ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ για το έτος που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 (Σύμφωνα με το Ν.3556/2007) Quest Συμμετοχών A.E. ΑΡ.Γ.Ε.ΜΗ.:121763701000 (Πρώην AP.M.A.E.: 5419/06/B/86/02) Αργυρουπόλεως 2α, Καλλιθέα Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Περιεχόμενα I. Δηλώσεις εκπροσώπων του Διοικητικού Συμβουλίου 3 II. Ετήσια Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου 4 III. Ετήσιες Χρηματοοικονομικές καταστάσεις 72 IV. Έκθεση Ελέγχου ορκωτού ελεγκτή λογιστή 159 -2- Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ -3- Ο Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος Μάρκος Μπιτσάκος Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ II. Ετήσια Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου Περιεχόμενα 1. Σημαντικά γεγονότα της χρήσης 5 2. Σημαντικά γεγονότα μετά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων 3. Εξέλιξη επιχειρηματικής δραστηριότητας 9 13 4. Παράγοντες κινδύνου 16 5. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη 21 6. Έδρα και υποκαταστήματα 23 7. Προοπτικές για το 2020 23 8. Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης 33 9. Μη χρηματοοικονομική κατάσταση 53 10. Πληροφορίες των παρ.7 και 8 του άρθρου 4 του ν.3556/2007 70 -4- Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) - 71 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ III. Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις - 2019 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ 75 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΧΡΗΣΗΣ - ΟΜΙΛΟΣ 76 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΧΡΗΣΗΣ – ΕΤΑΙΡΙΑ 77 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ 78 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 79 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ 80 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 1. Γενικές πληροφορίες 81 2. Δομή του Ομίλου και δραστηριότητες 82 3. Σύνοψη Σημαντικών Λογιστικών Πολιτικών 83 4. Διαχείριση χρηματοοικονομικού κινδύνου 102 5. Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και κρίσεις της Διοικήσεως 107 6. Πληροφόρηση κατά τομέα 109 7. Ενσώματα Πάγια 112 8. Υπεραξία 113 9. Λοιπά άυλα περιουσιακά στοιχεία 115 10. Επενδύσεις σε Ακίνητα 117 11. Επενδύσεις σε θυγατρικές 117 12. Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις 119 13. Απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις 120 14. Πιστοληπτική ποιότητα των χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού - Όμιλος 120 15. Αναταξινομήσεις κονδυλίων 120 16. Παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα 121 17. Λοιπά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων 121 18. Αναβαλλόμενη φορολογία 122 19. Αποθέματα 124 20. Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις 125 20α. Απαιτήσεις – Υποχρεώσεις από συμβάσεις με πελάτες 126 21. Ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα 127 22. Μετοχικό κεφάλαιο 128 23. Λοιπά αποθεματικά 129 24. Δάνεια 130 25. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία 132 - 72 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 26. Επιχορηγήσεις 134 27. Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις 134 28. Έξοδα ανά κατηγορία 135 29. Παροχές σε εργαζομένους 135 30. Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα 136 31. Φόρος εισοδήματος 136 32. Λοιπά έσοδα εκμετάλλευσης 138 33. Λοιπά κέρδη / (ζημιές) καθαρά 139 34. Ανειλημμένες υποχρεώσεις 139 35. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις και απαιτήσεις 139 36. Υφιστάμενα εμπράγματα βάρη 140 37. Μερίσματα 141 38. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη 142 39. Κέρδη ανά μετοχή 144 40. Ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις 145 41. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού 146 42. Μακροπρόθεσμες φορολογικές απαιτήσεις 146 43. Δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων 147 44. Υποχρεώσεις από μισθώσεις 148 45. Επιχειρηματικές συνενώσεις 148 46. Βραχυχρόνιες προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα 156 47. Ελεγκτικές και λοιπές αμοιβές 157 48. Γεγονότα μετά την ημερομηνία του κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων 157 - 73 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις 2019 Οι συνημμένες ετήσιες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο της Quest Συμμετοχών A.E. την 7η Απριλίου 2020 και έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.quest.gr. όπου και θα παραμείνουν στη διάθεση του επενδυτικού κοινού για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 10 ετών από την ημερομηνία της σύνταξης και δημοσίευσης της. Επιπλέον στην ανωτέρω ηλεκτρονική διεύθυνση αναρτώνται και οι ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις των ενοποιούμενων μη εισηγμένων θυγατρικών της Εταιρείας. Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. Ο Διευθύνων Σύμβουλος Θεόδωρος Φέσσας ΑΔΤ. ΑE 106909 Απόστολος Γεωργαντζής ΑΔΤ. Φ 090096 Ο Δ/ντής Χρηματοοικονομικού Ελέγχου Ομίλου Ο Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος. Μάρκος Μπιτσάκος ΑΔΤ. ΑΑ 079768 Η Δ/ντρια Λογιστηρίου Δημήτρης Παπαδιαμαντόπουλος ΑΔΤ. ΑΑ 061032 ΑΡ. ΑΔΕΙΑΣ 0079032- Α' ΤΑΞΗΣ Κωνσταντινιά Αναγνωστοπούλου ΑΔΤ. ΑΜ 593749 ΑΡ. ΑΔΕΙΑΣ 0002601-Α' ΤΑΞΗΣ - 74 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ Ο ΟΜΙΛΟΣ Σημείωση ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Μη κυκλοφορούν ενεργητικό Ενσώματα πάγια Δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων Υπεραξία Λοιπά Άυλα περιουσιακά στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Επενδύσεις σε θυγατρικές Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Απαιτήσεις από συμβάσεις με πελάτες Απαιτήσεις από συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Μακροπρόθεσμες φορολογικές απαιτήσεις Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 7 43 8 9 10 11 12 17 20α 13 18 42 20 68.426 26.033 31.398 21.067 2.816 173 4.145 130 2.505 11.441 1.239 169.373 65.540 28.287 9.077 2.825 173 4.334 1.535 11.191 12.706 1.421 137.090 7.541 572 6 67.940 3.452 28 79.538 7.601 21 64.435 3.976 12.706 28 88.766 19 20 20α 13 16 17 31.495 125.093 14.986 337 3.226 3.623 75.195 26.376 88.788 12.168 3 4.114 3.199 63.164 330 18 5 2.748 2.275 16 13 3.611 Κυκλοφορούν ενεργητικό Αποθέματα Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις Απαιτήσεις από συμβάσεις με πελάτες Απαιτήσεις από συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Ταμιακά διαθέσιμα, ισοδύναμα και δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις 21 Σύνολο Ενεργητικού 253.955 197.811 3.100 5.916 423.327 334.901 82.638 94.682 1.429 106 5.248 134.964 141.747 3.574 106 7.982 127.707 139.369 1.429 106 7.841 70.878 80.255 3.574 106 11.019 78.456 93.153 ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ίδια κεφάλαια αποδιδόμενα στους μετόχους Μετοχικό κεφάλαιο Αποθεματικό υπέρ το άρτιο Λοιπά αποθεματικά Αδιανέμητα κέρδη 22 22 23 Μη ελέγχουσες συμμετοχές 1.458 765 - - Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 143.203 140.133 80.255 93.153 8.105 16.699 9.778 377 4.503 22.052 3.872 9.227 9.524 9.225 563 10.593 8.827 760 26 500 57 635 22 44 65.386 47.958 1.343 701 108.879 2.821 659 28.214 959 - 826 - ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Δάνεια Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία Επιχορηγήσεις Υποχρεώσεις από συμβάσεις με πελάτες Υποχρεώσεις από μισθώσεις Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις 24 18 25 26 20α 44 27 Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις 24 148.027 14.786 1.200 42.320 Επιχορηγήσεις 26 115 114 Παράγωγα χρηματοοικονομικά προιόντα Υποχρεώσεις από μισθώσεις 16 61 8.000 - Βραχυχρόνιες προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα 46 Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από συμβάσεις με πελάτες Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Δάνεια 27 20α 44 - - 82 - 230 6.123 214.739 146.810 1.041 826 Σύνολο υποχρεώσεων 280.126 194.768 2.383 1.527 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων και υποχρεώσεων 423.327 334.901 82.638 94.682 Οι σημειώσεις στις σελίδες 81 έως 157 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 75 - - - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΧΡΗΣΗΣ 2019 - ΟΜΙΛΟΣ Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/2019-31/12/2019 01/01/2018-31/12/2018 Σημείωση Πωλήσεις 6 600.319 497.680 Κόστος Πωληθέντων 28 (501.666) (429.267) 98.653 68.412 28 (31.460) (20.296) Έξοδα διοίκησης 28 (33.806) (30.979) Λοιπά έσοδα εκμετάλευσης 32 2.841 3.566 Λοιπά κέρδη / (ζημίες) καθαρά 33 (765) 7.598 35.464 28.301 Μικτό Κέρδος Έξοδα διάθεσης Αποτελέσματα εκμετάλλευσης Χρηματοοικονομικά έσοδα 30 739 458 Χρηματοοικονομικά έξοδα 30 (6.026) (4.926) Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα 30 (5.287) (4.468) Κέρδη από συγγενείς επιχειρήσεις (μετά από φόρο και Μη-ελέγχουσες συμμετοχές) 12 - 173 30.177 24.006 31 (21.882) (4.017) 8.294 19.988 7.892 18.723 Κέρδη προ φόρων Φόρος εισοδήματος Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης μετά φόρων Κατανεμόμενα σε : Μετόχους της μητρικής Μη-ελέγχουσες συμμετοχές 402 1.266 8.294 19.988 Κέρδη/ (Ζημίες) ανά μετοχή που αναλογούν στους μετόχους της μητρικής για την περίοδο (εκφρασμένα σε € ανά μετοχή) Βασικά και απομειωμένα 39 0,2208 Οι σημειώσεις στις σελίδες 81 έως 157 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 76 - 0,5239 Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΧΡΗΣΗΣ – ΕΤΑΙΡΙΑ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/2019-31/12/2019 01/01/2018-31/12/2018 Σημείωση Πωλήσεις Κόστος Πωληθέντων Μικτό Κέρδος Έξοδα διάθεσης Έξοδα διοίκησης Λοιπά έσοδα εκμετάλευσης Λοιπά κέρδη / (ζημίες) καθαρά 28 28 32 33 Αποτελέσματα εκμετάλλευσης (1.591) 6.802 63 (1.639) 5.002 (2.958) 5.274 405 Χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα 30 30 9 (27) 62 (1) Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα 30 (18) 62 5.256 467 (12.832) (37) (7.576) 430 Κέρδη/ (ζημίες) προ φόρων Φόρος εισοδήματος 31 Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης, μετά φόρων (από συνεχιζόμενες διακοπτόμενες δραστηριότητες) Οι σημειώσεις στις σελίδες 81 έως 157 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 77 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/2019 έως 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/2018 έως 31/12/2018 01/01/2018 έως 31/12/2018 01/01/2019 έως 31/12/2019 Καθαρά κέρδη / (ζημιές) περιόδου 8.294 19.988 (7.576) 430 Λοιπά Συνολικά έσοδα / (ζημιές) μετά από φόρους Αναλογιστικά κέρδη / (ζημιές) (177) (160) - (1) (177) (160) - (1) 8.117 19.828 (7.576) 429 7.715 402 18.562 1.266 Κέρδη / (ζημίες) που ενδεχόμενα θα επηρεάσουν την Κατάσταση Αποτελεσμάτων στο μέλλον Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (ζημιές) χρήσης μετά από φόρους Τα οποία αναλογούν σε : Μετόχους της μητρικής Μη ελέγχουσες συμμετοχές Οι σημειώσεις στις σελίδες 81 έως 157 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 78 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ Αποδιδόμενα στους μετόχους της μητρικής Μετοχικό κεφάλαιο και Λοιπά Σημείωση αποθεματικό αποθέματικα υπερ το άρτιο Ο ΟΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Εφαρμοφή ΔΠΧΑ 9 Προσαρμοσμένο υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Καθαρά κέρδη / (ζημιές) χρήσης Λοιπά συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (ζημιές) περιόδου μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα Ενσωμάτωση νέων θυγατρικών και μεταβολή ποσοστών σε ήδη υπάρχουσες Συναλλαγματικές διαφορές Μείωση Μετοχικού Κεφαλαίου Αδιανέμητα Κέρδη Σύνολο Ιδίων Μηελέγχουσες συμμετοχές Σύνολο Κεφαλαίων 8.207 8.016 112.957 129.181 (450) - - (3.797) (3.796) (51) 128.730 (3.847) 8.207 8.016 109.160 125.385 (501) 124.882 - - 18.723 18.723 1.266 19.988 - - (160) (160) - (160) 19.828 - - 18.563 18.563 1.266 - - (15) (15) - (15) (4.527) (34) - - (34) (4.527) - (34) (4.527) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 3.680 7.982 127.708 139.372 765 140.133 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 3.680 - 7.982 - 127.708 7.892 139.372 7.892 765 402 140.133 8.294 - - (176) (176) (1) (177) 22 22 (5.004) 2.859 (3.177) 7.716 318 7.716 (5.004) - 401 - 8.117 (5.004) - 22 - - (318) (318) - (318) - 443 (443) - - - 22 Καθαρά κέρδη / (ζημιές) περιόδου Λοιπά συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (ζημιές) περιόδου μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα Μείωση Μετοχικού Κεφαλαίου Μητρικής Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου Παρακράτηση φόρου από κεφαλαιοποίηση αποθεματικού Ανακατανομές Ενσωμάτωση νέων θυγατρικών και μεταβολή ποσοστών σε ήδη υπάρχουσες Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 - - (17) (17) 292 275 1.535 5.248 134.964 141.747 1.458 143.203 Σύνολο Ιδίων Μετοχικό κεφάλαιο και Λοιπά Σημείωση αποθεματικό αποθέματικα υπερ το άρτιο Αδιανέμητα Κέρδη Κεφαλαίων Η ΕΤΑΙΡΙΑ Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Καθαρά κέρδη / (ζημιές) χρήσης Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (ζημιές) χρήσης μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα Μείωση Μετοχικού Κεφαλαίου 8.207 - 22 11.019 - 78.027 430 97.253 430 - - (1) (1) - - 429 429 (4.527) (4.527) - - Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 3.680 11.019 78.456 93.153 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Καθαρά κέρδη / (ζημιές) περιόδου Λοιπά συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα / (ζημιές) περιόδου μετά από φόρους 3.680 - 11.019 - 78.456 (7.576) 93.153 (7.576) - - (2) (2) - - (7.578) (7.578) Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα Μείωση Μετοχικού Κεφαλαίου Μητρικής 22 (5.004) - - (5.004) Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου 22 2.859 (3.177) 318 - Παρακράτηση φόρου από κεφαλαιοποίηση αποθεματικού Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 22 - - (318) (318) 1.535 7.841 70.878 80.255 Οι σημειώσεις στις σελίδες 81 έως 157 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 79 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ Σημείωση Κέρδη / (Ζημιές) προ φόρων Προσαρμογές για: Αποσβέσεις ενσώματων παγίων στοιχείων Ζημιές / (κέρδη) εύλογης αξίας επενδύσεων σε ακίνητα Αποσβέσεις άυλων περιουσιακών στοιχείων Αποσβέσεις δικαιωμάτων χρήσης περιουσιακών στοιχείων Απομειώσεις ενσώματων πάγιων στοιχείων Απομειώσεις αύλων περιουσιακών στοιχείων Απομειώσεις θυγατρικών Αναλογιστικά (κέρδη) / ζημιές Πρόβλεψη αναβαλλόμενου τιμήματος για την εξαγορά της κατά 85% θυγατρικής Cardlink Α.Ε.. 01/01/201931/12/2019 30.177 7 10 9 43 9 11 8.554 599 (177) - (Κέρδη)/ ζημιές από πώληση ενσώματων παγίων στοιχείων & λοιπών επενδύσεων - Mείωση απαιτήσεων (Εφαρμογή ΔΠΧΑ 9) 25 Ζημιές / (Κέρδη) εύλογης αξίας περιουσιακών χρηματοοικονομικών στοιχείων μέσω ΚΑΧ Ζημιές / (Κέρδη) από πώληση συγγενών Ζημιές / (Κέρδη) από συνδεδεμένες επιχειρήσεις Έσοδα τόκων Έξοδα τόκων Έσοδα από μερίσματα Λοιπά Μεταβολές Κεφαλαίου κίνησης (Αύξηση)/ μείωση αποθεμάτων (Αύξηση)/ μείωση απαιτήσεων Αύξηση/ (μείωση) υποχρεώσεων - 16 90 - 78 10 108 2.847 - (13.570) - 5 - - (3.848) - - 619 - 12 99 (3) (62) 1 (3.432) (1) 29 19 (5.119) (35.955) 33.073 622 8.718 24.377 1.946 146 (1.723) (652) - (80) - - 25 553 - (7.449) 33.637 2.095 (2.375) 12 30 30 7 9 Αγορά / Αυξήση μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικών εταιρειών 65.102 45 24 24 Λοιπά 22 Καθαρή (μείωση)/ αύξηση στα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Ταμειακά διαθέσιμα, ισοδύναμα και δεσμευμένες καταθέσεις στην αρχή της χρήσης 21 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα και δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις στο τέλος της χρήσης 21 4 2.011 (2.345) (4.926) (7.734) 52.441 (27) 8 1.991 (1) 11 (2.335) (4.805) (1.893) (360) 1.091 0 (3.347) (1.165) (322) 873 125 (7) (2) 585 (18) (125) 99 - (3.509) (6) (20.586) 739 517 (25.297) (3.671) 458 430 (6.619) 5 9 5.470 2.551 62 3.432 3.445 20.511 (3.821) (9.501) 771 (26.841) - - - (81) (318) (2) - 275 - - - (5.004) 2.460 (4.527) (30.596) (5.004) (5.405) (4.527) (4.527) (863) (3.417) 12.031 15.226 63.164 47.937 75.195 63.164 3.611 2.748 Οι σημειώσεις στις σελίδες 81 έως 157 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 80 - - (6.026) (5.526) 34.868 - Μείωση Μετοχικού Κεφαλαίου Καθαρές ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες 67 10.605 10 2.412 2.176 5.177 (160) (162) (9) 27 (5.470) (85) Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα καταβεβλημένα Καταβεβλημένοι φόροι Καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Εισπράξεις από εκδοθέντα / αναληφθέντα δάνεια Εξοφλήσεις δανείων Αποπληρωμή μισθώσεων Μερίσματα πληρωθέντα σε μετόχους Έξοδα αύξησης μετοχικού κεφαλαίου 467 (173) (458) 4.926 (430) 31.465 46.421 Πώληση θυγατρικών, συνδεδεμένων, κοινοπραξιών και λοιπών επενδύσεων Καθαρή ταμειακή εκροή για την εξαγορά θυγατρικών εταιρειών Τόκοι εισπραχθέντες Μερίσματα εισπραχθέντα Καθαρές ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες 5.256 173 Tαμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες Αγορές ενσώματων παγίων περιουσιακών στοιχείων Αγορές άυλων περιουσιακών στοιχείων Αγορές χρηματοοικονομικών στοιχείων Πωλήσεις ενσώματων παγίων και άυλων περιουσιακών στοιχείων Πωλήσεις χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων μέσω ΚΑΧ 01/01/201831/12/2018 1.334 (739) 6.026 (517) 53.870 (Αύξηση) / μείωση παραγώγων χρηματοοικονομικών προιόντων Αύξηση/ (μείωση) υποχρέωσης παροχών στο προσωπικό λόγω συνταξιοδότησης 01/01/201931/12/2019 24.006 5.925 9 2.679 46 Αύξηση/ (μείωση) υποχρέωσης παροχών στο προσωπικό λόγω συνταξιοδότησης Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/201831/12/2018 7.028 3.611 Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 1. Γενικές πληροφορίες Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνουν τις εταιρικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Quest Συμμετοχών A.E. (η «Εταιρεία») και τις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας, των θυγατρικών της και των συγγενών εταιρειών (ο «Όμιλος») με ημερομηνία 31 Δεκεμβρίου 2019, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς («ΔΠΧΑ»). Οι κυριότερες δραστηριότητες του Ομίλου είναι η διανομή προϊόντων πληροφορικής και επικοινωνιών, ο σχεδιασμός, υλοποίηση και υποστήριξη ολοκληρωμένων συστημάτων και λύσεων τεχνολογίας, η παροχή υπηρεσιών ταχυμεταφορών, η διαχείριση ηλεκτρονικών συναλλαγών, καθώς και η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας). Ο Όμιλος δραστηριοποιείται στην Ελλάδα, στη Ρουμανία, στην Κύπρο, στο Λουξεμβούργο, στο Βέλγιο και την Ιταλία και οι μετοχές της Εταιρείας είναι εισηγμένες και διαπραγματεύονται στην κύρια αγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Οι ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο της Quest Συμμετοχών A.E. την 7η Απριλίου 2020 και υπόκεινται στην έγκριση της ετήσιας Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των μετόχων. Η μετοχική σύνθεση της Εταιρείας έχει ως ακολούθως : Θεόδωρος Φέσσας Ευτυχία Κουτσουρέλη Επενδυτικό κοινό 50,02% 25,25% 24,73% Σύνολο 100% Η Εταιρεία εδρεύει στην Ελλάδα, Νομό Αττικής, στο Δήμο Καλλιθέας, στην οδό Αργυρουπόλεως 2Α και έχει αριθμό μητρώου Γ.Ε.ΜΗ 121763701000 (πρώην ΑΡ.Μ.Α.Ε. 5419/06/Β/86/02). Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας έχει την ακόλουθη σύνθεση : 1. Θεόδωρος Φέσσας, του Δημητρίου, Πρόεδρος Δ.Σ., Εκτελεστικό Mέλος 2. Ευτυχία Κουτσουρέλη, του Σοφοκλέους, Αντιπρόεδρος Δ.Σ., Εκτελεστικό Mέλος 3. Παντελής Τζωρτζάκης, του Μιχαήλ, Αντιπρόεδρος Δ.Σ., Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Mέλος 4. Απόστολος Γεωργαντζής, του Μιλτιάδη, Διευθύνων Σύμβουλος, Εκτελεστικό Μέλος 5. Νικόλαος Καραμούζης του Βασιλείου, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος 6. Νικόλαος Σωκράτης Λαμπρούκος, του Δημητρίου, Εκτελεστικό Μέλος 7. Μάρκος Μπιτσάκος, του Γρηγορίου, Εκτελεστικό Mέλος 8. Απόστολος Παπαδόπουλος, του Κωνσταντίνου, Ανεξάρτητο Mη Εκτελεστικό Mέλος 9. Απόστολος Ταμβακάκης, του Σταύρου, Ανεξάρτητο Mη Εκτελεστικό Mέλος 10. Φαίδων Ταμβακάκης, του Δημητρίου, Ανεξάρτητο Mη Εκτελεστικό Mέλος Η Ελεγκτική Εταιρεία είναι : ΠραισγουωτερχουςΚούπερς Ανώνυμη Ελεγκτική Εταιρεία Λεωφόρος Κηφισίας 268 15232 Χαλάνδρι Ελλάδα Η ηλεκτρονική διεύθυνση της Εταιρείας είναι www.quest.gr. Οι ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Quest Συμμετοχών Α.Ε. και θυγατρικών εταιρειών, στις οποίες η Εταιρεία άμεσα ή έμμεσα ασκεί έλεγχο. Οι εταιρείες αυτές παρουσιάζονται στη Σημείωση 40. - 81 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 2. Δομή του Ομίλου και δραστηριότητες Ο Όμιλος έχει κατατάξει τις θυγατρικές εταιρείες και τις λοιπές συμμετοχές του ανάλογα με τον επιχειρηματικό τομέα που αυτές δραστηριοποιούνται. Η δομή του Ομίλου την 31η Δεκεμβρίου 2019 έχει ως εξής : - 82 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 3. Σύνοψη Σημαντικών Λογιστικών Πολιτικών Οι σημαντικές λογιστικές πολιτικές που ακολουθήθηκαν κατά την σύνταξη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων παρατίθενται ακολούθως. Οι λογιστικές πολιτικές έχουν εφαρμοστεί σε όλα τα χρόνια που παρουσιάζονται εκτός εάν έχει δηλωθεί διαφορετικά. 3.1 Πλαίσιο σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Quest Συμμετοχών A.E. με ημερομηνία 31 Δεκεμβρίου 2019 έχουν καταρτιστεί βάσει των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς («ΔΠΧΑ»), περιλαμβανομένων των Διεθνών Λογιστικών Προτύπων («ΔΛΠ») και ερμηνειών που έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή Διερμηνειών των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι καταστάσεις αυτές έχουν συνταχθεί με βάση την αρχή του ιστορικού κόστους, εκτός από τα διαθέσιμα προς πώληση χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού, καθώς και των λοιπών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους μέσω των αποτελεσμάτων. Σημαντικές λογιστικές κρίσεις, εκτιμήσεις και υποθέσεις Η σύνταξη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα µε τα ΔΠΧΑ απαιτεί τη χρήση ορισμένων σημαντικών λογιστικών εκτιμήσεων και την άσκηση κρίσης από τη Διοίκηση στη διαδικασία εφαρμογής των λογιστικών αρχών. Επίσης απαιτείται η χρήση υπολογισμών και υποθέσεων που επηρεάζουν τα αναφερθέντα ποσά των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, τη γνωστοποίηση ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων κατά την ημερομηνία σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων και τα αναφερθέντα ποσά εισοδημάτων και εξόδων κατά τη διάρκεια του έτους υπό αναφορά. Η Διοίκηση σε συνεχή βάση αξιολογεί τις εκτιμήσεις και τις παραδοχές αυτές, οι οποίες κυρίως περιλαμβάνουν τις εκκρεμείς νομικές υποθέσεις, την πρόβλεψη για επισφαλείς απαιτήσεις, την ωφέλιμη ζωή των μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, την απομείωση των ενσώματων παγίων, την απομείωση της υπεραξίας, την απομείωση των άυλων περιουσιακών στοιχείων, την απομείωση των συμμετοχών, την πρόβλεψη για αποζημίωση προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία, την αναγνώριση των εσόδων και εξόδων και τους φόρους εισοδήματος. Παρά το γεγονός ότι αυτοί οι υπολογισμοί βασίζονται στην καλύτερη δυνατή γνώση της Διοίκησης σε σχέση µε τις τρέχουσες συνθήκες και ενέργειες, τα πραγματικά αποτελέσματα μπορεί τελικά να διαφέρουν από αυτούς τους υπολογισμούς. Οι περιοχές που εμπεριέχουν μεγάλο βαθμό υποκειμενικότητας και είναι περίπλοκες, ή οι υποθέσεις και εκτιμήσεις που είναι σημαντικές για τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις αναφέρονται στην Σημείωση 5. 3.2 Συνέχιση δραστηριότητας Ο Όμιλος και η Εταιρεία εκπληρώνουν τις καθημερινές τους ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης μέσω των δημιουργούμενων χρηματοροών και των σχετικών πόρων που έχουν στη διάθεση τους, περιλαμβανομένων και των τραπεζικών χορηγήσεων. Οι τρέχουσες οικονομικές συνθήκες συνεχίζουν να δημιουργούν περιορισμούς στο επίπεδο ζήτησης για τα προϊόντα του Ομίλου και της Εταιρείας, καθώς και στη ρευστότητά τους για το προβλεπτό μέλλον. Οι προβλέψεις του Ομίλου και της Εταιρείας λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές μεταβολές στην εμπορική τους απόδοση, δημιουργούν την εύλογη προσδοκία στη Διοίκηση ότι ο Όμιλος και η Εταιρεία διαθέτουν επαρκείς πόρους για να συνεχίσουν απρόσκοπτα την επιχειρηματική τους δραστηριότητα στο εγγύς μέλλον. Ως εκ τούτου, ο Όμιλος και η Εταιρεία συνεχίζουν να υιοθετούν την «αρχή της επιχειρηματικής συνέχειας των δραστηριοτήτων τους» κατά τη σύνταξη των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της χρήσης που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019. Η ραγδαία εξάπλωση της νόσου του κορονοϊού (COVID-19), βρήκε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και τις επιχειρήσεις σε σημαντικό ποσοστό απροετοίμαστες. Η οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας και αστάθειας, οι συνέπειες της οποίας είναι δύσκολο να εκτιμηθούν με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα. Οι οικονομικές επιπτώσεις θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια, την ένταση και το βαθμό εξάπλωσης της νόσου στην Ελλάδα και παγκοσμίως. - 83 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 3.3 Νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες Νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες: Συγκεκριμένα νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες έχουν εκδοθεί, τα οποία είναι υποχρεωτικά για λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την 1 Ιανουαρίου 2019 ή μεταγενέστερα. Η εκτίμηση του Ομίλου σχετικά με την επίδραση από την εφαρμογή αυτών των νέων προτύπων, τροποποιήσεων και διερμηνειών παρατίθεται παρακάτω. Πρότυπα και Διερμηνείες υποχρεωτικά για την τρέχουσα οικονομική χρήση ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» Το ΔΠΧΑ 16 εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 2016 και αντικαθιστά το ΔΛΠ 17. Σκοπός του προτύπου είναι να εξασφαλίσει ότι οι μισθωτές και οι εκμισθωτές παρέχουν χρήσιμη πληροφόρηση που παρουσιάζει εύλογα την ουσία των συναλλαγών που αφορούν μισθώσεις. Το ΔΠΧΑ 16 εισάγει ένα ενιαίο μοντέλο για το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του μισθωτή, το οποίο απαιτεί ο μισθωτής να αναγνωρίζει περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις για όλες τις συμβάσεις μισθώσεων με διάρκεια άνω των 12 μηνών, εκτός εάν το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι μη σημαντικής αξίας. Σχετικά με το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του εκμισθωτή, το ΔΠΧΑ 16 ενσωματώνει ουσιαστικά τις απαιτήσεις του ΔΛΠ 17. Επομένως, ο εκμισθωτής συνεχίζει να κατηγοριοποιεί τις συμβάσεις μισθώσεων σε λειτουργικές και χρηματοδοτικές μισθώσεις, και να ακολουθεί διαφορετικό λογιστικό χειρισμό για κάθε τύπο σύμβασης. Η επίδραση του προτύπου στον Όμιλο κατά την 1 Ιανουαρίου 2019 ήταν ευρώ 30.550 χιλ. δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων, ευρώ 2.578 χιλ. απαιτήσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης και ευρώ 33.128 χιλ. υποχρεώσεις από μισθώσεις, ενώ για την Εταιρεία ήταν ευρώ 662 χιλ. δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων και ευρώ 662 χιλ. υποχρεώσεις από μισθώσεις. Στα προ φόρων αποτελέσματα του Ομίλου και της Εταιρείας δεν υπήρξε σημαντική επίδραση. (Σημείωση 43) Ο Όμιλος εφαρμόζει το ΔΠΧΑ 16 από την υποχρεωτική ημερομηνία υιοθέτησής του την 1η Ιανουαρίου 2019. Εφαρμόζει την απλοποιημένη μέθοδο μετάβασης και δε έχει επαναδιατυπώσει συγκριτικά ποσά για το έτος που προηγείται της πρώτης εφαρμογής. Το πρότυπο επηρεάζει κυρίως τη λογιστική και απεικόνιση των λειτουργικών μισθώσεων του Ομίλου και της Εταιρείας. Για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξτε στις σημειώσεις 43, 44, 3α και 13. ΔΠΧΑ 9 (Τροποποιήσεις) «Δικαιώματα πρόωρης αποπληρωμής με καταβολή αρνητικής ποινής εξόφλησης» Οι τροποποιήσεις παρέχουν στις εταιρείες την δυνατότητα, εφόσον πληρούν μία συγκεκριμένη συνθήκη, να επιμετρούν χρηματοοικονομικά στοιχεία με δικαίωμα πρόωρης αποπληρωμής και καταβολή αρνητικής ποινής εξόφλησης (negative compensation) στο αναπόσβεστο κόστος η στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων αντί στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων. ΔΛΠ 28 (Τροποποιήσεις) «Μακροπρόθεσμες συμμετοχές σε συγγενείς και κοινοπραξίες» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν ότι οι οντότητες πρέπει να λογιστικοποιούν τις μακροπρόθεσμες συμμετοχές τους σε μία συγγενή εταιρεία ή κοινοπραξία - στις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης - με βάση το ΔΠΧΑ 9. Ε.