ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ της χρήσης από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2019 Σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν. 3556/2007 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α) ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 4 ΠΑΡ. 2 ΤΟΥ Ν. 3556/2007 ..... 3 Β) ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ .................................................................................................................. 4 Γ) ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΛΟΓΙΣΤΗ ..................................................................................... 26 Δ) ΕΤΗΣΙΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ 1/1 - 31/12/2019 ................................................................... 30 Ενοποιημένη κατάσταση οικονομικής θέσης ................................................................................................................................................................. 31 Εταιρική κατάσταση οικονομικής θέσης ....................................................................................................................................................................... 32 Ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων .................................................................................................................................................................... 33 Εταιρική κατάσταση αποτελεσμάτων .......................................................................................................................................................................... 34 Ενοποιημένη κατάσταση συνολικών εσόδων ................................................................................................................................................................ 35 Εταιρική κατάσταση συνολικών εσόδων ...................................................................................................................................................................... 36 Ενοποιημένη κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων .................................................................................................................................................. 37 Εταιρική κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων ......................................................................................................................................................... 39 Ενοποιημένη κατάσταση ταμειακών ροών ................................................................................................................................................................... 41 Εταιρική κατάσταση ταμειακών ροών .......................................................................................................................................................................... 42 Σημειώσεις επί των οικονομικών καταστάσεων ............................................................................................................................................................. 43 Βάση σύνταξης ................................................................................................................................................................................................... 43 1. Αναφέρουσα επιχείρηση ...................................................................................................................................................................... 43 2. Λογιστική βάση .................................................................................................................................................................................. 43 3. Λειτουργικό νόμισμα και νόμισμα παρουσίασης ...................................................................................................................................... 43 4. Σημαντικές κρίσεις και εκτιμήσεις ......................................................................................................................................................... 43 Επιδόσεις του έτους ............................................................................................................................................................................................ 46 5. Λειτουργικοί τομείς ............................................................................................................................................................................. 46 6. Πωλήσεις ........................................................................................................................................................................................... 48 7. Έσοδα και έξοδα ................................................................................................................................................................................ 48 8. Καθαρά χρηματοοικονομικά έξοδα ........................................................................................................................................................ 50 9. Κέρδη/(ζημιές) ανά μετοχή .................................................................................................................................................................. 50 Παροχές προσωπικού .......................................................................................................................................................................................... 52 10. Παροχές προσωπικού .......................................................................................................................................................................... 52 11. Έξοδα προσωπικού ............................................................................................................................................................................. 53 Φορολογία εισοδήματος ....................................................................................................................................................................................... 54 12. Φορολογία εισοδήματος ...................................................................................................................................................................... 54 Περιουσιακά στοιχεία ........................................................................................................................................................................................... 56 13. Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός ................................................................................................................................................. 56 14. Επενδυτικά ακίνητα ............................................................................................................................................................................ 58 15. Άυλα περιουσιακά στοιχεία και υπεραξία ............................................................................................................................................... 58 16. Αποθέματα ........................................................................................................................................................................................ 62 17. Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις ........................................................................................................................................................... 62 18. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ....................................................................................................................................................... 62 Ίδια κεφάλαια και υποχρεώσεις ............................................................................................................................................................................ 63 19. Κεφάλαιο και αποθεματικά ................................................................................................................................................................... 63 20. Διαχείριση κεφαλαίου .......................................................................................................................................................................... 64 21. Δανειακές υποχρεώσεις ....................................................................................................................................................................... 64 22. Εμπορικές και λοιπές υποχρεώσεις ........................................................................................................................................................ 66 23. Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία ........................................................................................................................................................... 66 24. Συμβατικές υποχρεώσεις ..................................................................................................................................................................... 66 25. Προβλέψεις........................................................................................................................................................................................ 67 Χρηματοοικονομικά μέσα ..................................................................................................................................................................................... 68 26. Χρηματοοικονομικά μέσα - Εύλογες αξίες και διαχείριση κινδύνου ............................................................................................................ 68 Σύνθεση ομίλου .................................................................................................................................................................................................. 72 27. Κατάσταση θυγατρικών....................................................................................................................................................................... 72 28. Μη ελέγχουσες συμμετοχές (NCI) ........................................................................................................................................................ 73 Άλλες γνωστοποιήσεις ......................................................................................................................................................................................... 74 29. Λειτουργικές μισθώσεις ....................................................................................................................................................................... 74 30. Δεσμεύσεις ........................................................................................................................................................................................ 74 31. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις και εγγυήσεις ............................................................................................................................................... 74 32. Αμοιβές ελεγκτών ............................................................................................................................................................................... 74 33. Συνδεδεμένα μέρη .............................................................................................................................................................................. 75 34. Γεγονότα μεταγενέστερα της περιόδου αναφοράς .................................................................................................................................. 76 Λογιστικές αρχές ................................................................................................................................................................................................. 78 35. Βάση επιμέτρησης .............................................................................................................................................................................. 78 36. Μεταβολές λογιστικών αρχών .............................................................................................................................................................. 78 37. Σημαντικές Λογιστικές Αρχές ................................................................................................................................................................ 81 38. Νέα και αναθεωρημένα πρότυπα τα οποία έχουν τεθεί σε ισχύ αλλά δεν έχουν εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ..................................... 90 2 3 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 25 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Γ) ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΛΟΓΙΣΤΗ Προς τους Μετόχους της Εταιρείας INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ Έκθεση ελέγχου επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ (η Εταιρεία), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων και λοιπών συνολικών εισοδημάτων, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και περίληψη σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την χρηματοοικονομική θέση της Εταιρείας INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ και των θυγατρικών αυτής (ο Όμιλος) κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, τη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις ταμειακές τους ροές για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ) όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στην ενότητα της έκθεσής μας “Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων”. Είμαστε ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της, καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας, σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία και τις απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως. Τα θέματα αυτά και οι σχετιζόμενοι κίνδυνοι ουσιώδους ανακρίβειας αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Πώς αντιμετωπίστηκε το σημαντικότερο θέμα ελέγχου στον έλεγχό μας Απομείωση μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων (Υπεραξία και άυλα περιουσιακά στοιχεία) Κατά την 31/12/2019, ο Όμιλος έχει αναγνωρίσει υπεραξία € 3,2 εκ., λογισμικά € 1,8 εκ., έξοδα ανάπτυξης € 573 χιλ. και πελατειακές σχέσεις € 5,4 εκ.. Η υπεραξία που προκύπτει από την συνένωση επιχειρήσεων κατανέμεται σε μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών που αναμένεται να ωφεληθούν από τις συνέργειες της συνένωσης. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 36, η υπεραξία και τα άυλα περιουσιακά στοιχεία με αόριστη ωφέλιμη ζωή ελέγχονται για απομείωση τουλάχιστον σε ετήσια βάση, ενώ τα άυλα περιουσιακά στοιχεία με περιορισμένη ωφέλιμη ζωή ελέγχονται για απομείωση όταν προκύπτουν σχετικές ενδείξεις. Μια ζημιά απομείωσης αναγνωρίζεται όταν η λογιστική αξία μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό της. Το ανακτήσιμο ποσό μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών είναι το μεγαλύτερο μεταξύ της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας μείον το κόστος πώλησης. Η αξία χρήσης βασίζεται στις εκτιμώμενες μελλοντικές ταμειακές ροές, με βάση επιχειρηματικά πλάνα τα οποία ενσωματώνουν βασικές παραδοχές και εκτιμήσεις της διοίκησης, Η ελεγκτική μας προσέγγιση περιέλαβε μεταξύ άλλων τις κάτωθι διαδικασίες: Αξιολογήσαμε την εκτίμηση της Διοίκησης για την ύπαρξη τυχόν ενδείξεων απομείωσης των άυλων περιουσιακών στοιχείων με περιορισμένη ωφέλιμη ζωή. Αξιολογήσαμε την καταλληλότητα της μεθοδολογίας της διοίκησης για την ορθή αναγνώριση των μονάδων δημιουργίας ταμειακών ροών. Αξιολογήσαμε την αξιοπιστία των προβλέψεων της διοίκησης, μέσω σύγκρισης της πραγματικής απόδοσης σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις. Εξετάσαμε τη λογικότητα των παραδοχών και εκτιμήσεων της διοίκησης. Εξετάσαμε την μαθηματική ακρίβεια προεξοφλημένων ταμειακών ροών. των μοντέλων των Στις ανωτέρω διαδικασίες, όπου αυτό κρίθηκε απαραίτητο, χρησιμοποιήσαμε ειδικό εμπειρογνώμονα της εταιρείας μας. Αξιολογήσαμε την επάρκεια των σχετικών γνωστοποιήσεων που περιλαμβάνονται στις σχετικές σημειώσεις των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 26 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 προεξοφλημένες ταμειακές ροές). στην παρούσα αξία τους (προεξοφλημένες Οι βασικές παραδοχές της διοίκησης συνδέονται κυρίως με μελλοντικά γεγονότα και παραμέτρους, όπως τα πραγματικά λειτουργικά αποτελέσματα, μελλοντικά εταιρικά σχέδια, οικονομικές προεκτάσεις καθώς και δεδομένα της αγοράς (στατιστικά και μη). Δεδομένης της σημαντικότητας της αξίας των παραπάνω μη κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων και της χρήσης παραδοχών και εκτιμήσεων της διοίκησης για τον προσδιορισμό του ανακτήσιμου ποσού, θεωρούμε πως αυτό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Κατά τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 δεν προέκυψε ανάγκη απομείωσης κάποιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου σχετικά με την λογιστική πολιτική, τις παραδοχές και εκτιμήσεις που χρησιμοποιήθηκαν περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 4.i, 15, 38.Α., 37.Ι. και 37.ΙΕ των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Ανακτησιμότητα εμπορικών απαιτήσεων Την 31/12/2019, οι εμπορικές απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας ανέρχονται σε € 13 εκ. (€ 12,2 εκ. την 31/12/2018) και € 1,2 εκ. (€ 4,2 εκ. την 31/12/2018) αντίστοιχα, ενώ η σχετική συσσωρευμένη απομείωση ανέρχεται σε € 1,1 εκ. (€ 1,09 εκ. την 31/12/2018) και € 823 χιλ. την 31/12/2018, όπως αναφέρεται στην σημείωση 17 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Οι εμπορικές απαιτήσεις στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις αναγνωρίζονται με τα ποσά τα οποία είναι πιθανόν να ανακτηθούν. Οι εκτιμήσεις για τα ανακτήσιμα ποσά των απαιτήσεων βασίζονται κυρίως σε αντικειμενικές ενδείξεις, την οικονομική κατάσταση του αντισυμβαλλόμενου καθώς και σε προηγούμενη εμπειρία. Δεδομένης της σημαντικότητας του θέματος και του επιπέδου της κρίσης και των εκτιμήσεων που απαιτήθηκαν από την διοίκηση, θεωρούμε πως αυτό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Οι γνωστοποιήσεις του Ομίλου σχετικά με τη λογιστική πολιτική, τις παραδοχές και εκτιμήσεις που χρησιμοποιήθηκαν, περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 4.iii, 17, 26.Β και 37.ΙΓ&ΙΕ των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Η ελεγκτική μας προσέγγιση περιέλαβε μεταξύ άλλων τις κάτωθι διαδικασίες: Αξιολογήσαμε τις εκτιμήσεις και την μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε από την διοίκηση για τον προσδιορισμό της ανακτησιμότητας των εμπορικών απαιτήσεων ή του χαρακτηρισμού τους ως επισφαλείς. Αξιολογήσαμε αν η πολιτική και η μεθοδολογία που εφάρμοσε η διοίκηση είναι κατάλληλες και συνεπείς με το ΔΠΧΑ 9. Κατανοήσαμε και εξετάσαμε τις διαδικασίες πιστωτικού ελέγχου του Ομίλου και τις βασικές δικλίδες σχετικά με τη χορήγηση πιστώσεων στους πελάτες. Εξετάσαμε τις απαντητικές επιστολές του νομικού συμβούλου, για τον εντοπισμό τυχόν θεμάτων που υποδεικνύουν υπόλοιπα από εμπορικές απαιτήσεις που δεν είναι ανακτήσιμα στο μέλλον. Εξετάσαμε την ενηλικίωση των υπολοίπων των εμπορικών απαιτήσεων στο τέλος της χρήσης και αξιολογήσαμε το ύψος της απομείωσης των εμπορικών απαιτήσεων. Αξιολογήσαμε την ανακτησιμότητα των υπολοίπων συγκρίνοντας τα ποσά του τέλους της χρήσης με μεταγενέστερες εισπράξεις/τακτοποιήσεις. Αξιολογήσαμε την επάρκεια των σχετικών γνωστοποιήσεων που περιλαμβάνονται στις σχετικές σημειώσεις των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Άλλες πληροφορίες Η διοίκηση είναι υπεύθυνη για τις άλλες πληροφορίες. Οι άλλες πληροφορίες περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, για την οποία γίνεται σχετική αναφορά στην “Έκθεση επί άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων”, στις Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά δεν περιλαμβάνουν τις οικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου επί αυτών. Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις άλλες πληροφορίες και δεν εκφράζουμε με τη γνώμη αυτή οποιασδήποτε μορφής συμπέρασμα διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις άλλες πληροφορίες και με τον τρόπο αυτό, να εξετάσουμε εάν οι άλλες πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις ή τις γνώσεις που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εάν, με βάση τις 27 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 εργασίες που έχουμε εκτελέσει, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδες σφάλμα σε αυτές τις άλλες πληροφορίες, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε το γεγονός αυτό. Δεν έχουμε τίποτα να αναφέρουμε σχετικά με το θέμα αυτό. Ευθύνες της Διοίκησης και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που η διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, η διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν η διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προβεί σ’ αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθ. 44 Ν. 4449/2017) της Εταιρείας έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα επηρέαζαν τις οικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου. Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό τη διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών αρχών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από τη διοίκηση. Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από τη διοίκηση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το εάν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Εάν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων ή εάν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Εταιρεία και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. Αποκτούμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Εταιρείας και των θυγατρικών της. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. 28 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως και ως εκ τούτου αποτελούν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Έκθεση επί Άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Λαμβάνοντας υπόψη ότι η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση αυτή, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου 5 του άρθρου 2 του Ν. 4336/2015 (μέρος Β), σημειώνουμε ότι: α) Στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται δήλωση εταιρικής διακυβέρνησης, η οποία παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που ορίζονται στο άρθρο 152 του Ν. 4548/2018. β) Κατά τη γνώμη μας η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150 και 153 και της παραγράφου 1 (περιπτώσεις γ’ και δ’) του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018 και το περιεχόμενο αυτής αντιστοιχεί με τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις της χρήσης που έληξε την 31.12.2019. γ) Με βάση τη γνώση που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχό μας, για την εταιρεία INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ και το περιβάλλον της, δεν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού της Συμβουλίου. 2. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 3. Παροχή Μη Ελεγκτικών Υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Εταιρεία και τις θυγατρικές της μη ελεγκτικές υπηρεσίες που απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. Οι επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Εταιρεία και στις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσεως που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 γνωστοποιούνται στη Σημείωση 32 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. 4. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Εταιρείας με την από 20/06/2006 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μια συνολική περίοδο 14 ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των. Αθήνα, 19 Μαΐου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής Νίκος Γαρμπής Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ. 25011 29 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Δ) ΕΤΗΣΙΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ 1/1 - 31/12/2019 Οι συνημμένες ετήσιες οικονομικές καταστάσεις εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο του εκδότη (εφεξής INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ή Εταιρεία) στις 19/05/2020 και έχουν δημοσιοποιηθεί με την ανάρτησή τους στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση www.informlykos.com, καθώς και στο διαδικτυακό χώρο του Χ.Α. όπου και θα παραμείνουν στη διάθεση του επενδυτικού κοινού για χρονικό διάστημα τουλάχιστον δέκα (10) ετών από την ημερομηνία της συντάξεως και δημοσιοποιήσεώς τους. Σημειώνεται ότι στην ανωτέρω διεύθυνση www.informlykos.com, αναρτώνται οι ετήσιες οικονομικές καταστάσεις, οι εκθέσεις ελέγχου του νόμιμου ελεγκτή και οι εκθέσεις του διοικητικού συμβουλίου των θυγατρικών εταιρειών. 