγράμματος καθορισμένων παροχών Το Φεβρουάριο του 2018 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 19, βάσει των οποίων μία οικονομική οντότητα απαιτείται να χρησιμοποιεί επικαιροποιημένες αναλογιστικές παραδοχές κατά τον προσδιορισμό του κόστους τρέχουσας υπηρεσίας και του καθαρού τόκου για την εναπομένουσα περίοδο μετά την τροποποίηση, την περικοπή ή τον διακανονισμό ενός προγράμματος καθορισμένων παροχών. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η ενίσχυση της κατανόησης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων και η παροχή περισσότερο χρήσιμων πληροφοριών στους χρήστες αυη τών. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2019 και δεν έχουν ουσιώδη επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου. (β) Νέα πρότυπα, διερμηνείες, αναθεωρήσεις και τροποποιήσεις υφιστάμενων προτύπων που δεν έχουν ακόμα τεθεί σε ισχύ ή δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση: Αναθεώρηση του εννοιολογικού πλαισίου της χρηματοοικονομικής αναφοράς Το Μάρτιο του 2018 το ΣΔΛΠ προέβη στην αναθεώρηση του εννοιολογικού πλαισίου της χρηματοοικονομικής αναφοράς, σκοπός της οποίας ήταν η ενσωμάτωση σημαντικών θεμάτων τα οποία δεν καλύπτονταν, καθώς επίσης και η επικαιροποίηση και παροχή διευκρινίσεων σε σχέση με συγκεκριμένες καθοδηγήσεις. Το αναθεωρημένο εννοιολογικό πλαίσιο της χρηματοοικονομικής αναφοράς περιλαμβάνει ένα νέο κεφάλαιο σχετικά με την επιμέτρηση στο οποίο αναλύεται η έννοια της επιμέτρησης, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την επιλογή μίας βάσης επιμέτρησης, θέ- 76 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά ματα σχετικά με την παρουσίαση και γνωστοποίηση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και καθοδήγηση αναφορικά με την αποαναγνώριση στοιχείων του ενεργητικού και υποχρεώσεων από τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Περαιτέρω, το αναθεωρημένο εννοιολογικό πλαίσιο της χρηματοοικονομικής αναφοράς περιλαμβάνει βελτιωμένους ορισμούς των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθοδήγηση που υποβοηθά την εφαρμογή των εν λόγω ορισμών, επικαιροποίηση των κριτηρίων για την αναγνώριση των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθώς επίσης και διευκρινίσεις σε σημαντικούς τομείς, όπως οι ρόλοι της διαχείρισης, της συντηρητικότητας και της αβεβαιότητας κατά την επιμέτρηση στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να είναι σημαντική. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στις αναφορές του εννοιολογικού πλαισίου της χρηματοοικονομικής αναφοράς Το Μάρτιο του 2018 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων στις αναφορές του εννοιολογικού πλαισίου της χρηματοοικονομικής αναφοράς, σε συνέχεια της αναθεώρησής του. Ορισμένα πρότυπα περιλαμβάνουν ρητές αναφορές σε προγενέστερες εκδόσεις του εννοιολογικού πλαισίου της χρηματοοικονομικής αναφοράς. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η επικαιροποίηση των ως άνω αναφορών και η υποστήριξη για τη μετάβαση στο αναθεωρημένο εννοιολογικό πλαίσιο της χρηματοοικονομικής αναφοράς. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να είναι σημαντική. Τα ανωτέρω εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που η ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020 και δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 3 - Ορισμός μίας επιχείρησης Τον Οκτώβριο του 2018 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 3 προκειμένου να βελτιώσει τον ορισμό μίας επιχείρησης. Οι τροποποιήσεις θα βοηθήσουν τις εταιρείες να προσδιορίσουν αν μία απόκτηση αποτελεί συνένωση επιχειρήσεων ή απόκτηση στοιχείων του ενεργητικού. Ο τροποποιημένος ορισμός επισημαίνει ότι η εκροή μίας επιχείρησης είναι να παρέχει αγαθά και υπηρεσίες στους πελάτες, ενώ ο προγενέστερος ορισμός εστίαζε στις αποδόσεις υπό τη μορφή μερισμάτων, χαμηλότερου κόστους ή άλλων οικονομικών οφελών στους επενδυτές και σε τρίτους. Επιπλέον της τροποποίησης του ορισμού της επιχείρησης, το ΣΔΛΠ μέσω της εν λόγω έκδοσης παρέχει συμπληρωματική καθοδήγηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους η που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020 και δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 και στο ΔΛΠ 8 - Ορισμός του ουσιώδους Τον Οκτώβριο του 2018 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων στον ορισμό του ουσιώδους, προκειμένου να καταστεί ευκολότερο για τις εταιρείες να προβούν σε άσκηση κρίσης σχετικά με το ουσιώδες μέγεθος. Ο ορισμός του ουσιώδους βοηθά τις εταιρείες να αποφασίσουν ποιες πληροφορίες θα πρέπει να περιληφθούν στις χρηματοοικονομικές τους καταστάσεις. Ο νέος ορισμός τροποποιεί το ΔΛΠ 1 77 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά και το ΔΛΠ 8. Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τον ορισμό του ουσιώδους και πώς αυτός θα πρέπει να εφαρμοστεί, συμπεριλαμβάνοντας στον ορισμό καθοδήγηση η οποία μέχρι τώρα περιλαμβανόταν σε άλλα πρότυπα. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να είναι σημαντική. Τα ανωτέρω εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που η ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020 και δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. ΔΠΧΑ 17 - Ασφαλιστικές συμβάσεις Το Μάιο του 2017 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση ενός νέου προτύπου, του ΔΠΧΑ 17, το οποίο αντικαθιστά ένα ενδιάμεσο πρότυπο, το ΔΠΧΑ 4. Σκοπός του έργου του ΣΔΛΠ ήταν η ανάπτυξη ενός ενιαίου προτύπου βασισμένου στις αρχές (principle-based standard) για το λογιστικό χειρισμό όλων των τύπων ασφαλιστικών συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων και των συμβάσεων αντασφάλισης που κατέχει ένας ασφαλιστικός φορέας. Ένα ενιαίο πρότυπο βασισμένο στις αρχές θα ενισχύσει τη συγκρισιμότητα της χρηματοοικονομικής αναφοράς μεταξύ οικονομικών οντοτήτων, δικαιοδοσιών και κεφαλαιαγορών. Το ΔΠΧΑ 17 καθορίζει τις απαιτήσεις που θα πρέπει να εφαρμόζει μία οικονομική οντότητα στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση που σχετίζεται με ασφαλιστικές συμβάσεις που εκδίδει και συμβάσεις αντασφάλισης που κατέχει. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκιη νούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2021 και δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στα ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7 - Αναμόρφωση σημείου αναφοράς επιτοκίου Το Σεπτέμβριο του 2019 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων σε ορισμένες απαιτήσεις συγκεκριμένων λογιστικών χειρισμών αντιστάθμισης, προκειμένου να εξομαλύνει ενδεχόμενες επιπτώσεις που προκύπτουν από την αβεβαιότητα η οποία προέρχεται από την αναμόρφωση του σημείου αναφοράς επιτοκίου. Οι τροποποιήσεις σχεδιάστηκαν για να υποστηρίξουν την παροχή χρήσιμων χρηματοοικονομικών πληροφοριών από τις εταιρείες κατά τη διάρκεια της περιόδου αβεβαιότητας, η οποία προκύπτει από τη σταδιακή κατάργηση των σημείων αναφοράς επιτοκίου, όπως τα διατραπεζικά επιτόκια. Επιπλέον, οι εταιρείες απαιτείται να παράσχουν πρόσθετες πληροφορίες στους επενδυτές αναφορικά με τις σχέσεις αντιστάθμισης που επηρεάζονται άμεσα από τις εν λόγω συνθήκες αβεβαιότητας. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να είναι σημαντική. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος η την 1 Ιανουαρίου 2020. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 - Ταξινόμηση υποχρεώσεων ως βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες Τον Ιανουάριο του 2020 το ΣΔΛΠ προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων του ΔΛΠ 1 που επηρεάζουν τις απαιτήσεις για την παρουσίαση των υποχρεώσεων. Συγκεκριμένα, οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν ένα από τα κριτήρια ταξινόμησης μιας υποχρέωσης ως μακροπρόθεσμη, την απαίτηση για μία οντότητα να έχει το δικαίωμα να αναβάλει τον διακανονισμό της υποχρέωσης για τουλάχιστον 12 μήνες μετά την περίοδο αναφοράς. Οι τροποποιήσεις περιλαμβάνουν: α) αποσαφήνιση ότι το δικαίωμα μίας οντότητας για 78 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά αναβολή του διακανονισμού θα πρέπει να υφίσταται κατά την ημερομηνία αναφοράς, β) αποσαφήνιση ότι η ταξινόμηση της υποχρέωσης δεν επηρεάζεται από τις προθέσεις ή προσδοκίες της διοίκησης σχετικά με την εξάσκηση του δικαιώματος αναβολής του διακανονισμού, γ) επεξηγούν πώς οι συνθήκες δανεισμού επηρεάζουν την ταξινόμηση, και δ) αποσαφήνιση των απαιτήσεων σχετικά με την ταξινόμηση υποχρεώσεων μίας οντότητας που πρόκειται να ή ενδεχομένως να διακανονίσει μέσω έκδοσης ιδίων συμμετοχικών τίτλων. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να είναι σημαντική. Τα ανωτέρω εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που η ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2022 και δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 3. Βασικές λογιστικές αρχές Οι βασικές λογιστικές αρχές που υιοθετήθηκαν κατά τη σύνταξη των συνημμένων ετήσιων χρημα- τοοικονομικών καταστάσεων της χρήσης 2019 έχουν ως ακολούθως: (i) Βάση ενοποίησης Οι συνημμένες ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Μητρικής Εταιρείας καθώς και όλων των θυγατρικών εταιρειών στις οποίες η ANEK έχει τη δυνατότητα άσκησης ελέγχου. Ο έλεγχος υφίσταται όταν η ANEK μέσω άμεσης ή έμμεσης κατοχής ποσοστών επί των κεφαλαίων διατηρεί την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου ή έχει τη δύναμη άσκησης ελέγχου στα διοικητικά συμβούλια των θυγατρικών. Οι θυγατρικές ενοποιούνται από την ημερομηνία που ο ουσιαστικός έλεγχος μεταφέρεται στη Μητρική και παύουν να ενοποιούνται από την ημέρα κατά την οποία ο έλεγχος παύει να υφίσταται. Η λογιστική μέθοδος εξαγοράς χρησιμοποιείται για την ενσωμάτωση των εξαγοραζόμενων θυγατρικών. Το κόστος μιας εξαγοράς υπολογίζεται ως το άθροισμα των εύλογων αξιών κατά την ημερομηνία της συναλλαγής των περιουσιακών στοιχείων της θυγατρικής, των μετοχών που εκδίδονται και των υποχρεώσεων που υφίστανται πλέον οποιουδήποτε κόστους σχετικό με την εξαγορά. Τα αποκτώμενα στοιχεία ενεργητικού και οι υποχρεώσεις καταχωρούνται αρχικά στην εύλογη αξία τους, ανεξάρτητα του ύψους του ποσοστού της μειοψηφίας. Η διαφορά μεταξύ του κόστους εξαγοράς και της εύλογης αξίας των περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν και των υποχρεώσεων που αναλήφθηκαν καταχωρείται ως υπεραξία. Αν το κόστος εξαγοράς είναι μικρότερο από την εύλογη αξία, τότε η αρνητική υπεραξία που προκύπτει αναγνωρίζεται άμεσα στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Η υπεραξία που προκύπτει από την απόκτηση θυγατρικών, συγγενών και κοινοπραξιών εμφανίζεται στις ασώματες ακινητοποιήσεις και δεν αποσβένεται, αλλά υπόκειται σε έλεγχο απομείωσης σε ετήσια βάση. Σε ενδεχόμενη πώληση συμμετοχών, για τον υπολογισμό των κερδών / (ζημιών) λαμβάνεται υπόψη η τυχόν υπεραξία. Όλες οι ενδοεταιρικές συναλλαγές και υπόλοιπα έχουν απαλειφθεί στις συνημμένες ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Όπου απαιτήθηκε, οι λογιστικές αρχές των θυγατρικών έχουν τροποποιηθεί έτσι ώστε να διασφαλισθεί η συνέπεια με τις λογιστικές αρχές που υιοθετήθηκαν από τον Όμιλο. Επίσης, όλες οι θυγατρικές συντάσσουν τις χρηματοοικονομικές τους καταστάσεις για την ίδια περίοδο και την ίδια ημερομηνία με τη Μητρική. 79 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά (ii) Συμμετοχές σε θυγατρικές εταιρείες Η Εταιρεία εφαρμόζει την τροποποίηση του ΔΛΠ 27 «Ενοποιημένες και ατομικές οικονομικές καταστάσεις» αποτιμώντας τις επενδύσεις της σε θυγατρικές με τη μέθοδο της καθαρής θέσης στις ατομικές χρηματοοικονομικές της καταστάσεις. Τα δικαιώματα μειοψηφίας αντιπροσωπεύουν το ποσοστό των κερδών / (ζημιών) και των ιδίων κεφαλαίων που δεν αναλογούν στον Όμιλο και παρουσιάζονται διακριτά στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Σε περίπτωση εξαγοράς δικαιωμάτων μειοψηφίας από την Εταιρεία, η διαφορά μεταξύ του τιμήματος εξαγοράς και της λογιστικής αξίας των ιδίων κεφαλαίων της εταιρείας που εξαγοράζεται αναγνωρίζεται ως υπεραξία. (iii) Συμμετοχές σε συγγενείς Οι συμμετοχές της ΑΝΕΚ σε άλλες εταιρείες στις οποίες ασκεί ουσιώδη επιρροή και δεν είναι θυγατρικές ή κοινοπραξίες, απεικονίζονται με τη μέθοδο της καθαρής θέσης και αρχικά καταχωρούνται στο κόστος κτήσης, εμπεριέχοντας τυχόν υπεραξία που αναγνωρίζεται κατά την εξαγορά. Σύμφωνα με τη μέθοδο της καθαρής θέσης, τα κέρδη / (ζημιές) που προκύπτουν μετά την εξαγορά αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, ενώ ποσά που καταχωρούνται απ’ ευθείας στην καθαρή θέση της συγγενούς, αναγνωρίζονται απ’ ευθείας στα ίδια κεφάλαια του Ομίλου. Η Εταιρεία εφαρμόζει την τροποποίηση του ΔΛΠ 27 «Ενοποιημένες και ατομικές οικονομικές καταστάσεις» και αποτίμησε τις επενδύσεις της σε συγγενείς με τη μέθοδο της καθαρής θέσης στις ατομικές χρηματοοικονομικές της καταστάσεις. (iv) Νόμισμα λειτουργίας και παρουσίασης και μετατροπή ξένων νομισμάτων Το νόμισμα λειτουργίας και παρουσίασης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων της ANEK και των θυγατρικών της είναι το ευρώ. Οι συναλλαγές σε άλλα νομίσματα μετατρέπονται σε ευρώ χρησιμοποιώντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες που είναι σε ισχύ κατά την ημερομηνία των συναλλαγών αυτών. Κατά την ημερομηνία σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, τα νομισματικά στοιχεία του ενεργητικού και παθητικού που είναι εκφρασμένα σε άλλα νομίσματα προσαρμόζονται ώστε να αντανακλούν τις τρέχουσες συναλλαγματικές ισοτιμίες. Τα κέρδη και οι ζημιές που προκύπτουν από συναλλαγές σε ξένα νομίσματα κατά τη διάρκεια της περιόδου, αλλά και από την αποτίμηση στο τέλος της χρήσης των νομισματικών στοιχείων σε ξένα νομίσματα, καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, εξαιρουμένων τυχόν συναλλαγών που πληρούν τις προϋποθέσεις αντιστάθμισης ταμειακών ροών που απεικονίζονται στα ίδια κεφάλαια, μέσα στο κονδύλι «συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα». (v) Αναγνώριση εσόδων Η Εταιρεία και ο Όμιλος αναγνωρίζουν έσοδα ώστε να απεικονίζουν τη μεταβίβαση των υποσχόμενων αγαθών ή υπηρεσιών στους πελάτες σε ποσό που αντανακλά το αντάλλαγμα το οποίο εκτιμούν ότι δικαιούνται έναντι των εν λόγω αγαθών ή υπηρεσιών. Το έσοδο από συμβάσεις με πελάτες αναγνωρίζεται όταν πληρούνται όλα τα παρακάτω κριτήρια: α) Τα μέρη της σύμβασης έχουν εγκρίνει τη σύμβαση και έχουν δεσμευτεί να εκτελέσουν τις αντίστοιχες υποχρεώσεις τους. 80 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά β) Η Εταιρεία ή ο Όμιλος μπορεί να προσδιορίσει τα δικαιώματα κάθε μέρους αναφορικά με τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που πρόκειται να μεταβιβαστούν. γ) Η Εταιρεία ή ο Όμιλος μπορεί να προσδιορίσει τους όρους πληρωμής για τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που πρόκειται να μεταβιβαστούν. δ) Η σύμβαση έχει εμπορική υπόσταση. ε) Είναι πιθανό η Εταιρεία ή ο Όμιλος να εισπράξει το αντάλλαγμα που δικαιούται έναντι των αγαθών ή των υπηρεσιών που θα μεταβιβαστούν στον πελάτη. Το σχετικό έσοδο επιμετράται στην εύλογη αξία του εισπραχθέντος ανταλλάγματος, καθαρό από φόρο προστιθέμενης αξίας, επιστροφές, εκπτώσεις και χρεώσεις φόρων ή τελών. Όλοι οι φόροι και οι σχετικές χρεώσεις που εισπράττει ο Όμιλος από τους επιβάτες για λογαριασμό τρίτων καταχωρούνται σε καθαρή βάση. Το ποσό του εσόδου θεωρείται ότι μπορεί να μετρηθεί αξιόπιστα όταν όλες οι ενδεχόμενες δεσμεύσεις που σχετίζονται με την πώληση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών έχουν επιλυθεί. Τα παρακάτω συγκεκριμένα κριτήρια αναγνώρισης θα πρέπει, επίσης, να ικανοποιούνται κατά την αναγνώριση του εσόδου: Έσοδα από ναύλους (εισιτήρια ή ναυλώσεις πλοίων): Τα έσοδα από τα εισιτήρια αναγνωρίζονται στη χρονική στιγμή κατά την οποία οι επιβάτες / οχήματα πραγματοποιούν το ταξίδι (ταξιδεύσαντα εισιτήρια). Τα έσοδα από τις ναυλώσεις πλοίων αναγνωρίζονται με βάση την αρχή του δεδουλευμένου, σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στις σχετικές συμβάσεις. Οι κρατικές επιδοτήσεις γραμμών δημόσιας υπηρεσίας αναγνωρίζονται κατά την περίοδο που αφορούν και περιλαμβάνονται στον «κύκλο εργασιών». Με την υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 15 δεν επήλθε αλλαγή αναφορικά με την αναγνώριση των εσόδων από εισιτήρια και ναυλώσεις. Ο Όμιλος διαχωρίζει πιθανές άλλες υποχρεώσεις που μπορεί να εμπεριέχονται στη σύμβαση και να αποτελούν ξεχωριστή υποχρέωση εκτέλεσης και προσδιορίζει το μέρος των εσόδων που τους αναλογεί (πρόγραμμα πιστότητας πελατών). Έσοδα από πωλήσεις αγαθών και παροχή υπηρεσιών επί των πλοίων: Τα έσοδα από την πώληση αγαθών και την παροχή υπηρεσιών επί των πλοίων αναγνωρίζονται κατά τη στιγμή της πώλησης ή της παροχής της υπηρεσίας όπου και εκδίδονται οι σχετικές αποδείξεις. Έσοδα από πωλήσεις αγαθών και παροχή υπηρεσιών μη ναυτιλιακών εταιρειών: Τα έσοδα από την πώληση αγαθών αναγνωρίζονται κατά τη στιγμή της πώλησης και λογιστικοποιούνται με την έκδοση των σχετικών τιμολογίων. Τα έσοδα από την παροχή υπηρεσιών λογίζονται κατά την περίοδο που παρέχονται οι υπηρεσίες. Τόκοι: Τα έσοδα τόκων αναγνωρίζονται με βάση τη λογιστική αρχή του δεδουλευμένου. Μερίσματα: Τα μερίσματα αναγνωρίζονται ως έσοδα όταν θεμελιώνεται το δικαίωμα είσπραξής τους. (vi) Πάγια περιουσιακά στοιχεία και αποσβέσεις / Επενδύσεις σε ακίνητα Τα πλοία, τα κτίρια, τα έπιπλα και ο λοιπός εξοπλισμός, αποτιμώνται στο ιστορικό (ή τεκμαρτό) κόστος προσαυξημένα με μεταγενέστερες προσθήκες και μειωμένα με τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις τυ- 81 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά χόν ζημιές απομείωσής τους. Ως ιστορικό κόστος των κτιρίων, από την ημερομηνία μετάβασης στα ΔΠΧΑ (01.01.2004) και μετά, ελήφθη το τεκμαρτό κόστος σύμφωνα με το ΔΛΠ 1. Τα οικόπεδα αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους και οι διαφορές αναπροσαρμογής, όταν είναι θετικές καταχωρούνται στην καθαρή θέση ως αποθεματικό αναπροσαρμογής ακινήτων (καθαρό από το σχετικό αναβαλλόμενο φόρο). Αν από την αποτίμηση προκύψει απομείωση της λογιστικής αξίας, τότε αυτή αναγνωρίζεται ως έξοδο στα αποτελέσματα, εκτός αν η μείωση αυτή αναστρέφει προηγούμενη αύξηση που υπήρχε στο «αποθεματικό αναπροσαρμογής». Αναφορικά με τα πλοία η διοίκηση του Ομίλου έχει εκτιμήσει τη σχετική ωφέλιμη διάρκεια ζωής η οποία προσδιορίστηκε σε 40 έτη από το έτος καθέλκυσης του κάθε πλοίου. Θεωρείται ότι δεν υφίστανται συστατικά μέρη με διαφορετική ωφέλιμη ζωή εκτός από μεταγενέστερες δαπάνες που σχετίζονται με προσθήκες των πλοίων οι οποίες διαχωρίζονται και αποσβένονται τμηματικά και ισόποσα μέσα σε μία πενταετία. Οι υπολειμματικές αξίες των πλοίων ορίζονται αρχικά σε ποσοστό 20% επί του κόστους κτήσης, αλλά επανεξετάζονται ετησίως (λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες τιμές αυτών όπως προκύπτουν από εκτιμήσεις ανεξάρτητων οίκων) με σκοπό την αρτιότερη προσέγγιση της αξίας τους στο τέλος της ωφέλιμης ζωής τους και αναπροσαρμόζονται όπου χρειαστεί. Οι επισκευές και συντηρήσεις καταχωρούνται στα έξοδα της χρήσης κατά την οποία πραγματοποιούνται. Σημαντικές βελτιώσεις κεφαλαιοποιούνται στο κόστος των αντίστοιχων παγίων εφόσον αυτές προσαυξάνουν την ωφέλιμη ζωή, αυξάνουν την παραγωγική τους δυναμικότητα ή μειώνουν το κόστος λειτουργίας τους. Το κόστος και οι σωρευμένες αποσβέσεις ενός παγίου διαγράφονται κατά την πώληση ή την απόσυρσή του ή όταν δεν αναμένονται περαιτέρω οικονομικά οφέλη από τη συνεχιζόμενη χρήση του. Τα κέρδη ή οι ζημιές που προκύπτουν από τη διάθεση ενός παγίου περιλαμβάνονται στα αποτελέσματα της χρήσης κατά την οποία απομακρύνεται το σχετικό πάγιο. Στα άυλα περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου περιλαμβάνονται εξολοκλήρου λογισμικά προγράμματα τα οποία αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις τυχόν ζημιές απομείωσης. Οι αποσβέσεις υπολογίζονται βάσει της σταθερής μεθόδου με συντελεστές οι οποίοι αντανακλούν την ωφέλιμη ζωή των σχετικών παγίων ως εξής: Κατηγορία παγίου Πλοία Κτίρια Βιομηχανοστάσια Μηχανολογικός εξοπλισμός Λοιπά μεταφορικά μέσα Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Λογισμικά προγράμματα - Η/Υ Ωφέλιμη ζωή 40 έτη 20 - 50 έτη 66 έτη 8 έτη 5 - 9 έτη 5 - 10 έτη 3 - 10 έτη Η ωφέλιμη ζωή και οι υπολειμματικές αξίες των κτιρίων αναπροσαρμόζονται όποτε κριθεί αναγκαίο και αφού ληφθούν υπόψη οι σχετικές αποτιμήσεις του ανεξάρτητου εκτιμητή. 