Δ.Δ.Π.Χ.A 23 «Αβεβαιότητα σχετικά με τον χειρισμό θεμάτων φορολογίας εισοδήματος» Η Διερμηνεία παρέχει επεξηγήσεις ως προς την αναγνώριση και επιμέτρηση του τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου εισοδήματος όταν υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με την φορολογική αντιμετώπιση κάποιων στοιχείων. Το Ε.Δ.Δ.Π.Χ.A 23 έχει εφαρμογή σε όλες τις πτυχές της λογιστικοποίησης του φόρου εισοδήματος όταν υπάρχει τέτοια αβεβαιότητα, συμπεριλαμβανομένου του φορολογητέου κέρδους/ζημιάς, της φορολογικής βάσης των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, τα φορολογικά κέρδη και φορολογικές ζημιές και τους φορολογικούς συντελεστές. - 84 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΔΛΠ 19 (Τροποποιήσεις) «Τροποποίηση προγράμματος, περικοπή ή διακανονισμός» Οι τροποποιήσεις καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι οντότητες πρέπει να προσδιορίζουν τα συνταξιοδοτικά έξοδα όταν λαμβάνουν χώρα αλλαγές σε συνταξιοδοτικά προγράμματα καθορισμένων παροχών. Ετήσιες βελτιώσεις σε ΔΠΧΑ (Κύκλος 2015 – 2017) Οι τροποποιήσεις που παρατίθενται παρακάτω περιλαμβάνουν αλλαγές σε τέσσερα ΔΠΧΑ. ΔΠΧΑ 3 «Συνενώσεις επιχειρήσεων» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα επαναμετρά το ποσοστό που κατείχε προηγουμένως σε μία από κοινού ελεγχόμενη δραστηριότητα όταν αποκτά τον έλεγχο της επιχείρησης αυτής. ΔΠΧΑ 11 «Από κοινού συμφωνίες» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα δεν επαναμετρά το ποσοστό που κατείχε προηγουμένως σε μία από κοινού ελεγχόμενη δραστηριότητα όταν αποκτά από κοινού έλεγχο στην επιχείρηση αυτή. ΔΛΠ 12 «Φόροι εισοδήματος» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα λογιστικοποιεί όλες τις επιπτώσεις στο φόρο εισοδήματος από πληρωμές μερισμάτων με τον ίδιο τρόπο. ΔΛΠ 23 «Κόστος δανεισμού» Οι τροποποιήσεις διευκρινίζουν πως μία οντότητα χειρίζεται ως μέρος του γενικού δανεισμού οποιοδήποτε δάνειο αναλήφθηκε ειδικά για την ανάπτυξη ενός περιουσιακού στοιχείου όταν το στοιχείο αυτό είναι έτοιμο για τη χρήση την οποία προορίζεται ή την πώλησή του. Πρότυπα και Διερμηνείες υποχρεωτικά για μεταγενέστερες περιόδους ΔΠΧΑ 17 «Ασφαλιστήρια συμβόλαια» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2021) Το ΔΠΧΑ 17 εκδόθηκε τον Μάιο του 2017 και αντικαθιστά το ΔΠΧΑ 4. Το ΔΠΧΑ 17 καθιερώνει τις αρχές για την αναγνώριση, επιμέτρηση και παρουσίαση των ασφαλιστήριων συμβολαίων που βρίσκονται στο πεδίο εφαρμογής του προτύπου καθώς και τις σχετικές γνωστοποιήσεις. Σκοπός του προτύπου είναι να διασφαλίσει ότι μία οντότητα παρέχει σχετικές πληροφορίες οι οποίες να παρουσιάζουν την εύλογη εικόνα σχετικά με αυτά τα συμβόλαια. Το νέο πρότυπο επιλύει τα προβλήματα συγκρισιμότητας που είχε δημιουργήσει το ΔΠΧΑ 4 καθώς απαιτεί όλα τα ασφαλιστήρια συμβόλαια να λογιστικοποιούνται με τρόπο συνεπή. Οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις θα επιμετρώνται σε τρέχουσες αξίες και όχι σε ιστορικό κόστος. Το πρότυπο δεν έχει υιοθετηθεί ακόμη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. ΔΠΧΑ 3 (Τροποποιήσεις) «Ορισμός συνένωσης επιχειρήσεων» (εφαρμόζεται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020) Ο νέος ορισμός εστιάζει στην έννοια της απόδοσης μιας επιχείρησης με τη μορφή παροχής αγαθών και υπηρεσιών στους πελάτες σε αντίθεση με τον προηγούμενο ορισμό ο οποίος εστίαζε στις αποδόσεις με τη μορφή μερισμάτων, χαμηλότερου κόστους ή άλλου οικονομικού οφέλους σε επενδυτές και λοιπά μέρη. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν υιοθετηθεί ακόμη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. ΔΛΠ 1 και ΔΛΠ 8 (Τροποποιήσεις) «Ορισμός του ουσιώδους» (εφαρμόζονται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020) Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τον ορισμό του ουσιώδους και πώς πρέπει να χρησιμοποιείται, συμπληρώνοντας τον ορισμό με οδηγίες οι οποίες παρέχονταν έως τώρα σε άλλα σημεία των ΔΠΧΑ. Επιπλέον, έχουν βελτιωθεί οι - 85 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ διευκρινίσεις που συνοδεύουν τον ορισμό. Τέλος, οι τροποποιήσεις διασφαλίζουν ότι ο ορισμός του ουσιώδους εφαρμόζεται με συνέπεια σε όλα τα ΔΠΧΑ. ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7 (Τροποποιήσεις) «Αναμόρφωση επιτοκίων αναφοράς» (εφαρμόζονται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2020) Οι τροποποιήσεις αλλάζουν ορισμένες απαιτήσεις σχετικά με τη λογιστική αντιστάθμισης κινδύνου ώστε να παρέχουν διευκόλυνση σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της αβεβαιότητας που θα προκαλέσει η αλλαγή των επιτοκίων αναφοράς. Επιπλέον, οι τροποποιήσεις απαιτούν από τις εταιρείες να παρέχουν πρόσθετες πληροφορίες στους επενδυτές σχετικά με τις σχέσεις αντιστάθμισής τους, οι οποίες επηρεάζονται άμεσα από αυτές τις αβεβαιότητες. ΔΛΠ 1 (Τροποποίηση) «Ταξινόμηση υποχρεώσεων ως βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες» (εφαρμόζονται στις ετήσιες λογιστικές περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1 Ιανουαρίου 2022) Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι οι υποχρεώσεις ταξινομούνται ως βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες βάσει των δικαιωμάτων που είναι σε ισχύ στη λήξη της περιόδου αναφοράς. Η ταξινόμηση δεν επηρεάζεται από τις προσδοκίες της οντότητας ή από γεγονότα μετά την ημερομηνία αναφοράς. Επιπλέον, η τροποποίηση αποσαφηνιζει τη σημασία του όρου «διακανονισμός» μιας υποχρέωσης του ΔΛΠ 1. Η τροποποίηση δεν έχει υιοθετηθεί ακόμη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 3.4 Ενοποίηση Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων και Συμμετοχές (α) Θυγατρικές εταιρείες Θυγατρικές είναι όλες οι επιχειρήσεις (συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων ειδικού σκοπού) στις οποίες ο Όμιλος ασκεί έλεγχο. Ο Όμιλος ασκεί έλεγχο σε μια επιχείρηση όταν εκτίθεται ή έχει δικαιώματα σε μεταβλητές αποδόσεις από τη συμμετοχή του στην εταιρεία και έχει την ικανότητα να επηρεάζει αυτές τις αποδόσεις μέσω του ελέγχου που ασκεί. Οι θυγατρικές ενοποιούνται με ολική ενοποίηση από την ημερομηνία που αποκτάται ο έλεγχος από τον Όμιλο και παύουν να ενοποιούνται από την ημερομηνία που τέτοιος έλεγχος δεν υφίσταται. Συναλλαγές μεταξύ εταιρειών του Ομίλου, υπόλοιπα και μη πραγματοποιθέντα κέρδη που σχετίζονται με συναλλαγές μεταξύ εταιρειών του Ομίλου απαλείφονται. Επίσης μη πραγματοποιηθείσες ζημίες απαλείφονται, εκτός κι αν υπάρχουν αποδείξεις πως τα πάγια έχουν απομειωθεί. Οι λογιστικές αρχές των θυγατρικών εταιρειών τροποποιούνται όπου ήταν αναγκαίο για να συμφωνούν με τις λογιστικές αρχές του Ομίλου. Οι μη ελέγχουσες συμμετοχές στα αποτελέσματα και την καθαρή θέση των θυγατρικών εταιρειών, εμφανίζονται ξεχωριστά στην ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων, στην κατάσταση συνολικού εισοδήματος, στην κατάσταση μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης. Η Εταιρεία καταχωρεί τις επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες στις ατομικές της οικονομικές καταστάσεις στο κόστος κτήσης μείον ζημιές απομείωσης. Οι ζημιές απομείωσης αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. (β) Αλλαγές στα ποσοστά ιδιοκτησίας O Όμιλος χειρίζεται τις συναλλαγές με τους κατόχους μη ελεγχουσών συμμετοχών, που δεν έχουν ως αποτέλεσμα την απώλεια ελέγχου, με τον ίδιο τρόπο που χειρίζεται τις συναλλαγές με τους κύριους μετόχους του Ομίλου. Κάθε μεταβολή του ποσοστού συμμετοχής έχει ως αποτέλεσμα την προσαρμογή των λογιστικών αξιών των ελεγχουσών και των μη ελεγχουσών συμμετοχών, ώστε να αντανακλώνται τα συμφέροντα τους στη θυγατρική. Η διαφορά μεταξύ του τιμήματος που καταβλήθηκε και του αποκτηθέντος σχετικού μεριδίου της λογιστικής αξίας των ιδίων κεφαλαίων της θυγατρικής αναγνωρίζεται σε ξεχωριστό αποθεματικό εντός των ιδίων κεφαλαίων. Κέρδη ή ζημίες που προκύπτουν από την πώληση στους μετόχους της μειοψηφίας καταχωρούνται επίσης στα ίδια κεφάλαια. Όταν ο Όμιλος παύσει να έχει έλεγχο, το εναπομένον ποσοστό συμμετοχής επιμετράται εκ νέου στην εύλογη αξία του, ενώ τυχόν διαφορές που προκύπτουν σε σχέση με την τρέχουσα αξία καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Κατόπιν, το περιουσιακό αυτό στοιχείο αναγνωρίζεται ως συγγενής επιχείρηση, κοινοπραξία ή χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο ενεργητικού στην εύλογη αυτή αξία. Επιπροσθέτως, σχετικά ποσά που είχαν προηγουμένως καταχωρηθεί στα λοιπά συνολικά εισοδήματα λογιστικοποιούνται με τον ίδιο τρόπο που θα ακολουθούνταν σε περίπτωση πώλησης των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, δηλαδή μπορεί να μεταφερθούν στα αποτελέσματα. γ) Συνενώσεις επιχειρήσεων Οι συνενώσεις επιχειρήσεων λογιστικοποιούνται από τον Όμιλο βάσει της μεθόδου εξ αγοράς. Το κόστος εξαγοράς περιλαμβάνει: • την εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων που εκχωρούνται - 86 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ • τις υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί ή υφίστανται προς τους πρώην μετόχους, • τα δικαιώματα συμμετοχής που εκδόθηκαν από τον όμιλο, • την εύλογη αξία ενδεχομένων απαιτήσεων ή υποχρεώσεων που προκύπτουν από τη συναλλαγή και • την εύλογη αξία οποιουδήποτε προϋπάρχοντος συμμετοχικού κεφαλαίου στη θυγατρική. Τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν αποκτηθεί, οι υποχρεώσεις και οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί σε ένα επιχειρησιακό συνδυασμό αρχικά αναγνωρίζονται στην εύλογη αξία τους κατά την ημερομηνία της εξαγοράς. Ανά περίπτωση εξαγοράς, ο Όμιλος αναγνωρίζει τυχόν μη ελέγχουσα συμμετοχή στη θυγατρική είτε στην εύλογη αξία, είτε στην αξία του μεριδίου της μη ελέγχουσας συμμετοχής στην καθαρή θέση της θυγατρικής. Τα έξοδα που σχετίζονται με την εξαγορά καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Η διαφορά μεταξύ του τιμήματος εξαγοράς, πλέον του ποσού που είχε αναγνωριστεί για μη ελέγχουσες συμμετοχές και τυχόν συμμετοχές που προϋπήρχαν, και της εύλογης αξίας κατά την ημερομηνία εξαγοράς του μεριδίου της καθαρής θέσης της θυγατρικής που αποκτήθηκε, αναγνωρίζεται σαν υπεραξία. Στις περιπτώσεις στις οποίες το συνολικό τίμημα της εξαγοράς είναι μικρότερο από την εύλογη αξία της καθαρής θέσης της θυγατρικής που αποκτήθηκε, η διαφορά αναγνωρίζεται άμεσα στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης. Στη περίπτωση όπου η αποπληρωμή ολόκληρου ή μέρους του τιμήματος θα γίνει μακροπρόθεσμα και θα πραγματοποιηθεί με μετρητά, το πληρωτέο ποσό θα πρέπει να προεξοφληθεί στη παρούσα αξία της μέρας κατά την οποία έγινε η εξαγορά. Το προεξοφλητικό επιτόκιο που θα χρησιμοποιηθεί είναι το επιτόκιο στο οποίο θα μπορούσε η εταιρεία να δανειστεί από ανεξάρτητη πηγή κάτω από αντίστοιχους όρους και προϋποθέσεις. Τυχόν ενδεχόμενο τίμημα πληρωτέο από τον Όμιλο αναγνωρίζεται αρχικά στην εύλογη αξία του κατά την ημερομηνία εξαγοράς και κατηγοριοποιείται είτε στη καθαρή θέση είτε ως χρηματοοικονομική υποχρέωση. Ποσά που έχουν κατηγοριοποιηθεί ως χρηματοοικονομική υποχρέωση επαναξιολογούνται όσον αφορά την εύλογη αξία τους και τυχόν μεταβολές αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα, βάσει των σχετικών διεθνών λογιστικών προτύπων. Δεν γίνεται μεταγενέστερη επιμέτρηση για ποσά τα οποία έχουν καταχωρηθεί στα ίδια κεφάλαια. Εάν η επιχειρηματική συνένωση επιτυγχάνεται σταδιακά, η εύλογη αξία της συμμετοχής που κατείχε ο Όμιλος στην αποκτηθείσα εταιρεία επαναμετράται στην εύλογη αξία κατά την ημερομηνία της εξαγοράς. Το κέρδος ή η ζημιά που προκύπτει από την επαναμέτρηση αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα. (δ) Συγγενείς επιχειρήσεις Συγγενείς είναι οι επιχειρήσεις, στις οποίες ο Όμιλος και η Εταιρεία έχει ουσιώδη επιρροή, αλλά όχι έλεγχο, το οποίο γενικά ισχύει όταν τα ποσοστά συμμετοχής κυμαίνονται μεταξύ 20% και 50% των δικαιωμάτων ψήφου. Οι επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις λογιστικοποιούνται με τη μέθοδο της καθαρής θέσης και αρχικά αναγνωρίζονται στο κόστος κτήσεως. Ο λογαριασμός των επενδύσεων σε συγγενείς επιχειρήσεις περιλαμβάνει και την υπεραξία που προέκυψε κατά την εξαγορά (μειωμένη με τυχόν ζημίες απομείωσης). Το μερίδιο του Ομίλου στα κέρδη ή τις ζημιές των συγγενών επιχειρήσεων μετά την εξαγορά αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα, ενώ το μερίδιο των μεταβολών των αποθεματικών μετά την εξαγορά, αναγνωρίζεται στα αποθεματικά. Οι συσσωρευμένες μεταβολές επηρεάζουν τη λογιστική αξία των επενδύσεων σε συγγενείς επιχειρήσεις. Στην περίπτωση που το μερίδιο του Ομίλου επί των ζημιών μιας συγγενούς επιχείρησης υπερβεί την αξία της επένδυσης στη συγγενή, δεν αναγνωρίζονται επιπλέον ζημιές, εκτός εάν έχουν γίνει πληρωμές ή έχουν αναληφθεί περαιτέρω δεσμεύσεις για λογαριασμό της συγγενούς. Μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ του Ομίλου και των συγγενών επιχειρήσεων απαλείφονται κατά το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στις συγγενείς επιχειρήσεις. Οι λογιστικές αρχές των συγγενών επιχειρήσεων έχουν τροποποιηθεί, ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Η Εταιρεία καταχωρεί τις επενδύσεις σε συγγενείς στις ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις στο κόστος κτήσεως μείον τυχόν ζημιά απομείωσης. Αν και ο Όμιλος και η Εταιρεία έχει κάποιες επενδύσεις στις οποίες η συμμετοχή του κυμαίνεται ανάμεσα στο 20% και 50%, εντούτοις δεν είναι σε θέση να ασκήσει σημαντική επιρροή σε αυτές, αφού οι λοιποί μέτοχοι είτε μεμονωμένα είτε σε συμφωνία μεταξύ τους τις ελέγχουν. Για το λόγο αυτό, ο Όμιλος και η Εταιρεία ταξινομεί τις προαναφερθείσες επενδύσεις στην κατηγορία χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. (ε) Υπεραξία - 87 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Το πλεόνασμα του κόστους εξαγοράς πέραν της εύλογης αξίας του μεριδίου της καθαρής θέσης της θυγατρικής που αποκτήθηκε, αναγνωρίζεται ως υπεραξία. Μετά την αρχική αναγνώριση, η υπεραξία αποτιμάται στο κόστος κτήσης μείον τις τυχόν σωρευμένες ζημιές απομείωσης της αξίας της. Για τους σκοπούς του ελέγχου απομείωσης, η υπεραξία η οποία έχει αναγνωριστεί σε μία συνένωση επιχειρήσεων, κατανέμεται, από την ημερομηνία απόκτησης, στις μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών του Ομίλου, οι οποίες αναμένεται να επωφεληθούν από τη συνένωση, ανεξαρτήτως εάν τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις της αποκτηθείσας εταιρείας έχουν κατανεμηθεί στις συγκεκριμένες μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών. Κάθε εταιρεία ή όμιλος εταιρειών στην οποία έχει επιμερισθεί υπεραξία, αντιπροσωπεύει το χαμηλότερο επίπεδο μέσα στην εταιρεία στο οποίο η υπεραξία παρακολουθείται για σκοπούς εσωτερικής διαχείρισης. Ο έλεγχος απομείωσης της υπεραξίας διενεργείται σε ετήσια βάση ή πιο συχνά, αν γεγονότα ή αλλαγές σε περιστάσεις καταδεικνύουν ενδεχόμενη απομείωση. Η λογιστική αξία της υπεραξίας συγκρίνεται με το ανακτήσιμο ποσό, το οποίο είναι το μεγαλύτερο μεταξύ της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας μείον τα κόστη πώλησης. Τυχόν απομείωση αναγνωρίζεται κατευθείαν ως έξοδο και δεν μπορεί να αναστραφεί μεταγενέστερα. 3.5 Πληροφόρηση κατά τομέα Ως επιχειρηματικός τομέας ορίζεται μία ομάδα περιουσιακών στοιχείων και λειτουργιών που παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες, τα οποία υπόκεινται σε διαφορετικούς κινδύνους και αποδόσεις από εκείνα άλλων επιχειρηματικών τομέων. Ως γεωγραφικός τομέας ορίζεται μία γεωγραφική περιοχή, στην οποία παρέχονται προϊόντα και υπηρεσίες και η οποία υπόκειται σε διαφορετικούς κινδύνους και αποδόσεις από άλλες περιοχές. Κριτήριο για τον καθορισμό του πρωτεύοντα/ δευτερεύοντα τομέα αποτέλεσε η φύση και η προέλευση των εσόδων του Ομίλου. Ως εκ τούτου ο Όμιλος και η Εταιρεία έχει παρουσιάσει την ανάλυση κατά τομέα στους επιχειρηματικούς τομείς ως πρωτεύουσα και στους γεωγραφικούς τομείς ως δευτερεύουσα. Οι λειτουργικοί τομείς παρουσιάζονται με τρόπο που συνάδει με την εσωτερική πληροφόρηση που παρέχεται στους επικεφαλής λήψης επιχειρηματικών αποφάσεων των τομέων. Οι επικεφαλείς λήψης των επιχειρηματικών αποφάσεων είναι υπεύθυνοι για την κατανομή των πόρων και την αξιολόγηση της απόδοσης των επιχειρηματικών τομέων. 3.6 Συναλλαγματικές μετατροπές (α) Λειτουργικό νόμισμα και νόμισμα παρουσίασης Τα στοιχεία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου και της Εταιρείας υπολογίζονται χρησιμοποιώντας το νόμισμα του πρωτεύοντος οικονομικού περιβάλλοντος, στο οποίο κάθε Εταιρεία λειτουργεί («λειτουργικό νόμισμα»). Οι ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται σε Ευρώ, που είναι το λειτουργικό νόμισμα αποτίμησης και το νόμισμα παρουσίασης της μητρικής Εταιρείας. (β) Συναλλαγές και υπόλοιπα σε ξένο νόμισμα Οι συναλλαγές σε ξένα νομίσματα μετατρέπονται στο νόμισμα αποτίμησης βάσει των ισοτιμιών που ισχύουν κατά την ημερομηνία της κάθε συναλλαγής. Κέρδη και ζημιές από συναλλαγματικές διαφορές οι οποίες προκύπτουν από την εξόφληση τέτοιων συναλλαγών και από την μετατροπή των χρηματικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων που είναι σε ξένο νόμισμα με τις συναλλαγματικές ισοτιμίες που ισχύουν κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, αναγνωρίζονται στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων. Οι συναλλαγματικές διαφορές από μη νομισματικά στοιχεία που αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους, θεωρούνται ως τμήμα της εύλογης αξίας και συνεπώς καταχωρούνται όπου και οι διαφορές της εύλογης αξίας. - 88 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ (γ) Εταιρείες του Ομίλου Η μετατροπή των χρηματοοικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου (καμία εκ των οποίων δεν έχει νόμισμα υπερπληθωριστικής οικονομίας), οι οποίες έχουν διαφορετικό λειτουργικό νόμισμα από το νόμισμα παρουσίασης του Ομίλου γίνεται ως εξής: i. Τα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις μετατρέπονται με τις ισοτιμίες που ισχύουν κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, ii. Τα έσοδα και τα έξοδα μετατρέπονται με τη μέση ισοτιμία της περιόδου (εκτός εάν η μέση ισοτιμία δεν είναι λογική προσέγγιση της συσσωρευμένης επίδρασης των ισοτιμιών που ίσχυαν κατά τις ημερομηνίες των συναλλαγών, στην οποία περίπτωση τα έσοδα και έξοδα μετατρέπονται με τις ισοτιμίες που ίσχυαν τις ημερομηνίες των συναλλαγών) και iii. Οι προκύπτουσες συναλλαγματικές διαφορές καταχωρούνται σε αποθεματικό των ιδίων κεφαλαίων και μεταφέρονται στα αποτελέσματα με την πώληση των επιχειρήσεων αυτών. Οι συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν από την μετατροπή της καθαρής επένδυσης σε επιχείρηση εξωτερικού αναγνωρίζονται στα ίδια κεφάλαια. Κατά την πώληση Εταιρείας εξωτερικού, οι συσσωρευμένες συναλλαγματικές διαφορές μεταφέρονται στα αποτελέσματα χρήσεως ως μέρος του κέρδους ή ζημίας από τη πώληση. Η υπεραξία και οι αναπροσαρμογές των εύλογων αξιών που προκύπτουν από εξαγορά θυγατρικών εταιρειών στο εξωτερικό, αναγνωρίζονται ως στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της Εταιρείας εξωτερικού και μετατρέπονται με βάση την τιμή συναλλάγματος που ισχύει κατά την ημερομηνία εξαγοράς. 3.7 Ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία Τα πάγια περιουσιακά στοιχεία παρουσιάζονται στο κόστος κτήσης μείον συσσωρευμένες αποσβέσεις και τυχόν ζημία απομείωσης, με εξαίρεση τα γήπεδα τα οποία παρουσιάζονται στο κόστος κτήσης μείον τυχόν ζημιές απομείωσης. Το κόστος κτήσης περιλαμβάνει και τις δαπάνες που σχετίζονται άμεσα με την απόκτηση στοιχείων ακινήτων και εξοπλισμού. Μεταγενέστερες δαπάνες είτε περιλαμβάνονται στη λογιστική αξία των ενσώματων παγίων ή όταν κριθεί πιο κατάλληλο αναγνωρίζονται ως ξεχωριστό πάγιο, μόνο όταν θεωρείται πιθανόν πως θα προκύψουν μελλοντικά οικονομικά οφέλη στον Όμιλο και την Εταιρεία μεγαλύτερα από αυτά που αρχικά αναμένονταν σύμφωνα με την αρχική απόδοση του στοιχείου παγίου ενεργητικού και υπό την προϋπόθεση ότι το κόστος τους μπορεί να επιμετρηθεί αξιόπιστα. Το κόστος επισκευών και συντηρήσεων καταχωρείται στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων όταν πραγματοποιείται. Χρηματοοικονομικά έξοδα που αφορούν στην κατασκευή στοιχείων ενεργητικού κεφαλαιοποιούνται για το χρονικό διάστημα που απαιτείται μέχρι την ολοκλήρωση της κατασκευής εφόσον οι όροι του τροποποιημένου ΔΛΠ 23 πληρούνται. Όλα τα άλλα χρηματοοικονομικά έξοδα αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα χρήσεως. Η γη δεν αποσβένεται. Οι αποσβέσεις των άλλων στοιχείων των ενσώματων παγίων υπολογίζονται με την σταθερή μέθοδο με ισόποσες ετήσιες επιβαρύνσεις στο διάστημα της αναμενόμενης ωφέλιμης ζωής του στοιχείου, έτσι ώστε να διαγραφεί το κόστος στην υπολειμματική του αξία. Η αναμενόμενη ωφέλιμη ζωή των στοιχείων παγίου ενεργητικού είναι ως εξής: - Κτίρια και βελτιώσεις μισθωμένων εγκαταστάσεων: 50 Έτη - Μηχανήματα : 1-5 Έτη - Τεχνικές εγκαταστάσεις και λοιπός μηχανολογικός εξοπλισμός : 5–20 Έτη - Μεταφορικά μέσα : 5–8 Έτη - 89 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ - Εξοπλισμός τηλεπικοινωνιών : 9–13 Έτη - Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός : 7–10 Έτη - Εξοπλισμός φωτοβολταϊκών σταθμών : 30 Έτη Σχετικά με την ωφέλιμη ζωή του εξοπλισμού των φωτοβολταϊκών σταθμών, μέχρι την προηγούμενη χρήση ήταν ορισμένη σε 20 έτη. Κατόπιν νεότερης εκτίμησης βάση των εγγυήσεων των κατασκευαστών του εξοπλισμού και πραγματικών δεδομένων επανακαθορίστηκε σε 30 έτη. Η επίδραση της αλλαγής της ανωτέρω ωφέλιμης ζωής του εξοπλισμού ήταν ύψους ευρώ 811 χιλ. λιγότερες αποσβέσεις κατά το 2019 στον όμιλο. Οι υπολειμματικές αξίες και οι ωφέλιμες ζωές των ενσώματων παγίων αναθεωρούνται και προσαρμόζονται σε κάθε ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων αν αυτό θεωρηθεί αναγκαίο. Όταν οι λογιστικές αξίες των ενσώματων παγίων υπερβαίνουν την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (ζημιά απομείωσης) καταχωρείται άμεσα ως έξοδο στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων. Κατά την πώληση ενσώματων παγίων, οι διαφορές μεταξύ του τιμήματος που λαμβάνεται και της λογιστικής τους αξίας καταχωρούνται ως κέρδη ή ζημίες στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων. 3.8 Άυλα περιουσιακά στοιχεία (α) Υπεραξία Η υπεραξία αντιπροσωπεύει τη διαφορά μεταξύ του κόστους εξαγοράς και της εύλογης αξίας του μεριδίου της καθαρής θέσης της θυγατρικής/ συνδεδεμένης επιχείρησης κατά την ημερομηνία της εξαγοράς της. Η υπεραξία από εξαγορές θυγατρικών εταιρειών αναγνωρίζεται στις ασώματες ακινητοποιήσεις. Η υπεραξία από εξαγορές συνδεδεμένων επιχειρήσεων αναγνωρίζεται στον λογαριασμό των συμμετοχών σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Η υπεραξία ελέγχεται ετησίως για απομείωση και αναγνωρίζεται στο κόστος, μείον τις όποιες ζημιές απομείωσης. Κέρδη και ζημιές από την πώληση μιας επιχείρησης περιλαμβάνουν τη λογιστική αξία της υπεραξίας που αντιστοιχεί στην επιχείρηση που πουλήθηκε. Για σκοπούς ελέγχου της υπεραξίας για απομείωση, η υπεραξία κατανέμεται σε μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών. Ζημιά απομείωσης αναγνωρίζεται όταν η ανακτήσιμη αξία είναι μικρότερη από την λογιστική αξία. Τα κέρδη και οι ζημιές από πώληση Εταιρείας συμπεριλαμβάνουν την υπεραξία της Εταιρείας που πωλήθηκε. Οι ζημιές απομείωσης καταχωρούνται ως έξοδα στα αποτελέσματα όταν προκύπτουν. (β) Λοιπά περιουσιακά στοιχεία (β1) Παραχωρήσεις και δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας Οι παραχωρήσεις και τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, αποτιμώνται στο κόστος κτήσεως μείον αποσβέσεις και τυχόν ζημία απομείωσης. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με την σταθερή μέθοδο κατά την διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των στοιχείων αυτών ως ακολούθως: Εμπορική επωνυμία : 30 έτη Η εμπορική επωνυμία αφορούσε την εμπορική επωνυμία της θυγατρικής εταιρείας Uni Systems που στην λήξη της κλειόμενης χρήσης έχει μηδενική αναπόσβεστη αξία. Επιπλέον κατόπιν της οριστικοποίησης της υπεραξίας εξαγορών θυγατρικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον κλάδο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ και ειδικότερα από φωτοβολταϊκους σταθμούς, προέκυψαν εύλογες αξίες άυλων περιουσιακών στοιχείων σχετιζόμενων με δικαιώματα παραγωγής και πώλησης ενέργειας στον λειτουργό ηλεκτρικής ενέργειας. Η ωφέλιμη ζωή των δικαιωμάτων αυτών ορίστηκε σε 27 Έτη από την ημερομηνία έναρξης της παραγωγής και ισούται με το χρονικό διάστημα παραγωγής και πώλησης ενέργειας που ενσωματώνει - 90 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ το δικαίωμα. Η επίδραση των αποσβέσεων των ανωτέρω άυλων περιουσιακών στοιχείων στον όμιλο το 2019 ήταν ευρώ 523 χιλ. επιπλέον έξοδο αποσβέσεων και ευρώ 389 χιλ. επιβάρυνση στα κέρδη μετά από φόρους συνυπολογίζοντας το έσοδα από την αναβαλλόμενη φορολογία. (β2) Λογισμικά προγράμματα Οι άδειες λογισμικού αποτιμώνται στο κόστος κτήσης μείον συσσωρευμένες αποσβέσεις, μείον οποιαδήποτε συσσωρευμένη ζημία απομείωσης. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με βάση τη σταθερή μέθοδο στο διάστημα της ωφέλιμης ζωής τους, η οποία είναι 4 χρόνια. Δαπάνες που απαιτούνται για την ανάπτυξη και συντήρηση του λογισμικού αναγνωρίζονται ως έξοδα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων στο έτος που προκύπτουν. Όταν οι λογιστικές αξίες των άυλων περιουσιακών στοιχείων υπερβαίνουν την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (ζημιά απομείωσης) καταχωρείται άμεσα ως έξοδο στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων. (γ) Επενδύσεις σε Ακίνητα Ακίνητα τα οποία διακρατούνται για μακροχρόνιες αποδόσεις ενοικίων ή για ανατίμηση κεφαλαίου ή και τα δύο, και δεν ιδιοχρησιμοποιούνται από την Εταιρεία ή και τον Όμιλο, κατηγοριοποιούνται ως επενδύσεις σε ακίνητα. Οι επενδύσεις σε ακίνητα περιλαμβάνουν κυρίως γραφεία αποθήκες και καταστήματά σε ιδιόκτητα οικόπεδα και κτίρια. Οι επενδύσεις σε ακίνητα αναγνωρίζονται αρχικά στο κόστος τους, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών άμεσων εξόδων κτήσης και των εξόδων δανεισμού. Στη συνέχεια οι επενδύσεις σε ακίνητα αναγνωρίζονται σε εύλογη αξία. Η εύλογη αξία βασίζεται σε τιμές που ισχύουν σε μία ενεργή αγορά, αναμορφωμένες, όπου κρίνεται απαραίτητο, λόγω διαφορών στη φύση, την τοποθεσία ή την κατάσταση του εκάστοτε περιουσιακού στοιχείου. Εάν αυτές οι πληροφορίες δεν είναι διαθέσιμες, τότε η Εταιρεία εφαρμόζει εναλλακτικές μεθόδους αποτίμησης, όπως πρόσφατες τιμές σε λιγότερο ενεργές αγορές ή προεξόφληση ταμειακών ροών. Αυτές οι εκτιμήσεις επανεξετάζονται κατά την 30η Ιουνίου και 31η Δεκεμβρίου κάθε χρήσης από ανεξάρτητους επαγγελματίες εκτιμητές, με γνώση της κτηματαγοράς, αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία και εγγεγραμμένους στο οικείο μητρώο Εκτιμητών Ακινήτων του ΥΠΟΙΚ, σύμφωνα με τις οδηγίες που εκδίδονται από την Επιτροπή Διεθνών Προτύπων Αποτίμησης (International Valuation Standards Committee). Οι επενδύσεις σε ακίνητα που αξιοποιούνται για διαρκή χρήση ως επενδύσεις σε ακίνητα ή για τα οποία η αγορά έχει εξελιχθεί σε λιγότερο ενεργή, συνεχίζουν να κατηγοριοποιούνται ως επενδύσεις σε ακίνητα και να αποτιμώνται στην εύλογη αξία. Η εύλογη αξία των επενδύσεων σε ακίνητα απεικονίζει, μεταξύ άλλων, έσοδα από ενοίκια υφιστάμενων μισθώσεων και παραδοχές σχετικά με τα έσοδα από ενοίκια από μελλοντικές μισθώσεις, υπό το φως των τρεχουσών συνθηκών που ισχύουν στην αγορά. Η εύλογη αξία επίσης αντικατοπτρίζει, σε παρόμοια βάση, οποιαδήποτε ταμειακή εκροή (συμπεριλαμβανομένων πληρωμών ενοικίων και άλλες εκροές) που θα ήταν αναμενόμενη, για κάθε ακίνητο. Ορισμένες από αυτές τις εκροές αναγνωρίζονται ως υποχρέωση, ενώ άλλες εκροές, συμπεριλαμβανομένων ενδεχόμενων πληρωμών ενοικίων, δεν αναγνωρίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Μεταγενέστερες δαπάνες προστίθενται στη λογιστική αξία του ακινήτου μόνο όταν είναι πιθανό ότι μελλοντικά οικονομικά οφέλη, που σχετίζονται με το εν λόγω ακίνητο, θα εισρεύσουν στην Εταιρεία και ότι τα σχετικά κόστη μπορούν να μετρηθούν αξιόπιστα. Τα έξοδα επισκευών και συντηρήσεων επιβαρύνουν τα αποτελέσματα της χρήσης κατά την οποία πραγματοποιούνται. Μεταβολές στις εύλογες αξίες καταχωρούνται στα αποτελέσματα χρήσης. Οι επενδύσεις σε ακίνητα παύουν να αναγνωρίζονται όταν πουληθούν ή όταν παύει οριστικά η χρήση ενός επενδυτικού ακινήτου και δεν αναμένεται οικονομικό όφελος από την πώληση του. Εάν μια επένδυση σε ακίνητο μεταβληθεί σε ιδιοχρησιμοποιούμενο πάγιο, τότε αναταξινομείται στα ενσώματα πάγια και η εύλογη αξία του κατά την ημερομηνία της αναταξινόμησης ορίζεται ως το κόστος κτήσης του, για λογιστικούς σκοπούς. Εάν ένα πάγιο περιουσιακό στοιχείο αναταξινομηθεί από τα ενσώματα πάγια σε επένδυση σε ακίνητα, λόγω αλλαγής στη χρήση του, όποια διαφορά προκύψει μεταξύ της λογιστικής αξίας και της «εύλογης αξίας» κατά την ημερομηνία της μεταφοράς του, αναγνωρίζεται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα και παρουσιάζεται στα Ίδια Κεφάλαια ως αναπροσαρμογή της αξίας ενσώματων παγίων στα «Λοιπά Αποθεματικά», βάσει του Δ.Λ.Π. 16. Ωστόσο, εάν το κέρδος από αποτίμηση σε εύλογη αξία αντιστρέφει προγενέστερες ζημιές απομείωσης, τότε το κέρδος αυτό αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα χρήσης στο βαθμό που αντιλογίζει μια προγενέστερη ζημία απομείωσης. Τυχόν υπόλοιπο κέρδους αναγνωρίζεται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα αυξάνοντας το αποθεματικό αναπροσαρμογής παγίων στα Ίδια Κεφάλαια. - 91 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 3.9 Απομείωση αξίας μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν απροσδιόριστη ωφέλιμη ζωή δεν αποσβένονται, αλλά υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης ετησίως ή όταν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης. Τα περιουσιακά στοιχεία που αποσβένονται υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης της αξίας τους όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η λογιστική αξία τους δεν θα ανακτηθεί, ζημιά απομείωσης αναγνωρίζεται για το ποσό για το οποίο η λογιστική αξία του παγίου υπερβαίνει την ανακτήσιμη αξία του. Η ανακτήσιμη αξία είναι η μεγαλύτερη μεταξύ της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας των περιουσιακών στοιχείων, μειωμένης κατά το απαιτούμενο κόστος πώλησης, και της αξίας λόγω χρήσης. Για σκοπούς υπολογισμού της απομείωσης, τα πάγια κατηγοριοποιούνται στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο ώστε να συνδεθούν με ξεχωριστές αναγνωρίσιμες ταμειακές ροές (μονάδες δημιουργίας ταμιακών ροών). Μη χρηματοοικονομικά στοιχεία εκτός από υπεραξία που έχουν υποστεί απομείωση επανεκτιμώνται για πιθανή αντιστροφή της απομείωσης σε κάθε ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 3.10 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικό μέσο είναι κάθε σύμβαση που δημιουργεί ταυτόχρονα ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο για μια οικονομική οντότητα και μια χρηματοοικονομική υποχρέωση ή ένα συμμετοχικό τίτλο για μια άλλη οικονομική οντότητα. Αρχική αναγνώριση και μεταγενέστερη επιμέτρηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Από την 1 Ιανουαρίου 2018, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατατάσσονται, κατά την αρχική αναγνώριση, ως μεταγενέστερα επιμετρούμενα στο αποσβεσμένο κόστος, στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων ή στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Η κατάταξη των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων κατά την αρχική αναγνώριση βασίζεται στις συμβατικές ταμειακές ροές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και στο επιχειρηματικό μοντέλο εντός του οποίου διακατέχεται το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Με εξαίρεση τις απαιτήσεις από πελάτες, ο Όμιλος αρχικά αποτιμά ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο στην εύλογη αξία του συν το κόστος συναλλαγής, στην περίπτωση ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου που δεν αποτιμάται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Οι απαιτήσεις από πελάτες αρχικά αποτιμώνται στην αξία συναλλαγής όπως ορίζεται από το ΔΠΧΑ 15. Για να ταξινομηθεί και να αποτιμηθεί ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων, πρέπει να δημιουργούνται ταμειακές ροές που αποτελούν «αποκλειστικά πληρωμές κεφαλαίου και τόκων» επί του ανεξόφλητου υπολοίπου κεφαλαίου. Η αξιολόγηση αυτή είναι γνωστή ως SPPI (“solely payments of principal and interest”) κριτήριο και γίνεται σε επίπεδο μεμονωμένου χρηματοοικονομικού μέσου. Μετά την αρχική αναγνώριση, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: - στο αποσβεσμένο κόστος - στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων - στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Ο Όμιλος και η Εταιρεία δεν διαθέτουν περιουσιακά στοιχεία που να αποτιμούνται σε εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία τα οποία ταξινομούνται ως αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων αναγνωρίζονται αρχικά στην εύλογη αξία με τα κέρδη ή ζημιές από την αποτίμηση αυτών να αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Τα κέρδη και οι ζημιές που προκύπτουν από τις μεταβολές στην εύλογη αξία των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που ταξινομούνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων, αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων στη γραμμή «Κέρδη / (ζημιές) από συμμετοχές και λοιπά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία - Απομειώσεις». Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που καταχωρούνται στο αποσβεσμένο κόστος, αποτιμώνται μεταγενέστερα βάσει της μεθόδου του πραγματικού επιτοκίου (EIR) και υπόκεινται σε έλεγχο απομείωσης της αξίας τους. Τα κέρδη και οι ζημιές αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα όταν το περιουσιακό στοιχείο παύει να αναγνωρίζεται, τροποποιείται ή απομειώνεται. Για επενδύσεις οι οποίες διαπραγματεύονται σε ενεργό αγορά, η εύλογη αξία υπολογίζεται με βάση τις τιμές προσφοράς της αγοράς. Για επενδύσεις για τις οποίες δεν υπάρχει ενεργός αγορά, η εύλογη αξία προσδιορίζεται μέσω τεχνικών αποτίμησης, εκτός εάν το εύρος των ορθολογικών εκτιμήσεων της εύλογης αξίας είναι σημαντικά - 92 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ μεγάλο και οι πιθανότητες των διάφορων εκτιμήσεων δεν μπορούν εύλογα να αξιολογηθούν, οπότε δεν επιτρέπεται η αποτίμηση αυτών των επενδύσεων στην εύλογη αξία. H αγορά ή πώληση χρηματοοικονομικών στοιχείων που απαιτούν την παράδοση των περιουσιακών στοιχείων μέσα σε ένα χρονικό πλαίσιο που προβλέπεται από κανονισμό ή παραδοχή της αγοράς, αναγνωρίζεται κατά την ημερομηνία διακανονισμού (δηλαδή την ημερομηνία που το περιουσιακό στοιχείο μεταφέρεται ή παραδίδεται στον Όμιλο ή την Εταιρεία). Απομείωση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος και η Εταιρεία αξιολογούν σε κάθε ημερομηνία κατάρτισης χρηματοοικονομικών καταστάσεων τα δεδομένα αναφορικά με το κατά πόσον η αξία ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου ή μίας ομάδας χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων έχει απομειωθεί ως ακολούθως: Ο Όμιλος και η Εταιρεία αναγνωρίζουν πρόβλεψη ζημιάς έναντι αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών για όλα τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν αποτιμούνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές βασίζονται στη διαφορά ανάμεσα σε όλες τις συμβατικές ταμειακές ροές που είναι απαιτητές σύμφωνα με τη σύμβαση και όλες τις ταμειακές ροές που ο Όμιλος ή η Εταιρεία προσδοκούν να εισπράξουν, προεξοφλημένες με βάση το κατά προσέγγιση αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές αναγνωρίζονται σε δύο στάδια. Εάν ο πιστωτικός κίνδυνος ενός χρηματοοικονομικού μέσου δεν έχει αυξηθεί σημαντικά από την αρχική αναγνώριση, η οικονομική οντότητα επιμετρά την πρόβλεψη ζημιάς για το εν λόγω χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές των επόμενων 12 μηνών. Εάν ο πιστωτικός κίνδυνος του χρηματοοικονομικού μέσου έχει αυξηθεί σημαντικά από την αρχική αναγνώριση, η οικονομική οντότητα επιμετρά την πρόβλεψη ζημιάς για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ' όλη τη διάρκεια ζωής, ανεξάρτητα από το πότε προέκυψε η αθέτηση. Για τις απαιτήσεις από πελάτες και τα συμβατικά περιουσιακά στοιχεία, ο Όμιλος και η Εταιρεία εφαρμόζουν την απλοποιημένη προσέγγιση για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Επομένως, σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος και η Εταιρεία επιμετρούν την πρόβλεψη ζημιάς για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές καθ' όλη τη διάρκεια ζωής χωρίς να παρακολουθούν τις μεταβολές στον πιστωτικό κίνδυνο. Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο (ή ένα μέρος ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου ή μέρος μίας ομάδας παρόμοιων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων) αποαναγνωρίζεται όταν: τα δικαιώματα για την εισροή ταμειακών πόρων έχουν εκπνεύσει, ο Όμιλος ή η Εταιρεία διατηρεί το δικαίωμα στην εισροή ταμειακών ροών από το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο αλλά έχει αναλάβει ταυτόχρονα την υποχρέωση να τα καταβάλλει σε τρίτους πλήρως χωρίς σημαντική καθυστέρηση, υπό τη μορφή μίας σύμβασης μεταβίβασης, ή ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει μεταβιβάσει το δικαίωμα εισροής ταμειακών ροών από το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ενώ παράλληλα, είτε (α) έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη από αυτό είτε (β) δεν έχει μεταβιβάσει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη, αλλά έχει μεταβιβάσει τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου. Όταν ο Όμιλος ή η Εταιρεία μεταβιβάζει τα δικαιώματα εισροής ταμειακών ροών από ένα περιουσιακό στοιχείο ή συνάπτει σύμβαση μεταβίβασης, αξιολογεί την έκταση κατά την οποία διατηρεί τους κινδύνους και τα οφέλη της κυριότητας του περιουσιακού στοιχείου. Όταν ο Όμιλος ούτε μεταβιβάζει ούτε διατηρεί ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τα οφέλη του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου και διατηρεί τον έλεγχο του συγκεκριμένου στοιχείου, τότε το στοιχείο αναγνωρίζεται στο βαθμό της συνεχιζόμενης συμμετοχής του Ομίλου στο περιουσιακό στοιχείο αυτό. Στην περίπτωση αυτή, ο Όμιλος αναγνωρίζει παράλληλα και μια συνδεδεμένη υποχρέωση. Το μεταβιβασθέν περιουσιακό στοιχείο και η συνδεδεμένη υποχρέωση επιμετρώνται σε βάση που αντανακλά τα δικαιώματα και τις δεσμεύσεις που έχει διατηρήσει ο Όμιλος ή η Εταιρεία. Η συνεχιζόμενη συμμετοχή που λαμβάνει τη μορφή της εγγύησης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου αναγνωρίζεται στην χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής αξίας του περιουσιακού στοιχείου και του μέγιστου ποσού του ληφθέντος ανταλλάγματος που ο Όμιλος θα μπορούσε να υποχρεωθεί να επιστρέψει. Αρχική αναγνώριση και μεταγενέστερη επιμέτρηση των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων. Όλες οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις αρχικά αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους μείον το κόστος συναλλαγών, στην περίπτωση των δανείων και των πληρωτέων υποχρεώσεων. - 93 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Μια χρηματοοικονομική υποχρέωση διαγράφεται όταν η δέσμευση που απορρέει από την υποχρέωση, ακυρώνεται ή εκπνέει. Όταν μία υφιστάμενη χρηματοοικονομική υποχρέωση αντικαθίσταται από μία άλλη από τον ίδιο δανειστή αλλά με ουσιαστικά διαφορετικούς όρους, ή οι όροι μίας υφιστάμενης υποχρέωσης τροποποιούνται σημαντικά, αυτή η ανταλλαγή ή τροποποίηση αντιμετωπίζεται ως αποαναγνώριση της αρχικής υποχρέωσης και αναγνώριση μίας νέας υποχρέωσης. Η διαφορά στις αντίστοιχες λογιστικές αξίες αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Συμψηφισμός χρηματοοικονομικών απαιτήσεων και υποχρεώσεων Οι χρηματοοικονομικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμψηφίζονται και το καθαρό ποσό απεικονίζεται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης μόνο όταν ο Όμιλος ή η Εταιρεία έχει νομικά το δικαίωμα αυτό και προτίθεται να τα συμψηφίσει σε καθαρή βάση μεταξύ τους ή να απαιτήσει το περιουσιακό στοιχείο και να διακανονίσει την υποχρέωση ταυτόχρονα. Το νόμιμο δικαίωμα δεν πρέπει να εξαρτάται από μελλοντικά γεγονότα και πρέπει να μπορεί να εκτελεσθεί κατά τη συνήθη πορεία των εργασιών και σε περίπτωση αθέτησης, αφερεγγυότητας ή πτώχευσης της εταιρείας ή του αντισυμβαλλομένου. 3.11 Παράγωγα και αντισταθμιστική λογιστική Τα παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα περιλαμβάνουν προθεσμιακές συμβάσεις συναλλάγματος, συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων και συμβάσεις ανταλλαγής νομισμάτων. Αυτά καταχωρούνται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης αρχικά στην εύλογη αξία τους την ημερομηνία της συναλλαγής και αποτιμώνται μεταγενέστερα στην εκτιμημένη εύλογη αξία τους. Η εκτιμημένη εύλογη αξία υπολογίζεται με βάση τις τρέχουσες τιμές και αναλύσεις προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Τα παράγωγα παρουσιάζονται ως περιουσιακά στοιχεία, όταν η εκτιμημένη εύλογη αξία τους είναι θετική και ως υποχρεώσεις όταν η εκτιμημένη εύλογη αξία τους είναι αρνητική. Οι αναπροσαρμογές στην εύλογη αξία παραγώγων που αποκτώνται για σκοπούς εμπορίας καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 3.12 Αποθέματα Τα αποθέματα αποτιμώνται στην χαμηλότερη αξία μεταξύ κόστους κτήσης και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Το κόστος προσδιορίζεται με τη μέθοδο του μέσου σταθμικού κόστους. Χρηματοοικονομικά έξοδα δεν περιλαμβάνονται στο κόστος κτήσεως των αποθεμάτων. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία εκτιμάται με βάση τις τρέχουσες τιμές πώλησης των αποθεμάτων στα πλαίσια της συνήθους δραστηριότητας αφαιρουμένων και των τυχόν εξόδων πώλησης, όπου συντρέχει περίπτωση. 3.13 Εμπορικές απαιτήσεις Οι απαιτήσεις από πελάτες καταχωρούνται αρχικά στην εύλογη αξία τους και μεταγενέστερα αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου, αφαιρουμένων και των ζημιών απομείωσης. Οι ζημιές απομείωσης αναγνωρίζονται όταν υπάρχει αντικειμενική ένδειξη ότι ο Όμιλος δεν είναι σε θέση να εισπράξει όλα τα ποσά που οφείλονται με βάση τους συμβατικούς όρους. Το ποσό της πρόβλεψης είναι η διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας των απαιτήσεων και της παρούσας αξίας των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών, προεξοφλουμένων με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Το ποσό της πρόβλεψης καταχωρείται ως έξοδο στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων. 3.14 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Τα ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα περιλαμβάνουν τα μετρητά, τις καταθέσεις όψεως και τους τραπεζικούς λογαριασμούς υπερανάληψης όταν αυτοί παρουσιάζουν χρεωστικά υπόλοιπα, καθώς και τις βραχυπρόθεσμες μέχρι τρεις μήνες επενδύσεις υψηλής ρευστοποίησης και χαμηλού ρίσκου. - 94 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 3.15 Στοιχεία μη κυκλοφορούντος ενεργητικού προς πώληση και μη συνεχιζόμενες δραστηριότητες Τα στοιχεία μη κυκλοφορούντος ενεργητικού (ή ομάδες στοιχείων προς πώληση) ταξινομούνται ως περιουσιακά στοιχεία που προορίζονται για πώληση και αναγνωρίζονται στην χαμηλότερη μεταξύ λογιστικής αξίας και καθαρής τιμής πώλησης, εάν η λογιστική αξία ανακτάται κυρίως μέσω της πώλησης και όχι από τη συνεχή χρήση τους. 3.16 Μετοχικό κεφάλαιο Οι κοινές μετοχές περιλαμβάνονται στα Ίδια Κεφάλαια. Άμεσα έξοδα για την έκδοση μετοχών, εμφανίζονται μετά την αφαίρεση του σχετικού φόρου εισοδήματος, σε μείωση του προϊόντος της έκδοσης. Άμεσα έξοδα που σχετίζονται με την έκδοση μετοχών για την απόκτηση επιχειρήσεων εμφανίζονται σε μείωση του προϊόντος της έκδοσης. 3.16.1 Ίδιες μετοχές Το κόστος κτήσης ιδίων μετοχών εμφανίζεται αφαιρετικά από τα ίδια κεφάλαια της Εταιρείας, μέχρι οι ίδιες μετοχές πωληθούν, ακυρωθούν ή επανεκδοθούν. Κάθε κέρδος ή ζημιά από πώληση ιδίων μετοχών καθαρό από άμεσα για τη συναλλαγή λοιπά έξοδα και φόρους, εμφανίζεται ως αποθεματικό στα ίδια κεφάλαια. 3.17 Δανεισμός Τα δάνεια καταχωρούνται αρχικά στην εύλογη αξία τους, αυξημένα με τα τυχόν άμεσα έξοδα για την πραγματοποίηση της συναλλαγής. Μεταγενέστερα αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος βάσει της μεθόδου του πραγματικού επιτοκίου. Τυχόν διαφορά μεταξύ του εισπραχθέντος ποσού (καθαρό από σχετικά έξοδα) και της αξίας εξόφλησης αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα κατά την διάρκεια του δανεισμού βάσει της μεθόδου του πραγματικού επιτοκίου. Τα δάνεια ταξινομούνται ως βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις εκτός εάν ο Όμιλος έχει το δικαίωμα να αναβάλλει την εξόφληση της υποχρέωσης για τουλάχιστον 12 μήνες από την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 3.18 Τρέχων και Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος Στο φόρο της περιόδου περιλαμβάνεται ο τρέχων φόρος εισοδήματος και οι αναβαλλόμενοι φόροι. Ο φόρος αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, εκτός από τους φόρους που σχετίζονται με κονδύλια που αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα ή απευθείας στην καθαρή θέση. Σε αυτή την περίπτωση, ο φόρος αναγνωρίζεται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα ή απευθείας στην Καθαρή Θέση, αντίστοιχα. Ο τρέχων φόρος εισοδήματος υπολογίζεται επί του φορολογητέου εισοδήματος της χρήσης, βάσει των ισχυουσών φορολογικών διατάξεων και συντελεστών φόρου, κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων στις χώρες όπου ο Όμιλος δραστηριοποιείται και δημιουργεί φορολογητέο εισόδημα. Η Διοίκηση περιοδικά προβαίνει σε εκτιμήσεις κατά την υποβολή φορολογικών δηλώσεων σε περιπτώσεις που οι σχετικές φορολογικές διατάξεις επιδέχονται ερμηνείας και προβαίνει στο σχηματισμό προβλέψεων, όπου χρειάζεται, με βάση τα ποσά που αναμένεται να καταβληθούν στις φορολογικές αρχές. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος, αφορά περιπτώσεις προσωρινών διαφορών μεταξύ της λογιστικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων για σκοπούς σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων και της φορολογικής τους βάσης. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις αναγνωρίζονται για όλες τις φορολογητέες προσωρινές διαφορές εκτός από τις περιπτώσεις: όπου η αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση προκύπτει από την αρχική αναγνώριση της υπεραξίας ενός περιουσιακού στοιχείου ή μιας υποχρέωσης σε μία συναλλαγή η οποία δεν είναι συνένωση εταιρειών και κατά την στιγμή της συναλλαγής δεν επηρεάζει ούτε το λογιστικό κέρδος ούτε το φορολογητέο κέρδος ή ζημία, και των φορολογητέων προσωρινών διαφορών που σχετίζονται με επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες, όπου ο χρόνος αντιστροφής των προσωρινών διαφορών μπορεί να ελεγχθεί και είναι πιθανό ότι οι προσωρινές διαφορές δεν θα αντιστραφούν στο προβλεπόμενο μέλλον. Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναγνωρίζονται για όλες τις εκπιπτώμενες προσωρινές διαφορές και μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες, στο βαθμό που είναι πιθανό ότι θα υπάρχει διαθέσιμο φορολογητέο κέρδος το οποίο θα χρησιμοποιηθεί έναντι των εκπιπτώμενων προσωρινών διαφορών και των μεταφερόμενων αχρησιμοποίητων φορολογικών ζημιών εκτός από τις περιπτώσεις: όπου η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση - 95 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ που σχετίζεται με τις εκπιπτώμενες προσωρινές διαφορές προκύπτει από την αρχική αναγνώριση της υπεραξίας ενός περιουσιακού στοιχείου ή μιας υποχρέωσης σε μια συναλλαγή η οποία δεν είναι συνένωση εταιρειών και κατά τη στιγμή της συναλλαγής δεν επηρεάζει ούτε το λογιστικό κέρδος ούτε το φορολογητέο κέρδος ή ζημία, και των φορολογητέων προσωρινών διαφορών που σχετίζονται με επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες, όπου οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναγνωρίζεται στο βαθμό που είναι πιθανό ότι οι προσωρινές διαφορές θα αντιστραφούν στο προβλεπόμενο μέλλον και θα υπάρχει διαθέσιμο φορολογητέο εισόδημα το οποίο θα χρησιμοποιηθεί έναντι των προσωρινών διαφορών. Οι αναβαλλόμενοι φόροι υπολογίζονται βάσει φορολογικών συντελεστών που αναμένεται ότι θα ισχύουν στο χρόνο που το περιουσιακό στοιχείο θα αναγνωριστεί και η υποχρέωση θα διακανονιστεί και βασίζονται στους φορολογικούς συντελεστές (και φορολογικούς νόμους) που είναι σε ισχύ ή έχουν θεσμοθετηθεί κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Η αξία των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων ελέγχεται σε κάθε ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων και μειώνεται στο βαθμό που δεν είναι πλέον πιθανό να υπάρξει επαρκές φορολογητέο εισόδημα που θα καλύψει την αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση εν όλω ή εν μέρει. 3.19 Παροχές στο προσωπικό Προγράμματα Καθορισμένων Εισφορών Οι καταβολές εισφορών σε προγράμματα καθορισμένων εισφορών καταχωρούνται ως έξοδο, κατά το χρόνο πραγματοποίησής τους. Η υποχρέωση εξαντλείται με την καταβολή της συγκεκριμένης εισφοράς, κατά περίπτωση. Προγράμματα Καθορισμένων Παροχών Οι υποχρεώσεις που απορρέουν από προγράμματα καθορισμένων παροχών υπολογίζονται χωριστά ανά πρόγραμμα, με υπολογισμό του ποσού των μελλοντικών παροχών προς το προσωπικό που έχουν καταστεί δουλευμένες κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Οι μελλοντικές παροχές προεξοφλούνται στην παρούσα αξία τους, λαμβάνοντας υπόψη προσαρμογές για το κόστος προϋπηρεσίας. Ως επιτόκιο προεξόφλησης θεωρείται η απόδοση υψηλής ποιότητας ευρωπαϊκών εταιρικών ομολόγων τα οποία έχουν ημερομηνία λήξης που προσεγγίζει τα χρονικά όρια των υποχρεώσεων του Ομίλου. Οι υποχρεώσεις αυτές υπολογίζονται με βάση οικονομικές και αναλογιστικές παραδοχές οι οποίες γίνονται από ανεξάρτητο αναλογιστή με τη μέθοδο της Προβεβλημένης Πιστωτικής Μονάδας (Projected Unit Credit Method). Το καθαρό συνταξιοδοτικό κόστος της χρήσης περιλαμβάνεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων και αποτελείται από την παρούσα αξία των παροχών που κατέστησαν δουλευμένες κατά τη διάρκεια της χρήσης, τον εκτοκισμό της μελλοντικής υποχρέωσης, το κατοχυρωμένο κόστος προϋπηρεσίας και τα αναλογιστικά κέρδη ή ζημίες. Για παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία, το κατοχυρωμένο κόστος προϋπηρεσίας αναγνωρίζεται σε σταθερή βάση επί της μέσης περιόδου στην οποία τα σχετικά δικαιώματα κατοχυρώνονται. Τα αναλογιστικά κέρδη ή ζημίες αναγνωρίζονται απευθείας στα συγκεντρωτικά συνολικά εισοδήματα της περιόδου κατά την οποία πραγματοποιούνται και δεν μεταφέρονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων σε μεταγενέστερη περίοδο. Για τις λοιπές μακροπρόθεσμες παροχές, τα αναλογιστικά κέρδη ή ζημίες και το κατοχυρωμένο κόστος προϋπηρεσίας αναγνωρίζονται αμέσως στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Παροχές τερματισμού της απασχόλησης Οι παροχές τερματισμού της απασχόλησης είναι πληρωτέες όταν η απασχόληση ενός εργαζόμενου λήξει πριν την προβλεπόμενη ημερομηνία συνταξιοδότησης ή όταν ο εργαζόμενος δέχεται να αποχωρήσει εθελούσια με αντάλλαγμα αυτές τις παροχές. Ο Όμιλος καταχωρεί αυτές τις παροχές το νωρίτερο από τις ακόλουθες ημερομηνίες: α) όταν ο Όμιλος δεν μπορεί πλέον να αποσύρει την προσφορά για αυτές τις παροχές και β) όταν η εταιρεία αναγνωρίζει έξοδα από αναδιοργάνωση που είναι στο πλαίσιο εφαρμογής του ΔΛΠ 37 στα οποία περιλαμβάνεται η πληρωμή παροχών τερματισμού της απασχόλησης. Παροχές απόλυσης ή εθελούσιας αποχώρησης, οι οποίες καθίστανται πληρωτέες σε διάστημα μεγαλύτερο από 12 μήνες μετά από την ημερομηνία του ισολογισμού προεξοφλούνται στην παρούσα αξία. 3.20 Επιχορηγήσεις Οι κρατικές επιχορηγήσεις αναγνωρίζονται στην εύλογη αξία τους όταν αναμένεται με βεβαιότητα ότι η επιχορήγηση θα εισπραχθεί και ο Όμιλος θα συμμορφωθεί με όλους τους προβλεπόμενους όρους. - 96 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Κρατικές επιχορηγήσεις που αφορούν έξοδα, αναβάλλονται και αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα έτσι ώστε να αντιστοιχίζονται με τα έξοδα που προορίζονται να αποζημιώσουν. Οι κρατικές επιχορηγήσεις που σχετίζονται με την αγορά ενσώματων παγίων, περιλαμβάνονται στις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις ως αναβαλλόμενες κρατικές επιχορηγήσεις και μεταφέρονται ως έσοδα στην κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων με την σταθερή μέθοδο στη διάρκεια της αναμενόμενης ωφέλιμης ζωής των σχετικών περιουσιακών στοιχείων. 