30 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ενοποιημένη κατάσταση οικονομικής θέσης Η κατάσταση οικονομικής θέσης του Ομίλου της χρήσης που έληξε την 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Σημείωση Περιουσιακά στοιχεία Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Άυλα περιουσιακά στοιχεία Λοιπές απαιτήσεις Επενδυτικά ακίνητα Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις 13 15 17 14 12 Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Αποθέματα Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Απαιτήσεις από συνδεδεμένα μέρη Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 16 23 12 17 17 17 18 Κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Σύνολο περιουσιακών στοιχείων Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Αποτελέσματα σε νέο 19 19 19 Ίδια κεφάλαια αποδιδόμενα στους μετόχους της μητρικής Μη ελεγχόμενες συμμετοχές Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Λοιπές υποχρεώσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Συμβατικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς συνδεδεμένα μέρη Προβλέψεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Σύνολο ιδίων κεφαλαίων και υποχρεώσεων 21 10 22 12 12 21 22 22 24 22 25 31/12/2019 31/12/2018 45.602.126 11.019.766 27.521 0 399.343 46.572.490 4.040.198 26.863 232.761 737.861 57.048.756 51.610.173 6.237.849 1.337.474 305.282 11.454.526 982.994 302.810 4.066.858 6.155.854 1.177.574 239.331 10.691.363 758.031 332.303 5.944.584 24.687.795 81.736.551 25.299.040 76.909.213 12.758.592 9.436.797 13.358.697 3.716.990 12.758.592 13.805.791 14.187.849 (867.435) 39.271.075 39.884.798 139.427 290.609 39.410.502 40.175.407 20.252.529 1.112.245 23.265 1.278.546 22.666.585 18.119.192 1.006.285 9.017 618.835 19.753.329 239.185 3.821.570 11.390.777 2.199.435 205.135 1.517.414 285.948 19.659.464 42.326.049 81.736.551 0 2.788.936 11.864.004 1.048.188 629.126 357.201 293.023 16.980.477 36.733.806 76.909.213 Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 31 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Εταιρική κατάσταση οικονομικής θέσης Η κατάσταση οικονομικής θέσης της Εταιρείας της χρήσης που έληξε την 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σημείωση Περιουσιακά στοιχεία Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Άυλα περιουσιακά στοιχεία Λοιπές απαιτήσεις Επενδύσεις σε θυγατρικές Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις 13 15 17 27 12 Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Αποθέματα Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Απαιτήσεις από συνδεδεμένα μέρη Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 16 23 12 17 17 17 18 Κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Σύνολο περιουσιακών στοιχείων Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Αποτελέσματα σε νέο Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Λοιπές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Συμβατικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς συνδεδεμένα μέρη Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Σύνολο ιδίων κεφαλαίων και υποχρεώσεων 19 19 19 21 10 22 12 21 22 22 24 22 31/12/2019 31/12/2018 66.071 138.338 0 35.015.132 197.532 35.417.073 23.058.013 1.836.751 26.863 22.021.131 699.201 47.641.958 0 0 290.315 0 0 1.203.512 1.932.751 3.426.578 38.843.651 3.143.223 682.156 215.925 3.405.092 311.735 155.669 5.183.007 13.096.807 60.738.766 12.758.592 9.436.797 13.074.144 1.309.009 36.578.542 12.758.592 13.805.791 13.367.422 (4.329.736) 35.602.069 18.481 42.002 0 60.483 17.310.308 1.006.285 9.017 18.325.610 110.357 9.951 0 818.332 0 1.265.986 2.204.626 2.265.108 38.843.651 0 760.214 3.755.518 938.757 569.362 787.237 6.811.086 25.136.697 60.738.766 Σημείωση: Στη χρήση 2019 ολοκληρώθηκε η απόσχιση κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής, με ημ/νία μετασχηματισμού την 30/6/2019, ως εκ τούτου τα κονδύλια της προηγούμενης χρήσης 2018 δεν καθίστανται συγκρίσιμα με αυτά της παρουσιαζόμενης χρήσης 2019. Εκτενής αναφορά επί του θέματος γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου (www.informlykos.com), στη σημείωση 1 των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 32 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων Η κατάσταση αποτελεσμάτων του Ομίλου για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Σημείωση Πωλήσεις Κόστος πωληθέντων Μικτό κέρδος 6 Λοιπά έσοδα Έξοδα διάθεσης Έξοδα διοίκησης Έξοδα έρευνας και ανάπτυξης Λοιπά έξοδα + Αποσβέσεις Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων Μη επαναλαμβανόμενα έξοδα Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων - Αποσβέσεις Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών και επενδυτικών αποτελεσμάτων 7 Χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα Καθαρά χρηματοοικονομικά κόστη 8 Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Φόρος εισοδήματος Κέρδη / (ζημιές) Κέρδη / (ζημιές) αποδιδόμενα σε: Ιδιοκτήτες της μητρικής Μη ελέγχουσες συμμετοχές 7 7 7 7 7 7 8 12 31/12/2019 31/12/2018 72.486.002 (60.843.165) 11.642.837 67.980.744 (59.127.775) 8.852.970 1.285.834 (4.521.662) (4.423.201) (677.741) (740.911) 3.640.895 1.277.885 (4.022.374) (3.702.791) (520.447) (696.856) 4.261.712 6.206.052 5.450.099 0 (6.697.939) 6.206.052 (1.247.841) (3.640.895) (4.261.712) 2.565.156 (5.509.553) 14.743 (1.456.542) (1.441.798) 15.935 (1.359.204) (1.343.269) 1.123.358 (1.048.326) 75.032 (6.852.822) 1.545.249 (5.307.573) 35.032 40.000 75.032 (5.326.613) 19.039 (5.307.573) Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 33 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Εταιρική κατάσταση αποτελεσμάτων Η κατάσταση αποτελεσμάτων της Εταιρείας για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σημείωση Πωλήσεις Κόστος πωληθέντων Μικτό κέρδος 6 Λοιπά έσοδα Έξοδα διάθεσης Έξοδα διοίκησης Έξοδα έρευνας και ανάπτυξης Λοιπά έξοδα + Αποσβέσεις Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων 7 Μη επαναλαμβανόμενα έξοδα 7 7 7 7 7 7 Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων - Αποσβέσεις Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών και επενδυτικών αποτελεσμάτων Χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα Καθαρά χρηματοοικονομικά κόστη Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Φόρος εισοδήματος Κέρδη / (ζημιές) 8 8 12 31/12/2019 31/12/2018 18.991.212 (15.554.591) 3.436.622 33.115.492 (29.008.475) 4.107.017 235.218 (1.412.692) (1.334.347) (280.776) (29.282) 1.171.998 763.143 (2.552.507) (2.213.975) (520.447) (178.189) 3.101.787 1.786.740 2.506.829 0 (5.229.587) 1.786.740 (2.722.758) (1.171.998) (3.101.787) 614.742 (5.824.546) 1.176.015 (414.967) 761.048 728.461 (941.227) (212.766) 1.375.790 (58.503) 1.317.287 (6.037.312) 1.491.393 (4.545.919) Σημείωση: Στη χρήση 2019 ολοκληρώθηκε η απόσχιση κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής, με ημ/νία μετασχηματισμού την 30/6/2019, ως εκ τούτου τα κονδύλια της προηγούμενης χρήσης 2018 δεν καθίστανται συγκρίσιμα με αυτά της παρουσιαζόμενης χρήσης 2019. Εκτενής αναφορά επί του θέματος γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου (www.informlykos.com), στη σημείωση 1 των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 34 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ενοποιημένη κατάσταση συνολικών εσόδων Η κατάσταση συνολικών εσόδων του Ομίλου για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Σημείωση (Ζημιές) / κέρδη μετά φόρων 31/12/2019 31/12/2018 75.032 (5.307.573) (554.829) 133.159 0 0 (56.845) 13.643 189.213 (275.659) 5.811 (3.818) 199.090 201.083 (553.985) 6.996 (553.985) (829.644) (754.612) 6.996 208.079 (5.099.494) (794.121) 39.509 (754.612) (5.125.501) 26.006 (5.099.494) Λοιπά συνολικά έσοδα Στοιχεία τα οποία δεν θα ανακαταταχθούν στα αποτελέσματα Αναπροσαρμογή αξίας ακινήτων Αναλογούν φόρος Αναλογιστικές ζημιές αναγνώρισης πρόβλεψης αποζημίωσης προσωπικού Αναλογούν φόρος Επίδραση από μεταβολή φορολογικού συντελεστή 13 11 12 Στοιχεία τα οποία ενδέχεται να ανακαταταχθούν στα αποτελέσματα Συναλλαγματικές διαφορές από μετατροπή των οικονομικών καταστάσεων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό Λοιπά συνολικά έσοδα μετά φόρων Συνολικό εισόδημα Συνολικό εισόδημα αποδιδόμενο σε: Ιδιοκτήτες της μητρικής Μη ελέγχουσες συμμετοχές Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 35 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Εταιρική κατάσταση συνολικών εσόδων Η κατάσταση συνολικών εσόδων της Εταιρείας για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σημείωση (Ζημιές) / κέρδη μετά φόρων 31/12/2019 31/12/2018 1.317.287 (4.545.919) (554.829) 138.707 0 0 0 0 0 (416.122) 901.165 5.811 (3.818) 199.090 201.083 (4.344.836) Λοιπά συνολικά έσοδα Στοιχεία τα οποία δεν θα ανακαταταχθούν στα αποτελέσματα Αναπροσαρμογή αξίας ακινήτων Αναλογούν φόρος Αναλογιστικές ζημιές αναγνώρισης πρόβλεψης αποζημίωσης προσωπικού Αναλογούν φόρος Επίδραση από μεταβολή φορολογικού συντελεστή Λοιπά συνολικά έσοδα μετά φόρων Συνολικό εισόδημα 13 11 12 Σημείωση: Στη χρήση 2019 ολοκληρώθηκε η απόσχιση κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής, με ημ/νία μετασχηματισμού την 30/6/2019, ως εκ τούτου τα κονδύλια της προηγούμενης χρήσης 2018 δεν καθίστανται συγκρίσιμα με αυτά της παρουσιαζόμενης χρήσης 2019. Εκτενής αναφορά επί του θέματος γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου (www.informlykos.com), στη σημείωση 1 των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 36 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ενοποιημένη κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων Η κατάσταση μεταβολής των ιδίων κεφαλαίων του Ομίλου έχει ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Μετοχικό κεφάλαιο Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Κέρδη / (ζημιές) Λοιπά συνολικά έσοδα Συνολικά έσοδα Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου με κεφαλαιοποίηση του υπέρ το άρτιο Απόκτηση θυγατρικών επιχειρήσεων Μείωση μετοχικού κεφαλαίου με συμψηφισμό συσσωρευμένων ζημιών Διανομή μερισμάτων Λοιπές συναλλαγές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Υπέρ το άρτιο Για τη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 Αναλογούντα στους ιδιοκτήτες της Εταιρείας Αποθεματικό Αποθεματικό Αποθεματικό Αποτελέσματα συν/κών αναπροσαρΣύνολο ΔΛΠ 19 σε νέο διαφορών μογής (1.883.468) 16.224.969 (153.652) (867.435) 39.884.798 0 0 0 35.032 35.032 (553.493) (223.921) (51.738) 0 (829.153) (553.493) (223.921) (51.738) 35.032 (794.121) Μη ελέγχουσες συμμετοχές 290.609 40.000 (492) 39.509 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 40.175.407 75.032 (829.644) (754.612) 12.758.592 0 0 0 13.805.791 0 0 0 4.321.459 (4.321.459) 0 0 0 0 0 (24) (24) 0 0 0 0 0 0 0 57.395 57.395 (4.321.459) 0 0 0 0 4.321.459 0 0 0 0 0 12.758.592 0 (47.536) 9.436.797 0 0 (2.436.962) 0 0 16.001.048 0 0 (205.390) 0 227.934 3.716.990 0 180.398 39.271.075 (20.128) (227.935) 139.427 (20.128) (47.537) 39.410.502 Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 37 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ο ΟΜΙΛΟΣ Μετοχικό κεφάλαιο Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2017 Προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 15 Προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 9 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Κέρδη / (ζημιές) Λοιπά συνολικά έσοδα Συνολικά έσοδα Μεταβολή ποσοστού θυγατρικών Μείωση Μετοχικού Κεφαλαίου Διανομή μερισμάτων Μεταφορά σε αποτελέσμαστα σε νέο Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 12.758.592 0 0 12.758.592 0 0 0 0 0 0 0 12.758.592 Υπέρ το άρτιο 13.805.791 0 0 13.805.791 0 0 0 0 0 0 0 13.805.791 Για τη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2018 Αναλογούντα στους ιδιοκτήτες της Εταιρείας Αποθεματικό Αποθεματικό Αποθεματικό Αποτελέσματα συν/κών αναπροσαρΔΛΠ 19 σε νέο διαφορών μογής (1.885.057) 16.650.720 (155.644) 5.945.224 (358) 0 0 64.086 1.918 0 0 (255.569) (1.883.497) 16.650.720 (155.644) 5.753.741 0 0 0 (5.326.613) 29 199.090 1.993 0 29 199.090 1.993 (5.326.613) 0 0 0 138.434 0 0 0 0 0 0 0 (2.057.837) 0 (624.841) 0 624.840 (1.883.468) 16.224.969 (153.652) (867.435) Σύνολο 47.119.625 63.728 (253.652) 46.929.702 (5.326.613) 201.112 (5.125.501) 138.434 0 (2.057.837) 0 39.884.798 Μη ελέγχουσες συμμετοχές 677.742 130 (699) 677.174 19.039 6.967 26.006 (371.434) (270) (40.866) 0 290.609 Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων 47.797.367 63.858 (254.350) 47.606.876 (5.307.573) 208.079 (5.099.494) (233.000) (270) (2.098.704) 0 40.175.407 Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 38 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Εταιρική κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων Η κατάσταση μεταβολής των ιδίων κεφαλαίων της Εταιρείας έχει ως εξής: Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Κέρδη / (ζημιές) Λοιπά συνολικά έσοδα Συνολικά έσοδα Εισφερόμενα αποθεματικά λόγω της απόσχισης Αποθεματικό απόσχισης Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου με κεφαλαιοποίηση του υπέρ το άρτιο Μείωση μετοχικού κεφαλαίου με συμψηφισμό συσσωρευμένων ζημιών Λοιπές συναλλαγές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Για τη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 Αποθεματικό Αποθεματικό Λοιπά Αποτελέσματα αναπροσαρΔΛΠ 19 αποθεματικά σε νέο μογής Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο 12.758.592 0 0 0 13.805.791 Σύνολο 0 5.813.820 0 (416.122) (416.122) (153.652) 0 0 0 7.707.254 0 0 0 (4.329.736) 1.317.287 0 1.317.287 35.602.069 1.317.287 (416.122) 901.165 0 0 (5.397.698) 153.652 (3.436.954) 0 (8.681.001) 0 0 0 0 8.803.845 0 8.803.845 4.321.459 (4.321.459) 0 0 0 0 0 0 0 0 4.321.459 0 0 1.309.009 (47.536) 36.578.542 (4.321.459) 0 12.758.592 0 (47.536) 9.436.797 0 0 0 0 0 13.074.144 Σημείωση: Στη χρήση 2019 ολοκληρώθηκε η απόσχιση κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής, με ημ/νία μετασχηματισμού την 30/6/2019, ως εκ τούτου τα κονδύλια της προηγούμενης χρήσης 2018 δεν καθίστανται συγκρίσιμα με αυτά της παρουσιαζόμενης χρήσης 2019. Εκτενής αναφορά επί του θέματος γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου (www.informlykos.com), στη σημείωση 1 των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 39 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Μετοχικό κεφάλαιο Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2017 Προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 15 Προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 9 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Κέρδη / (ζημιές) Λοιπά συνολικά έσοδα Συνολικά έσοδα Διανομή μερισμάτων Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 12.758.592 0 0 12.758.592 0 0 0 0 12.758.592 Για τη χρήση που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2018 Αποθεματικό Υπέρ το Αποθεματικό Λοιπά Αποτελέσματα αναπροσαράρτιο ΔΛΠ 19 αποθεματικά σε νέο μογής 13.805.791 5.614.730 (155.644) 7.707.254 2.396.173 0 0 0 0 50.839 0 0 0 0 (172.992) 13.805.791 5.614.730 (155.644) 7.707.254 2.274.021 0 0 0 0 (4.545.919) 0 199.090 1.993 0 0 0 199.090 1.993 0 (4.545.919) 0 0 0 0 (2.057.838) 13.805.791 5.813.820 (153.652) 7.707.254 (4.329.736) Σύνολο 42.126.896 50.839 (172.992) 42.004.743 (4.545.919) 201.083 (4.344.836) (2.057.838) 35.602.069 Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 40 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ενοποιημένη κατάσταση ταμειακών ροών Οι ταμειακές ροές του Ομίλου για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 1.123.358 (6.852.822) 3.640.895 1.441.798 (1.057) (117.277) 0 0 4.261.712 1.343.269 (27.764) (9.070) 6.603.352 1.682 105.960 (195.472) 5.998.206 (15.113) 115.864 5.421.110 Μεταβολές κεφαλαίου κίνησης για: Αποθέματα Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις Εμπορικές υποχρεώσεις και λοιπές υποχρεώσεις Ροές από λειτουργική δραστηριότητα Πληρωθέντες φόροι Πληρωθέντες τόκοι Καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες (81.995) (1.177.519) 1.414.243 6.152.934 (185.475) (1.286.202) 4.681.258 (169.018) 826.333 1.306.141 7.384.566 17.146 (1.361.278) 6.040.434 Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες Ληφθέντες τόκοι Εισπραχθέντα μερίσματα Εισπράξεις από πώληση ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού Εισπράξεις από πώληση επενδύσεων Αποκτήσεις θυγατρικών και επιχειρηματικής δραστηριότητας Ταμειακά διαθέσιμα αποκτηθέντων θυγατρικών Πληρωμές για απόκτηση εγκαταστάσεων και εξοπλισμού Καθαρές ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες 14.240 0 32.400 134.873 (5.988.605) 237.456 (2.487.938) (8.057.574) 19.407 33 21.586 0 (233.000) 0 (1.440.260) (1.632.234) (47.536) 5.593.792 (2.800.000) (1.235.414) 0 0 0 15.000.000 (12.394.505) (1.059.842) (40.866) (2.054.344) 1.510.841 (1.865.475) 5.944.584 (12.251) 4.066.858 (549.556) 3.858.645 2.067.396 18.543 5.944.584 Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Πλέον / μείον προσαρμογές για: – Αποσβέσεις ενσώματων & άυλων περιουσιακών στοιχείων – Καθαρά χρηματοοικονομικά κόστη – Κέρδη από πώληση ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού – Συναλλαγματικές διαφορές – Ζημιές απομείωσης ενσώματων περιουσιακών στοιχείων – Αύξηση εύλογης αξίας επενδυτικών ακινήτων – Μεταβολή μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων προσωπικού και προβλέψεων – Λοιπές προσαρμογές Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Φόρος αύξησης μετοχικού κεφαλαίου Εισπράξεις από δάνεια Πληρωμές δανείων Πληρωμές χρηματοδοτικών μισθώσεων Πληρωθέντα μερίσματα σε μη ελέγχουσες συμμετοχές Πληρωθέντα μερίσματα στους Ιδιοκτήτες της Μητρικής Καθαρές ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Καθαρή μείωση ταμειακών διαθεσίμων και ισοδύναμων Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 1 Ιανουαρίου Επίδραση από μεταβολή συναλλαγματικών ισοτιμιών Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 31 Δεκεμβρίου Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 41 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Εταιρική κατάσταση ταμειακών ροών Οι ταμειακές ροές της Εταιρείας για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 1.375.790 (6.037.312) 1.171.998 400.954 (1.057) 3.101.787 212.766 (9.976) 0 5.100.000 21.560 (129.130) 2.840.116 (15.113) 73.033 2.425.186 Μεταβολές κεφαλαίου κίνησης για: Αποθέματα Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις Εμπορικές υποχρεώσεις και λοιπές υποχρεώσεις Ροές από λειτουργική δραστηριότητα Πληρωθέντες φόροι Πληρωθέντες τόκοι Καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες (808.270) (1.476.635) 1.493.503 2.048.714 0 (302.153) 1.746.561 381.703 1.238.501 (311.504) 3.733.886 47.068 (937.705) 2.843.249 Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες Ληφθέντες τόκοι Εισπραχθέντα μερίσματα Εισπράξεις από πώληση ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού Εισπράξεις από δάνεια χορηγηθέντα προς συνδεδεμένα μέρη Εισπράξεις από πώληση επενδύσεων Απόκτηση ποσοστού θυγατρικών Πληρωμές για απόκτηση εγκαταστάσεων και εξοπλισμού Καθαρές ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες 14.240 0 32.400 0 0 0 (478.700) (432.060) 20.873 711.238 3.461 60.000 299.730 (217.000) (735.659) 142.643 (47.536) 0 (3.700.000) (460.357) 0 0 15.000.000 (11.100.000) (796.787) (2.054.344) (4.207.893) (2.893.391) 5.183.007 (356.865) 1.932.751 1.048.870 4.034.762 1.148.246 0 5.183.007 Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Πλέον / μείον προσαρμογές για: – Αποσβέσεις ενσώματων & άυλων περιουσιακών στοιχείων – Καθαρά χρηματοοικονομικά κόστη – Κέρδη από πώληση ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού – (Αναστροφή) ζημιών απομείωσης ενσώματων περιουσιακών στοιχείων – Μεταβολή μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων προσωπικού και προβλέψεων – Λοιπές προσαρμογές Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Φόρος αύξησης μετοχικού κεφαλαίου Εισπράξεις από δάνεια Πληρωμές δανείων Πληρωμές χρηματοδοτικών μισθώσεων Πληρωθέντα μερίσματα στους Ιδιοκτήτες της Μητρικής Καθαρές ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Καθαρή μείωση ταμειακών διαθεσίμων και ισοδύναμων Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 1 Ιανουαρίου Ταμειακά διαθέσιμα αποσχισθέντα κλάδου Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα 31 Δεκεμβρίου Σημείωση: Στη χρήση 2019 ολοκληρώθηκε η απόσχιση κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής, με ημ/νία μετασχηματισμού την 30/6/2019, ως εκ τούτου τα κονδύλια της προηγούμενης χρήσης 2018 δεν καθίστανται συγκρίσιμα με αυτά της παρουσιαζόμενης χρήσης 2019. Εκτενής αναφορά επί του θέματος γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου (www.informlykos.com), στη σημείωση 1 των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. Οι σημειώσεις στις σελίδες 43 έως 90 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων 42 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Σημειώσεις επί των οικονομικών καταστάσεων Βάση σύνταξης 1. Αναφέρουσα επιχείρηση Ο Όμιλος INFORM αποτελεί έναν ταχύτατα αναπτυσσόμενο Όμιλο εταιρειών, που διαμορφώνει την αγορά στο χώρο του Information Management, υπό το εμπορικό σήμα INFORM. Σήμερα, ο Όμιλος δραστηριοποιείται διεθνώς και πρωταγωνιστεί στο χώρο της ασφαλούς διαχείρισης εντύπων και πληροφοριών, στην αγορά της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στον Δημόσιο και Ιδιωτικό Τομέα. Διαθέτει τρεις μονάδες παραγωγής στην Αθήνα (Ελλάδα), το Βουκουρέστι (Ρουμανία) και τα Τίρανα (Αλβανία). Οι οντότητες και δραστηριότητες του κλάδου Information Management αναφέρονται στη μητρική εταιρεία INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ με έδρα την Ελλάδα. Η έδρα της μητρικής Εταιρείας INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ (η Εταιρεία) είναι στο Κορωπί Αττικής, 5ο χλμ. Λεωφ. Βάρης - Κορωπίου. Κατά τη διάρκεια της χρήσης και συγκεκριμένα στις 27 Δεκεμβρίου ολοκληρώθηκε η διαδικασία διάσπασης της «IΝFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΝΤΥΠΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ» με την απόσχιση του κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής και την εισφορά του στη νέα κατά 100% θυγατρική αυτής, συνιστώμενη γι’ αυτό το σκοπό ανώνυμη εταιρεία, με την επωνυμία «INFORM ΛΥΚΟΣ (ΕΛΛΑΣ) ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε.» βάσει των διατάξεων του Ν. 4601/2019, του Ν. 4548/2018 και του άρθρου 54 του Ν. 4172/2013. Με την ολοκλήρωση της ως άνω διάσπασης και την συνεπακόλουθη τροποποίηση της επωνυμίας και του σκοπού της, η επωνυμία της μητρικής εταιρείας του Ομίλου είναι εφεξής «IΝFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ». Σημειώνεται, ότι η εν λόγω απόσχιση σε ενοποιημένο επίπεδο δεν είχε καμία ουσιώδη επίδραση στα ενοποιημένα οικονομικά στοιχεία του Ομίλου καθώς η νέα εταιρεία INFORM ΛΥΚΟΣ (ΕΛΛΑΣ) ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε. ενοποιείται πλήρως αφού η IΝFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ κατέχει το 100% αυτής. Εκτενής αναφορά επί του θέματος και των χρηματοιοκονομικών μεγεθών του κλάδου και των λειτουργικών επιπτώσεων, γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. Οι οικονομικές καταστάσεις για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο την 19/05/2020. 2. Λογιστική βάση Οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις (εφεξής οι «οικονομικές καταστάσεις»), έχουν συνταχθεί από τη Διοίκηση με βάση την αρχή του ιστορικού κόστους, όπως αυτή τροποποιείται με την αναπροσαρμογή συγκεκριμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού σε εύλογες αξίες μέσω των αποτελεσμάτων και την αρχή της συνεχιζόμενης δραστηριότητας (going concern) και είναι σύμφωνες με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφεξής «ΔΠΧΑ») και τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα (εφεξής «ΔΛΠ»), όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (σύμφωνα με τον Κανονισμό (EΚ) αριθ. 1606/ 2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 19ης Ιουλίου 2002) και έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), καθώς και των ερμηνειών τους, όπως αυτές έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή Ερμηνείας Προτύπων (IFRIC) της IASB. Η περίοδος εφαρμογής κάθε ΔΛΠ/ΔΠΧΑ ορίζεται από τους σχετικούς κανονισμούς που εκδίδει η αρμόδια επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Λεπτομέρειες σχετικά με τις λογιστικές πολιτικές και μεθόδους που ακολούθησε ο Όμιλος κατά τη σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων, καθώς και τις αλλαγές που επήλθαν κατά τη διάρκεια του έτους 2019 περιλαμβάνονται στις σημειώσεις 35 - 38. 3. Λειτουργικό νόμισμα και νόμισμα παρουσίασης Οι ενοποιημένες και εταιρικές οικονομικές καταστάσεις έχουν συνταχθεί σε Ευρώ, το οποίο αποτελεί το λειτουργικό νόμισμα της Εταιρείας. Όλα τα ποσά έχουν στρογγυλοποιηθεί στην πλησιέστερη χιλιάδα, εκτός αν υπάρχει άλλη αναφορά. 4. Σημαντικές κρίσεις και εκτιμήσεις Η προετοιμασία των οικονομικών καταστάσεων απαιτεί από τη διοίκηση τη διενέργεια κρίσεων, εκτιμήσεων και υποθέσεων, οι οποίες επηρεάζουν τα δημοσιευμένα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις κατά την ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων. Επηρεάζουν επίσης τις γνωστοποιήσεις των ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων την ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων, καθώς και τα δημοσιευμένα ποσά εσόδων και εξόδων. Οι εκτιμήσεις και οι κρίσεις βασίζονται στην εμπειρία του παρελθόντος και σε άλλους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων και των προσδοκιών για μελλοντικά γεγονότα τα οποία θεωρούνται λογικά στις συγκεκριμένες συνθήκες, ενώ επαναξιολογούνται συνεχώς με τη χρησιμοποίηση όλων των διαθέσιμων πληροφοριών. Τα πραγματικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από αυτά τα οποία έχουν εκτιμηθεί. Οι εκτιμήσεις και παραδοχές σχετικά με αξίες ή συνθήκες οι οποίες δεν είναι δυνατόν να είναι γνωστές με βεβαιότητα κατά την περίοδο σύνταξης των οικονομικών καταστάσεων και ενέχουν σημαντικό κίνδυνο να προκαλέσουν ουσιώδεις προσαρμογές στις λογιστικές αξίες των περιουσιακών στοιχείων, υποχρεώσεων, εσόδων και εξόδων αφορούν: i. Εξέταση για τυχόν απομείωση υπεραξίας, συνολικών συμμετοχών ή άλλων περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος ελέγχει ετησίως την υπάρχουσα υπεραξία για τυχόν απομείωση και ερευνά τα γεγονότα ή τις συνθήκες που καθιστούν πιθανή την ύπαρξη απομείωσης, όπως για παράδειγμα μια σημαντική δυσμενής αλλαγή στο εταιρικό κλίμα ή μια απόφαση για πώληση ή διάθεση μιας μονάδας ή ενός λειτουργικού τομέα. Ο καθορισμός της ύπαρξης απομείωσης απαιτεί την αποτίμηση της αντίστοιχης μονάδας, η οποία εκτιμάται 43 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της προεξόφλησης των ταμειακών ροών. Κατά την εφαρμογή αυτής της μεθοδολογίας, ο Όμιλος βασίζεται σε μια σειρά από παράγοντες, στους οποίους περιλαμβάνονται τα πραγματικά λειτουργικά αποτελέσματα, μελλοντικά εταιρικά σχέδια, οικονομικές προεκτάσεις καθώς και δεδομένα της αγοράς (στατιστικά και μη). Εάν από αυτή την ανάλυση προκύπτει ανάγκη για απομείωση της υπεραξίας, η μέτρηση της απομείωσης απαιτεί εκτίμηση της εύλογης αξίας για κάθε αναγνωριζόμενο ενσώματο ή περιουσιακό στοιχείο. Σε αυτή την περίπτωση, χρησιμοποιείται η προσέγγιση των ταμειακών ροών, η οποία αναφέρεται παραπάνω, από ανεξάρτητους εκτιμητές όταν κρίνεται κατάλληλο. Βλέπε σχετικά τη σημείωση 15. ii. Ωφέλιμη ζωή αποσβέσιμων περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος εξετάζει τις ωφέλιμες ζωές των αποσβέσιμων περιουσιακών στοιχείων σε κάθε περίοδο αναφοράς. Κατά το τέλος της περιόδου αναφοράς των συνημμένων οικονομικών καταστάσεων η διοίκηση του Ομίλου εκτιμά ότι οι ωφέλιμες ζωές των αποσβέσιμων περιουσιακών στοιχείων αντιπροσωπεύουν την αναμενόμενη χρησιμότητα των εν λόγω στοιχείων. Βλέπε σχετικά τη σημείωση 37 (Θ) και (Ι). iii. Ανακτησιμότητα των απαιτήσεων και προβλέψεις για αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές Οι επισφαλείς λογαριασμοί απεικονίζονται με τα ποσά τα οποία είναι πιθανόν να ανακτηθούν. Οι εκτιμήσεις για τα ανακτήσιμα ποσά των απαιτήσεων βασίζονται σε αντικειμενικές ενδείξεις, την οικονομική κατάσταση αντισυμβαλλόμενου καθώς και σε προηγούμενη εμπειρία. Ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση για τις απαιτήσεις από πελάτες και τα συμβατικά περιουσιακά στοιχεία για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Επομένως, σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος επιμετρά την πρόβλεψη ζημιάς για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ' όλη τη διάρκεια ζωής. Για τον προσδιορισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών χρησιμοποιείται πίνακας χρονολογικής ανάλυσης και ποσοστών με τη χρήση ιστορικών δεδομένων και εύλογων προβλέψεων. iv. Συνταξιοδοτικά προγράμματα Η παρούσα αξία των συνταξιοδοτικών παροχών βασίζεται σε έναν αριθμό παραγόντων που προσδιορίζονται με τη χρήση αναλογιστικών μεθόδων και παραδοχών. Μία τέτοια αναλογιστική παραδοχή είναι και το επιτόκιο προεξόφλησης που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του κόστους της παροχής. Ο Όμιλος καθορίζει το κατάλληλο επιτόκιο προεξόφλησης στο τέλος κάθε χρήσης. Αυτό ορίζεται ως το επιτόκιο το οποίο θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί ώστε να προσδιοριστεί η παρούσα αξία των μελλοντικών ταμειακών ροών, οι οποίες αναμένεται να απαιτηθούν για την κάλυψη των υποχρεώσεων των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων. Για τον καθορισμό του κατάλληλου επιτοκίου προεξόφλησης, ο Όμιλος χρησιμοποιεί το επιτόκιο των χαμηλού ρίσκου εταιρικών ομολογιών, οι οποίες μετατρέπονται στο νόμισμα στο οποίο η υποχρέωση θα πληρωθεί, και των οποίων η ημερομηνία λήξης πλησιάζει εκείνη της σχετικής συνταξιοδοτικής υποχρέωσης. Άλλες σημαντικές παραδοχές των υποχρεώσεων συνταξιοδοτικών παροχών βασίζονται μερικώς στις τρέχουσες συνθήκες αγοράς. Βλέπε σχετικά τη σημείωση 11 και 37 (Ε). v. Προσδιορισμός εύλογης αξίας Στο πλαίσιο της εφαρμογής των ΔΠΧΑ, ο Όμιλος έχει υποχρέωση ή επιλογή να αποτιμήσει περιουσιακά στοιχεία του και υποχρεώσεις του στην εύλογη αξία τους. Η εύλογη αξία αποτελεί επιμέτρηση που βασίζεται στην αγορά και δεν αφορά μια συγκεκριμένη οντότητα. Για ορισμένα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις, δύναται να υπάρχουν διαθέσιμες παρατηρήσιμες συναλλαγές στην αγορά ή πληροφορίες της αγοράς. Για άλλα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις, δύναται να μην υπάρχουν διαθέσιμες παρατηρήσιμες συναλλαγές στην αγορά ή πληροφορίες της αγοράς. Ωστόσο, ο στόχος της επιμέτρησης της εύλογης αξίας είναι ο ίδιος και στις δύο περιπτώσεις, να εκτιμηθεί η τιμή στην οποία θα λάμβανε χώρα μια κανονική συναλλαγή για την πώληση του περιουσιακού στοιχείου ή τη μεταβίβαση της υποχρέωσης μεταξύ συμμετεχόντων στην αγορά κατά την ημερομηνία επιμέτρησης υπό τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς (ήτοι μια τιμή εξόδου κατά την ημερομηνία επιμέτρησης από την οπτική ενός συμμετέχοντα στην αγορά που κατέχει το περιουσιακό στοιχείο ή οφείλει την υποχρέωση). Ακόμα και όταν δεν υφίσταται παρατηρήσιμη αγορά για την παροχή πληροφοριών τιμολόγησης σχετικά με την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου ή τη μεταβίβαση μιας υποχρέωσης κατά την ημερομηνία επιμέτρησης, η επιμέτρηση της εύλογης αξίας πρέπει να θεωρεί ότι μια συναλλαγή λαμβάνει χώρα κατά την ημερομηνία αυτή, εξετάζοντας τη συναλλαγή από την οπτική ενός συμμετέχοντα στην αγορά που κατέχει το περιουσιακό στοιχείο ή οφείλει την υποχρέωση. Αυτή η υποτιθέμενη συναλλαγή αποτελεί τη βάση εκτίμησης της τιμής πώλησης του περιουσιακού στοιχείου ή μεταβίβασης της υποχρέωσης. Ειδικά για τις υποχρεώσεις εάν δεν υπάρχει παρατηρήσιμη αγορά για την παροχή πληροφοριών αποτίμησης σχετικά με τη μεταβίβαση μιας υποχρέωσης (π.χ. όταν οι συμβατικοί και άλλοι νομικοί περιορισμοί εμποδίζουν τη μεταβίβαση των εν λόγω στοιχείων), δύναται να υπάρχει παρατηρήσιμη αγορά για την εν λόγω υποχρέωση εάν την κατέχει άλλο μέρος ως περιουσιακό στοιχείο (π.χ. εταιρική ομολογία). Τα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις που ο Όμιλος επιμετρά στην εύλογη αξία αφορούν κυρίως μη χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Για τη βελτίωση της συνέπειας και της συγκρισιμότητας στις επιμετρήσεις εύλογης αξίας και τις συναφείς γνωστοποιήσεις, ο Όμιλος υιοθετώντας σχετικές απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 13 έχει καθορίσει ιεραρχία εύλογης αξίας που κατηγοριοποιεί σε τρία επίπεδα τις εισροές στις τεχνικές αποτίμησης που χρησιμοποιούνται για την επιμέτρηση της εύλογης αξίας. Η ιεράρχηση εύλογης αξίας δίνει μέγιστη προτεραιότητα στις επίσημες τιμές (χωρίς προσαρμογές) σε αγορές με σημαντικό όγκο συναλλαγών για πανομοιότυπα περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις (εισροές 1ου επιπέδου) και ελάχιστη προτεραιότητα σε μη παρατηρήσιμες εισροές (εισροές 3ου επιπέδου). Οι εισροές 1ου επιπέδου είναι οι επίσημες χρηματιστηριακές τιμές (χωρίς προσαρμογή) στις αγορές για πανομοιότυπα περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις στις οποίες έχει πρόσβαση η οντότητα κατά την ημερομηνία επιμέτρησης. Οι εισροές 2ου επιπέδου είναι εισροές πέραν των επίσημων χρηματιστηριακών τιμών που περιλαμβάνονται στο 1ο επίπεδο, οι οποίες είναι παρατηρήσιμες για το περιουσιακό στοιχείο ή την υποχρέωση είτε άμεσα είτε έμμεσα. Εάν το περιουσιακό στοιχείο ή η υποχρέωση διαθέτει προκαθορισμένη (συμβατική) διάρκεια, μια εισροή 2ου επιπέδου πρέπει να είναι παρατηρήσιμη για την πλήρη διάρκεια ζωής του περιουσιακού στοιχείου ή της υποχρέωσης. Οι εισροές 3ου επιπέδου είναι μη παρατηρήσιμες εισροές για το περιουσιακό στοιχείο ή την υποχρέωση. 44 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τις υποθέσεις που γίνονται σχετικά με τον υπολογισμό των εύλογων αξιών περιλαμβάνονται στις εξής σημειώσεις: - Σημείωση 13 Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός - Σημείωση 14 Επενδυτικά ακίνητα - Σημείωση 26 Χρηματοοικονομικά μέσα Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Όμιλος κατέχει ορισμένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά μέσα (π.χ. ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα) οι ιστορικές αξίες των οποίων, εξαιτίας της βραχυπρόθεσμης φύσης τους, δεν παρουσιάζουν ουσιώδεις διαφορές από τις εύλογες αξίες που θα προσδιορίζονταν με βάση τεχνικές αποτίμησης. vi. Λογιστικός χειρισμός ενδεχόμενου προστίμου από την Επιτροπή Ανταγωνισμού της Ρουμανίας Το 2016, η Επιτροπή Ανταγωνισμού της Ρουμανίας επέβαλε πρόστιμο ποσού περίπου € 800 χιλ. στη θυγατρική του Ομίλου Inform Lykos S.A., (ILR) με έδρα τη Ρουμανία. Καθώς η Διοίκηση είναι πεπεισμένη ότι ο Όμιλος ακολουθεί το δίκαιο του ανταγωνισμού και ότι η ετυμηγορία είναι αδικαιολόγητη και δυσανάλογη, έχει ασκήσει έφεση κατά της εν λόγω απόφασης. Το 2017 το εφετείο απέρριψε τα αιτήματα που υπέβαλε η εταιρεία. Σε απάντηση αυτής της ετυμηγορίας, η εταιρεία άσκησε έφεση στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ρουμανίας. Η πρώτη ακρόαση έχει προγραμματιστεί για την 5η Νοεμβρίου 2020. Συνεπώς, κατά την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας έκθεσης, η δικαστική υπόθεση είναι ακόμα σε εξέλιξη. Λαμβάνοντας υπόψη παρόμοιες περιπτώσεις άλλων εταιρειών, η Διοίκηση του Ομίλου εκτιμά ότι η ILR θα καταβάλει ένα πρόστιμο το οποίο θα είναι σημαντικά χαμηλότερο από την αρχική ετυμηγορία. Στο πλαίσιο εφαρμογής της αρχής της συντηρητικότητας η Διοίκηση σχημάτισε στη χρήση 2016 σχετική πρόβλεψη ποσού € 300 χιλ. για αυτή την υπόθεση, η οποία περιλαμβάνεται στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. 45 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Επιδόσεις του έτους 5. Λειτουργικοί τομείς i. Βάση καταμερισμού Ο Όμιλος διαθέτει ένα στρατηγικό τομέα δραστηριοποίησης, αυτόν της ασφαλούς διαχείρισης εντύπων και πληροφοριών. Όλες οι μονάδες που συνθέτουν τον εν λόγω τομέα παράγουν τα ίδια προϊόντα και υπηρεσίες, απαιτούν και χρησιμοποιούν την ίδια τεχνολογία και τις ίδιες ή παρόμοιες στρατηγικές μάρκετινγκ. Η δραστηριότητα του παραπάνω τομέα εκτείνεται γεωγραφικά κυρίως σε δύο χώρες στην Ελλάδα και τη Ρουμανία. Η γεωγραφική αυτή κατανομή αποτελεί για τον Όμιλο και τον παράγοντα προσδιορισμού και των προς αναφορά τομέων. Οι παραπάνω λειτουργικοί τομείς παρακολουθούνται από τον επικεφαλής των λήψεων επιχειρηματικών και στρατηγικών αποφάσεων του Ομίλου (Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου). Η πληροφόρηση που σχετίζεται με κάθε τομέα της αναφοράς ορίζεται παρακάτω. Τα «αποτελέσματα προ φόρων» αποτελούν για τη Διοίκηση το πιο κατάλληλο κριτήριο αποδοτικότητας του κάθε τομέα. 31/12/2019 Πωλήσεις Ενδοεταιρικές πωλήσεις Πωλήσεις Τομέα Κόστος πωληθέντων Μικτό κέρδος Λοιπά έσοδα Έξοδα διάθεσης Έξοδα διοίκησης Έξοδα έρευνας και ανάπτυξης Λοιπά έξοδα + Αποσβέσεις Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων - Αποσβέσεις Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών και επενδυτικών αποτελεσμάτων Χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα Καθαρά χρηματοοικονομικά κόστη Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Μη επαναλαμβανόμενα έξοδα Ελλάδα Λοιποί Τομείς Ρουμανία Ενδοεταιρικές απαλοιφές Σύνολο 32.084.460 1.088.131 33.172.590 (27.674.672) 5.497.918 551.288 (2.763.700) (2.417.086) (677.741) (189.328) 2.369.423 39.528.817 2.769.990 42.298.807 (35.881.290) 6.417.517 885.722 (1.995.565) (2.183.977) 0 (624.561) 1.237.717 872.726 0 872.726 (764.083) 108.643 7.008 0 (109.187) 0 (3.021) 33.756 0 (3.858.120) (3.858.120) 3.476.880 (381.240) (158.184) 237.604 287.050 0 75.999 0 72.486.002 0 72.486.002 (60.843.165) 11.642.837 1.285.834 (4.521.662) (4.423.201) (677.741) (740.911) 3.640.895 2.370.773 3.736.852 37.199 61.228 6.206.052 (2.369.423) (1.237.717) (33.756) 0 (3.640.895) 1.350 2.499.135 3.443 61.228 2.565.156 1.176.266 (840.046) 336.220 479 (545.582) (545.103) 1.113.104 (3.785) 1.109.319 (2.275.106) (67.129) (2.342.235) 14.743 (1.456.542) (1.441.798) 337.570 1.954.032 1.112.763 (2.281.007) 1.123.358 0 0 0 0 0 337.570 1.954.032 1.112.763 (2.281.007) 1.123.358 Φόρος εισοδήματος Κέρδη / (ζημιές) (815.417) (477.846) (228.924) 1.725.108 (3.985) 1.108.777 0 (2.281.007) (1.048.326) 75.032 31/12/2018 Ελλάδα Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Πωλήσεις Ενδοεταιρικές πωλήσεις Πωλήσεις Τομέα Κόστος πωληθέντων Μικτό κέρδος Λοιπά έσοδα Έξοδα διάθεσης Έξοδα διοίκησης Έξοδα έρευνας και ανάπτυξης Λοιπά έξοδα + Αποσβέσεις 32.758.636 356.856 33.115.492 (29.008.475) 4.107.017 763.143 (2.552.507) (2.213.975) (520.447) (178.189) 3.101.787 Ρουμανία 34.589.560 2.161.356 36.750.916 (32.106.965) 4.643.951 834.942 (1.634.916) (1.564.084) 0 (551.243) 1.057.962 Λοιποί Τομείς 632.549 0 632.549 (532.516) 100.033 83.529 0 (117.457) 0 (15.974) 101.962 Ενδοεταιρικές απαλοιφές 0 (2.518.212) (2.518.212) 2.520.181 1.970 (403.729) 165.050 192.725 0 48.551 0 Σύνολο 67.980.745 0 67.980.745 (59.127.775) 8.852.971 1.277.885 (4.022.374) (3.702.791) (520.447) (696.856) 4.261.712 46 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων - Αποσβέσεις Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών και επενδυτικών αποτελεσμάτων Χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα Καθαρά χρηματοοικονομικά κόστη Προσαρμοσμένα κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Μη επαναλαμβανόμενα έξοδα 2.506.829 2.786.612 152.093 4.566 5.450.100 (3.101.787) (1.057.962) (101.962) 0 (4.261.712) (594.959) 1.728.650 50.131 4.566 1.188.388 728.461 (941.227) (212.766) 34 (412.840) (412.806) 1.824.283 (8.677) 1.815.607 (2.536.844) 3.540 (2.533.304) 15.935 (1.359.204) (1.343.269) (807.725) 1.315.843 1.865.738 (2.528.738) (154.881) (5.229.587) (1.503.354) 0 35.002 (6.697.939) Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων (6.037.312) (187.511) 1.865.738 (2.493.736) (6.852.821) Φόρος εισοδήματος Κέρδη / (ζημιές) 1.491.393 (4.545.919) 14.876 (172.635) 38.980 1.904.718 0 (2.493.736) 1.545.249 (5.307.572) Η κατανομή των περιουσιακών στοιχείων, υποχρεώσεων, κεφαλαιακών δαπανών και αποσβέσεων στους λειτουργικούς τομείς αναλύεται ως εξής: 31/12/2019 Περιουσιακά στοιχεία Υποχρεώσεις Κεφαλαιακές δαπάνες Αποσβέσεις 31/12/2018 Περιουσιακά στοιχεία Υποχρεώσεις Κεφαλαιακές δαπάνες Αποσβέσεις Ελλάδα Ρουμανία Λοιποί τομείς 72.785.677 23.994.998 1.441.461 2.369.423 39.861.701 19.979.672 2.372.045 1.237.717 1.671.873 1.350.815 85.027 33.756 Ελλάδα Ρουμανία Λοιποί τομείς 60.738.766 25.136.697 1.012.789 3.101.787 34.732.974 11.554.780 697.734 1.057.962 1.997.963 605.829 21.875 101.962 Ενδοεταιρικές απαλοιφές (32.582.701) (2.999.437) 0 0 Ενδοεταιρικές απαλοιφές (20.560.490) (563.500) 0 0 Σύνολο 81.736.551 42.326.049 3.898.534 3.640.895 Σύνολο 76.909.213 36.733.806 1.732.398 4.261.712 Η κατανομή των πωλήσεων του Ομίλου στην Ελλάδα και σε χώρες του εξωτερικού έχουν ως εξής: 31/12/2019 Ρουμανία Ελλάδα Νιγηρία Αυστρία Αλβανία Μαρόκο Γαλλία Κύπρος Γερμανία Μάλτα Βουλγαρία Ισπανία Σλοβενία Ουγγαρία Κόσοβο Άλλες χώρες Προσαρμογή ΔΠΧΑ 15 Σύνολο 37.455.355 25.774.691 4.688.106 1.241.751 944.270 716.255 570.962 235.491 197.659 147.063 126.240 120.135 68.477 17.734 6.789 2.625 172.399 72.486.002 31/12/2018 34.282.302 29.972.493 0 1.015.907 633.329 464.853 683.875 124.461 102.603 7.899 144.565 235.236 0 19.326 20.720 17.286 255.892 67.980.744 47 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Σημείωση: Στη χρήση 2019 ολοκληρώθηκε η απόσχιση κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής, με ημ/νία μετασχηματισμού την 30/6/2019, ως εκ τούτου τα κονδύλια της Εταιρείας στους παρακάτω πίνακες της προηγούμενης χρήσης 2018 δεν καθίστανται συγκρίσιμα με αυτά της παρουσιαζόμενης χρήσης 2019. Εκτενής αναφορά επί του θέματος γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου (www.informlykos.com), στη σημείωση 1 των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. 6. Πωλήσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Πωλήσεις αγαθών Παροχή υπηρεσιών Πωλήσεις εμπορευμάτων Σύνολο 34.984.759 26.910.396 10.590.847 72.486.002 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 28.864.490 24.302.018 14.814.236 67.980.744 31/12/2019 8.850.735 3.572.735 6.567.743 18.991.212 31/12/2018 11.344.863 5.874.104 15.896.525 33.115.492 Σημείωση: Οι πωλήσεις αυξήθηκαν κυρίως λόγω του έργου της παραγωγής των ψηφοδελτίων ασφαλείας για τις προεδρικές εκλογές στη Νιγηρία και της συμβολής του κύκλου εργασιών των δύο εξαγορών που έλαβαν χώρα το 2019 στην Ρουμανία. 7. Έσοδα και έξοδα Α. Λοιπά έσοδα Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Κρατικές επιχορηγήσεις Κέρδη από πώληση ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού Μισθώματα από εκμισθώσεις κτιριακών εγκαταστάσεων & μηχανολογικού εξοπλισμού Αναστροφή προβλέψεων προηγούμενων χρήσεων Κεφαλαιοποιηθέντα έξοδα ανάπτυξης Λοιπά έσοδα Σύνολο Β. Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 7.478 3.804 0 3.804 1.057 27.101 1.057 9.976 511.008 501.484 42.599 349.432 10.256 102.283 337 8.258 448.903 347.192 138.141 306.908 307.133 296.021 53.084 84.765 1.285.834 1.277.885 235.218 763.143 Κόστος πωληθέντων Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 5.637.939 4.573.643 1.578.655 2.746.891 Κόστος αποθεμάτων αναγνωρισμένο ως έξοδο 18.944.421 15.113.434 4.678.949 4.993.146 Κόστη ταχυδρομικών 20.306.299 18.937.150 1.591.885 2.302.996 Κόστος εμπορευμάτων 8.307.750 12.959.343 5.373.162 13.984.527 Αμοιβές και έξοδα τρίτων 1.076.210 533.985 212.011 272.532 Παροχές και έξοδα συντήρησης Μισθώματα από εκμισθώσεις κτιριακών εγκαταστάσεων και μηχανημάτων Φόροι και τέλη 1.747.895 1.588.218 596.669 1.002.638 134.519 99.293 61.578 87.574 93.477 89.083 20.242 40.978 8.521 8.862 2.890 8.902 Υλικά άμεσης ανάλωσης 1.453.966 1.401.521 498.387 841.785 Αποσβέσεις 2.802.540 3.569.331 822.155 2.514.052 329.630 253.911 118.007 212.454 60.843.165 59.127.775 15.554.591 29.008.475 Έξοδα μεταφορών Λοιπά έξοδα Σύνολο Σημείωση: Το κόστος αποθεμάτων αυξήθηκε κυρίως λόγω του έργου της παραγωγής των ψηφοδελτίων ασφαλείας για τις προεδρικές εκλογές στη Νιγηρία 48 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Γ. Έξοδα διάθεσης Ο ΟΜΙΛΟΣ Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 2.299.180 1.949.825 802.927 1.480.852 Αμοιβές και έξοδα τρίτων 192.921 226.741 165.589 255.250 Προμήθειες αντιπροσώπων 532.260 503.661 0 0 Παροχές τρίτων Μισθώματα από εκμισθώσεις κτιριακών εγκαταστάσεων και μηχανημάτων Φόροι και τέλη 181.233 208.749 80.265 173.159 5.599 17.234 5.880 3.561 44.769 48.450 17.721 37.137 Έξοδα μεταφορών 691.868 612.914 145.416 265.803 Υλικά άμεσης ανάλωσης Αποσβέσεις Λοιπά έξοδα Σύνολο Δ. 31.815 31.987 13.525 12.993 293.508 225.580 121.581 200.846 248.509 197.234 59.788 122.907 4.521.662 4.022.374 1.412.692 2.552.507 Έξοδα διοίκησης Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 2.755.976 2.151.359 872.253 1.187.675 Αμοιβές και έξοδα τρίτων 719.566 735.488 182.621 549.237 Παροχές τρίτων Μισθώματα από εκμισθώσεις κτιριακών εγκαταστάσεων και μηχανημάτων Φόροι και τέλη 301.123 307.657 88.057 180.782 21.601 39.786 1.470 2.993 40.856 35.529 10.129 20.910 Έξοδα μεταφορών 1.865 100 280 100 Υλικά άμεσης ανάλωσης 7.172 2.432 4.911 2.015 Αποσβέσεις 351.863 257.831 130.234 177.920 Λοιπά έξοδα 223.179 172.610 44.393 92.344 4.423.201 3.702.791 1.334.347 2.213.975 Σύνολο Ε. Έξοδα έρευνας και ανάπτυξης Ο ΟΜΙΛΟΣ Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 417.466 301.002 162.883 301.002 Αμοιβές και έξοδα τρίτων 29.609 1.950 6.799 1.950 Παροχές τρίτων 14.682 3.611 6.269 3.611 Φόροι και τέλη 2.384 78 455 78 191 182 283 182 Αποσβέσεις 192.985 208.971 98.028 208.971 Λοιπά έξοδα 20.425 4.654 6.060 4.654 677.741 520.447 280.776 520.447 31/12/2018 31/12/2019 Υλικά άμεσης ανάλωσης Σύνολο ΣΤ. Μη επαναλαμβανόμενα έξοδα Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 Αποζημιώσεις προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία 0 94.587 0 94.587 Απομείωση αξίας ενσώματων παγίων 0 6.603.352 0 5.100.000 Σύνολο 0 6.697.939 0 5.229.587 49 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ζ. Λοιπά έξοδα Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 0 18.339 457 445 Συναλλαγματικές διαφορές - Ζημιές Ζημιές από πώληση ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού 83.980 3.343 0 0 5.500 14.399 100 6.548 Ζημιά απομείωσης εμπορικών απαιτήσεων 68.237 146.282 0 49.640 Ζημιές απομείωσης αποθεμάτων 43.695 31.802 0 31.802 Ζημιά από συμβατικές ρήτρες Μείωση εύλογης αξίας επενδύσεων σε ακίνητα Επανατιμολογηθέντα έξοδα Έξοδα τραπέζης Λοιπά έξοδα Σύνολο 8. 0 1.682 0 0 216.557 184.179 0 0 1.786 1.299 0 0 321.156 295.531 28.725 89.754 740.910 696.856 29.282 178.189 Καθαρά χρηματοοικονομικά έξοδα Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 14.725 15.901 13.995 17.223 18 14.743 33 15.935 1.162.020 1.176.015 711.238 728.461 1.202.648 1.200.830 394.034 894.842 127.633 133.385 14.459 30.364 109.456 0 0 0 16.805 1.456.542 24.988 1.359.204 6.474 414.967 16.021 941.227 (1.441.798) (1.343.269) 761.048 (212.766) Έσοδα από τόκους από δάνεια και απαιτήσεις Έσοδα από μερίσματα Χρηματοοικονομικά έσοδα Τόκοι δανειακών υποχρεώσεων Προμήθειες εγγυητικών επιστολών Ζημιές από συναλλαγματικές διαφορές (από χρηματοδοτήσεις) Λοιπά χρηματοοικονομικά έξοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα Καθαρό χρηματοοικονομικό κόστος Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 9. Κέρδη/(ζημιές) ανά μετοχή Α. Βασικά κέρδη ή βασικές (ζημιές) ανά μετοχή 31/12/2019 31/12/2018 Όλες οι μετοχές της Εταιρείας είναι κοινές (βλέπε σχετικά τη σημείωση 19). Ο υπολογισμός των κερδών/(ζημιών) ανά μετοχή βασίστηκε στα ακόλουθα κέρδη/(ζημιές) κατανεμημένα στους κοινούς μετόχους και το σταθμισμένο μέσο όρο των κοινών μετοχών σε κυκλοφορία. Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 35.032 (5.326.613) 2019 20.578.374 2018 20.578.374 20.578.374 20.578.374 2019 0,0017 2018 (0,2588) Κέρδη / (ζημιές) που αναλογούν σε ιδιοκτήτες της μητρικής εταιρίας. Β. Μέσος σταθμισμένος αριθμός κοινών μετοχών Κοινές μετοχές την 1 Ιανουαρίου Μέσος σταθμισμένος αριθμός κοινών μετοχών την 31 Δεκεμβρίου Γ. Kέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή Κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή 50 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Παροχές προσωπικού 10. Παροχές προσωπικού Ο ΟΜΙΛΟΣ Καθαρή υποχρέωση καθορισμένων παροχών Σύνολο υποχρεώσεων για παροχές προς το προσωπικό Μη κυκλοφορούν Κυκλοφορούν Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.112.245 1.006.285 42.002 1.006.285 1.112.245 1.112.245 0 1.112.245 1.006.285 1.006.285 0 1.006.285 42.002 42.002 0 42.002 1.006.285 1.006.285 0 1.006.285 Οι υποχρεώσεις σε ασφαλιστικούς φορείς περιλαμβάνονται στις λοιπές υποχρεώσεις και αναλύονται στη σημείωση 22. Οι αμοιβές και τα έξοδα προσωπικού αναλύονται στη σημείωση 11. Το υπόλοιπο του λογαριασμού των παροχών προσωπικού αφορά στην υποχρέωση που διαμορφώνεται από το πρόγραμμα καθορισμένων παροχών του Ομίλου που ισχύει για τους εργαζόμενους στην Ελλάδα. Οι υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτό το πρόγραμμα αφορούν αποζημιώσεις του προσωπικού λόγω συνταξιοδότησης που προκύπτουν από τις διατάξεις του νόμου 2112/20, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο 4093/12. Σύμφωνα με την Ελληνική νομοθεσία, δεν προβλέπεται η δημιουργία και η χρηματοδότηση, με την μορφή εισφορών, ειδικού ταμείου (αποθεματικού) για την κάλυψη των αποζημιώσεων αποχώρησης των νόμων 2112/20 και 3026/54, όπως τροποποιήθηκαν από το νόμο 4093/12, καθώς και άλλων σχετικών παροχών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μην έχει δημιουργηθεί κάποιο ειδικό ταμείο από τον Όμιλο ως εργοδότη από το οποίο θα μπορούσε να γίνει η εξόφληση της υποχρέωσης. Οι αποζημιώσεις που προβλέπονται από τους νόμους 2112/20 και 3026/54, όπως τροποποιήθηκαν από το νόμο 4093/12, είναι αποκλειστικά εφάπαξ αποζημιώσεις, οι οποίες δίδονται μόνο στις περιπτώσεις κανονικής αποχώρησης, απόλυσης και για όσους υπόκεινται στο νόμο 3026/54, στο θάνατο και στην οικειοθελή αποχώρηση υπό προϋποθέσεις. Το παραπάνω πρόγραμμα δημιουργεί έκθεση του Ομίλου σε αναλογιστικούς κινδύνους, όπως τον κίνδυνο λόγω χρήσης παραδοχών μακροζωίας και επιτοκίου προεξόφλησης των παραδοχών. Α. Μεταβολές της υποχρέωσης των καθορισμένων παροχών Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τη συμφωνία των υπολοίπων έναρξης και λήξης των παρουσιαζόμενων χρήσεων των υποχρεώσεων που απορρέουν από το πρόγραμμα: Ο ΟΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου Περιλαμβάνονται στα αποτελέσματα Κόστος τρέχουσας απασχόλησης Διακανονισμοί/περικοπές/αποχωρήσεις κέρδη/(ζημιές) Κόστος τόκων (έσοδο) Περιλαμβάνονται στα λοιπά συνολικά έσοδα - Χρηματοοικονομικές παραδοχές - Εμπειρικές αναπροσαρμογές Συνολικό ποσό που περιλαμβάνεται στα συνολικά εισοδήματα Λοιπά Εισφορά λόγω της απόσχισης κλάδου Παροχές πληρωτέες Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου Β. Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.006.285 1.021.398 1.006.285 1.021.398 33.653 3.221 17.610 54.484 25.199 76.265 16.342 117.806 33.653 3.221 17.610 54.484 25.199 76.265 16.342 117.806 43.107 13.738 (25.376) 19.565 43.107 (43.107) (25.376) 19.565 56.845 111.329 (5.811) 111.995 0 54.484 (5.811) 111.995 0 (5.369) (5.369) 1.112.245 0 (127.108) (127.108) 1.006.285 (1.013.398) (5.369) (1.018.767) 42.002 0 (127.108) (127.108) 1.006.285 Παραδοχές της αναλογιστικής μελέτης Οι ακόλουθες ήταν οι κύριες υποθέσεις που λήφθηκαν υπόψη στην αναλογιστική μελέτη του προγράμματος καθορισμένων παροχών που ήταν σε ισχύ την 31/12/2019 (εκφρασμένες με σταθμικό μέσο όρο): Επιτόκιο προεξόφλησης 31/12/2019 31/12/2018 1,5% 1,8% 51 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ποσοστό μελλοντικής αύξησης αμοιβών Ποσοστό μελλοντικής αύξησης αποζημιώσεων 1,0% 1,0% 1,0% 1,0% Η διάρκεια της υποχρέωσης για την αποζημίωση προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία για τη χρήση 2019 είναι 16,1 χρόνια (2018: 16,8 χρόνια). Γ. Ανάλυση ευαισθησίας Μια λογικά πιθανή μεταβολή της τάξεως του 1% του συντελεστή προεξόφλησης που χρησιμοποιήθηκε στην αποτίμηση, θα επέφερε τις εξής μεταβολές στην υποχρέωση καθορισμένων παροχών για την αποζημίωση προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία. 31/12/2019 Επίδραση σε ευρώ Επιτόκιο προεξόφλησης (1% μεταβολή) Μελλοντική αύξηση αμοιβών (1% μεταβολή) Αύξηση (160.369) 194.816 31/12/2018 Μείωση 195.876 (162.543) Αύξηση (150.762) Μείωση 185.085 11. Έξοδα προσωπικού Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Αμοιβές & Ημερομίσθια 8.705.255 6.993.027 2.694.612 4.501.038 Ασφαλιστικές εισφορές 1.400.621 1.232.484 602.104 1.135.254 954.375 727.098 103.175 56.908 Λοιπά έξοδα προσωπικού Έξοδα συνδεδεμένα με καθορισμένα προγράμματα παροχών και παροχών τερματισμού Σύνολο 50.309 117.806 16.827 117.806 11.110.560 9.070.415 3.416.717 5.811.007 Ο αριθμός του απασχολούμενου προσωπικού στον Όμιλο και στην Εταιρεία την 31/12/2019 ανερχόταν σε 522 (31/12/2018: 369) και 6 (31/12/2018: 165) άτομα αντίστοιχα. Η μεταβολή στον Όμιλο οφείλεται κυρίως στην ενσωμάτωση του προσωπικού των δύο εταιρειών που εξαγόρασε η Ρουμανία. Επίσης στην εταιρεία πλέον μετά την απόσχιση του κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής παρουσιάζεται το προσωπικό που ανήκει στην INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ. 