82 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Τα επενδυτικά ακίνητα προορίζονται για τη δημιουργία εσόδου από ενοίκια ή κέρδους από τη μεταπώλησή τους και αποτιμώνται στο κόστος κτήσης τους μείον τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις τυχόν ζημιές απομείωσης. (vii) Απομείωση αξίας περιουσιακών στοιχείων (εκτός υπεραξίας) Οι λογιστικές αξίες των μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων ελέγχονται ετησίως για σκοπούς απομείωσης όταν γεγονότα ή αλλαγές στις συνθήκες υποδηλώνουν ότι η λογιστική τους αξία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμη. Όταν η λογιστική αξία κάποιου περιουσιακού στοιχείου υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό του, η αντίστοιχη ζημία απομείωσής του καταχωρείται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, εκτός αν υφίσταται πιστωτικό υπόλοιπο στο αποθεματικό αναπροσαρμογής για το ίδιο πάγιο. Η ανακτήσιμη αξία προσδιορίζεται ως η μεγαλύτερη αξία μεταξύ της καθαρής τιμής πώλησης και της αξίας χρήσης. Καθαρή τιμή πώλησης είναι το ποσό που μπορεί να ληφθεί από την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου στο πλαίσιο μιας αμφοτεροβαρούς συναλλαγής στην οποία τα μέρη έχουν πλήρη γνώση και προσχωρούν οικειοθελώς, μετά την αφαίρεση κάθε πρόσθετου άμεσου κόστους διάθεσης του περιουσιακού στοιχείου, ενώ αξία χρήσης είναι η καθαρή παρούσα αξία των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών που αναμένεται να πραγματοποιηθούν από τη συνεχή χρήση ενός περιουσιακού στοιχείου και από την πρόσοδο που αναμένεται να προκύψει από τη διάθεσή του στο τέλος της εκτιμώμενης ωφέλιμης ζωής του. Για τους σκοπούς προσδιορισμού της απομείωσης, τα στοιχεία του ενεργητικού ομαδοποιούνται στο χαμηλότερο επίπεδο για το οποίο οι ταμειακές ροές δύναται να αναγνωριστούν ξεχωριστά. Ειδικότερα, ο έλεγχος απομείωσης (impairment test) των λογιστικών αξιών των σημαντικότερων περιουσιακών στοιχείων της Μητρικής και του Ομίλου περιλαμβάνει τα εξής: α) Πλοία: με βάση εκτιμήσεις ανεξάρτητων οίκων εμπειρογνωμόνων προσδιορίζεται η τρέχουσα αξία κάθε πλοίου κατά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων (στο τέλος κάθε χρήσης) και συγκρίνεται με την αντίστοιχη λογιστική. Όπου διαπιστωθεί ότι η τελευταία υπερβαίνει την τρέχουσα αξία του πλοίου, προσδιορίζεται η αξία χρήσης (value in use) μονάδας ταμειακών ροών με σκοπό να διαπιστωθεί αν συντρέχει λόγος απομείωσης. β) Συμμετοχές σε θυγατρικές: για τις συμμετοχές της Μητρικής λαμβάνεται υπόψη η καθαρή τους θέση, καθώς και τυχόν υπεραξίες που δεν εμφανίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις των θυγατρικών. (viii) Αποθέματα Τα αποθέματα αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ κόστους κτήσης και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Η τιμή κόστους στην οποία περιλαμβάνεται η αξία κτήσης προσαυξημένη με τις λοιπές δαπάνες αγορών προσδιορίζεται με την εφαρμογή της μεθόδου του μέσου σταθμικού κόστους. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία των εμπορευμάτων και προϊόντων είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης στην κανονική ροή λειτουργίας μείον τα εκτιμώμενα αναγκαία κόστη για την πώλησή τους. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία των καυσίμων, λιπαντικών και υλικών επί των πλοίων, καθώς και των πρώτων και βοηθητικών υλών των εμποροβιομηχανικών θυγατρικών εταιρειών είναι το κόστος αντικατάστασής τους. Προβλέψεις για βραδέως κινούμενα ή απαξιωμένα αποθέματα σχηματίζονται εφόσον κρίνεται απαραίτητο. 83 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά (ix) Λογαριασμοί εισπρακτέοι Οι λογαριασμοί απαιτήσεων εμφανίζονται στην ονομαστική τους αξία, μετά από προβλέψεις για τυχόν μη εισπρακτέα υπόλοιπα. Όλες οι απαιτήσεις του Ομίλου είναι βραχυπρόθεσμες (εισπρακτέες σε περίοδο μικρότερη του ενός έτους) και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται προεξόφληση κατά την ημερομηνία του ισολογισμού. Σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού όλες οι καθυστερημένες ή επισφαλείς απαιτήσεις εκτιμώνται για να προσδιοριστεί η αναγκαιότητα ή μη σχηματισμού πρόβλεψης για απομείωση των συγκεκριμένων απαιτήσεων. Κάθε οριστικά ανεπίδεκτο είσπραξης υπόλοιπο διαγράφεται με αντίστοιχη μείωση της πρόβλεψης για επισφαλείς απαιτήσεις. Το ποσό της πρόβλεψης καταχωρείται στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων στα «άλλα έξοδα». (x) Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Ο Όμιλος θεωρεί τις προθεσμιακές καταθέσεις και άλλες υψηλής ρευστότητας επενδύσεις με αρχική λήξη μικρότερη των τριών μηνών ως χρηματικά διαθέσιμα. Tα χρηματικά διαθέσιμα αποτελούνται από μετρητά, καταθέσεις όψεως σε τράπεζες, καθώς και τραπεζικές υπεραναλήψεις οι οποίες απεικονίζονται στις βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις. (xi) Μετοχικό κεφάλαιο Οι κοινές και προνομιούχες μετοχές εμφανίζονται στο μετοχικό κεφάλαιο των ιδίων κεφαλαίων το οποίο απεικονίζει την αξία των μετοχών της Εταιρείας που έχουν εκδοθεί και είναι σε κυκλοφορία. Το ποσό που έχει καταβληθεί πλέον της ονομαστικής αξίας ανά μετοχή καταχωρείται στο λογαριασμό «διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο» των ιδίων κεφαλαίων. Πρόσθετες δαπάνες που σχετίζονται με την έκδοση νέων μετοχών καταχωρούνται στα ίδια κεφάλαια αφαιρετικά από το «υπέρ το άρτιο». Οι ίδιες μετοχές αντιπροσωπεύουν μετοχές της Μητρικής οι οποίες αποκτήθηκαν και κατέχονται από την ίδια ή θυγατρικές της και εμφανίζονται στην αξία κτήσης τους αφαιρετικά των ιδίων κεφαλαίων. Κατά την αγορά, πώληση ή ακύρωση των ιδίων μετοχών, τα σχετικά κονδύλια και τα αποτελέσματα της εκάστοτε πράξης ή εκκαθάρισης αναγνωρίζονται απ’ ευθείας στην καθαρή θέση. (xii) Τραπεζικός δανεισμός Όλες οι δανειακές υποχρεώσεις καταχωρούνται αρχικά στο κόστος το οποίο αντανακλά την εύλογή τους αξία μειωμένη με τα σχετικά έξοδα σύναψης του δανείου. Μετά την αρχική καταχώρηση, αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος με βάση τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Το μέρος των δανειακών υποχρεώσεων οι οποίες είναι πληρωτέες εντός των επόμενων δώδεκα μηνών από την ημερομηνία του ισολογισμού εμφανίζονται ως βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις. (xiii) Κόστος δανεισμού Τα κόστη δανεισμού αναγνωρίζονται ως έξοδο στην περίοδο κατά την οποία πραγματοποιούνται και περιλαμβάνουν τους τόκους από μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις, καθώς και την απόσβεση του κόστους λήψης των δανείων ανάλογα με τη διάρκειά τους. 84 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά (xiv) Παροχές σε εργαζόμενους (α) Βραχυπρόθεσμες παροχές: Οι βραχυπρόθεσμες παροχές προς το προσωπικό σε χρήμα και σε είδος καταχωρούνται ως έξοδο όταν καθίστανται δουλευμένες. (β) Παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία: Οι παροχές του προσωπικού (εκτός των πληρωμάτων των πλοίων) μετά την έξοδο από την υπηρεσία, περιλαμβάνουν τόσο προγράμματα καθορισμένων εισφορών όσο και προγράμματα καθορισμένων παροχών. Το δεδουλευμένο κόστος των προγραμμάτων καθορισμένων εισφορών καταχωρείται ως έξοδο στην περίοδο που αφορά. Οι υποχρεώσεις που απορρέουν από προγράμματα καθορισμένων παροχών στο προσωπικό υπολογίζονται στην προεξοφλημένη αξία των μελλοντικών παροχών προς το προσωπικό που έχουν καταστεί δεδουλευμένες κατά την ημερομηνία ισολογισμού. Η δέσμευση της καθορισμένης παροχής υπολογίζεται ετησίως από ανεξάρτητο αναλογιστή με τη χρήση της μεθόδου της προβεβλημένης πιστωτικής μονάδας (projected unit credit method). Τα αναλογιστικά κέρδη και ζημίες που προκύπτουν από εμπειρικές προσαρμογές και από μεταβολές στις αναλογιστικές παραδοχές αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά έσοδα στην περίοδο που προκύπτουν. Το κόστος προϋπηρεσίας αναγνωρίζεται άμεσα στα αποτελέσματα. Σημειώνεται ότι σε σχέση με τα πληρώματα των πλοίων, βάσει της υφιστάμενης νομοθεσίας αναφέρεται ότι δεν σωρεύουν δικαιώματα επί αποζημιώσεων αποχώρησης λόγω απόλυσης ή συνταξιοδότησης και κατά συνέπεια οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις δεν περιλαμβάνουν σχετική πρόβλεψη. (γ) Παροχές τερματισμού της απασχόλησης: Οι παροχές τερματισμού απασχόλησης είναι πληρωτέες όταν ο Όμιλος, είτε τερματίζει την απασχόληση εργαζομένων πριν τη συνταξιοδότηση, είτε μετά από απόφαση εργαζομένων να δεχθούν προσφορά παροχών από τον Όμιλο σε αντάλλαγμα του τερματισμού της απασχόλησής τους. Ο Όμιλος αναγνωρίζει τις παροχές τερματισμού της απασχόλησης ως υποχρέωση και έξοδο κατά την προγενέστερη μεταξύ των ακόλουθων ημερομηνιών: α) όταν η οικονομική οντότητα δεν δύναται πλέον να αποσύρει την προσφορά των εν λόγω παροχών και β) όταν η οικονομική οντότητα αναγνωρίζει κόστος αναδιάρθρωσης που εμπίπτει στο πεδίο του ΔΛΠ 37 και συνεπάγεται την καταβολή παροχών τερματισμού της απασχόλησης. Τυχόν παροχές τερματισμού της απασχόλησης που οφείλονται 12 μήνες μετά την ημερομηνία του ισολογισμού προεξοφλούνται. (xv) Κρατικά ασφαλιστικά προγράμματα Τα πληρώματα των πλοίων είναι ασφαλισμένα στο ΝΑΤ ενώ το διοικητικό προσωπικό του Ομίλου καλύπτεται, κυρίως, από τον κύριο κρατικό ασφαλιστικό φορέα που αφορά στον ιδιωτικό τομέα (ΕΦΚΑ) και χορηγεί συνταξιοδοτικές και ιατροφαρμακευτικές παροχές. Κάθε εργαζόμενος είναι υποχρεωμένος να συνεισφέρει μέρος του μηνιαίου μισθού του στο ταμείο, ενώ τμήμα της συνολικής εισφοράς καλύπτεται από τον Όμιλο. Κατά τη συνταξιοδότηση, το συνταξιοδοτικό ταμείο είναι υπεύθυνο για την καταβολή των συνταξιοδοτικών παροχών στους εργαζομένους. Κατά συνέπεια, ο Όμιλος δεν έχει καμία νομική ή τεκμαρτή υποχρέωση για την πληρωμή μελλοντικών παροχών με βάση αυτό το πρόγραμμα. 85 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά (xvi) Φόρος εισοδήματος (τρέχων και αναβαλλόμενος) Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία περί φορολογίας πλοίων (ν. 27/1975, άρθρο 2), τα κέρδη από την εκμετάλλευση πλοίων απαλλάσσονται του φόρου εισοδήματος. Με βάση τον ίδιο νόμο τα πλοία υπό ελληνική σημαία υπόκεινται σε ειδικό φόρο, βάσει των κόρων της ολικής χωρητικότητάς τους. Ο φόρος αυτός θεωρείται φόρος εισοδήματος. Τα κέρδη από τις μη ναυτιλιακές δραστηριότητες φορολογούνται σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις περί φορολογίας εισοδήματος. Ο συντελεστής φόρου εισοδήματος σύμφωνα με το άρθρο 58 του νόμου 4172/2013, όπως τροποποιήθηκε με βάση το άρθρο 22 του νόμου 4646/2019 ορίστηκε για την κλειόμενη χρήση και εφεξής στο 24%. Αναβαλλόμενοι φόροι εισοδήματος έχουν υπολογισθεί είτε επί διαφορών λογιστικών και φορολογικών βάσεων των θυγατρικών εταιρειών που λειτουργούν στο κανονικό καθεστώς φορολογίας εισοδήματος, είτε επί διαφορών λογιστικών και φορολογικών βάσεων κονδυλίων των ναυτιλιακών εταιρειών του Ομίλου οι οποίες (διαφορές) κατά την πραγματοποίηση ή τακτοποίησή τους αναμένεται να επιδράσουν στον προσδιορισμό του φόρου εισοδήματος. Ο τρέχων και ο αναβαλλόμενος φόρος υπολογίζονται βάσει των χρηματοοικονομικών καταστάσεων κάθε μιας εκ των εταιρειών που περιλαμβάνονται στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, σύμφωνα με τους φορολογικούς νόμους που ισχύουν στην Ελλάδα ή άλλα φορολογικά πλαίσια εντός των οποίων λειτουργούν οι θυγατρικές εξωτερικού. Η δαπάνη για φόρο εισοδήματος περιλαμβάνει τον τρέχοντα φόρο των πλοίων βάσει του νόμου 27/1975, το φόρο εισοδήματος των μη ναυτιλιακών δραστηριοτήτων που προκύπτει βάσει των κερδών της κάθε εταιρείας, διαφορές φορολογικού ελέγχου και διαφορές από αναβαλλόμενους φόρους εισοδήματος βάσει των θεσμοθετημένων φορολογικών συντελεστών. Ο φόρος εισοδήματος που σχετίζεται με στοιχεία τα οποία έχουν αναγνωρισθεί απ’ ευθείας στα ίδια κεφάλαια καταχωρείται στην κατάσταση των λοιπών συνολικών εισοδημάτων. (xvii) Λειτουργικές / χρηματοδοτικές μισθώσεις Ο Όμιλος έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας την απλοποιημένη προσέγγιση καταχωρώντας, κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής, δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων με ποσό που ισούται με τις υποχρεώσεις από τις μισθώσεις, προσαρμοσμένο κατά το ποσό τυχόν προπληρωμένων ή δουλευμένων μισθωμάτων που αφορούν στις εν λόγω μισθώσεις. Η συγκριτική πληροφόρηση δεν έχει επαναδιατυπωθεί και εξακολουθεί να γνωστοποιείται σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 και τη διερμηνεία ΕΔΔΠΧΑ 4. α) Περιπτώσεις στις οποίες ο Όμιλος είναι μισθωτής Λειτουργικές μισθώσεις: Ο Όμιλος αναγνωρίζει ένα δικαίωμα χρήσης περιουσιακού στοιχείου και μια υποχρέωση μίσθωσης κατά την έναρξη της μίσθωσης. Το δικαίωμα χρήσης αρχικά αποτιμάται στο κόστος, το οποίο περιλαμβάνει το ποσό της αρχικής αναγνώρισης της υποχρέωσης μίσθωσης, τυχόν πληρωμές μισθωμάτων που πραγματοποιήθηκαν κατά την έναρξη ή πριν από την έναρξη της μίσθωσης μείον οποιαδήποτε κίνητρα μίσθωσης έχουν εισπραχθεί, τυχόν αρχικά άμεσα έξοδα και την εκτίμηση της υποχρέωσης για τυχόν έξοδα αποκατάστασης του δικαιώματος χρήσης περιουσιακού στοιχείου. 86 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Μετά την αρχική αναγνώριση, το δικαίωμα χρήσης αποτιμάται στο κόστος κτήσης μειωμένο με τις τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις και ζημιές απομείωσης και προσαρμοσμένο κατά την τυχόν επανεκτίμηση της υποχρέωσης από τη μίσθωση. Το δικαίωμα χρήσης αποσβένεται με τη μέθοδο της σταθερής απόσβεσης έως το τέλος της περιόδου μίσθωσης, εκτός και εάν στην σύμβαση προβλέπεται μεταβίβαση της κυριότητας του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου στον Όμιλο στο τέλος της περιόδου μίσθωσης. Στην περίπτωση αυτή το δικαίωμα χρήσης αποσβένεται στην διάρκεια της ωφέλιμης ζωής του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου. Επιπλέον, το δικαίωμα χρήσης ελέγχεται για ζημίες απομείωσης, εάν υπάρχουν, και προσαρμόζεται στις περιπτώσεις όπου υπάρχει αναπροσαρμογή της υποχρέωσης μίσθωσης. Η υποχρέωση μίσθωσης κατά την αρχική αναγνώριση αποτελείται από την παρούσα αξία των μελλοντικών υπολειπόμενων πληρωμών μισθωμάτων. Ο Όμιλος για να προεξοφλήσει τα υπολειπόμενα μελλοντικά μισθώματα χρησιμοποιεί το τεκμαρτό επιτόκιο της μίσθωσης και όπου αυτό δεν μπορεί να προσδιορισθεί, χρησιμοποιεί το οριακό επιτόκιο δανεισμού (IBR). Οι πληρωμές μισθωμάτων που περιλαμβάνονται στην αποτίμηση της υποχρέωσης από μισθώσεις περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: - σταθερές πληρωμές, - μεταβλητές πληρωμές που εξαρτώνται από ένα δείκτη ή ένα επιτόκιο, - ποσά που αναμένεται να καταβληθούν βάσει των εγγυήσεων υπολειμματικής αξίας, - την τιμή άσκησης του δικαιώματος αγοράς που ο Όμιλος εκτιμά ότι θα ασκήσει και ποινές για καταγγελία μίσθωσης, εάν στον καθορισμό της διάρκειας της μίσθωσης έχει ληφθεί υπόψη η άσκηση του δικαιώματος καταγγελίας από τον Όμιλο. Μετά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, η υποχρέωση από τη μίσθωση μειώνεται με τις καταβολές των μισθωµάτων, αυξάνεται με το χρηματοοικονομικό έξοδο και επανεκτιμάται για τυχόν τροποποιήσεις της μίσθωσης. Επανεκτίμηση γίνεται όταν υπάρχει μεταβολή στις μελλοντικές πληρωμές μισθωμάτων που μπορεί να προκύπτουν από τη μεταβολή ενός δείκτη ή εάν υπάρχει μια μεταβολή στην εκτίμηση του Ομίλου για το ποσό που αναμένεται να καταβληθεί για μια εγγύηση υπολειμματικής αξίας, μεταβολή στη διάρκεια της σύμβασης μίσθωσης και μεταβολή στην εκτίμηση άσκησης του δικαιώματος αγοράς του υποκείμενου στοιχείου, εφόσον υπάρχει. Όταν η υποχρέωση μίσθωσης αναπροσαρμόζεται, γίνεται και αντίστοιχη προσαρμογή στη λογιστική αξία του δικαιώματος χρήσης ή καταχωρείται στα αποτελέσματα όταν η λογιστική αξία του δικαιώματος χρήσης μηδενιστεί. Σύμφωνα με την πολιτική που επέλεξε να εφαρμόσει ο Όμιλος, το δικαίωμα χρήσης αναγνωρίζεται στα «Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία» και η υποχρέωση μίσθωσης στις «Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις» και «Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις». Στις περιπτώσεις που ο Όμιλος λειτουργεί ως υπεκμισθωτής με λειτουργική μίσθωση το δικαίωμα χρήσης που αφορά στην κύρια 87 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά σύμβαση περιλαμβάνεται στην κατηγορία «Επενδύσεις σε ακίνητα». Ο Όμιλος επέλεξε να κάνει χρήση της εξαίρεσης που παρέχει το ΔΠΧΑ 16 και να μην αναγνωρίζει δικαίωμα χρήσης