3.21 Προβλέψεις Προβλέψεις αναγνωρίζονται όταν: i. Υπάρχει μία παρούσα νομική ή τεκμαιρόμενη δέσμευση ως αποτέλεσμα παρελθόντων γεγονότων. ii. Είναι πιθανόν ότι θα απαιτηθεί εκροή πόρων για τον διακανονισμό της δέσμευσης. iii. Το απαιτούμενο ποσό μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα. Όπου υπάρχουν διάφορες παρόμοιες υποχρεώσεις, η πιθανότητα ότι θα απαιτηθεί εκροή κατά την εκκαθάριση προσδιορίζεται με την εξέταση της κατηγορίας υποχρεώσεων συνολικά. Πρόβλεψη αναγνωρίζεται ακόμα κι αν η πιθανότητα εκροής σχετικά με οποιοδήποτε στοιχείο που περιλαμβάνεται στην ίδια κατηγορία υποχρεώσεων μπορεί να είναι μικρή. Εάν η επίπτωση της διαχρονικής αξίας του χρήματος είναι σημαντική, οι προβλέψεις υπολογίζονται στην παρούσα αξία των εξόδων τα οποία, βάσει της καλύτερης εκτίμησης της διοίκησης, απαιτούνται να καλύψουν την παρούσα υποχρέωση την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων (Σημείωση 4). Το προεξοφλητικό επιτόκιο που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της παρούσας αξίας αντικατοπτρίζει τις τρέχουσες αγοραίες εκτιμήσεις για την χρονική αξία του χρήματος και αυξήσεις που αφορούν τη συγκεκριμένη υποχρέωση. 3.22 Έσοδα από Συμβάσεις με Πελάτες Έσοδα από την πώληση αγαθών και την παροχή υπηρεσιών Ο Όμιλος αναγνωρίζει τα έσοδα, εξαιρουμένων τόκων και εσόδων από μερίσματα και άλλα συναφή έσοδα από χρηματοοικονομικά μέσα που αναγνωρίζονται σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9, κατά τη μεταβίβαση των υποσχόμενων αγαθών ή υπηρεσιών σε πελάτες σε ποσά που αντικατοπτρίζουν το αντάλλαγμα που αναμένεται να δικαιούται ο Όμιλος έναντι των εν λόγω αγαθών ή υπηρεσιών με βάση την παρακάτω προσέγγιση πέντε βημάτων: Βήμα 1: Προσδιορισμός της σύμβασης για την πώληση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών (Identify the Contract). Βήμα 2: Προσδιορισμός των ξεχωριστών υποχρεώσεων που απορρέουν από τη σύμβαση με τον πελάτη (Identify the separate performance obligations within a contract). Βήμα 3: Προσδιορισμός του τιμήματος συναλλαγής (Determine the transaction price). Βήμα 4: Κατανομή του τιμήματος συναλλαγής στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση (Allocate the transaction price to the performance obligations in the contract). Βήμα 5: Αναγνώριση εσόδου καθώς η οντότητα ικανοποιεί τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τη σύμβαση με τον πελάτη (Recognise revenue when or as a performance obligation is satisfied). Τα έσοδα από συμβάσεις με πελάτες αναγνωρίζονται όταν ο πελάτης αποκτά τον έλεγχο των αγαθών ή υπηρεσιών σε ποσό που αντανακλά το αντάλλαγμα το οποίο ο Όμιλος ή η Εταιρεία αναμένει να δικαιούται έναντι των εν λόγω αγαθών ή υπηρεσιών. O Όμιλος δραστηριοποιείται σε 5 διαφορετικούς επιχειρηματικούς κλάδους. Ο Όμιλος αναγνωρίζει τα έσοδα υπηρεσιών σε βάθος χρόνου καθώς ο πελάτης ταυτόχρονα λαμβάνει και αναλώνει τα οφέλη που απορρέουν από την υπηρεσία που παρέχεται από τον Όμιλο. Τα έσοδα από την πώληση εξοπλισμού αναγνωρίζονται σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, κατά την παράδοση του εξοπλισμού, δεδομένου ότι αποτελούν γενικά χωριστές υποχρεώσεις εκτέλεσης. Κάθε υποχρέωση εκτέλεσης αντιμετωπίζεται λογιστικά ως ξεχωριστό στοιχείο. Όταν ο Όμιλος εκτελεί τις συμβατικές του υποχρεώσεις μεταβιβάζοντας αγαθά ή υπηρεσίες σε πελάτη προτού ο πελάτης - 97 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ πληρώσει το αντάλλαγμα ή προτού καταστεί απαιτητή η πληρωμή, ο Όμιλος απεικονίζει τη σύμβαση ως συμβατικό περιουσιακό στοιχείο, εξαιρουμένων τυχόν ποσών που απεικονίζονται ως εισπρακτέα. Συμβατικό περιουσιακό στοιχείο είναι το δικαίωμα του Ομίλου σε αντάλλαγμα έναντι αγαθών ή υπηρεσιών τα οποία έχει μεταβιβάσει σε πελάτη. Η αναγνώριση των συμβατικών περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου προέρχεται ουσιαστικά από την προγενέστερη αναγνώριση των εσόδων. Τα κόστη εξασφάλισης ή εκπλήρωσης μιας σύμβασης αναγνωρίζονται ως περιουσιακό στοιχείο όταν πραγματοποιούνται και επιμερίζονται ως έξοδο στη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία αποκομίζεται το σχετικό όφελος. Ορισμένες από τις συμβατικές υποχρεώσεις του Ομίλου αφορούν συμβάσεις υπηρεσιών που διακανονίζονται εντός 12-24 μηνών και συνδέονται με τη συνήθη πορεία του κύκλου λειτουργικής δραστηριότητας. Άλλες ωστόσο, διακανονίζονται σε χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τη «συνήθη» διάρκεια. Ως εκ τούτου ο Όμιλος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πιο συνετή προσέγγιση είναι η παρουσίαση των συμβατικών υποχρεώσεων ως βραχυπρόθεσμες, για το ποσό των υποχρεώσεων από συμβάσεις με πελάτες που αναμένεται να διακανονιστεί εντός 12 μηνών, μακροπρόθεσμες, για το ποσό των υποχρεώσεων από συμβάσεις με πελάτες που αναμένεται να διακανονιστεί σε διάστημα μεγαλύτερο των 12 μηνών. Έσοδα από τόκους Τα έσοδα από τόκους αναγνωρίζονται βάσει χρονικής αναλογίας και με τη χρήση του πραγματικού επιτοκίου. Όταν υπάρχει απομείωση των απαιτήσεων, η λογιστική αξία αυτών μειώνεται στο ανακτήσιμο ποσό τους το οποίο είναι η παρούσα αξία των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών προεξοφλουμένων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο. Στην συνέχεια λογίζονται τόκοι με το ίδιο επιτόκιο επί της απομειωμένης (νέας λογιστικής) αξίας. Μερίσματα Τα μερίσματα λογίζονται ως έσοδα με την επικύρωση τους από την Γενική Συνέλευση. 3.23 Μισθώσεις Μέχρι το οικονομικό έτος 2018, οι μισθώσεις ακινήτων,εγκαταστάσεων και εξοπλισμού ταξινομoύνταν είτε ως χρηματοδοτικές μισθώσεις είτε ως λειτουργικές μισθώσεις. Οι πληρωμές που πραγματοποιoύνταν στο πλαίσιο λειτουργικών μισθώσεων (καθαρές από τυχόν κίνητρα που έλαβε ο εκμισθωτής) χρεώνονταν στα αποτελέσματα με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Από την 1η Ιανουαρίου 2019, οι μισθώσεις αναγνωρίζονται ως στοιχείο ενεργητικού καθώς και αντίστοιχη υποχρέωση κατά την ημερομηνία κατά την οποία το μισθωμένο περιουσιακό στοιχείο είναι διαθέσιμο για χρήση από τον Όμιλο. Κάθε καταβολή μισθώματος κατανέμεται μεταξύ της υποχρέωσης και του χρηματοοικονομικού κόστους. Το χρηματοοικονομικό κόστος επιβαρύνει τα αποτελέσματα χρήσεως κατά τη διάρκεια της περιόδου της μίσθωσης, ώστε να προκύψει ένα σταθερό περιοδικό επιτόκιο στο υπόλοιπο της υποχρέωσης για κάθε περίοδο. Το δικαίωμα χρήσης του περιουσιακού στοιχείου αποσβένεται κατά τη διάρκεια της μίσθωσης σε σταθερή βάση ή της ωφέλιμης ζωής του περιουσιακού στοιχείου αν είναι μικρότερη. Τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη μίσθωση αρχικά αποτιμώνται βάσει της παρούσας αξίας. Οι υποχρεώσεις από μισθώματα περιλαμβάνουν την καθαρή παρούσα αξία των ακόλουθων μισθωμάτων: • τα σταθερά μισθώματα (συμπεριλαμβανομένων των ουσιαστικά σταθερών πληρωμών), μειωμένα κατά τυχόν εισπρακτέα κίνητρα μίσθωσης • τα κυμαινόμενα μισθώματα τα οποία εξαρτώνται από έναν δείκτη ή ένα επιτόκιο, τα οποία αρχικά επιμετρώνται με χρήση του δείκτη ή του επιτοκίου κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής περιόδου • τα ποσά που αναμένεται να καταβληθούν από τον όμιλο βάσει εγγυημένων υπολειμματικών αξιών • η τιμή άσκησης του δικαιώματος αγοράς, εάν είναι μάλλον βέβαιο ότι ο Όμιλος θα ασκήσει αυτό το δικαίωμα, και • την καταβολή ποινής για καταγγελία της μίσθωσης, εάν η διάρκεια της μίσθωσης αποτυπώνει την άσκηση δικαιώματος του Ομίλου για καταγγελία της μίσθωσης. - 98 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Στην αρχική επιμέτρηση της υποχρέωσης μίσθωσης περιλαμβάνονται και τα μισθώματα που αφορούν δικαιώματα επέκτασης που είναι μάλλον βέβαιο ότι θα εξασκηθούν. Οι πληρωμές μισθωμάτων προεξοφλούνται χρησιμοποιώντας το επιτόκιο που εμπεριέχεται στη μίσθωση. Εάν το επιτόκιο αυτό δεν μπορεί να προσδιοριστεί άμεσα, χρησιμοποιείται το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του μισθωτή, δηλαδή το επιτόκιο με το οποίο θα επιβαρυνόταν ο μισθωτής εάν δανειζόταν τα απαραίτητα κεφάλαια για την αγορά ενός περιουσιακού στοιχείου παρόμοιας αξίας με το περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης, για παρόμοια χρονική περίοδο, με παρόμοιες εξασφαλίσεις και σε παρόμοιο οικονομικό περιβάλλον. Το κόστος του περιουσιακού στοιχείου με δικαίωμα χρήσης αποτελείται από: α. το ποσό της αρχικής επιμέτρησης της υποχρέωσης από τη μίσθωση β. τυχόν μισθώματα τα οποία καταβλήθηκαν κατά την ημερομηνία έναρξης της μισθωτικής προγενέστερα, μείον οποιαδήποτε κίνητρα μίσθωσης έχουν εισπραχθεί περιόδου ή γ. τυχόν αρχικές άμεσες δαπάνες με τις οποίες επιβαρύνθηκε ο μισθωτής και δ. εκτίμηση του κόστους με το οποίο θα επιβαρυνθεί ο μισθωτής προκειμένου να αποσυναρμολογήσει και να απομακρύνει το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο, να αποκαταστήσει το χώρο όπου έχει τοποθετηθεί ή να αποκαταστήσει το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο στην κατάσταση στην οποία προβλέπεται από τους όρους και τις προϋποθέσεις της μίσθωσης. Τα περιουσιακά στοιχεία με δικαιώματα χρήσης αποσβένονται με τη σταθερή μέθοδο με διάρκεια το μικρότερο μεταξύ της ωφέλιμης ζωής του περιουσιακού στοιχείου και της διάρκειας μίσθωσης. Οι πληρωμές που σχετίζονται με βραχυπρόθεσμες μισθώσεις εξοπλισμού και οχημάτων και όλες οι μισθώσεις περιουσιακών στοιχείων χαμηλής αξίας αναγνωρίζονται με τη σταθερή μέθοδο ως έξοδο στα αποτελέσματα. Οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις είναι μισθώσεις με μίσθωση δώδεκα μηνών ή λιγότερο. Τα στοιχεία ενεργητικού χαμηλής αξίας περιλαμβάνουν εξοπλισμό πληροφορικής. Τα δικαιώματα επέκτασης και τερματισμού περιλαμβάνονται σε μισθώσεις ακινήτων και εξοπλισμού σε όλο τον Όμιλο. Αυτά χρησιμοποιούνται για τη μεγιστοποίηση της επιχειρησιακής ευελιξίας όσον αφορά τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων που χρησιμοποιούνται στις εργασίες του ομίλου. Η πλειοψηφία των δικαιωμάτων επέκτασης και τερματισμού που εξασκούνται μπορούν να εξασκηθούν μόνο από τον όμιλο και όχι από τον εκάστοτε εκμισθωτή. β) Πληροφορίες για μισθώσεις όπου ο Όμιλος είναι εκμισθωτής: Οι εκμισθωτές συνεχίζουν να κατατάσσουν τις μισθώσεις ως λειτουργικές ή χρηματοδοτικές μισθώσεις. Τα έσοδα από λειτουργικές μισθώσεις όταν ο όμιλος είναι εκμισθωτής αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Τα αρχικά άμεσα κόστη που προκύπτουν από την απόκτηση λειτουργικής μίσθωσης προστίθενται στη λογιστική αξία του περιουσιακού στοιχείου και αναγνωρίζονται ως έξοδο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης με την ίδια βάση με το έσοδα από μίσθωση. Τα αντίστοιχα μισθωμένα περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνονται στον ισολογισμό με βάση τη φύση τους. Λογιστική μίσθωσης από τον εκμισθωτή Όταν τα περιουσιακά στοιχεία μισθώνονται κάτω από λειτουργική μίσθωση, το περιουσιακό στοιχείο περιλαμβάνεται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης βάσει της φύσης του περιουσιακού στοιχείου. Το έσοδο από το μίσθωμα αναγνωρίζεται κατά τους όρους της μίσθωσης με τη σταθερή μέθοδο. Εφαρμογή μέχρι 31/12/2018 α) Όταν ο μισθωτής είναι εταιρεία του Ομίλου, οι μισθώσεις στις οποίες ο εκμισθωτής διατηρεί ουσιωδώς όλους τους κίνδυνους, αλλά και τις ωφέλειες που απορρέουν από το ιδιοκτησιακό καθεστώς καταχωρούνται ως λειτουργικές μισθώσεις. Οι πληρωμές που πραγματοποιούνται στα πλαίσια των λειτουργικών μισθώσεων (καθαρές από τυχόν άλλα κίνητρα που έλαβε ο εκμισθωτής) αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Ως χρηματοδοτικές μισθώσεις λογίζονται οι μισθώσεις ακινήτων, μηχανολογικών εγκαταστάσεων και λοιπού εξοπλισμού κατά τις οποίες μία από τις εταιρείες του Ομίλου ουσιαστικά φέρει το σύνολο των κινδύνων και των ωφελειών που απορρέουν από την κυριότητα του παγίου. Οι χρηματοδοτικές μισθώσεις κεφαλαιοποιούνται - 99 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ κατά την έναρξη της μίσθωσης στη χαμηλότερη αξία που προκύπτει μεταξύ της εύλογης αξίας του πάγιου στοιχείου και της παρούσας αξίας των ελάχιστων μισθωμάτων. Κάθε πληρωμή του μισθώματος επιμερίζεται μεταξύ των υποχρεώσεων και των Χρηματοοικονομικών εξόδων ώστε να επιτυγχάνεται ένα σταθερό επιτόκιο στην υπολειπόμενη χρηματοοικονομική υποχρέωση. Οι αντίστοιχες υποχρεώσεις από το μίσθωμα, καθαρές από χρηματοοικονομικές χρεώσεις, περιλαμβάνονται ως μακροχρόνιες υποχρεώσεις. Το μέρος του χρηματοοικονομικού κόστους που αφορά στο επιτόκιο καταχωρείται στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά τη διάρκεια της περιόδου εκμίσθωσης ώστε να προκύπτει ένα σταθερό περιοδικό ποσοστό επιτοκίου επί του υπόλοιπου των υποχρεώσεων για κάθε περίοδο. Τα ενσώματα πάγια στοιχεία που αποκτήθηκαν στα πλαίσια χρηματοδοτικών μισθώσεων αποσβένονται στη μικρότερη περίοδο μεταξύ της διάρκειας της ωφέλιμης ζωής του στοιχείου, και της περιόδου διάρκειας της μίσθωσης. β) Όταν ο εκμισθωτής είναι εταιρεία του Ομίλου. Κατά την εκμίσθωση στοιχείων του ενεργητικού στα πλαίσια χρηματοδοτικής μίσθωσης, η παρούσα αξία των ελάχιστων καταβολών των μισθωμάτων αναγνωρίζεται ως απαίτηση. Η διαφορά μεταξύ της μεικτής αξίας και της παρούσας αξίας της απαίτησης αναγνωρίζεται ως μη δεδουλευμένο χρηματοοικονομικό έσοδο. Το έσοδο από τις μισθώσεις αναγνωρίζεται κατά τη διάρκεια της μίσθωσης με χρήση της μεθόδου της καθαρής επένδυσης (net investment), η οποία αντανακλά σταθερό περιοδικό ποσοστό απόδοσης. Στοιχεία του ενεργητικού που έχουν εκμισθωθεί σε τρίτους στα πλαίσια των λειτουργικών μισθώσεων καταχωρούνται ως ενσώματες ακινητοποιήσεις. Η απόσβεσή τους πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια τις αναμενόμενης ωφέλιμης ζωής τους, η οποία καθορίζεται μετά από σύγκριση με παρόμοιας φύσης ενσώματες ακινητοποιήσεις ιδιοκτησίας του Ομίλου. Το εισόδημα από εκμισθώσεις (εκτός ενδεχόμενων κινήτρων προς τους μισθωτές) αναγνωρίζεται με τη σταθερή μέθοδο κατά τη διάρκεια της περιόδου μίσθωσης. Από 1 Ιανουαρίου 2019 η λογιστική πολιτική αυτή ανανεώθηκε με βάση το καινούριο πρότυπο ΔΠΧΑ 16, όπως περιγράφεται παραπάνω. 3.24 Διανομή μερισμάτων Η διανομή μερισμάτων στους μετόχους της μητρικής αναγνωρίζεται ως υποχρέωση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, όταν η διανομή εγκρίνεται από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων. 3.25 Προμηθευτές Οι εμπορικές υποχρεώσεις αποτελούν υποχρεώσεις προς πληρωμή για προϊόντα ή υπηρεσίες που έχουν αποκτηθεί κατά τη άσκηση της συνήθους εμπορικής δραστηριότητας από προμηθευτές. Οι πληρωτέοι λογαριασμοί κατατάσσονται στις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, εάν η πληρωμή οφείλεται εντός ενός έτους ή λιγότερο. Αν όχι, παρουσιάζονται ως μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις. Οι υποχρεώσεις προς προμηθευτές αναγνωρίζονται αρχικά στην εύλογη αξία τους και αποτιμώνται μεταγενέστερα στο αναπόσβεστο κόστος χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. 3.26 Στρογγυλοποιήσεις Διαφορές που παρουσιάζονται μεταξύ των ποσών στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και των αντίστοιχων ποσών στις σημειώσεις οφείλονται σε στρογγυλοποιήσεις. 3α. Μεταβολές στις λογιστικές αρχές Δ.Π.Χ.Α. 16 “Μισθώσεις” Όπως περιγράφεται στη σημείωση 3.3, ο Όμιλος εφάρμοσε για πρώτη φορά το Δ.Π.Χ.Α. 16 την 1η Ιανουαρίου 2019, χρησιμοποιώντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση (modified retrospective approach). Όλες οι αλλαγές που επήλθαν κατά την μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16 αναγνωρίστηκαν την 1η Ιανουαρίου 2019 ως προσαρμογές στο υπόλοιπο έναρξης των αντίστοιχων κονδυλίων της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου χωρίς να επαναδιατυπωθούν τα συγκριτικά στοιχεία. Ως εκ τούτου για τις συμβάσεις που προηγουμένως ταξινομούνταν ως λειτουργικές, οι υποχρεώσεις από μισθώσεις αναγνωρίστηκαν στην παρούσα αξία των υπολειπόμενων μισθωμάτων, προεξοφλημένων με το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του μισθωτή (incremental borrowing rate) που ίσχυε την 1.1.2019. Τα δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων αναγνωρίστηκαν σε αξία ίση με τις υποχρεώσεις μίσθωσης προσαρμοσμένα με τυχόν προπληρωμές που είχαν προηγουμένως αναγνωρισθεί. Ο Όμιλος χρησιμοποίησε την διαθέσιμη πρακτική διευκόλυνση κατά την μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16, αναφορικά με την δυνατότητα της μη επαναξιολόγησης του εάν μια σύμβαση είναι ή περιέχει μίσθωση. - 100 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Κατά την εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16, ο Όμιλος επέλεξε επίσης να χρησιμοποιήσει τις ακόλουθες πρακτικές διευκολύνσεις που παρέχονται από το Πρότυπο κατά την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής αυτού: (α) εξαίρεση των αρχικών άμεσων δαπανών κατά την επιμέτρηση του περιουσιακού στοιχείου με δικαίωμα χρήσης, (β) αντί της διενέργειας ελέγχου απομείωσης, ο Όμιλος βασίστηκε στην αξιολόγηση που είχε γίνει πριν την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής του Προτύπου για το αν οι μισθώσεις είναι επαχθείς εφαρμόζοντας το Δ.Λ.Π. 37 και (γ) χρήση της αποκτηθείσας κατά το παρελθόν γνώσης για τον προσδιορισμό της διάρκειας της μίσθωσης, όταν η σύμβαση εμπεριέχει δικαίωμα παράτασης ή καταγγελίας της μίσθωσης. δ) εξαίρεση των μισθώσεων με εναπομείνουσα διάρκεια μικρότερη των 12 μηνών από την ημερομηνία πρώτης εφαρμογής ε) εφαρμογή ενός ενιαίου προεξοφλητικού επιτοκίου σε συμβάσεις με παρόμοια χαρακτηριστικά Δεν υπήρχαν επαχθείς συμβάσεις μίσθωσης για τις οποίες θα απαιτείτο προσαρμογή στο περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής. Tο μέσο διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του Ομίλου ανήλθε σε 4% κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής. Για τις συμβάσεις που προηγουμένως είχαν ταξινομηθεί ως χρηματοδοτικές μισθώσεις, ο Όμιλος αναγνώρισε δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεις μίσθωσης στις λογιστικές αξίες των παγίων και των χρηματοδοτικών μισθώσεων που ήταν αναγνωρισμένα την 31.12.2018. Οι απαιτήσεις του νέου προτύπου εφαρμόζονται σε αυτές τις μισθώσεις από την 1.1.2019. Ο πίνακας συμφωνίας μεταξύ των δεσμεύσεων από λειτουργικές μισθώσεις που είχαν γνωστοποιηθεί στις ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2018 και των υποχρεώσεων από μισθώσεις που αναγνωρίστηκαν στην Κατάσταση χρηματοοικονομικής Θέσης κατά την 1η Ιανουαρίου 2019, παρουσιάζεται κατωτέρω: Όμιλος Εταιρεία Δεσμεύσεις από λειτουργικές μισθώσεις κατά την 31η Δεκεμβρίου 2018 27.380 771 Πλέον υφιστάμενες Χρηματοδοτικές μισθώσεις την 31/12/2018 Επίδραση προεξοφλητικού επιτοκίου Προσαρμογές στις υφιστάμενες μισθώσεις και δεσμεύσεις βραχυχρόνιων μισθώσεων Υποχρεώσεις από μισθώσεις δικαιωμάτων χρήσης περιουσιακών στοιχείων την 1 Ιανουαρίου 2019 9.300 ‐3.589 ‐ ‐103 37 ‐6 33.128 662 Πέραν των ανωτέρω ο Όμιλος επαναξιολόγησε τις μισθώσεις στις οποίες λειτουργεί ως υπεκμισθωτής για το κατά πόσο αυτές αποτελούν λειτουργικές η χρηματοοικονομικές μισθώσεις με βάση τις νέες απαιτήσεις του προτύπου και κατέταξε συγκεκριμένες μισθώσεις κτιρίων οι οποίες πριν ήταν λειτουργικές ως χρηματοδοτικές την 1.1.2019. Οι συγκεκριμένες μισθώσεις / υπεκμισθώσεις έχουν ίδιους όρους με τις αντίστοιχες συμβάσεις μίσθωσης και ως εκ τούτου την 1.1.2019 δεν υπήρξε επίδραση στα ίδια κεφάλαια από την αποαναγνώριση των σχετικών δικαιωμάτων χρήσης περιουσιακών στοιχείων και την αναγνώριση των απαιτήσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης. Η επίδραση του προτύπου στον Όμιλο κατά την 1 Ιανουαρίου 2019 ήταν ευρώ 30.550 χιλ. δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων, ευρώ 2.578 χιλ. απαιτήσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης και ευρώ 33.128 χιλ. υποχρεώσεις από μισθώσεις, ενώ για την Εταιρεία ήταν ευρώ 662 χιλ. δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων και ευρώ 662 χιλ. υποχρεώσεις από μισθώσεις. - 101 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 4. Διαχείριση χρηματοοικονομικού κινδύνου 4.1 Παράγοντες χρηματοοικονομικού κινδύνου Ο Όμιλος και η Εταιρεία εκτίθεται σε χρηματοοικονομικούς κινδύνους, όπως κινδύνους αγοράς (μεταβολές σε συναλλαγματικές ισοτιμίες, επιτόκια, τιμές αγοράς), πιστωτικό κίνδυνο και κίνδυνο ρευστότητας. Το γενικό πρόγραμμα διαχείρισης κινδύνων του Ομίλου και της Εταιρείας εστιάζεται στη μη προβλεψιμότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών και επιδιώκει να ελαχιστοποιήσει την ενδεχόμενη αρνητική τους επίδραση στη χρηματοοικονομική απόδοση του Ομίλου και της Εταιρείας. Η διαχείριση κινδύνων διεκπεραιώνεται από την κεντρική οικονομική υπηρεσία του Ομίλου και της Εταιρείας, η οποία λειτουργεί με συγκεκριμένους κανόνες που έχουν εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο. Το Διοικητικό Συμβούλιο παρέχει οδηγίες και κατευθύνσεις για τη γενική διαχείριση του κινδύνου, καθώς και ειδικές οδηγίες για τη διαχείριση συγκεκριμένων κινδύνων, όπως ο συναλλαγματικός κίνδυνος, ο κίνδυνος επιτοκίου και ο πιστωτικός κίνδυνος. (α) Πιστωτικός κίνδυνος Ο πιστωτικός κίνδυνος συνίσταται στην πιθανότητα κάποιος αντισυμβαλλόμενος να προκαλέσει στον Όμιλο και στην Εταιρεία οικονομική ζημιά εξαιτίας της αθέτησης των συμβατικών του υποχρεώσεων. Ο μέγιστος πιστωτικός κίνδυνος στον οποίο είναι εκτεθειμένοι ο Όμιλος και η Εταιρεία, κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, είναι η λογιστική αξία των χρηματοοικονομικών περιουσιακών τους στοιχείων. Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία που έχουν κατηγοριοποιηθεί ως διαθέσιμα προς πώληση αφορούν τοποθετήσεις σε αμοιβαία κεφάλαια και άλλα χρεόγραφα. Αυτά τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία εκτιμάται ότι δεν εκθέτουν τον Όμιλο και την Εταιρεία σε σημαντικό πιστωτικό κίνδυνο. Ο Όμιλος και η Εταιρεία εφαρμόζουν συγκεκριμένη πιστωτική πολιτική που έχει ως άξονες αφενός τον έλεγχο πιστοληπτικής ικανότητας των πελατών και αφετέρου την προσπάθεια αποτελεσματικής διαχείρισης των απαιτήσεων πριν αυτές καταστούν ληξιπρόθεσμες αλλά και όταν αυτές καταστούν εκπρόθεσμες ή επισφαλείς. Για την παρακολούθηση του πιστωτικού κινδύνου, οι πελάτες ομαδοποιούνται ανάλογα με την κατηγορία που ανήκουν, τα χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου τους, την ενηλικίωση των απαιτήσεων τους και τα τυχόν προηγούμενα προβλήματα εισπραξιμότητας που έχουν επιδείξει. Οι πελάτες που θεωρούνται επισφαλείς, επανεκτιμώνται σε κάθε ημερομηνία κατάρτισης χρηματοοικονομικών καταστάσεων και για τη ζημιά που εκτιμάται ότι θα προκύψει, σχηματίζεται σχετική πρόβλεψη απομείωσης. Τα ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα του Ομίλου είναι κυρίως επενδυμένα σε αντισυμβαλλόμενους με υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση και για μικρό χρονικό διάστημα. Η μέγιστη έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο την ημέρα κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι η εύλογη αξία κάθε κατηγορίας εισπρακτέων ως αναφέρεται παραπάνω. Προβλέψεις σχηματίζονται για απαιτήσεις οι οποίες είναι επισφαλούς είσπραξης και έχει αξιολογηθεί ότι θα καταλήξουν σε ζημιά. Δεν υφίστανται σημαντικές ληξιπρόθεσμες και μη απομειωμένες εμπορικές απαιτήσεις στον Όμιλο και την Εταιρεία κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Τα απομειωμένα υπόλοιπα προέρχονται από πελάτες, οι οποίοι περιήλθαν σε δεινή οικονομική θέση και αναμένεται ότι μέρος αυτών θα εισπραχθεί. Η ραγδαία εξάπλωση της πανδημίας του κορωνοϊού (COVID-19), βρήκε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και τις επιχειρήσεις σε σημαντικό ποσοστό απροετοίμαστες. Η οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας και αστάθειας, οι συνέπειες της οποίας είναι δύσκολο να εκτιμηθούν με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα. Οι οικονομικές επιπτώσεις θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια, την ένταση και το βαθμό εξάπλωσης της νόσου στην Ελλάδα και παγκοσμίως. Ανάλογα την διάρκεια και την έκταση της οικονομικής αστάθειας θα είναι η έκθεση του Ομίλου σε αντίστοιχο πιστωτικό κίνδυνο. - 102 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ (β) Κίνδυνος ρευστότητας Ο κίνδυνος ρευστότητας συνίσταται στον κίνδυνο ο Όμιλος ή η Εταιρεία να μην μπορέσουν να εκπληρώσουν τις χρηματοοικονομικές τους υποχρεώσεις όταν απαιτείται. Ο κίνδυνος ρευστότητας διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα, μέσω της διαθεσιμότητας επαρκών ταμειακών διαθεσίμων ή / και πιστωτικών ορίων, που διασφαλίζουν την εκπλήρωση των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων με λήξη στους επόμενους 12 μήνες. Για την παρακολούθηση και αντιμετώπιση του κινδύνου ρευστότητας, οι εταιρείες του Ομίλου ετοιμάζουν προβλέψεις ταμειακών ροών σε τακτική βάση. Ο κίνδυνος ρευστότητας διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα έχοντας ικανά ταμειακά διαθέσιμα καθώς και διαθέτοντας επαρκή πιστωτικά όρια με τις συνεργαζόμενες τράπεζες. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την ανάλυση ωρίμανσης των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων και των παράγωγων χρηματοοικονομικών προϊόντων του Ομίλου: Χρηματοοικοονομικές Υποχρεώσεις 31/12/2019 Δανεισμός Προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα Υποχρεώσεις από μισθώσεις Προμηθευτές και άλλες υποχρεώσεις 31/12/2018 <1 έτος 1-2 έτη 2-5 έτη Πάνω από 5 έτη Σύνολο 42.320 2.932 5.173 - 50.425 230 - - - 230 8.000 14.686 - 7.367 30.052 148.027 3.872 - - 151.899 198.577 21.489 5.173 7.367 232.606 <1 έτος 1-2 έτη 2-5 έτη Πάνω από 5 έτη Σύνολο Δανεισμός 28.214 7.184 2.043 - 37.441 Προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα 6.123 - - - 6.123 108.879 8.827 - - 117.706 143.216 16.010 2.043 - 161.269 Προμηθευτές και άλλες υποχρεώσεις Η μεταβολή στις προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα οφείλεται στην αντιστροφή της πρόβλεψης της θυγατρικής εταιρείας Cardlink στην κλειόμενη χρήση, εφαρμόζοντας τις διατάξεις του ΔΛΠ 37 για ζημιογόνα έργα, σχημάτισε πρόβλεψη την προηγούμενη χρήση ύψους € 5,9 εκ., η οποία αφορά στη συμφωνία για παροχή εκπτώσεων τζίρου στις τράπεζες Alpha Bank και Eurobank κατά την χρήση 2019 αυτή αντιστράφηκε. (γ) Κίνδυνος Αγοράς Ο κίνδυνος αγοράς δημιουργείται από το ενδεχόμενο οι αλλαγές στις τιμές της αγοράς, όπως σε συναλλαγματικές ισοτιμίες, επιτόκια και τιμές μετοχών, να επηρεάσουν τη διακύμανση της αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων που κατέχουν ο Όμιλος και η Εταιρεία. Η διαχείριση του κινδύνου της αγοράς συνίσταται στην προσπάθεια του Ομίλου και της Εταιρείας να διαχειρίζονται και να ελέγχουν την έκθεσή τους σε αποδεκτά όρια. Η ραγδαία εξάπλωση του κορονοϊού (COVID-19), βρήκε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και τις επιχειρήσεις σε σημαντικό ποσοστό απροετοίμαστες. Η οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας και αστάθειας, οι συνέπειες της οποίας είναι δύσκολο να εκτιμηθούν με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα. Οι οικονομικές επιπτώσεις θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια, την ένταση και το βαθμό εξάπλωσης της νόσου στην Ελλάδα και παγκοσμίως. Ανάλογα την διάρκεια και την έκταση της οικονομικής αστάθειας θα είναι η έκθεση του Ομίλου σε αντίστοιχο κίνδυνο αγοράς. Παρακάτω περιγράφονται αναλυτικότερα οι επιμέρους κίνδυνοι που συνθέτουν τον κίνδυνο αγοράς και οι πολιτικές διαχείρισής τους από τον Όμιλο και την Εταιρεία: - 103 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ γ1. Κίνδυνος διακύμανσης επιτοκίων Τα έσοδα της Εταιρείας και του Ομίλου δεν παρουσιάζουν ουσιαστική εξάρτηση από τις διακυμάνσεις των επιτοκίων στην αγορά, δεδομένου ότι δεν υφίστανται τοκοφόρα στοιχεία ενεργητικού πλην ορισμένων προθεσμιακών καταθέσεων. Η έκθεση σε κίνδυνο διακύμανσης επιτοκίου επί των δανειακών υποχρεώσεων περιορίζεται στο κίνδυνο να μειωθούν οι ταμειακές ροές λόγω των ενδεχόμενων μεταβολών των επιτοκίων. Η διοίκηση της Εταιρείας εξετάζει διαρκώς τις τάσεις σχετικά με τις διακυμάνσεις των επιτοκίων, σε συνδυασμό με τις χρηματοδοτικές ανάγκες. Ο παρακάτω πίνακας απεικονίζει την έκθεση του Ομίλου σε κινδύνους διακύμανσης επιτοκίων δανεισμού: Άυξηση / Επηρεασμός Μείωση σε στα προ φόρων μονάδες βάσης αποτελέσματα Ετος 2019 -0,25% -0,50% -0,75% -1,00% 0,25% 0,50% 0,75% 1,00% 151 302 453 604 (151 ) (302 ) (453 ) (604 ) -0,25% -0,50% -0,75% -1,00% 0,25% 0,50% 0,75% 1,00% 101 202 303 404 (101 ) (202 ) (303 ) (404 ) 2018 γ.2. Συναλλαγματικός Κίνδυνος Ο Όμιλος δραστηριοποιείται στην Ευρώπη και συνεπώς το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών του Ομίλου διεξάγεται σε Ευρώ. Μέρος όμως των αγορών εμπορευμάτων του Ομίλου γίνεται σε Δολάριο Αμερικής. Η γρήγορη πληρωμή των προμηθευτών αυτών μειώνει σημαντικά το συναλλαγματικό κίνδυνο. Ο Όμιλος κατά περίπτωση προαγοράζει συνάλλαγμα και κατά πάγια τακτική δεν συνάπτει συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης συναλλάγματος με εξωτερικούς αντισυμβαλλόμενους. (δ) Κίνδυνος οικονομικής συγκυρίας – Μακροοικονομικό επιχειρησιακό περιβάλλον στην Ελλάδα Μετά από την επίσημη έξοδο της χώρας από το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής, το μακροοικονομικό και χρηματοοικονομικό περιβάλλον στην Ελλάδα εμφάνιζε σημάδια σταθεροποίησης, ωστόσο εξακολουθεί να υπάρχει αβεβαιότητα και η οικονομία εξακολουθεί να είναι ευάλωτη στις διακυμάνσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος. Η ραγδαία εξάπλωση του κορονοϊού (COVID-19), βρήκε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και τις επιχειρήσεις σε σημαντικό ποσοστό απροετοίμαστες. Η οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας και αστάθειας, οι συνέπειες της οποίας είναι δύσκολο να εκτιμηθούν με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα. Οι οικονομικές επιπτώσεις θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια, την ένταση και το βαθμό εξάπλωσης της νόσου στην Ελλάδα και παγκοσμίως. η ρευστότητα του ομίλου είναι αρκετά σημαντική, με διαθέσιμα άνω των €50 εκ. και επιπλέον €100εκ. εγκεκριμένες γραμμές χρηματοδότησης αλλά και χαμηλό δείκτη μόχλευσης. Εκτιμάται ότι λόγω και της καλής Χρηματοοικονομικής κατάστασης του, η θέση του Ομίλου είναι αρκετά ισχυρή, ώστε να ανταπεξέλθει στο δύσκολο περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί για το επόμενο χρονικό διάστημα. Η ακριβής επίπτωση στα μεγέθη, εξαρτάται από το χρονικό εύρος εφαρμογής των μέτρων και την ένταση τους, από την ταχύτητα ανάκαμψης της ζήτησης μετά την απόσυρσή τους και από τα μέτρα που θα λάβει το κράτος ώστε να ενισχύσει τις εταιρείες και τους εργαζόμενους σε αυτές. - 104 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η Διοίκηση εκτιμά συνεχώς τον πιθανό αντίκτυπο τυχόν αλλαγών στο μακροοικονομικό και χρηματοπιστωτικό περιβάλλον στην Ελλάδα, έτσι ώστε να εξασφαλίσει ότι θα ληφθούν όλες οι απαραίτητες ενέργειες και μέτρα, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι τυχόν επιπτώσεις στις δραστηριότητες του Ομίλου. Η Διοίκηση έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν απαιτούνται σημαντικές πρόσθετες προβλέψεις απομείωσης των χρηματοοικονομικών και μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019. Πιο συγκεκριμένα ο Όμιλος εξετάζει και έχει επαρκή ικανότητα σχετικά με: (ε) Την ικανότητά του να αποπληρώσει ή να αναχρηματοδοτήσει τον υφιστάμενο δανεισμό του, καθώς αφενός υπάρχουν επαρκή ταμειακά διαθέσιμα, αφετέρου δεν είναι εκτεθειμένος σε σημαντικό βραχυπρόθεσμο δανεισμό. Την ανακτησιμότητα των εμπορικών απαιτήσεων δεδομένου της αυστηρής πιστοδοτικής πολιτικής που εφαρμόζει και της ανά περίπτωση ασφάλεια πιστώσεων. Τη διασφάλιση του ύψους των πωλήσεων λόγω της διασποράς των δραστηριοτήτων του. Την ανακτησιμότητα της αξίας των ενσωμάτων και άυλων περιουσιακών στοιχείων, καθώς ο Όμιλος προσαρμόζει ετησίως τις εν λόγω αξίες με βάση την εύλογη αξία τους. Διαχείριση κινδύνου κεφαλαίου Οι στόχοι της Εταιρείας σε σχέση με τη διαχείριση κεφαλαίου είναι να διασφαλίσει τη δυνατότητα απρόσκοπτης λειτουργίας της Εταιρείας στο μέλλον με σκοπό να παρέχει ικανοποιητικές αποδόσεις στους μετόχους και λοιπούς συμμέτοχους και να διατηρήσει ιδανική κατανομή κεφαλαίου μειώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το κόστος κεφαλαίου. Η Εταιρεία για να διατηρήσει ή να προσαρμόσει την κεφαλαιακή διάρθρωσή της μπορεί να μεταβάλει το μέρισμα προς τους μετόχους, να επιστρέψει κεφάλαιο στους μετόχους, να εκδώσει νέες μετοχές ή να εκποιήσει περιουσιακά στοιχεία για να μειώσει το χρέος της. Σύμφωνα με όμοιες πρακτικές του κλάδου η Εταιρεία παρακολουθεί τα κεφάλαια της με βάση το συντελεστή μόχλευσης. Ο εν λόγω συντελεστής υπολογίζεται διαιρώντας τον καθαρό δανεισμό με τα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια. Ο καθαρός δανεισμός υπολογίζεται ως το «Σύνολο δανεισμού» (συμπεριλαμβανομένου «βραχυπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου δανεισμού» και το υπόλοιπο των υποχρεώσεων από μισθώσεις όπως εμφανίζεται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης) μείον «Ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα». Τα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια υπολογίζονται ως «Ίδια κεφάλαια» όπως εμφανίζονται στον ισολογισμό συν τον καθαρό δανεισμό. Ο συντελεστής μόχλευσης στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 αντίστοιχα είχε ως εξής: - 105 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Σύνολο δανειακών υποχρεώσεων (Σημείωση 24) 50.425 37.441 - - Υποχρεώσεις από μισθώσεις (Σημείωση 44) Μείον : Καθαρά ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα και δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις (Σημείωση 21) Καθαρό ποσό δανεισμού, Υποχρεώσεων από μισθώσεις / (ταμειακών διαθεσίμων, ισοδυνάμων και δεσμευμένων τραπεζικών καταθέσεων) 30.052 - 581 - (75.195) (63.164) (2.748) (3.611) 5.282 (25.723) (2.167) (3.611) Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 143.203 140.133 80.255 93.153 Συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια 148.485 114.409 78.088 89.542 3,56% -22,48% -2,77% -4,03% Συντελεστής μόχλευσης Μη Χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι Παράλληλα με τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους, ο Όμιλος εστιάζει και σε μη χρηματοοικονομικούς κινδύνους που συνδέονται με συγκεκριμένα θέματα, που έχουν αναγνωρισθεί ως ουσιαστικά στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης. Τα θέματα αυτά αφορούν στην πλήρη συμμόρφωση με τη νομοθεσία και την εφαρμογή των πολιτικών της εταιρικής διακυβέρνησης, το ανθρώπινο δυναμικό, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη δραστηριότητα των εταιρειών, την εφοδιαστική αλυσίδα και την εξελικτική πορεία των εταιρειών στο πλαίσιο της αγοράς που δραστηριοποιούνται. Οι επιδράσεις που αφορούν στις περιοχές αυτές, αναλύονται περαιτέρω στην ενότητα Μη Χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι της έκθεσης αυτής. (α) Κίνδυνος για την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων Οι εταιρείες αντιμετωπίζουν κινδύνους αναφορικά με την ασφάλεια των συστημάτων και υποδομών τους, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ακεραιότητα και την ασφάλεια οποιασδήποτε μορφής πληροφοριών που διαχειρίζονται, όπως προσωπικά δεδομένα πελατών, συνεργατών ή υπαλλήλων και εμπιστευτικές εταιρικές πληροφορίες. Η Εταιρεία συλλέγει, αποθηκεύει και χρησιμοποιεί δεδομένα κατά τη συνήθη πορεία των εργασιών της και τα προστατεύει με βάση τη νομοθεσία περί προστασίας δεδομένων. Στις 27 Απριλίου 2016, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκριναν τον κανονισμό για την προστασία των δεδομένων (ΕΕ) (2016/679) ("κανονισμός για την προστασία δεδομένων"). Ο Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων περιλαμβάνει εκτεταμένες υποχρεώσεις για τις εταιρείες σε σχέση με διαδικασίες και μηχανισμούς επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων και σε περιπτώσεις παραβίασης επιτρέπει στις εποπτικές Αρχές να επιβάλλουν πρόστιμα μέχρι 4% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών του Ομίλου (ή Ευρώ 20 εκατ. όποιο είναι μεγαλύτερο). Ο Κανονισμός για την προστασία των δεδομένων τέθηκε σε ισχύ στις 25 Μαΐου 2018 μετά από μια μεταβατική περίοδο δύο ετών. Προκειμένου να περιορίσει τους σχετικούς κινδύνους, ο Όμιλος εντός του 2018 είχε συστήσει τη Διεύθυνση Προστασίας Δεδομένων που αναπτύσσει όλες τις αναγκαίες πολιτικές και διαδικασίες, επιβλέπει την εφαρμογή τους, σχεδιάζει νέα συστήματα και υποδομές ασφάλειας και αξιολογεί την αποτελεσματικότητά τους και την συμμόρφωση με το κανονιστικό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. - 106 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ (β) Εξάπλωση της επιδημίας COVID-19 Η πανδημία του νέου κορωνοϊού19 που εμφανίστηκε και εξαπλώθηκε και στην Ελλάδα αναμένεται να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα, αλλά και στις επιχειρηματικές δραστηριότητες του Ομίλου. Η ταχεία εξάπλωση της επιδημίας COVID-19 σε παγκόσμια κλίμακα έχει οδηγήσει σε διατάραξη και διακοπή λειτουργίας πολλών επιχειρήσεων. Ο Όμιλος είναι πιθανό να αντιμετωπίσει επιπτώσεις από την επιβολή μέτρων καραντίνας, τα φαινόμενα κάμψης των αγορών και τις αλλαγές στη συμπεριφορά των πελατών λόγω των φόβων πανδημίας, καθώς και τον αντίκτυπο στο εργατικό δυναμικό του Ομίλου, εφόσον ο ιός διαδοθεί ευρέως σε κάποιες από τις αγορές δραστηριοποίησης του Ομίλου. Επιπλέον, οι πελάτες, οι συνεργάτες διανομής, οι πάροχοι υπηρεσιών ή οι προμηθευτές του Ομίλου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οικονομική δυσχέρεια, να υποβάλουν αίτηση προστασίας έναντι πτώχευσης, να σταματήσουν τη λειτουργία τους ή να υποστούν διαταραχές της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας εξαιτίας της πανδημίας COVID-19 . Επί του παρόντος, η έκταση του πλήγματος στα αποτελέσματα του Ομίλου λόγω της πανδημίας COVID-19 είναι αβέβαιη. Η πανδημία COVID-19 ενδέχεται να επιφέρει περαιτέρω αρνητικές συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία το 2020, ενώ στο μέλλον είναι πιθανό να επηρεάσει αρνητικά τις δραστηριότητες του Ομίλου ή να μειώσει τη ζήτηση για τα προϊόντα του. Καθεμία από αυτές τις εξελίξεις μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στα οικονομικά αποτελέσματα του Ομίλου το 2020, αλλά και αργότερα. Ωστόσο, δεδομένου του δυναμικού χαρακτήρα της επιδημίας, ο βαθμός στον οποίο ο COVID-19 θα επηρεάσει τα αποτελέσματα του Ομίλου θα εξαρτηθεί από τις μελλοντικές εξελίξεις, οι οποίες παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες και δεν μπορούν να προβλεφθούν τη δεδομένη στιγμή. Είναι πιθανό η συνεχιζόμενη εξάπλωση του COVID-19 να προκαλέσει οικονομική επιβράδυνση ή ύφεση, γεγονός που θα επηρεάσει δυσμενώς τη ζήτηση για τα προϊόντα του Ομίλου, ή να προκαλέσει άλλα απρόβλεπτα γεγονότα, καθένα από τα οποία μπορεί να έχει αντίκτυπο στην επιχειρηματική δραστηριότητα, στα αποτελέσματα λειτουργίας ή στη χρηματοοικονομική κατάσταση του Ομίλου. 5. Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και κρίσεις της Διοικήσεως Οι εκτιμήσεις και οι κρίσεις της Διοίκησης επανεξετάζονται διαρκώς και βασίζονται σε ιστορικά δεδομένα και προσδοκίες για μελλοντικά γεγονότα, που κρίνονται εύλογες σύμφωνα με τα ισχύοντα. 5.1 Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και παραδοχές Ο Όμιλος και η Εταιρεία προβαίνει σε εκτιμήσεις και παραδοχές σχετικά με την εξέλιξη των μελλοντικών γεγονότων. Οι εκτιμήσεις και παραδοχές που ενέχουν σημαντικό κίνδυνο να προκαλέσουν ουσιώδεις προσαρμογές στις λογιστικές αξίες των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων στους επόμενους 12 μήνες αφορούν: (α) Φόρο εισοδήματος Απαιτείται κρίση από τον Όμιλο και την Εταιρεία για τον προσδιορισμό της πρόβλεψης για φόρο εισοδήματος. Υπάρχουν πολλές συναλλαγές και υπολογισμοί για τους οποίους ο τελικός προσδιορισμός του φόρου είναι αβέβαιος. Εάν ο τελικός φόρος είναι διαφορετικός από τον αρχικώς αναγνωρισθέντα, η διαφορά θα επηρεάσει τον φόρο εισοδήματος και την πρόβλεψη για αναβαλλόμενη φορολογία της περιόδου. (β) Εκτιμώμενη απομείωση υπεραξίας Ο έλεγχος απομείωσης της αξίας της υπεραξίας γίνεται τουλάχιστον σε ετήσια βάση σύμφωνα με τη λογιστική πολιτική που περιγράφεται στην Σημείωση 2(α). Οι ανακτήσιμες αξίες των μονάδων δημιουργίας ταμειακών ροών προσδιορίζονται με βάση την αξία χρήσης αυτών. Οι υπολογισμοί της αξίας χρήσης απαιτούν τη χρήση εκτιμήσεων (βλ. Σημείωση 8). (γ) Εκτίμηση αποµείωσης απαιτήσεων πελατών Ο Όμιλος και η Εταιρεία εξετάζουν τουλάχιστον ετησίως την εισπραξιμότητα των απαιτήσεων βάση ιστορικών και τάσεων. Τα ανακτήσιμα ποσά των απαιτήσεων χρήζουν εκτιμήσεων. Οι εκτιμήσεις που γίνονται αφορούν στον χρονισμό και στο ύψος αποπληρωμής των απαιτήσεων καθώς και τυχόν εξασφαλίσεις των απαιτήσεων που έχουν ληφθεί. Οι ανωτέρω εκτιμήσεις εμπεριέχουν σοβαρό βαθμό υποκειμενικότητας και απαιτούν την κρίση της Διοίκησης. - 107 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ (δ) Εκτίμηση αποµείωσης συμμετοχών και μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Η Εταιρεία και ο Όμιλος εξετάζει τουλάχιστον ετησίως την ανακτησημότητα της αξίας συμμετοχών της και των μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών της στοιχείων, σύμφωνα με τη λογιστική πρακτική. Τα ανακτήσιμα ποσά των μονάδων δημιουργίας χρηματοροών έχουν καθοριστεί με βάση την αξία λόγω χρήσης του (value in use). Αυτοί οι υπολογισμοί απαιτούν τη χρήση εκτιμήσεων. (ε) Συνταξιοδοτικά προγράμματα Η παρούσα αξία των συνταξιοδοτικών παροχών βασίζεται σε έναν αριθμό παραγόντων που προσδιορίζονται με τη χρήση αναλογιστικών μεθόδων και παραδοχών. Μία τέτοια αναλογιστική παραδοχή είναι και το επιτόκιο προεξόφλησης που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του κόστους της παροχής. Αλλαγές στις παραδοχές αυτές θα μεταβάλλουν την παρούσα αξία των σχετικών υποχρεώσεων στην κατάσταση οικονομικής θέσης. Ο Όμιλος και η Εταιρεία καθορίζουν το κατάλληλο επιτόκιο προεξόφλησης στο τέλος κάθε χρήσης. Αυτό ορίζεται ως το επιτόκιο το οποίο θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί ώστε να προσδιοριστεί η παρούσα αξία των μελλοντικών ταμειακών ροών, οι οποίες αναμένεται να απαιτηθούν για την κάλυψη των υποχρεώσεων των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων. Για τον καθορισμό του κατάλληλου επιτοκίου προεξόφλησης, χρησιμοποιείται το επιτόκιο των χαμηλού ρίσκου εταιρικών ομολογιών, τα οποία μετατρέπονται στο νόμισμα στο οποίο η υποχρέωση θα πληρωθεί, και των οποίων η ημερομηνία λήξης πλησιάζει εκείνη της σχετικής συνταξιοδοτικής υποχρέωσης. Άλλες σημαντικές παραδοχές των υποχρεώσεων συνταξιοδοτικών παροχών βασίζονται μερικώς στις τρέχουσες συνθήκες αγοράς. Περαιτέρω πληροφόρηση παρατίθεται στη Σημείωση 25 του παρόντος. (στ) Εκτίμηση απομείωσης επενδύσεων σε ακίνητα Όταν η λογιστική αξία των επενδύσεων σε ακίνητα υπερβαίνει την ανακτήσιμη αξία, η διαφορά καταχωρείται ως έξοδο στα αποτελέσματα. Ο Όμιλος παρακολουθεί την ανακτησιμότητα των επενδύσεων σε ακίνητα και προβαίνει στις απαραίτητες λογιστικές καταχωρήσεις όπου απαιτείται. (η) Εκτίμηση για αναγνώριση μελλοντικού τιμήματος εξαγοράς θυγατρικής Η διοίκηση κατά τις προηγούμενες χρήσης εκτίμησε το ενδεχόμενο καταβολής μελλοντικού μεταβλητού τιμήματος σχετικά με την εξαγορά της θυγατρικής Cardlink, βάσει των προβλεπόμενων από την σύμβαση εξαγοράς και από το επιχειρησιακό πλάνο της εξαγορασθείσας θυγατρικής εταιρείας, λαμβάνοντας υπόψη πραγματικά και προϋπολογισθέντα μεγέθη του κύκλου εργασιών της. Η υποχρέωση αυτή για καταβολή επιπλέον τιμήματος στους παλαιούς μετόχους έπαψε να υφίσταται στα τέλη της προηγούμενης χρήσης ως αποτέλεσμα αλλαγών στους όρους της ανωτέρω συμφωνίας κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους και ως εκ τούτου η σχετική πρόβλεψη αντιστράφηκε. (Σημείωση 46 – Προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα). (ζ) Εκτίμηση για την αναγνώριση εσόδου από κατασκευαστικά συμβόλαια Η Διοίκηση εκτιμά την πορεία των προϋπολογισμών των κατασκευαστικών έργων που ξεπερνούν σε διάρκεια του ενός έτος. Όταν το αποτέλεσμα ενός κατασκευαστικού συμβολαίου μπορεί να εκτιμηθεί με αξιοπιστία, το έσοδο και τα έξοδα του συμβολαίου αναγνωρίζονται κατά τη διάρκεια του συμβολαίου, αντίστοιχα, ως έσοδο και έξοδο. Ο Όμιλος χρησιμοποιεί τη μέθοδο της ποσοστιαίας ολοκλήρωσης για να καθορίσει το κατάλληλο ποσό εσόδου και εξόδου που θα αναγνωρίσει σε μια συγκεκριμένη περίοδο. Το στάδιο ολοκλήρωσης μετράτε βάσει των εξόδων που έχουν πραγματοποιηθεί έως την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων σε σχέση με τα συνολικά εκτιμώμενα έξοδα για κάθε συμβόλαιο. Όταν είναι πιθανό το συνολικό κόστος του συμβολαίου να υπερβεί το συνολικό έσοδο, τότε η αναμενόμενη ζημία αναγνωρίζεται άμεσα στα αποτελέσματα χρήσεως ως έξοδο. Για τον καθορισμό του κόστους που πραγματοποιήθηκε έως το τέλος της χρήσης, τυχόν έξοδα που σχετίζονται με μελλοντικές εργασίες αναφορικά με το συμβόλαιο εξαιρούνται και εμφανίζονται ως έργο σε εξέλιξη. Το σύνολο του κόστους που πραγματοποιήθηκε και του κέρδους / ζημίας που αναγνωρίσθηκε για κάθε συμβόλαιο συγκρίνεται με τις προοδευτικές τιμολογήσεις μέχρι το τέλος της χρήσης. - 108 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Όπου τα πραγματοποιηθέντα έξοδα πλέον των καθαρών κερδών (μείον των ζημιών) που έχουν αναγνωρισθεί υπερβαίνουν τις προοδευτικές τιμολογήσεις, η διαφορά εμφανίζεται ως απαίτηση από πελάτες συμβολαίων έργων στο κονδύλι «Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις». Όταν οι προοδευτικές τιμολογήσεις υπερβαίνουν τα πραγματοποιηθέντα έξοδα πλέον των καθαρών κερδών (μείον των ζημιών) που έχουν αναγνωρισθεί, το υπόλοιπο εμφανίζεται ως υποχρέωση προς τους πελάτες συμβολαίων έργων στο κονδύλι «Προμηθευτές και λοιποί πιστωτές». (η) Προβλέψεις για ενδεχόμενες υποχρεώσεις και επαχθείς συμβάσεις Η Εταιρεία και ο ‘Ομιλος εξετάζει σε κάθε περίοδο αναφοράς αν έχουν επέλθει γεγονότα που θα οδηγήσουν σε ενδεχόμενη ζημιά και προβαίνει σε εκτίμηση και καταχώρηση πρόβλεψης. Για την εκτίμηση της πρόβλεψης λαμβάνονται υπόψιν όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες για την μελλοντική εξέλιξη των εσόδων και εξόδων. Οι προβλέψεις αυτές προεξοφλούνται, όταν το αποτέλεσμα της διαχρονικής αξίας του χρήματος είναι σημαντικό με ένα προ φόρων προεξοφλητικό επιτόκιο, που αντανακλά τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς. 5.2 Καθοριστικές κρίσεις της Διοίκησης για την εφαρμογή των λογιστικών αρχών Δεν υπάρχουν περιοχές που χρειάσθηκε να χρησιμοποιηθούν εκτιμήσεις της Διοίκησης για την εφαρμογή των λογιστικών αρχών. 6. Πληροφόρηση κατά τομέα Επιχειρηματικοί τομείς Για λόγους διοικητικής πληροφόρησης ο Όμιλος είναι οργανωμένος σε πέντε βασικούς επιχειρηματικούς τομείς: (1) Προϊόντα Πληροφορικής (2) Υπηρεσίες πληροφορικής (3) Ταχυδρομικές υπηρεσίες (4) Παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας) (5) Διαχείριση ηλεκτρονικών συναλλαγών Η Διοίκηση παρακολουθεί τα οικονομικά αποτελέσματα του κάθε επιχειρηματικού τομέα ξεχωριστά. Οι ανωτέρω επιχειρηματικοί τομείς διοικούνται ανεξάρτητα μεταξύ τους. Οι λειτουργικοί τομείς παρουσιάζονται με τρόπο που συνάδει με την εσωτερική πληροφόρηση που παρέχεται στους επικεφαλής λήψης επιχειρηματικών αποφάσεων των τομέων. Οι επικεφαλής λήψης των επιχειρηματικών αποφάσεων είναι υπεύθυνοι για την κατανομή των πόρων και την αξιολόγηση της απόδοσης των επιχειρηματικών τομέων. Στα μη κατανεμηθέντα περιλαμβάνεται κυρίως η δραστηριότητα της Εταιρείας. Τα αποτελέσματα κατά τομέα για το έτος που έληξε την 31η Δεκεμβρίου 2019 και 31 Δεκεμβρίου 2018 έχουν ως εξής: - 109 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019 Συνολικές μεικτές πωλήσεις ανά τομέα 379.439 116.235 110.305 Διαχείριση Ηλεκτρονικών Συναλλαγών 33.104 Εσωτερικές πωλήσεις μεταξύ τομέων Σύνολο Πωλήσεων (42.150) 337.289 (1.556) 114.679 (1.571) (121) (182) 108.734 32.983 Αποτελέσματα εκμετάλλευσης 10.042 2.728 13.764 5.205 Χρηματοοικονομικά (έξοδα) / έσοδα Κέρδη προ φόρων (1.894) 8.148 (634) 2.094 (537) 13.226 (951) 4.254 Προϊόντα Πληροφορικής Υπηρεσίες Πληροφορικής Ταχυδρομικές Δραστηριότητες Παραγωγή Ενέργειας από Μη κατανεμηθέντα ΑΠΕ 6.758 76 645.917 (18) (45.598) 6.576 59 600.319 3.446 279 35.463 (1.252) 2.193 (18) 261 (5.287) 30.176 Φόρος εισοδήματος (Σημ 31) (21.882) Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) μετά φόρων 2019 Σύνολο 8.294 Προϊόντα Πληροφορικής Aποσβέσεις ενσώματων παγίων (Σημ. 7) Υπηρεσίες Πληροφορικής Διαχείριση Ηλεκτρονικών Συναλλαγών Ταχυδρομικές δραστηριότητες Παραγωγή Ενέργειας από ΑΠΕ Μη κατανεμηθέντα Σύνολο 5.925 558 343 965 3.188 802 67 - 700 - - - - 700 1.868 1.118 940 4.457 77 90 8.551 517 370 116 772 566 338 2.679 Αποσβέσεις επενδυτικών ακινήτων (Σημ. 10) - (10) - - - - (10) Απομείωση άϋλων παγίων - - - - - - - Επαναφορά απομείωσης αποθεμάτων (Σημ 19) - (353) - - - - (353) (70) (32) - 119 (1) 25 41 Προϊόντα Πληροφορικής Υπηρεσίες Πληροφορικής Απομείωση ενσωμάτων παγίων Αποσβέσεις δικαιωμάτων χρήσης Αποσβέσεις άϋλων παγίων (Σημ. 9) Απομείωση απαιτήσεων (Σημ 20) 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2018 Συνολικές μεικτές πωλήσεις ανά τομέα 302.263 90.205 102.795 Διαχείριση Ηλεκτρονικών Συναλλαγών 33.777 Εσωτερικές πωλήσεις μεταξύ τομέων (30.479) (1.525) (1.436) (22) (134) (43) (33.639) Σύνολο Πωλήσεων 271.784 88.680 101.359 33.755 2.144 (43) 497.680 5.178 (1.340) 525 (284) 12.774 (431) 9.497 (2.044) 1.042 (431) (716) 62 28.301 (4.468) Αποτελέσματα εκμετάλλευσης Χρηματοοικονομικά (έξοδα) / έσοδα Κέρδη/ Ζημιές από συγγενείς επιχειρήσεις Κέρδη / (Ζημιές) προ φόρων Ταχυδρομικές Δραστηριότητες Παραγωγή Ενέργειας από Μη κατανεμηθέντα ΑΠΕ 2.278 - Σύνολο 531.319 - - 173 - - - 173 3.838 241 12.516 7.453 611 (654) 24.005 Φόρος εισοδήματος (Σημ 31) (4.017) Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) μετά φόρων 19.988 2018 Προϊόντα Πληροφορικής Υπηρεσίες Πληροφορικής Διαχείριση Ηλεκτρονικών Συναλλαγών Ταχυδρομικές δραστηριότητες Παραγωγή Ενέργειας από ΑΠΕ Μη κατανεμηθέντα Σύνολο 933 8.150 640 78 10.605 200 750 - 1.118 - 108 2.176 1.000 624 49 676 54 10 2.412 Αποσβέσεις επενδυτικών ακινήτων (Σημ 10) - (10) - - - - (10) Επαναφορά απομείωσης αποθεμάτων (Σημ 13) - (5) - - - - (5) 78 (318) (5.471) (39) 4 - (5.746) Aποσβέσεις ενσώματων παγίων (Σημ. 7) 356 Απομείωση ενσωμάτων παγίων Αποσβέσεις άϋλων παγίων (Σημ. 9) Απομείωση απαιτήσεων (Σημ 20) 448 Ενεργητικό και παθητικό κατά τομέα: 31 Δεκεμβρίου 2019 Προϊόντα Πληροφορικής Υπηρεσίες Πληροφορικής Ταχυδρομικές δραστηριότητες Διαχείριση Ηλεκτρονικών Συναλλαγών Παραγωγή Ενέργειας από ΑΠΕ Μη κατανεμηθέντα Σύνολο Ενεργητικό 141.309 97.920 69.251 38.530 89.394 (13.077) 423.327 Υποχρεώσεις 104.367 71.447 31.788 30.742 43.557 (1.776) 280.126 Ίδια κεφάλαια 36.942 26.473 37.463 7.788 45.837 (11.301) 143.203 952 708 3.512 1.502 5 17 6.697 Επενδύσεις σε ενσώματα και άυλα πάγια (Σημ 7 και 9) - 110 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 31 Δεκεμβρίου 2018 Προϊόντα Πληροφορικής Ενεργητικό Υπηρεσίες Πληροφορικής 99.936 Διαχείριση Ηλεκτρονικών Συναλλαγών Ταχυδρομικές δραστηριότητες 65.838 Παραγωγή Ενέργειας από ΑΠΕ 56.563 52.239 Μη κατανεμηθέντα Σύνολο 36.960 23.365 334.901 Υποχρεώσεις 67.197 38.185 24.770 47.074 23.787 (6.246) 194.768 Ίδια κεφάλαια 32.740 27.653 31.793 5.165 13.173 29.611 140.133 1.096 317 1.005 2.074 2 18 4.512 Επενδύσεις σε ενσώματα και άυλα πάγια (Σημ 7 και 9) Οι μεταβιβάσεις και οι συναλλαγές μεταξύ των τομέων πραγματοποιούνται με εμπορικούς όρους και συνθήκες, σύμφωνα με αυτά που ισχύουν για συναλλαγές με τρίτους. Γεωγραφικοί τομείς Οι πωλήσεις εμπορευμάτων και η παροχή υπηρεσιών του Ομίλου λαμβάνουν χώρα κυρίως στην Ελλάδα και σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως στο Βέλγιο και στην Κύπρο, αλλά και σε τρίτες χώρες στην Ευρώπη και αλλού. Πωλήσεις Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ 01/01/2019-31/12/2019 01/01/2018-31/12/2018 Eλλάδα Χώρες Ε.Ε. Ευρωπαικές χώρες εκτός Ε.