52 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Φορολογία εισοδήματος 12. Φορολογία εισοδήματος Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Τρέχον έξοδο φόρου Φόρος εισοδήματος τρέχοντος έτους (359.152) (14.769) (110.357) 0 (359.152) (14.769) (110.357) 0 (468.181) 1.637.123 30.205 1.600.453 Αναβαλλόμενη φορολογία Δημιουργία και αντιστροφή προσωρινών διαφορών Μεταβολή φορολογικού συντελεστή Σύνολο (220.993) (77.105) 21.648 (109.060) (689.174) 1.560.018 51.853 1.491.393 (1.048.326) 1.545.249 (58.503) 1.491.393 Την 12/12/2019 ψηφίστηκε ο Ν. 4646/2019 σύμφωνα με τον οποίο ο φορολογικός συντελεστής των νομικών προσώπων στην Ελλάδα μειώνεται σε 24% για τα εισοδήματα του φορολογικού έτους 2019 και των επόμενων χρήσεων. Επομένως, κατά την ημερομηνία αναφοράς έγινε επαναμέτρηση των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων με τους ανωτέρω θεσπισμένους φορολογικούς συντελεστές με συνέπεια να προκύψει (έξοδο)/έσοδο φόρου ποσού € (220.993) για τον Όμιλο και € 21.648 για την Eταιρεία, καθώς και ποσό € 189.213, που αφορά αναβαλλόμενο φόρο σχετιζόμενο με το αποθεματικό αναπροσαρμογής ακινήτων και το αποθεματικό του ΔΛΠ 19 το οποίο αναγνωρίστηκε στην κατάσταση συνολικών εσόδων. Α. Συμφωνία πραγματικού με θεωρητικό φορολογικό συντελεστή Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων Φόρος που προκύπτει βάσει του εγχώριου φορολογικού συντελεστή Επίδραση φορολογικών συντελεστών σε ξένες δικαιοδοσίες Μείωση φορολογικού συντελεστή Φορολογική επίδραση από: Μη εκπιπτόμενες δαπάνες Αφορολόγητο εισόδημα Ζημιές τρέχουσας χρήσης για τις οποίες δεν έχει αναγνωρισθεί αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση Αναγνώριση φορολογικής επίδρασης των προηγούμενων μη αναγνωρισμένων φορολογικών ζημιών Μεταβολή αναγνωρισμένων εκπιπτόμενων προσωρινών διαφορών Β. 31/12/2018 1.123.358 24% Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ (269.606) 31/12/2019 (6.852.822) 29% 31/12/2018 1.375.790 1.753.925 24% (6.037.312) (330.190) 29% 1.750.820 (121.518) (220.994) 15.772 (77.105) 0 21.648 0 (109.060) (88.717) 371.230 (31.464) 0 (13.962) 264.000 (15.799) 0 0 (115.879) 0 (134.569) (536.737) 0 0 0 (181.984) (1.048.326) 0 1.545.249 0 (58.503) 0 1.491.393 Μεταβολή αναβαλλόμενης φορολογίας Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 ΑπαιτήΥποχρεώσεις σεις Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Άυλα περιουσιακά στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Απαιτήσεις Λοιπά περιουσιακά στοιχεία Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 ΑπαιτήΥποχρεώσεις σεις 31/12/2019 ΑπαιτήΥποχρεώσεις σεις 31/12/2018 ΑπαιτήΥποχρεώσεις σεις 495.733 765.780 379.790 825.747 197.738 0 139.790 0 0 0 200.641 418.246 1.801 0 0 0 278.637 77.738 1.845 0 0 0 0 10.286 0 0 0 0 234.843 77.669 0 0 52.299 412.552 186.685 0 0 0 181.984 0 53 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Λοιπές υποχρεώσεις Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Μεταφερόμενες φορολογικές ζημιές Φορολογικές απαιτήσεις (υποχρεώσεις) Συμψηφισμός Καθαρές Φορολογικές απαιτήσεις (υποχρεώσεις) Γ. 266.939 0 0 526.410 252.886 0 0 763.934 10.080 0 0 0 252.886 0 0 548.343 0 7.937 0 26.266 0 0 0 21.027 237.909 0 716.559 0 0 0 536.737 0 1.253.521 (854.179) 2.132.725 (854.179) 1.814.556 (1.076.695) 1.695.530 (1.076.695) 207.818 (10.286) 10.286 (10.286) 1.346.240 (647.039) 647.039 (647.039) 399.343 1.278.546 737.861 618.835 197.532 0 699.201 0 Μη αναγνωρισμένες αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Δεν έχουν σχηματιστεί αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις έναντι των φορολογικών ζημιών ορισμένων ετών επειδή δεν είναι βέβαιο ότι θα προκύψουν επαρκή μελλοντικά φορολογητέα κέρδη έναντι των οποίων ο Όμιλος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα οφέλη από τις εν λόγω φορολογικές ζημιές. Οι εν λόγω δυνητικές αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις ανέρχονται για τον Όμιλο για τη χρήση 2019 σε ποσό € 136.809. Δ. Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Οι τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις του Ομίλου που εμφανίζονται στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης ποσού € 305.282 (2018: € 239.331) αφορούν κυρίως παρακρατούμενους ή προκαταβλημένους φόρους εισοδήματος, και αντίστοιχα της Εταιρείας ποσού € 290.315 (2018: € 215.925). 54 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Περιουσιακά στοιχεία 13. Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Α. Συμφωνία των λογιστικών αξίων Ο ΟΜΙΛΟΣ Εδαφικές εκτάσεις και κτίρια Μηχανήματα και λοιπός εξοπλισμός Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση Κόστη Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Προσθήκες Εκποιήσεις Επανεκτίμηση Ανακατατάξεις Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Προσθήκες Εκποιήσεις Επανεκτίμηση Ανακατατάξεις Προσθήκες από επιχειρηματικές συνενώσεις* Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 52.077.545 47.946 0 0 0 (17.570) 52.107.921 52.107.921 204.120 0 (554.829) 978.845 10.013 (470.762) 52.275.308 48.612.295 647.720 (114.254) 0 84.844 17.117 49.247.721 49.247.721 1.981.515 (88.627) 0 1.281.536 520.988 (288.199) 52.654.934 6.284.955 138.111 (9.800) 0 0 3.667 6.416.933 6.416.933 118.288 (1.220) 0 (39.463) 36.001 (4.900) 6.525.639 32.181 203.728 (32.400) 0 (84.844) (1) 118.665 118.665 469.482 (96.506) 0 (376.997) 0 (2.109) 112.535 107.006.977 1.037.505 (156.454) 0 0 3.213 107.891.240 107.891.240 2.773.405 (186.353) (554.829) 1.843.921 567.002 (765.970) 111.568.416 Συσσωρευμένες αποσβέσεις και ζημίες απομείωσης Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Αποσβέσεις Εκποιήσεις Απομειώσεις Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Αποσβέσεις Προσθήκες από επιχειρηματικές συνενώσεις* Εκποιήσεις Ανακατατάξεις Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 18.530.444 522.066 0 0 (1.884) 19.050.626 19.050.626 519.109 6.932 0 978.845 (45.181) 20.510.330 26.930.620 2.987.747 (137.221) 6.603.352 9.550 36.394.048 36.394.048 2.178.238 220.038 (56.684) 904.539 (193.637) 39.446.543 5.700.858 177.022 (6.276) 0 2.471 5.874.076 5.874.076 179.591 0 (1.220) (39.463) (3.567) 6.009.416 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 51.161.923 3.686.835 (143.497) 6.603.352 10.137 61.318.750 61.318.750 2.876.938 226.970 (57.904) 1.843.921 (242.385) 65.966.290 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 33.057.295 12.853.673 542.857 118.665 46.572.490 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 31.764.977 13.208.391 516.222 112.535 45.602.126 Σύνολο Λογιστικές αξίες * Αφορά περιουσιακά στοιχεία που αποκτήθηκαν κατά τις επιχειρηματικές συνενώσεις της χρήσης 2019 (βλέπε σχετικά τη σημείωση 15 (Β)). Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Κόστη Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Προσθήκες Εκποιήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Προσθήκες Εκποιήσεις Εισφορά λόγω της απόσχισης κλάδου* Επανεκτίμηση Εδαφικές εκτάσεις και κτίρια Μηχανήματα και λοιπός εξοπλισμός 32.566.464 44.930 0 32.611.395 32.611.395 104.082 0 (32.914.297) (554.829) 32.592.261 307.985 (27.943) 32.872.303 32.872.303 510.797 (32.400) (34.221.971) 0 Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 5.314.604 105.353 (2.682) 5.417.275 5.417.275 98.057 (1.220) (5.225.034) 0 Ακινητοποιήσεις υπό εκτέλεση 31.300 0 0 31.300 31.300 0 0 (31.300) 0 Σύνολο 70.504.629 458.268 (30.625) 70.932.273 70.932.273 712.936 (33.620) (72.392.602) (554.829) 55 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Αναταξινομήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 978.845 225.196 904.539 33.269 (39.463) 249.614 0 0 1.843.921 508.079 16.897.234 336.577 0 0 17.233.811 17.233.811 167.927 0 (18.197.105) 978.845 183.478 18.493.312 2.083.539 (26.276) 5.100.000 25.650.575 25.650.575 625.601 (457) (27.170.060) 904.538 10.198 4.834.244 158.313 (2.682) 0 4.989.874 4.989.874 86.053 (1.220) (4.786.911) (39.463) 248.333 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 40.224.790 2.578.428 (28.958) 5.100.000 47.874.260 47.874.260 879.582 (1.677) (50.154.076) 1.843.920 442.008 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 15.377.584 7.221.728 427.401 31.300 23.058.013 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 41.718 23.071 1.281 0 66.071 Συσσωρευμένες αποσβέσεις και ζημίες απομείωσης Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Αποσβέσεις Εκποιήσεις Απομειώσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Αποσβέσεις Εκποιήσεις Εισφορά λόγω της απόσχισης κλάδου* Ανακατατάξεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Λογιστικές αξίες * Αφορά εισφορά περιουσιακών στοιχείων του αποσχισθέντος κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής (βλέπε σχετικά τη σημείωση 1). Β. Προσδιορισμός της εύλογης αξίας i. Ιεράρχηση εύλογης αξίας Η εύλογη αξία των οικοπέδων και των κτιρίων προσδιορίζεται από εξωτερικούς, ανεξάρτητους εκτιμητές, οι οποίοι διαθέτουν αναγνωρισμένα επαγγελματικά προσόντα και πρόσφατη εμπειρία στον τόπο και στην κατηγορία του ακινήτου που εκτιμάται. Οι ανεξάρτητοι εκτιμητές παρέχουν ή εκτιμούν την εύλογη αξία των ακινήτων του Ομίλου. Η συχνότητα των αναπροσαρμογών εξαρτάται από τις μεταβολές της εκτιμώμενης εύλογης αξίας των ακινήτων σε σχέση με τη λογιστική. Όταν η μεταβολή είναι ουσιώδης διενεργείται περαιτέρω αναπροσαρμογή. Με βάση τα δεδομένα που λαμβάνονται υπόψη κατά την τεχνική αποτίμησης, η επιμέτρηση της εύλογης αξίας για τα παραπάνω ακίνητα κατατάσσεται στο επίπεδο 2 (βλέπε σχετικά τη σημείωση 4(v)). ii. Τεχνική αποτίμησης και σημαντικά μη παρατηρήσιμα δεδομένα Εδαφικές εκτάσεις και κτίρια χρησιμοποιούμενα για την παραγωγή στην Ελλάδα Η τελευταία μελέτη που διενεργήθηκε από ανεξάρτητο εκτιμητή προκειμένου να προσεγγιστεί η εύλογη αξία των εν λόγω ενσώματων ακινητοποιήσεων πραγματοποιήθηκε το 2019 σε συνέχεια απόφασης του ΔΣ της Εταιρείας για την απόσχιση του κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής. Η εκτίμηση βασίστηκε σε ενδείξεις της αγοράς που αφορούν παρόμοια ακίνητα, ενσωματώνοντας προσαρμογές για παράγοντες ειδικούς για τα αποτιμώμενα ακίνητα όπως μέγεθος των οικοπέδων και κτιρίων, χρήση, τοποθεσία και τυχόν βάρη. Η βάση υπολογισμού της αποτίμησης εξαρτάται από παρατηρήσιμες συναλλαγές για παρόμοια ακίνητα. Το σημαντικότερο δεδομένο για την παραπάνω επανεκτίμηση είναι η εύλογη αξία της γης ανά τ.μ., η οποία αποτιμήθηκε στα € 171 μεσοσταθμικά και το κόστος αντικατάστασης ανά τ.μ. το οποίο αποτιμήθηκε στα € 307 μεσοσταθμικά. Εδαφικές εκτάσεις και κτίρια χρησιμοποιούμενα για την παραγωγή στη Ρουμανία Για την αποτίμηση των ακινήτων του Ομίλου στη Ρουμανία χρησιμοποιήθηκε η ίδια τεχνική αποτίμησης με αυτήν που χρησιμοποιήθηκε και περιγράφεται για τα ακίνητα στην Ελλάδα. Η τελευταία επανεκτίμηση έγινε το Δεκέμβριο του 2016. Το σημαντικότερο δεδομένο για την επανεκτίμηση είναι η εύλογη αξία της γης ανά τ.μ., η οποία αποτιμήθηκε στα € 156 μεσοσταθμικά και το κόστος αντικατάστασης ανά τ.μ. το οποίο αποτιμήθηκε στα € 470 μεσοσταθμικά. Ο Όμιλος θεωρεί ότι οι παραπάνω παρατηρήσιμες τιμές δεν έχουν αλλάξει ουσιωδώς μέχρι και την περίοδο δημοσίευσης των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων. Γ. Μισθωμένα μηχανήματα Ο Όμιλος μισθώνει με χρηματοδοτική μίσθωση μηχανήματα στην Ελλάδα και τη Ρουμανία αξίας € 3.827.005 (2018: € 4.069.911). Η αξία του μισθωμένου εξοπλισμού αποτελεί και εξασφάλιση των σχετικών υποχρεώσεων leasing. Δ. Περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης Ο Όμιλος μισθώνει περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης (κυρίως μεταφορικά μέσα) στην Ελλάδα και στη Ρουμανία. Η αξία τους ανέρχεται την 31/12/2019 σε € 670.382 και αποτελεί εξασφάλιση των σχετικών υποχρεώσεων leasing. 56 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ε. Εγγυήσεις Επί παγίων περιουσιακών στοιχείων των εταιρειών του Ομίλου (έκταση και κτιριακές εγκαταστάσεις στη Ρουμανία) αξίας € 12,3 εκατ. υφίστανται προσημειώσεις υποθήκης για την κάλυψη δανειακών υποχρεώσεων. Επί των Παγίων ή Ακινήτων της μητρικής Εταιρείας δεν υφίστανται εμπράγματα βάρη. 14. Επενδυτικά ακίνητα A. Συμφωνία λογιστικών αξιών Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 232.761 (227.140) 0 (5.620) (0) 244.839 0 (11.858) (221) 232.761 Υπόλοιπο κατά την 1 Ιανουαρίου Εκποιήσεις Μεταβολή εύλογης αξίας Μεταβολή συναλλαγματικών ισοτιμιών Υπόλοιπο κατά το τέλος της χρήσης Τα επενδυτικά ακίνητα του Ομίλου αφορούσαν εξ’ ολοκλήρου εδαφική έκταση και κτιριακές εγκαταστάσεις της θυγατρικής εταιρείας “Compaper Converting S.A. στη Ρουμανία. 15. Άυλα περιουσιακά στοιχεία και υπεραξία Α. Συμφωνία λογιστικών αξιών Ο ΟΜΙΛΟΣ Υπεραξία Άδειες λογισμικού Έξοδα ανάπτυξης Πελατειακές σχέσεις Σύνολο Κόστη Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 6.103.881 11.681.571 2.621.449 0 20.406.901 Προσθήκες 0 347.790 0 0 347.790 Αποκτήσεις - που αναπτύχθηκαν εσωτερικά 0 141.423 205.679 0 347.102 Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας 0 (1.367) 0 0 (1.367) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 6.103.881 12.169.418 2.827.128 0 21.100.427 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 6.103.881 12.169.418 2.827.128 0 21.100.427 0 690.161 0 0 690.161 1.107.634 81.593 0 5.503.561 6.692.788 434.968 Προσθήκες Προσθήκες από επιχειρηματικές συνενώσεις* Αποκτήσεις - που αναπτύχθηκαν εσωτερικά 0 209.090 225.878 0 Ανακατατάξεις 0 2.543.904 (1.638.585) 0 905.319 Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας 0 (40.382) (971) 0 (41.352) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις και ζημίες απομείωσης 7.211.515 15.653.784 1.413.450 5.503.561 29.782.310 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 4.017.437 10.400.893 2.075.577 0 16.493.907 0 360.318 207.468 0 567.785 Αποσβέσεις Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας 0 (1.460) (4) 0 (1.464) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 4.017.437 10.759.751 2.283.041 0 17.060.229 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 4.017.437 10.759.751 2.283.041 0 17.060.229 Αποσβέσεις 0 478.215 196.107 89.636 763.958 Προσθήκες από επιχειρηματικές συνενώσεις* 0 73.014 0 0 73.014 Ανακατατάξεις 0 2.543.904 (1.638.585) 0 905.319 Επίδραση διακύμανσης συναλλαγματικής ισοτιμίας 0 (39.195) (141) (640) (39.975) 4.017.437 13.815.689 840.421 88.996 18.762.543 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 2.086.444 1.409.667 544.088 0 4.040.198 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 3.194.077 1.838.095 573.029 5.414.565 11.019.766 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Λογιστικές αξίες 57 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 * Αφορά περιουσιακά στοιχεία που αποκτήθηκαν κατά τις επιχειρηματικές συνενώσεις της χρήσης 2019 (βλέπε σχετικά τη σημείωση 15 (Β)). Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Άδειες λογισμικού Έξοδα ανάπτυξης Σύνολο Κόστη Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 7.801.141 2.621.449 10.422.590 247.613 Προσθήκες 247.613 0 Αποκτήσεις - που αναπτύχθηκαν εσωτερικά 141.423 165.485 306.908 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 8.190.177 2.786.934 10.977.111 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 8.190.177 2.786.934 10.977.111 Προσθήκες 437.067 0 437.067 Αποκτήσεις - που αναπτύχθηκαν εσωτερικά 209.090 82.367 291.458 (10.088.954) (1.230.717) (11.319.671) Εισφορά λόγω της απόσχισης κλάδου Ανακατατάξεις 2.543.904 (1.638.585) 905.319 1.291.284,28 0,00 1.291.284 6.541.424 2.075.577 8.617.001 317.716 205.644 523.360 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 6.859.140 2.281.221 9.140.361 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 6.859.140 2.281.221 9.140.361 197.746 94.670 292.417 (8.447.844) (737.306) (9.185.150) 2.543.904 (1.638.585) 905.319 1.152.945,80 0,00 1.152.946 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 1.331.037 505.714 1.836.751 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 138.338 0 138.338 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις και ζημίες απομείωσης Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Αποσβέσεις Αποσβέσεις Εισφορά λόγω της απόσχισης κλάδου Ανακατατάξεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Λογιστικές αξίες * Αφορά εισφορά περιουσιακών στοιχείων του αποσχισθέντος κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής (βλέπε σχετικά τη σημείωση 1). Β. Αποκτήσεις από επιχειρηματικές συνενώσεις Στην παρουσιαζόμενη χρήση 2019, ο Όμιλος προέβη σε τρεις συνολικά επιχειρηματικές συνενώσεις, οι δύο εκ των οποίων SISTEC NEXT DOCS S.R.L. και SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. αφορούσαν επιχειρηματικές μονάδες κάτω από κοινό έλεγχο, αποκτηθείσες σε μια ενιαία συναλλαγή. Μετά τη διενέργεια των σχετικών αποτιμήσεων και κατανομών των τμημάτων απόκτησης (Purchase Price Allocation), προέκυψαν σημαντικά άυλα περιουσιακά στοιχεία (κυρίως πελατειακές σχέσεις). Απόκτηση SISTEC NEXT DOCS S.R.L. και SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. Κατά την παρουσιαζόμενη χρήση 2019 και συγκεκριμένα στις 30 Οκτωβρίου 2019, ο Όμιλος μέσω της θυγατρικής της εταιρείας S.C. INFORM LYKOS S.A. στη Ρουμανία, απέκτησε την ιδιοκτησία και τον έλεγχο δύο νέων θυγατρικών εταιρειών τη SISTEC NEXT DOCS S.R.L. και τη SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. με ποσοστό συμμετοχής 65,07% και 65,45% αντίστοιχα (βλέπε σχετικά τη σημείωση 27). Το τίμημα της εξαγοράς του 65% των μετοχών των ανωτέρω αναφερόμενων εταιρειών ανήλθε σε € 3,5 εκατ. Οι δύο εταιρείες τελούσαν κάτω από κοινό έλεγχο και η μεταβίβαση τους αφορούσε ενιαία συναλλαγή. Κατά την συνένωση των δύο εταιρειών επιμετρήθηκαν τα αποκτηθέντα αναγνωρίσιμα περιουσιακά στοιχεία, καθώς και οι αναληφθείσες υποχρεώσεις και προέκυψε υπεραξία συνολικού ποσού € 873.457 που αφορά στο κόστος απόκτησης των δύο εταιρειών το οποίο υπερέβαλλε της αξίας της συμμετοχής του Ομίλου στις επιμετρηθείσες εύλογες αξίες των αναγνωρίσιμων περιουσιακών στοιχείων, υποχρεώσεων και ενδεχόμενων υποχρεώσεων των αποκτηθέντων επιχειρήσεων. Λεπτομέρειες των καθαρών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων που αποκτήθηκαν από τον Όμιλο την 30/10/2019 καθώς και το ποσό της υπεραξίας που προέκυψε, έχουν ως εξής: Τίμημα αγοράς Τίμημα απόκτησης που καλύφτηκαν από ταµειακά διαθέσιµα και ταµειακά ισοδύναμά SISTEC NEXT DOCS S.R.L. SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. 2.341.175 1.173.991 Σύνολο 3.515.166 58 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Συνολικό τίμημα αγοράς 2.341.175 1.173.991 3.515.166 Εύλογη αξία των καθαρών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων που αποκτήθηκαν Υπερβάλλον του τιμήματος ποσό 78.699 2.262.477 28.740 1.145.251 107.439 3.407.727 65,075% 65,45% SISTEC NEXT DOCS S.R.L. 317.680 6.277 139 4.484 297.221 246.636 181.052 (212.868) (60.676) (94.151) (564.858) 120.935 SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. 23.817 2.339 28 1.797 86.628 103.248 76.175 (7.728) (2.943) (13.988) (225.460) 43.912 78.699 28.740 107.439 1.807.130 1.026.547 2.833.677 (289.141) 1.517.989 (10.265) 1.016.281 (299.406) 2.534.271 Αξία απόκτησης Επιχειρηματικής δραστηριότητας 2.341.175 1.173.991 3.515.166 Υπεραξία 744.487 128.969 873.457 Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Άυλα περιουσιακά στοιχεία Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Αποθέματα Εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Βραχυπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Καθαρά περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις Καθαρά περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις που αναλογούν στον Όμιλο Πελατειακές Σχέσεις Μείον Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Σύνολο Καθαρής Αξίας Περιουσιακών Στοιχείων Λογιστική αξία 30/10/2019 341.497 8.616 166 6.281 383.849 349.883 257.227 (220.596) (63.619) (108.139) (790.318) 164.847 Απόκτηση SΤAR STORAGE Κατά την παρουσιαζόμενη χρήση 2019 και συγκεκριμένα την 1η Απριλίου, ο Όμιλος μέσω της θυγατρικής της εταιρείας S.C. INFORM LYKOS S.A. στη Ρουμανία προέβη στην απόκτηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας της ρουμάνικης εταιρείας SΤAR STORAGE. Η επιχειρηματική δραστηριότητα αφορά τη ψηφιακή εκτύπωση και τη διανομή λογαριασμών για Τράπεζες, Ασφαλιστικές εταιρείες, εταιρείες Τηλεπικοινωνιών κλπ και τη μεταβίβαση συμβάσεων πελατών, τεχνογνωσίας, εργαζομένων και εξοπλισμού που εξυπηρετεί την εν λόγω δραστηριότητα. Το τίμημα της εξαγοράς για τη μεταβίβαση της επιχειρηματικής δραστηριότητας ανήλθε σε € 2,5 εκατ. Κατά την παραπάνω απόκτηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας προέκυψε υπεραξία η οποία υπολογίσθηκε ως εξής: Πελατειακές Σχέσεις Μείον Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Σύνολο Καθαρής Αξίας Περιουσιακών Στοιχείων 2.694.806 (431.169) 2.263.637 Αξία απόκτησης Επιχειρηματικής δραστηριότητας 2.500.000 Υπεραξία 236.363 Γ. Αποσβέσεις Τα άυλα περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου (εκτός υπεραξίας) έχουν περιορισμένη ωφέλιμη ζωή, η οποία επανεξετάζεται τουλάχιστον στο τέλος κάθε χρήσης. Από την εξέταση αυτή δεν προέκυψε ουσιώδης μεταβολή στον προσδοκώμενο ρυθμό των μελλοντικών οικονομικών ωφελειών που ενσωματώνονται στα περιουσιακά αυτά στοιχεία. Οι αποσβέσεις των αδειών λογισμικού επιβαρύνουν όλες τις λειτουργίες (παραγωγή, διοίκηση, διάθεση και έρευνας - ανάπτυξης), ενώ οι αποσβέσεις των κεφαλαιοποιημένων εξόδων ανάπτυξης επιβαρύνουν τη λειτουργία έρευνας και ανάπτυξης. Δ. Έλεγχος απομείωσης Κατά τη χρήση 2019 δεν προέκυψε ανάγκη ελέγχου απομείωσης των άυλων περιουσιακών στοιχείων (άδειες λογισμικού, κεφαλαιοποιημένα έξοδα ανάπτυξης και πελατειακές σχέσεις), των οποίων η ωφέλιμη ζωή είναι προσδιορισμένη. 59 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Σε εκτέλεση σχετικής λογιστικής πολιτικής διενεργήθηκε έλεγχος απομείωσης σε μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών (ΜΔΤΡ) που ενσωματώνουν υπεραξία απόκτησης και αποκτήθηκαν σε προηγούμενες χρήσεις. Από τον εν λόγω έλεγχο απομείωσης δεν προέκυψε ανάγκη απομείωσης σε κάποια από αυτές τις ΜΔΤΡ. Συγκεκριμένα διενεργήθηκε έλεγχος απομείωσης στις μονάδες παραγωγής προϊόντων έντυπης πληροφορικής στη Ρουμανία (S.C. Inform Lykos S.A. - Romania) ποσού € 1.997.105 και Αλβανίας (Inform Albania Sh.p.k) € 89.339, όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα. Κατανομή υπεραξίας Μονάδα παραγωγής προϊόντων έντυπης πληροφορικής στη Ρουμανία (Inform Lykos S.A. - Romania) Μονάδα παραγωγής προϊόντων πληροφορικής στην Αλβανία (Inform Albania Sh.p.k) Υπεραξία αποκτήσεων σε προηγούμενες χρήσεις Υπεραξία αποκτήσης εταιρειών Sistec το 2019 (βλέπε σχετικά την παραπάνω σημείωση 15 (Β)) Υπεραξία μεταβίβασης επιχειρηματικής δραστηριότητας Star Storage το 2019 (βλέπε σχετικά την παραπάνω σημείωση 15 (Β)) Συναλλαγματικές διαφορές Σύνολο υπεραξίας 1.997.105 89.339 2.086.444 873.457 236.363 (2.186) 3.194.077 Μονάδα παραγωγής εκτυπώσεων στη Ρουμανία Το ανακτήσιμο ποσό της μονάδας καθορίστηκε βάσει των υπολογισμών της αξίας χρήσης της μονάδας, όπως αυτή προκύπτει από μια εκτίμηση των μελλοντικών ταμειακών εισροών και εκροών που προέρχονται από τη συνεχή χρήση της ΜΔΤΡ και από την τελική διάθεσή της. Η υπολογιζόμενη αξία αντικατοπτρίζει επίσης τη διαχρονική αξία του χρήματος, αντιπροσωπευόμενη από το τρέχον επιτόκιο (ελεύθερο κινδύνου της αγοράς) και το κόστος αντιμετώπισης της αβεβαιότητας που είναι σύμφυτο με τη ΜΔΤΡ. Οι βασικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν για την εκτίμηση του ανακτήσιμου ποσού περιλαμβάνονται στον παρακάτω πίνακα. Οι τιμές που αποδίδονται στις βασικές παραδοχές αντιπροσωπεύουν την εκτίμηση της διοίκησης για τις μελλοντικές τάσεις στις ομοειδείς επιχειρήσεις και έχουν βασιστεί σε ιστορικά στοιχεία από εξωτερικές και εσωτερικές πηγές. 2019 Επιτόκιο προεξόφλησης Ρυθμός ανάπτυξης υπολειπόμενης αξίας Πρόβλεψη ρυθμού ανάπτυξης EBITDA (μέσος όρος 5ετίας) 2018 10,6% 10,2% 1,5% 1,5% 2% 6,8% Το προεξοφλητικό επιτόκιο αποτελεί εκτίμηση απαλλαγμένη από φορολογικές επιδράσεις και βασισμένη στο ιστορικό μέσο σταθμικό κόστος κεφαλαίου του κλάδου που υπάγεται η μονάδα. Οι προβλέψεις των ταμειακών ροών περιέχουν συγκεκριμένες εκτιμήσεις για πέντε έτη και έναν εκτιμώμενο ρυθμό ανάπτυξης στο διηνεκές για τα επόμενα έτη. Ο εν λόγω αυτός ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές καθορίστηκε βάσει εκτίμησης από τη διοίκηση για το μακροπρόθεσμο σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης του EBITDA οι οποίες είναι εύλογες με βάση τις συνθήκες της αγοράς. Οι βασικές παραδοχές της διοίκησης περιλαμβάνουν σταθερά περιθώρια κέρδους, βασισμένα σε παρελθούσα εμπειρία. Η διοίκηση του Ομίλου θεωρεί ότι είναι η καλύτερη διαθέσιμη πληροφορία για την πρόβλεψη της αγοράς. Οι προβλέψεις των ταμειακών ροών αντανακλούν περιθώρια κέρδους που βασίζονται σε δεδομένα των ιστορικών περιόδων. Οι τιμές και οι μισθοί αντικατοπτρίζουν τις διαθέσιμες προβλέψεις πληθωρισμού για την τοποθεσία της μονάδας. Ανάλυση ευαισθησίας (σε ποσοστιαίες μονάδες) Προεξοφλητικό επιτόκιο Προϋπολογισμένος ρυθμός ανάπτυξης EBITDA Ε. Μεταβολή που απαιτείται για να ισούται το ανακτήσιμο ποσό με τη λογιστική αξία της μονάδας 2019 2018 4 2,2 (5,6) (3,6) Έξοδα ανάπτυξης Τα έξοδα ανάπτυξης αφορούν κυρίως κόστη μισθοδοσίας του προσωπικού που απασχολείται στην ανάπτυξη προγραμμάτων και εργαλείων λογισμικού, τα οποία ο Όμιλος χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει οικονομικά οφέλη, είτε παρέχοντας υπηρεσίες, είτε ενσωματώνοντας τις τεχνικές ικανότητες ενός λογισμικού που χρησιμοποιείται από τον Όμιλο για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. 60 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 16. Αποθέματα Ο ΟΜΙΛΟΣ Πρώτες ύλες και αναλώσιμα Παραγωγή σε εξέλιξη Έτοιμα και ημιέτοιμα προϊόντα Εμπορεύματα Προκαταβολές για αγορές αποθεμάτων Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 4.684.889 0 449.186 683.795 419.978 6.237.849 3.846.667 8.224 273.216 631.031 1.396.715 6.155.854 0 0 0 0 0 0 2.096.713 0 58.993 652.643 334.874 3.143.223 Το 2019, αναλωθέντα αποθέματα του Ομίλου αξίας € 27.252.171 (2018: € 28.072.777) αναγνωρίστηκαν σαν κόστος κατά τη διάρκεια της χρήσης και περιλήφθηκαν στο «Κόστος Πωληθέντων» του Ομίλου (Βλέπε σχετικά τη σημείωση 7(B)). Κατά τη διάρκεια του 2019, μέρος των αποθεμάτων του Ομίλου απεγράφη σε καθαρή αξία ρευστοποίησης χαμηλότερης του κόστους απόκτησης ή παραγωγής τους με συνέπεια να επιβαρυνθούν τα αποτελέσματα (Λοιπά έξοδα) με ποσό € 72.295 (2018: € 61.184). 17. Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ Εμπορικές απαιτήσεις Μείον: απομείωση μη εισπράξιμων απαιτήσεων Συνολικές εμπορικές απαιτήσεις Εμπορικές απαιτήσεις από συνδεδεμένα μέρη Συνολικές απαιτήσεις από συνδεδεμένα μέρη Χρεώστες-προκαταβολές σε πιστωτές Προκαταβολές και δάνεια προσωπικού ΦΠΑ και λοιπές απαιτήσεις φόρων Αναβαλλόμενα έξοδα Λοιπές μη χρηματοοικονομικές απαιτήσεις και περιουσιακά στοιχεία Λοιπές απαιτήσεις - μη χρηματοοικονομικά μέσα Έσοδα χρήσεως εισπρακτέα Λοιπές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις - χρηματοοικονομικά μέσα Λοιπές απαιτήσεις Σύνολο Μη κυκλοφοριακά Κυκλοφοριακά Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 12.576.015 (1.121.488) 11.454.526 302.810 302.810 92.272 76.319 66.108 313.428 11.787.671 (1.096.308) 10.691.363 332.303 332.303 64.223 57.511 51.859 421.375 0 0 0 1.203.512 1.203.512 0 0 0 0 4.227.689 (822.597) 3.405.092 155.669 155.669 26.341 57.511 0 176.058 (24.830) 61.053 0 0 523.298 656.020 0 259.910 93.791 393.427 51.825 77.048 0 0 51.825 26.863 487.218 128.873 0 78.688 1.010.515 12.767.852 27.521 12.740.331 12.767.852 784.894 11.808.560 26.863 11.781.697 11.808.560 0 1.203.512 0 1.203.512 1.203.512 338.598 3.899.359 26.863 3.872.496 3.899.359 Πληροφορίες σε σχέση με την έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο περιλαμβάνεται στη σημείωση 26. A. Μεταφορά απαιτήσεων Ο Όμιλος κατά τη χρήση 2019 μετέφερε εμπορικές απαιτήσεις (χωρίς αναγωγή) σε χρηματοπιστωτικό ίδρυμα έναντι μετρητών, εκ των οποίων ποσό € 3,8 εκατ. είναι ανείσπρακτο. Κατά το ποσό αυτό μειώθηκαν οι εμπορικές απαιτήσεις του Ομίλου, διότι το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα διατηρεί ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη που συνδέονται με τις παραπάνω απαιτήσεις. 18. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Ο ΟΜΙΛΟΣ Διαθέσιμα στο ταμείο Βραχυπρόθεσμες τραπεζικές καταθέσεις Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 20.093 4.046.765 7.727 5.936.857 0 1.932.751 5.273 5.177.734 4.066.858 5.944.584 1.932.751 5.183.007 Ο Όμιλος δεν κατέχει καταθέσεις ενεχυριασμένες για την εξασφάλιση κάποιας υποχρέωσης. 61 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ίδια κεφάλαια και υποχρεώσεις 19. Κεφάλαιο και αποθεματικά Α. Μετοχικό κεφάλαιο και υπέρ το άρτιο Η μετοχή της Εταιρείας είναι ελεύθερα διαπραγματεύσιμη στο Χρηματιστήριο Αθηνών και συμμετέχει στον κλάδο Βιομηχανικά Προϊόντα & Υπηρεσίες / Υποστηρικτικές Υπηρεσίες προς Επιχειρήσεις. Το μετοχικό κεφάλαιο αφορά αποκλειστικά σε κοινές μετοχές, ολοσχερώς εξοφλημένες. Στις μετοχές της Εταιρείας δεν συμπεριλαμβάνονται μετοχές με δικαίωμα ανάκλησης ή προνομιούχες μετοχές. Επίσης, η Εταιρεία δεν έχει εκδώσει ομολογίες ή άλλα χρεόγραφα μετατρέψιμα σε μετοχές. Το υπέρ το άρτιο του Ομίλου και της Εταιρείας προέκυψε από την προγενέστερη έκδοση μετοχών έναντι μετρητών σε αξία μεγαλύτερη της ονομαστικής τους αξίας. Η Έκτακτη Γενική Συνέλευση των μετόχων της εταιρείας η οποία πραγματοποιήθηκε την 18η Νοεμβρίου 2019 ενέκρινε ομόφωνα την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της με κεφαλαιοποίηση μέρους του αποθεματικού «διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο» ποσού € 4.321.458,54 με αύξηση της ονομαστικής αξίας της μετοχής κατά € 0,21 και ταυτόχρονη ισόποση μείωση του μετοχικού κεφαλαίου με συμψηφισμό συσσωρευμένων ζημιών. Τα μετοχικό κεφάλαιο και το υπέρ το άρτιο του Ομίλου και της Εταιρείας κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 αναλύονται ως εξής: Αξία σε ευρώ Αριθμός μετοχών Αξία / μετοχή Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Σύνολο 20.578.374 0,62 12.758.592 9.436.797 22.195.388 Β. Είδος και σκοπός των αποθεματικών Τα αποθεματικά του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Ανάλυση αποθεματικών Αποθεματικό συν/κων διαφορών Αποθεματικό αναπροσαρμογών Αποθεματικό ΔΛΠ 19 Σύνολο 31/12/2019 31/12/2018 (2.436.962) 16.001.048 (205.390) 13.358.697 (1.883.468) 16.224.969 (153.652) 14.187.849 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ανάλυση αποθεματικών Αποθεματικό αναπροσαρμογών Αποθεματικό ΔΛΠ 19 Λοιπά αποθεματικά Σύνολο 31/12/2019 31/12/2018 0 0 13.074.144 5.813.820 (153.652) 7.707.254 13.074.144 13.367.422 Τα λοιπά αποθεματικά της Εταιρείας αποτελούν αποθεματικά που σχηματίστηκαν από τα πραγματοποιηθέντα κέρδη της βάσει διατάξεων εμπορικής και φορολογικής νομοθεσίας και αναλύονται ως εξής: i. Τακτικό αποθεματικό ποσού € 4.261.895 Το τακτικό αποθεματικό σχηματίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις της Ελληνικής Νομοθεσίας (Ν. 4548/2018), κατά την οποία ποσό τουλάχιστον ίσο με το 5% των ετησίων καθαρών (μετά φόρων) κερδών, είναι υποχρεωτικό να μεταφερθεί στο Τακτικό Αποθεματικό μέχρι το ύψος του να φθάσει το ένα τρίτο του καταβλημένου μετοχικού κεφαλαίου. Το τακτικό αποθεματικό χρησιμοποιείται αποκλειστικά πριν από κάθε διανομή μερίσματος προς εξίσωση του τυχόν χρεωστικού υπολοίπου της κατάστασης αποτελεσμάτων. ii. Αποθεματικό απόσχισης ποσού € 8.803.845 Το ανωτέρω αποθεματικό σχηματίστηκε λόγω της απόσχισης κλάδου της εταιρείας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά κατά τα οριζόμενα στις φορολογικές διατάξεις (ν.4172/2013) και στις διατάξεις της εμπορικής νομοθεσίας (Ν. 4548/2018). 62 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Γ. Μερίσματα Σε αποδοχή σχετικής πρότασης του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας η Τακτική Γενική Συνέλευση της χρήσης 2018 που έλαβε χώρα την 21/06/2019 αποφάσισε τη μη διανομή μερίσματος. Το Διοικητικό Συµβούλιο της Εταιρείας, προτίθεται να προτείνει στην 38η Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων, τη διανοµή μερίσματος. 20. Διαχείριση κεφαλαίου Η πολιτική του Ομίλου είναι η διατήρηση μίας ισχυρής βάσης κεφαλαίου, ώστε να διατηρεί σε υψηλό επίπεδο την εμπιστοσύνη των μετόχων, των πιστωτών και των συντελεστών της αγοράς, καθώς και ακέραιες τις προοπτικές της ανάπτυξης. Η Διοίκηση παρακολουθεί την απόδοση του κεφαλαίου και έχει ως στόχο σε ένα μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα την απόδοση μερισμάτων στους μετόχους. Το Διοικητικό Συμβούλιο προσπαθεί να διατηρήσει μια ισορροπία μεταξύ τυχόν υψηλών αποδόσεων που θα ήταν δυνατή με υψηλότερα επίπεδα δανεισμού και των πλεονεκτημάτων της ασφάλειας που προσφέρει μία δυνατή κεφαλαιουχική βάση. Σύμφωνα με όμοιες πρακτικές του κλάδου, ο Όμιλος παρακολουθεί τα κεφάλαια με βάση το συντελεστή μόχλευσης. Ο εν λόγω συντελεστής υπολογίζεται διαιρώντας τον καθαρό δανεισμό με τα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια. Ο καθαρός δανεισμός υπολογίζεται ως το «Σύνολο δανεισμού» (συμπεριλαμβανομένου «βραχυπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου δανεισμού», όπως εμφανίζεται στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης) μείον «Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα». Τα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια υπολογίζονται ως «Ίδια κεφάλαια», όπως εμφανίζονται στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης, συν τον καθαρό δανεισμό. Οι συντελεστές μόχλευσης την 31/12/19 και 31/12/18 αντίστοιχα είχαν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Σύνολο Δανειακών υποχρεώσεων Μείον: Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Αναπροσαρμοσμένο καθαρό χρέος Σύνολο Ιδίων κεφαλαίων Αναπροσαρμοσμένο καθαρό χρέος προς αναπροσαρμοσμένα ίδια κεφάλαια 31/12/2019 31/12/2018 24.074.099 (4.066.858) 20.908.128 (5.944.584) 20.007.241 14.963.545 39.410.502 40.175.407 0,34 0,27 21. Δανειακές υποχρεώσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ Μη κυκλοφοριακές υποχρεώσεις Εγγυημένα τραπεζικά δάνεια Μη εγγυημένα τραπεζικά δάνεια Ομολογιακά δάνεια Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Κυκλοφοριακές υποχρεώσεις Εγγυημένα τραπεζικά δάνεια Μη εγγυημένα τραπεζικά δάνεια Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 5.091.269 5.900.000 6.000.000 3.261.259 20.252.529 0 9.000.000 6.000.000 3.119.192 18.119.192 0 0 0 18.481 18.481 0 9.000.000 6.000.000 2.310.308 17.310.308 2.257.601 327.841 1.236.128 3.821.570 1.838.217 0 950.719 2.788.936 0 0 9.951 9.951 0 0 760.214 760.214 Η Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της Εταιρείας την 11/05/2018 ενέκρινε την έκδοση κοινού ομολογιακού δανείου κατά τις διατάξεις του ν. 3156/2003, ύψους έως € 8.000.000 για αναχρηματοδότηση υφιστάμενου τραπεζικού δανεισμού και παρείχε στο Διοικητικό Συμβούλιο τις απαιτούμενες για την υλοποίηση της ανωτέρω απόφασης εξουσιοδοτήσεις. Σε εκτέλεση της ως άνω απόφασης, το Διοικητικό Συμβούλιο της 19/12/2018 αποφάσισε την έκδοση κοινού ομολογιακού δανείου (μη μετατρέψιμου) ύψους € 6.000.000 με την έκδοση 6.000.000 ομολογιών ονομαστικής αξίας € 1,00 η κάθε μία. Το ομολογιακό δάνειο καλύφθηκε εξ’ ολοκλήρου από την ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK ERGASIAS Α.Ε.. Η αποπληρωμή του κεφαλαίου θα γίνει εφάπαξ στις 31/07/2021 και το επιτόκιο δανεισμού καθορίστηκε σε 3,80% πλέον EURIBOR τριμήνου. Η σύμβαση του ομολογιακού δανείου προβλέπει την τήρηση εκ μέρους της εταιρείας υποχρεώσεων και περιορισμών, καθόλη τη διάρκεια του δανείου, που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων και την τήρηση του χρηματοοικονομικού δείκτη «Συνολικός Καθαρός Δανεισμός/EBITDA» υπολογιζόμενο επί των ετήσιων και εξαμηνιαίων ελεγμένων ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. A. Όροι και σχέδια αποπληρωμής Οι όροι και οι προϋποθέσεις των δανείων που είναι σε ισχύ στον Όμιλο την 31/12/2019 έχουν ως εξής: 63 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Δανειστής/Τράπεζα Εγγυημένα τραπεζικά δάνεια Νόμισμα RON EUR EUR Μη εγγυημένα τραπεζικά δάνεια EUR EUR EUR Ονομαστικό επιτόκιο Robor 3m + 2,55% Robor 3m + 2,9% Robor 3m + 2,9% Euribor 1m+3,8% 1y Euribor+ 3,5% Euribor 6m+3,85% Έτος λήξης 2020 2024 2024 Τύπος ενέχυρου Ονομαστικό υπολειπόμενο ποσό 7.348.870 Προσημείωση ακινήτου Προσημείωση ακινήτου Εξασφάλιση απαιτήσεων 1.487.759 2.361.111 3.500.000 6.227.841 2021 - 4.200.000 2020 - 27.841 2021 - 2.000.000 Ομολογιακά δάνεια 6.000.000 EUR Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Euribor 3m+3,8% 2021 6.000.000 4.497.387 EUR 6,0% 2021 EUR 0% 2022 EUR 5,0% 2023 EUR 4,0% 2023 EUR 2% 2024 EUR 1y Euribor+3,5% > 3,99% 2024 EUR 5% 2025 EUR 2% 2026 ΔΠΧΑ 16 Ενέχυρο εξοπλισμού Ενέχυρο εξοπλισμού Ενέχυρο εξοπλισμού Ενέχυρο εξοπλισμού Ενέχυρο εξοπλισμού 435.800 1.363 294.361 1.221.029 808.598 Ενέχυρο εξοπλισμού Ενέχυρο εξοπλισμού Ενέχυρο εξοπλισμού μέχρι 1 έτος > από 1 έτος 21.440 353.588 690.826 208.098 462.284 24.074.099 Για την κάλυψη των δανείων υφίστανται προσημειώσεις για ακίνητα του Ομίλου αξίας € 12,3 εκατ. B. Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Οι υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης είναι πληρωτέες ως εξής: Μελλοντικές ελάχιστες πληρωμές μισθωμάτων Λιγότερο από ένα έτος Μεταξύ ενός και πέντε ετών Περισσότερο από πέντε έτη 2019 1.229.133 3.194.831 15.968 4.439.932 Τόκοι 2019 120.609 233.203 3 353.815 Ο ΟΜΙΛΟΣ Παρούσα Μελλοντικές αξία ελάχιστες ελάχιστων πληρωμές πληρωμών μισθωμάτων μισθωμάτων 2019 2018 1.108.524 1.056.974 2.961.628 3.343.689 15.965 19.661 4.086.117 4.420.324 Τόκοι 2018 106.255 243.903 255 350.413 Παρούσα αξία ελάχιστων πληρωμών μισθωμάτων 2018 950.720 3.099.786 19.406 4.069.911 64 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Λιγότερο από ένα έτος Μεταξύ ενός και πέντε ετών Περισσότερο από πέντε έτη Μελλοντικές ελάχιστες πληρωμές μισθωμάτων 2019 15.788 13.809 0 29.597 Τόκοι 2019 718 447 0 Παρούσα αξία ελάχιστων πληρωμών μισθωμάτων 2019 15.070 13.362 0 Μελλοντικές ελάχιστες πληρωμές μισθωμάτων 2018 848.398 2.452.271 19.661 Τόκοι 2018 88.184 161.370 255 Παρούσα αξία ελάχιστων πληρωμών μισθωμάτων 2018 760.214 2.290.902 19.406 1.165 28.432 3.320.331 249.809 3.070.522 22. Εμπορικές και λοιπές υποχρεώσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ Εμπορικές υποχρεώσεις Δεδουλευμένα έξοδα Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις σε συνδεδεμένα μέρη Υποχρεώσεις σε συνδεδεμένα μέρη Ασφαλιστικές εισφορές Μισθοί και ημερομίσθια πληρωτέα Δεδουλευμένα έξοδα - προσωπικού Φ.Π.Α. πληρωτέος και λοιποί φόροι Λοιπές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις - μη χρηματοδοτικά μέσα Μερίσματα πληρωτέα Λοιπά δεδουλευμένα Λοιπές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις - χρηματοδοτικά μέσα Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο Μη Κυκλοφοριακά Κυκλοφοριακά Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 11.087.758 303.018 11.390.777 1.517.414 1.517.414 421.228 154.046 48.436 552.483 45.448 11.813.198 50.806 11.864.004 357.201 357.201 341.572 78.956 0 480.501 31.109 0 0 0 1.265.986 1.265.986 291.589 0 0 578.089 22.183 3.755.518 0 3.755.518 787.237 787.237 253.376 (176) 0 562.308 31.109 1.221.641 932.138 891.861 846.617 695.722 251.910 53.426 24.718 80.532 19.817 20.417 16.410 0 20.625 80.532 0 1.001.059 125.067 36.828 101.156 2.222.700 15.130.890 23.265 15.107.625 15.130.890 1.057.205 13.278.409 9.017 13.269.392 13.278.409 928.688 2.194.674 0 2.194.674 2.194.674 947.774 5.490.528 9.017 5.481.511 5.490.528 Πληροφορίες σε σχέση με την έκθεση σε συναλλαγματικό κίνδυνο και κίνδυνο ρευστότητας περιλαμβάνονται στη σημείωση 26. 23. Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Ο ΟΜΙΛΟΣ Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.337.474 1.337.474 1.177.574 1.177.574 0 0 682.156 682.156 24. Συμβατικές υποχρεώσεις Ο ΟΜΙΛΟΣ Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 205.135 205.135 629.126 629.126 0 0 569.362 569.362 65 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 25. Προβλέψεις Ο ΟΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Συναλλαγματικές διαφορές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Μη κυκλοφοριακά Κυκλοφοριακά Δικαστικές υποθέσεις* 293.023 (7.075) 285.948 0 285.948 285.948 Σύνολο 293.023 (7.075) 285.948 0 285.948 285.948 *Βλέπε σχετικά τη σημείωση 4vi. 66 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Χρηματοοικονομικά μέσα 26. Χρηματοοικονομικά μέσα - Εύλογες αξίες και διαχείριση κινδύνου A. Λογιστική ταξινόμηση και εύλογες αξίες Ο ακόλουθος πίνακας εμφανίζει τις λογιστικές αξίες των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων που διαθέτει ο Όμιλος. Τα εν λόγω χρηματοοικονομικά μέσα δεν επιμετρώνται στην εύλογη αξία: Ο ΟΜΙΛΟΣ Λογιστική Αξία 31/12/2019 Δάνεια και απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία μη επιμετρώμενα σε εύλογη αξία Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις μη επιμετρώμενα σε εύλογη αξία Τραπεζικά δάνεια Υποχρεώσεις από χρηματοδοτική μίσθωση Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Σύνολο 12.244.554 4.066.858 16.311.412 0 0 0 12.244.554 4.066.858 16.311.412 0 0 0 0 19.576.711 4.497.387 13.909.249 37.983.348 19.576.711 4.497.387 13.909.249 37.983.348 Λογιστική Αξία 31/12/2018 Δάνεια και απαιτήσεις Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία μη επιμετρώμενα σε εύλογη αξία Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις μη επιμετρώμενα σε εύλογη αξία Τραπεζικά δάνεια Υποχρεώσεις από χρηματοδοτική μίσθωση Εμπορικές υποχρεώσεις B. Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Σύνολο 11.152.540 5.944.584 17.097.124 0 0 0 11.152.540 5.944.584 17.097.124 0 0 0 0 16.838.217 4.069.911 12.346.271 33.254.399 16.838.217 4.069.911 12.346.271 33.254.399 Διαχείριση κινδύνων Ο Όμιλος εκτίθεται σε διάφορους κινδύνους σχετικούς με τα χρηματοοικονομικά μέσα. Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις του Ομίλου ανά κατηγορία συνοψίζονται στη σημείωση 26 (A). Οι κύριοι τύποι τέτοιων κινδύνων είναι: i. Πιστωτικός κίνδυνος Κίνδυνος ρευστότητας Κίνδυνος αγοράς Πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων Η διαχείριση κινδύνων συντονίζεται στο επίπεδο Ομίλου, σε στενή συνεργασία με το Διοικητικό Συμβούλιο και επικεντρώνεται κυρίως στο να εξασφαλίζει ενεργητικά τις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες ταμειακές εισροές ελαχιστοποιώντας την έκθεση σε ασταθείς χρηματοπιστωτικές αγορές. Ο Όμιλος δεν συμμετέχει ενεργά στην αγοραπωλησία χρηματοπιστωτικών μέσων με σκοπό το κέρδος. Οι σημαντικότεροι κίνδυνοι στους οποίους εκτίθεται ο Όμιλος περιγράφονται παρακάτω. ii. Πιστωτικός κίνδυνος Η έκθεση του Ομίλου σε πιστωτικούς κινδύνους επηρεάζεται κυρίως από τα ατομικά χαρακτηριστικά του κάθε πελάτη. Ωστόσο, η Διοίκηση λαμβάνει υπόψη της τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τον πιστωτικό κίνδυνο της πελατειακής της βάσης, συμπεριλαμβανομένου 67 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 και του κινδύνου αθέτησης πληρωμών του κλάδου και της χώρας στην οποία οι πελάτες δραστηριοποιούνται. Επιπλέον, λεπτομέρειες της συγκέντρωσης των εσόδων περιλαμβάνονται στη σημείωση 7. Εμπορικές απαιτήσεις Στο πλαίσιο της διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου το Διοικητικό Συμβούλιο διαμορφώνει τις διαδικασίες και τις πολιτικές που είναι απαραίτητες για την αποτελεσματική πρόληψη και διαχείριση του πιστωτικού κινδύνου. Το Διοικητικό Συμβούλιο, με τη συνεργασία κυρίως της Γενικής, Οικονομικής και Εμπορικής Διεύθυνσης: θεσπίζει και εφαρμόζει διαδικασίες πιστωτικού ελέγχου με στόχο την ελαχιστοποίηση των επισφαλειών και την άμεση κάλυψη των απαιτήσεων με αξιόγραφα. προβαίνει σε εκτίμηση των αναγκών του Ομίλου σε ίδια κεφάλαια για την αντιμετώπιση του πιστωτικού κινδύνου. προβαίνει στο διαχωρισμό των απαιτήσεων και λοιπών ανοιγμάτων σε απαιτήσεις υπό καθυστέρηση και επισφαλείς απαιτήσεις (impaired). ελέγχει διαρκώς τις απαιτήσεις του, είτε χωριστά είτε κατά ομάδα και ενσωματώνει τις πληροφορίες αυτές στις διαδικασίες του πιστωτικού ελέγχου προσδιορίζει τα ποσά των απαιτούμενων απομειώσεων επισφαλών απαιτήσεων προσδιορίζει τις πολιτικές και τις διαδικασίες αποτίμησης και διαχείρισης τυχόν εξασφαλίσεων προβαίνει σε ανάλυση των διαφόρων κατηγοριών ανοιγμάτων με βάση την εναπομένουσα ληκτότητά τους. αξιολογεί τις ασφάλειες που παρέχονται υπέρ του Ομίλου. ελέγχει την ακεραιότητα, αξιοπιστία και ακρίβεια των πηγών δεδομένων που χρησιμοποιεί, καθώς και τη διαδικασία επικαιροποιήσεως αυτών. εκτιμά, σε συνεργασία με την Εμπορική Διεύθυνση, την πιστοληπτική ικανότητα των αντισυμβαλλόμενων πελατών. Για τη μείωση του πιστωτικού κινδύνου, λαμβάνονται υπόψη η πιστοληπτική ικανότητα του αντισυμβαλλόμενου, ο κίνδυνος της χώρας, αλλά και ο τομέας της οικονομίας στον οποίο δραστηριοποιείται, καθώς και ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά του. Σημειώνεται ότι, οι πωλήσεις γίνονται κυρίως σε μεγάλους κρατικούς και ιδιωτικούς οργανισμούς με αξιολογημένο ιστορικό πιστοληπτικής ικανότητας. Η πολιτική του Ομίλου είναι να συνεργάζεται μόνο με αξιόπιστους πελάτες. Τέλος, ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση για τις απαιτήσεις από πελάτες και τα συμβατικά περιουσιακά στοιχεία για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Επομένως, σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος επιμετρά την πρόβλεψη ζημιάς για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ' όλη τη διάρκεια ζωής. Για τον προσδιορισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών χρησιμοποιείται πίνακας χρονολογικής ανάλυσης και ποσοστών με τη χρήση ιστορικών δεδομένων και εύλογων προβλέψεων. Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, η μέγιστη έκθεση στον πιστωτικό κίνδυνο για τις εμπορικές απαιτήσεις ανά γεωγραφική περιοχή είχε ως εξής: Γεωγραφική Περιοχή Ρουμανία Ελλάδα Μαρόκο Αυστρία Γαλλία Αλβανία Ισπανία Βουλγαρία Κύπρος Γερμανία Ουγγαρία Άλλες Χώρες Σύνολο Εκτίμηση αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς (ECL) Απομείωση μη εισπράξιμων απαιτήσεων Συνολική απομείωση 8.343.197 3.493.941 163.737 133.352 138.290 128.444 83.997 35.040 28.085 20.793 2.967 4.170 (9.945) (334.584) 0 0 0 0 0 0 0 0 0 (100) (241.447) (529.783) 0 0 (5.629) 0 0 0 0 0 0 0 (251.392) (864.367) 0 0 (5.629) 0 0 0 0 0 0 (100) 8.091.805 2.629.575 163.737 133.352 132.661 128.444 83.997 35.040 28.085 20.793 2.967 4.070 12.576.015 (344.629) (776.859) (1.121.488) 11.454.526 Μεικτή αξία 2019 Καθαρή αξία 2019 Στις 31 Δεκεμβρίου 2019 η ενηλικίωση των εμπορικών απαιτήσεων που δεν έχουν απομειωθεί έχει ως εξής: Μη ληξιπρόθεσμες 31/12/2019 7.960.815 Ληξιπρόθεσμες 1 - 30 μέρες 1.696.348 Ληξιπρόθεσμες 31-90 μέρες 827.310 Ληξιπρόθεσμες 91-120 μέρες Ληξιπρόθεσμες περισσότερο από 121 ημέρες 89.333 880.721 11.454.526 68 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Τα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα αφορούν διαθέσιμα και βραχυπρόθεσμα εύκολα ρευστοποιήσιμες επενδύσεις, που είναι εύκολα μετατρέψιμες σε μετρητά και είναι τόσο κοντά στη λήξη τους, ώστε παρουσιάζουν αμελητέο κίνδυνο για αλλαγές στην αποτίμησή τους κατά το χρόνο της εκκαθάρισης. iii. Κίνδυνος Ρευστότητας Ο Όμιλος διαχειρίζεται τις ανάγκες ρευστότητας του με προσεκτική παρακολούθηση των χρεών των μακροπρόθεσμων χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων, καθώς επίσης και των πληρωμών. Οι ανάγκες ρευστότητας παρακολουθούνται σε διάφορες χρονικές ζώνες, σε καθημερινή και εβδομαδιαία βάση, καθώς και βάσει μιας κυλιόμενης προβολής 30 ημερών. Οι μακροπρόθεσμες ανάγκες ρευστότητας για μια περίοδο 180 και 360 ημερών προσδιορίζονται μηνιαία. Οι καθαρές ταμειακές ανάγκες συγκρίνονται με τα διαθέσιμα όρια δανεισμού, προκειμένου να καθοριστεί το μέγιστο ύψος ή τυχόν ελλείψεις. Αυτή η ανάλυση δείχνει ότι τα διαθέσιμα όρια δανεισμού αναμένονται να είναι επαρκή. Στόχος του Ομίλου είναι να διατηρήσει μετρητά και καταθέσεις για να αντιμετωπίσει τις ανάγκες ρευστότητας για περιόδους 30 ημερών κατ’ ελάχιστο. Ο στόχος αυτός πληρούται για τις περιόδους αναφοράς. Η χρηματοδότηση για τις μακροπρόθεσμες ανάγκες ρευστότητας εξασφαλίζεται επιπλέον από ένα ικανοποιητικό ποσό σε δεσμευμένες πιστωτικές διευκολύνσεις. Δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στη σωστή διαχείριση των αποθεμάτων, απαιτήσεων και υποχρεώσεων, ώστε να παρέχεται το μέγιστο της ταμειακής ρευστότητας στον Όμιλο. Έκθεση σε κίνδυνο ρευστότητας Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, οι εμπορικές και δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου έχουν συμβατικές λήξεις (συμπεριλαμβανομένων των πληρωμών τόκων ανάλογα με την περίπτωση), όπως συνοψίζονται παρακάτω: 31 Δεκεμβρίου 2019 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Εγγυημένα τραπεζικά δάνεια Μη εγγυημένα τραπεζικά δάνεια Ομολογιακά δάνεια Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις - χρηματοοικονομικά μέσα iv. Μεταφερό -μενο ποσό Σύνολο 2020 2021 2022 7.348.870 7.462.884 2.311.404 1.441.016 6.227.841 6.496.175 950.545 6.000.000 6.462.000 4.497.387 2026 και μεταγενέστερα 2023 2024 2025 1.431.984 1.423.030 855.451 0 0 5.545.630 0 0 0 0 0 231.000 6.231.000 0 0 0 0 0 4.889.482 1.369.641 1.311.482 1.032.674 639.489 362.632 157.596 15.968 11.390.777 11.390.777 11.390.777 0 0 0 0 0 0 1.001.059 1.001.059 1.001.059 0 0 0 0 0 0 36.465.934 37.702.377 14.943.022 13.088.112 1.032.674 639.489 362.632 157.596 15.968 Κίνδυνος αγοράς Σε σχέση με τον κίνδυνο που απορρέει από τις γενικότερες συνθήκες της αγοράς, ο Όμιλος έχει μειωμένη έκθεση στο συγκεκριμένο κίνδυνο, λόγω της γεωγραφικής διασποράς του με ισομερή κατανομή των πωλήσεων μεταξύ Ελλάδας, Ρουμανίας και λοιπών χωρών με κύρια έκθεση στις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Σημαντικό μέρος αυτών των πωλήσεων απευθύνεται στο χρηματοοικονομικό τομέα και κυρίως στον τραπεζικό. Η συνεχιζόμενη αρνητική οικονομική συγκυρία καθιστά τις αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται ο Όμιλος περισσότερο ευάλωτες. Ωστόσο τα προϊόντα τα οποία προσφέρονται στους ιδιωτικούς και κρατικούς οργανισμούς είναι απαραίτητα τόσο για την καθημερινή τους λειτουργία όσο και για την ανάπτυξη τους. Επιπλέον, ο Όμιλος με την επίτευξη της σημαντικής μείωσης των λειτουργικών δαπανών είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικός και μπορεί να προσφέρει το υψηλό επίπεδο των προϊόντων και υπηρεσιών σε ανταγωνιστικότερες τιμές. Ο Όμιλος δεν χρησιμοποιεί παράγωγα για τη διαχείριση των κινδύνων της αγοράς. Σε σχέση με τους κινδύνους που απορρέουν από τη μεταβλητότητα των επιτοκίων και των συναλλαγματικών ισοτιμιών: Συναλλαγματικός κίνδυνος Ο Όμιλος είναι εκτεθειμένος σε συναλλαγματικό κίνδυνο στο βαθμό που υπάρχει μια αναντιστοιχία μεταξύ των νομισμάτων στα οποία οι πωλήσεις, οι αγορές και ο δανεισμός εκφράζονται και των αντίστοιχων λειτουργικών νομισμάτων των εταιρειών του Ομίλου. Το λειτουργικό νόμισμα των εταιρειών του Ομίλου είναι κυρίως το ευρώ. Τα εκτός ευρώ νομίσματα στα οποία συναλλάσσεται ο Όμιλος όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα είναι κυρίως το RON. 69 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Έκθεση σε συναλλαγματικό κίνδυνο Τα συνοπτικά ποσοτικά δεδομένα σχετικά με την έκθεση του Ομίλου στο συναλλαγματικό κίνδυνο, όπως αναφέρεται στη Διοίκηση του Ομίλου έχουν ως εξής. 31 Δεκεμβρίου 2019 EUR RON Εμπορικές απαιτήσεις 3.419.135 8.280.155 58.046 0 0 11.757.337 370.401 613.045 27.069 0 0 1.010.515 3.305.741 717.110 43.855 151 0 4.066.858 Δανειακές υποχρεώσεις (22.173.448) (1.900.651) 0 0 0 (24.074.099) Εμπορικές υποχρεώσεις (6.533.115) (6.298.289) (75.709) (1.010) (69) (12.908.191) Λοιπές υποχρεώσεις (1.157.067) (1.038.336) (27.296) 0 0 (2.222.700) (22.768.352) 373.035 25.966 (859) (69) (22.370.279) Λοιπές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Καθαρή κατάσταση έκθεσης της οικονομικής θέσης ALL USD GBP Σύνολο Έκθεση σε συναλλαγματικές διακυμάνσεις έγκειται κυρίως στις συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν κατά την ενσωμάτωση στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις των οικονομικών καταστάσεων των θυγατρικών επιχειρήσεων του Ομίλου στην Ρουμανία και τη μετατροπή τους από το λειτουργικό νόμισμα RON στο νόμισμα παρουσίασης ευρώ. Ανάλυση ευαισθησίας Μια λογικά πιθανή μεταβολή του RON Ρουμανίας έναντι του Ευρώ θα επέφερε τις εξής μεταβολές: RON (10% αυξητική μεταβολή) Αποτελέσματα προ φόρων Ίδια Κεφάλαια RON (10% μειωτική μεταβολή) Αποτελέσματα προ φόρων Ίδια Κεφάλαια 2019 (177.639) (2.117.251) 2019 217.115 2.587.751 Κίνδυνος επιτοκίων Εκφράζει τον κίνδυνο στα αποτελέσματα από την διακύμανση των επιτοκίων. Έκθεση σε κίνδυνο επιτοκίων Το προφίλ του επιτοκίου τοκοφόρων χρηματοοικονομικών μέσων του Ομίλου, όπως αναφέρεται στη Διοίκηση του Ομίλου έχει ως εξής: 2019 Χρηματοοικονομικά μέσα μεταβαλλόμενου επιτοκίου Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Δανειακές υποχρεώσες 4.066.858 24.074.099 28.140.956 Ανάλυση ευαισθησίας Μία λογική μεταβολή των επιτοκίων της τάξης του +/- 100bp θα επέφερε τις εξής μεταβολές στα αποτελέσματα προ φόρων και στα ίδια κεφάλαια του Ομίλου: 2019 Κέρδος ή ζημιά 100bp αύξηση 100bp μείωση 240.741 (240.741) Ίδια κεφάλαια, καθαρά από φόρο 100bp αύξηση 182.963 100bp μείωση (182.963) 70 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Σύνθεση ομίλου 27. Κατάσταση θυγατρικών Παρατίθεται παρακάτω πίνακας που περιλαμβάνει όλες τις θυγατρικές του Ομίλου την 31/12/2019: Έδρα Ποσοστό συμμετοχής INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ Ελλάδα LYKOS PAPERLESS SOLUTIONS Α.