και υποχρέωση μίσθωσης για μισθώσεις των οποίων η διάρκεια δεν υπερβαίνει τους 12 μήνες ή για μισθώσεις στις οποίες το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι χαμηλής αξίας (αξίας μικρότερης των € 5 χιλ. όταν είναι καινούριο). Στις μισθώσεις αυτές, οι πληρωμές των λειτουργικών μισθωμάτων αναγνωρίζονται ως έξοδο στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων σε σταθερή βάση κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Χρηματοδοτικές μισθώσεις: Οι μισθώσεις αυτές, που αφορούν σε ενσώματα πάγια στοιχεία, κεφαλαιοποιούνται κατά την έναρξη της μίσθωσης στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της εύλογης και της παρούσας αξίας των ελάχιστων μισθωμάτων και αποσβένονται βάσει της ωφέλιμης διάρκειας ζωής των παγίων. Κάθε μίσθωμα επιμερίζεται μεταξύ της υποχρέωσης και των χρηματοοικονομικών εξόδων έτσι ώστε να επιτυγχάνεται ένα σταθερό επιτόκιο στην υπολειπόμενη χρηματοοικονομική υποχρέωση. Η αντίστοιχη υποχρέωση, καθαρή από χρηματοοικονομικά έξοδα, απεικονίζεται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης ως μακροπρόθεσμη ή βραχυπρόθεσμη υποχρέωση χρηματοδοτικής μίσθωσης. Τα αντίστοιχα έξοδα καταχωρούνται στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων. Ο Όμιλος έχει αναγνωρίσει ως χρηματοδοτικές μισθώσεις τις μακροχρόνιες ναυλώσεις πλοίων με δικαίωμα αγοράς. Συνεπώς, τα πλοία αυτά εμφανίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις στα ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία, ενώ οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τις συμβάσεις ναύλωσης εμφανίζονται στις μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις της κατάστασης χρηματοοικονομικής θέσης. β) Περιπτώσεις στις οποίες ο Όμιλος είναι εκμισθωτής Λειτουργικές μισθώσεις: Στις περιπτώσεις λειτουργικών μισθώσεων ο Όμιλος κατατάσσει το μισθωμένο πάγιο ως στοιχείο του ενεργητικού διενεργώντας αποσβέσεις με βάση την ωφέλιμη ζωή του. Τα ποσά των μισθωμάτων που αντιστοιχούν στη χρήση του μισθωμένου παγίου αναγνωρίζονται ως έσοδα, στην κατηγορία «άλλα έσοδα», με τη μέθοδο του δεδουλευμένου. Χρηματοδοτικές μισθώσεις: Στις περιπτώσεις συμβάσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης στις οποίες ο Όμιλος λειτουργεί ως εκμισθωτής, το συνολικό ποσό των μισθωμάτων που προβλέπει η σύμβαση μίσθωσης καταχωρείται στην κατηγορία δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών. Η διαφορά μεταξύ της παρούσας αξίας (καθαρή επένδυση) των μισθωμάτων και του συνολικού ποσού των μισθωμάτων αναγνωρίζεται ως μη δεδουλευμένος τόκος και εμφανίζεται αφαιρετικά των απαιτήσεων. Οι εισπράξεις των μισθωμάτων μειώνουν τη συνολική απαίτηση από μισθώματα, ενώ το χρηματοοικονομικό έσοδο αναγνωρίζεται με τη μέθοδο του δεδουλευμένου. Οι απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις εξετάζονται για απομείωση της αξίας τους σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9. Όταν ο Όμιλος είναι ενδιάμεσος εκμισθωτής αξιολογεί την κατάταξη της υπεκμίσθωσης κάνοντας αναφορά στο δικαίωμα χρήσης της κύριας μίσθωσης, δηλαδή ο Όμιλος συγκρίνει τους όρους της κύριας μίσθωσης με αυτούς της υπεκμίσθωσης. Αντίθετα, εάν η κύρια μίσθωση είναι μια βραχυπρόθεσμη μίσθωση στην 88 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά οποία ο Όμιλος εφαρμόζει την εξαίρεση που περιγράφεται παραπάνω, τότε κατατάσσει την υπεκμίσθωση ως λειτουργική μίσθωση. Στην περίπτωση αυτή, ο Όμιλος αναγνωρίζει τα ποσά των μισθωμάτων που αντιστοιχούν στην υπεκμίσθωση του μισθωμένου παγίου ως έσοδα, στην κατηγορία «άλλα έσοδα», με τη μέθοδο του δεδουλευμένου. (xviii) Κρατικές επιχορηγήσεις Οι κρατικές επιχορηγήσεις που αφορούν στην επιδότηση ενσώματων παγίων περιουσιακών στοιχείων, αναγνωρίζονται στην εύλογή τους αξία όταν υπάρχει η βεβαιότητα ότι η επιχορήγηση θα εισπραχθεί και ότι όλοι οι σχετικοί όροι λήψης της θα τηρηθούν. Οι επιχορηγήσεις αυτές καταχωρούνται στις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις ως έσοδα επόμενων χρήσεων και μεταφέρονται στα αποτελέσματα σε δόσεις -βάσει της αναμενόμενης ωφέλιμης ζωής των επιχορηγούμενων παγίων- αφαιρετικά του κόστους πωληθέντων. Οι επιχορηγήσεις που αφορούν σε δαπάνες καταχωρούνται με συστηματικό τρόπο στα έσοδα της περιόδου στην οποία απαιτείται να γίνει η συσχέτισή τους με τις αντίστοιχες δαπάνες. (xix) Προβλέψεις και ενδεχόμενες υποχρεώσεις Προβλέψεις αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος έχει παρούσες νομικές ή τεκμαιρόμενες υποχρεώσεις ως αποτέλεσμα προγενέστερων γεγονότων, είναι πιθανή η εκκαθάρισή τους μέσω εκροής πόρων και τα σχετικά ποσά των υποχρεώσεων μπορούν να εκτιμηθούν αξιόπιστα. Οι προβλέψεις επανεξετάζονται σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού και προσαρμόζονται έτσι ώστε να απεικονίζουν την παρούσα αξία της δαπάνης που αναμένεται να εκταμιευθεί για την τακτοποίηση της υποχρέωσης. Σχετικά με τις προβλέψεις που αναμένεται να εκκαθαριστούν μακροπρόθεσμα, οπότε η επίδραση της χρονικής αξίας του χρήματος είναι σημαντική, τα σχετικά ποσά υπολογίζονται προεξοφλώντας τις αναμενόμενες μελλοντικές ταμειακές ροές με ένα συντελεστή προ φόρων που αντικατοπτρίζει τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για τη χρονική αξία του χρήματος και -όπου κρίνεται απαραίτητο- τους κινδύνους που σχετίζονται συγκεκριμένα με την υποχρέωση. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις δεν αναγνωρίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, αλλά γνωστοποιούνται, εκτός αν η πιθανότητα μιας εκροής πόρων που ενσωματώνουν οικονομικά οφέλη είναι ελάχιστη. Ενδεχόμενες απαιτήσεις δεν αναγνωρίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, αλλά γνωστοποιούνται εφόσον η εισροή οικονομικών ωφελειών είναι πιθανή. (xx) Κέρδη ανά μετοχή Τα βασικά κέρδη ανά μετοχή (ΚΑΜ) υπολογίζονται διαιρώντας τα καθαρά κέρδη ή ζημιές (μετά την αφαίρεση των προνομιούχων μερισμάτων, αν υπάρχουν) με το μέσο σταθμισμένο αριθμό των μετοχών που είναι σε κυκλοφορία κατά τη διάρκεια κάθε έτους (εξαιρώντας το μέσο όρο των μετοχών που έχουν αποκτηθεί ως ίδιες μετοχές). Τα βασικά κέρδη ανά μετοχή επί των ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων υπολογίζονται διαιρώντας τα καθαρά κέρδη ή ζημιές μετά την αφαίρεση των δικαιωμάτων μειοψηφίας με το μέσο σταθμισμένο αριθμό των μετοχών. Τα απομειωμένα κέρδη ανά μετοχή υπολογίζονται διαιρώντας τα καθαρά κέρδη ή ζημιές μετά την αφαίρεση των δικαιωμάτων μειοψηφίας με το μέσο σταθμισμένο αριθμό των μετοχών προσαρμοσμένο με τους δυνητικούς τίτλους μετατρέψιμους σε μετοχές. 89 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά (xxi) Μερίσματα Τα μερίσματα καταχωρούνται ως υποχρέωση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης εκείνης που η Γενική Συνέλευση των μετόχων εγκρίνει τη σχετική πρόταση διανομής από το Διοικητικό Συμβούλιο. (xxii) Πληροφορίες κατά τομέα δραστηριότητας Ο Όμιλος παρουσιάζει τις απαιτούμενες πληροφορίες σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 8 το οποίο προβλέπει μια διοικητική προσέγγιση για τις πληροφορίες που δίνονται κατά τομέα δραστηριότητας. Η σχετική πληροφόρηση που παρέχεται είναι αυτή που χρησιμοποιεί και εσωτερικά η διοίκηση για την αξιολόγηση της απόδοσης των λειτουργικών τομέων του Ομίλου. Με την υιοθέτηση του προτύπου δεν επηρεάστηκε ουσιωδώς ο τρόπος με τον οποίο αναγνωρίζονται οι λειτουργικοί τομείς για σκοπούς πληροφόρησης. Η μεταβολή αφορά στο διαχωρισμό των μη ναυτιλιακών δραστηριοτήτων του Ομίλου οι οποίες εμφανίζονται σε διακριτή στήλη (τομέα). Οι ναυτιλιακές δραστηριότητες εξακολουθούν να παρουσιάζονται σε τομείς που προκύπτουν από τις γραμμές στις οποίες δραστηριοποιούνται τα πλοία: γραμμές εσωτερικού (ακτοπλοΐα) και γραμμές εξωτερικού (κυρίως Αδριατική). (xxiii) Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις Αρχική αναγνώριση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος επιμετρά τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατά την αρχική τους αναγνώριση στην εύλογη αξία τους. Ο Όμιλος αναγνωρίζει αρχικά τις εμπορικές απαιτήσεις χωρίς σημαντική χρηματοοικονομική συνιστώσα στην τιμή συναλλαγής τους. Ταξινόμηση και επιμέτρηση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Όλα τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ΔΠΧΑ 9 επιμετρούνται μεταγενέστερα της αρχικής τους αναγνώρισης στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία. Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού ταξινομούνται σε μια από τις εξής τρεις κατηγορίες: στο αποσβεσμένο κόστος «AC», εφόσον πληρούνται αμφότερες οι ακόλουθες προϋποθέσεις: - το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο διατηρείται στο πλαίσιο ενός επιχειρηματικού μοντέλου, στόχος του οποίου είναι η διακράτηση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων με σκοπό την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών, και - βάσει των συμβατικών όρων που διέπουν το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο δημιουργούνται σε συγκεκριμένες ημερομηνίες ταμειακές ροές που συνίστανται αποκλειστικά σε αποπληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου υπολοίπου κεφαλαίου (solely payments of principle and interest – SPPI) στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων απευθείας στην καθαρή θέση «FVTOCI», εφόσον πληρούνται αμφότερες οι ακόλουθες προϋποθέσεις: - το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο διατηρείται στο πλαίσιο ενός επιχειρηματικού μοντέλου του οποίου ο στόχος επιτυγχάνεται τόσο με την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών όσο και με την πώληση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, και 90 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά - βάσει των συμβατικών όρων που διέπουν το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο δημιουργούνται σε συγκεκριμένες ημερομηνίες ταμειακές ροές που συνίστανται αποκλειστικά σε αποπληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου υπολοίπου κεφαλαίου στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων «FVTPL»: σε κάθε άλλη περίπτωση, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού θα επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Η βάση της ταξινόμησης και της επακόλουθης επιμέτρησης των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων εξαρτάται από τους ακόλουθους δύο παράγοντες: Το επιχειρησιακό μοντέλο της οντότητας για τη διαχείριση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Τα χαρακτηριστικά των συμβατικών ταμειακών ροών της οντότητας. Το επιχειρηματικό μοντέλο του Ομίλου αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο ο Όμιλος διαχειρίζεται τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία του προκειμένου να δημιουργήσει ταμειακές ροές και καθορίζει εάν οι ταμειακές ροές θα προκύψουν από την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών, την πώληση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ή και από τα δύο. Η αξιολόγηση επιχειρηματικού μοντέλου εκτελείται βάσει σεναρίων που αναμένονται εύλογα από την Εταιρεία και τον Όμιλο και δεν βασίζεται σε σενάρια «χειρότερης περίπτωσης» ή «προσομοίωσης κρίσης». Η δοκιμή SPPI είναι η δεύτερη προϋπόθεση για την ταξινόμηση ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου σε μία από τις κατηγορίες AC ή FVTOCI ή FVTPL από τον Όμιλο. Ειδικότερα, για ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο που πρέπει να επιμετρηθεί σε AC ή FVTOCI, οι συμβατικοί όροι του πρέπει να οδηγούν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες στις ταμειακές ροές που να αποτελούνται από πληρωμές κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου αρχικού κεφαλαίου. Ο Όμιλος ταξινομεί τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν διακρατούνται στο πλαίσιο επιχειρηματικών μοντέλων «διακράτησης με σκοπό την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών» («hold to collect») ή «διακράτησης με σκοπό την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών ή πώλησης χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων» («hold to collect and sell») σε FVTPL. Απομείωση Η υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 9 οδήγησε σε αλλαγή της λογιστικής αντιμετώπισης των ζημιών απομείωσης για τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς δεν αναγνωρίζονται πλέον πραγματοποιηθείσες ζημιές αλλά αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές είναι ίσες με την παρούσα αξία της διαφοράς ανάμεσα στις συμβατικές ροές και στις ροές που ο Όμιλος εκτιμά ότι θα λάβει. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές κάθε χρήσης αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα. Συμμετοχικοί τίτλοι Η Εταιρεία ταξινομεί τις συμμετοχές σε μετοχικό κεφάλαιο στο πεδίο εφαρμογής του ΔΠΧΑ 9 σε FVTPL εκτός από τις συμμετοχές σε θυγατρικές, συγγενείς επιχειρήσεις και κοινοπραξίες που αντιμετωπίζονται λογιστικά σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 10 «Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις», το ΔΛΠ 27 «Ατομικές οικονομικές καταστάσεις» ή το ΔΛΠ 28 «Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις και κοινοπραξίες». 91 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις του Ομίλου αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος και εκτοκίζονται με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Τα αποτελέσματα από την αποτίμηση ή διακοπή αναγνώρισης των υποχρεώσεων που αποτιμώνται στην εύλογη αξία αναγνωρίζονται στα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα της κατάστασης συνολικών εισοδημάτων. Διακοπή αναγνώρισης χρηματοοικονομικών στοιχείων και υποχρεώσεων Ο Όμιλος προβαίνει στη διακοπή αναγνώρισης χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού όταν: • έχουν λήξει οι ταµειακές ροές των χρηµατοοικονοµικών στοιχείων, • µεταβιβάζει το συµβατικό δικαίωµα είσπραξης των ταµειακών ροών από τα χρηµατοοικονοµικά στοιχεία και ταυτόχρονα µεταβιβάζει τους κινδύνους και τα οφέλη που απορρέουν από αυτά, • δάνεια ή επενδύσεις σε αξιόγραφα καθίστανται ανεπίδεκτα εισπράξεως, οπότε και τα διαγράφει. • οι συµβατικοί όροι των χρηµατοοικονοµικών στοιχείων µεταβάλλονται ουσιωδώς. Ο Όμιλος διακόπτει την αναγνώριση µιας χρηµατοοικονοµικής υποχρέωσης (ή µέρους αυτής) όταν αυτή συµβατικά εκπληρώνεται, ακυρώνεται ή εκπνέει. (xxiv) Καθορισμός της εύλογης αξίας χρηματοοικονομικών μέσων Εύλογη αξία ορίζεται ως η τιμή στην οποία θα πωληθεί ένα περιουσιακό στοιχείο ενεργητικού (χρηματοοικονομικό ή μη) ή η τιμή που θα καταβληθεί για τη μεταβίβαση μιας υποχρέωσης (χρηματοοικονομικής ή μη) σε μια κανονική συναλλαγή μεταξύ συμμετεχόντων στην αγορά κατά την ημερομηνία επιμέτρησης. Στην επιμέτρηση της εύλογης αξίας υποθέτουμε ότι η συναλλαγή για την πώληση του περιουσιακού στοιχείου ή τη μεταβίβαση της υποχρέωσης λαμβάνει χώρα είτε: (i) στην κύρια αγορά για το περιουσιακό στοιχείο ή την υποχρέωση ή (ii) ελλείψει κύριας αγοράς, στην πλέον συμφέρουσα αγορά για το περιουσιακό στοιχείο ή την υποχρέωση. Ένα χρηματοοικονομικό μέσο θεωρείται ότι είναι διαπραγματεύσιμο σε μια κύρια αγορά αν οι τιμές διαπραγμάτευσης είναι άμεσα και τακτικά διαθέσιμες από ένα χρηματιστήριο, μεσίτη, επιχειρηματικό τομέα, μια υπηρεσία τιμολόγησης ή ένα ρυθμιστικό φορέα και αυτές οι τιμές εκφράζουν τρέχουσες και τακτικά διενεργούμενες αγοραίες συναλλαγές σε καθαρά εμπορική βάση. Μια οντότητα δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσει εξαντλητική έρευνα όλων των πιθανών αγορών για να εντοπίσει την κύρια αγορά ή, απουσία κύριας αγοράς, την πλέον συμφέρουσα αγορά, αλλά λαμβάνει υπόψη της όλες τις ευλόγως διαθέσιμες πληροφορίες. Απουσία σχετικών αποδείξεων για το αντίθετο, η αγορά στην οποία μια οντότητα θα πραγματοποιούσε κανονικά μια συναλλαγή για την πώληση του περιουσιακού στοιχείου ή τη μεταβίβαση της υποχρέωσης θεωρείται ότι είναι η κύρια αγορά ή, απουσία κύριας αγοράς, η πλέον συμφέρουσα αγορά. Εάν υπάρχει κύρια αγορά για το περιουσιακό στοιχείο ή την υποχρέωση, η επιμέτρηση της εύλογης αξίας αντιπροσωπεύει την τιμή στην αγορά αυτή (είτε η τιμή αυτή είναι άμεσα παρατηρήσιμη, είτε εκτιμάται με τη χρήση άλλης τεχνικής αποτίμησης), ακόμα και εάν η τιμή σε μια διαφορετική αγορά είναι ενδεχομένως περισσότερο συμφέρουσα κατά την ημερομηνία επιμέτρησης. Το ΔΠΧΑ 13 καθορίζει την ιεραρχία των μοντέλων αποτίμησης σχετικά με την αντικειμενικότητα των στοιχείων που χρησιμοποιούνται σε αυτά τα μοντέλα (παρατηρήσιμα ή μη στοιχεία). Τα παρατηρήσιμα δεδομένα βασίζονται σε δεδομένα της αγοράς και αντλούνται από ανεξάρτητες πηγές, τα μη παρατηρήσιμα δεδομέ- 92 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά να αναφέρονται σε παραδοχές της διοίκησης. Ο Όμιλος και η Εταιρεία υπολογίζουν την εύλογη αξία των χρηματοοικονομικών μέσων στηριζόμενοι σε σχετικό πλαίσιο που κατατάσσει τα χρηματοοικονομικά στοιχεία σε μια ιεραρχία τριών επιπέδων με βάση τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται για την αποτίμησή τους, όπως περιγράφεται κατωτέρω: Επίπεδο 1: Επενδύσεις που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση διαπραγματεύσιμες (μη προσαρμοσμένες) τιμές σε ενεργές αγορές για όμοια περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις. Επίπεδο 2: Επενδύσεις που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση μοντέλα αποτίμησης στα οποία όλα τα στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά την εύλογη αξία είναι βασισμένα (είτε άμεσα είτε έμμεσα) σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. Επίπεδο 3: Επενδύσεις που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση μοντέλα αποτίμησης στα οποία τα στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά την εύλογη αξία δεν είναι βασισμένα σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. 4. Πληροφόρηση κατά τομέα Όπως αναφέρεται προηγουμένως στη σημείωση 3 xxii, η βασική δραστηριότητα του Ομίλου είναι η εκμετάλλευση πλοίων σε γραμμές εσωτερικού και εξωτερικού. Οι κυριότερες πηγές εσόδων προέρχονται από τους ναύλους επιβατών, Ι.