Ε. Τρίτες Χώρες εκτός Ευρώπης Σύνολο 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 498.225 414.929 399.071 313.282 6.430 4.438 99.659 81.429 23.039 20.630 268 74 540 650 629 602 - - 1.895 671 587 388 - - 600.319 497.680 423.327 334.901 6.697 4.512 Ανάλυση των πωλήσεων ανά κατηγορία Ποσά σε χιλιάδες Ευρώ Επενδύσεις σε ενσώματα & άυλα περουσιακά στοιχεία Σύνολο ενεργητικού 01/01/2019-31/12/2019 01/01/2018-31/12/2018 Πωλήσεις εμπορευμάτων 353.957 277.023 Έσοδα από υπηρεσίες 246.362 220.656 Σύνολο 600.319 497.680 - 111 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 7. Ενσώματα Πάγια Τα Ενσώματα Πάγια στοιχεία παρουσιάζονται ως ακολούθως : Μεταφορικά μέσα & μηχ/κός εξοπλισμός Οικόπεδα & Κτίρια Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Υπό κατασκευη κτίρια Έπιπλα και εξαρτήματα Σύνολο 29.689 56.515 4.423 28.387 532 1.308 - 1.507 3.347 Πωλήσεις / διαγραφές (247) (1.106) - (986) (2.338) Αγορές θυγατρικών 4.189 11.199 - - 15.388 - (1.118) (750) - (1.868) 34.163 66.799 3.673 28.908 133.543 (9.522) (22.097) - (22.949) (54.568) (412) (8.625) - (1.568) (10.605) 23 448 - 686 1.157 (1.011) (2.976) - - (3.987) (10.922) (33.250) - (23.831) (68.003) Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2018 23.241 33.548 3.673 5.077 65.540 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 34.163 66.799 3.673 28.908 133.543 0 (24.280) 0 (24.280) 109.263 Προσθήκες Απομείωση Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 119.014 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Αποσβέσεις Πωλήσεις / διαγραφές Αγορές θυγατρικών Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Εφαρμογή ΔΠΧΑ 16 Προσαρμοσμένο υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 34.163 42.519 3.673 28.908 Προσθήκες 2.529 706 - 1.570 4.805 Πωλήσεις / διαγραφές (406) (1.934) - (5.079) (7.419) Αγορές θυγατρικών 2.032 17.916 - 55 20.003 - (700) - (700) - (189) - (13) (201) 38.318 59.018 2.973 25.441 125.750 (10.922) (33.250) - (23.831) (68.003) - 14.980 - - 14.980 (10.922) (18.270) - (23.831) (53.023) (549) (3.733) - (1.643) (5.925) 54 1.200 - 5.073 6.328 (159) (4.819) - (27) (5.006) Απομείωση Ανακατανομές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Εφαρμογή ΔΠΧΑ 16 Προσαρμοσμένο υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Αποσβέσεις Πωλήσεις / διαγραφές Αγορές θυγατρικών Ανακατανομές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 - 291 - 11 302 (11.575) (25.332) - (20.417) (57.325) 26.743 33.687 2.973 5.024 68.426 - 112 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η ΕΤΑΙΡΙΑ Οικόπεδα & Κτίρια Μεταφορικά μέσα & μηχ/κός εξοπλισμός Έπιπλα και εξαρτήματα Σύνολο Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Προσθήκες Πωλήσεις / διαγραφές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 12.980 12.980 320 320 1.815 18 (198) 1.636 15.115 18 (198) 14.936 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Αποσβέσεις Πωλήσεις / διαγραφές (5.561) (16) - (316) (1) - (1.465) (60) 85 (7.342) (77) 85 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 (5.578) (317) (1.440) (7.335) 7.402 3 196 7.601 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Προσθήκες Πωλήσεις / διαγραφές 12.980 - 320 - 1.636 7 (1) 14.936 7 (1) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 12.980 320 1.643 14.943 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Αποσβέσεις (5.578) (16) (317) (1) (1.440) (49) (7.335) (67) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 (5.594) (318) (1.489) (7.402) 7.385 2 153 7.541 Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2018 Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 Ως αποτέλεσμα της πρώτης εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 (Μισθώσεις) επαναταξινομήθηκε ποσό ευρώ 24.280 χιλ. κόστος κτήσης και ποσό ευρώ 14.980 χιλ. συσσωρευμένων αποσβέσεων από το κονδύλι των ενσωμάτων παγίων στο κονδύλι των υποχρεώσεων από μισθώσεις (Σημείωση 44). Τα ανωτέρω ποσά αφορούν σε αναπόσβεστο υπόλοιπο εξοπλισμού της θυγατρικής εταιρείας Cardlink που έχει αποκτηθεί μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης. Τα εμπράγματα βάρη επί των παγίων της Εταιρείας και του Ομίλου αναφέρονται στην Σημείωση 36 – Υφιστάμενα εμπράγματα βάρη. 8. Υπεραξία Η μεταβολή της Υπεραξίας του Ομίλου αναλύεται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο στην αρχή της χρήσης Προσθήκες 28.286 3.111 27.225 1.062 Υπόλοιπο στο τέλος της χρήσης 31.398 28.286 Το κονδύλι ποσού ευρώ 31.398 χιλ. της υπεραξίας, αφορά κατά το ποσό των ευρώ 4.932 χιλ. την οριστικά σχηματισθείσα υπεραξία εξαγοράς της εταιρείας «Rainbow A.E.» που απορροφήθηκε εντός του 2010 από την κατά 100% θυγατρική iSquare, κατά το ποσό των ευρώ 3.785 χιλ. τη σχηματισθείσα υπεραξία από την εξαγορά μειοψηφικών ποσοστών της θυγατρικής ACS, κατά το ποσό των ευρώ 16.820 χιλ. την οριστικά προσδιορισθείσα - 113 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ υπεραξία της εξαγορασθείσας εταιρείας Cardilink, και κατά συνολικό ποσό ευρώ 5.861 χιλ. προσωρινής και οριστικής υπεραξίας εξαγορών έμμεσων θυγατρικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον κλάδο παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Ο Όμιλος κατά την λήξη της κλειόμενης χρήσης προχώρησε με βάση το ΔΠΧΑ 3 (Συνενώσεις επιχειρήσεων) σε οριστικοποίηση των σχετικών υπεραξιών που αφορούσαν την απόκτηση εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ. Η οριστικοποίηση των υπεραξιών περιγράφεται στην σημείωση 45 – Επιχειρηματικές συνενώσεις. Η υπεραξία κατανέμεται στις μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών που προσδιορίζονται με βάση την περιοχή δραστηριοποίησης των επιχειρηματικών τομέων. Η ανακτήσιμη αξία μιας μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών καθορίζεται σύμφωνα με υπολογισμό της αξίας χρήσης της (value in use). Ο υπολογισμός αυτός χρησιμοποιεί προβλέψεις ταμειακών ροών που προκύπτουν από οικονομικούς προϋπολογισμούς, οι οποίοι έχουν εγκριθεί από την Διοίκηση και καλύπτουν πενταετή περίοδο. Την κλειόμενη χρήση, οι κύριες παραδοχές που υιοθετήθηκαν από τη Διοίκηση για τον υπολογισμό των μελλοντικών ταμειακών ροών, προκειμένου να διενεργηθεί έλεγχος απομείωσης υπεραξίας στις μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών για τον τομέα της διανομής των προϊόντων Apple είναι οι εξής: Επιτόκιο αναγωγής σε παρούσα αξία 7,1%, Αύξηση πωλήσεων 3%, περιθώριο EBITDA 3,6% και Ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές 1,5%. Σχετικά με τον τομέα των Ταχυδρομικών δραστηριοτήτων είναι : Επιτόκιο αναγωγής σε παρούσα αξία 7,1%, μεταβολή πωλήσεων +5%, περιθώριο EBITDA 148% και Ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές 1,5%. Σχετικά με τον τομέα ηλεκτρονικών συναλλαγών είναι : Επιτόκιο αναγωγής σε παρούσα αξία 7,1%, μεταβολή πωλήσεων 4%, περιθώριο EBITDA 30% και Ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές 1,5%. Έλεγχος απομείωσης της υπεραξίας Η υπεραξία κατανέμεται στις μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών που προσδιορίζονται με βάση την περιοχή δραστηριοποίησης των επιχειρηματικών τομέων. Η κατανομή αυτή έχει ως εξής: 31/12/2019 Ελλάδα Σύνολο 31.398 31.398 31/12/2018 28.286 28.286 Υπόλοιπο υπεραξίας (ανά μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών) 31/12/2019 31/12/2018 Πληροφορική Ταχυδρομικές δραστηριότητες Διαχείριση ηλεκτρονικών συναλλαγών Παραγωγή Ενέργειας από ΑΠΕ 4.932 3.785 16.820 5.861 4.932 3.785 16.820 2.751 Σύνολο 31.398 28.287 Τα προϋπολογισθέντα περιθώρια κέρδους υπολογίζονται σύμφωνα με τα περιθώρια που πραγματοποιήθηκαν το αμέσως προηγούμενο έτος προσαυξημένα κατά την προσδοκώμενη βελτίωση απόδοσης. Οι προεξοφλημένες ταμειακές ροές των εταιρειών για τις οποίες, στην ημερομηνία εξαγοράς, έχει σχηματισθεί η ανωτέρω συνολική υπεραξία καλύπτουν πλήρως το κονδύλι της υπεραξίας. Επιπλέον από την σχετική ανάλυση ευαισθησίας στα προεξοφλητικά επιτόκια αλλά και στα περιθώρια κερδοφορίας των εταιρειών δεν προέκυψε κάποια ένδειξη απομείωσης των σχετικών κονδυλίων. - 114 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 9. Λοιπά άυλα περιουσιακά στοιχεία Τα Λοιπά άυλα περιουσιακά στοιχεία αναλύονται ως ακολούθως : Δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Προσθήκες Πωλήσεις Αγορές θυγατρικών Λογισμικό & Λοιπά Άυλα Περιουσιακά Στοιχεία Σύνολο 23.066 - 19.701 1.165 42.768 1.165 - (31) (31) 4.424 - 4.424 Απομείωση (5.177) - (5.177) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 22.313 20.834 43.148 (17.079) (14.610) (31.690) (531) (1.881) (2.412) - 31 31 (17.610) (16.460) (34.071) 4.703 4.374 9.077 22.313 20.834 43.148 - 1.893 1.893 (739) (286) (1.025) Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Αποσβέσεις Πωλήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Προσθήκες Πωλήσεις Αγορές θυγατρικών 12.776 - 12.776 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 34.350 22.441 56.792 (17.610) (16.460) (34.071) (879) 739 (1.801) 286 (2.679) 1.025 (17.750) (17.975) (35.725) 16.600 4.467 21.067 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Αποσβέσεις Πωλήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 - 115 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η ΕΤΑΙΡΙΑ Λογισμικό Σύνολο Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 46 46 46 46 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Αποσβέσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 (15) (10) (25) (15) (10) (25) Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2018 21 21 Υπόλοιπο στις 1 Ιανουαρίου 2019 Προσθήκες Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 46 2 47 46 2 47 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο στις 1 Ιανουαρίου 2019 Αποσβέσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 (25) (16) (42) (25) (16) (42) 6 6 Αναπόσβεστη αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 Στον Όμιλο, το κονδύλι «αγορές θυγατρικών» ποσού ευρώ 12.776 χιλ. στην κλειόμενη χρήση και ποσού ευρώ 4.424 χιλ. στην προηγούμενη χρήση αφορά στην κατανομή του τιμήματος εξαγοράς (PPA) θυγατρικών εταιρειών και παρουσιάζεται στην σημείωση 45 – Επιχειρηματικές συνενώσεις. Βάσει της κατανομής του τιμήματος εξαγοράς των θυγατρικών εταιρειών που περιγράφεται στη σημείωση αυτή, αναγνωρίστηκαν άυλα περιουσιακά στοιχεία σχετιζόμενα με δικαιώματα παραγωγής και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ με ωφέλιμη ζωή 27 έτη από την έναρξη λειτουργίας των φωτοβολταϊκών σταθμών. Στην προηγούμενη χρήση, στα πλαίσια της ετήσιας αξιολόγησης της Διοίκησης για την ανακτησημότητα του άυλου περιουσιακού στοιχείου (εμπορική επωνυμία) της θυγατρικής εταιρείας Uni Systems, προέκυψε ζημιά απομείωσης ύψους ευρώ 5.177 χιλιάδες. Μετά την ανωτέρω απομείωση η αναπόσβεστη αξία του την 31 Δεκεμβρίου 2018 διαμορφώθηκε σε ευρώ 314 χιλ., ενώ στο τέλος της κλειόμενης χρήσης το ανωτέρω περιουσιακό στοιχείο είναι πλήρως αποσβεσμένο. - 116 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 10. Επενδύσεις σε Ακίνητα Οι Επενδύσεις σε Ακίνητα αναλύονται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Τπόλοιπο έναρξης 31/12/2018 2.825 Μεταβολές στην εύλογη αξία Υπόλοιπο στο τέλος της χρήσης 2.835 (10) (10) 2.816 2.825 Το ανωτέρω ακίνητο με εύλογη αξία ύψους ευρώ 2.816 χιλ. αφορά στην απομειωμένη εύλογη αξία οικοπέδου της θυγατρικής εταιρείας Uni Systems, στη Λεωφόρο Αθηνών. Το ανωτέρω οικόπεδο, η θυγατρική εταιρεία το είχε αγοράσει στη χρήση 2006 με αρχικό σκοπό την ανέγερση κτιρίου για την μετεγκατάσταση των γραφείων της. Στη χρήση 2007 αποφασίστηκε ότι δεν θα ανεγερθεί νέο κτίριο στο ανωτέρω οικόπεδο. Ως εκ τούτου, και δεδομένου ότι το οικόπεδο κατέχεται για μακροπρόθεσμη αύξηση της αξίας του παρά για βραχυπρόθεσμη πώληση και με βάση τις σχετικές διατάξεις του Δ.Λ.Π. 40 «Επενδύσεις σε ακίνητα», είχε μεταφερθεί από τα ενσώματα πάγια στις επενδύσεις σε ακίνητα σε προηγούμενες χρήσης. 11. Επενδύσεις σε θυγατρικές Οι Επενδύσεις σε θυγατρικές αναλύονται ως ακολούθως : Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 Υπόλοιπο έναρξης 31/12/2018 64.435 67.276 Προσθήκες 7.352 6 Απομείωση - (2.847) Μείωση μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικών (3.849) - Υπόλοιπο λήξεως 67.940 64.435 Το ποσό των ευρώ (3.849) χιλ. στην κλειόμενη χρήση αφορά κυρίως σε μείωση μετοχικού κεφαλαίου με επιστροφή μετρητών στην Εταιρεία από την θυγατρική Uni Systems κατά ποσό ευρώ 2.015 χιλ. και από την θυγατρική Info Quest Technologies κατά ποσό ευρώ 1.553 χιλ.. Το ποσό των ευρώ 7.352 χιλ. αφορά κυρίως σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της θυγατρικής εταιρείας Quest Energy. Το ποσό των ευρώ (2.847) χιλ. στην προηγούμενη χρήση αφορά στην τμηματική απομείωση της 100% θυγατρικής εταιρείας Uni Systems στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας. Για τον υπολογισμό της ανωτέρω απομείωσης διενεργήθηκε αποτίμηση με τη μέθοδο των προεξοφλημένων ταμειακών ροών (DCF) κατά τη λήξη της προηγούμενης χρήσης. Οι κύριες παραδοχές που υιοθετήθηκαν από τη Διοίκηση για τον υπολογισμό των μελλοντικών ταμειακών ροών, προκειμένου να διενεργηθεί ο έλεγχος, στις μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών κατά την προηγούμενη χρήση ήταν οι εξής: Επιτόκιο αναγωγής σε παρούσα αξία 9,9%, αύξηση πωλήσεων 5%, περιθώριο EBITDA 3% και Ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές 1%. Τα ποσοστά συμμετοχής και το καθαρό κόστος της Εταιρείας σε θυγατρικές στο τέλος της κλειόμενης χρήσης έχουν ως εξής: - 117 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Επωνυμία Χώρα εγκατάστασης Κόστος κτήσης συμμετοχής Αξία στην κατάσταση χρηματοιοικονομικής θέσης Απομείωση % Ποσοστό συμμετοχής 31 Δεκεμβρίου 2019 UNISYSTEMS Μ.A.E. Ελλάδα 64.932 (38.980) 25.952 100,00% ACS Μ.A.E. Ελλάδα 23.713 (21.345) 2.368 100,00% ISQUARE Μ.A.E. Ελλάδα 60 - 60 100,00% QUEST ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΚΤΗΜΑΤΙΚΗ Α.Ε.Β.Ε. Ελλάδα 17.168 - 17.168 100,00% QUEST on LINE Μ.Α.Ε. Ελλάδα 810 (810) - 100,00% INFO QUEST TECHNOLOGIES A.E.B.E. Ελλάδα 26.461 (13.431) 13.030 100,00% ISTORM Α.Ε. Ελλάδα 3.157 - 3.157 100,00% DIASIMO HOLDINGS LTD Κύπρος - - - 100,00% CARDLINK Α.Ε. Ελλάδα 5.825 - 5.825 85,00% Cardlink one Α.Ε. Ελλάδα 281 - 281 85,00% 100,00% Quest international SRL Βέλγιο 100 - 100 142.506 (74.567) 67.940 Τα ποσοστά συμμετοχής της Εταιρείας σε θυγατρικές στο τέλος της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: Επωνυμία Χώρα εγκατάστασης Κόστος κτήσης συμμετοχής Αξία στην κατάσταση χρηματοιοικονομικής θέσης Απομείωση % Ποσοστό συμμετοχής 31 Δεκεμβρίου 2018 UNISYSTEMS A.E. Ελλάδα 66.947 (38.980) 27.967 100,00% ACS A.E.E. Ελλάδα 23.713 (21.345) 2.368 100,00% ISQUARE A.E. Ελλάδα 60 - 60 100,00% QUEST ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΚΤΗΜΑΤΙΚΗ Α.Ε.Β.Ε. Ελλάδα 10.166 - 10.166 100,00% QUEST on LINE Α.Ε. Ελλάδα 810 (810) - 100,00% INFO QUEST TECHNOLOGIES A.E.B.E. Ελλάδα 28.014 (13.431) 14.583 100,00% ISTORM Α.Ε. Ελλάδα 3.157 - 3.157 100,00% DIASIMO HOLDINGS LTD Κύπρος - - - 100,00% CARDLINK Α.Ε. (Πρώην U-YOU Ε.Π.Ε.) Ελλάδα 6.106 - 6.106 85,00% Cardlink one Α.Ε. Ελλάδα 30 - 30 100,00% 139.002 (74.567) 64.435 Με βάση τα προβλεπόμενα από τα Δ.Π.Χ.Α. σχετικά με τις αποτιμήσεις των θυγατρικών (ΔΛΠ 36 – Απομείωση αξίας περιουσιακών στοιχείων) οι συμμετοχές αποτιμήθηκαν στην χαμηλότερη αξία μεταξύ αξίας κτήσεως και ανακτήσιμης αξίας. Η ανακτήσιμη αξία καθορίστηκε και κατά την λήξη της προηγούμενης χρήσης, από την αξία χρήσης η οποία υπολογίσθηκε με την μέθοδο των προβλεπόμενων προεξοφλημένων ταμειακών ροών (DCF) από χρηματοοικονομικούς προϋπολογισμούς του Ομίλου εγκεκριμένους από τη Διοίκηση όπου υπήρχε ένδειξη απομείωσης. Η Διοίκηση της Εταιρείας εκτιμά ότι δεν υπάρχουν περαιτέρω ενδείξεις απομείωσης της αξίας των θυγατρικών της και ότι αυτή προσεγγίζει την εύλογη. Επιπρόσθετα των ανωτέρω, στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις συμπεριλαμβάνονται οι έμμεσες θυγατρικές όπως παρατίθενται παρακάτω: • Οι 100% θυγατρικές της ACS: GPS IKE που εδρεύει στην Ελλάδα και η ACS INVEST UK LIMITED με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο. • Οι θυγατρικές της Quest Energy: «Αιολικό Πάρκο Βοιωτίας Αμαλία Α.Ε.» (θυγατρική 100%), «Αιολικό Πάρκο Βοιωτίας Μεγάλο Πλάι Α.Ε.» (θυγατρική 100%), Quest Αιολική Λιβαδίου Λάρισας Ε.Π.Ε.» (θυγατρική 98,77%), «Quest Αιολική Σερβίων Κοζάνης Μ.Ε.Π.Ε.» (θυγατρική 100%), «Quest Αιολική Διστόμου Μεγάλο Πλάι Ε.Π.Ε.» (θυγατρική 98,70%), «Quest Αιολική Σιδηροκάστρου Χορτερό Ε.Π.Ε.» (θυγατρική 98,67%), Ξυλάδες Ενεργειακή Α.Ε. (θυγατρική 99%) και Wind Sieben Α.Ε. (θυγατρική 100%), BETA SUNENERGIA KARVALI AE (θυγατρική 100%), ΦΩΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΑΕ (θυγατρική 100%), NUOVO KAVALA PHOTOPOWER AE (θυγατρική 100%), - 118 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΩΤΟΣ ΒΗΤΑ ΞΑΝΘΗΣ ΑΕ (θυγατρική 100%), PETROX SOLAR POWER ΑΕ (θυγατρική 100%), PHOTOPOWER EVMIRIO BETA AE (θυγατρική 100%), ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΦΩΣ 2 ΑΕ (θυγατρική 100%) και η Adepio ltd (100% θυγατρική) με έδρα την Κύπρο. • Η 100% θυγατρική της Uni Systems.: «Unisystems Cyprus Ltd» και η 100% θυγατρική αυτής: «Unisystems Information technology Systems SLR», όπως μετονομάστηκε από «Quest Rom Systems Integration & Services Ltd», που εδρεύει στη Ρουμανία (100% θυγατρική). • Η 100% θυγατρική της Unisystems Α.Ε.: «Unisystems Luxembourg S.à r.l.» με έδρα το Λουξεμβούργο. • Η 100% θυγατρική της Unisystems Α.Ε.: «Unisystems B.V.» με έδρα στην Ολλανδία. • Η 100% θυγατρική της «iStorm A.E.»: «iStorm Cyprus ltd» με έδρα την Κύπρο. • Η 100% θυγατρική της «iSquare A.E.»: «iQbility Μ.ΕΠ.Ε.». • Η 100% θυγατρική της «Wind Sieben Α.Ε» : «Ενεργειακή Μαρκοπούλου 2 Α.Ε» • Η 100% θυγατρική της «Adepio ltd» : «Quest Πύλου Μ Α.Ε» • Η 100% θυγατρική της «Quest Πύλου Μ Α.Ε» : «Κυνηγός Α.Ε» • Η 79,10% θυγατρική της «Ξυλάδες Α.Ε.» : «Φωτοβολταικά Παλαιόμυλος Α.Ε» Όλες οι θυγατρικές (άμεσες και έμμεσες) της Εταιρείας καθώς και η μέθοδος ενοποίησής τους παρατίθενται επίσης και στην Σημείωση 40 (Ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις). Δεν υπήρξαν άλλες σημαντικές μεταβολές στις επενδύσεις σε θυγατρικές της Εταιρείας κατά την διάρκεια της κλειόμενης περιόδου και της προηγούμενης χρήσης. 12. Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις Οι Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις αναλύονται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Μεταφορά σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε ε'υλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων (Σημ. 13) Μερίδιο κέρδους/ ζημιάς (μετά απο φόρους και μη ελέγχουσες συμμετοχές) 173 843 - 700 - (843) - (700) - 173 - - Υπόλοιπο λήξεως 173 173 - - Το ποσό ευρώ 843 χιλ. της προηγούμενης χρήσης αφορά σε ανακατανομή της κατά 10% συμμετοχής της Εταιρείας στην εταιρεία Impact Α.Ε. στα Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, βάσει του από 20 Δεκεμβρίου 2018 ιδιωτικού συμφωνητικού που έχει συνάψει η Εταιρεία που προβλέπει την μεταβίβαση του συνόλου των μετοχών που κατέχει στην ανωτέρω αξία (Σημείωση 17 – Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων). Σε επίπεδο Ομίλου περιλαμβάνεται η κατά 43,26% συμμετοχή της Εταιρείας στην εταιρεία «NUBIS Α.Ε.», και η κατά 20% συμμετοχή στην εταιρεία ACS Cyprus ltd καθώς και η κατά 40% συμμετοχή στην εταιρεία Parkmobile Hellas AE,. - 119 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 13. Απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις Οι απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις αναλύονται παρακάτω: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Μικτές απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις Μέχρι ένα έτος 337 Από 1 έτος μέχρι 5 έτη 313 - Μετά από 5 έτη 2.192 - Σύνολο 2.841 - Μείον: Μη δουλευμένο χρηματοοικονομικό έσοδο Kαθαρές επενδύσεις από τις μισθώσεις 2.841 - Αναλύονται ως εξής: 31/12/2019 Κυκλοφορούν Ενεργητικό : 31/12/2018 337 - Mη κυκλοφορούν Ενεργητικό : 2.505 - Kαθαρές επενδύσεις από τις μισθώσεις 2.841 - Οι απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις αφορούν σε υπομισθώσεις ακινήτων της θυγατρικής εταιρείας ACS. Λόγω της πρώτης εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 – Μισθώσεις, οι ανωτέρω ταξινομήθηκαν στο κονδύλι «Απαιτήσεις από συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης». 14. Πιστοληπτική ποιότητα των χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού - Όμιλος Η παρακάτω ανάλυση αναφέρεται σε αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των πελατών που δεν είναι ληξιπρόθεσμοι και ούτε απομειωμένοι: Πελάτες (αναφέρεται στους πελάτες που δεν είναι ληξιπρόθεσμοι και ούτε απομειωμένοι) 31/12/2019 31/12/2018 Χωρίς αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας από εξωτερική πηγή (εκτός Εταιρείας & Ομίλου) Χονδρική πώληση Λιανική πώληση Σύνολο 86.313 65.311 463 470 86.776 65.781 15. Αναταξινομήσεις κονδυλίων Στην ενοποιημένη και εταιρική Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης της προηγούμενης χρήσης, έχουν αναταξινομηθεί από το κονδύλι «Χρηματοοικονομικά στοιχεία στο αποσβεσμένο κόστος» στο κονδύλι «Χρηματοοικονομικά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων» ποσό ευρώ 4.377 χιλ. (ευρώ 4.334 χιλ. μη κυκλοφορούν ενεργητικό και ευρώ 43 χιλ. κυκλοφορούν ενεργητικό) και 3.976 χιλ. αντίστοιχα (μη κυκλοφορούν ενεργητικό). – Σημείωση 17. - 120 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 16. Παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα Τα Παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα αναλύονται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 Ενεργητικό Παθητικό Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Ενεργητικό Παθητικό Παράγωγα για εμπορία Προθεσμιακές συμβάσεις συναλλάγματος (forwards) Σύνολο αντιστάθμισης εύλογης αξίας - 61 61 3 3 - Μη Κυκλοφορούν Ενεργητικό Κυκλοφορούν Ενεργητικό Σύνολο - 61 61 3 3 - 17. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Τα Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε εύλογη αξία αναλύονται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Στην αρχή της χρήσης Προσθήκες Πωλήσεις / διαγραφές 31/12/2018 31/12/2018 7.629 3.992 360 322 - 125 (423) (125) (423) (99) (1.012) (214) 3.264 (100) 2 2 (9) 2 - 7.373 8.447 3.470 3.992 843 Λοιπά Στο τέλος της χρήσης 31/12/2019 8.447 Μεταφορά σε επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις Αναπροσαρμογές στην εύλογη αξία Η ΕΤΑΙΡΙΑ Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 700 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Μη κυκλοφορούν ενεργητικό 4.145 4.334 3.452 Κυκλοφορούν ενεργητικό 3.226 4.114 17 16 7.373 8.447 3.470 3.992 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία αναλύονται στα εξής νομίσματα: Ευρώ Δολάριο ΗΠΑ Λίρα Αγγλίας 3.976 31/12/2018 6.914 322 136 8.209 102 136 3.470 - 3.992 - 7.373 8.447 3.470 3.992 Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω της Κατάστασης των Αποτελεσμάτων περιλαμβάνουν μη εισηγμένες ή εισηγμένες μετοχές στο Χρηματιστήριο Αθηνών και ομόλογα. Η εύλογη αξία τους προσδιορίζεται από τις δημοσιευμένες τιμές προσφοράς που ισχύουν κατά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Η εύλογη αξία των μη εισηγμένων μετοχών προσδιορίζεται με τη χρήση τεχνικών - 121 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ αποτίμησης και παραδοχών που στηρίζονται σε δεδομένα της αγοράς κατά την ημερομηνία της οικονομικής πληροφόρησης. Η Εταιρεία στο τέλος της κλειόμενης χρήσης έχει προβεί σε επανεκτίμηση των ως άνω αξιών με την μέθοδο των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Το υπόλοιπο των ευρώ 7.373 χιλ. στον Όμιλο αφορά κατά κύριο λόγο σε επενδύσεις σε ομόλογα της θυγατρικής εταιρείας ACS και σε συμμετοχή 25% της Εταιρείας στην εταιρεία ΤΕΚΑ Α.Ε.. 18. Αναβαλλόμενη φορολογία Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμψηφίζονται όταν υπάρχει εφαρμόσιμο νομικό δικαίωμα να συμψηφισθούν οι τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις έναντι των τρεχουσών φορολογικών υποχρεώσεων και όταν οι αναβαλλόμενοι φόροι εισοδήματος αφορούν στην ίδια φορολογική αρχή. Τα συμψηφισμένα ποσά είναι τα παρακάτω: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2018 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις: Ανακτήσιμες μετά από 12 μήνες 11.095 10.863 5 346 328 - - 11.441 11.191 6 218 16.489 9.515 766 851 210 5 - - 16.699 9.520 766 851 (5.258) 1.671 (760) (635) Ανακτήσιμες εντός 12 μηνών Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις: Πληρωτέες μετά από 12 μήνες Πληρωτέες εντός 12 μήνες 218 Το μεγαλύτερο ποσοστό των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων είναι ανακτήσιμο μετά από 12 μήνες από την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Η συνολική μεταβολή στον αναβαλλόμενο φόρο εισοδήματος είναι η παρακάτω: Υπόλοιπο έναρξης: Ανακατανομή Εξαγορά θυγατρικής Φόρος στην κατάσταση αποτελεσμάτων (σημ. 31) Φόρος στα ίδια κεφάλαια Υπόλοιπο τέλους χρήσης Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 1.671 (15) (3.681) 31/12/2018 2.141 (2.022) Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 (635) (598) - (3.179) 1.495 (125) (54) 57 - (37) - (5.258) 1.671 (759) (635) Οι μεταβολές στις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις κατά τη διάρκεια της χρήσης, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο συμψηφισμός των υπολοίπων εντός της ίδιας φορολογικής αρχής, είναι οι παρακάτω: - 122 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ο ΟΜΙΛΟΣ Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις: Επιταχυνόμενες φορολογικές αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων Χρέωση στα ίδια κεφάλαια Εξαγορά θυγατρικής Κέρδη εύλογης αξίας Λοιπά Σύνολο 1.792 37 5.997 7.825 44 27 289 360 - - - - 273 - 1.062 1.335 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 2.109 64 7.348 9.520 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων 2.776 (0) (612) 2.164 Χρέωση στα ίδια κεφάλαια 868 - 1 869 Εξαγορά θυγατρικής 796 - 3.066 3.863 Ανακατανομή Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 - - 283 283 6.549 64 10.086 16.699 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις: Επιταχυνόμενες φορολογικές αποσβέσεις Προβλέψεις/ ζημιές απομείωσης Φορολογικές ζημίες Κέρδη εύλογης αξίας Λοιπά Σύνολο Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 1.209 (12) 1.006 4.665 3.097 9.965 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων (209) 1.887 719 (2.099) 1.558 1.855 - - 9 - 48 57 (687) - - (687) Χρέωση στα ίδια κεφάλαια Εξαγορά θυγατρικής Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 1.000 1.188 1.734 2.567 4.703 11.191 (50) (11) (1.168) 769 (554) (1.015) Χρέωση στα ίδια κεφάλαια - - - - 815 815 Εξαγορά θυγατρικής - - - 181 - 181 Ανακατανομή - - - - 268 268 950 1.177 566 3.518 5.231 11.441 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 - 123 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η ΕΤΑΙΡΙΑ Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις: Επιταχυνόμενες φορολογικές αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Σύνολο - 18 15 - (1) 14 834 - 18 851 57 - (142) (85) 890 - (124) 766 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Λοιπά 819 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Κέρδη εύλογης αξίας 837 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις: Προβλέψεις/ ζημιές απομείωσης Επιταχυνόμενες φορολογικές αποσβέσεις Φορολογικές ζημίες Κέρδη εύλογης αξίας Λοιπά Σύνολο Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 - - - 27 212 239 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων - - - (23) - (23) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 - - - 5 212 217 Χρέωση/ (πίστωση) στην κατάσταση αποτελεσμάτων - - - (5) (206) (210) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 - - - - 6 6 Σύμφωνα με τον νόμο 4646/2019, ο συντελεστής φορολογίας εισοδήματος νομικών προσώπων στην Ελλάδα μειώθηκε σε 24% από τη χρήση 2019 και εφεξής. Λόγω της μείωσης του φορολογικού συντελεστή στην Ελλάδα, από την επαναμέτρηση των απαιτήσεων και υποχρεώσεων από αναβαλλόμενη φορολογία, προέκυψε αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος (έσοδο) ποσού Ευρώ 989 χιλ. και ποσού Ευρώ 128 χιλ. για τον Όμιλο και την Εταιρεία αντίστοιχα. Ο Όμιλος δεν υπολογίζει πάντα αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση από ενδεχόμενες φορολογικές ζημιές της Εταιρείας και των θυγατρικών της, αλλά εκτιμά κάθε φορά την δυνατότητα ανακτησιμότητας των φόρων από μελλοντικά φορολογικά κέρδη. 19. Αποθέματα Τα Αποθέματα αναλύονται ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Πρώτες και βοηθητικές ύλες Έτοιμα προϊόντα Εμπορεύματα Λοιπά Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 852 597 - - 53 12 - - 32.669 27.754 - - 836 963 - - 34.410 29.326 - - Μείον: Προβλέψεις για άχρηστα, βραδέως κινούμενα και κατεστραμμένα αποθέματα: Πρώτες και βοηθητικές ύλες 31 18 - - Έτοιμα προϊόντα 52 - - - Εμπορεύματα 2.776 2.894 - - Λοιπά 56 2.915 38 2.950 - - 31.495 26.376 - - Συνολική καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία - 124 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η μεταβολή στην πρόβλεψη αποτίμησης των αποθεμάτων έχει ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Ανάλυση πρόβλεψης Στην αρχή της χρήσης Πρόβλεψη απομείωσης Χρησιμοποιηθείσα πρόβλεψη Στο τέλος της χρήσης 2.950 317 (353) 2.915 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 2.458 497 (5) 2.950 - - Το κονδύλι πρώτες και βοηθητικές ύλες προέρχονται από την εταιρεία Info Quest Technologies και αφορούν στην παραγωγή προϊόντων “Quest”. Δεν υφίστανται εμπράγματα βάρη επί των αποθεμάτων. 20. Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις Οι Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις αναλύονται ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Εμπορικοί πελάτες 112.841 101.076 106 107 Μείον: Προβλέψεις απομείωσης (31.569) (31.899) (25) - 81.272 69.176 81 107 Απαιτήσεις από συνδεδεμένα μέρη (Σημ.38) 2.912 2.519 211 2.172 Προκαταβολές πελατών 4.784 3.191 5 2 34.540 11.846 32 10 Καθαρές απαιτήσεις εμπορικών πελατών Έξοδα επομένων χρήσεων (προπληρωμές) Δεδουλευμένα έσοδα Λοιπές απαιτήσεις Σύνολο Μη κυκλοφορούν ενεργητικό Κυκλοφορούν ενεργητικό 521 848 - - 2.303 2.619 28 12 126.332 90.209 358 2.303 1.239 1.421 28 28 125.093 88.788 330 2.275 126.332 90.209 358 2.303 Οι λογιστικές αξίες των ανωτέρω απαιτήσεων αντιπροσωπεύουν την εύλογη αξία τους. Δεν υφίστανται σημαντικές ληξιπρόθεσμες και μη απομειωμένες εμπορικές απαιτήσεις στον Όμιλο και την Εταιρεία κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Η μεταβολή της πρόβλεψης απομείωσης των εμπορικών απαιτήσεων παρουσιάζεται παρακάτω: 31/12/2019 Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο στις 1 Ιανουαρίου Πρόβλεψη απομείωσης Διαγραφή εισπρακτέων μέσα στη χρήση Εφαρμογή Δ.