Ε. Ελλάδα INFORM ΛΥΚΟΣ (ΕΛΛΑΣ) ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε. INFORM ALBANIA Sh.p.k Επωνυμία TERRANE LTD Μέθοδος ενοποίησης Σχέση συμμετοχής Μητρική - Μητρική 99,91% Ολική Άμεση Ελλάδα 100,00% Ολική Άμεση Αλβανία 75,50% Ολική Άμεση Κύπρος 100,00% Ολική Άμεση S.C. INFORM LYKOS S.A. Ρουμανία 99,99% Ολική Έμμεση COMPAPER CONVERTING S.A. Ρουμανία 97,44% Ολική Έμμεση SISTEC NEXT DOCS S.R.L. Ρουμανία 65,07% Ολική Έμμεση SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. Ρουμανία 65,44% Ολική Έμμεση Ο λογαριασμός των επενδύσεων σε θυγατρικές αναλύεται ως εξής: Επενδύσεις σε θυγατρικές TERRANE LTD INFORM ΛΥΚΟΣ (ΕΛΛΑΣ) ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε. LYKOS PAPERLESS SOLUTIONS Α.Ε. INFORM ALBANIA Sh.p.k 31/12/2019 31/12/2018 20.402.500 12.994.001 1.301.631 317.000 20.402.500 0 1.301.631 317.000 35.015.132 22.021.131 Κατά τη διάρκεια της χρήσης 2019: α) Στις 27 Δεκεμβρίου 2019, ολοκληρώθηκε η διαδικασία διάσπασης της «IΝFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΝΤΥΠΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ» με την απόσχιση του κλάδου παραγωγής, επεξεργασίας, ανάπτυξης και εμπορίας συστημάτων έντυπης πληροφορικής και την εισφορά του στη νέα κατά 100% θυγατρική αυτής, συνιστώμενη γι’ αυτό το σκοπό ανώνυμη εταιρεία, με την επωνυμία «INFORM ΛΥΚΟΣ (ΕΛΛΑΣ) ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε.» βάσει των διατάξεων του Ν. 4601/2019, του Ν. 4548/2018 και του άρθρου 54 του Ν. 4172/2013. Με την ολοκλήρωση της ως άνω διάσπασης και την συνεπακόλουθη τροποποίηση της επωνυμίας και του σκοπού της, η επωνυμία της Εταιρείας είναι εφεξής «IΝFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ». Η αξία της εισφοράς, που αποτελεί παράλληλα και την αξία συμμετοχής της μητρικής στη νέα εταιρεία, σύμφωνα με σχετική αποτίμηση από ανεξάρτητο ελεγκτικό οίκο, ανήλθε σε € 12.994.001. Σημειώνεται, ότι η εν λόγω απόσχιση σε ενοποιημένο επίπεδο δεν είχε καμία ουσιώδη επίδραση στα ενοποιημένα οικονομικά στοιχεία του Ομίλου καθώς η νέα εταιρεία INFORM ΛΥΚΟΣ (ΕΛΛΑΣ) ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε. ενοποιείται πλήρως αφού η IΝFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ κατέχει το 100% αυτής. Εκτενής αναφορά επί του θέματος και των χρηματοοικονομικών μεγεθών του κλάδου και των λειτουργικών επιπτώσεων, γίνεται στο από 12/11/2019 δημοσιευθέν πληροφοριακό δελτίο του Ομίλου καθώς και στην παράγραφο 3.2. της ετήσιας έκθεσης Διοικητικού Συμβουλίου που συνοδεύει τις συνημμένες οικονομικές καταστάσεις. (β) Στις 30 Οκτωβρίου 2019, ολοκληρώθηκε η εξαγορά του πλειοψηφικού ποσοστού του μετοχικού κεφαλαίου των εταιρειών SISTEC NEXT DOCS S.R.L. και SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L., μετά την επιτυχή εκπλήρωση των προϋποθέσεων που αναφέρονται στη Συμφωνία Εξαγοράς Μετοχών (SPA). Συγκεκριμένα η INFORM LYKOS Ρουμανίας εξαγόρασε το 65,07% της SISTEC NEXT DOCS S.R.L. και το 65,45% της SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. Οι εταιρείες δραστηριοποιούνται στο κλάδο των υπηρεσιών διαχείρισης εγγράφων (συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης, ροής εργασίας και ανάπτυξης επιχειρηματικών διαδικασιών, έμμετρης ανάγνωσης, ευρετηρίασης, δημιουργίας εσωτερικών εγγράφων, διαδικαστικού ελέγχου και πρόσβασης), καθώς και φυσικής αρχειοθέτησης και πιστοποιημένης ασφαλούς καταστροφής εγγράφων. Με αυτήν την επένδυση, η INFORM Ρουμανίας επεκτείνει το φάσμα των παρεχόμενων υπηρεσιών που προσφέρει στους υφιστάμενους πελάτες αλλά και την δυνατότητα προσέγγισης νέων πελατών, καθώς οι αναφερόμενες υπηρεσίες είναι απόλυτα συνδεδεμένες και συμπληρωματικές με τις υφιστάμενες δραστηριότητες του Ομίλου INFORM που αφορούν τη διαχείριση δεδομένων και αναπαραγωγή εγγράφων σε έγχαρτη και ηλεκτρονική μορφή. Με το δεδομένο ότι οι παραπάνω αποκτήσεις πραγματοποιήθηκαν την 30/10/2019, στα ενοποιημένα αποτελέσματα της τρέχουσας χρήσης ενσωματώθηκαν τα παρακάτω κονδύλια: 71 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Πωλήσεις Λειτουργικά έξοδα εξαιρουμένων των αποσβέσεων Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων, χρηματοδοτικών, επενδυτικών αποτελεσμάτων και συνολικών αποσβέσεων Αποσβέσεις Κέρδη / (ζημιές) προ φόρων SISTEC NEXT DOCS S.R.L. 539.133 (440.315) SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. 169.923 (113.252) Σύνολο 709.056 (553.567) 101.260 (15.034) 84.022 60.097 (7.327) 52.397 161.356 (22.361) 136.419 Η αξία μεταβίβασης των δύο εταιρειών καθώς και τα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις που αποκτήθηκαν κατά την συνένωση αναλύονται στην παραπάνω σημείωση 15 (Β). Τέλος, η κατά 100% θυγατρική εταιρεία Terrane Ltd με έδρα την Κύπρο απορρόφησε την επίσης Κυπριακή θυγατρική της INFORM LYKOS (ROMANIA) Ltd. Το εν λόγω γεγονός δεν είχε καμία επίδραση στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. 28. Μη ελέγχουσες συμμετοχές (NCI) Ο Όμιλος δεν περιλαμβάνει θυγατρική με ουσιώδεις μη ελεγχόμενες συμμετοχές 72 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Άλλες γνωστοποιήσεις 29. Λειτουργικές μισθώσεις Οι μισθώσεις χαρακτηρίζονται σαν χρηματοδοτικές, όταν οι όροι των σχετικών συμβάσεων μεταφέρουν από άποψη ουσίας όλους τους κινδύνους και τα οφέλη του αντικειμένου που ενοικιάζεται στο μισθωτή. Μισθώσεις όπου ουσιωδώς οι κίνδυνοι και ανταμοιβές της ιδιοκτησίας διατηρούνται από τον εκμισθωτή ταξινομούνται ως λειτουργικές μισθώσεις (καθαρές από τυχόν κίνητρα που προσφέρθηκαν από τον εκμισθωτή) και αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα της χρήσης με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της περιόδου της μίσθωσης. O Όμιλος δεν μισθώνει ή εκμισθώνει σημαντικές συμβάσεις από άποψη διάρκειας ή αξίας εκτός από αυτές που αφορούν μισθώσεις ακινήτων με συνδεδεμένες εταιρείες. Στις 31 Δεκεμβρίου, οι μελλοντικές ελάχιστες καταβολές χρηματοδοτικών μισθωμάτων παρατίθενται στη σημείωση 21 (Β). 30. Δεσμεύσεις Ο Όμιλος δεν έχει αναλάβει σημαντικές δεσμεύσεις πέραν όσων αναφέρονται σε επιμέρους ενότητες (δάνεια, συμβάσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων κ.τ.λ.). 31. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις και εγγυήσεις Το 2016, η Επιτροπή Ανταγωνισμού της Ρουμανίας επέβαλε πρόστιμο ποσού περίπου € 800 χιλ. στη θυγατρική του Ομίλου Inform Lykos S.A., (ILR) με έδρα τη Ρουμανία. Καθώς η Διοίκηση είναι πεπεισμένη ότι ο Όμιλος ακολουθεί το δίκαιο του ανταγωνισμού και ότι η ετυμηγορία είναι αδικαιολόγητη και δυσανάλογη, έχει ασκήσει έφεση κατά της εν λόγω απόφασης. Το 2017 το εφετείο απέρριψε τα αιτήματα που υπέβαλε η εταιρεία. Σε απάντηση αυτής της ετυμηγορίας, η εταιρεία άσκησε έφεση στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ρουμανίας. Η πρώτη ακρόαση έχει προγραμματιστεί για την 5η Νοεμβρίου 2020. Συνεπώς, κατά την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας έκθεσης, η δικαστική υπόθεση είναι ακόμα σε εξέλιξη. Λαμβάνοντας υπόψη παρόμοιες περιπτώσεις άλλων εταιρειών, η Διοίκηση του Ομίλου εκτιμά ότι η ILR θα καταβάλει ένα πρόστιμο το οποίο θα είναι σημαντικά χαμηλότερο από την αρχική ετυμηγορία. Στο πλαίσιο εφαρμογής της αρχής της συντηρητικότητας η Διοίκηση σχημάτισε στη χρήση 2016 σχετική πρόβλεψη ποσού € 300 χιλ. για αυτή την υπόθεση, η οποία περιλαμβάνεται στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. Εκτός της ανωτέρω περίπτωσης, δεν υπάρχουν άλλες επίδικες ή νομικές απαιτήσεις που αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά την οικονομική θέση της Εταιρείας κατά την 31/12/2019. Στις ελληνικές εταιρείες του Ομίλου, για τα έτη 2011-2018 έχουν χορηγηθεί φορολογικά πιστοποιητικά με συμπέρασμα χωρίς επιφύλαξη σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 82, παρ. 5, του νόμου 2238/1994 και του άρθρου 65α του ν. 4174/2014. Ο φορολογικός έλεγχος για τη χρήση 2019 βρίσκεται σε εξέλιξη και αναμένεται να ολοκληρωθεί χωρίς σημαντική φορολογική επιβάρυνση. Αναφορικά με τις θυγατρικές και συνδεδεμένες εταιρείες, δεν έχουν ελεγχθεί φορολογικά από τις φορολογικές αρχές για τις χρήσεις, που παρουσιάζονται παρακάτω και ως εκ τούτου, οι φορολογικές υποχρεώσεις τους όσον αφορά στις χρήσεις αυτές δεν έχουν καταστεί οριστικές: Επωνυμία INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ LYKOS PAPERLESS SOLUTIONS Α.Ε. INFORM ΛΥΚΟΣ (ΕΛΛΑΣ) ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε. INFORM ALBANIA Sh.p.k TERRANE LTD S.C. INFORM LYKOS S.A. COMPAPER CONVERTING S.A. SISTEC NEXT DOCS S.R.L. SISTEC CONFIDENTIAL S.R.L. Έδρα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Αλβανία Κύπρος Ρουμανία Ρουμανία Ρουμανία Ρουμανία Xρήσεις 2019 2019 2019 2011-2019 2014-2019 2005-2019 2005-2019 2008-2019 2010-2019 Εκτός από τα παραπάνω, δεν υπάρχουν άλλες περιπτώσεις ενδεχόμενων υποχρεώσεων ή ενδεχόμενων απαιτήσεων, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν σημαντικά τον Όμιλο, είτε την οικονομική κατάσταση ή τη λειτουργία της Εταιρείας. Eμπράγματες ασφάλειες Επί παγίων περιουσιακών στοιχείων των εταιριών του Ομίλου αξίας € 12,3 εκατ. υφίστανται προσημειώσεις υποθήκης για την κάλυψη δανειακών υποχρεώσεων. Επί των Παγίων ή Ακινήτων της μητρικής Εταιρείας δεν υφίστανται εμπράγματα βάρη. 32. Αμοιβές ελεγκτών Οι αμοιβές ελεγκτών για τον ανεξάρτητο εξωτερικό έλεγχο των οικονομικών καταστάσεων του Ομίλου για τη χρήση 2019 ανήλθαν σε ποσό € 101 χιλ. Επίσης, αμοιβές ποσού € 32 χιλ. αφορούν σε μη ελεγκτικές υπηρεσίες. 73 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 33. Συνδεδεμένα μέρη Στο πλαίσιο της λειτουργικής και της επενδυτικής δραστηριότητας του Ομίλου, ορισμένα αποτελέσματα, περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις προέρχονται εκτός των άλλων από συνδεδεμένα πρόσωπα. Οι συναλλαγές αυτές πραγματοποιούνται σε καθαρά εμπορική βάση και σύμφωνα με τους νόμους της αγοράς. Ο Όμιλος δεν συμμετείχε σε καμία συναλλαγή ασυνήθους φύσεως ή περιεχομένου η οποία να είναι ουσιώδης για τον Όμιλο ή τις εταιρείες και τα άτομα που συνδέονται στενά με αυτόν και δεν αποσκοπεί να συμμετάσχει σε τέτοιου είδους συναλλαγές στο μέλλον. Παρακάτω παρατίθενται αναλυτικά οι συναλλαγές μεταξύ της Εταιρείας και των συνδεδεμένων μερών κατά τη διάρκεια των χρήσεων 2019 και 2018 καθώς και τα υπόλοιπα που προέκυψαν από τις συναλλαγές αυτές κατά την 31/12/19 και 31/12/18 αντίστοιχα: Πωλήσεις αγαθών ή υπηρεσιών Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Θυγατρικές Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 0 0 774.006 471.968 370.533 146.716 356.856 208.070 471.968 370.533 920.722 564.926 Αγορές αγαθών ή υπηρεσιών Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Θυγατρικές Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 0 0 2019 2018 1.602.690 2.228.312 2.275.350 5.196.451 2.239.867 5.153.024 2.275.350 5.196.451 3.842.557 7.381.335 Δάνεια χορηγηθέντα Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 Θυγατρικές 0 0 0 3.540 Σύνολο 0 0 0 3.540 Υπόλοιπα απαιτήσεων από πωλήσεις αγαθών ή υπηρεσιών Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Θυγατρικές Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 0 0 41.510 216.396 332.303 0 124.318 31.351 216.396 332.303 41.510 155.669 Υπόλοιπα υποχρεώσεων από αγορές αγαθών ή υπηρεσιών Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Θυγατρικές Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 0 2019 0 2018 1.265.986 433.291 287.466 357.201 0 353.946 287.466 357.201 1.265.986 787.237 Έσοδα από μερίσματα Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Θυγατρικές Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 0 0 1.162.002 711.205 Λοιπά συνδεδεμένα μέρη 18 33 18 33 Σύνολο 18 33 1.162.020 711.238 74 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Υπόλοιπα απαιτήσεων από βασικά διοικητικά στελέχη Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 Βασικά διοικητικά στελέχη 0 0 0 0 Σύνολο 0 0 0 0 Υπόλοιπα υποχρεώσεων από βασικά διοικητικά στελέχη Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 Βασικά διοικητικά στελέχη 0 0 0 0 Σύνολο 0 0 0 0 Αμοιβές βασικών διοικητικών στελεχών Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Βασικά διοικητικά στελέχη Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 490.129 622.594 490.129 622.594 490.129 622.594 490.129 622.594 Αμοιβές μη εκτελεστικών μελών του Δ.Σ. Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 Μη εκτελεστικά μέλη του Δ.Σ. Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2018 2019 2018 42.674 28.640 42.674 28.640 42.674 28.640 42.674 28.640 34. Γεγονότα μεταγενέστερα της περιόδου αναφοράς Στις 11 Μαρτίου 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δήλωσε επίσημα το COVID-19, την ασθένεια που προκαλείται από στέλεχος coronavirus, ως μια πανδημία. Η απειλή για τη δημόσια υγεία οδήγησε σε αυξημένους κυβερνητικούς περιορισμούς και κανονισμούς συμπεριλαμβανομένων της καραντίνας του προσωπικού ή της αδυναμίας πρόσβασης στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις λειτουργίες μας. Η Διοίκηση παρακολουθεί στενά την εξέλιξη αυτής της πανδημίας, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου που μπορεί να επηρεάσει τον Όμιλο, και άμεσα έλαβε μέτρα για την προστασία της επιχείρησης και των ανθρώπων της απέναντι σε αυτή την κρίση. Η διασφάλιση της υγείας του προσωπικού, ο καθορισμός εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας και η άμεση διαχείριση των πληροφοριακών συστημάτων, ώστε να προστατευτεί η απρόσκοπτη απομακρυσμένη εργασία έναντι κυβερνοαπειλών αποτέλεσαν τις πρώτες ενέργειες διασφάλισης της λειτουργίας της επιχείρησης. Η Διοίκηση δεν γνωρίζει καμία περίπτωση μόλυνσης COVID-19 μεταξύ των ανθρώπων της και η επιδημία δεν είχε σημαντική επίδραση στις δραστηριότητες του Ομίλου μέχρι σήμερα. Η Διοίκηση έχει τον κατάλληλο σχεδιασμό για να αντιμετωπίσει την κατάσταση αυτή και θα συνεχίσει να παρακολουθεί και αξιολογεί την τρέχουσα εξέλιξη και να ανταποκρίνεται ανάλογα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΣΕΒ και χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ενδεχόμενος νέος κύκλος της πανδημίας εντός του 2020, η ύφεση στην οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα για το έτος που διανύουμε θα κυμανθεί μεταξύ -4% και -7%, ενώ με τις ίδιες υποθέσεις για το 2021 προβλέπεται ρυθμός ανάπτυξης +6% έως +9%. Έτσι, στη διετία 2020-2021, ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να διαμορφωθεί ετησίως κατά μέσο όρο σε περίπου +2% (με την προϋπόθεση ότι η πανδημία του COVID-19 θα έχει, σε μεγάλο βαθμό, ελεγχθεί μέχρι τις αρχές του 2021). Η επίδραση της πανδημίας στις πωλήσεις αλλά και γενικότερα στη λειτουργία του Ομίλου είναι διαχειρίσιμη στο βαθμό που να μην δημιουργεί αμφιβολίες σχετικά με τη δυνατότητά του να συνεχίσει ομαλά τη δραστηριότητά του. Λόγω της υφιστάμενης μεταβλητότητας των δεδομένων και των προβλέψεων αναφορικά με τα αποτελέσματα και την εξέλιξη των επιπτώσεων της πανδημίας, η Διοίκηση του Ομίλου σύστησε ειδική ομάδα εργασίας και διενεργεί σχετικές αξιολογήσεις και πλάνα δράσης σε τακτική βάση. Η επίδραση της κρίσης θα εξαρτηθεί από: Διάρκεια και έκταση της κρίσης και των περιορισμών μετακινήσεων και λειτουργίας της αγοράς, Μέτρα ενίσχυσης της ρευστότητας της αγοράς καθώς και των επιχειρήσεων που πλήττονται από την πανδημία. Ανάλογα με την εξέλιξη των προαναφερόμενων παραμέτρων η Διοίκηση έχει καταρτίσει διαφορετικά σενάρια διακύμανσης των ταμειακών ροών και ανάλογης σχετικής λειτουργικής και χρηματοοικονομικής δράσης (case scenarios). Συμπερασματικά, σε οποιαδήποτε πιθανή εξέλιξη των επιπτώσεων της πανδημίας, σε ένα εύρος βέβαια λογικό με βάση τα σημερινά δεδομένα, η Διοίκηση του Ομίλου εκτιμά ότι: Δεν θα απαιτηθούν σημαντικά πρόσθετα κεφάλαια ή σημαντικές επιπλέον πιστωτικές γραμμές σε σχέση με τις υφιστάμενες προκειμένου να ανταπεξέλθει στις χρηματοδοτικές της ανάγκες. 75 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Ο Όμιλος θα συνεχίσει απρόσκοπτα την λειτουργία του σε κάθε επίπεδο. Είναι κατάλληλη η εφαρμογή της αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας για την κατάρτιση των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων. Με εξαίρεση το προαναφερθέν γεγονός, δεν έχει λάβει χώρα άλλο γεγονός μεταγενέστερο της 31/12/2019, το οποίο ενδέχεται να έχει σημαντική επίπτωση στην οικονομική κατάσταση ή λειτουργία του Ομίλου. 76 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Λογιστικές αρχές 35. Βάση επιμέτρησης Οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις έχουν συνταχθεί με βάση την αρχή του ιστορικού κόστους εκτός από τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν επιμετρηθεί σε εύλογες αξίες και περιγράφονται στην σχετική σημείωση 4(v). 36. Μεταβολές λογιστικών αρχών Τα ακόλουθα νέα Πρότυπα, Διερμηνείες και τροποποιήσεις Προτύπων έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η εφαρμογή τους είναι υποχρεωτική από την 01/01/2019 ή μεταγενέστερα. (α) Νέα Πρότυπα, Διερμηνείες, Αναθεωρήσεις και Τροποποιήσεις υφιστάμενων Προτύπων τα οποία έχουν τεθεί σε ισχύ και έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Ιανουάριο του 2016, το IASB προέβη στην έκδοση ενός νέου Προτύπου, του ΔΠΧΑ 16. Σκοπός του έργου του IASB ήταν η ανάπτυξη ενός νέου Προτύπου για μισθώσεις που καθορίζει τις αρχές τις οποίες εφαρμόζουν και τα δύο μέρη σε μία σύμβαση - δηλαδή και ο πελάτης («ο μισθωτής») και ο προμηθευτής («ο εκμισθωτής») - για την παροχή σχετικών πληροφοριών για τις μισθώσεις κατά τρόπο που απεικονίζει πιστά αυτές τις συναλλαγές. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, ο μισθωτής θα πρέπει να αναγνωρίσει τα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη μίσθωση. Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 στον Όμιλο περιγράφεται στη σημείωση 36 (β). ΕΔΔΠΧΑ 23 «Αβεβαιότητα σχετικά με Χειρισμούς Φόρου Εισοδήματος» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Ιούνιο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση μίας νέας Διερμηνείας, της ΕΔΔΠΧΑ 23. Το ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος» προσδιορίζει τον λογιστικό χειρισμό του τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου, αλλά δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας. Η ΕΔΔΠΧΑ 23 περιλαμβάνει τις επιπρόσθετες του ΔΛΠ 12 απαιτήσεις, προσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας στον λογιστικό χειρισμό των φόρων εισοδήματος. Η νέα Διερμηνεία δεν έχει επίδραση στις ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 9: «Προπληρωθέντα Στοιχεία με Αρνητική Απόδοση» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 9. Βάσει των υφιστάμενων απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 9, μία οικονομική οντότητα θα επιμετρούσε ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, καθώς το χαρακτηριστικό της «αρνητικής απόδοσης» θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δημιουργεί ενδεχόμενες ταμειακές ροές οι οποίες δεν αποτελούνται μόνο από πληρωμές κεφαλαίου και τόκου. Βάσει των τροποποιήσεων, οι οικονομικές οντότητες επιτρέπεται να επιμετρούν συγκεκριμένα προπληρωτέα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, εφόσον πληρείται μία συγκεκριμένη προϋπόθεση. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 28: «Μακροπρόθεσμες Συμμετοχές σε Συγγενείς και Κοινοπραξίες» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 28. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τον λογιστικό χειρισμό των μακροπρόθεσμων συμμετοχών σε μία συγγενή ή κοινοπραξία – στις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης – βάσει του ΔΠΧΑ 9. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις. Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 2015-2017 (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Το Δεκέμβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση «Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 2015-2017», η οποία αποτελείται από μία σειρά τροποποιήσεων σε ορισμένα Πρότυπα και αποτελεί μέρος του προγράμματος για τις ετήσιες βελτιώσεις στα ΔΠΧΑ. Οι τροποποιήσεις που περιλαμβάνονται στον κύκλο αυτόν είναι οι εξής: ΔΠΧΑ 3 - ΔΠΧΑ 11: Συμμετοχικά δικαιώματα που κατείχε προηγουμένως ο αποκτών σε μία από κοινού λειτουργία, ΔΛΠ 12: Επιπτώσεις στον φόρο εισοδήματος από πληρωμές για χρηματοοικονομικά μέσα ταξινομημένα ως στοιχεία των ιδίων κεφαλαίων, ΔΛΠ 23: Κόστη δανεισμού επιλέξιμα για κεφαλαιοποίηση. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2019. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 19: «Τροποποίηση, Περικοπή ή Διακανονισμός Προγράμματος Καθορισμένων Παροχών» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Το Φεβρουάριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 19, βάσει των οποίων μία οικονομική οντότητα απαιτείται να χρησιμοποιεί επικαιροποιημένες αναλογιστικές παραδοχές κατά τον προσδιορισμό του κόστους τρέχουσας υπηρεσίας και του καθαρού τόκου για την εναπομένουσα περίοδο μετά την τροποποίηση, την περικοπή ή τον διακανονισμό ενός προγράμματος καθορισμένων παροχών. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η ενίσχυση της κατανόησης των οικονομικών καταστάσεων και η παροχή περισσότερο χρήσιμων πληροφοριών στους χρήστες αυτών. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις. 77 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 (β) Επίδραση εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 - ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» Το νέο Πρότυπο, το οποίο εφαρμόζεται υποχρεωτικά για τις λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την 1η Ιανουαρίου 2019 ή μεταγενέστερα, ορίζει τις αρχές για την αναγνώριση, την επιμέτρηση, την παρουσίαση και τις γνωστοποιήσεις σχετικά με τις μισθώσεις. Ο Όμιλος υιοθέτησε το νέο πρότυπο την 1η Ιανουαρίου 2019 χρησιμοποιώντας την απλοποιημένη μέθοδο μετάβασης και συνεπώς δεν αναπροσάρμοσε τα συγκριτικά στοιχεία του 2018 που συμπεριλήφθηκαν στο πρώτο εξάμηνο του 2019. Κατά τη μετάβαση στο νέο Πρότυπο, ο Όμιλος αναγνώρισε περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης και τις αντίστοιχες υποχρεώσεις από μίσθωση για όλες τις μισθώσεις που είχαν προηγουμένως ταξινομηθεί ως λειτουργικές, με εξαίρεση τις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις και τις μισθώσεις υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου χαμηλής αξίας. Τα δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων αναγνωρίστηκαν σε ποσό ίσο με το ποσό των υποχρεώσεων από μισθώσεις, προσαρμοσμένο με τυχόν προπληρωμές που είχαν προηγουμένως αναγνωρισθεί. Οι υποχρεώσεις από μισθώσεις αναγνωρίστηκαν βάσει της τρέχουσας αξίας των υπολειπόμενων μισθωμάτων, χρησιμοποιώντας το σχετικό επιτόκιο προεξόφλησης. Σύμφωνα με το νέο Πρότυπο, ο Όμιλος εκτιμά εάν μια σύμβαση αποτελεί ή εμπεριέχει μίσθωση, κατά την έναρξη ισχύος αυτής και αναγνωρίζει κατά περίπτωση ένα περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης και μια αντίστοιχη υποχρέωση από την μίσθωση για όλες τις συμβάσεις μίσθωσης στις οποίες είναι μισθωτής, εκτός από τις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις (μισθώσεις με διάρκεια μίσθωσης έως 12 μηνών) και μισθώσεις υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου χαμηλής αξίας. Για τις εν λόγω μισθώσεις, ο Όμιλος αναγνωρίζει τα μισθώματα ως λειτουργικά έξοδα με την ευθεία μέθοδο, καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Η υποχρέωση από την μίσθωση αρχικά επιμετράται στην παρούσα αξία των μισθωμάτων τα οποία παραμένουν ανεξόφλητα κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου, τα οποία προεξοφλούνται με το τεκμαρτό επιτόκιο της μίσθωσης. Οι μισθώσεις αναγνωρίζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, την ημερομηνία που το μισθωμένο περιουσιακό στοιχείο καθίσταται διαθέσιμο για χρήση. Κάθε μίσθωμα κατανέμεται ανάμεσα στην υποχρέωση μίσθωσης και τον τόκο, ο οποίος αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Τα δικαιώματα χρήσης των περιουσιακών στοιχείων αρχικά επιμετρούνται στο κόστος τους, και στη συνέχεια μειώνονται κατά το ποσό της συσσωρευμένης απόσβεσης και της τυχόν απομείωσης. Τα δικαιώματα χρήσης αποσβένονται στη μικρότερη περίοδο μεταξύ της ωφέλιμης ζωής του περιουσιακού στοιχείου ή της διάρκειας μίσθωσής του, με τη σταθερή μέθοδο. Μετά την αρχική επιμέτρηση, οι υποχρεώσεις μίσθωσης αυξάνονται από το χρηματοοικονομικό τους κόστος και μειώνονται από την πληρωμή των μισθωμάτων. Οι πληρωμές μισθωμάτων του Ομίλου σχετίζονται κυρίως με μισθώσεις οχημάτων και λοιπού εξοπλισμού που χρησιμοποιούνται κυρίως για διοικητικούς σκοπούς. Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 1η Ιανουαρίου 2019 έχει ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 Περιουσιακά στοιχεία Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Άυλα περιουσιακά στοιχεία Λοιπές απαιτήσεις Επενδυτικά ακίνητα Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία 46.572.490 4.040.198 26.863 232.761 737.861 51.610.173 Αποθέματα Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Απαιτήσεις από συνδεδεμένα μέρη Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Σύνολο περιουσιακών στοιχείων 6.155.854 1.177.574 239.331 10.691.363 758.031 332.303 5.944.584 25.299.040 76.909.213 Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Αποτελέσματα σε νέο Ίδια κεφάλαια αποδιδόμενα στους μετόχους της μητρικής Μη ελεγχόμενες συμμετοχές Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Υποχρεώσεις ΔΠΧΑ 16 1/1/2019 356.266 356.266 46.928.756 4.040.198 26.863 232.761 737.861 51.966.439 0 356.266 6.155.854 1.177.574 239.331 10.691.363 758.031 332.303 5.944.584 25.299.040 77.265.479 12.758.592 13.805.791 14.187.849 (867.435) 12.758.592 13.805.791 14.187.849 (867.435) 39.884.798 0 39.884.798 290.609 40.175.407 0 290.609 40.175.407 78 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Δανειακές υποχρεώσεις Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Λοιπές υποχρεώσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις 18.119.192 1.006.285 9.017 618.835 19.753.329 Δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Συμβατικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς συνδεδεμένα μέρη Προβλέψεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Σύνολο ιδίων κεφαλαίων και υποχρεώσεων 2.788.936 11.864.004 1.048.188 629.126 357.201 293.023 16.980.477 36.733.806 76.909.213 194.171 18.313.363 1.006.285 9.017 618.835 19.947.500 194.171 162.095 2.951.031 11.864.004 1.048.188 629.126 357.201 293.023 17.142.572 37.090.072 77.265.479 162.095 356.266 356.266 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 Περιουσιακά στοιχεία Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Άυλα περιουσιακά στοιχεία Λοιπές απαιτήσεις Επενδύσεις σε θυγατρικές Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία 23.058.013 1.836.751 26.863 22.021.131 699.201 47.641.959 Αποθέματα Συμβατικά περιουσιακά στοιχεία Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Απαιτήσεις από συνδεδεμένα μέρη Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Σύνολο περιουσιακών στοιχείων 3.143.223 682.156 215.925 3.405.092 311.735 155.669 5.183.007 13.096.807 60.738.766 Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Αποθεματικά Αποτελέσματα σε νέο Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Λοιπές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Δανειακές υποχρεώσεις Εμπορικές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Συμβατικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς συνδεδεμένα μέρη Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Σύνολο ιδίων κεφαλαίων και υποχρεώσεων 12.758.592 13.805.791 13.367.422 (4.329.736) 35.602.069 17.310.308 1.006.285 9.017 18.325.610 760.214 3.755.518 938.757 569.362 787.237 6.811.088 25.136.697 60.738.766 ΔΠΧΑ 16 1/1/2019 166.680 166.680 23.224.693 1.836.751 26.863 22.021.131 699.201 47.808.639 0 166.680 3.143.223 682.156 215.925 3.405.092 311.735 155.669 5.183.007 13.096.807 60.905.446 0 12.758.592 13.805.791 13.367.422 (4.329.736) 35.602.069 89.879 89.879 76.802 76.802 166.680 166.680 17.400.187 1.006.285 9.017 18.415.489 837.016 3.755.518 938.757 569.362 787.237 6.887.890 25.303.377 60.905.446 Τα περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης κατά την 1/1/2019 και 31/12/2019 έχουν ως εξής: 79 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 1/1/2019 Όμιλος Εταιρεία Περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης Μεταφορικά Μέσα Σύνολο 356.266 166.680 356.266 166.680 31/12/2019 Όμιλος Περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης Μεταφορικά Μέσα Σύνολο Εταιρεία 825.246 33.268 825.246 33.268 Οι αποσβέσεις των περιουσιακών στοιχείων με δικαίωμα χρήσης έχουν ως εξής: 1/1 - 31/12/2019 Όμιλος Αποσβέσεις Περιουσιακών στοιχείων με δικαίωμα χρήσης - Μεταφορικά Μέσα Σύνολο Εταιρεία 147.299 10.198 147.299 10.198 Οι τόκοι επί της υποχρέωσης από περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης έχουν ως εξής: 1/1 - 31/12/2019 Όμιλος Εταιρεία 19.066 4.625 19.066 4.625 Τόκοι Σύνολο 37. Σημαντικές Λογιστικές Αρχές Εκτός των αλλαγών που περιγράφονται στη σημείωση 36, ο Όμιλος σταθερά εφάρμοσε τις ακόλουθες λογιστικές αρχές για όλες τις περιόδους που εμφανίζονται στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. Α. i. Βάση Ενοποίησης Συνενώσεις Επιχειρήσεων Ο Όμιλος αντιμετωπίζει τις συνενώσεις επιχειρήσεων με τη μέθοδο της αγοράς όταν ο έλεγχος μεταφέρεται στον Όμιλο (Βλ. (Α)(ii). Κατά την ημερομηνία της απόκτησης ο Όμιλος αναγνωρίζει ξεχωριστά την υπεραξία, τα αναγνωρίσιμα περιουσιακά στοιχεία της αποκτώμενης, τις υποχρεώσεις και κάθε μη ελέγχουσα συμμετοχή στην αποκτώμενη θυγατρική. Τα αναγνωρίσιμα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις πρέπει να πληρούν τον ορισμό του περιουσιακού στοιχείου και των υποχρεώσεων βάση του πλαισίου κατάρτισης και παρουσίασης των οικονομικών καταστάσεων κατά την ημερομηνία της απόκτησης, ώστε να πληρούν τα κριτήρια αναγνώρισης από την μέθοδο της αγοράς. Ο Όμιλος αποτιμά τα αποκτώμενα αναγνωρίσιμα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις σε εύλογες αξίες κατά την ημερομηνία της απόκτησης. Το κόστος της απόκτησης, κατά συνέπεια, αποτιμάται σε εύλογη αξία, το οποίο υπολογίζεται ως το σύνολο της εύλογης αξίας, κατά την ημερομηνία απόκτησης των περιουσιακών στοιχείων από τον Όμιλο, τις υπαρκτές υποχρεώσεις, αν υπάρχουν, στους προηγούμενους ιδιοκτήτες και τα δικαιώματα μειοψηφίας του Ομίλου. Ένα στοιχείο ταμειακών διαθεσίμων, μία απαίτηση ή υποχρέωση προς ή από μια ξένη δραστηριότητα, η εκκαθάριση του οποίου δεν έχει προγραμματιστεί ή δεν αναμένεται στο προσεχές μέλλον, αποτελεί, πρακτικά, μέρος της καθαρής επένδυσης του Ομίλου σε αυτή τη δραστηριότητα. Μακροπρόθεσμες απαιτήσεις ή δανειακές υποχρεώσεις περιλαμβάνονται ως στοιχεία ταμειακών διαθεσίμων. Αυτά τα στοιχεία δεν περιλαμβάνουν εμπορικές απαιτήσεις ή υποχρεώσεις. Το μεταβιβασθέν αντάλλαγμα δεν περιλαμβάνει τα ποσά που σχετίζονται με την επίλυση των προ-υπαρχουσών σχέσεων. Τα εν λόγω ποσά γενικά αναγνωρίζονται ως κέρδος ή ζημία. Κάθε ενδεχόμενο τίμημα υπολογίζεται στην εύλογη αξία κατά την ημέρα της απόκτησης. Αν υπάρχει υποχρέωση πληρωμής ενδεχόμενου τιμήματος που ανταποκρίνεται στον ορισμό του χρηματοοικονομικού μέσου ταξινομείται στην καθαρή θέση, σε αυτή την περίπτωση δεν επαναμετράται και λογιστικοποιείται στην καθαρή θέση. Διαφορετικά, μετέπειτα αλλαγές στην εύλογη αξία του ενδεχόμενου τιμήματος αναγνωρίζονται ως κέρδη ή ζημιές. ii. Θυγατρικές Οι θυγατρικές είναι οντότητες που ελέγχονται από τον Όμιλο. Ο Όμιλος ελέγχει μια οντότητα όταν είναι εκτεθειμένος, ή έχει δικαιώματα, σε διάφορες επιστροφές αποδόσεων από την συμμετοχή του στην οντότητα και έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει αυτές τις αποδόσεις μέσω της 80 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 επιρροής του επί της οντότητας. Οι οικονομικές καταστάσεις της μητρικής και των θυγατρικών, που χρησιμοποιούνται για την προετοιμασία των ενοποιημένων, έχουν την ίδια ημερομηνία αναφοράς. Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις ετοιμάζονται βάσει κοινών λογιστικών αρχών για παρόμοιες συναλλαγές και γεγονότα, κάτω από παρόμοιους όρους. Οι λογιστικές αρχές των θυγατρικών τροποποιούνται όταν απαιτείται προκειμένου να είναι ίδιες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Στις ατομικές οικονομικές καταστάσεις, η Εταιρεία λογιστικοποιεί τις επενδύσεις της σε θυγατρικές, στο κόστος κτήσης μείον τυχόν μεταγενέστερη απομείωση. iii. Μη ελεγχόμενες συμμετοχές Μη ελεγχόμενες συμμετοχές αποτιμώνται στο ποσό που αναλογεί στην εύλογη αξία των καθαρών περιουσιακών στοιχείων της αποκτώμενης κατά την ημερομηνία της απόκτησης. Αλλαγές στα δικαιώματα που διατηρεί ο Όμιλος σε μια θυγατρική, οι οποίες δεν έχουν ως αποτέλεσμα σε απώλεια ελέγχου, αντιμετωπίζονται ως συναλλαγές εντός των ιδίων κεφαλαίων. iv. Απώλεια Ελέγχου Όταν ο Όμιλος απολέσει τον έλεγχο σε μια θυγατρική, αποαναγνωρίζει τα περιουσιακά στοιχεία, τις υποχρεώσεις και κάθε σχετικά λοιπά συνολικά έσοδα της θυγατρικής, όπως και κάθε στοιχείο της καθαρής θέσης. Πιθανή ωφέλεια ή ζημιά αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. v. Συμμετοχές στην καθαρή θέση εταιριών Ο Όμιλος δεν περιλαμβάνει συμμετοχές σε συνδεδεμένες ή σε κοινοπραξίες, ως εκ τούτου δεν περιλαμβάνει συμμετοχές στην καθαρή θέση άλλων εταιριών. vi. Απαλειφόμενες ενδοομιλικές συναλλαγές Ενδοομιλικά υπόλοιπα, συναλλαγές και μη πραγματοποιηθέντα έσοδα και έξοδα που προέρχονται από ενδοομιλικές συναλλαγές, απαλείφονται. Β. Ξένο νόμισμα Τα στοιχεία των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου μετρώνται με βάση το νόμισμα του οικονομικού περιβάλλοντος στο οποίο κάθε εταιρεία λειτουργεί (νόμισμα λειτουργίας). Οι οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται σε ΕΥΡΩ € που είναι το νόμισμα λειτουργίας και παρουσίασης της μητρικής εταιρείας. Το νόμισμα λειτουργίας των θυγατρικών είναι επίσης το ΕΥΡΩ €, εκτός από την θυγατρική στην Ρουμανία όπου το νόμισμα λειτουργίας είναι το Ρουμανικό RON και την θυγατρική στην Αλβανία, όπου το νόμισμα λειτουργίας είναι το ALL. i. Συναλλαγές σε ξένο νόμισμα Χρηματικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που είναι εκφρασμένα σε ξένα νομίσματα μετατρέπονται στο νόμισμα λειτουργίας με την ισοτιμία κατά την ημερομηνία αναφοράς. Τα μη νομισματικά στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού που αποτιμώνται στην εύλογη αξία σε ξένο νόμισμα, μετατρέπονται στο νόμισμα λειτουργίας με την ισοτιμία που ίσχυε όταν καθορίστηκε η εύλογη αξία. Οι συναλλαγματικές διαφορές γενικά αναγνωρίζονται ως κέρδος ή ζημία. Τα μη χρηματικά στοιχεία ενεργητικού που αποτιμώνται με βάση το ιστορικό κόστος στο ξένο νόμισμα δεν μετατρέπονται. Οι συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν από τη μετατροπή των παρακάτω στοιχείων, αναγνωρίζονται στην κατάσταση λοιπών συνολικών εσόδων: διαθέσιμες προς πώληση επενδύσεις σε ίδια κεφάλαια (σε περίπτωση απομείωσης, στην οποία οι συναλλαγματικές διαφορές που είχαν αναγνωριστεί στην κατάσταση λοιπών εσόδων αναταξινομούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης.) μια χρηματοοικονομική υποχρέωση που ορίζεται ως αντιστάθμιση κινδύνου της καθαρής επένδυσης στο εξωτερικό, στο βαθμό που η αντιστάθμιση είναι αποτελεσματική. αντιστάθμιση ταμειακών ροών στον βαθμό που η αντιστάθμιση είναι αποτελεσματική. ii. Δραστηριότητες εξωτερικού Τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις των αλλοδαπών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της υπεραξίας και των αναπροσαρμογών της εύλογης αξίας που προκύπτουν κατά την απόκτηση, μετατρέπονται σε ευρώ με βάση τις συναλλαγματικές ισοτιμίες κατά την ημερομηνία αναφοράς. Τα έσοδα και τα έξοδα των εκμεταλλεύσεων εξωτερικού μετατρέπονται σε ευρώ με βάση τις συναλλαγματικές ισοτιμίες που ίσχυαν τις ημερομηνίες των συναλλαγών. Οι συναλλαγματικές διαφορές αναγνωρίζονται στην κατάσταση συνολικού εισοδήματος και συσσωρεύονται στο αποθεματικό μετατροπής, εκτός από το βαθμό που οι διαφορές μετατροπής κατανέμονται στις μη ελέγχουσες συμμετοχές. Όταν η ξένη δραστηριότητα μεταβιβαστεί στο σύνολό της ή εν μέρει, έτσι ώστε να χάνεται έλεγχος, σημαντικός βαθμός επιρροής ή έλεγχος από κοινού, το σωρευτικό ποσό στο αποθεματικό μετατροπής που σχετίζεται με την εν λόγω εκμετάλλευση στο εξωτερικό αναταξινομείται στα αποτελέσματα ως μέρος του κέρδους ή της ζημίας από την μεταβίβαση. Αν ο Όμιλος μεταβιβάσει μέρος της συμμετοχής του στην θυγατρική αλλά διατηρήσει τον έλεγχο, τότε το σχετικό ποσοστό του σωρευτικού ποσού διατίθεται εκ νέου στις μη ελέγχουσες συμμετοχές. 81 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 iii. Αντιστάθμιση επένδυσης σε ξένο νόμισμα Ο Όμιλος δεν χρησιμοποιεί αντιστάθμιση ρίσκου για συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν από τη διαφορά των νομισμάτων λειτουργίας της εταιρείας και της ξένης. Γ. Διακοπείσα Δραστηριότητα Η διακοπείσα δραστηριότητα είναι ένα μέρος της δραστηριότητας του Ομίλου, οι πράξεις και οι ταμειακές ροές από την οποία μπορούν να διακριθούν σαφώς από τις υπόλοιπες του Ομίλου και οι οποίες: αντιπροσωπεύουν ένα ξεχωριστό μεγάλο τμήμα επιχειρηματικών και γεωγραφικών δραστηριοτήτων, ή είναι μέρος ενός ενιαίου, συντονισμένου προγράμματος διάθεσης ενός μεγάλου τμήματος δραστηριοτήτων ή μιας γεωγραφικής περιοχής εκμεταλλεύσεων, ή είναι μια θυγατρική που αποκτήθηκε αποκλειστικά με σκοπό την εκ νέου πώληση. Η κατηγοριοποίηση ως διακοπείσα δραστηριότητα γίνεται το νωρίτερο κατά την διακοπή ή όταν η λειτουργία ικανοποιεί τα κριτήρια για κατηγοριοποίηση ως κατεχόμενη προς πώληση. Όταν μια δραστηριότητα έχει ταξινομηθεί ως διακοπτόμενη, η συγκριτική κατάσταση του κέρδους ή της ζημίας και κατάσταση συνολικού εισοδήματος παρουσιάζονται εκ νέου ως αν η λειτουργία είχε διακοπεί από την έναρξη της συγκριτικής χρήσης. Δ. Έσοδα Έσοδα: Τα έσοδα περιλαμβάνουν την εύλογη αξία πωλήσεων αγαθών και παροχής υπηρεσιών, καθαρά από Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, εκπτώσεις και επιστροφές. Τα διεταιρικά έσοδα μέσα στον Όμιλο απαλείφονται πλήρως. Ο Όμιλος αναγνωρίζει έσοδα όταν (ή καθώς) ικανοποιεί την υποχρέωση εκτέλεσης μιας σύμβασης, μεταβιβάζοντας ένα υποσχόμενο αγαθό ή υπηρεσίες σε έναν πελάτη. Ένα υποσχόμενο αγαθό ή υπηρεσίες μεταβιβάζονται όταν (ή καθώς) ο πελάτης αποκτά τον έλεγχο του στοιχείου αυτού. Ο πελάτης αποκτά τον έλεγχο του αγαθού ή υπηρεσίας, όταν μπορεί να κατευθύνει τη χρήση του και να λαμβάνει ουσιαστικά όλα τα υπολειπόμενα οφέλη από το αγαθό ή την υπηρεσία. Ο έλεγχος μεταβιβάζεται κατά τη διάρκεια μιας περιόδου ή σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Η αναγνώριση των εσόδων γίνεται ως εξής: Πωλήσεις αγαθών: Τα έσοδα από την πώληση αγαθών αναγνωρίζονται όταν ο έλεγχος του αγαθού μεταφέρεται στον πελάτη και δεν υπάρχει καμία ανεκπλήρωτη υποχρέωση που θα μπορούσε να επηρεάσει την αποδοχή του αγαθού από τον πελάτη. Παροχή υπηρεσιών: Τα έσοδα από παροχή υπηρεσιών λογίζονται την περίοδο που παρέχονται οι υπηρεσίες, με βάση το στάδιο ολοκλήρωσης της παρεχόμενης υπηρεσίας σε σχέση με το σύνολο των παρεχόμενων υπηρεσιών. Η απαίτηση από τον πελάτη αναγνωρίζεται όταν υπάρχει ένα άνευ προϋποθέσεων δικαίωμα να λάβει η οικονομική οντότητα το τίμημα για τις εκτελεσμένες υποχρεώσεις της σύμβασης προς τον πελάτη. Το συμβατικό περιουσιακό στοιχείο αναγνωρίζεται όταν ο Όμιλος εκτελεί τις συμβατικές του υποχρεώσεις μεταβιβάζοντας αγαθά ή υπηρεσίες σε πελάτη, πριν ο πελάτης πληρώσει το αντάλλαγμα ή πριν καταστεί απαιτητή η πληρωμή. Η συμβατική υποχρέωση αναγνωρίζεται όταν ο Όμιλος λαμβάνει αντάλλαγμα από τον πελάτη ή όταν διατηρεί δικαίωμα επί ενός τιμήματος το οποίο είναι ανεπιφύλακτο (αναβαλλόμενο έσοδο) πριν την εκτέλεση των υποχρεώσεων της σύμβασης και τη μεταφορά των αγαθών ή των υπηρεσιών. Ο Όμιλος παύει να αναγνωρίζει τη συμβατική υποχρέωση (και αναγνωρίζει έσοδο), όταν μεταβιβάσει τα εν λόγω αγαθά ή υπηρεσίες και, κατ' επέκταση, εκπληρώσει την υποχρέωση εκτέλεσης. Έσοδα από τόκους: Τα έσοδα από τόκους αναγνωρίζονται βάσει χρονικής αναλογίας και με τη χρήση του πραγματικού επιτοκίου. Μερίσματα: Τα μερίσματα, λογίζονται ως έσοδα, όταν θεμελιώνεται το δικαίωμα είσπραξής τους. Ε. i. Παροχές σε εργαζόμενους Βραχυχρόνιες Παροχές Οι βραχυχρόνιες παροχές περιλαμβάνουν: μισθούς ημερομίσθια και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης βραχυχρόνιες αποζημιώσεις απουσίας όπως, ετήσια άδεια μετ' αποδοχών και άδεια ασθενείας μετ' αποδοχών, όταν η απουσία αναμένεται να συμβεί εντός των επόμενων 12 μηνών μετά το πέρας ενός έτους από την παροχή υπηρεσιών του εργαζόμενου. διάθεση κερδών και έκτακτες παροχές που πληρώνονται εντός των επόμενων 12 μηνών μετά το πέρας ενός έτους από την παροχή υπηρεσιών του εργαζόμενου μη χρηματικές παροχές (όπως ιατρική περίθαλψη, κατοικία, αυτοκίνητα και δωρεάν παρεχόμενα αγαθά ή υπηρεσίες) για τους υφιστάμενους υπαλλήλους. Οι βραχυχρόνιες παροχές προσωπικού (εκτός από τις παροχές λήξης συνεργασίας) χρηματικές και σε είδος, αναγνωρίζονται ως έξοδο όταν προκύπτουν. Τα μη καταβεβλημένα ποσά αναγνωρίζονται ως υποχρεώσεις ενώ στην περίπτωση όπου το καταβληθέν ποσό υπερβαίνει την παρεχόμενη υπηρεσία, η εταιρεία αναγνωρίζει το υπερβάλλον ποσόν ως στοιχείο του ενεργητικού (προπληρωμένο έξοδο) μόνο κατά το ποσό που το προπληρωμένο έξοδο θα επιφέρει μείωση μελλοντικών πληρωμών ή σε επιστροφή. ii. Προγράμματα καθορισμένων εισφορών Υποχρεώσεις για εισφορές σε προγράμματα καθορισμένων εισφορών εξοδοποιούνται σαν να έχει προσφερθεί η σχετική υπηρεσία. Προπληρωμένες εισφορές αναγνωρίζονται σαν στοιχείο του ενεργητικού στον βαθμό που επιστροφή μετρητών ή μείωση πιθανών μελλοντικών καταβολών είναι πιθανή. 82 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 iii. Προγράμματα καθορισμένων παροχών Η καθαρή υποχρέωση του Ομίλου όσον αφορά στα προγράμματα καθορισμένων παροχών, υπολογίζεται ξεχωριστά για κάθε πρόγραμμα, με υπολογισμό του ποσού των μελλοντικών παροχών, που οι εργαζόμενοι έχουν κερδίσει στην τρέχουσα και τις προηγούμενες περιόδους, προεξοφλώντας το ποσό και αφαιρώντας την εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων του προγράμματος. Ο υπολογισμός των υποχρεώσεων καθορισμένων παροχών γίνεται ετησίως από ανεξάρτητο αναλογιστή με τη χρήση της μεθόδου προβεβλημένης πιστωτικής μονάδας. Όταν ο υπολογισμός οδηγεί σε απαίτηση του Ομίλου, η αναγνώριση της απαίτησης περιορίζεται στην παρούσα αξία των οικονομικών παροχών, διαθέσιμων με τη μορφή μελλοντικών επιστροφών από το πρόγραμμα ή μειώσεων μελλοντικών εισφορών στο πρόγραμμα. Για τον υπολογισμό της παρούσας αξίας των οικονομικών οφελών, θα ληφθούν υπόψη τυχόν εφαρμοστέες ελάχιστες απαιτήσεις χρηματοδότησης. Επανεκτίμηση της καθαρής υποχρέωσης παροχών, οι οποίες περιλαμβάνουν αναλογιστικά κέρδη και ζημίες, η απόδοση των περιουσιακών στοιχείων του προγράμματος (εξαιρουμένων των τόκων) και το αποτέλεσμα του ανωτάτου ορίου περιουσιακού στοιχείου (αν υπάρχει, εξαιρώντας τον τόκο), αναγνωρίζονται άμεσα στην κατάσταση συνολικών εσόδων. Ο Όμιλος ορίζει το καθαρό έξοδο τόκου (έσοδο) επί της καθαρής υποχρέωσης καθορισμένων παροχών (περιουσιακό στοιχείο) για την περίοδο εφαρμόζοντας το προεξοφλητικό επιτόκιο που χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών κατά την έναρξη της ετήσιας περιόδου στην τότε καθαρή υποχρέωση καθορισμένων παροχών (περιουσιακό στοιχείο), λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις όποιες μεταβολές στην καθαρή υποχρέωση (περιουσιακό στοιχείο) κατά την διάρκεια της περιόδου ως αποτέλεσμα εισφορών και πληρωμών παροχών. Καθαρά έξοδα από τόκους και άλλα έξοδα που σχετίζονται με τα προγράμματα καθορισμένων παροχών αναγνωρίζονται στο κέρδος ή ζημιά. Όταν οι παροχές του σχεδίου αλλάζουν ή όταν ένα σχέδιο περικόπτεται, η προκύπτουσα αλλαγή σε όφελος που σχετίζεται με την προϋπηρεσία ή το κέρδος ή ζημία κατά την περικοπή αναγνωρίζεται αμέσως στα αποτελέσματα. Ο Όμιλος αναγνωρίζει κέρδη και ζημίες για την τακτοποίηση ενός προγράμματος καθορισμένων παροχών, όταν γίνεται ο διακανονισμός. iv. Λοιπές μακροπρόθεσμες παροχές σε εργαζομένους Η καθαρή υποχρέωση του Ομίλου όσον αφορά τις μακροπρόθεσμες παροχές σε εργαζόμενους είναι το ποσό των μελλοντικών παροχών, που οι εργαζόμενοι έχουν κερδίσει σε ανταπόδοση της υπηρεσίας τους κατά την τρέχουσα και τις προηγούμενες περιόδους. Οι μελλοντικές παροχές προεξοφλούνται προκειμένου να καθοριστεί η παρούσα αξία τους. Οι επανεκτιμήσεις αναγνωρίζονται ως κέρδος ή ζημία στην περίοδο κατά την οποία προκύπτουν. v. Οι παροχές εξόδου από την υπηρεσία Οι παροχές εξόδου από την υπηρεσία εξοδοποιούνται κατά τη νωρίτερη ημερομηνία που ο Όμιλος δεν μπορεί να αναιρέσει την προσφορά των παροχών και που ο Όμιλος αναγνωρίζει κόστη αναδιάρθρωσης. Αν οι παροχές δεν αναμένεται να διακανονιστούν πλήρως εντός 12 μηνών από την ημέρα αναφοράς, τότε προεξοφλούνται. ΣΤ. Κρατικές Επιχορηγήσεις Η κρατική επιχορήγηση αποτελεί οικονομική βοήθεια που παρέχεται από το Κράτος μέσω της μεταφοράς κεφαλαίων στην επιχείρηση σε αντάλλαγμα για την άμεση συμμόρφωση της λειτουργίας της με συγκεκριμένους όρους. Κρατικές επιχορηγήσεις που δεν μπορούν να εκτιμηθούν λόγω της μορφής τους, δεν περιλαμβάνονται στα παραπάνω και το ίδιο ισχύει στις συναλλαγές με το Κράτος που δεν μπορούν να διαχωριστούν από τις συνήθεις συναλλαγές της εταιρείας. Επιχορηγήσεις που αφορούν περιουσιακά στοιχεία είναι κρατικές επιχορηγήσεις με βασικούς όρους που προκειμένου μια επιχείρηση να δικαιούται να τις λάβει πρέπει να αγοράσει, κατασκευάσει ή αποκτήσει με οποιοδήποτε άλλο τρόπο, περιουσιακά στοιχεία με μεγάλη ωφέλιμη ζωή. Οι επιχορηγήσεις που αφορούν τα έσοδα είναι κρατικές επιχορηγήσεις που δεν σχετίζονται με την απόκτηση των περιουσιακών στοιχείων. Ο Όμιλος αναγνωρίζει κρατικές επιχορηγήσεις οι οποίες πληρούν σωρευτικά τα ακόλουθα κριτήρια : α) έχει καταλήξει με βεβαιότητα στο ότι η εταιρεία έχει συμμορφωθεί ή πρόκειται να συμμορφωθεί με τους όρους της επιχορήγησης, β) το ποσό της επιχορήγησης έχει ληφθεί ή πιθανολογείται ότι θα ληφθεί. Οι επιχορηγήσεις καταχωρούνται στην εύλογη αξία και αναγνωρίζονται συστηματικά ως έσοδο, βάσει της αρχής συσχέτισης της επιχορήγησης με το κόστος που χρηματοδοτούν. Οι επιχορηγήσεις που αφορούν περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνονται στις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις ως έσοδο επόμενων χρήσεων και αναγνωρίζονται συστηματικά στα έσοδα κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής του περιουσιακού στοιχείου. Ζ. Φόρος Εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος αποτελείται από τους τρέχοντες και αναβαλλόμενους φόρους. Αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων πλην των περιπτώσεων που αφορά σε στοιχεία τα οποία σχετίζονται με συνένωση επιχειρήσεων ή στοιχεία που αναγνωρίζονται απευθείας στην καθαρή θέση ή στην κατάσταση συνολικού εισοδήματος i. Τρέχων φόρος Ο τρέχων φόρος περιλαμβάνει την αναμενόμενη φορολογική υποχρέωση ή απαίτηση από το φορολογητέο εισόδημα ή ζημιά για τη χρήση και οποιαδήποτε αναπροσαρμογή στο φόρο, πληρωτέο ή εισπρακτέο, σε σχέση με προηγούμενες χρήσεις. Οι τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμψηφίζονται μόνο εάν πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια. 83 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 ii. Αναβαλλόμενη Φορολογία Η αναβαλλόμενη φορολογία αναγνωρίζεται σε σχέση με τις προσωρινές διαφορές μεταξύ της λογιστικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων στις οικονομικές καταστάσεις και των αντίστοιχων ποσών για φορολογικούς σκοπούς. Ο αναβαλλόμενος φόρος δεν αναγνωρίζεται για: προσωρινές διαφορές στην αρχική αναγνώριση περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων συναλλαγών που δεν αφορούν συνένωση επιχειρήσεων και δεν επηρεάζουν ούτε το λογιστικό ούτε το φορολογικό αποτέλεσμα. προσωρινές διαφορές που σχετίζονται με επενδύσεις σε θυγατρικές, συγγενείς και κοινοπραξίες, στο βαθμό που ο Όμιλος είναι σε θέση να ελέγξει το χρονικό σημείο της αναστροφής των προσωρινών διαφορών και είναι πιθανό ότι δεν θα αναστραφούν στο άμεσο μέλλον Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναγνωρίζονται για αχρησιμοποίητες φορολογικές ζημιές, αχρησιμοποίητες φορολογικές πιστώσεις και εκπιπτόμενες φορολογικές διαφορές στον βαθμό κατά τον οποίο είναι πιθανόν να είναι διαθέσιμα μελλοντικά φορολογητέα κέρδη , έναντι των οποίων μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις επανεκτιμώνται σε κάθε ημερομηνία ισολογισμού και μειώνονται κατά το βαθμό που δεν είναι πλέον πιθανό να αναγνωριστεί σχετικό φορολογικό όφελος. Οι εν λόγω μειώσεις αντιστρέφονται όταν βελτιώνεται η πιθανότητα μελλοντικών φορολογητέων κερδών. Μη αναγνωρισμένες αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις επανεκτιμώνται σε κάθε ημερομηνία αναφοράς και αναγνωρίζονται στον βαθμό κατά τον οποίο είναι πιθανόν να είναι διαθέσιμα μελλοντικά φορολογητέα κέρδη , έναντι των οποίων μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Η αναβαλλόμενη φορολογία υπολογίζεται με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένεται να εφαρμοστούν στις προσωρινές διαφορές όταν αντιστραφούν, με τη χρήση των φορολογικών συντελεστών που έχουν θεσπιστεί ή ουσιαστικά θεσπιστεί, μέχρι την ημερομηνία του ισολογισμού. Η επιμέτρηση των αναβαλλόμενων φόρων θα αντανακλά τις επακόλουθες φορολογικές συνέπειες που θα προκύψουν από τον τρόπο με τον οποίο ο Όμιλος αναμένει, κατά την ημερομηνία του ισολογισμού, να ανακτήσει ή να τακτοποιήσει τη λογιστική αξία των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεών του. Για αυτό τον λόγο, η λογιστική αξία των επενδύσεων σε ακίνητα που προσμετράται στην εύλογη αξία, τεκμαίρεται ότι θα ανακτηθεί μέσω της πώλησης και ο Όμιλος δεν αντικρούει αυτό το τεκμήριο. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμψηφίζονται μόνο εάν πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια. Η. Αποθέματα Τα αποθέματα αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ κόστους και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Το κόστος των αποθεμάτων προσδιορίζεται με τη μέθοδο του μέσου σταθμικού. Στην περίπτωση των έτοιμων προϊόντων και των ημιτελών προϊόντων, το κόστος συμπεριλαμβάνει με βάση τον κατάλληλο μερισμό μερίδιο των γενικών εξόδων παραγωγής, που βασίζονται στον κανονικό βαθμό λειτουργίας της μονάδας. Το κόστος των αποθεμάτων δεν περιλαμβάνει χρηματοοικονομικά έξοδα. Θ. i. Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός Αναγνώριση και επιμέτρηση Ακίνητα, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή και τη διάθεση αγαθών και υπηρεσιών ή για την κάλυψη αναγκών των διοικητικών υπηρεσιών της εταιρείας, παρουσιάζονται στον ισολογισμό στις αναπροσαρμοσμένες αξίες τους, μειωμένες κατά τις συσσωρευμένες αποσβέσεις και τυχόν απομειώσεις. Η Διοίκηση αποφασίζει για αναπροσαρμογές των αξιών των περιουσιακών στοιχείων κατά διαστήματα έτσι ώστε τα υπόλοιπα της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης να μην διαφέρουν ουσιαστικά από τις εύλογες αξίες κατά την ημερομηνία αναφοράς. Όταν η λογιστική αξία των ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού αναπροσαρμόζεται αυξητικά, η αύξηση αυτή καταχωρείται στην κατάσταση συνολικών εσόδων και μετά σωρευτικά στην καθαρή θέση ως πλεόνασμα αναπροσαρμογής. Όταν η λογιστική αξία των ακινήτων μειωθεί μελλοντικά ως συνέπεια αναπροσαρμογής, αυτή η μείωση θα καταχωρηθεί στην κατάσταση συνολικών εσόδων μέχρι του ποσού του υφιστάμενου πιστωτικού υπολοίπου του πλεονάσματος αναπροσαρμογής. Οποιαδήποτε υπέρβαση της ζημίας απομείωσης πάνω από αυτό το πλεόνασμα θα πρέπει να καταχωρείται στην κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων. Τα υπόλοιπα πάγια περιουσιακά στοιχεία αποτιμώνται στο κόστος μείον συσσωρευμένες αποσβέσεις και συσσωρευμένες ζημιές απομείωσης. Αν σημαντικά στοιχεία ενός τμήματος των εγκαταστάσεων έχουν διαφορετική ωφέλιμη ζωή, τότε υπολογίζονται ως ξεχωριστά τμήματα (σημαντικά εξαρτήματα) εγκαταστάσεων. Κάθε κέρδος ή ζημία από την πώληση ενός στοιχείου των ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. ii. Μεταγενέστερες Δαπάνες Μεταγενέστερες δαπάνες κεφαλαιοποιούνται μόνο αν είναι πιθανόν ότι μελλοντικά οικονομικά οφέλη που σχετίζονται με τις δαπάνες θα εισρεύσουν στον Όμιλο. iii. Αποσβέσεις Οι αποσβέσεις υπολογίζονται ώστε να διαγραφεί το κόστος κτήσης των ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού μείον την υπολογιζόμενη υπολειμματική τους αξία χρησιμοποιώντας τη σταθερή μέθοδο απόσβεσης κατά τη διάρκεια της εκτιμώμενης ωφέλιμης ζωής τους και αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Τα μισθωμένα περιουσιακά στοιχεία αποσβένονται στο πιο σύντομο χρόνο μεταξύ της διάρκειας 84 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 της μίσθωσης και της ωφέλιμης ζωής τους, εκτός εάν υπάρχει εύλογη βεβαιότητα ότι ο Όμιλος θα αποκτήσει την κυριότητα μέχρι το τέλος της μισθωτικής περιόδου. Τα οικόπεδα δεν αποσβένονται. Οι εκτιμώμενες ωφέλιμες ζωές των ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού για την τρέχουσα και συγκριτική χρήση είναι οι εξής: Έτη 20-50 3-20 10 3-20 Κτίρια Μηχανολογικός εξοπλισμός Μεταφορικά μέσα Λοιπός εξοπλισμός Οι υπολειμματικές αξίες και οι ωφέλιμες ζωές των ενσωμάτων παγίων υπόκεινται σε επανεξέταση σε κάθε ημερομηνία του ισολογισμού. όταν μια λογιστική αξία του περιουσιακού στοιχείου είναι μεγαλύτερη από την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (απομείωση) μεταφέρεται απευθείας στο λογαριασμό αποτελεσμάτων ως έξοδο. iv. Μεταφορά από επενδύσεις σε ακίνητα στα ιδιοχρησιμοποιούμενα ακίνητα Για μεταφορά από επένδυση σε ακίνητα που απεικονίζεται στην εύλογη αξία σε ιδιοχρησιμοποιούμενο ακίνητο ή στα αποθέματα, το τεκμαρτό κόστος του ακινήτου για μεταγενέστερη λογιστική αντιμετώπιση θα είναι η εύλογη αξία του κατά την ημερομηνία της μεταβολής της χρήσης. Ι. i. Άυλα περιουσιακά στοιχεία και υπεραξία Αναγνώριση και επιμέτρηση Στοιχείο Επιμέτρηση Υπεραξία Η υπεραξία που προκύπτει από την εξαγορά θυγατρικών εταιρειών αποτιμάται στο κόστος μείον συσσωρευμένες ζημιές απομείωσης. Τα έξοδα έρευνας αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων όπως προκύπτουν. Τα έξοδα ανάπτυξης κεφαλαιοποιούνται μόνο όταν η δαπάνη μπορεί να επιμετρηθεί αξιόπιστα, το προϊόν ή η διαδικασία είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτή, μελλοντικά οικονομικά οφέλη είναι πιθανά και ο Όμιλος έχει την πρόθεση και διαθέτει επαρκείς πόρους για να ολοκληρώσει την ανάπτυξη και να χρησιμοποιήσει ή να πωλήσει το περιουσιακό στοιχείο. Διαφορετικά, αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Μετά την αρχική αναγνώριση, οι δαπάνες ανάπτυξης αποτιμώνται στο κόστος μείον τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις τυχόν σωρευμένες ζημίες απομείωσης. Οι πελατειακές σχέσεις αποτελούν μέρος περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν κατά τις επιχειρηματικές συνενώσεις του Ομίλου. Η εύλογη αξία αναγνωρίστηκε με την μέθοδο του εισοδήματος (income approach, in the particular multi–period excess earnings method). Μετά την αρχική αναγνώριση, ο Όμιλος επιμετρά τα ανωτέρω περιουσιακά στοιχεία στο κόστος μείον τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις και τυχόν ζημιές απομείωσης. Έξοδα έρευνας και ανάπτυξης Πελατειακές σχέσεις Λοιπά άυλα ii. Τα λοιπά άυλα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία αφορούν κυρίως άδειες λογισμικού, όταν αποκτώνται από τον Όμιλο και έχουν περιορισμένη ωφέλιμη ζωή αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον τις σωρευμένες αποσβέσεις και οποιεσδήποτε σωρευμένες ζημίες απομείωσης. Μεταγενέστερες δαπάνες Μεταγενέστερες δαπάνες κεφαλαιοποιούνται μόνο όταν αυξάνουν τα μελλοντικά οικονομικά οφέλη που ενσωματώνονται στο συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο που αφορά. Όλες οι άλλες δαπάνες, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών για εσωτερικώς δημιουργούμενη υπεραξία και τα εμπορικά σήματα, αναγνωρίζεται στο κέρδος ή τη ζημιά. iii. Αποσβέσεις Η απόσβεση υπολογίζεται για να διαγράψει το κόστος των άυλων περιουσιακών στοιχείων μειωμένο κατά την υπολογιζόμενη υπολειμματική αξία τους, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της σταθερής απόσβεσης κατά τη διάρκεια της εκτιμώμενης ωφέλιμης ζωής τους, και γενικά αναγνωρίζεται ως κέρδος ή ζημία. Η υπεραξία δεν αποσβένεται, αλλά ελέγχεται (τουλάχιστον) ετησίως για απομείωση σύμφωνα με το ΔΛΠ 36. Οι ωφέλιμες ζωές για την τρέχουσα και συγκριτική χρήση είναι οι εξής: Έξοδα Ανάπτυξης Άδειες Λογισμικών Πελατειακές σχέσεις Έτη 2-5 5-10 10-15 Οι μέθοδοι απόσβεσης, η ωφέλιμη ζωή και η υπολειμματική αξία αναθεωρούνται σε κάθε ημερομηνία αναφοράς και προσαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση. ΙΑ. Επενδύσεις σε ακίνητα Οι επενδύσεις σε ακίνητα επιμετρούνται αρχικά στο κόστος και μεταγενέστερα στην εύλογη αξία με οποιαδήποτε μεταβολή των στοιχείων αυτών να αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Κάθε κέρδος ή ζημιά από την πώληση επενδυτικών ακινήτων (που υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ του καθαρού εσόδου από την διάθεση και τη λογιστική αξία του στοιχείου), καταχωρείται ως κέρδος ή ζημία. Για μια μεταφορά 85 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 από επένδυση σε ακίνητα που απεικονίζεται στην εύλογη αξία σε ιδιοχρησιμοποιούμενο ακίνητο ή στα αποθέματα, το τεκμαρτό κόστος του ακινήτου για μεταγενέστερη λογιστική αντιμετώπιση θα είναι η εύλογη αξία του κατά την ημερομηνία της μεταβολής της χρήσης. ΙΒ. Περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία που περιλαμβάνουν στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, κατατάσσονται ως κατεχόμενα για πώληση σύμφωνα με το εάν η ανάκτησή τους είναι πιθανή μέσω της πώλησης και όχι από τη συνεχόμενη χρήση. Τα περιουσιακά αυτά στοιχεία, γενικά, αποτιμώνται στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής και της εύλογης αξίας μείον το κόστος πώλησης. Κάθε ζημιά απομείωσης της ομάδας διάθεσης κατανέμεται πρώτα στην υπεραξία και το υπόλοιπο κατανέμεται αναλογικά στις εναπομείνασες υποχρεώσεις και απαιτήσεις εκτός από το ότι καμία ζημιά δεν κατανέμεται στα αποθέματα, χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις, τα περιουσιακά στοιχεία παροχών για τους εργαζόμενους, επενδυτικά ακίνητα, τα οποία συνεχίζουν να μετρούνται σύμφωνα με τις λοιπές λογιστικές πολιτικές του Ομίλου. Μόλις ταξινομηθούν ως διακρατούμενα προς πώληση, άυλα περιουσιακά στοιχεία και ακίνητα, εγκαταστάσεις και λοιπός εξοπλισμός δεν αποσβένονται και δεν απομειώνονται πλέον και οι επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις δεν υπολογίζονται πλέον στην καθαρή θέση. ΙΓ. Χρηματοοικονομικά μέσα i. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία – αρχική αναγνώριση, ταξινόμηση και μεταγενέστερη επιμέτρηση Ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο αναγνωρίζεται στην κατάσταση οικονομικής θέσης του Ομίλου όταν προκύπτει ή όταν ο Όμιλος καθίσταται μέρος των συμβατικών όρων του μέσου. Ο Όμιλος αρχικά αποτιμά τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία στην εύλογη αξία τους συν το κόστος συναλλαγής, στην περίπτωση ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου που δεν αποτιμάται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Οι εμπορικές απαιτήσεις αποτιμώνται στην τιμή συναλλαγής. Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία ταξινομούνται, κατά την αρχική αναγνώριση, και μεταγενέστερα αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, στο αποσβεσμένο κόστος, ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων. Η ταξινόμηση βασίζεται σε δύο κριτήρια: α) το επιχειρηματικό μοντέλο διαχείρισης ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου, δηλαδή εάν στόχος είναι η διακράτηση με σκοπό την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών ή η είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών καθώς και η πώληση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και β) εάν οι συμβατικές ταμειακές ροές του χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου συνίστανται αποκλειστικά σε αποπληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου υπολοίπου («SPPI» κριτήριο). Στα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στο αποσβεσμένο κόστος περιλαμβάνονται τα χρηματοοικονομικά μέσα τα οποία διατηρούνται στο πλαίσιο του επιχειρηματικού μοντέλου με στόχο τη διακράτησή τους και την είσπραξη συμβατικών ταμειακών ροών που πληρούν το «SPPI» κριτήριο. Όλα τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία του Ομίλου περιλαμβάνονται σ’ αυτή την κατηγορία. Ο Όμιλος δεν κατέχει χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που να αποτιμούνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων ή μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων κατά την ημερομηνία αναφοράς. Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία στο αποσβεσμένο κόστος επιμετρώνται μεταγενέστερα χρησιμοποιώντας την μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου και υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης της αξίας τους. Τα κέρδη και οι ζημίες αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα όταν το περιουσιακό στοιχείο αποαναγνωρίζεται, τροποποιείται ή απομειώνεται. ii. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία - απομείωση Ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση για τις απαιτήσεις από πελάτες και τα συμβατικά περιουσιακά στοιχεία για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Επομένως, σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος επιμετρά την πρόβλεψη ζημιάς για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ' όλη τη διάρκεια ζωής. Για τον προσδιορισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών χρησιμοποιείται πίνακας χρονολογικής ανάλυσης και ποσοστών με τη χρήση ιστορικών δεδομένων και εύλογων προβλέψεων. iii. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία - αποαναγνώριση Ο Όμιλος αποαναγνωρίζει ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο όταν: τα δικαιώματα για την εισροή ταμειακών πόρων έχουν λήξει, ή ο Όμιλος έχει μεταβιβάσει τα δικαιώματά του να λαμβάνει ταμειακές ροές από το περιουσιακό στοιχείο ή έχει αναλάβει την υποχρέωση να πληρώσει εξ ολοκλήρου τις λαμβανόμενες ταμειακές ροές χωρίς σημαντική καθυστέρηση σε τρίτο μέρος βάσει συμφωνίας και είτε (α) έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη του περιουσιακού στοιχείου είτε (β) δεν έχει μεταβιβάσει ούτε κρατήσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τις εκτιμήσεις του περιουσιακού στοιχείου, αλλά έχει μεταβιβάσει τον έλεγχο του περιουσιακού στοιχείου. iv. Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις αρχικά αναγνωρίζονται στην εύλογη αξία μείον τα άμεσα έξοδα της συναλλαγής. Μετά την αρχική αναγνώριση, οι υποχρεώσεις αυτές αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. 86 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 ΙΔ. Μετοχικό κεφάλαιο Άμεσα έξοδα που σχετίζονται με την έκδοση κοινών μετοχών, καθαρές από τυχόν φορολογικές επιπτώσεις αναγνωρίζονται ως μείωση της καθαρής θέσης. ΙΕ. Απομείωση i. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αξιολογούνται σε κάθε ημερομηνία αναφοράς για να καθοριστεί κατά πόσο υπάρχει αντικειμενική ένδειξη απομείωσης. Αντικειμενικές ενδείξεις ότι τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία είναι απομειωμένα περιλαμβάνουν: Αθέτηση ή καθυστέρηση εκ μέρους του οφειλέτη Αναδιάρθρωση ενός ποσού που οφείλεται στον Όμιλο με τον όρο ότι ο Όμιλος δεν θα το εξετάσει διαφορετικά Ενδείξεις ότι ένας οφειλέτης ή εκδότης δεν θα κηρύξει πτώχευση Δυσμενείς μεταβολές στην κατάσταση πληρωμών των δανειοληπτών ή των οφειλετών Η εξαφάνιση μιας ενεργούς αγοράς για ένα διαπραγματεύσιμο στοιχείο Εμφανή στοιχεία που δείχνουν ότι υπάρχει μετρήσιμη μείωση των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών από μια ομάδα χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. ii. Μη χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος εξετάζει τη λογιστική αξία των μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων της (εκτός από τις επενδύσεις σε ακίνητα, τα αποθέματα και τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις) για να εξακριβωθεί κατά πόσον υπάρχει ένδειξη απομείωσης στην αξία. Αν υπάρχει οποιαδήποτε τέτοια ένδειξη, τότε εκτιμάται το ανακτήσιμο ποσό του περιουσιακού στοιχείου. Η υπεραξία ελέγχεται ετησίως για απομείωση. Για τον έλεγχο απομείωσης, τα περιουσιακά στοιχεία συγκεντρώνονται σε μικρότερη ομάδα στοιχείων ενεργητικού που δημιουργεί ταμειακές εισροές από συνεχή χρήση που είναι κυρίως ανεξάρτητες από τις ταμειακές εισροές από άλλα περιουσιακά στοιχεία ή Μονάδας Δημιουργίας Ταμειακών Ροών (CGU). Η υπεραξία που προκύπτει από την συνένωση επιχειρήσεων κατανέμεται σε μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών ή ομάδες δημιουργίας ταμειακών ροών που αναμένεται να ωφεληθούν από τις συνέργειες της συνένωσης. Το ανακτήσιμο ποσό ενός περιουσιακού στοιχείου ή μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών είναι το μεγαλύτερο μεταξύ της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας μείον το κόστος πώλησης. Η αξία χρήσης βασίζεται στις εκτιμώμενες μελλοντικές ταμειακές ροές, προεξοφλημένες στην παρούσα αξία τους χρησιμοποιώντας ένα προ-φόρου προεξοφλητικό επιτόκιο που αντανακλά τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για τη διαχρονική αξία του χρήματος και τους συγκεκριμένους κινδύνους που σχετίζονται με το περιουσιακό στοιχείο ή τη μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών. Μια ζημιά απομείωσης αναγνωρίζεται όταν η λογιστική αξία ενός περιουσιακού στοιχείου ή μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών υπερβαίνει το ανακτήσιμο ποσό του. Οι ζημιές απομείωσης αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα. Εντοπίζονται πρώτα για να μειωθεί η λογιστική αξία κάθε υπεραξίας που διατίθενται για την μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών, και στη συνέχεια να μειωθεί η λογιστική αξία των λοιπών περιουσιακών στοιχείων της μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών σε αναλογική βάση. Η ζημία απομείωσης σε σχέση με την υπεραξία δεν αναστρέφεται. Για άλλα περιουσιακά στοιχεία, η ζημία απομείωσης αναστρέφεται μόνο στο βαθμό που η λογιστική αξία του περιουσιακού στοιχείου δεν υπερβαίνει τη λογιστική αξία που θα είχε προσδιοριστεί, καθαρή από αποσβέσεις, αν καμία ζημία απομείωσης δεν είχε αναγνωριστεί. ΙΣΤ. Προβλέψεις Οι προβλέψεις υπολογίζονται προεξοφλώντας τις αναμενόμενες μελλοντικές ταμειακές ροές με ένα συντελεστή προ φόρων ο οποίος αντικατοπτρίζει τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για τη διαχρονική αξία του χρήματος και τους κινδύνους που σχετίζονται συγκεκριμένα με την υποχρέωση. Η αναστροφή της προεξόφλησης αναγνωρίζεται ως χρηματοδοτικό κόστος. Κατηγορία Εγγυήσεις Αναδιάρθρωση Επαχθείς συμβάσεις Λογιστική Αρχή Μία πρόβλεψη για εγγυήσεις αναγνωρίζεται όταν τα υποκείμενα προϊόντα ή υπηρεσίες πωλούνται, με βάση τα ιστορικά δεδομένα της εγγύησης και σταθμίζοντας τα πιθανά αποτελέσματα κατά τις αντίστοιχες πιθανότητες τους. Μια πρόβλεψη για την αναδιάρθρωση αναγνωρίζεται όταν ο Όμιλος έχει εγκρίνει ένα λεπτομερές και επίσημο σχέδιο αναδιάρθρωσης, καθώς και η αναδιάρθρωση είτε έχει αρχίσει ή έχει ανακοινωθεί δημοσίως. Μελλοντικές λειτουργικές ζημίες δεν προβλέπονται. Μια πρόβλεψη για επαχθείς συμβάσεις αποτιμάται στην παρούσα αξία του χαμηλότερου του αναμενόμενου κόστους της καταγγελίας της σύμβασης και του αναμενόμενου καθαρού κόστους της συνέχισης της σύμβασης. Προτού δημιουργηθεί μια διάταξη, ο Όμιλος αναγνωρίζει οποιαδήποτε ζημία απομείωσης για τα περιουσιακά στοιχεία που συνδέονται με την εν λόγω σύμβαση. 87 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 ΙΖ. Μισθώσεις i. Προσδιορίζοντας αν μια συμφωνία περιλαμβάνει μίσθωση Με την έναρξη μιας συμφωνίας, ο Όμιλος προσδιορίζει εάν περιλαμβάνει ή όχι μίσθωση. Κατά την έναρξη ή την επαναξιολόγηση μιας συμφωνίας που περιλαμβάνει μια μίσθωση, ο Όμιλος διαχωρίζει τις πληρωμές και τα λοιπά ανταλλάγματα που απαιτούνται από τη ρύθμιση σε εκείνες που αφορούν τη μίσθωση και σε άλλα στοιχεία βάσει των σχετικών εύλογων αξιών τους. Αν ο Όμιλος καταλήξει σε μια χρηματοδοτική μίσθωση που είναι πρακτικά δυνατόν να διαχωριστούν οι πληρωμές με αξιοπιστία, τότε ένα περιουσιακό στοιχείο και μία υποχρέωση αναγνωρίζονται σε ποσό ίσο με την εύλογη αξία του περιουσιακού στοιχείου. Στη συνέχεια, η υποχρέωση μειώνεται καθώς γίνονται οι πληρωμές και αναγνωρίζεται ένα τεκμαρτό κόστος χρηματοδότησης για την ευθύνη χρησιμοποιώντας την αύξηση στο επιτόκιο δανεισμού του Ομίλου. ii. Μισθωμένα στοιχεία ενεργητικού Τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται από τον Όμιλο βάσει μισθώσεων που μεταφέρουν στον Όμιλο ουσιωδώς όλους τους κινδύνους και τις ανταμοιβές της ιδιοκτησίας, ταξινομούνται ως χρηματοδοτικές μισθώσεις. Τα μισθωμένα περιουσιακά στοιχεία αποτιμώνται αρχικά σε ποσό ίσο με το χαμηλότερο της εύλογης αξίας τους και της παρούσας αξίας των ελάχιστων μισθωμάτων. Μετά την αρχική αναγνώριση, τα περιουσιακά στοιχεία αντιμετωπίζονται λογιστικά σύμφωνα με την λογιστική πολιτική που ισχύει για αυτό το περιουσιακό στοιχείο. Τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται βάσει υπόλοιπων μισθώσεων ταξινομούνται ως λειτουργικές μισθώσεις και δεν αναγνωρίζονται στην κατάσταση της οικονομικής θέσης του Ομίλου. iii. Πληρωμές Μισθωμάτων Οι πληρωμές που γίνονται για λειτουργικές μισθώσεις αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα με βάση τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Κίνητρα εκμισθώσεως που λήφθηκαν αναγνωρίζονται ως αναπόσπαστο μέρος της συνολικής δαπάνης μίσθωσης, κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Τα ελάχιστα μισθώματα από συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης κατανέμονται μεταξύ των εξόδων από τόκους και τη μείωση της ανεξόφλητης υποχρέωσης. Το χρηματοοικονομικό έξοδο κατανέμεται σε κάθε περίοδο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης, έτσι ώστε να προκύπτει ένα σταθερό περιοδικό επιτόκιο πάνω στο εναπομένον υπόλοιπο της υποχρέωσης. 88 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 38. Νέα και αναθεωρημένα πρότυπα τα οποία έχουν τεθεί σε ισχύ αλλά δεν έχουν εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση Τα ακόλουθα νέα Πρότυπα, Διερμηνείες και τροποποιήσεις Προτύπων έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), αλλά είτε δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ είτε δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Το Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σκοπός της οποίας ήταν η ενσωμάτωση σημαντικών θεμάτων τα οποία δεν καλύπτονταν, καθώς επίσης και η επικαιροποίηση και παροχή διευκρινίσεων σε σχέση με συγκεκριμένες καθοδηγήσεις. Το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει ένα νέο κεφάλαιο σχετικά με την επιμέτρηση, στο οποίο αναλύεται η έννοια της επιμέτρησης, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την επιλογή μίας βάσης επιμέτρησης, θέματα σχετικά με την παρουσίαση και γνωστοποίηση στις Οικονομικές Καταστάσεις και καθοδήγηση αναφορικά με την αποαναγνώριση στοιχείων του ενεργητικού και υποχρεώσεων από τις Οικονομικές Καταστάσεις. Περαιτέρω, το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει βελτιωμένους ορισμούς των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθοδήγηση που υποβοηθά την εφαρμογή των εν λόγω ορισμών, επικαιροποίηση των κριτηρίων για την αναγνώριση των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθώς επίσης και διευκρινίσεις σε σημαντικούς τομείς, όπως οι ρόλοι της διαχείρισης, της συντηρητικότητας και της αβεβαιότητας κατά την επιμέτρηση στην χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Το Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση Τροποποιήσεων στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σε συνέχεια της αναθεώρησής του. Ορισμένα Πρότυπα περιλαμβάνουν ρητές αναφορές σε προγενέστερες εκδόσεις του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η επικαιροποίηση των ως άνω αναφορών και η υποστήριξη για τη μετάβαση στο αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 και στο ΔΛΠ 8: «Ορισμός του Ουσιώδους» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων στον ορισμό του ουσιώδους, προκειμένου να καταστεί ευκολότερο για τις εταιρείες να προβούν σε άσκηση κρίσης σχετικά με το ουσιώδες μέγεθος. Ο ορισμός του ουσιώδους βοηθά τις εταιρείες να αποφασίσουν ποιες πληροφορίες θα πρέπει να περιληφθούν στις Οικονομικές τους Καταστάσεις. Ο νέος ορισμός τροποποιεί το ΔΛΠ 1 και το ΔΛΠ 8. Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τον ορισμό του ουσιώδους και πώς αυτός θα πρέπει να εφαρμοστεί, συμπεριλαμβάνοντας στον ορισμό καθοδήγηση η οποία μέχρι τώρα περιλαμβανόταν σε άλλα Πρότυπα. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στα ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7: “Αναμόρφωση Σημείου Αναφοράς Επιτοκίου” (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Σεπτέμβριο του 2019, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων σε ορισμένες απαιτήσεις συγκεκριμένων λογιστικών χειρισμών αντιστάθμισης, προκειμένου να εξομαλύνει ενδεχόμενες επιπτώσεις που προκύπτουν από την αβεβαιότητα η οποία προέρχεται από την αναμόρφωση του Σημείου Αναφοράς Επιτοκίου. Οι τροποποιήσεις σχεδιάστηκαν για να υποστηρίξουν την παροχή χρήσιμων χρηματοοικονομικών πληροφοριών από τις εταιρείες κατά τη διάρκεια της περιόδου αβεβαιότητας, η οποία προκύπτει από τη σταδιακή κατάργηση των σημείων αναφοράς επιτοκίου, όπως τα διατραπεζικά επιτόκια. Επιπλέον, οι εταιρείες απαιτείται να παράσχουν πρόσθετες πληροφορίες στους επενδυτές αναφορικά με τις σχέσεις αντιστάθμισης που επηρεάζονται άμεσα από τις εν λόγω συνθήκες αβεβαιότητας. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 3: «Ορισμός μίας Επιχείρησης» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 3 προκειμένου να βελτιώσει τον ορισμό μίας επιχείρησης. Οι τροποποιήσεις θα βοηθήσουν τις εταιρείες να προσδιορίσουν αν μία απόκτηση αποτελεί συνένωση επιχειρήσεων ή απόκτηση στοιχείων του ενεργητικού. Ο τροποποιημένος ορισμός επισημαίνει ότι η εκροή μίας επιχείρησης είναι να παρέχει αγαθά και υπηρεσίες στους πελάτες, ενώ ο προγενέστερος ορισμός εστίαζε στις αποδόσεις υπό τη μορφή μερισμάτων, χαμηλότερου κόστους ή άλλων οικονομικών οφελών στους επενδυτές και σε τρίτους. Επιπλέον της τροποποίησης του ορισμού της επιχείρησης, το IASB μέσω της εν λόγω έκδοσης παρέχει συμπληρωματική καθοδήγηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. ΔΠΧΑ 17 «Ασφαλιστικές Συμβάσεις» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2021) Τον Μάιο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση ενός νέου Προτύπου, του ΔΠΧΑ 17, το οποίο αντικαθιστά ένα ενδιάμεσο Πρότυπο, το ΔΠΧΑ 4. Σκοπός του έργου του IASB ήταν η ανάπτυξη ενός ενιαίου Προτύπου βασισμένου στις αρχές (principle-based standard) για τον λογιστικό χειρισμό όλων των τύπων ασφαλιστικών συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων και των συμβάσεων αντασφάλισης που κατέχει ένας ασφαλιστικός φορέας. Ένα ενιαίο Πρότυπο βασισμένο στις αρχές θα ενισχύσει τη συγκρισιμότητα της χρηματοοικονομικής αναφοράς μεταξύ οικονομικών οντοτήτων, δικαιοδοσιών και κεφαλαιαγορών. Το ΔΠΧΑ 17 καθορίζει τις απαιτήσεις που θα πρέπει να εφαρμόζει μία οικονομική οντότητα στη 89 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 χρηματοοικονομική πληροφόρηση που σχετίζεται με ασφαλιστικές συμβάσεις που εκδίδει και συμβάσεις αντασφάλισης που κατέχει. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 «Ταξινόμηση Υποχρεώσεων ως Βραχυπρόθεσμες ή Μακροπρόθεσμες» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2022) Τον Ιανουάριο του 2020, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων του ΔΛΠ 1 που επηρεάζουν τις απαιτήσεις για την παρουσίαση των υποχρεώσεων. Συγκεκριμένα, οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν ένα από τα κριτήρια ταξινόμησης μιας υποχρέωσης ως μακροπρόθεσμη, την απαίτηση για μία οντότητα να έχει το δικαίωμα να αναβάλει τον διακανονισμό της υποχρέωσης για τουλάχιστον 12 μήνες μετά την περίοδο αναφοράς. Οι τροποποιήσεις περιλαμβάνουν: α) αποσαφήνιση ότι το δικαίωμα μίας οντότητας για αναβολή του διακανονισμού θα πρέπει να υφίσταται κατά την ημερομηνία αναφοράς, β) αποσαφήνιση ότι η ταξινόμηση της υποχρέωσης δεν επηρεάζεται από τις προθέσεις ή προσδοκίες της διοίκησης σχετικά με την εξάσκηση του δικαιώματος αναβολής του διακανονισμού, γ) επεξηγούν πώς οι συνθήκες δανεισμού επηρεάζουν την ταξινόμηση, και δ) αποσαφήνιση των απαιτήσεων σχετικά με την ταξινόμηση υποχρεώσεων μίας οντότητας που πρόκειται να ή ενδεχομένως να διακανονίσει μέσω έκδοσης ιδίων συμμετοχικών τίτλων. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. (Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 90 Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1/1 – 31/12/2019 Κορωπί Αττικής, 19 Μαΐου 2020 Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΚΑΙ ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΥΚΟΣ Α.Δ.T ΑΒ 607588 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ Α.Δ.T ΑΙ 579288 Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΟΝΤΟΣ Α.Δ.T. ΑΚ 093427 Η ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΑΔΑΜ Α.Δ.T. ΑΕ 118025 Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΑΤΟΣ Α.Δ.T. ΑΜ 556006 Α.Μ. ΑΔΕΙΑΣ Ο.Ε.Ε. Α’ ΤΑΞΗΣ 9657 91

Περίληψη: Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου: 1) Παναγιώτης Λύκος, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου 2) Παναγιώτης Σπυρόπουλος, Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου 3) Ηλίας Καράντζαλης, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου υπό την ως άνω ιδιότητά μας, ειδικώς προς τούτο ορισθέντες από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία «INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ» δηλώνουμε και βεβαιώνουμε με την παρούσα ότι εξ όσων γνωρίζουμε: (α) οι ετήσιες, εταιρικές και ενοποιημένες, οικονομικές καταστάσεις για την χρήση 1/1/2019 - 31/12/2019, οι οποίες καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, τα ίδια κεφάλαια και τα αποτελέσματα της «INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ», καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο. (β) η ετήσια έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση της «INFORM Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ», καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Κορωπί Αττικής, 19 Μαΐου 2020 Οι βεβαιούντες Ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Ο Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου Το ορισθέν μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου Παναγιώτης Λύκος Α.Δ.Τ. ΑΒ 607588 Παναγιώτης Σπυρόπουλος Α.Δ.Τ. ΑΙ 579288 Ηλίας Καράντζαλης Α.Δ.Τ. ΑΝ 644777