Χ. και φορτηγών, καθώς και από την εμπορική εκμετάλλευση (μπαρ, εστιατόρια, καταστήματα και καζίνα) επί των πλοίων. Τα έσοδα των μη ναυτιλιακών εταιρειών του Ομίλου που συμμετέχουν στον ενοποιημένο κύκλο εργασιών περιλαμβάνονται στις «λοιπές δραστηριότητες». Στους πίνακες που ακολουθούν παρατίθεται η γεωγραφική κατανομή της δραστηριότητας του Ομίλου και της Εταιρείας για τις χρήσεις 2019 και 2018: 01.01.19 - 31.12.19 Ο Όμιλος Έσοδα από ναύλους Έσοδα πωλήσεων επί των πλοίων (on board) Λοιπά Σύνολο εσόδων Κόστος πωληθέντων Μικτά αποτελέσματα εκμετάλλευσης Προσθήκες και μεταφορές στην αξία των πλοίων Αποσβέσεις πλοίων Αναπόσβεστο υπόλοιπο πλοίων Μη κατανεμηθέν ενεργητικό Σύνολο Ενεργητικού 31.12.19 Ναυτιλιακές δραστηριότητες Εσωτερικό Εξωτερικό Λοιπές δραστηρ/τες Σύνολο 47.255 3.266 474 50.995 47.350 3.645 103.533 7.729 174 111.436 80.211 31.225 11.460 11.460 6.074 5.386 150.788 10.995 12.108 173.891 133.635 40.256 254 2.487 1.094 7.531 - 1.348 10.018 65.266 - 188.736 - - 254.002 76.932 330.934 93 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 01.01.19 - 31.12.19 Η Εταιρεία Έσοδα από ναύλους Έσοδα πωλήσεων επί των πλοίων (on board) Λοιπά Σύνολο εσόδων Κόστος πωληθέντων Μικτά αποτελέσματα εκμετάλλευσης Προσθήκες και μεταφορές στην αξία των πλοίων Αποσβέσεις πλοίων Αναπόσβεστο υπόλοιπο πλοίων Μη κατανεμηθέν ενεργητικό Σύνολο Ενεργητικού 31.12.19 01.01.18 - 31.12.18 Ο Όμιλος Έσοδα από ναύλους Έσοδα πωλήσεων επί των πλοίων (on board) Λοιπά Σύνολο εσόδων Κόστος πωληθέντων Μικτά αποτελέσματα εκμετάλλευσης Ναυτιλιακές δραστηριότητες Εσωτερικό Εξωτερικό Λοιπές δραστηρ/τες Σύνολο 41.863 3.266 474 45.603 42.739 2.864 103.533 7.729 174 111.436 80.212 31.224 - 145.396 10.995 648 157.039 122.951 34.088 254 2.487 1.094 7.531 - 1.348 10.018 65.266 - 188.736 - - 254.002 64.545 318.547 Ναυτιλιακές δραστηριότητες Εσωτερικό Εξωτερικό Λοιπές δραστηρ/τες Σύνολο 45.618 2.814 179 48.611 44.672 3.939 101.132 7.759 157 109.048 86.227 22.821 10.576 10.576 5.765 4.811 146.750 10.573 10.912 168.235 136.664 31.571 905 2.537 21.465 7.570 - 22.370 10.107 Αναπόσβεστο υπόλοιπο πλοίων Μη κατανεμηθέν ενεργητικό Σύνολο Ενεργητικού 31.12.18 63.443 - 200.187 - - 263.630 66.789 330.419 Η Εταιρεία Έσοδα από ναύλους Έσοδα πωλήσεων επί των πλοίων (on board) Λοιπά Σύνολο εσόδων Κόστος πωληθέντων Μικτά αποτελέσματα εκμετάλλευσης 41.416 2.813 175 44.404 39.814 4.590 101.132 7.760 157 109.049 86.227 22.822 - 142.548 10.573 332 153.453 126.041 27.412 905 2.537 21.465 7.570 - 22.370 10.107 62.484 - 200.188 - - 262.672 60.062 322.734 Προσθήκες και μεταφορές στην αξία των πλοίων Αποσβέσεις πλοίων Προσθήκες και μεταφορές στην αξία των πλοίων Αποσβέσεις πλοίων Αναπόσβεστο υπόλοιπο πλοίων Μη κατανεμηθέν ενεργητικό Σύνολο Ενεργητικού 31.12.18 94 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Στα έσοδα από ναύλους εσωτερικού του Ομίλου για τη χρήση 2019 περιλαμβάνονται έσοδα από επιδοτήσεις γραμμών δημόσιας υπηρεσίας ποσού € 6.182 χιλ. έναντι € 6.066 χιλ. την προηγούμενη χρήση. Οι προσθήκες, οι απομειώσεις, οι αποσβέσεις και οι αναπόσβεστες αξίες των πλοίων κατανεμήθηκαν στις γεωγραφικές δραστηριότητες ανάλογα με το χρόνο εκμετάλλευσης κάθε πλοίου στις γραμμές εσωτερικού και εξωτερικού. Οποιαδήποτε περαιτέρω κατανομή θα ήταν αυθαίρετη δεδομένου ότι τα λοιπά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού από τα οποία προκύπτουν τα έσοδα και τα κόστη του Ομίλου είναι κοινά και δεν μπορούν να διαχωριστούν σε τομείς. 5. Κόστος πωληθέντων Το κόστος πωληθέντων που εμφανίζεται στις ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις των χρήσε- ων 2019 και 2018 αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Κόστος μισθοδοσίας & λοιπές παροχές προσωπικού Καύσιμα, λιπαντικά και αναλώσεις υλικών Ασφάλιστρα, έξοδα λιμένων και υδροληψία Επισκευές & συντηρήσεις, ναυλώσεις και λοιπά λειτουργικά έξοδα Αποσβέσεις 6. Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 32.937 59.608 11.410 32.332 60.584 9.523 32.117 51.300 11.094 31.504 52.574 9.201 19.254 10.426 133.635 23.726 10.499 136.664 18.423 10.017 122.951 22.654 10.107 126.041 Έξοδα διοίκησης / διάθεσης Τα έξοδα διοίκησης για τις χρήσεις 2019 και 2018 αναλύονται παρακάτω: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Κόστος μισθοδοσίας και λοιπά έξοδα προσωπικού Λοιπά έξοδα διοίκησης Αποσβέσεις 6.249 3.063 177 9.489 6.106 5.622 152 11.880 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 6.047 2.492 172 8.711 5.897 4.941 144 10.982 Αντίστοιχα, τα έξοδα διάθεσης αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Κόστος μισθοδοσίας και λοιπά έξοδα προσωπικού Προμήθειες πωλήσεων Λοιπά έξοδα διάθεσης Αποσβέσεις 3.750 7.768 3.530 421 15.469 3.967 7.512 3.516 560 15.555 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 3.313 7.238 2.012 305 12.868 3.540 7.052 1.996 522 13.110 95 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Στο «κόστος μισθοδοσίας» διοίκησης και διάθεσης περιλαμβάνεται και η πρόβλεψη αποζημίωσης προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία (βλ. σχετικά σημείωση 23 «Παροχές στους εργαζόμενους»). 7. Άλλα έσοδα / έξοδα Τα άλλα έσοδα που παρουσιάζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Παροχή υπηρεσιών σε τρίτους, ενοίκια, προμήθειες και λοιπά πρόσθετα έσοδα πωλήσεων Έσοδα από claims και κατάπτωση ρητρών Επιχορηγήσεις και λοιπά έσοδα 668 224 779 1.671 555 25 173 753 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 1.126 224 754 2.104 1.043 24 120 1.187 Αντίστοιχα, τα άλλα έξοδα αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Προβλέψεις (επισφαλείς απαιτήσεις και λοιπές) Λοιπά έξοδα 8. 1.559 731 2.290 448 855 1.303 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 1.545 664 2.209 235 255 490 Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα Τα χρηματοοικονομικά έξοδα και έσοδα αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Χρεωστικοί τόκοι δανείων Λοιπά χρηματοοικονομικά έξοδα Χρεωστικές συναλλαγματικές διαφορές 7.473 1.867 194 9.534 7.204 1.792 509 9.505 7.473 1.853 194 9.520 7.131 1.774 494 9.399 Πιστωτικοί τόκοι Πιστωτικές συναλλαγματικές διαφορές 51 4 55 12 30 42 1 4 5 2 30 32 Στα λοιπά χρηματοοικονομικά έξοδα, εκτός των προμηθειών και των λοιπών εξόδων τραπεζών, περιλαμβάνεται το χρηματοοικονομικό κόστος που απορρέει από τις χρηματοδοτικές μισθώσεις πλοίων της Εταιρείας (leasing) και τις λειτουργικές μισθώσεις (Δ.Π.Χ.Α. 16) συνολικού ποσού € 532 χιλ. για τον Όμιλο και € 526 χιλ. για την Εταιρεία, οι τόκοι των φορολογικών ρυθμίσεων, καθώς και το χρηματοοικονομικό 96 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά κόστος της αναλογιστικής μελέτης και του μέρους του Μετατρέψιμου Ομολογιακού Δανείου στα ίδια κεφάλαια. Δεν υπήρξαν κόστη δανεισμού που να κεφαλαιοποιήθηκαν μέσα στη χρήση. 9. Αποτελέσματα από επενδυτικές δραστηριότητες Στα αποτελέσματα από επενδυτικές δραστηριότητες του Ομίλου και της Μητρικής για τις χρήσεις 2019 και 2018 περιλαμβάνονται: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Κέρδη / (ζημιές) πώλησης και αποτίμησης χρηματοοικονομικών στοιχείων στην εύλογη αξία Κέρδη / (ζημιές) από πωλήσεις παγίων στοιχείων Λοιπές ζημιές 88 1 89 (56) (56) Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 82 1 83 (48) (1.525) (1.573) Κατά την αποτίμηση των χρεογράφων (εισηγμένων στο Χ.Α. και μη) του εμπορικού χαρτοφυλακίου του Ομίλου, βάσει της τρέχουσας αξίας τους στις 31.12.2019, προέκυψαν κέρδη ύψους € 88 χιλ., έναντι ζημιών € 56 χιλ. στις 31.12.2018. Από τον έλεγχο απομείωσης (impairment test) της αξίας των πλοίων του Ομίλου που γίνεται στο τέλος κάθε χρήσης, στις 31.12.2019 δεν προέκυψε ανάγκη για απομείωση. Οι λοιπές ζημιές της Μητρικής για τη χρήση 2018 αφορούσαν στο αποτέλεσμα που είχε προκύψει από τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής σε θυγατρικές εταιρείες. 10. Αποτελέσματα επιμέτρησης επενδύσεων σε συνδεδεμένες Η Εταιρεία αποτιμά τις επενδύσεις της σε θυγατρικές και συγγενείς με τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Κατά την αποτίμηση των επενδύσεων σε συνδεδεμένες στις 31.12.2019 προέκυψε κέρδος € 695 χιλ. έναντι € 631 χιλ. στις 31.12.2018. Σχετικά με τα «αποτελέσματα επιμέτρησης επενδύσεων σε συνδεδεμένες» στην ενοποιημένη κατάσταση συνολικών εισοδημάτων βλ. σημείωση 13 «Συμμετοχές σε θυγατρικές και συγγενείς». 11. Άλλες προβλέψεις Στις «Άλλες προβλέψεις» της κατάστασης συνολικών εισοδημάτων συνολικού ποσού € 817 χιλ. περιλαμβάνονται πρόβλεψη (έξοδο) για μη είσπραξη εκπιπτόμενου ποσού ασφαλιστικής αποζημίωσης πλοίου, καθώς και έσοδο από αχρησιμοποίητες προβλέψεις για διαφορές φορολογικού ελέγχου προηγούμενων χρήσεων. Στη χρήση 2018 η Εταιρεία είχε προχωρήσει σε ολική απομείωση επίδικης απαίτησής της από επί σειρά ετών κεντρικό λιμενικό πράκτορα, συνολικού ποσού € 6,8 εκατ. που αντιστοιχούσε σε οφειλόμενους ναύλους παρελθουσών χρήσεων. 97 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 12. Πάγια περιουσιακά στοιχεία / Επενδύσεις σε ακίνητα Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Οι πίνακες κίνησης των ενσώματων παγίων στοιχείων για τον Όμιλο και την Εταιρεία παρουσιάζονται παρακάτω: Ο Όμιλος Πλοία Οικόπεδα Λοιπός & κτίρια εξοπλισμός Ακινητοπ. υπό εκτέλ. Δικαιώμ. χρήσης Σύνολο Αξία κτήσης 01.01.18 Προσθήκες χρήσης Μειώσεις χρήσης Μεταφορές Αναπροσαρμογές Αξία κτήσης 31.12.18 Προσθήκες χρήσης Μειώσεις χρήσης Αξία κτήσης 31.12.19 437.989 21.547 739 84 460.359 1.348 (8.689) 453.018 18.443 76 (66) 18.453 172 18.625 13.813 1.055 (927) 143 14.084 60 (287) 13.857 882 (882) 1.310 1.310 1.003 1.003 471.127 22.678 (993) 84 492.896 3.893 (8.976) 487.813 Σωρευμένες αποσβέσεις 01.01.18 Αποσβέσεις χρήσης Μειώσεις χρήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.18 Αποσβέσεις χρήσης Μειώσεις χρήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.19 186.621 10.107 196.728 10.018 (7.730) 199.016 4.960 698 (66) 5.592 346 5.938 12.622 373 (908) 12.087 399 (287) 12.199 - 207 207 204.203 11.178 (974) 214.407 10.970 (8.017) 217.360 Αναπόσβεστη αξία 31.12.18 Αναπόσβεστη αξία 31.12.19 263.631 254.002 12.861 12.687 1.997 1.658 1.310 796 278.489 270.453 Οικόπεδα Λοιπός & κτίρια εξοπλισμός Ακινητοπ. υπό εκτέλ. Δικαιώμ. χρήσης Σύνολο Η Εταιρεία Πλοία Αξία κτήσης 01.01.18 Προσθήκες χρήσης Μειώσεις χρήσης Μεταφορές Αναπροσαρμογές Αξία κτήσης 31.12.18 Προσθήκες χρήσης Μειώσεις χρήσης Αξία κτήσης 31.12.19 431.838 21.547 739 84 454.208 1.348 455.556 12.402 38 (66) 12.374 12 12.386 2.947 17 (809) 2.155 11 (10) 2.156 739 (739) 1.141 1.141 763 763 447.926 21.602 (875) 84 468.737 3.275 (10) 472.002 Σωρευμένες αποσβέσεις 01.01.18 Αποσβέσεις χρήσης Μειώσεις χρήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.18 Αποσβέσεις χρήσης Μειώσεις χρήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.19 181.429 10.107 191.536 10.018 201.554 4.136 613 (66) 4.683 266 4.949 2.867 22 (809) 2.080 30 (10) 2.100 - 127 127 188.432 10.742 (875) 198.299 10.441 (10) 208.731 Αναπόσβεστη αξία 31.12.18 Αναπόσβεστη αξία 31.12.19 262.672 254.002 7.691 7.437 75 56 1.141 635 270.438 263.271 98 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Πλοία με συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Η Μητρική έχει συνάψει δύο συμβάσεις μακροχρόνιων ναυλώσεων πλοίων με δικαίωμα αγοράς, οι οποίες αναγνωρίστηκαν ως χρηματοδοτικές μισθώσεις. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω πλοία στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνονται στα ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία. Η αναπόσβεστη αξία τους στις 31.12.2019 ανέρχεται σε € 38.602 χιλ. έναντι € 43.942 χιλ. στις 31.12.2018. Μειώσεις χρήσης Οι μειώσεις παγίων για τη χρήση 2019 αφορούν στην επίδραση από την παύση ενοποίησης της θυγατρικής ΛΑΝΕ στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου όπου περιλαμβανόταν μέχρι και τις 31.12.2018 (βλ. σημείωση 1). Δικαιώματα χρήσης Ο Όμιλος εφάρμοσε για πρώτη φορά το ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις», αναγνωρίζοντας κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής (01.01.2019) περιουσιακά στοιχεία ενεργητικού που αφορούν σε κτίρια και εξοπλισμό, ως δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων (Rights οf Use) ποσού € 1.003 χιλ. και ισόποσες υποχρεώσεις από μισθώσεις. Αντίστοιχα, η Εταιρεία αναγνώρισε δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων που αφορούν σε κτίρια ποσού € 763 χιλ. και ισόποσες υποχρεώσεις από μισθώσεις. Για τις αποσβέσεις των δικαιωμάτων χρήσης, τις σχετικές καταβολές και το προεξοφλητικό επιτόκιο βλ. σημείωση 30 «Δεσμεύσεις και συμβατικές υποχρεώσεις». Επενδύσεις σε ακίνητα Στις «Επενδύσεις σε ακίνητα» περιλαμβάνονται ιδιόκτητα γραφεία της Μητρικής τα οποία είναι εκμισθωμένα, καθώς και η αξία οικοπέδων θυγατρικών τα οποία βρίσκονται εκτός παραγωγικού κυκλώματος και κατέχονται με σκοπό την κεφαλαιακή τους ενίσχυση. Τα έσοδα από την εκμίσθωση των γραφείων της Μητρικής για τη χρήση 2019 ανήλθαν σε € 27 χιλ., ενώ δεν πραγματοποιήθηκαν σχετικά έξοδα εκτός από αποσβέσεις. Η κίνηση των «επενδύσεων σε ακίνητα» του Ομίλου και της Εταιρείας παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα: Αξία κτήσης 01.01.18 Προσθήκες / (μειώσεις) χρήσης Αξία κτήσης 31.12.18 Προσθήκες / (μειώσεις) χρήσης Αξία κτήσης 31.12.19 Σωρευμένες αποσβέσεις 01.01.18 Αποσβέσεις χρήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.18 Αποσβέσεις χρήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12.19 Αναπόσβεστη αξία 31.12.18 Αναπόσβεστη αξία 31.12.19 Ο Όμιλος Η Εταιρεία 2.036 2.036 2.036 961 961 961 272 6 278 5 283 272 6 278 5 283 1.758 1.753 683 678 99 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Άυλα περιουσιακά στοιχεία Το σύνολο των άυλων παγίων στοιχείων αφορά σε λογισμικά προγράμματα του Ομίλου η κίνηση των οποίων για τις χρήσεις 2019 και 2018 είχε ως εξής: Αξία κτήσης 01.01 Προσθήκες χρήσης Αξία κτήσης 31.12 Σωρευμένες αποσβέσεις 01.01 Αποσβέσεις χρήσης Σωρευμένες αποσβέσεις 31.12 Αναπόσβεστη αξία 31.12 2019 2018 2.407 2.407 2.091 48 2.139 2.127 280 2.407 2.065 26 2.091 268 316 Δεν συνέτρεξε λόγος απομείωσης της αξίας των άυλων παγίων στοιχείων. Εύλογες αξίες πλοίων - Έλεγχος απομείωσης Όπως αναφέρεται στη σημείωση 3 vii, ο Όμιλος προβαίνει σε αποτιμήσεις της αξίας των πλοίων στο τέλος κάθε χρήσης λαμβάνοντας εκτιμήσεις ανεξάρτητων οίκων εμπειρογνωμόνων, ώστε να προσδιοριστούν οι τρέχουσες αξίες τους. Όπου διαπιστωθεί ότι η λογιστική αξία ενός πλοίου υπερβαίνει την τρέχουσα, προσδιορίζεται η αξία χρήσης (value in use) μονάδας ταμειακών ροών του εν λόγω πλοίου. Με βάση τις σχετικές αποτιμήσεις στις 31.12.2019 οι τρέχουσες αξίες των ιδιόκτητων πλοίων της Εταιρείας (εξαιρουμένων των δύο πλοίων τα οποία έχουν αναγνωριστεί στα ενσώματα πάγια με συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης) ανέρχονταν συνολικά σε € 221,1 εκατ. έναντι € 215,4 εκατ. των αντίστοιχων λογιστικών αξιών. Ωστόσο, σε ένα πλοίο για το οποίο η καθαρή λογιστική του αξία στο τέλος της χρήσης 2019 υπολειπόταν της τρέχουσας, ως ανακτήσιμο ποσό χρησιμοποιήθηκε η αξία χρήσης του και δεν προέκυψε ανάγκη απομείωσης. Οι προβλέψεις των ταμειακών ροών βασίζονται σε εγκεκριμένους από τη διοίκηση προϋπολογισμούς που καλύπτουν την ωφέλιμη ζωή των πλοίων. Επιπλέον πραγματοποιήθηκε ανάλυση ευαισθησίας για τις βασικές υποθέσεις του μοντέλου (προεξοφλητικά επιτόκια, EBITDA και υπολειμματικές αξίες) ώστε να εξεταστεί η επάρκεια του περιθωρίου αξίας. Το αποτέλεσμα της ανάλυσης ευαισθησίας ήταν ότι το ανακτήσιμο ποσό υπερβαίνει την λογιστική αξία. Το προεξοφλητικό επιτόκιο που χρησιμοποιήθηκε για τον προσδιορισμό της αξίας χρήσης ήταν το μετά φόρου μέσο σταθμικό κόστος κεφαλαίου το οποίο ανήλθε σε 5,1% και βασίζεται στις συνθήκες κατά την ημερομηνία λήξης της χρήσης 2019 και δεν ενσωματώνει τις επιπτώσεις του COVID-19, σύμφωνα με την παρ. 10 του ΔΛΠ 10. Το αντίστοιχο προεξοφλητικό επιτόκιο για τη συγκρίσιμη χρήση ήταν 7,5%. Επιχορηγήσεις παγίων η Το αναπόσβεστο υπόλοιπο των επιχορηγήσεων παγίων του Ομίλου την 31 Δεκεμβρίου 2019 ανέρχεται σε € 457 χιλ. εκ των οποίων € 451 χιλ. εμφανίζονται στις «μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις» και € 6 χιλ. περιλαμβάνονται στις «λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις». Η κίνηση των επιχορηγήσεων παγίων για τις χρήσεις 2019 και 2018 είχε ως εξής: 100 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Αρχικό υπόλοιπο (μακροπρ. & βραχυπρ. υποχρεώσεις) Μεταφορές στα πάγια Αποσβέσεις επιχορηγήσεων Αναπόσβεστο υπόλοιπο επιχορηγήσεων Μεταφορά στις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Επιχορηγήσεις παγίων στις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις 2019 2018 521 (64) 457 (6) 451 700 (179) 521 (64) 457 Υφιστάμενα εμπράγματα βάρη Επί των παγίων περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου υφίστανται τα ακόλουθα βάρη: α) α’ προτιμώμενες ναυτικές υποθήκες επί των πλοίων € 343,8 εκατ., β) β’ προτιμώμενες ναυτικές υποθήκες επί των πλοίων € 285,9 εκατ. και γ) προσημειώσεις επί των ακινήτων ποσού € 18,1 εκατ. και ενέχυρα επί των μηχανημάτων (των θυγατρικών «ΕΤΑΝΑΠ» και «ΛΕΥΚΑ ΟΡΗ») ποσού € 2,5 εκατ. Τα ανωτέρω βάρη υφίστανται σε ασφάλεια δανειακών υποχρεώσεων το συνολικό ύψος των οποίων κατά την 31.12.2019 ανέρχεται σε € 250,0 εκατ. Αποσβέσεις παγίων Οι αποσβέσεις που λογίσθηκαν ως δαπάνες στις ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις έχουν επιμεριστεί ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Κόστος πωληθέντων Έξοδα διοίκησης Έξοδα διάθεσης 10.425 177 421 11.023 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 10.498 152 560 11.210 10.018 172 304 10.494 10.107 144 522 10.773 13. Συμμετοχές σε θυγατρικές & συγγενείς Η Εταιρεία, εφαρμόζοντας την τροποποίηση του ΔΛΠ 27 «Ενοποιημένες και ατομικές οικονομικές καταστάσεις», αποτίμησε τις επενδύσεις της σε θυγατρικές και συγγενείς με τη μέθοδο της καθαρής θέσης στις ατομικές χρηματοοικονομικές της καταστάσεις. Θυγατρικές Οι συμμετοχές της Μητρικής σε θυγατρικές εταιρείες με τα αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής και τις μεταβολές τους αναφέρονται στη σημείωση 1. Οι αξίες των συμμετοχών στις θυγατρικές που παρουσιάζονται στις συνημμένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας έχουν ως εξής: 101 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 5.779 569 6.348 5.368 550 5.918 ΕΤΑΝΑΠ Α.Ε. ΛΕΥΚΑ ΟΡΗ Α.Β.Ε.Ε. Οι αξίες συμμετοχής της Μητρικής στις ανωτέρω θυγατρικές είναι προσαυξημένες σε σχέση με την προηγούμενη χρήση με το μέρος των συνολικών εσόδων της χρήσης που της αντιστοιχούν και μειωμένες με τα εισπραχθέντα μερίσματα. Για τις αξίες συμμετοχής στις θυγατρικές «ΑΝΕΚ ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ Α.