Π.Χ.Α. 9 Μη χρησιμοποιηθείσες προβλέψεις που αναστράφηκαν 31.900 233 (371) (192) 36.240 (5.370) (1.060) 2.466 (376) 25 - - Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 31.569 31.900 25 - - 125 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Οι εμπορικοί πελάτες αναλύονται στα εξής νομίσματα: Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 83.898 (264) 550 (17.569) 89.264 - 292 - 2.278 - 84.184 71.695 292 2.278 Euro US Dollar Romanian RON Το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων επόμενων χρήσεων προέρχονται από την θυγατρική εταιρεία Uni Systems . Η θυγατρική σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 15 (Έσοδα) προέβαινε στην αναγνώριση και από-αναγνώριση εσόδων ανάλογα με την πορεία υλοποίησης και τιμολόγησης των έργων που έχει αναλάβει με επίδραση στο ανωτέρω κονδύλι. 20α. Απαιτήσεις – Υποχρεώσεις από συμβάσεις με πελάτες Ο ΟΜΙΛΟΣ Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 Ενεργητικό Υπόλοιπο στοιχείου του ενεργητικού της σύμβασης / (συμβατικής υποχρέωσης) στην αρχή της χρήσης Παθητικό Ενεργητικό Παθητικό 13.703 13.414 15.268 25.066 Έσοδα / (έξοδα) που αναγνωρίστηκαν στην χρήση από την εκτέλεση των συμβάσε 1.674 5.877 (183) (11.652) Αναταξινομήσεις σε απαιτήσεις / υποχρεώσεις (261) (2) - - - - (1.382) - 15.116 19.289 13.703 13.414 10.593 Εφαρμογή Δ.Π.Χ.Α. 9 Σύνολο Μη κυκλοφορούν ενεργητικό / παθητικό Κυκλοφορούν ενεργητικό / παθητικό 130 4.503 1.535 14.986 14.786 12.168 2.821 15.116 19.289 13.703 13.414 Τα κονδύλια των απαιτήσεων / (υποχρεώσεων) από συμβάσεις με πελάτες αφορούν την θυγατρική εταιρεία Uni Systems σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 15 (Έσοδα από συμβάσεις με πελάτες). Το ΔΠΧΑ 15 απαιτεί την αναγνώριση τυχόν μεταβλητού τιμήματος, δηλαδή αξιώσεων από κόστη καθυστέρησης / επιτάχυνσης, bonus επιβράβευσης, συμπληρωματικών εργασιών, µόνο στο βαθμό που είναι εξαιρετικά πιθανό (highly probable) ότι τα έσοδα αυτά δεν θα αντιστραφούν στο μέλλον. Στην διαδικασία αξιολόγησης της πιθανότητας ανάκτησης του μεταβλητού τιμήματος, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν η προηγούμενη εμπειρία προσαρμοσμένη στις συνθήκες των υφιστάμενων συμβολαίων. Σύμφωνα µε το ΔΛΠ 11 οι πρόσθετες αξιώσεις και οι συμπληρωματικές εργασίες αναγνωρίζονταν με την έγκρισή τους από τον πελάτη θεωρείται πιθανή (probable) και η επιμέτρηση τους είναι αξιόπιστη. Οι προϋποθέσεις που θέτει το νέο πρότυπο για την αναγνώριση των πρόσθετων αξιώσεων είναι συνεπείς µε την ισχύουσα πολιτική του Ομίλου σύμφωνα µε την οποία τα κόστη καθυστέρησης/επιτάχυνσης και οι συμπληρωματικές εργασίες αναγνωρίζονται στην περίπτωση που οι συζητήσεις για την είσπραξή τους βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο διαπραγμάτευσης ή υποστηρίζονται από εκτιμήσεις ανεξάρτητων επαγγελματιών. - 126 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 21. Ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα Τα Ταμειακά διαθέσιμα αναλύονται ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Διαθέσιμα στο ταμείο Βραχυπρόθεσμες τραπεζικές καταθέσεις Σύνολο ταμειακών διαθεσίμων και ισοδύναμων Δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 264 268 - - 71.207 71.471 60.220 60.488 2.749 2.749 3.611 3.611 3.724 2.676 - - 75.195 63.164 2.748 3.611 Οι βραχυπρόθεσμες τραπεζικές καταθέσεις αποτελούνται από καταθέσεις όψεως ή προθεσμίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα πραγματικά καθορίζονται σύμφωνα με τα κυμαινόμενα επιτόκια και διαπραγματεύονται ανά περίπτωση. Τα ταμειακά διαθέσιμα και οι τραπεζικές υπεραναλήψεις για σκοπούς της κατάστασης ταμειακών ροών, περιλαμβάνουν τα εξής: 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Tαμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα και δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις 75.195 63.164 2.748 3.611 Σύνολο 75.195 63.164 2.748 3.611 Τα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα και οι δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις της Εταιρείας και του Ομίλου αναλύονται στα εξής νομίσματα ως εξής: Euro US Dollars Romanian RON Άλλο νόμισμα Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 70.835 61.280 3.094 1.467 749 414 517 2 75.195 63.164 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 2.617 3.482 131 128 2.748 3.611 Οι ανάλυση των βραχυπρόθεσμων τραπεζικών καταθέσεων και των δεσμευμένων τραπεζικών καταθέσεων με βάση την πιστοληπτική ικανότητα των τραπεζικών ιδρυμάτων έχει ως εξής; A2 Aa2 Aaa2 Aaa3 Aa3 Ba2 Baa2 B3 Caa1 Caa2 Caa3 Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 6.496 1.694 18.321 28 16.133 746 56 4.110 180 45.394 37.841 3.666 3.002 100 58 74.931 62.896 - 127 - Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 39 43 2.696 13 3.567 2.748 3.611 Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Στο κονδύλι «Δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις» περιλαμβάνονται καταθέσεις στις τράπεζες οι οποίες εξυπηρετούν ανάγκες κεφαλαίου κίνησης θυγατρικών εταιρειών. Χαρακτηρίζονται δεσμευμένες καθώς παρόλο ότι εξυπηρετούν τις δραστηριότητες των εταιρειών, εντούτοις δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς. 22. Μετοχικό κεφάλαιο Το Μετοχικό Κεφάλαιο αναλύεται ως ακολούθως: Αριθμός μετοχών Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Κοινές μετοχές Υπέρ το άρτιο Σύνολο 11.913.632 8.101 106 8.207 - (4.527) - (4.527) Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 11.913.632 3.574 106 3.680 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Μείωση μετοχικού κεφαλαίου 11.913.632 3.574 106 3.680 Μείωση Μετοχικού κεφαλαίου - (5.004) - (5.004) Αύξηση μετοχικού Κεφαλαίου - 2.859 - 2.859 Διάσπαση / split 23.827.264 - - - Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 35.740.896 1.430 106 1.535 Κλειόμενη χρήση Η Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της Εταιρείας, που πραγματοποιήθηκε στις 25 Ιουνίου 2019, αποφάσισε, μεταξύ άλλων, τη μείωση της ονομαστικής αξίας της μετοχής από 0,30 Ευρώ σε 0,10 Ευρώ και την ταυτόχρονη αύξηση του συνολικού αριθμού των μετοχών από 11.913.632 σε 35.740.896 κοινές ονομαστικές μετά ψήφου μετοχές (split) και διανομή δωρεάν μετοχών στους Μετόχους με αναλογία αντικατάστασης 3 νέες προς 1 παλαιά. Οι νέες 23.827.264 μετοχές διανεμήθηκαν δωρεάν στους μετόχους της Εταιρείας. Μετά την ως άνω εταιρική μεταβολή, το μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρείας ανήλθε στο ύψος των 3.574.089,60 Ευρώ, διαιρούμενο σε 35.740.896 κοινές ονομαστικές μετά ψήφου μετοχές, ονομαστικής αξίας μετοχής 0,10 Ευρώ. Η Έκτακτη Γενική Συνέλευση των Μετόχων της 15/10/2019 αποφάσισε την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας κατά το ποσό των ευρώ 2.859.271,68 με αύξηση της ονομαστικής αξίας κάθε μετοχής κατά ευρώ 0,08 (από ευρώ 0,10 σε ευρώ 0,18) με κεφαλαιοποίηση τμήματος του υπερβάλλοντος του υποχρεωτικού τακτικού αποθεματικού και την ταυτόχρονη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας κατά ευρώ 5.003.725,44 με μείωση της ονομαστικής αξίας κάθε μετοχής κατά ευρώ 0,14 (από ευρώ 0,18 σε ευρώ 0,04) με σκοπό την επιστροφή κεφαλαίου με μετρητά στους μετόχους του ευρώ 5.003.725,44 ήτοι 0,14 ευρώ ανά μετοχή. Μετά την ανωτέρω αύξηση και μείωση, το μετοχικό κεφάλαιο διαμορφώθηκε σε ευρώ 1.429.635,84 και διαιρείται σε 35.740.896 άυλες κοινές ονομαστικές μετοχές ονομαστικής αξίας ευρώ 0,04 η κάθε μία. Προηγούμενη χρήση H Έκτακτη Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Εταιρείας τις 26 Νοεμβρίου 2018, αποφάσισε την μείωση του μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας με μείωση της ονομαστικής αξίας των μετοχών κατά 0,38 € ανά μετοχή και επιστροφή του ποσού της μείωσης του κεφαλαίου στους μετόχους με καταβολή μετρητών. Έτσι, το μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρείας ανέρχεται σε τρία εκατομμύρια πεντακόσιες εβδομήντα τέσσερις χιλιάδες ογδόντα εννέα Ευρώ και εξήντα λεπτά του Ευρώ (€3.574.089,60) και διαιρείται σε έντεκα εκατομμύρια εννιακόσιες δέκα τρεις - 128 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ χιλιάδες εξακόσιες τριάντα δύο (11.913.632) άυλες κοινές ονομαστικές μετοχές ονομαστικής αξίας τριάντα λεπτά του Ευρώ (€0,30) η κάθε μία. Κατά την λήξη της κλειόμενης και της προηγούμενης χρήσης η Εταιρεία δεν κατείχε ίδιες μετοχές. 23. Λοιπά αποθεματικά Τα Λοιπά Αποθεματικά και αδιανέμητα κέρδη αναλύονται ως ακολούθως: Τακτικό αποθεματικο Συναλλαγματικές διαφορές Λοιπά Σύνολο O ΟΜΙΛΟΣ 1 Ιανουάριος 2018 13.036 (4.995) (25) - - (34) (34) 13.036 (4.995) (59) 7.982 1 Ιανουάριος 2019 13.036 (4.995) (59) 7.982 Μεταβολές κατά τη διάρκεια της χρήσης (3.073) 339 - (2.734) 9.963 (4.656) (59) 5.248 Μεταβολές κατά τη διάρκεια της χρήσης 31 Δεκέμβριος 2018 31 Δεκέμβριος 2019 8.016 Τακτικό αποθεματικο Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1 Ιανουάριος 2018 11.019 31 Δεκέμβριος 2018 11.019 1 Ιανουάριος 2019 11.019 Μεταβολές κατά τη διάρκεια της χρήσης (3.177) 31 Δεκέμβριος 2019 7.841 Τακτικό αποθεματικό Το Τακτικό Αποθεματικό σχηματίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις της Ελληνικής Νομοθεσίας (άρθρο 158, του Ν. 4548/2018) κατά την οποία ποσό τουλάχιστον ίσο με το 5% των ετησίων καθαρών (μετά φόρων) κερδών, είναι υποχρεωτικό να μεταφερθεί στο Τακτικό Αποθεματικό μέχρι το ύψος του να φθάσει το ένα τρίτο του καταβλημένου μετοχικού κεφαλαίου. Η Έκτακτη Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Εταιρείας την 15/10/2019 αποφάσισε την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της κατά το ποσό των ευρώ 2.859 χιλ. με αύξηση της ονομαστικής αξίας κάθε μετοχής κατά ευρώ 0,08 (από ευρώ 0,10 σε ευρώ 0,18) με κεφαλαιοποίηση τμήματος του υπερβάλλοντος του υποχρεωτικού τακτικού αποθεματικού. - 129 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 24. Δάνεια Τα δάνεια αναλύονται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Μακροπρόθεσμος δανεισμός Τραπεζικά δάνεια 2.751 2.179 - - Ομολογιακό Δάνειο 5.354 1.325 - - Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Σύνολο μακροπρόθεσμων δανείων - 5.723 - - 8.105 9.227 - - Βραχυπρόθεσμα δάνεια 39.638 21.014 - - Ομολογιακό Δάνειο Τραπεζικά δάνεια 1.325 2.475 - - Άλλα δάνεια (Factoring) 1.357 111 - - - 4.615 - - Σύνολο βραχυπρόθεσμων δανείων 42.320 28.214 - - Σύνολο δανείων 50.425 37.441 - - Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16 (Μισθώσεις) το υπόλοιπο των υποχρεώσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις που αφορά χρηματοδοτική μίσθωση εξοπλισμού της θυγατρικής εταιρείας Cardlink Α.Ε., έχει ταξινομηθεί στην σημείωση 44 – Υποχρεώσεις από μισθώσεις. Ο Όμιλος έχει εγκεκριμένες γραμμές χρηματοδότησης με πιστωτικά ιδρύματα ύψους ευρώ 160 εκατ. και η Εταιρεία ύψους ευρώ 0,5 εκατ. Η εύλογη αξία των δανείων προσεγγίζει τη λογιστική τους αξία. Η μεταβολή του δανεισμού της Εταιρείας και του Ομίλου έχει ως εξής: O ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης 37.441 52.447 - - Εξοφλήσεις δανείων (3.821) (26.841) - - Εισπράξεις από δάνεια 20.511 771 - - (10.338) - 6.631 11.064 - - 50.425 37.441 - - Εφαρμογή ΔΠΧΑ 16 Εξαγορά θυγατρικών Υπόλοιπο λήξεως Το μέσο επιτόκιο για τον δανεισμό της Εταιρείας και του Ομίλου ήταν στο 2019 ποσοστό 4%. Η Εταιρεία και ο Όμιλος δεν είναι εκτεθειμένοι σε συναλλαγματικό κίνδυνο, διότι το σύνολο των δανείων της Εταιρείας και του Ομίλου κατά το 2019 ήταν σε Ευρώ. - 130 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 Μεταξύ 1 και 2 ετών 2.932 7.184 - - Μεταξύ 2 και 3 ετών 711 1.864 - - Μεταξύ 3 και 5 ετών 4.462 178 - - - - - - 8.105 9.227 - - Πάνω από 5 έτη 31/12/2018 Η Εταιρεία είναι εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις των επιτοκίων που επικρατούν στην αγορά και τα οποία επηρεάζουν την χρηματοοικονομική της θέση και τις ταμειακές της ροές. Το κόστος δανεισμού δύναται να αυξάνεται ή να μειώνεται ως αποτέλεσμα τέτοιων διακυμάνσεων. Ομολογιακά δάνεια Cardlink H Cardlink στις 25 Νοεμβρίου 2015 σύναψε Ομολογιακό Δάνειο με την Alpha Bank ποσού ευρώ 6.750 χιλ. με συνολικό ετήσιο επιτόκιο 4,25%. H αποπληρωμή του δανείου γίνεται σε 13 τριμηνιαίες δόσεις αρχής γενομένης την 30/6/2017 με ποσό ευρώ 300 χιλ. και η τελευταία δόση θα αποπληρωθεί βάσει του πλάνου αποπληρωμών στις 30/6/2020 με ποσό ευρώ 663 χιλ. H Cardlink στις 8 Μαΐου 2015 σύναψε Μακροπρόθεσμο Δάνειο με την Eurobank ποσού ευρώ 2.740 χιλ. με συνολικό ετήσιο επιτόκιο 4,65%. H αποπληρωμή του δανείου θα γίνει σε 12 τριμηνιαίες δόσεις αρχής γενομένης την 11/8/2017 με ποσό ευρώ 228 χιλ. και η τελευταία (12η δόση) θα αποπληρωθεί βάσει του πλάνου αποπληρωμών στις 11 Μαΐου 2020 με ποσό ευρώ 228 χιλ.. 24α. Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Οι υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης κατά την προηγούμενη χρήση αφορούσαν σε συμβάσεις της θυγατρικής εταιρείας Cardlink για την προμήθεια εξοπλισμού τερματικών σημείων πώλησης για συναλλαγές με πιστωτικές κάρτες (POS). Με την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 – Μισθώσεις την 1 Ιανουαρίου 2019, ταξινομήθηκαν στις Υποχρεώσεις από μισθώσεις (σημείωση 44). Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης- ελάχιστα μισθώματα Μέχρι 1 έτος - 5.233 - - Από 1 έως 5 έτη - 6.027 - - Σύνολο Μείον: Mελλοντικές χρηματοοικονομικές χρεώσεις χρηματοδοτικών μισθώσεων - 11.261 - - - (922) - - - 10.338 - - Τρέχουσα αξία υποχρεώσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης Η τρέχουσα αξία των υποχρεώσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης αναλύονται παρακάτω: 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Tρέχων: Μέχρι 1 έτος (Σημείωση 24) - 4.615 - - Aπό 1 έως 5 έτη (Σημείωση 24) - 5.723 - - Περισσότερο των 5 ετών - - - - Σύνολο - 10.338 - - - 131 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 25. Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία Σύμφωνα με την νομοθεσία οι εργαζόμενοι δικαιούνται αποζημίωση στη περίπτωση απόλυσης ή συνταξιοδότησής τους, το ύψος της οποίας ποικίλει ανάλογα με τον μισθό, τα έτη υπηρεσίας και τον τρόπο της αποχώρησης. Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υποχρεώσεις κατάστασης χρηματοοικονομικής θέσης για: Συνταξιοδοτικές παροχές 9.778 9.225 26 22 Σύνολο 9.778 9.225 26 22 Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Χρεώσεις στη κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης Συνταξιοδοτικές παροχές 877 394 4 11 Σύνολο 877 394 4 11 Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Χρεώσεις στη κατάσταση συνολικών εισοδημάτων Συνταξιοδοτικές παροχές 91 231 Σύνολο 91 231 - 1 - 1 Τα ποσά που έχουν καταχωρηθεί στην κατάσταση λογαριασμού αποτελεσμάτων είναι τα παρακάτω: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Κόστος τρέχουσας απασχόλησης 548 495 3 11 Χρηματοοικονομικά έξοδα/ (έσοδα) Κόστος παλαιότερης απασχόλησης και (κέρδη)/ ζημίες από τακτοποιήσεις Κόστος περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας Σύνολο περιλαμβανομένο στις παροχές σε εργαζομένους (Σημ.29) 210 146 - - (59) (272) - - (98) 25 - - 877 394 4 11 - 132 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η μεταβολή στις υποχρεώσεις για συνταξιοδοτικές παροχές για το 2019 και το 2018 είναι η ακόλουθη: Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ Παρούσα Αξία Υποχρεώσεων Παρούσα Αξία Υποχρεώσεων Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 8.606 10 Κόστος τρέχουσας απασχόλησης 495 11 Χρηματοοικονομικά έξοδα/ (έσοδα) 146 - 25 - (272) - Κόστος περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας Κόστος παλαιότερης απασχόλησης και (κέρδη)/ ζημίες από τακτοποιήσεις Αναλογιστικά κέρδη/ζημίες 225 1 9.225 22 Κόστος τρέχουσας απασχόλησης 548 3 Χρηματοοικονομικά έξοδα/ (έσοδα) 210 - (130) - Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Κόστος περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας Κόστος παλαιότερης απασχόλησης και (κέρδη)/ ζημίες από τακτοποιήσεις Μετακίνηση προσωπικού Επαναμετρήσεις στις αναλογιστικές παραδοχές: Καθαρά αναλογιστικά (κέρδη)/ ζημιές που καταχωρήθηκαν στην περίοδο Αναλογιστικά κέρδη/ζημίες (324) - Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 9.778 26 (59) - 37 (5) - 277 - Οι κύριες αναλογιστικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Προεξοφλητικό επιτόκιο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 % % % 31/12/2018 % 0,80% 1,70% 0,80% 1,70% Πληθωρισμός 1,70% 1,75% 1,70% 1,75% Μελλοντικές αυξήσεις μισθών 1,70% 1,75% 1,70% 1,75% Η ανάλυση ευαισθησίας της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών στο προσωπικό λόγω εξόδου από την υπηρεσία σε αλλαγές στο προεξοφλητικό επιτόκιο είναι : Επίδραση στην υποχρέωση 2019 Προεξοφλητικό επιτόκιο Μεταβολή της παραδοχής 0,50% 2018 Αύξηση στην παραδοχή 8,10% Μεταβολή της παραδοχής 0,50% Αύξηση στην παραδοχή 7,72% Η ανωτέρω ανάλυση ευαισθησίας βασίζεται στη μεταβολή μίας παραδοχής διατηρώντας όλες τις άλλες παραδοχές σταθερές. Στην πραγματικότητα αυτό έχει μικρές πιθανότητες να συμβεί καθώς οι μεταβολές στις παραδοχές μπορεί να συνδέονται μεταξύ τους. Κατά τον υπολογισμό της ευαισθησίας της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών στο προσωπικό λόγω εξόδου από την υπηρεσία στις κύριες αναλογιστικές παραδοχές, χρησιμοποιήθηκε η ίδια μέθοδος που χρησιμοποιείται κατά τον υπολογισμό της υποχρέωσης που αναγνωρίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης. - 133 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Οι μη προεξοφλημένες παροχές συνταξιοδότησης λήγουν ως ακολούθως: Οι μη προεξοφλημένες παροχές συνταξιοδότησης λήγουν ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ Μέχρι ενός έτους Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Συνταξιοδοτικές παροχές Μεταξύ ενός και δύο ετών 28 Μεταξύ δύο και πέντε ετών 192 Πάνω από πέντε έτη 434 10.440 Σύνολο 11.094 Για τον υπολογισμό της παραπάνω αναλογιστικής μελέτης έγινε χρήση του πίνακα EVK 2000 με βελτίωση της ηλικιακής απόκλισης, σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ και του World Health Organization για το προσδόκιμο ζωής στην Ελλάδα, βάσει της μεθοδολογίας age setback η οποία περιγράφετε στην Υπουργική Απόφαση Κ4-4381/1979, ΦΕΚ 3434/8.11.1979 και εφαρμόστηκε και στους πίνακες επιβίωσης PM60/64. 26. Επιχορηγήσεις Οι επιχορηγήσεις αναλύονται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Υπόλοιπο αρχής χρήσεως Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 677 286 - - - 582 - - (185) (191) - - Υπόλοιπο τέλους χρήσεως 492 677 - - Μακροπρόθεσμο μέρος Βραχυπρόθεσμο μέρος 377 115 563 114 - - 492 677 - - Προσθήκες Μεταφορά στα αποτελέσματα (αποσβέσεις) 27. Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Οι Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις αναλύονται ως ακολούθως : Ο ΟΜΙΛΟΣ Προμηθευτές Ποσά οφειλόμενα σε συνδεδεμένα μέρη (σημ.38) Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 77.448 31/12/2018 56.498 31/12/2019 107 31/12/2018 83 105 84 9 5 Δεδουλευμένα έξοδα 22.688 17.547 155 142 Ασφαλιστικοί οργανισμοί και λοιπές εισφορές 11.024 9.216 350 56 Προκαταβολές 21.091 6.895 - - Έσοδα επομένων χρήσεων 9.379 13.112 1 1 Δικαιούχοι αντικαταβολών 4.751 4.332 - - Λοιπές υποχρεώσεις 5.412 10.022 395 583 Σύνολο 151.899 117.705 1.017 870 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις 3.872 148.027 8.827 108.879 57 959 44 826 151.899 117.705 1.017 870 - 134 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Το μεγαλύτερο μέρος των δεδουλευμένων εσόδων προέρχονται από την θυγατρική εταιρεία Uni Systems. Η θυγατρική σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 15 (Έσοδα) προέβαινε στην αναγνώριση και από-αναγνώριση εσόδων ανάλογα με την πορεία υλοποίησης και τιμολόγησης των έργων που έχει αναλάβει με επίδραση στο ανωτέρω κονδύλι. 28. Έξοδα ανά κατηγορία Τα έξοδα ανά κατηγορία αναλύονται ως ακολούθως: O ΟΜΙΛΟΣ Σημειώσεις Παροχές σε εργαζομένους Κόστος αποθεμάτων αναγνωρισμένο ως έξοδο Αποσβέσεις ενσώματων παγίων Αποσβέσεις δικαιώματων χρήσης περιουσιακών στοιχείων Αποσβέσεις άυλων περιουσιακών στοιχείων 1/1/2019 έως 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1/2018 έως 31/12/2018 1/1/2019 έως 31/12/2019 1/1/2018 έως 31/12/2018 29 (75.217) (67.506) (495) (389) 7 (315.999) (5.925) (255.616) (10.605) (67) (78) 43 (8.553) - (90) - 9 (2.679) (2.412) (16) (10) Απομείωση ενσώματων παγίων 140 - - - (3.930) (2.690) (53) (86) (331) (4.028) (4) (104) (41) (5.257) 5.746 (4.434) (25) (9) (7) (120.554) (109.735) (194) (273) (2.901) (25.684) (2.066) (27.197) (637) (693) Σύνολο (566.931) (480.543) (1.591) (1.639) Κατανομή ανά λειτουργία Κόστος Πωληθέντων - Έξοδα επιδιόρθρωσης και συντήρησης Ενοίκια λειτουργικών μισθώσεων Απομείωση για επισφαλής απαιτήσεις Διαφήμιση Αμοιβές και έξοδα τρίτων Καταστροφές & αποθήκευτρα εμπορευμάτων Λοιπά (501.666) (429.267) - Έξοδα διάθεσης (31.460) (20.296) - - Έξοδα διοίκησης (33.806) (30.979) (1.591) (1.639) (566.931) (480.543) (1.591) (1.639) Στην κλειόμενη χρήση το κονδύλι των ενοικίων λειτουργικών μισθώσεων αφορά σε βραχυπρόθεσμες ή μικρής αξίας λειτουργικές μισθώσεις. 29. Παροχές σε εργαζομένους Οι Παροχές σε εργαζομένους αναλύονται ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/201931/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/201831/12/2018 01/01/201931/12/2019 01/01/201831/12/2018 Μισθοί και ημερομίσθια (56.047) (50.720) (338) Έξοδα κοινωνικής ασφάλισης & λοιπές εργοδοτικές εισφορές Συνταξιοδοτικό κόστος προγραμμάτων καθορισμένων παροχών (Σημ. 25) Λοιπές παροχές σε εργαζομένους (12.206) (11.234) (76) (71) (877) (394) (4) (11) (6.088) (5.158) (77) (49) Σύνολο (Σημ. 28) (75.217) (67.506) (496) (389) - 135 - (258) Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 30. Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα Τα Χρηματοοικονομικά (Έξοδα) / Έσοδα αναλύονται ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/201931/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/201831/12/2018 01/01/201931/12/2019 01/01/201831/12/2018 Χρηματοοικονομικά έξοδα -Τραπεζικά και λοιπά δάνεια (2.443) (1.857) - (431) (20) - - - Μισθώσεις (1.669) (1.146) (25) - - Εγγυητικές (287) (223) - - (29) (58) - - (1.140) (973) (2) (1) -Ομολογιακό δάνειο - Καθαρά κέρδη/(ζημιές) από συναλλαγματικές διαφορές - Λοιπά -Τόκοι αναβαλόμενου τιμήματος εξαγοράς Cardlink A.E. - (27) (650) - - (6.026) (4.926) (27) (1) 133 155 6 57 Χρηματοοικονομικά έσοδα -Έσοδα τόκων από τράπεζες - Προεξόφληση 100 - - - - Λοιπά 505 304 2 6 739 458 9 62 Σύνολο (5.287) (4.468) (18) 62 Τα λοιπά χρηματοοικονομικά έξοδα αφορούν κατά κύριο λόγο σε τόκους και έξοδα factoring. 31. Φόρος εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος της Εταιρείας και του Ομίλου για το έτος 2019 και 2018 αντίστοιχα ήταν: Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/201931/12/2019 Τρέχων φόρος χρήσης (18.703) Αναβαλλόμενος φόρος (Σημείωση 18) Σύνολο Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/201831/12/2018 (5.512) 01/01/201931/12/2019 01/01/201831/12/2018 (12.707) - (3.179) 1.495 (125) (37) (21.882) (4.017) (12.832) (37) Η Εταιρεία και οι ελληνικές θυγατρικές του Ομίλου τόσο για την κλειόμενη χρήση του 2019 όσο και για την προηγούμενη χρήση του 2018 δεν έχουν σχηματίσει πρόσθετες προβλέψεις πέρα του ποσού ύψους ευρώ 1.407 χιλ. που είχε σχηματιστεί σε προηγούμενες χρήσεις, καθώς ο φορολογικός έλεγχος για τη κλειόμενη χρήση ήδη διενεργείται από τους νόμιμους ελεγκτές τους. Κατά την ολοκλήρωση του φορολογικού ελέγχου, η Διοίκηση των εταιρειών του Ομίλου δεν αναμένει να προκύψουν σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις πέραν από αυτές που καταχωρήθηκαν και που απεικονίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Με βάση το αρ.27 του v.4646/12.12.2019 οι εταιρείες μπορούν να κεφαλαιοποιήσουν τα αποθεματικά του ν.2238/94 με φόρο εισοδήματος 5% και εξάντληση κάθε φορολογικής υποχρέωσης. Επιπλέον σύμφωνα με τις διατάξεις του ανωτέρου νόμου, φόρος που τυχόν έχει καταβληθεί στο παρελθόν για τα αποθεματικά αυτά δεν επιστρέφεται. - 136 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Σύμφωνα με τα παραπάνω, τα αποθεματικά που κεφαλαιοποιούνται, φορολογούνται με συντελεστή πέντε τοις εκατό (5%), χωρίς καμιά άλλη επιβάρυνση. Συνεπεία της νέας διάταξης το ποσό της προκαταβολής φόρου ύψους ευρώ 12.706 χιλ. που είχε σχηματιστεί από την Εταιρεία (Σημείωση 42) δεν μπορεί να συμψηφιστεί με τον κάθε φορά ισχύοντα φόρο εισοδήματος που θα κατέβαλε η Εταιρεία στο μέλλον για να κεφαλαιοποιήσει το εν λόγω αποθεματικό και ως εκ τούτου αντιστράφηκε με αντίστοιχη επιβάρυνση του φόρου εισοδήματος της τρέχουσας χρήσης στην Εταιρεία και τον Όμιλο. Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/201901/01/201831/12/2019 31/12/2018 Κέρδη προ φόρων Φόρος υπολογισμένος με βάση ισχύοντες τοπικούς φορολογικούς συντελεστές για τα κέρδη στην Ελλάδα Αλλαγή φορολογικών συντελεστών Εισόδημα που δεν υπόκειται σε φόρο Έξοδα που δεν εκπίπτουν για φορολογικούς σκοπούς Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/201901/01/201831/12/2019 31/12/2018 30.177 24.005 5.256 467 24% 29% 24% 29% (7.242) (7.035) (1.261) (135) 989 (400) 118 30 2.212 1.439 1.313 350 (114) (2.430) 389 (335) Χρήση προηγούμενων αναγνωρισμένων ζημιών από φόρους 953 280 41 - Φορολογικές ζημίες χρήσης που δεν αναγνωρίσθηκαν 776 (210) - (108) Αντιστροφή φόρου (12.707) Λοιποί Φόροι / Λοιπές φορολογικές προσαρμογές Σύνολο φόρων (12.707) - (4.433) 1.520 - (60) (21.882) (4.017) (12.832) (38) Σχετικά με τις θυγατρικές της Εταιρείας που είναι εγκατεστημένες στο εξωτερικό, για τον υπολογισμό της τρέχουσας φορολογικής επιβάρυνσης εφαρμόζονται οι τοπικοί φορολογικοί συντελεστές. O φόρος επί των κερδών προ φόρων της Εταιρείας διαφέρει από το θεωρητικό ποσό το οποίο θα προέκυπτε εάν χρησιμοποιούσαμε τον μέσο σταθμικό φορολογικό συντελεστή της χώρας προέλευσης της κάθε εταιρείας. Σύμφωνα με τον νόμο 4646/2019, ο συντελεστής φορολογίας εισοδήματος νομικών προσώπων στην Ελλάδα μειώθηκε σε 24% από τη χρήση 2019 και εφεξής. Λόγω της μείωσης του φορολογικού συντελεστή στην Ελλάδα, από την επαναμέτρηση των απαιτήσεων και υποχρεώσεων από αναβαλλόμενη φορολογία, προέκυψε αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος (έσοδο) ποσού Ευρώ 989 χιλ. και ποσού Ευρώ 118 χιλ. για τον Όμιλο και την Εταιρεία αντίστοιχα. Aπό τον Ιανουάριο του 2014 και μετά, τα μερίσματα που διανέμονται εντός του ίδιου ομίλου από εταιρείες εντός Ε.Ε. εξαιρούνται τόσο από το φόρο εισοδήματος όσο και από τον παρακρατούμενο φόρο, με την προϋπόθεση μεταξύ άλλων, ότι η μητρική εταιρεία συμμετέχει στην εταιρεία που διανέμει το μέρισμα με ελάχιστο ποσοστό 10% για τουλάχιστον δύο συνεχόμενα έτη. Σύμφωνα με τον νόμο 4646/2019, από την 1 Ιουλίου 2020, τα κέρδη από την πώληση μετοχών εταιριών που εδρεύουν στην Ε.