Ε.» και «ΑΙΓΑΙΟΝ ΠΕΛΑΓΟΣ Ν.Ε.» έχει γίνει ολική απομείωση σε προηγούμενες χρήσεις. Συγγενείς Η αξία της συμμετοχής στη συγγενή «ΑΝΕΚ LINES ITALIA S.r.l.» στις ατομικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις στις 31.12.2019 ανέρχεται σε € 2.196 χιλ. και είναι προσαυξημένη σε σχέση με την προηγούμενη χρήση με το μέρος των συνολικών εσόδων της χρήσης που αντιστοιχούν στον Όμιλο. Τα βασικά μεγέθη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων της συγγενούς «ΑΝΕΚ LINES ITALIA S.r.l.» για τη χρήση 2019 έχουν ως εξής: Σύνολο ενεργητικού μείον: Σύνολο υποχρεώσεων Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 7.561 (3.080) 4.481 Σύνολο κύκλου εργασιών Κέρδη χρήσης προ φόρων Κέρδη χρήσης μετά φόρων 4.696 283 170 Η «ΑΝΕΚ LINES ITALIA S.r.l.» δεν προέβη σε διανομή μερίσματος μέσα στη χρήση 2019. Τα «αποτελέσματα επιμέτρησης επενδύσεων σε συνδεδεμένες» στην ενοποιημένη κατάσταση συνολικών εισοδημάτων ποσού € 101 χιλ. αντιπροσωπεύουν τη συμμετοχή του Ομίλου στα συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους της συγγενούς για τη χρήση 2019. Το αντίστοιχο ποσό για την προηγούμενη χρήση 2018 ανερχόταν σε € 57 χιλ. 14. Αποθέματα Τα αποθέματα στις 31.12.2019 και 31.12.2018 αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Καύσιμα και λιπαντικά Εμπορεύματα, προϊόντα, α’ και βοηθητικές ύλες, υλικά και είδη συσκευασίας Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 1.844 1.901 1.740 1.680 1.312 3.156 1.187 3.088 307 2.047 232 1.912 Επί των αποθεμάτων του Ομίλου και της Εταιρείας δεν υφίστανται βάρη και δεν συνέτρεξε περίπτωση απομείωσης της αξίας τους. 102 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 15. Απαιτήσεις από πελάτες και λοιπές βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Στις εμπορικές απαιτήσεις περιλαμβάνονται τα κάτωθι: Πελάτες (ανοιχτά υπόλοιπα) Επιταγές και γραμμάτια Μείον: πρόβλεψη απομείωσης απαιτήσεων Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 44.811 34.701 79.512 (45.311) 34.201 45.111 32.125 77.236 (43.954) 33.282 36.746 34.632 71.378 (44.174) 27.204 42.199 31.985 74.184 (42.476) 31.708 Κατά τον έλεγχο απομείωσης των εμπορικών απαιτήσεων στις 31.12.2019 προέκυψε ανάγκη για επιπλέον πρόβλεψη απομείωσης απαιτήσεων συνολικού ποσού € 1.478 χιλ. για την Εταιρεία και € 1.492 χιλ. για τον Όμιλο. Οι αντίστοιχες προβλέψεις για τη χρήση 2018 ήταν € 7.545 χιλ. για την Εταιρεία και € 7.782 χιλ. για τον Όμιλο και αφορούσαν, κατά κύριο λόγο, στην ολική απομείωση επίδικης απαίτησης από επί σειρά ετών κεντρικό λιμενικό πράκτορα που αντιστοιχούσε σε οφειλόμενους ναύλους παρελθουσών χρήσεων. Οι σωρευμένες προβλέψεις στις 31.12.2019 κρίνονται επαρκείς για να καλύψουν τις απώλειες κατά τη ρευστοποίηση των εισπρακτέων λογαριασμών. Σημειώνεται ότι σημαντικό μέρος των εμπορικών απαιτήσεων του Ομίλου καλύπτεται με εγγυήσεις που έχει λάβει (βλ. σημείωση 31 «Ενδεχόμενες υποχρεώσεις / απαιτήσεις»). Η κίνηση του λογαριασμού των προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις για τη χρήση 2019 έχει ως εξής: Αρχικό υπόλοιπο Πρόσθετη πρόβλεψη στα αποτελέσματα Επίδραση από παύση ενοποίησης θυγατρικής Χρησιμοποίηση πρόβλεψης Ο Όμιλος Η Εταιρεία 44.174 1.492 (335) (20) 45.311 42.476 1.478 43.954 Η πιστωτική πολιτική του Ομίλου όσον αφορά στις εμπορικές απαιτήσεις κυμαίνεται, κατά περίπτωση, από 2 έως 4 μήνες. Η χρονική ενηλικίωση των απαιτήσεων από πελάτες έχει ως εξής: Πλήρως εξυπηρετούμενες απαιτήσεις Σε καθυστέρηση και μη απομειωμένες: < 90 ημέρες 90 – 180 ημέρες > 180 ημέρες Απομειωμένες απαιτήσεις Ο Όμιλος Η Εταιρεία 29.551 29.071 2.494 398 1.758 34.201 45.311 79.512 2.130 352 1.729 33.282 43.954 77.236 Οι λοιπές βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας στις 31.12.2019 και 31.12.2018 103 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Λοιπές απαιτήσεις από το δημόσιο Προκαταβολές σε προμηθευτές Έσοδα εισπρακτέα & έξοδα επόμ. χρήσεων Διάφοροι χρεώστες 681 424 1.430 3.326 5.861 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 651 705 1.174 3.004 5.534 401 1.427 3.331 5.159 34 655 1.174 2.921 4.784 Όλες οι παραπάνω απαιτήσεις είναι βραχυπρόθεσμες και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται προεξόφληση κατά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Στο λογαριασμό «διάφοροι χρεώστες» στις 31.12.2019 περιλαμβάνονται απαιτήσεις από ασφαλιστικές αποζημιώσεις πλοίων ποσού € 2.875 χιλ. 16. Χρηματοοικονομικά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων που παρουσιάζονται στις συνημμένες ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις έχουν ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Μετοχές εταιρειών εισηγμένων στο Χ.Α. Λοιπές επενδύσεις 148 2.711 2.859 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 59 2.856 2.915 139 1.728 1.867 55 1.122 1.177 Στις «λοιπές επενδύσεις» του Ομίλου περιλαμβάνονται, κυρίως, μερίδια σε συνεταιριστικές τράπεζες και μετοχές μη εισηγμένων εταιρειών. 17. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Η ανάλυση των ταμειακών διαθεσίμων έχει ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Διαθέσιμα στο ταμείο Τραπεζικές καταθέσεις 546 7.952 8.498 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 799 6.551 7.350 498 1.521 2.019 454 1.844 2.298 Το μεγαλύτερο μέρος των ταμειακών διαθεσίμων του Ομίλου είναι σε ευρώ. 104 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 18. Μετοχικό κεφάλαιο / Διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο Μετοχικό κεφάλαιο Το μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρείας ανέρχεται στο ποσό των € 56.596.467,60 διαιρούμενο σε 188.654.892 κοινές και προνομιούχες ονομαστικές μετά ψήφου μετοχές ονομαστικής αξίας € 0,30 η κάθε μία. Η τελευταία αύξηση κεφαλαίου της Μητρικής ύψους € 16.271.669,70 έγινε το Μάιο του 2011. Διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο Η διαφορά που έχει προκύψει από την έκδοση μετοχών σε τιμή υπέρ το άρτιο ανέρχεται σε € 745 χιλ. και δεν μπορεί να διατεθεί για πληρωμή μερισμάτων ή ποσοστών. Μπορεί, ωστόσο, είτε να κεφαλαιοποιηθεί, είτε να συμψηφισθεί προς απόσβεση ζημιών, εκτός αν υπάρχουν αποθεματικά ή άλλα κονδύλια τα οποία κατά το νόμο μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συμψηφισμό των ζημιών αυτών. 19. Αποθεματικά η Τα αποθεματικά κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Τακτικό αποθεματικό Αποθεματικά καταστατικού Αποθεματικά εύλογης αξίας Αποθεματικό μετατρέψιμου ομολογιακού δανείου Λοιπά αποθεματικά Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 282 225 2.135 265 225 2.121 972 964 2.079 20.416 25.137 2.079 4.917 9.607 2.079 20.520 23.571 2.079 5.019 8.062 Τακτικό αποθεματικό Σύμφωνα με την ελληνική εμπορική νομοθεσία, οι εταιρείες υποχρεούνται να παρακρατούν από τα κέρδη κάθε χρήσης ποσοστό 5% και να σχηματίζουν τακτικό αποθεματικό έως ότου αυτό να φτάσει το ένα τρίτο του καταβλημένου μετοχικού τους κεφαλαίου. Σύμφωνα με το καταστατικό της Εταιρείας το παραπάνω ποσοστό ανέρχεται σε 10%. Η διανομή του τακτικού αποθεματικού απαγορεύεται. Αποθεματικά καταστατικού Αφορούν σε προαιρετικό σχηματισμό επιπλέον αποθεματικού από τα καθαρά κέρδη κάθε χρήσης σύμφωνα με το καταστατικό της Εταιρείας. Αποθεματικά εύλογης αξίας (καθαρά από το σχετικό αναβαλλόμενο φόρο) Πρόκειται για αποθεματικά επανεκτίμησης των οικοπέδων στην εύλογη αξία τους όπως αυτή προσδιορίζεται από ανεξάρτητο εκτιμητή. Στη χρήση 2019 έγινε προσαρμογή της αξίας του αποθεματικού κατά € 14 χιλ. για τον Όμιλο και € 8 χιλ. για την Εταιρεία λόγω της μεταβολής του φορολογικού συντελεστή υπο- 105 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά λογισμού της αναβαλλόμενης φορολογίας (βλ. σχετικά σημείωση 22 «Αναβαλλόμενοι φόροι και φόρος εισοδήματος»). Αποθεματικό μετατρέψιμου ομολογιακού δανείου (Μ.Ο.Δ.) Το 2017 έγινε αναδιάρθρωση του μακροπρόθεσμου δανεισμού της Μητρικής όπου, μεταξύ άλλων, είχε συναφθεί νέο ομολογιακό δάνειο, τμήμα του οποίου είναι μετατρέψιμο σε μετοχές υπό προϋποθέσεις. Σύμφωνα με τα οριζόμενα στο ΔΛΠ 32 και δεδομένου ότι το εν λόγω δάνειο συνιστά σύνθετο χρηματοοικονομικό μέσο, ποσό € 2.079 χιλ. αναγνωρίστηκε στην καθαρή θέση ως «αποθεματικό μετατρέψιμου ομολογιακού δανείου». Λοιπά αποθεματικά Στα λοιπά αποθεματικά περιλαμβάνονται, κυρίως, αποθεματικά από ειδικώς φορολογημένα έσοδα τα οποία υπόκεινται σε φορολόγηση σε περίπτωση διανομής τους, αλλά λόγω των σωρευμένων ζημιών δεν πρόκειται να διανεμηθούν και, ως εκ τούτου, δεν λογιστικοποιήθηκαν οι σχετικοί αναβαλλόμενοι φόροι. Στην κλειόμενη χρήση, βάσει της εγκυκλίου «Ε. 2021/2019 Διευκρινίσεις σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 62 του νόμου 4389/2016», έγινε μεταφορά από τα «αποτελέσματα εις νέο» στα «λοιπά αποθεματικά» ποσού € 15.501 χιλ. που αφορούσε σε απαλλασσόμενα της φορολογίας έσοδα από διαγραφή κεφαλαιοποιημένων τόκων δανείων που πραγματοποιήθηκε στη χρήση 2017. 20. Αποτελέσματα εις νέο Η κίνηση του λογαριασμού «αποτελεσμάτων εις νέο» για τον Όμιλο και την Εταιρεία κατά τη διάρκεια της χρήσης 2019 είχε ως εξής: Αρχικό υπόλοιπο Καθαρά αποτελέσματα χρήσης 2019 Αναλογιστικά κέρδη / (ζημιές) Σχηματισμός τακτικού αποθεματικού Επίδραση παύσης θυγατρικής από ενοποίηση Μεταφορά αφορολόγητων αποθεματικών Υπόλοιπο εις νέο τέλους χρήσης Ο Όμιλος Η Εταιρεία (82.987) 2.577 (249) (21) 4.495 (15.501) (91.686) (73.248) 2.656 (246) (15.501) (86.339) 21. Μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμος δανεισμός Από τις 31.12.2018 στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της Μητρικής έχει γίνει αναταξινόμηση των μακροπρόθεσμων δανείων στις βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις, σύμφωνα με την παράγραφο 74 του ΔΛΠ 1. Βάσει των σχετικών συμβάσεων, η μη εξυπηρέτηση των δανειακών υποχρεώσεων συνιστά μη τήρηση των όρων, γεγονός που συνεπάγεται την υποχρέωση της Εταιρείας για πλήρη αποπλη- 106 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά ρωμή των δανείων. Τα εν λόγω μακροπρόθεσμα δάνεια της Μητρικής, συνολικού αρχικού ποσού € 264,5 εκατ., συνάφθηκαν το Μάρτιο του 2017, με κυμαινόμενο επιτόκιο (Euribor πλέον περιθωρίου), με διάρκεια 7 έτη και τελική ημερομηνία αποπληρωμής την 31η Δεκεμβρίου 2023 και αναλύονταν ως εξής: - Ομολογιακό δάνειο με συνασπισμό τραπεζών συνολικού ποσού € 219,9 εκατ. (τμήμα του οποίου που ανέρχεται σε € 22,0 εκατ. είναι μετατρέψιμο υπό προϋποθέσεις). - Διμερές δάνειο ποσού € 44,6 εκατ. Σημειώνεται ότι εντός της κλειόμενης χρήσης 2019 πραγματοποιήθηκε πληρωμή ποσού € 0,9 εκατ. που αφορούσε σε οφειλόμενη δόση των ανωτέρω δανείων. Για τα εν λόγω δάνεια έχουν παρασχεθεί εμπράγματες εγγυήσεις (ναυτικές υποθήκες επί των πλοίων, εκχώρηση προϊόντος ασφαλιστικής αποζημίωσης κ.λπ.) υπέρ των δανειστών. Σύμφωνα με τους όρους των συμβάσεων η Εταιρεία έχει τη δυνατότητα πρόωρης αποπληρωμής των δανείων αυτών χωρίς καμία επιβάρυνση. Στις δανειακές συμβάσεις προβλέπονται περιπτώσεις καταγγελίας οι οποίες, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνουν μη εμπρόθεσμη καταβολή πληρωμών και μη συμμόρφωση με τις γενικές και οικονομικές διασφαλίσεις που έχουν παρασχεθεί. Επίσης, στις συμβάσεις περιέχονται οικονομικές ρήτρες οι οποίες, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνουν προϋποθέσεις διατήρησης ελάχιστης αναλογίας του δανεισμού προς τις εμπράγματες εξασφαλίσεις. Επιπλέον, η Εταιρεία έχει παράσχει συγκεκριμένες εξασφαλίσεις αναφορικά με τη συμμόρφωσή της με νόμους και κανονισμούς, τη διατήρηση της φύσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας, με περιβαλλοντικά ζητήματα και με το καθεστώς ασφαλιστικής κάλυψης. Εκτός των ανωτέρω δανείων, υφίσταται και διμερές δάνειο της Μητρικής που συνάφθηκε το 2014 το υπόλοιπο του οποίου στις 31.12.2019 ανέρχεται σε € 2,6 εκατ. και εμφανίζεται στις βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις δεδομένου ότι, βάσει της σχετικής σύμβασης, είναι πληρωτέο εντός του 2020. Τα υπόλοιπα των ανωτέρω δανείων που εμφανίζονται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης αποτιμήθηκαν στην ονομαστική τους αξία η οποία δεν διαφέρει ουσιωδώς από την εύλογη αξία τους. Το μέσο πραγματικό κόστος του μακροπρόθεσμου δανεισμού της Εταιρείας για τη χρήση 2019 ανήλθε σε 2,81% έναντι 2,64% το 2018. Το σύνολο των τόκων των μακροπρόθεσμων δανείων της Εταιρείας για τις χρήσεις 2019 και 2018 ανήλθε σε € 7.006 χιλ. και € 6.722 χιλ., αντίστοιχα. Βραχυπρόθεσμος δανεισμός Στις «βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις» του Ομίλου στις 31.12.2019 συνολικού ποσού € 258,7 εκατ. περιλαμβάνεται το σύνολο των μακροπρόθεσμων δανείων της Εταιρείας που έχουν αναταξινομηθεί. Πιο συγκεκριμένα, ποσό € 247,6 εκατ. αφορά στο ομολογιακό και το διμερές που συνάφθηκαν το 2017 και δεν εξυπηρετούνται (βλ. προηγούμενη παράγραφο), ενώ ποσό € 2,6 εκατ. αφορά σε διμερές δάνειο που συνάφθηκε το 2014 και λήγει εντός του 2020. Επίσης, η Εταιρεία έχει συνάψει συμβάσεις ανοικτών αλληλόχρεων λογαριασμών σε ευρώ κυμαινόμενου επιτοκίου (Euribor πλέον περιθωρίου) οι οποίοι έχουν χορηγηθεί από τις τράπεζες, κυρίως, με εκχώρηση επιταγών εισπρακτέων σε εγγύηση των ανωτέρω 107 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά χορηγήσεων. Το σύνολο των βραχυπρόθεσμων τραπεζικών υποχρεώσεων που αφορά στους αλληλόχρεους λογαριασμούς του Ομίλου στις 31.12.2019 ανέρχεται σε € 8.510 χιλ. έναντι € 9.080 χιλ. στις 31.12.2018, ενώ για την Εταιρεία σε € 8.510 χιλ. έναντι € 8.367 χιλ. την προηγούμενη χρήση. Το συνολικό ποσό των τόκων των βραχυπρόθεσμων δανείων (αλληλόχρεων λογαριασμών) της Μητρικής για τις χρήσεις 2019 και 2018 ανήλθε σε € 466 χιλ. και € 410 χιλ., αντίστοιχα. Συμφωνία ταμειακών ροών από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Βάσει του τροποποιημένου ΔΛΠ 7 απαιτείται η γνωστοποίηση των μεταβολών στις χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις της κατάστασης χρηματοοικονομικής θέσης, συμπεριλαμβανομένων των μεταβολών που προκύπτουν από τις χρηματοδοτικές δραστηριότητες της κατάστασης ταμειακών ροών, καθώς και των μη ταμειακών μεταβολών. Η σχετική συμφωνία για τον Όμιλο έχει ως εξής: Υπόλοιπο Ταμεια- Αναταξι- Επίδραση Λοιπές Υπόλοιπο 31.12.18 κές ροές νομήσεις Μ.Ο.Δ. κινήσεις 31.12.19 2.623 (420) (2.203) - - - Βραχυπρόθεσμα δάνεια 256.134 (860) 2.203 288 943 258.708 Σύνολο 258.757 (1.280) - 288 943 258.708 Μακροπρόθεσμα δάνεια Οι «λοιπές κινήσεις» αφορούν κατά € 1.656 χιλ. σε οφειλόμενους τόκους που προσαύξησαν τις δανειακές υποχρεώσεις το Δεκέμβριο του 2019 και κατά € 713 χιλ. (αρνητικό ποσό) στην επίδραση από παύση ενοποίησης θυγατρικής. 22. Αναβαλλόμενοι φόροι και φόρος εισοδήματος Η Μητρική Εταιρεία και οι θυγατρικές της που δραστηριοποιούνται στη ναυτιλία δεν υπόκεινται σε φορολογία εισοδήματος για τα κέρδη που προκύπτουν από την εκμετάλλευση των πλοίων τους. Ως φόρος εισοδήματος θεωρείται αυτός του νόμου 27/1975 (φόρος βάσει των κόρων ολικής χωρητικότητας των πλοίων). Οι ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις της Μητρικής και των ενοποιούμενων θυγατρικών εταιρειών παρουσιάζονται στον πίνακα που ακολουθεί: Εταιρεία ΑΝΕΚ Α.Ε. ΕΤΑΝΑΠ Α.Ε. ΛΕΥΚΑ ΟΡΗ Α.Β.Ε.Ε. ΑΝΕΚ ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ Α.Ε. ΑΙΓΑΙΟΝ ΠΕΛΑΓΟΣ Ν.Ε. Ανέλεγκτες χρήσεις 2014 - 2019 2014 - 2019 108 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Από τη χρήση 2011 και μετά οι ανώνυμες εταιρείες του Ομίλου υπάγονται στο φορολογικό έλεγχο των ορκωτών ελεγκτών - λογιστών βάσει των διατάξεων του άρθρου 82 του νόμου 2238/94 και του άρα θρου 65 του νόμου 4174/13. Οι εκθέσεις φορολογικής συμμόρφωσης των ορκωτών ελεγκτών - λογιστών για τον έλεγχο των χρήσεων 2011 - 2018 χορηγήθηκαν χωρίς τη διατύπωση επιφύλαξης. Η οριστικοποίηση των παραπάνω ελέγχων διενεργείται σύμφωνα με την ΠΟΛ 1034/2016. Ο έλεγχος για τη χρήση 2019 βρίσκεται σε εξέλιξη και οι σχετικές εκθέσεις προβλέπεται να χορηγηθούν μετά τη δημοσίευση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων της 31.12.2019. Ωστόσο, δεν αναμένεται να προκύψουν σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις. Στις αρχές του 2020 ολοκληρώθηκε ο φορολογικός έλεγχος των χρήσεων 2016 και 2017 για τη Μητρική από τον οποίο προέκυψαν φορολογικές διαφορές και προσαυξήσεις συνολικού ποσού € 53 χιλ. οι οποίες καλύπτονταν από σχετικές προβλέψεις. Οι εταιρείες του Ομίλου έχουν σχηματίσει προβλέψεις για πρόσθετους φόρους που ενδέχεται να προκύψουν κατά το μελλοντικό φορολογικό κλείσιμο των ανέλεγκτων χρήσεων. Οι σωρευμένες προβλέψεις για φορολογικές διαφορές προηγούμενων χρήσεων ανέρχονται σε € 268 χιλ. για την Εταιρεία και σε € 328 χιλ. για τον Όμιλο. Ο φόρος εισοδήματος που εμφανίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων για τις χρήσεις 2019 και 2018 για την Εταιρεία και τον Όμιλο αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Φόρος εισοδ. επί των φορολογητέων αποτελεσμάτων Φόρος ν. 27/1975 επί κ.ο.χ. πλοίων Αναβαλλόμενοι φόροι προσωρινών διαφορών Διαφορά λόγω μεταβολής φορολογικού συντελεστή Προβλέψεις / (αναστροφή προβλέψεων) φόρων 586 200 (3) (27) 756 543 166 (48) (42) 619 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 200 (1) (4) 195 166 (1) (18) 147 Αναβαλλόμενοι φόροι εισοδήματος έχουν λογισθεί επί των διαφορών λογιστικών και φορολογικών βάσεων περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων των θυγατρικών που εμπίπτουν στο κανονικό καθεστώς φορολογίας εισοδήματος, καθώς και επί διαφορών λογιστικών και φορολογικών βάσεων περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων της Μητρικής οι οποίες (διαφορές) αναμένεται να έχουν φορολογική επίδραση κατά τον αντιλογισμό ή την τακτοποίησή τους. Οι αναβαλλόμενοι φόροι εισοδήματος υπολογίζονται χρησιμοποιώντας τους φορολογικούς συντελεστές με τους οποίους αναμένεται να γίνει η τακτοποίηση των απαιτήσεων και υποχρεώσεων στο μέλλον. Στις 31.12.2019 ο Όμιλος υπολόγισε την αναβαλλόμενη φορολογία με βάση το συντελεστή φορολογίας 24% όπως ισχύει από το 2019 και εφεξής. Ο αντίστοιχος υπολογισμός για τη χρήση 2018 έγινε με συντελεστή φορολογίας 25%. Η επανεκτίμηση των αναβαλλόμενων φόρων με βάση τη μείωση του φορολογικού συντελεστή είχε ως αποτέλεσμα να ωφεληθούν τα αποτελέσματα κατά ποσό € 27 χιλ. για τον Όμιλο και € 4 χιλ. για την Εταιρεία, όπως φαίνεται στον παραπάνω πίνακα. Αντίστοιχα, λόγω της μεταβολής του φορολογικού συντελεστή, τα λοιπά συνολικά εισοδήματα ωφελήθηκαν κατά € 26 χιλ. για τον Όμιλο και € 8 χιλ. για την Εταιρεία, κυρίως, λόγω της αναβαλλόμενης φορολογίας των οικοπέδων. Το υπόλοιπο των αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων του Ομίλου στις 31.12.2019 ανέρχε- 109 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά ται σε € 1.064 χιλ. (€ 295 χιλ. για τη Μητρική) και προέρχεται, κατά κύριο λόγο, από τις αποτιμήσεις των οικοπέδων και των κτιρίων στην εύλογή τους αξία, δεδομένου ότι το κέρδος που θα προκύψει σε ενδεχόμενη πώλησή τους θα φορολογηθεί με βάση τις γενικές διατάξεις της φορολογίας εισοδήματος. Επίσης, το υπόλοιπο των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων του Ομίλου στις 31.12.2019 ύψους € 251 χιλ. προέρχεται, κατά κύριο λόγο, από προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις. 23. Παροχές στους εργαζόμενους / Λοιπές προβλέψεις Κόστος μισθοδοσίας Ο Όμιλος στις 31.12.2019 απασχολούσε ως πληρώματα πλοίων και προσωπικό ξηράς, συνολικά, 762 άτομα. Το κόστος μισθοδοσίας των εργαζομένων που περιλαμβάνεται στα αποτελέσματα των συνημμένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Μισθοί και ημερομίσθια Λοιπές παροχές προσωπικού Εργοδοτικές εισφορές σε ασφαλιστικά ταμεία Αποζημιώσεις Πλέον: υποχρεώσεις καθορισμένων παροχών εργαζομένων στα αποτελέσματα Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 36.920 1.157 4.791 17 42.885 36.307 1.243 4.812 60 42.422 35.767 1.144 4.510 17 41.438 35.063 1.243 4.505 60 40.871 88 42.973 169 42.591 76 41.514 156 41.027 Οι βραχυχρόνιες παροχές προς τα διοικητικά στελέχη αναφέρονται παρακάτω (σημείωση 29 «Υπόλοιπα και συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη»). Αποζημίωση προσωπικού λόγω συνταξιοδότησης Οι υποχρεώσεις του Ομίλου για αποζημίωση του προσωπικού λόγω συνταξιοδότησης προσδιορίζονται με βάση αναλογιστική μελέτη από ανεξάρτητη εταιρεία αναλογιστών. Οι πίνακες που ακολουθούν εμφανίζουν τη σύνθεση της καθαρής δαπάνης για την υποχρέωση που καταχωρήθηκε στα αποτελέσματα των χρήσεων 2019 και 2018 καθώς και την κίνηση των σχετικών λογαριασμών των υποχρεώσεων για αποζημίωση προσωπικού. Η κίνηση της καθαρής υποχρέωσης για αποζημιώσεις προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία έχει ως ακολούθως: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Καθαρή υποχρέωση έναρξης χρήσης Επίδραση παύσης θυγατρικής από ενοποίηση Παροχές που πληρώθηκαν Πρόβλεψη αναγνωρισμένη στα αποτελέσματα Πρόβλεψη αναγνωρισμένη στην καθαρή θέση Καθαρή υποχρέωση τέλους χρήσης 2.445 (9) (17) 88 259 2.766 2.429 (126) 169 (27) 2.445 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 2.301 (17) 76 245 2.605 2.289 (123) 156 (21) 2.301 110 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Οι επιπλέον προβλέψεις που σχηματίστηκαν κατά τη διάρκεια της χρήσης για αποζημίωση31.12.15 προσωπικού περιλαμβάνονται, κυρίως, στα έξοδα διοίκησης και διάθεσης. Η παραπάνω σωρευμένη πρόβλεψη αφορά στους εργαζομένους του Ομίλου εκτός από τα πληρώματα πλοίων για τα οποία η υφιστάμενη νομοθεσία αναφέρει ότι δεν σωρεύουν δικαιώματα αποζημίωσης σε περίπτωση αποχώρησης λόγω απόλυσης ή συνταξιοδότησης. Τα ποσά που καταχωρήθηκαν στα αποτελέσματα είναι τα παρακάτω: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Κόστος τρέχουσας απασχόλησης Χρηματοοικονομικό κόστος Τερματικές παροχές Κόστος προϋπηρεσίας λόγω τροποποιήσεων Καθαρό έξοδο χρήσης 69 39 (45) 25 88 95 34 40 169 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 59 37 (45) 25 76 84 32 40 156 Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΔΛΠ 19, τα αναλογιστικά αποτελέσματα που προκύπτουν από τον επαναϋπολογισμό της παρούσας αξίας δέσμευσης καθορισμένων παροχών και της εύλογης αξίας των περιουσιακών στοιχείων αναγνωρίζονται πλέον στην καθαρή θέση. Η κίνηση των αναλογιστικών αποτελεσμάτων στην καθαρή θέση έχει ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημιές έναρξης χρήσης Επίδραση από παύση ενοποίησης θυγατρικής Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημιές που καταχωρήθηκαν στη χρήση Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημιές τέλους χρήσης Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 (1.231) 52 (1.204) - (1.105) - (1.084) - 259 (920) (27) (1.231) 245 (860) (21) (1.105) Οι βασικές παραδοχές της αναλογιστικής μελέτης είναι οι εξής: Μέσος ετήσιος ρυθμός μακροχρόνιας αύξησης πληθωρισμού .............. 1,7% Προεξοφλητικό επιτόκιο .......................................................................... 0,8% Μέση ετήσια μακροχρόνια αύξηση μισθολογίου …………… ...................... 1,7% Μέση αναμενόμενη διάρκεια αποπληρωμής παροχών…………………. 10,66 έτη Τα αποτελέσματα της αποτίμησης εξαρτώνται από τις υποθέσεις εκπόνησης της αναλογιστικής μελέτης. Παρακάτω αναλύεται η επίδραση των μεταβολών στις σημαντικές αναλογιστικές παραδοχές (ανάλυση ευαισθησίας): - Η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης μεγαλύτερου κατά 0,5% θα είχε ως αποτέλεσμα η υποχρέωση συνταξιοδοτικών παροχών προσωπικού να ήταν μικρότερη κατά 5,6%, ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης μικρότερου κατά 0,5% θα είχε ως αποτέλεσμα η υποχρέωση να ήταν μεγαλύτερη κατά 5,6%. - Αντίστοιχα, η χρήση μεγαλύτερης μέσης ετήσιας μακροχρόνιας αύξησης μισθολογίου κατά 0,5% 111 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά θα είχε ως αποτέλεσμα η υποχρέωση συνταξιοδοτικών παροχών προσωπικού να ήταν μεγαλύτερη κατά 6,0% ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, θα είχε ως αποτέλεσμα η υποχρέωση να ήταν μικρότερη κατά 6,0%. - Επίσης, η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης μεγαλύτερου κατά 0,5% θα είχε ως αποτέλεσμα το κόστος τρέχουσας απασχόλησης (συμπεριλαμβανομένων των τόκων) να ήταν μικρότερο κατά 9,9%, ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, δηλαδή η χρήση ενός επιτοκίου προεξόφλησης μικρότερου κατά 0,5% θα είχε ως αποτέλεσμα το κόστος τρέχουσας απασχόλησης να ήταν μεγαλύτερο κατά 9,9%. - Αντίστοιχα, η χρήση μεγαλύτερης μέσης ετήσιας μακροχρόνιας αύξησης μισθολογίου κατά 0,5% θα είχε ως αποτέλεσμα το κόστος τρέχουσας απασχόλησης (συμπεριλαμβανομένων των τόκων) να ήταν μεγαλύτερο κατά 11,5% ενώ η ακριβώς αντίρροπη κίνηση, θα είχε ως αποτέλεσμα το κόστος τρέχουσας απασχόλησης να ήταν μικρότερο κατά 11,5%. Λοιπές προβλέψεις Οι λοιπές προβλέψεις του Ομίλου στις 31.12.2019 ύψους € 2.122 χιλ. (€ 2.063 χιλ. για την Εταιρεία) αφορούν σε προβλέψεις για φορολογικές διαφορές προηγούμενων χρήσεων ποσού € 328 χιλ., για επιβαρύνσεις από επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές ποσού € 763 χιλ. και για μη είσπραξη εκπιπτόμενου ποσού ασφαλιστικής αποζημίωσης πλοίου ποσού € 1.032 χιλ. 24. Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Η Μητρική έχει συνάψει δύο συμβάσεις μακροχρόνιων ναυλώσεων πλοίων, με δικαίωμα αγοράς, οι οποίες αναγνωρίστηκαν ως χρηματοδοτικές μισθώσεις. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω πλοία στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνονται στα ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία. Η συνολική υποχρέωση που απορρέει από τις σχετικές συμβάσεις στις 31.12.2019 ανέρχεται σε € 14,6 εκατ. εκ των οποίων ποσό € 10,7 εκατ. εμφανίζεται στις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις. Η χρονική κατανομή των υποχρεώσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης στις 31.12.2019 έχει ως εξής: Εντός του επόμενου έτους Από το 2ο έως και το 5ο έτος Μετά το 5ο έτος Σύνολο 3.899 10.737 14.636 Επίσης, στη σημείωση 30 γίνεται παρουσίαση της κατανομής των μελλοντικών πληρωτέων μισθωμάτων που αφορούν στις εν λόγω χρηματοδοτικές μισθώσεις. 25. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Στις λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις του Ομίλου στις 31.12.2019 συνολικού ποσού € 2,2 εκατ. (έναντι € 2,9 εκατ. στις 31.12.2018) περιλαμβάνονται ρυθμισμένες φορολογικές υποχρεώσεις της Μητρι- 112 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά κής (βάσει του ν. 4321/2015) ποσού € 1,5 εκατ. η εξόφληση των οποίων εκτείνεται πέραν του ενός έτους, καθώς και υποχρεώσεις που προέκυψαν από την αναγνώριση περιουσιακών στοιχείων ενεργητικού ως δικαιώματα χρήσης ακινήτων και εξοπλισμού κατά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16. 26. Υποχρεώσεις σε προμηθευτές και λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Στις εμπορικές υποχρεώσεις περιλαμβάνονται τα κάτωθι: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Προμηθευτές Επιταγές πληρωτέες 34.404 2.083 36.487 38.109 2.896 41.005 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 33.875 1.903 35.778 34.678 2.897 37.575 Αντίστοιχα, οι λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Υποχρεώσεις σε φόρους και ασφαλιστικούς οργανισμούς Προκαταβολές πελατών Αποδοχές προσωπικού και πιστωτές διάφοροι Δεδουλευμένα έξοδα Έσοδα επόμενων χρήσεων 6.560 693 2.539 246 2.999 13.037 7.182 353 4.773 388 3.890 16.586 Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 5.476 424 2.587 208 2.940 11.635 4.943 1 4.670 347 3.788 13.749 Όλες οι παραπάνω υποχρεώσεις είναι βραχυπρόθεσμες και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται προεξόφληση κατά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Όπως προαναφέρθηκε στη σημείωση 25, το μακροπρόθεσμο μέρος των ρυθμισμένων φορολογικών υποχρεώσεων εμφανίζεται στις «λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις». Στα έσοδα επόμενων χρήσεων της Εταιρείας και του Ομίλου περιλαμβάνεται ποσό € 415 χιλ. που αφορά σε αναβαλλόμενα έσοδα από την εφαρμογή προγράμματος πιστότητας πελατών. 27. Κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή Τα βασικά κέρδη ανά μετοχή υπολογίζονται με διαίρεση του κέρδους που αναλογεί στους μετόχους της Μητρικής με το σταθμισμένο αριθμό μετοχών σε κυκλοφορία κατά τη διάρκεια της χρήσης. Για τον υπολογισμό των απομειωμένων κερδών ανά μετοχή λήφθηκαν υπόψη οι δυνητικοί τίτλοι από το μετατρέψιμο ομολογιακό δάνειο της Μητρικής σύμφωνα με τους σχετικούς όρους έκδοσής του, καθώς και τα οριζόμενα στο ΔΛΠ 33. 113 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Κέρδη / (ζημιές) μετά από φόρους που αναλογούν στους μετόχους της Μητρικής Σταθμισμένος αριθμός μετοχών 2.577 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 (13.842) 2.656 (13.219) 188.654.892 188.654.892 188.654.892 188.654.892 Βασικά κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή (€) 0,0137 (0,0734) 0,0141 (0,0701) Απομειωμένα κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή (€) 0,0119 (0,0487) 0,0122 (0,0485) 28. Μερίσματα Σύμφωνα με τις διατάξεις της ελληνικής εμπορικής νομοθεσίας, οι εταιρείες είναι υποχρεωμένες να διανέμουν κάθε έτος πρώτο μέρισμα που να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 35% των κερδών μετά φόρων και μετά το σχηματισμό του τακτικού αποθεματικού. Μη διανομή του ελάχιστου μερίσματος επιτρέπεται μόνο με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης που λαμβάνεται με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία 80% του εκπροσωπουμένου στη Γενική Συνέλευση κεφαλαίου. Για τη χρήση 2019 η Εταιρεία δεν δύναται να διανείμει μέρισμα. 29. Υπόλοιπα και συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Τα υπόλοιπα (απαιτήσεις / υποχρεώσεις) με τα συνδεδεμένα μέρη, όπως αυτά ορίζονται από το η ΔΛΠ 24, κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 έχουν ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.19 31.12.18 Απαιτήσεις από: - θυγατρικές - συγγενείς - λοιπά συνδεόμενα μέρη - διευθυντικά στελέχη & μέλη Δ.Σ. Υποχρεώσεις σε: - θυγατρικές - συγγενείς - λοιπά συνδεόμενα μέρη - διευθυντικά στελέχη & μέλη Δ.Σ. Η Εταιρεία 31.12.19 31.12.18 15.680 15.680 10.936 10.936 4.726 15.680 20.406 8.847 10.936 19.783 422 24 446 1.664 47 1.711 554 422 7 983 930 1.541 7 2.478 Οι αγορές και οι πωλήσεις με τα συνδεδεμένα μέρη έχουν ως εξής: 114 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Αγορές αγαθών & υπηρεσιών από: - θυγατρικές - συγγενείς - λοιπά συνδεόμενα μέρη Πωλήσεις υπηρεσιών σε: - θυγατρικές - συγγενείς - λοιπά συνδεόμενα μέρη Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 264 264 268 268 133 261 394 123 265 388 8 8 - 8.144 8 8.152 8.918 8.918 Η τιμολόγηση των συναλλαγών μεταξύ των εταιρειών του Ομίλου έγινε με τους συνήθεις εμπορικούς όρους της αγοράς. Οι ανωτέρω συναλλαγές, καθώς και τα ενδοεταιρικά μερίσματα και οι αμοιβές των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου και των διευθυντικών στελεχών όπως αναφέρονται παρακάτω, είναι αυτές που ορίζονται κατά την έννοια του ΔΛΠ 24. Ενδοεταιρικά μερίσματα Στη χρήση 2019 η Μητρική εισέπραξε μέρισμα από τη θυγατρική «ΕΤΑΝΑΠ» ποσού € 163 χιλ., έναντι € 174 χιλ. στη χρήση 2018. Αμοιβές μελών Δ.Σ. και στελεχών Οι μικτές αμοιβές των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου και των διευθυντικών στελεχών για τις χρήσεις 2019 και 2018 αφορούν σε βραχυπρόθεσμες παροχές και αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Εκτελεστικά μέλη Δ.Σ. Μη εκτελεστικά μέλη Δ.Σ. Διευθυντικά στελέχη 699 13 902 1.614 753 16 928 1.697 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 409 13 902 1.324 406 10 928 1.344 Οι αμοιβές των μελών του Δ.Σ. εγκρίνονται από την τακτική Γενική Συνέλευση. Κατά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων δεν υπήρχαν προγράμματα προαίρεσης αγοράς μετοχών για τα μέλη του Δ.Σ. και τα στελέχη, ούτε άλλες παροχές που να εξαρτώνται από την αξία των μετοχών. Αμοιβές νόμιμων ελεγκτών Οι αμοιβές που χρεώθηκαν από τους νόμιμους ελεγκτές στη χρήση 2019 για τον υποχρεωτικό έλεγχο των ετήσιων λογαριασμών και το φορολογικό έλεγχο σε επίπεδο Ομίλου ανήλθαν σε € 197 χιλ., ενώ δεν παρασχέθηκαν άλλες υπηρεσίες. 115 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 30. Δεσμεύσεις και συμβατικές υποχρεώσεις Μισθώσεις (εκτός χρηματοδοτικών) Με την υιοθέτηση του ΔΠΧΑ 16, ο Όμιλος αναγνώρισε στις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις υποχρεώσεις που αφορούσαν σε μισθώσεις που κατά το παρελθόν είχαν ταξινομηθεί ως λειτουργικές μιη σθώσεις σύμφωνα με το ΔΛΠ 17. Την 31 Δεκεμβρίου 2019 οι εταιρείες του Ομίλου είχαν συμφωνίες μίσθωσης που αφορούσαν, κυρίως, στην ενοικίαση κτιρίων και λήγουν σε διάφορες ημερομηνίες έως και το 2027. Τα έξοδα ενοικίασης του Ομίλου που περιλαμβάνονται στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων της χρήσης 2019 ανέρχονται σε € 73 χιλ. και αφορούν σε ενοίκια βραχυπρόθεσμων μισθώσεων ακινήτων και εξοπλισμού, ενώ το 2018 ήταν € 2.591 χιλ. (αφορούσαν, κυρίως, σε ναυλώσεις πλοίων). Τα μισθώματα που καταβλήθηκαν στη χρήση 2019 και έχουν κεφαλαιοποιηθεί βάσει του ΔΠΧΑ 16 αφορούν, κυρίως, σε ακίνητα και ανέρχονται σε € 134 χιλ. για την Εταιρεία και σε € 248 χιλ. για τον Όμιλο, ενώ οι σχετικές αποσβέσεις που έχουν βαρύνει την κατάσταση συνολικών εισοδημάτων ανέρχονται σε € 127 χιλ. για την Εταιρεία και σε € 208 χιλ. για τον Όμιλο. Το προεξοφλητικό επιτόκιο για τον υπολογισμό των υποχρεώσεων από μισθώσεις ανήλθε σε 4,5%. η Τα ελάχιστα μελλοντικά πληρωτέα μισθώματα ενοικίασης κτιρίων την 31 Δεκεμβρίου 2019, βάσει μη ακυρώσιμων συμβολαίων λειτουργικής μίσθωσης έχουν ως εξής: Εντός του επόμενου έτους Από το 2ο έως και το 5ο έτος Μετά το 5ο έτος Σύνολο 204 436 232 872 Χρηματοδοτικές μισθώσεις Η Μητρική, όπως προαναφέρθηκε στη σημείωση 24, έχει συνάψει συμφωνίες χρηματοδοτικής μίσθωσης για δύο πλοία. Τα μελλοντικά πληρωτέα μισθώματα βάσει των σχετικών συμβάσεων έχουν ως εξής: Εντός του επόμενου έτους Από το 2ο έως και το 5ο έτος Μετά το 5ο έτος Σύνολο 4.173 5.814 9.987 Κεφαλαιουχικές δεσμεύσεις Δεν υπάρχουν κεφαλαιουχικές δεσμεύσεις της Εταιρείας ή του Ομίλου στις 31.12.2019. Λοιπές δεσμεύσεις Υφίστανται δεσμεύσεις σε εταιρείες του Ομίλου που έχουν υπαχθεί σε επιχορηγούμενα από το ελληνικό δημόσιο επενδυτικά σχέδια, καθώς και σε υποχρεώσεις που προκύπτουν από συμβάσεις ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας σε επιδοτούμενες άγονες γραμμές (εγγυητικές επιστολές κ.λπ.). 116 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 31. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις / απαιτήσεις - επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές Επιδικίες Δεν υπάρχουν επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές ή άλλες υποθέσεις που θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομική κατάσταση του Ομίλου. Έως τις 31.12.2019 έχουν σχηματιστεί σχετικές προβλέψεις ποσού € 763 χιλ. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις / απαιτήσεις Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις του Ομίλου στις 31.12.2019 που προκύπτουν στο πλαίσιο της συνήθους δραστηριότητάς του, αφορούν σε εγγυήσεις που έχει παράσχει για εξασφάλιση υποχρεώσεων και καλής εκτέλεσης έργων οι οποίες ανέρχονται σε € 1.171 χιλ. Αντίστοιχα, έχει λάβει εγγυήσεις για εξασφάλιση απαιτήσεων ύψους € 2.393 χιλ. Επίσης, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως στη σημείωση 22 «Αναβαλλόμενοι φόροι και φόροι εισοδήματος», οι φορολογικές υποχρεώσεις των εταιρειών του Ομίλου για ορισμένες χρήσεις δεν έχουν καταστεί οριστικές, αλλά έχουν διενεργηθεί οι απαραίτητες προβλέψεις για ενδεχόμενους πρόσθετους φόρους. Τέλος, όσον αφορά στα εμπράγματα βάρη του Ομίλου βλ. σχετική ανάλυση στη σημείωση 12 «Πάγια περιουσιακά στοιχεία / Επενδύσεις σε ακίνητα». Υπόθεση «NORMAN ATLANTIC» Αναφορικά με την εξέλιξη της υπόθεσης του συμβάντος της πυρκαγιάς στο ναυλωμένο από την Εταιρεία πλοίο «NORMAN ATLANTIC» το Δεκέμβριο του 2014 (βλ. σημείωση 29 της ετήσιας οικονομικής έκθεσης για τη χρήση 2014), σημειώνεται ότι σε εξέλιξη βρίσκεται η ποινική δίκη για τη διερεύνηση του ατυχήματος ενώπιον του Ποινικού Δικαστηρίου του Μπάρι, ενώ ταυτόχρονα έχουν ασκηθεί διώξεις κατά των εμπλεκόμενων προσώπων από την Εισαγγελία Πειραιά. Πρωτόδικες αποφάσεις από αμφότερες τις δικαιοδοσίες αναμένονται εντός του 2021. Το εν λόγω συμβάν επέφερε την έγερση σημαντικού αριθμού αξιώσεων, το μεγαλύτερο ποσοστό εκ των οποίων έχει ήδη συμβιβαστεί εξωδικαστικά, ενώ ταυτόχρονα εκκρεμεί η εξέταση αστικών αξιώσεων που έχουν κατατεθεί από ζημιωθέντες ενώπιον των αρμοδίων Ελληνικών και Ιταλικών Δικαστηρίων κατά της Εταιρείας, της πλοιοκτήτριας και της εφοπλίστριας του πλοίου. Οι παραπάνω αποζημιώσεις και τα δικαστικά έξοδα που προκύπτουν καλύπτονται στο σύνολό τους από διεθνή αλληλοασφαλιστικό συνεταιρισμό με τον οποίο η Εταιρεία είχε συνάψει ασφαλιστική κάλυψη αστικής ευθύνης ναυλωτή (Protection & Indemnity) και νομικής προστασίας (FD&D). Ως εκ τούτου, δεν αναμένεται επιβάρυνση των αποτελεσμάτων της Εταιρείας εκ της αποζημιωτικής διαδικασίας των ζημιωθέντων του ατυχήματος. Διαδικασία διαιτησίας κατά της εταιρείας «ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ Α.Ν.Ε.» Σχετικά με τη διαδικασία διαιτησίας που έχει εκκινήσει η Εταιρεία σε διαιτητικό δικαστήριο στο Λονδίνο κατά της εταιρείας «ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ Α.Ν.Ε.» (βλ. σημείωση 29 της ετήσιας οικονομικής έκθεσης 2014), σημειώνεται ότι ολοκληρώθηκαν όλα τα διαδικαστικά στάδια που αφορούσαν στο Claim και στο Counterclaim. Διεξήχθη η ακροαματική διαδικασία ενώπιον του Διαιτητικού Δικαστηρίου στο Λονδίνο, η οποία ολοκληρώθηκε εντός του Δεκεμβρίου 2018. Κατόπιν της κατάθεσης των τελικών δικογράφων Clos- 117 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά ing Submissions, αναμένεται η έκδοση της Διαιτητικής Αποφάσεως, το αποτέλεσμα της οποίας στο σύνολό της, εκτιμάται από τους νομικούς συμβούλους της Εταιρείας ότι δεν θα είναι αρνητικό. 32. Σκοποί και πολιτικές διαχείρισης κινδύνων Πιστωτικός κίνδυνος Στις υφιστάμενες οικονομικές συνθήκες, ο πιστωτικός κίνδυνος αντισυμβαλλόμενου είναι αυξημένος. Ο Όμιλος παρακολουθεί στενά τα υπόλοιπα των πελατών του μέσω των διαδικασιών πιστωτικού ελέγχου που εφαρμόζει και έχει ορίσει πιστωτικά όρια και συγκεκριμένους όρους πιστωτικής πολιτικής για όλες τις κατηγορίες πελατών. Όπου κρίνεται απαραίτητο, και με σκοπό την καλύτερη εξασφάλιση των πιστώσεων που χορηγούνται, λαμβάνονται επιπλέον εγγυήσεις. Το σωρευμένο ποσό προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις και αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές του Ομίλου ανέρχεται σε € 45,3 εκατ. το οποίο θεωρείται επαρκές έναντι του πιστωτικού κινδύνου, ενώ υπάρχει σημαντική διασπορά των απαιτήσεων. Παρά το γεγονός ότι υπάρχει συγκέντρωση απαιτήσεων από την Κοινοπραξία, ουσιαστικά πρόκειται για απαιτήσεις από πλήθος πελατών (πρακτορεία, αυτοκινητιστές κ.λπ.) που διακανονίζονται και εκκαθαρίζονται μέσω της Κοινοπραξίας (ως ειδικό σχήμα διαχείρισης) και, κατά συνέπεια, ο κίνδυνος συγκέντρωσης είναι περιορισμένος. Αναφορικά με τα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα, ο Όμιλος δεν διατρέχει κάποιο πιστωτικό κίνδυνο καθώς υπάρχει φυσική αντιστάθμιση κινδύνου, δεδομένου ότι με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με τα οποία συνεργάζεται υπάρχουν και δανειακές συμβάσεις. Η μέγιστη έκθεση όσον αφορά στον πιστωτικό κίνδυνο κατά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 Εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 34.201 5.861 8.498 48.560 27.204 5.534 7.350 40.088 Η Εταιρεία 01.01.1901.01.1831.12.19 31.12.18 33.282 5.159 2.019 40.460 31.708 4.784 2.298 38.790 Η χρονική ενηλικίωση των υπολοίπων των εμπορικών απαιτήσεων και η κίνηση των προβλέψεων απομείωσης παρατίθενται προηγουμένως στη σημείωση 15 «Απαιτήσεις από πελάτες και λοιπές βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις». Κίνδυνος ρευστότητας Ο κίνδυνος ρευστότητας συνίσταται στον κίνδυνο ο Όμιλος ή η Εταιρεία να μην μπορέσουν να εκπληρώσουν τις χρηματοοικονομικές τους υποχρεώσεις και να διαταραχθεί η ομαλή λειτουργία τους. Λόγω της αναταξινόμησης του μακροπρόθεσμου δανεισμού στις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, σύμφωνα με την παρ. 74 του ΔΛΠ 1, διαταράχθηκε η ισορροπία στο κεφάλαιο κίνησης της Εταιρείας και του Ομίλου. Τα ταμειακά διαθέσιμα του Ομίλου στις 31.12.2019 ανέρχονται σε € 8,5 εκατ. ενώ για την αποφυγή του ενδεχόμενου έλλειψης επαρκούς ρευστότητας, η διοίκηση του Ομίλου φροντίζει ώστε να υπάρχουν πάντα δια- 118 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά θέσιμες τραπεζικές πιστώσεις για την κάλυψη έκτακτων αναγκών σε περιόδους χαμηλής ρευστότητας. Η Εταιρεία συντάσσει βραχυχρόνια και μακροχρόνια ταμειακά προγράμματα από τα οποία προκύπτουν εγκαίρως οι ταμειακές της ανάγκες. Η ληκτότητα των εμπορικών και των λοιπών υποχρεώσεων του Ομίλου στις 31.12.2019 έχει ως εξής: Εντός 6 μηνών 6 έως 12 μήνες 1 έτος και άνω 31.808 1.922 9.228 780 1.977 694 10.737 1.503 Εμπορικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Λοιπές υποχρεώσεις Συναλλαγματικός κίνδυνος Τόσο η Εταιρεία όσο και ο Όμιλος δεν εκτίθενται σε ιδιαίτερο συναλλαγματικό κίνδυνο καθώς οι περισσότερες συναλλαγές με πελάτες και προμηθευτές εκτός Ελλάδος διενεργούνται με βάση το ευρώ. Περιορισμένος συναλλαγματικός κίνδυνος ενδεχομένως να δημιουργηθεί από την αξία των αγορών καυσίμων, ανταλλακτικών και λοιπών υλικών ή υπηρεσιών σε ξένο νόμισμα η οποία όμως δεν είναι σημαντική σε σχέση με το σύνολο των αγορών και δαπανών. Ανταγωνισμός Τα πλοία του Ομίλου της ΑΝΕΚ δραστηριοποιούνται σε γραμμές που επικρατεί έντονος ανταγωνισμός και ειδικότερα στις γραμμές που συνδέουν τον Πειραιά με την Κρήτη, καθώς και την Ελλάδα με την Ιταλία. Η προσπάθεια για διατήρηση και διεύρυνση των μεριδίων κάθε εταιρείας στις ως άνω αγορές, ενδέχεται να δημιουργήσει συνθήκες εντονότερου ανταγωνισμού με αντίκτυπο στα οικονομικά αποτελέσματά τους. Επιπλέον, ο Όμιλος, στο πλαίσιο των ναυτιλιακών δραστηριοτήτων του, προσπαθεί να βελτιστοποιεί την κατανομή των πλοίων ανά γραμμή, αξιολογεί την κερδοφορία των υφιστάμενων (αλλά και πιθανών νέων) γραμμών και τιμολογεί τις υπηρεσίες του σε ανταγωνιστικά επίπεδα. Τυχόν περαιτέρω όξυνση των συνθηκών ανταγωνισμού στις αγορές που δραστηριοποιείται ο Όμιλος ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες στην επιχειρηματική δραστηριότητα, τις ταμειακές ροές και τη χρηματοοικονομική του θέση. Κίνδυνος διακύμανσης επιτοκίων Η ΑΝΕΚ έχει συνάψει μακροπρόθεσμα κοινοπρακτικά και διμερή τραπεζικά δάνεια καθώς και συμβάσεις ανοικτών αλληλόχρεων λογαριασμών με διάφορες τράπεζες. Όλα τα ανωτέρω δάνεια εκτοκίζονται με επιτόκιο Euribor πλέον περιθωρίου. Ως εκ τούτου, η Εταιρεία είναι εκτεθειμένη σε κίνδυνο διακύμανσης επιτοκίων, αφού σε περίπτωση ανόδου τους επιβαρύνεται με υψηλότερους χρεωστικούς τόκους. Η ευαισθησία της μεταβλητότητας των επιτοκίων των μακροπρόθεσμων δανείων επί των αποτελεσμάτων και των ιδίων κεφαλαίων για το 2019 είχε ως εξής: Μεταβλητότητα επιτοκίων ± 0,5% Επίδραση στα αποτελέσματα και στα ίδια κεφάλαια (-/+) € 1,25 εκατ. ± 1% (-/+) € 2,50 εκατ. Κατά συνέπεια, ενδεχόμενη αύξηση στα επιτόκια αναμένεται να έχει ουσιωδώς δυσμενείς επιδράσεις στα λειτουργικά αποτελέσματα, τις ταμειακές ροές και τη χρηματοοικονομική θέση της Εταιρείας. 119 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Κίνδυνος διακύμανσης τιμών καυσίμων Το κόστος των καυσίμων αποτελεί το βασικότερο λειτουργικό κόστος του Ομίλου με άμεση επίδραση στα αποτελέσματα κάθε περιόδου, συνεπώς η αύξηση των τιμών του πετρελαίου είναι ο σημαντικότερος κίνδυνος διαχρονικά που αντιμετωπίζει ο Όμιλος. Οι τιμές των καυσίμων διακανονίζονται σε ευρώ, αλλά εμμέσως επηρεάζονται από την ισοτιμία ευρώ / δολαρίου στη βάση της οποίας διαμορφώνονται οι διεθνείς τιμές. Η ευαισθησία των αποτελεσμάτων και των ιδίων κεφαλαίων του Ομίλου από μια μεταβολή του κόστους των καυσίμων ανά μετρικό τόνο -ceteris paribus- για το 2019 είχε ως εξής: Μεταβλητότητα τιμών καυσίμων ±5% / μετρικό τόνο Επίδραση στα αποτελέσματα και στα ίδια κεφάλαια (-/+) € 2,59 εκατ. ± 10% / μετρικό τόνο (-/+) € 5,17 εκατ. ± 20% / μετρικό τόνο (-/+) € 10,35 εκατ. Το κόστος καυσίμων και λιπαντικών του Ομίλου για το 2019 αποτέλεσε το 39% του συνολικού κόστους πωληθέντων, όπως και το 2018. Οι διεθνείς τιμές πετρελαίου το 2019 κυμάνθηκαν περίπου στο ίδιο επίπεδο σε σχέση με την προηγούμενη χρήση. Το κόστος των καυσίμων αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο λειτουργικού κόστους του Ομίλου, επομένως η αύξηση της τιμής του πετρελαίου αποτελεί το σημαντικότερο κίνδυνο για τα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα του Ομίλου. Κατά συνέπεια, ενδεχόμενη αύξηση στο κόστος καυσίμων αναμένεται να επιφέρει ουσιωδώς δυσμενείς επιδράσεις στα λειτουργικά αποτελέσματα, τις ταμειακές ροές και τη χρηματοοικονομική θέση του Ομίλου. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με απόφαση της Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού ΙΜΟ, από την η 1 Ιανουαρίου 2020 όλα τα πλοία του Ομίλου χρησιμοποιούν καύσιμο μικτής περιεκτικότητας σε θείο 0,5%, γεγονός που επιβαρύνει το κόστος καυσίμων της χρήσης 2020. Ωστόσο, η μεγάλη υποχώρηση των διεθνών τιμών πετρελαίου έχει οδηγήσει, τουλάχιστον προς το παρόν, τις τιμές των καυσίμων να διαμορφώνονται σε αρκετά χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με αυτές του 2019. Ενδεικτικά, στις 31.03.2020 η τιμή του νέου τύπου καυσίμου είχε υποχωρήσει κατά 50% σε σχέση με την 01.01.2020, ενώ κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας έκθεσης η μείωση προσεγγίζει το 70%. Πολιτικές και διαδικασίες διαχείρισης κεφαλαιουχικού κινδύνου Ο Όμιλος έχει ως κύριο στόχο την αποδοτική διαχείριση των κεφαλαίων του ώστε να διατηρηθεί η υψηλή πιστοληπτική του ικανότητα στην αγορά για χρηματοδότηση με ευνοϊκούς όρους με απώτερο σκοπό τη διασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας του στο μέλλον. Πολιτική του Ομίλου παραμένει η διατήρηση υψηλής φερεγγυότητας και στο πλαίσιο της προσαρμογής της κεφαλαιακής του διάρθρωσης ο Όμιλος δύναται να επιστρέψει κεφάλαιο στους μετόχους, να εκδώσει νέες μετοχές ή να εκποιήσει περιουσιακά στοιχεία για να μειώσει το δανεισμό. Ο Όμιλος παρακολουθεί την κεφαλαιακή του επάρκεια με βάση το συντελεστή μόχλευσης, ο οποίος υπολογίζεται διαιρώντας τον καθαρό δανεισμό με τα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια. Ως «καθαρός δανεισμός» νοείται το σύνολο των δανειακών υποχρεώσεων (μακροπρόθεσμων και βραχυπρόθεσμων) μετά την αφαίρεση των ταμειακών διαθεσίμων ενώ ως «συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια», λαμβάνεται το άθροισμα των ιδίων κεφαλαίων πλέον του καθαρού δανεισμού. Η διοίκηση στοχεύει στη διατήρηση του συντελεστή μόχλευσης σε όσο το δυνατόν χαμηλότερα επίπεδα. 120 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά 31.12.2019 31.12.2018 258.708 (8.498) 250.210 3.331 253.541 258.757 (7.350) 251.407 (8.869) 242.538 98,7% 103,7% Συνολικός δανεισμός Μείον: χρηματικά διαθέσιμα Καθαρός δανεισμός (α) Σύνολο ιδίων κεφαλαίων Συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια (β) Συντελεστής μόχλευσης (α) / (β) Παρουσίαση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων - υποχρεώσεων ανά κατηγορία Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία καθώς και οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις κατά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων μπορούν να κατηγοριοποιηθούν και ως εξής: Ο Όμιλος 31.12.2019 31.12.2018 Κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού Εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία Η Εταιρεία 31.12.2019 31.12.2018 34.201 5.861 8.498 2.859 51.419 27.204 5.534 7.350 2.915 43.003 33.282 5.159 2.019 1.867 42.327 31.708 4.784 2.298 1.117 39.907 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις επιμετρούμενες στο αναπόσβεστο κόστος Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις 10.737 2.231 2.623 14.531 2.891 10.737 2.152 2.623 14.531 2.891 Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις επιμετρούμενες στο αναπόσβεστο κόστος Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Προμηθευτές & λοιπές υποχρεώσεις 258.708 3.899 42.379 256.134 3.760 49.556 258.708 3.899 40.366 255.421 3.760 43.429 Σύνολο υποχρεώσεων 317.954 329.495 315.862 322.655 Πανδημία κορωνοϊού COVID-19 Η ταχεία εξάπλωση της πανδημίας COVID-19 σε παγκόσμια κλίμακα έχει οδηγήσει σε αυξημένους ταξιδιωτικούς περιορισμούς και έχει προκαλέσει διατάραξη και διακοπή λειτουργίας πολλών επιχειρήσεων. Αυτό που κάνει ασυνήθιστη αυτή την κρίση είναι ότι στην προσπάθεια περιορισμού της εξάπλωσης του κορωνοϊού λαμβάνονται μέτρα που περιορίζουν την κοινωνική δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να έχουν επιδεινωθεί σημαντικά οι προοπτικές της οικονομίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Στη γλώσσα της Αγοράς, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να θεωρηθεί ως «Μαύρος Κύκνος», όρος που υποδηλώνει τόσο τη σπανιότητα αυτού του γεγονότος όσο και την αδυναμία πρόβλεψης της έκτασης που μπορεί να πάρει και των συνεπειών του στην οικονομική δραστηριότητα. Η αρνητική επίπτωση στην οικονομία θα προέλθει, κυρίως, από διαταραχές στην πλευρά της ζήτησης, με μείωση τόσο της εξωτερικής ζήτησης αγαθών και υπηρε- 121 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά σιών, όσο και της εγχώριας ζήτησης, αφού πλήττονται σε μεγάλο βαθμό τομείς όπως οι μεταφορές, ο τουρισμός, το εμπόριο, η οικοδομική δραστηριότητα και η εστίαση. Επισημαίνεται ότι η εξέλιξη της πανδημίας δεν είναι εφικτό να προβλεφθεί με ακρίβεια, ενώ οι επιπτώσεις της στις εθνικές οικονομίες θα εξαρτηθούν και από τα εθνικά και διεθνή δημοσιονομικά και νομισματικά μέτρα που λαμβάνονται. Θετική εξέλιξη αποτελούν οι αποφάσεις των οργάνων της Ε.Ε. (Eurogroup, E.K.T.) που ενισχύουν τη ρευστότητα, προστατεύουν την απασχόληση και στοχεύουν στη συγκράτηση της ύφεσης. Ενδεικτικά αναφέρεται η απόφαση του Eurogroup το οποίο, αξιοποιώντας τις διατάξεις του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης περί ευελιξίας στην εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων σε περίπτωση δυσμενών οικονομικών εξελίξεων λόγω έκτακτων γεγονότων, εξαιρεί για όλα τα κράτη-μέλη τις δημοσιονομικές επιπτώσεις που σχετίζονται με τα προσωρινά μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορωνοϊού, καθώς επίσης η απόφαση για προληπτική πιστοληπτική γραμμή στήριξης ύψους έως και 2% του ΑΕΠ, ήτοι συνολικά € 240 δις τα οποία θα είναι διαθέσιμα για όλα τα κράτη-μέλη του ESM. Η επίπτωση της πανδημίας αποτελεί μη διορθωτικό σημαντικό γεγονός μετά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων της 31 ης Δεκεμβρίου 2019. Αναφορικά με τον Όμιλο, η εκτίμηση της διοίκησης είναι ότι η επίπτωση από την πανδημία στη δραστηριότητά του θα είναι σημαντική τουλάχιστον για το β’ τρίμηνο του 2020 (από Απρίλιο έως Ιούνιο). Οι αυστηροί περιορισμοί στη μετακίνηση επιβατών προς και από την Ιταλία και τα νησιά θα επιφέρουν κάθετη πτώση στην επιβατική κίνηση τόσο στις γραμμές της Αδριατικής όσο και στην ακτοπλοΐα, για όσο διάστημα αυτοί διαρκέσουν. Ωστόσο, τα κυβερνητικά μέτρα ενίσχυσης των επιχειρήσεων του κλάδου και η σημαντική πτώση των τιμών των καυσίμων αναμένεται να περιορίσουν ως ένα βαθμό τις επιπτώσεις της πανδημίας στην επιχειρηματική δραστηριότητα, στα λειτουργικά αποτελέσματα και στη χρηματοοικονομική κατάσταση του Ομίλου. Συμπερασματικά, στην παρούσα φάση δεν είναι εφικτό να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις όσον αφορά στην εξέλιξη της πανδημίας και στις οριστικές συνέπειές της στη δραστηριότητα. Η διοίκηση του Ομίλου παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και φροντίζει για την εφαρμογή των διαδικασιών και ιδίως τη λήψη των μέτρων και πολιτικών που κρίνονται σκόπιμα και αναγκαία, προκειμένου να διασφαλιστεί η επιχειρηματική συνέχεια και να περιοριστούν οι αρνητικές συνέπειες στο μικρότερο δυνατό βαθμό. Συνοπτικά, η επίδραση της πανδημίας στη δραστηριότητα του Ομίλου διατυπώνεται ως εξής: Πωλήσεις / λειτουργική δραστηριότητα: Αναμένεται αρνητική επίδραση στην κίνηση τόσο στην ακτοπλοΐα όσο και στις γραμμές της Αδριατικής, ιδίως για όσο διάστημα ισχύουν οι περιορισμοί. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι με βάση τα έως τώρα μερικά απολογιστικά δεδομένα του Απριλίου 2020, σε όλες τις γραμμές που δραστηριοποιείται ο Όμιλος, η μείωση στην κίνηση των επιβατών και των Ι.Χ. προσεγγίζει το 100%, ενώ στην κίνηση των φορτηγών υπερβαίνει το 35%. Ως εκ τούτου, η απώλεια των εσόδων για το μήνα Απρίλιο εκτιμάται σε € 5 εκατ. περίπου. Τιμές Καυσίμων: Οι τιμές των καυσίμων έχουν επηρεαστεί από την πλευρά της ζήτησης με αποτέλεσμα να παρουσιάζουν σημαντική πτώση. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι στις 31.03.2020 οι τιμές είχαν υποχωρήσει κατά 50% σε σχέση με την 01.01.2020, ενώ κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας έκθεσης η μείωση προσεγγίζει το 70%. Ρευστότητα / κεφάλαιο κίνησης: Ο Όμιλος έχει υιοθετήσει ή θα υιοθετήσει όλα τα κυβερνητικά μέτρα που μπορεί να ενισχύσουν τη ρευστότητά του (αναστολή συμβάσεων εργασίας, παράταση πληρωμής 122 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά φόρων και εισφορών, ειδικευμένη χρηματοδότηση, αντικαταστάσεις εισιτηρίων κ.λπ.) Εφοδιαστική αλυσίδα: Στην παρούσα φάση δεν διαπιστώνονται προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα του Ομίλου. Επιχειρησιακή συνέχεια: Η δραστηριότητα του Ομίλου συνεχίζεται κανονικά. Η διοίκηση παρακολουθεί τις εξελίξεις και αξιολογεί το επιχειρησιακό πλάνο και τις ανάγκες για τη λήψη μέτρων που μπορεί να αφορούν στη συχνότητα των δρομολογίων, στον ανασχεδιασμό τους, στον προσωρινό παροπλισμό και την αντικατάσταση πλοίων κ.λπ. Ήδη, έχει αποσυρθεί ένα πλοίο από τις γραμμές της Αδριατικής και έχει γίνει ανασχεδιασμός των δρομολογίων τόσο στην Αδριατική όσο και στην ακτοπλοΐα. Υγεία και ασφάλεια: Ο Όμιλος προκειμένου να συμβάλει αποτελεσματικά με την υπεύθυνη στάση του στην αντιμετώπιση της εξάπλωσης του COVID-19 και να διασφαλίσει την πληρέστερη προστασία των επιβατών και των ναυτικών στα πλοία, όπου υφίσταται και η μεγαλύτερη έκθεση, ενημερώνεται διαρκώς για τις εξελίξεις παρακολουθώντας στενά και εφαρμόζοντας απαρέγκλιτα τις οδηγίες που δίνονται από τον Ε.Ο.Δ.Υ., τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο με τη σύμπραξη της Διεθνούς Ένωσης Ναυτιλιακής Υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, εφαρμόζει επί των πλοίων «Σχέδιο Διαχείρισης Πρόληψης και Ελέγχου COVID-19 εν πλω» (Management Plan COVID-19), το οποίο επίκειται διαρκώς σε επικαιροποίηση σύμφωνα με τα κάθε φορά νεώτερα επιδημιολογικά δεδομένα. Πέρα από τη διαρκή ενημέρωση και εκπαίδευση των πληρωμάτων στα μέτρα πρόληψης και στην ασφαλή αντιμετώπιση κάθε ενδεχόμενου περιστατικού, ο Όμιλος, προ της έξαρσης εξάπλωσης του ιού, προέβη εγκαίρως και προληπτικά σε προμήθεια των απαραίτητων ποσοτήτων αναλώσιμου υγειονομικού υλικού, ώστε να εξασφαλιστεί, κατά το δυνατόν, επάρκεια στα πλοία καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας. Συμπερασματικά, στην παρούσα φάση δεν είναι εφικτό να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις όσον αφορά στην εξέλιξη της πανδημίας και στις οριστικές συνέπειές της στη δραστηριότητα του Ομίλου. 33. Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία Ο Όμιλος χρησιμοποιεί την παρακάτω ιεραρχία για τον καθορισμό και την γνωστοποίηση της εύλογης αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων ανά τεχνική αποτίμησης σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΔΠΧΑ 7 «Χρηματοοικονομικά μέσα: γνωστοποιήσεις»: Επίπεδο 1: Επενδύσεις που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση διαπραγματεύσιμες (μη προσαρμοσμένες) τιμές σε ενεργές αγορές για όμοια περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις. Επίπεδο 2: Επενδύσεις που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση μοντέλα αποτίμησης στα οποία όλα τα στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά την εύλογη αξία είναι βασισμένα (είτε άμεσα είτε έμμεσα) σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. Επίπεδο 3: Επενδύσεις που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση μοντέλα αποτίμησης στα οποία τα στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά την εύλογη αξία δεν είναι βασισμένα σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. 123 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων της χρήσης από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς - ποσά σε χιλιάδες € εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά Ο Όμιλος, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 9 και του ΔΠΧΑ 13, στη λήξη κάθε περιόδου αναφοράς των χρηματοοικονομικών καταστάσεων διενεργεί τους απαιτούμενους υπολογισμούς αναφορικά με τον προσδιορισμό της εύλογης αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων. Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία που κατέχονται από τον Όμιλο, η εύλογη αξία των οποίων στις 31.12.2019 ανέρχεται σε € 2.859 χιλ., αφορούν, κυρίως, σε μετοχές εισηγμένων και μη εταιρειών και μερίδια σε συνεταιριστικές τράπεζες και κατατάσσονται στο Επίπεδο 1. Η λογιστική αξία των ακόλουθων χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων θεωρείται ότι αποτελεί μία λογική προσέγγιση της εύλογης αξίας αυτών: Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις. 34. Μεταγενέστερα γεγονότα Στις δανειακές συμβάσεις της Μητρικής προβλέπεται η δυνατότητα μετατροπής μέρους του ομολογιακού δανείου (Μ.Ο.Δ.) σε μετοχές, σε περίπτωση ύπαρξης αρνητικών ιδίων κεφαλαίων και επαναφοράς τους σε θετικό επίπεδο. Οι ομολογιούχοι στις 22.01.2020 υπέβαλαν δηλώσεις άσκησης μετατροπής των ομολογιών σε κοινές μετοχές της Εταιρείας. Μετά την άσκηση του δικαιώματος μετατροπής των εν λόγω ομολογιών, θα επέλθει αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας κατά το ποσό των € 10,8 εκατ. με την έκδοση 36.146.665 νέων κοινών μετά ψήφου μετοχών ονομαστικής αξίας € 0,30 η κάθε μία. Η σχετική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Εκτός των ανωτέρω και του γεγονότος της πανδημίας COVID-19 που αναφέρεται αναλυτικά στη σηης μείωση 32, δεν υπάρχουν άλλα μεταγενέστερα της 31 Δεκεμβρίου 2019 γεγονότα τα οποία θα επηρέαζαν ουσιωδώς τη χρηματοοικονομική θέση και τα αποτελέσματα του Ομίλου και της Εταιρείας ή που θα έπρεπε να αναφερθούν στις σημειώσεις επί των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Χανιά, 24 Απριλίου 2020 Ο Αντιπρόεδρος Ο Διευθύνων Σύμβουλος Σπυρίδων Ι. Πρωτοπαπαδάκης Α.Δ.Τ. ΑΑ 490648 Ιωάννης Ι. Βαρδινογιάννης Α.Δ.Τ. Π 966572 Ο Διευθυντής Οικονομικών Υπηρεσιών Ο Προϊστάμενος Λογιστηρίου Στυλιανός Ι. Στάμος Α.Δ.Τ. AΜ 480641 Ιωάννης Ε. Σπανουδάκης Α.Μ. Αδείας ΟΕΕ 20599 Α’ τάξης 124 ΣΤΟΙΧΕΙΑ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ 2019 A Ν Ω Ν Υ Μ Η Ν Α Υ Τ Ι Λ Ι Α Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Κ Ρ Η Τ Η Σ Α. Ε. ΑΡ.Γ.Ε.ΜΗ.: 121557860000 Έδρα: Λεωφόρος Καραμανλή 148, Χανιά Στοιχεία και πληροφορίες της χρήσης από 1 Ιανουαρίου 2019 έως 31 Δεκεμβρίου 2019 (δημοσιευμένα βάσει του άρθρου 149 του νόμου 4548/2018 για επιχειρήσεις που συντάσσουν ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, ενοποιημένες και μη, κατά τα ΔΠΧΑ) Τα παρακάτω στοιχεία και πληροφορίες, που προκύπτουν από τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, στοχεύουν σε μία γενική ενημέρωση για την οικονομική κατάσταση και τα αποτελέσματα της ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε. και του Ομίλου. Συνιστούμε επομένως στον αναγνώστη, πριν προβεί σε οποιουδήποτε είδους επενδυτική επιλογή ή άλλη συναλλαγή με την εταιρεία, να ανατρέξει στη διεύθυνση διαδικτύου της, όπου αναρτώνται οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις, καθώς και η έκθεση ελέγχου των νόμιμων ελεγκτών. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΩΝ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΩΝ (ενοποιημένα και μη ενοποιημένα) Αρμόδια Υπηρεσία: Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης, Διεύθυνση Εταιρειών και Γ.Ε.Μ.Η. Διεύθυνση διαδικτύου Εταιρείας: www.anek.gr Σύνθεση Διοικητικού Συμβουλίου: Κατσανεβάκης Γεώργιος (Πρόεδρος), Πρωτοπαπαδάκης Σπυρίδων (Αντιπρόεδρος), Βαρδινογιάννης Ιωάννης (Ποσά εκφρασμένα σε χιλιάδες ευρώ) Ενοποιημένα στοιχεία από 01.01 έως 31.12.2019 31.12.2018 (Διευθύνων Σύμβουλος), Αρχοντάκης Γεώργιος (Αναπλ. Δ/νων Σύμβουλος), Αποστολάκης Eμμανουήλ (Μη Εκτελεστικό Μέλος), Αχλιόπτας Κωνσταντίνος (Μη Εκτελεστικό Μέλος), Γεωρβασάκης Μιχαήλ (Μη Εκτελεστικό Μέλος), Μαλανδράκης Ιωάννης (Μη Εκτελεστικό Μέλος), Μαρακάκης Μιχαήλ (Ανεξάρτητο μη Εκτελεστικό Μέλος), Μαρκαντωνάκης Αλέξανδρος (Ανεξάρτητο μη Εκτελεστικό Μέλος), Φραγκιαδάκης Γεώργιος (Ανεξάρτητο μη Εκτελεστικό Μέλος) Κύκλος εργασιών Μικτά κέρδη Ημερομηνία έγκρισης των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων από το Διοικητικό Συμβούλιο: 24 Απριλίου 2020 Νόμιμοι ελεγκτές: Αντωνακάκης Κωνσταντίνος (Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ.: 22781), Κολλύρης Νικόλαος (Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ.: 35591) Ελεγκτικές εταιρείες: GRANT THORNTON (Α.Μ. ΣΟΕΛ: 127), ΣΟΛ ΑΕ (Α.Μ. ΣΟΕΛ: 125) Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών και επενδυτικών αποτελεσμάτων Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Κέρδη / (ζημιές) μετά από φόρους (Α) Τύπος έκθεσης ελέγχου ελεγκτών: Με σύμφωνη γνώμη – Ουσιώδης αβεβαιότητα που σχετίζεται με τη συνέχιση της δραστηριότητας Ιδιοκτήτες μητρικής Μη ελέγχουσες συμμετοχές Λοιπά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους (Β) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους (Α) + (Β) Ιδιοκτήτες μητρικής Μη ελέγχουσες συμμετοχές ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ (ενοποιημένα και μη ενοποιημένα) (Ποσά εκφρασμένα σε χιλιάδες ευρώ) Ενοποιημένα στοιχεία 31.12.2019 31.12.2018 Εταιρεία 31.12.2019 31.12.2018 ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Ιδιοχρησιμοποιούμενα ενσώματα πάγια στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Άυλα περιουσιακά στοιχεία Λοιπά μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Αποθέματα Απαιτήσεις από πελάτες Λοιπά κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ 270.453 1.753 268 3.885 3.156 34.201 8.720 8.498 330.934 278.489 1.758 316 3.765 3.088 27.204 8.449 7.350 330.419 263.271 678 268 9.956 2.047 33.282 7.026 2.019 318.547 270.437 683 316 9.419 1.912 31.708 5.961 2.298 322.734 ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Μετοχικό κεφάλαιο Λοιπά στοιχεία ιδίων κεφαλαίων Σύνολο ιδίων κεφαλαίων ιδιοκτητών μητρικής (α) Μη ελέγχουσες συμμετοχές (β) Σύνολο ιδίων κεφαλαίων (γ) = (α) + (β) Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Προβλέψεις & λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων (δ) ΣΥΝΟΛΟ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ (γ) + (δ) 56.597 (65.804) (9.207) 12.538 3.331 19.371 258.708 49.524 327.603 330.934 56.597 (72.635) (16.038) 7.169 (8.869) 2.623 22.940 256.134 57.591 339.288 330.419 56.597 (62.023) (5.426) (5.426) 17.852 258.708 47.413 323.973 318.547 56.597 (64.441) (7.844) (7.844) 2.623 21.210 255.421 51.324 330.578 322.734 173.891 168.235 157.039 40.256 31.571 34.088 27.412 14.679 3.586 (12.656) (13.275) 12.404 2.850 2.656 4.017 (13.072) (13.219) 2.577 1.240 (229) 3.588 2.342 1.246 (13.842) 567 133 (13.142) (13.764) 622 (238) 2.418 - 52 (13.167) - Βασικά κέρδη / (ζημιές) μετά από φόρους ανά μετοχή (σε ευρώ) Απομειωμένα κέρδη / (ζημιές) μετά από φόρους ανά μετοχή (σε ευρώ) Προτεινόμενο μέρισμα ανά μετοχή (σε ευρώ) 0,0137 0,0119 - (0,0734) (0,0487) - 0,0141 0,0122 - (0,0701) (0,0485) - Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων 25.638 14.618 22.898 14.790 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ (ενοποιημένα και μη ενοποιημένα) Σύνολο ιδίων κεφαλαίων έναρξης χρήσης (01.01.2019 και 01.01.2018, αντίστοιχα) Συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα μετά από φόρους Διανεμηθέντα μερίσματα Λοιπές κινήσεις στα ίδια κεφάλαια Σύνολο ιδίων κεφαλαίων λήξης χρήσης (31.12.2019 και 31.12.2018, αντίστοιχα) Ενοποιημένα στοιχεία 31.12.2019 31.12.2018 (8.869) 2.750 3.588 (13.142) (348) (190) 8.960 1.713 3.331 (8.869) Εταιρεία 31.12.2019 31.12.2018 (7.844) 6.005 2.418 (13.167) (682) (5.426) (7.844) ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 1. Οι εταιρείες που περιλαμβάνονται στις ετήσιες ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης 2019, η έδρα τους, το ποσοστό συμμετοχής της Μητρικής, καθώς και οι μέθοδοι ενοποίησης, παρατίθενται αναλυτικά στη σημείωση 1 των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 2. Έχουν τηρηθεί οι βασικές λογιστικές αρχές των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της χρήσης 2018, προσαρμοσμένες με τις αναθεωρήσεις που επιτάσσουν τα Δ.Π.Χ.Α. 3. Δεν υπάρχουν επίδικες ή υπό διαιτησία διαφορές ή άλλες υποθέσεις που θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομική κατάσταση του Ομίλου. Έως τις 31.12.2019 έχουν σχηματιστεί σχετικές προβλέψεις ύψους € 763 χιλ. σε επίπεδο Ομίλου και Εταιρείας. 4. Ο αριθμός του απασχολούμενου προσωπικού των εταιρειών του Ομίλου στις 31.12.2019 ανερχόταν σε 762 άτομα (705 για την Εταιρεία) και στις 31.12.2018 σε 745 άτομα (689 για την Εταιρεία). 5. Στη λήξη της τρέχουσας χρήσης δεν υπάρχουν μετοχές της Μητρικής που να κατέχονται είτε από την ίδια είτε από θυγατρικές και συγγενείς της επιχειρήσεις. 6. Τα "λοιπά συνολικά εισοδήματα" του Ομίλου στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων για τη χρήση 2019 αφορούν κατά € 26 χιλ. στην θετική επίδραση από αλλαγή φορολογικού συντελεστή αναβαλλόμενης φορολογίας οικοπέδων και κατά € 255 χιλ. σε αναλογιστικές ζημιές μετά φόρων, ενώ τη χρήση 2018 αφορούσαν κατά € 105 χιλ. στην επίδραση από αλλαγή φορολογικού συντελεστή αναβαλλόμενης φορολογίας οικοπέδων και κατά € 28 χιλ. σε αναλογιστικά κέρδη μετά φόρων. Οι "λοιπές κινήσεις στα ίδια κεφάλαια" στην κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων της χρήσης 2019 αφορούν εξολοκλήρου στην επίδραση από παύση ενοποίησης θυγατρικής, ενώ το 2018 αφορούσαν κατά € 707 χιλ. στην επίδραση από αναδρομική εφαρμογή του ΔΠΧΑ 9 και κατά € 2.420 χιλ. στην επίδραση από μεταβολή ποσοστού σε θυγατρικές. 7. Για τις ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις των εταιρειών του Ομίλου, οι οποίες αναφέρονται στη σημείωση 22 των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, έχουν διενεργηθεί προβλέψεις συνολικού ποσού € 328 χιλ. (€ 268 χιλ. για την Εταιρεία). Για επισφαλείς απαιτήσεις έχουν διενεργηθεί σωρευτικές προβλέψεις ποσού € 45.311 χιλ. για τον Όμιλο και € 43.954 χιλ. για την Εταιρεία, ενώ για αποζημίωση προσωπικού οι σωρευμένες προβλέψεις ανέρχονται σε € 2.766 χιλ. για τον Όμιλο και € 2.605 χιλ. για την Εταιρεία και οι λοιπές προβλέψεις ανέρχονται σε € 1.032 χιλ. για τον Όμιλο και την Εταιρεία. 8. Τα βασικά κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή υπολογίστηκαν με βάση το μέσο σταθμισμένο αριθμό επί του συνόλου των μετοχών. Για τον υπολογισμό των απομειωμένων κερδών ανά μετοχή λήφθηκαν υπόψη οι δυνητικοί τίτλοι από το μετατρέψιμο ομολογιακό δάνειο της Μητρικής σύμφωνα με τους σχετικούς όρους έκδοσής του, καθώς και τα οριζόμενα στο ΔΛΠ 33. 9. Οι πάσης φύσεως συναλλαγές (εισροές και εκροές) σωρευτικά από την έναρξη της οικονομικής χρήσης και τα υπόλοιπα των απαιτήσεων και υποχρεώσεων της Εταιρείας και του Ομίλου στη λήξη της τρέχουσας χρήσης, που έχουν προκύψει από συναλλαγές με τα συνδεδεμένα μέρη, όπως αυτά ορίζονται από το ΔΛΠ 24, έχουν ως εξής: (Ποσά εκφρασμένα σε χιλιάδες ευρώ) Ο Όμιλος Η Εταιρεία α) Εισροές 8 8.152 β) Εκροές 264 394 γ) Απαιτήσεις 15.680 20.406 δ) Υποχρεώσεις 422 976 ε) Συναλλαγές και αμοιβές διευθυντικών στελεχών και μελών της διοίκησης 1.614 1.324 στ) Απαιτήσεις από διευθυντικά στελέχη και μέλη της διοίκησης ζ) Υποχρεώσεις προς διευθυντικά στελέχη και μέλη της διοίκησης 24 7 4.573 3.817 153.453 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ (ενοποιημένα και μη ενοποιημένα) (Ποσά εκφρασμένα σε χιλιάδες ευρώ) (Ποσά εκφρασμένα σε χιλιάδες ευρώ) Εταιρεία από 01.01 έως 31.12.2019 31.12.2018 Λειτουργικές δραστηριότητες Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Πλέον / (μείον) προσαρμογές για: Αποσβέσεις Αποσβέσεις επιχορηγήσεων παγίων (Κέρδη) / ζημιές από πώληση παγίων στοιχείων Προβλέψεις Συναλλαγματικές διαφορές Αποτελέσματα επενδυτικής δραστηριότητας Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα (μείον πιστωτικοί τόκοι) Ενοποιημένα στοιχεία από 01.01 έως 31.12.2019 31.12.2018 Εταιρεία από 01.01 έως 31.12.2019 31.12.2018 4.573 (12.656) 2.850 (13.072) 11.023 (64) (2) 2.322 189 (189) 9.290 27.142 11.211 (179) (7) 7.155 479 (85) 8.983 14.901 10.494 (1) 2.270 189 (777) 9.326 24.351 10.773 6.896 464 858 8.902 14.821 Πλέον / (μείον) προσαρμογές για μεταβολές λογαριασμών κεφαλαίου κίνησης ή που σχετίζονται με τις λειτουργικές δραστηριότητες: Μείωση / (αύξηση) αποθεμάτων Μείωση / (αύξηση) απαιτήσεων Αύξηση / (μείωση) υποχρεώσεων (πλην δανειακών) Μείον: Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα καταβλημένα Καταβλημένοι φόροι εισοδήματος Σύνολο εισροών / (εκροών) λειτουργικών δραστηριοτήτων (α) (169) (3.193) (4.049) (151) (2.589) 10.003 (135) (3.284) (4.188) (157) (4.568) 10.995 (6.665) (780) 12.286 (7.729) (365) 14.070 (6.651) (150) 9.943 (7.711) (49) 13.331 Επενδυτικές δραστηριότητες Απόκτηση συνδεδεμένων, χρεογράφων και λοιπών επενδύσεων Εισπράξεις από πωλήσεις χρεογράφων και λοιπών επενδύσεων Αγορά ενσώματων και άυλων παγίων στοιχείων Εισπράξεις από πωλήσεις παγίων περιουσιακών στοιχείων Τόκοι εισπραχθέντες Μερίσματα εισπραχθέντα Σύνολο εισροών / (εκροών) επενδυτικών δραστηριοτήτων (β) (607) (5.517) 2 47 (6.075) (405) 56 (10.216) 26 14 (10.525) (607) (5.139) 1 1 163 (5.581) (56) 56 (9.139) 2 174 (8.963) (3.228) (212) 143 (1.423) (343) (5.063) 2.420 (3.472) 1.938 (3.753) (154) (3.021) (3.228) (134) 144 (1.423) (4.641) (3.472) 1.938 (3.753) (5.287) 1.148 7.350 8.498 524 6.826 7.350 (279) 2.298 2.019 (919) 3.217 2.298 Χρηματοδοτικές δραστηριότητες Εισπράξεις από αύξηση μετοχικού κεφαλαίου Πληρωμές δόσεων χρηματοδοτικών μισθώσεων Πληρωμές υποχρεώσεων λειτουργικών μισθώσεων Εισπράξεις από εκδοθέντα / αναληφθέντα δάνεια Εξοφλήσεις δανείων Μερίσματα πληρωθέντα Σύνολο εισροών / (εκροών) χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων (γ) Καθαρή αύξηση / (μείωση) στα ταμειακά διαθέσιμα & ισοδύναμα της χρήσης (α) + (β) + (γ) Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα έναρξης χρήσης Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα λήξης χρήσης Χανιά, 24 Απριλίου 2020 Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Ο Δ/ΝΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ο ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ι. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Α.Δ.Τ. ΑΑ 490648 ΙΩΑΝΝΗΣ Ι. ΒΑΡΔΙΝΟΓΙΑΝΝΗΣ Α.Δ.Τ. Π 966572 ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Ι. ΣΤΑΜΟΣ Α.Δ.Τ. Μ 068570 ΙΩΑΝΝΗΣ Ε. ΣΠΑΝΟΥΔΑΚΗΣ Α.Μ. Αδείας ΟΕΕ 20599 Α' Τάξης 125 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 10 ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ 3401/2005 Οι παρακάτω γνωστοποιήσεις και ανακοινώσεις στις οποίες προέβη η ΑΝΕΚ κατά τη διάρκεια της χρήσης 2019 έχουν δημοσιευτεί στο ημερήσιο δελτίο τιμών του Χρηματιστηρίου Αθηνών και είναι αναρτημένες στην ιστοσελίδα του Χ.Α. www.helex.gr και της Εταιρείας www.anek.gr. ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ 12.04.2019 Ανακοίνωση παραίτησης ανεξάρτητου μη εκτελεστικού μέλους του Δ.Σ. 19.04.2019 Ανακοίνωση οικονομικού ημερολογίου 2019 22.04.2019 Ετήσια οικονομικά αποτελέσματα χρήσης 2018 23.04.2019 Ανακοίνωση αναπλήρωσης μέλους του Δ.Σ. 26.06.2019 Τροποποίηση οικονομικού ημερολογίου 2019 28.06.2019 Πρόσκληση Τακτικής Γενικής Συνέλευσης 2019 10.09.2019 Αποφάσεις Τακτικής Γενικής Συνέλευσης 2019 30.09.2019 Οικονομικά αποτελέσματα α΄ εξαμήνου 2019 126

Περίληψη: Τα κάτωθι μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε.: - Γεώργιος Κατσανεβάκης, Πρόεδρος, - Ιωάννης Βαρδινογιάννης, Δ/νων Σύμβουλος, - Σπυρίδων Πρωτοπαπαδάκης, Αντιπρόεδρος, ορισθείς προς τούτο από το Διοικητικό Συμβούλιο δηλώνουμε ότι, εξ όσων γνωρίζουμε: η α) οι ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις (εταιρικές και ενοποιημένες) για τη χρήση από την 1 Ιαη νουαρίου 2019 έως την 31 Δεκεμβρίου 2019, οι οποίες καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσης της ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε., καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, και β) η ετήσια έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση της Εταιρείας καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Χανιά, 24 Απριλίου 2020 Ο Πρόεδρος Ο Διευθύνων Σύμβουλος Ο Αντιπρόεδρος ΓΕΩΡΓΙΟΣ Γ. ΚΑΤΣΑΝΕΒΑΚΗΣ Α.Δ.Τ. ΑΙ 473513 ΙΩΑΝΝΗΣ Ι. ΒΑΡΔΙΝΟΓΙΑΝΝΗΣ Α.Δ.Τ. Π 966572 ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ι. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Α.Δ.Τ. ΑΑ 490648