Ε. δεν φορολογούνται στην Ελλάδα εφόσον ο πωλητής διατηρεί ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής 10% για τουλάχιστον δύο συνεχόμενα έτη. Η Ελληνική φορολογική νομοθεσία και οι σχετικές διατάξεις υπόκεινται σε ερμηνεία από τις φορολογικές αρχές και τα διοικητικά δικαστήρια. Οι δηλώσεις φόρου εισοδήματος κατατίθενται σε ετήσια βάση. Τα κέρδη ή οι ζημιές που δηλώνονται για φορολογικούς σκοπούς παραμένουν προσωρινά έως ότου οι φορολογικές αρχές εξετάσουν τις φορολογικές δηλώσεις και τα βιβλία του φορολογούμενου, στιγμή κατά την οποία εκκαθαρίζονται και οι σχετικές φορολογικές υποχρεώσεις. Σύμφωνα με την ισχύουσα φορολογική νομοθεσία (άρθρο 36, νόμος 4174/2013), οι ελληνικές φορολογικές αρχές μπορούν να επιβάλλουν πρόσθετους φόρους και πρόστιμα κατόπιν ελέγχου, εντός της προβλεπόμενης περιόδου παραγραφής η οποία, επί της αρχής, είναι πέντε έτη από το τέλος του επόμενου έτους εντός του οποίου λήγει η προθεσμία για την υποβολή της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος. Με βάση τα ανωτέρω, οι χρήσεις μέχρι και το 2013 θεωρούνται, επί της αρχής και με βάση τον γενικό κανόνα, ότι έχουν παραγραφεί. Από την οικονομική χρήση 2011 και μετά οι φορολογικές δηλώσεις υπόκεινται στη διαδικασία έκδοσης έκθεσης φορολογικής συμμόρφωσης (όπως περιγράφεται παρακάτω). Οι φορολογικές ζημιές, στο βαθμό που αναγνωρίζονται από τις φορολογικές αρχές, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το συμψηφισμό φορολογητέων κερδών των πέντε επόμενων χρήσεων που ακολουθούν τη χρήση στην οποία πραγματοποιήθηκαν. Σύμφωνα με τις διατάξεις της Ελληνικής φορολογικής νομοθεσίας, οι εταιρείες καταβάλλουν κάθε χρόνο προκαταβολή φόρου εισοδήματος υπολογιζόμενη στο 100% επί του φόρου εισοδήματος της τρέχουσας χρήσης η - 137 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ οποία συμψηφίζεται με τον πληρωτέο φόρο εισοδήματος της επόμενης χρήσης. Τυχόν υπερβάλλον ποσό προκαταβολής επιστρέφεται στην εταιρεία μετά από φορολογικό έλεγχο. Σύμφωνα με τον νόμο 4646/2019, η προκαταβολή φόρου εισοδήματος για τη χρήση του 2019 μειώθηκε κατά 5%. Οι εταιρείες του Ομίλου συμψήφισαν το επιστρεπτέο ποσό της προκαταβολής με άλλες φορολογικές υποχρεώσεις. Η Ελληνική φορολογική νομοθεσία και οι σχετικές διατάξεις υπόκεινται σε ερμηνείες από τις φορολογικές αρχές και τα διοικητικά δικαστήρια. Οι δηλώσεις φόρου εισοδήματος κατατίθενται σε ετήσια βάση. Τα κέρδη ή οι ζημιές που δηλώνονται για φορολογικούς σκοπούς παραμένουν προσωρινά έως ότου οι φορολογικές αρχές εξετάσουν τις φορολογικές δηλώσεις και τα βιβλία του φορολογούμενου, στιγμή κατά την οποία εκκαθαρίζονται και οι σχετικές φορολογικές υποχρεώσεις. Από την οικονομική χρήση 2011 και μετά οι φορολογικές δηλώσεις υπόκεινται στη διαδικασία έκδοσης έκθεσης φορολογικής συμμόρφωσης (όπως περιγράφεται παρακάτω). Οι φορολογικές ζημιές, στο βαθμό που αναγνωρίζονται από τις φορολογικές αρχές, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το συμψηφισμό φορολογητέων κερδών των πέντε επόμενων χρήσεων που ακολουθούν τη χρήση στην οποία πραγματοποιήθηκαν. Σύμφωνα με τις διατάξεις της Ελληνικής φορολογικής νομοθεσίας, οι εταιρείες καταβάλλουν κάθε χρόνο προκαταβολή φόρου εισοδήματος υπολογιζόμενη 100% επί του φόρου εισοδήματος της τρέχουσας χρήσης η οποία συμψηφίζεται με τον πληρωτέο φόρο εισοδήματος της επόμενης χρήσης. Τυχόν υπερβάλλον ποσό προκαταβολής επιστρέφεται στην Εταιρεία μετά από φορολογικό έλεγχο. Έκθεση Φορολογικής Συμμόρφωσης Για τις χρήσεις 2011 και έπειτα, οι εταιρίες υπόκεινται σε ετήσιο φορολογικό έλεγχο από τους Ορκωτούς Ελεγκτές λογιστές τους ως προς τη συμμόρφωσή τους με τις διατάξεις της κείμενης φορολογικής νομοθεσίας. Το αποτέλεσμα αυτού του ελέγχου οδηγεί στην έκδοση φορολογικού πιστοποιητικού, το οποίο, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις, υποκαθιστά τον έλεγχο από τη δημόσια αρχή, χωρίς όμως οι εταιρίες να περαιώνουν τις φορολογικές τους υποχρεώσεις για τις χρήσεις αυτές. Η δημόσια αρχή διατηρεί το δικαίωμα μεταγενέστερου ελέγχου. Η Εταιρεία ελέγχθηκε από τους ορκωτούς ελεγκτές και έλαβε φορολογικό πιστοποιητικό για τις χρήσεις 2011 - 2018. Ο φορολογικός έλεγχος για τη χρήση 2019 βρίσκεται σε εξέλιξη. Για τις ελληνικές εταιρείες του Ομίλου, που υπόκεινται στην διαδικασία του Φορολογικού Πιστοποιητικού, η «Έκθεση Φορολογικής Συμμόρφωσης» για τις οικονομικές χρήσεις 2011 έως 2018, έχει εκδοθεί και υποβληθεί χωρίς ουσιαστικές προσαρμογές όσον αφορά το έξοδο φόρου και την αντίστοιχη πρόβλεψη φόρου, όπως αυτά αντικατοπτρίζονται στις αντίστοιχες ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Ο φορολογικός έλεγχος για τη χρήση 2019 διενεργείται ήδη από την ΠραϊσγουωτερχαουςΚούπερς Α.Ε.Ε.. Κατά την ολοκλήρωση του φορολογικού ελέγχου, η διοίκηση δεν αναμένει να προκύψουν σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις πέραν από αυτές που καταχωρήθηκαν και που απεικονίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. 32. Λοιπά έσοδα εκμετάλλευσης Τα Λοιπά έσοδα εκμετάλλευσης αναλύονται ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/201901/01/201831/12/2019 31/12/2018 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/201901/01/201831/12/2019 31/12/2018 Έσοδα από μερίσματα Αποσβέσεις ληφθέντων επιχορηγήσεων Λοιπά έσοδα επιχορηγήσεων Έσοδα από ενοίκια Έσοδα από δικαστικές διεκδικήσεις Λοιπά 517 185 3 342 1.794 430 191 9 316 2.583 35 5.470 306 1.025 3.432 252 1.318 Σύνολο 2.841 3.566 6.802 5.002 Στην κλειόμενη χρήση, το ποσό των ευρώ 1.794 χιλ. στον Όμιλο στο κονδύλι των «λοιπών» αφορά κατά κύριο λόγο ποσό ευρώ 533 χιλ. σχετικό με κέρδη από πώληση παγίων POS και κατά ποσό ευρώ 772 χιλ. σχετικό με αντιστροφή μη χρησιμοποιηθείσας πρόβλεψης στην θυγατρική Cardlink. Επιπλέον στην Εταιρεία τα ποσά στο ανωτέρω κονδύλι αφορούν σε υπηρεσίες από την Εταιρεία προς θυγατρικές της που απαλείφονται στον Όμιλο. - 138 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 33. Λοιπά κέρδη / (ζημιές) καθαρά Τα Λοιπά κέρδη / (ζημίες) αναλύονται ως ακολούθως: Ο ΟΜΙΛΟΣ 01/01/201931/12/2019 Κέρδη / (ζημιές) από την πώληση χρηματοοικονομικών στοιχείων Κέρδη / (ζημιές) από την πώληση Θυγατρικών και συνδεδεμένων εταιρειώ Κέρδη / (ζημίες) από μη αντισταθμιστικά παράγωγα 01/01/201831/12/2018 - 54 - 456 162 - - 168 - (5) - (65) 80 - - (700) (1.373) - (108) - (5.177) - - (100) (100) (100) 0 (2.847) Απομείωση εμπορικής επωνυμίας Unisystems (Σημ. 9) Απομείωση αξίας λοιπών επενδύσεων 01/01/201931/12/2019 162 Κέρδη / (ζημιές) από την πώληση παγίων Απομείωση ενσώματων πάγιων περιουσιακών στοιχείων (Σημ.7) Η ΕΤΑΙΡΙΑ 01/01/201831/12/2018 Απομείωση αξίας θυγατρικών - - - Αναγνώριση μελλοντικού τιμήματος από εξαγορά θυγατρικής (Σημ. 46) - 13.570 - - (63) (79) 1 2 (765) 7.598 63 (2.958) Λοιπά Σύνολο Στην κλειόμενη χρήση : Το ποσό των ευρώ 700 χιλ. στον όμιλο αφορά σε απομείωση αξίας ακινήτου της θυγατρικής εταιρείας Uni Systems. Στην προηγούμενη χρήση: Το ποσό των ευρώ 13.570 χιλ. στον Όμιλο αφορά σε αντιστροφή πρόβλεψης περί καταβολής αναβαλλόμενου τιμήματος για την εξαγορά της θυγατρικής εταιρείας Cardlink στους παλαιούς μετόχους της, καθώς βάση της νέας συμφωνίας που έγινε με τους παλαιούς μετόχους της θυγατρικής, δεν θα καταβληθεί το ανωτέρω ποσό ως επιπλέον τίμημα της εξαγοράς της και ως εκ τούτου η σχηματισμένη πρόβλεψη κατά την 31 Δεκεμβρίου 2018 αυτό αντιστράφηκε με θετική επίδραση στα κέρδη προ φόρων. Το ποσό των ευρώ (5.177) χιλ. στον Όμιλο αφορά σε τμηματική διαγραφή άυλου περιουσιακού στοιχείου σχετικό με την αναγνωρισμένη εμπορική επωνυμία της θυγατρικής εταιρείας Uni Systems, που προέκυψε από την κατανομή του τιμήματος της εξαγοράς της (PPA) – Σημείωση 9 (Άυλα περιουσιακά στοιχεία). Το ποσό των ευρώ (1.373) αφορά κυρίως σε απομείωση ημιτελούς ακινήτου της θυγατρικής εταιρείας Unisystems A.E.. 34. Ανειλημμένες υποχρεώσεις Κεφαλαιουχικές υποχρεώσεις Κατά την ημερομηνία σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων δεν υπάρχουν σημαντικές κεφαλαιουχικές δαπάνες που έχουν αναληφθεί από την Εταιρεία και τον Όμιλο, αλλά δεν έχουν εκτελεσθεί. Υποχρεώσεις λειτουργικών μισθώσεων – Προηγούμενη χρήση Κατά την προηγούμενη χρήση, ο Όμιλος μίσθωνε μεταφορικά μέσα, ενσώματες ακινητοποιήσεις και μηχανολογικό εξοπλισμό με λειτουργικές μισθώσεις, η πλειονότητα των οποίων με την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 – Μισθώσεις ταξινομήθηκε ως χρηματοδοτικές. Στην λήξη της προηγούμενης χρήσης, τα μελλοντικά πληρωτέα συνολικά μισθώματα σύμφωνα με τις λειτουργικές μισθώσεις είχαν ως εξής: - 139 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ο ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2018 Έως 1 έτος Από 1-5 έτη Περισσότερα από 5 έτη 5.089 14.777 7.514 107 407 257 27.380 771 35. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις και απαιτήσεις Ο Όμιλος και η Εταιρεία έχουν ενδεχόμενες υποχρεώσεις και απαιτήσεις σε σχέση με τράπεζες, λοιπές εγγυήσεις και άλλα θέματα που προκύπτουν στα πλαίσια της συνήθους δραστηριότητάς της από τις οποίες δεν αναμένεται να προκύψουν σημαντικές επιπλέον επιβαρύνσεις. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις αναλύονται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Εγγυητικές καλής εκτέλεσης Εγγυητικές για συμμετοχή σε διαγωνισμούς Εγγυητικές για προκαταβολές Εγγυήσεις σε τράπεζες για λογαριασμό θυγατρικών Εγγυήσεις σε προμηθευτές για λογαριασμό θυγατρικών Λοιπά 5.707 1.792 1.038 47.290 13.975 9.287 79.089 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 5.641 1.792 1.038 47.290 13.975 8.890 78.625 31/12/2019 47.290 13.975 61.265 31/12/2018 47.290 13.975 61.265 Επιπρόσθετα υπάρχουν διάφορες δικαστικές υποθέσεις εταιριών του Ομίλου από τις οποίες η Διοίκηση εκτιμά ότι δεν αναμένεται να προκύψουν σημαντικές επιπλέον επιβαρύνσεις, εκτός όσων περιλαμβάνονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της 31ης Δεκεμβρίου 2019. 36. Υφιστάμενα εμπράγματα βάρη Κατά τη λήξη του 2019 υπάρχουν τα ακόλουθα εμπράγματα βάρη επί κινητών εταιρείας του Ομίλου : 1.Για την εταιρεία «Ξυλάδες Ενεργειακή Α.Ε.» έχει συναφθεί η από 11 Μαΐου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο Ελλάδος Α.Τ.Ε., ύψους ευρώ 2.548 χιλ. προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 23 Ιουλίου 2012 Σύμβαση Πλασματικού Ενεχύρου επί Κινητών (ν. 2844/2000), η οποία έχει καταχωρισθεί/δημοσιευθεί στο ενεχυροφυλακείο Αθηνών, βάσει της οποίας έχει ενεχυριαστεί ο πάγιος εξοπλισμός της εν λόγω εταιρείας. 2 Για την εταιρεία «ΓΟΥΙΝΤ ΖΗΜΠΕΝ ΒΟΙΩΤΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΕ» έχει συναφθεί η από 9 Μαρτίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Εμπορική Τράπεζα Ελλάδος ΑΕ (νυν ALPHA BANK) ύψους ευρώ 3.500 χιλ προς κάλυψη της οποίας έχουν συναφθεί οι κάτωθι συμβάσεις εξασφάλισης: 2.α Η από 11 Μαΐου 2012 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Κινητών (ν. 2844/2000), η οποία έχει καταχωρισθεί/δημοσιευθεί στο ενεχυροφυλακείο Αθηνών, βάσει της οποίας έχει ενεχυριαστεί ο πάγιος εξοπλισμός της εν λόγω εταιρείας και 2.β Η από 13 Μαΐου 2012 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 3. Για την εταιρεία «ΦΩΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΑΕ» έχει συναφθεί η από 20 Ιανουαρίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ ύψους ευρώ 1.250χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 28 Ιανουαρίου 2013 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. - 140 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 4. Για την εταιρεία «ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΦΩΣ 2 ΑΕ» έχει συναφθεί η από 20 Ιανουαρίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ ύψους ευρώ 1.250χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 28 Ιανουαρίου 2013 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 5. Για την εταιρεία «ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΩΤΟΣ ΒΗΤΑ ΞΑΝΘΗΣ ΑΕ» έχει συναφθεί η από 20 Ιανουαρίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ ύψους ευρώ 1.250χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 28 Ιανουαρίου 2013 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 6. Για την εταιρεία «PHOTTOPOWER EVMIRIO BETA AE» έχει συναφθεί η από 20 Ιανουαρίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ ύψους ευρώ 1.250χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 28 Ιανουαρίου 2013 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 7. Για την εταιρεία «PETROX SOLAR POWER AE» έχει συναφθεί η από 20 Ιανουαρίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ ύψους ευρώ 1.250χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 28 Ιανουαρίου 2013 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 8. Για την εταιρεία «NUOVO KAVALA PHOTTOPOWER AE» έχει συναφθεί η από 20 Ιανουαρίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ ύψους ευρώ 1.250χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 28 Ιανουαρίου 2013 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 9. Για την εταιρεία «BETA SUNENERGIA KARVALI ΑΕ» έχει συναφθεί η από 20 Ιανουαρίου 2012 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ ύψους ευρώ 1.250χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 28 Ιανουαρίου 2013 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 10. Για την εταιρεία «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ 2 ΑΕ» έχει συναφθεί η από 1 Απριλίου 2013 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την ΑLPHA ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΕ ύψους ευρώ 470χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί η από 20 Φεβρουαρίου 2014 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί Χρεογράφων. 11. Για την εταιρεία «Quest Πύλου Ενεργειακή Μονοπρόσωπη ΑΕ» έχει συναφθεί η από 25 Ιουλίου 2019 Σύμβαση Πίστωσης με Ανοικτό Αλληλόχρεο Λογαριασμό με την ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΕ ύψους ευρώ 15.000χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί μεταξύ άλλων εξασφαλιστικών συμβάσεων και η από 25 Ιουλίου 2019 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί μετοχών. 12. Για την εταιρεία «ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΝΗΓΟΣ ΑΕ» έχει συναφθεί η από 18 Δεκεμβρίου 2013 Σύμβαση Χρεωλυτικού Δανείου με την ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΕ ύψους ευρώ 12.766χιλ., προς κάλυψη της οποίας έχει συναφθεί μεταξύ άλλων εξασφαλιστικών συμβάσεων η από 30 Μαρτίου 2015 Σύμβαση Παροχής Ενεχύρου επί χρεογράφων. Τμήμα του δανεισμού των θυγατρικών εταιρειών του Ομίλου είναι εξασφαλισμένος με εγγυήσεις που έχει παράσχει η Εταιρεία. 37. Μερίσματα Η Έκτακτη Γενική Συνέλευση των Μετόχων της 15/10/2019 αποφάσισε την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας κατά το ποσό των ευρώ 2.859 χιλ. με αύξηση της ονομαστικής αξίας κάθε μετοχής κατά ευρώ 0,08 (από ευρώ 0,10 σε ευρώ 0,18) με κεφαλαιοποίηση τμήματος του υπερβάλλοντος του υποχρεωτικού τακτικού αποθεματικού και την ταυτόχρονη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου της Εταιρείας κατά ευρώ 5.004 χιλ. με μείωση της ονομαστικής αξίας κάθε μετοχής κατά ευρώ 0,14 (από ευρώ 0,18 σε ευρώ 0,04). Με βάση τις διατάξεις της ΠΟΛ.1042/26.1.2015 εξομοιώνεται με διανομή ποσού τελικού καθαρού μερίσματος των € 0,08 ανά μετοχή, ήτοι € 0,0889 υποκείμενο σε παρακράτηση φόρου 10%, σύμφωνα με το άρθρο 64 του Νόμου 4172/2013 όπως ισχύει σήμερα. Επιπλέον για τους μετόχους που δεν υπόκεινται στην ως άνω παρακράτηση, η εταιρεία προέβη σε επιπλέον ισόποση με την ως άνω παρακράτηση του 10% χρηματική διανομή μέσω των χειριστών με έναρξη στις 29/11/2019. Δεν υφίσταται πρόταση για διανομή μερίσματος από το Διοικητικό Συμβούλιο από τα αποτελέσματα της κλειόμενης χρήσης. - 141 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 38. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Ως συνδεδεμένα μέρη κατά το Δ.Λ.Π. 24, νοούνται, θυγατρικές εταιρείες, εταιρείες με κοινό ιδιοκτησιακό καθεστώς με την Εταιρεία, συγγενείς με αυτήν εταιρείες, κοινοπραξίες, καθώς επίσης τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και τα Διοικητικά στελέχη της Εταιρείας. Η Εταιρεία προμηθεύεται από τα συνδεδεμένα μέρη αγαθά και υπηρεσίες, ενώ και η ίδια προμηθεύει αγαθά και παρέχει υπηρεσίες σε αυτά. Οι Πωλήσεις της Εταιρείας προς τα συνδεδεμένα μέρη αφορούν κυρίως σε παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών, καθώς και έσοδα από μισθώματα κτιρίων κατά την προηγούμενη χρήση. Οι τιμές πώλησης καθορίζονται συνήθως με βάση την τιμολογιακή πολιτική του Ομίλου. Οι αγορές αγαθών και η λήψη υπηρεσιών από την Εταιρεία, αφορούν κυρίως σε υπηρεσίες ταχυμεταφορών και επισκευής εξοπλισμού πληροφορικής. Οι συναλλαγές με τα συνδεδεμένα μέρη έχουν ως εξής: O ΟΜΙΛΟΣ 1/1/2019 έως 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 1/1/2018 έως 31/12/2018 1/1/2019 έως 31/12/2019 1/1/2018 έως 31/12/2018 i) Πωλήσεις Πωλήσεις αγαθών προς: 35 4.955 - 35 4.955 - - 1.722 1.328 1.085 998 -Unisystems Group - - 497 493 -Info Quest Technologies - - 252 242 -ACS - - 114 59 -iStorm - - 17 15 -iSquare - - 98 95 -Λοιπές άμεσες θυγατρικές - - 98 87 61 41 - - 1.661 1.287 8 7 -Λοιπές συνδεόμενες Πωλήσεις υπηρεσιών προς: -Λοιπές έμμεσες θυγατρικές -Λοιπές συνδεόμενες Μερίσματα - - 430 5.470 3.432 -ACS - - 4.000 2.000 -iStorm - 1.002 -iSquare - - 1.002 -Λοιπές έμμεσες θυγατρικές - - 36 - -Λοιπές συνδεόμενες - 430 432 430 1.757 6.713 6.555 4.430 - ii) Αγορές Αγορές αγαθών από: - - - -Λοιπές συνδεόμενες - - - - 1.856 1.780 166 167 -Unisystems - - 34 32 -Info Quest Technologies - - 40 44 77 48 - - 1.779 1.732 93 92 1.856 1.780 166 167 Αγορές υπηρεσιών από: -Λοιπές έμμεσες θυγατρικές -Λοιπές συνδεόμενες iii) Παροχές προς τη Διοίκηση Συναλλαγές και αμοιβές διευθυντικών στελεχών & μελών της διοίκησης 3.689 3.455 172 157 3.689 3.455 172 157 - 142 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ iv) Υπόλοιπα τέλους χρήσης που προέρχονται από πωλήσεις-αγορές αγαθών/υπηρεσιών/μερίσματα O ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Απαιτήσεις από: -Unisystems Group - - 94 96 -Info Quest Technologies - - 53 19 -ACS - - 7 7 -iSquare - - 10 10 2.012 -Λοιπές άμεσες θυγατρικές - - 9 27 16 21 12 2.885 2.503 16 16 2.912 2.519 210 2.173 27 79 24 60 3 2 3 2 105 84 6 5 v) Απαιτήσεις από διευθυντικά στελέχη και μέλη της διοίκησης - - - - vi) Υποχρεώσεις προς τα διευθυντικά στελέχη και μέλη της διοίκησης - - - - -Λοιπές έμμεσες θυγατρικές -Λοιπές συνδεόμενες Υποχρεώσεις προς : -Info Quest Technologies -Λοιπές έμμεσες θυγατρικές -Λοιπές συνδεόμενες Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 όπως και κατά την 31 Δεκεμβρίου 2018 δεν υπήρχαν απαιτήσεις και υποχρεώσεις προς τα διευθυντικά στελέχη και μέλη της διοίκησης. Πιο αναλυτικά, η Εταιρεία κατά την διάρκεια της κλειόμενης χρήσης είχε έσοδα από μερίσματα από τις παρακάτω θυγατρικές και συνδεδεμένες : Εταιρεία ACS A.E. iSquare A.E. TEKA A.E. Impact A.E. Σύνολο 31/12/2019 4.000 1.002 432 36 5.470 31/12/2018 2.000 1.002 301 129 3.432 Για τα ανωτέρω ποσά στο τέλος της κλειόμενης χρήσης δεν υφίστανται υπόλοιπα απαιτήσεων. Στις συναλλαγές με τις λοιπές συνδεόμενες περιλαμβάνονται και οι συναλλαγές με την μέχρι τις 31 Ιουλίου 2017 θυγατρικής εταιρείας «BriQ Properties ΑΕΕΑΠ», η οποία παρόλο που δεν ανήκει (μετοχικά) πλέον, είτε άμεσα είτε έμμεσα, στην Εταιρεία είναι συνδεδεμένο μέρος λόγω κοινών βασικών μετόχων και σημαντικών εμπορικών σχέσεων, οι οποίες αφορούν κατά κύριο λόγο μισθώσεις ακινήτων ιδιοκτησίας της από εταιρείες του Ομίλου. Στο πλαίσιο της υιοθέτησης του ΔΠΧΑ 16, οι υποχρεώσεις από μισθώσεις του Ομίλου και της Εταιρείας με τα συνδεδεμένα μέρη αναλύονται ως εξής: - 143 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ O ΟΜΙΛΟΣ Η ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υποχρεώσεις από μισθώσεις αρχικό υπόλοιπο 11.675 Πληρωμές μισθώσεων (1.846) - 619 - - (90) - BriQ Properties Α.Ε.Ε.Α.Π. Τροποποιήσεις συμβάσεων Τόκοι μισθώσεων Υποχρεώσεις από μισθώσεις τελικό υπόλοιπο 802 (5) 454 - 23 - 11.085 - 548 - Οι υπηρεσίες από και προς συνδεδεμένα μέρη, καθώς και οι πωλήσεις και αγορές αγαθών, γίνονται σύμφωνα με τους τιμοκαταλόγους που ισχύουν για μη συνδεδεμένα μέρη. 39. Κέρδη ανά μετοχή Τα βασικά και απομειωμένα κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή υπολογίζονται με διαίρεση του κέρδους / (ζημιάς) των συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων που αναλογεί στους μετόχους της μητρικής, με τον σταθμισμένο μέσο αριθμό των κοινών μετοχών στην διάρκεια της χρήσης, εξαιρουμένων των ιδίων κοινών μετοχών που αγοράσθηκαν από την επιχείρηση. O ΟΜΙΛΟΣ 1/1/2019 έως 31/12/2019 Κέρδη/ (Ζημιές) από συνεχιζόμενες δραστηριότητες που αναλογούν στους μετόχους της μητρικής Σταθμισμένος μέσος όρος του αριθμού μετοχών (σε χιλ. τεμάχια) Βασικά και απομειωμένα κέρδη / (ζημιές) ανά μετοχή (Ευρώ ανά μετοχή) - 144 - 7.892 35.741 0,2208 1/1/2018 έως 31/12/2018 18.723 35.741 0,5239 Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 40. Ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις Η Εταιρεία δεν έχει ελεγχθεί από τις αρμόδιες φορολογικές αρχές για την χρήση 2010. Όσον αφορά στις θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες, αυτές δεν έχουν ελεγχθεί από τις φορολογικές αρχές, για τις ακόλουθες χρήσεις και ως εκ τούτου, οι φορολογικές τους υποχρεώσεις για τις χρήσεις αυτές δεν έχουν καταστεί οριστικές. Οι ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις των εταιρειών του Ομίλου είναι οι εξής: Επωνυμία ** Quest Συμμετοχών Α.Ε. * Unisystems Α.Ε. - Unisystems Belgium S.A. - Parkmobile Hellas A.E. Unisystems Cyprus Ltd - Unisystems Information Technology Systems SRL * ACS A.E. - ACS UK Invest LTD - GPS Postal Services Μονοπρόσωπη ΙΚΕ - ACS Cyprus ltd * Quest Ενεργειακή Κτηματική ΑΕΒΕ - Αιολικό Πάρκο Βοιωτίας Αμαλία Α.Ε. - Αιολικό Πάρκο Βοιωτίας Μεγάλο Πλάι Α.Ε. - Quest Αιολική Λιβαδίου Λάρισας ΕΠΕ - Quest Αιολική Σερβίων Κοζάνης ΕΠΕ - Quest Αιολική Διστόμου μεγάλο πλάι ΕΠΕ - Quest Αιολική Σιδηροκάστρου Χορτερό ΕΠΕ - Ξυλάδες Ενεργειακή ΑΕ - ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΑ ΠΑΛΙΟΜΥΛΟΣ ΑΕ - BETA SUNENERGIA KARVALI AE - ΦΩΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΑΕ - NUOVO KAVALA PHOTOPOWER AE - ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΩΤΟΣ ΒΗΤΑ ΞΑΝΘΗΣ ΑΕ - PETROX SOLAR POWER ΑΕ - PHOTOPOWER EVMIRIO BETA AE - ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΦΩΣ 2 ΑΕ - Wind Sieben Α.Ε. - Ενεργειακή Μαρκοπούλου 2 Α.Ε. - ADEPIO LTD - Quest ΠΥΛΟΥ Μ.Α.Ε. - Κυνηγός Α.Ε. * I Square A.E. - IQbility M.ΕΠΕ * Info-Quest Technologies A.E. - Info Quest Cyprus LTD * Cardlink Α.Ε. * iStorm Α.Ε. - Istorm Cyprus ltd * QuestOnLine A.E. * CARDLINK ΟΝΕ Α.Ε * DIASIMO Holdings ltd - Blue onar ltd * Quest International SRL * Nubis Α.Ε. * Impact A.E. * ΤΕΚΑ Α.Ε. * COSMOS BUSINESS SYSTEMS AE Διεύθυνση διαδικτύου Χώρα εγκατάστασης Άμεσο Έμμεσο Μέθοδος ποσοστό ποσοστό ενοποίησης συμμετοχής συμμετοχής Ανέλεγκτες Φορολογικά Χρήσεις www.quest.gr - - - www.unisystems.com - Ελλάδα Βέλγιο Ελλάδα Ρουμανία 100,00% 100,00% 40,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 40,00% 100,00% 100,00% Ολική 2010 και 2014-2019 Ολική 2009-2019 Καθαρή Θέση 2007-2019 Ολική 2007-2019 Ολική 2007-2019 www.acscourier.net www.genpost.gr - Ελλάδα Ηνωμένο βασίλειο Ελλάδα Ελλάδα 100,00% 100,00% 100,00% 20,00% 100,00% 100,00% 100,00% 20,00% Ολική Ολική Ολική Καθαρή θέση 2010 και 2014-2019 - www.questenergy.gr www.aioliko-amalia.gr www.aioliko-megaloplai.gr www.questaioliki-livadi.gr www.questaioliki-servia.gr www.questaioliki-megaloplai.gr www.questaioliki-hortero.gr www.xyladesenergiaki.gr/ Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Κύπρος Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Κύπρος Ελλάδα Ελλάδα Κύπρος Ελλάδα Ελλάδα Κύπρος Κύπρος Βέλγιο Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα Ελλάδα 100,00% 100,00% 100,00% 98,67% 98,67% 98,67% 98,67% 99,00% 79,10% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 85,00% 100,00% 100,00% 100,00% 85,00% 100,00% 50,00% 100,00% 43,26% 10,00% 25,00% 16,88% 100,00% 100,00% 100,00% 98,67% 98,67% 98,67% 98,67% 99,00% 79,10% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 85,00% 100,00% 100,00% 100,00% 85,00% 100,00% 50,00% 100,00% 42,60% 10,00% 25,00% 16,88% Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Ολική Καθαρή Θέση Ολική Καθαρή Θέση - 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2007-2019 2019 2007-2019 2007-2019 2007-2019 2007-2019 2007-2019 2007-2019 2007-2019 2007-2019 2007-2019 2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2010 και 2014-2019 2014-2019 2010 και 2014-2019 - www.betakarvali.gr www.foskavala.gr www.nuovophoto.gr www.fosxanthi.gr www.petroxsolar.gr www.photoevmirio.gr www.mylofos2.gr www.windsieben.gr/ www.enma2.gr www.atgke-kinigos.gr www.isquare.gr www.iqbility.com www.infoquest.gr www.cardlink.gr www.store.istorm.gr www.qol.gr www.you.gr www.questinternational.eu www.nubis.gr www.impact.gr www.tekasystems.gr/el/ www.sbs.gr - 2010 και 2014-2019 * Άμεσες Συμμετοχές ** Μητρική Εταιρεία Η συσσωρευμένη πρόβλεψη για μελλοντική φορολογική υποχρέωση του Ομίλου σχετικά με τις ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις ανέρχεται στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και 31 Δεκεμβρίου 2018 σε ποσό ευρώ 1.407 χιλ.. - 145 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ειδικότερα, για τις θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες που εδρεύουν στην Ελλάδα, ο φορολογικός έλεγχος της κλειόμενης χρήσης 2019 ήδη διενεργείται από τις ακόλουθες ελεγκτικές εταιρείες: Ελεγκτική εταιρεία Επωνυμία - Unisystems Α.Ε. - ACS A.E. - Cardlink A.E. - Quest Ενεργειακή Κτηματική ΑΕΒΕ - Αιολικό Πάρκο Βοιωτίας Αμαλία Α.Ε. - Αιολικό Πάρκο Βοιωτίας Μεγάλο Πλάι Α.Ε. - Quest Αιολική Λιβαδίου Λάρισας ΕΠΕ - Quest Αιολική Σερβίων Κοζάνης ΕΠΕ - Quest Αιολική Διστόμου μεγάλο πλάι ΕΠΕ - Quest Αιολική Σιδηροκάστρου Χορτερό ΕΠΕ - I Square A.E. - Info Quest Technologies A.E. - iStorm A.E. - iQbility M ΕΠΕ - QuestOnLine A.E. - iStorm Cyprus ltd - Ξυλάδες Ενεργειακή ΑΕ - Wind Sieben Α.Ε. - BETA SUNENERGIA KARVALI AE - ΦΩΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΑΕ - NUOVO KAVALA PHOTOPOWER AE - ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΩΤΟΣ ΒΗΤΑ ΞΑΝΘΗΣ ΑΕ - PETROX SOLAR POWER ΑΕ - PHOTOPOWER EVMIRIO BETA AE - ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΦΩΣ 2 ΑΕ - Ενεργειακή Μαρκοπούλου 2 Α.Ε. - Quest ΠΥΛΟΥ Μ.Α.Ε. - Κυνηγός Α.Ε. - CARDLINK ΟΝΕ Α.Ε PricewaterhouseCoopers Α.Ε. PricewaterhouseCoopers Α.Ε. PricewaterhouseCoopers Α.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Δεν ελέγχεται Δεν ελέγχεται Δεν ελέγχεται Δεν ελέγχεται Δεν ελέγχεται Δεν ελέγχεται PricewaterhouseCoopers Α.Ε. PricewaterhouseCoopers Α.Ε. Grant Thornton Α.Ε. Δεν ελέγχεται Grant Thornton Α.Ε. Δεν ελέγχεται PricewaterhouseCoopers Α.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Συνεργαζόμενοι Ορκωτοί Λογιστές Α.Ε.Ο.Ε. Δεν ελέγχεται Κατά την ολοκλήρωση των προαναφερόμενων φορολογικών ελέγχων, η Διοίκηση της Εταιρείας δεν αναμένει να προκύψουν σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις πέραν αυτών που έχουν καταχωρηθεί και απεικονίζονται στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. 41. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού στο τέλος της κλειόμενης χρήσης: Ομίλου 1.905, Εταιρείας 5 και στο τέλος της προηγούμενης χρήσης: Ομίλου 1.744, Εταιρείας 5. 42. Μακροπρόθεσμες φορολογικές απαιτήσεις Στην προηγούμενη χρήση (2018), το ποσό των ευρώ 12.706 χιλ. στο κονδύλι των μακροπρόθεσμων φορολογικών απαιτήσεων στην Εταιρεία και στον Όμιλο αφορούσε σε προκαταβολή φόρου ποσοστού 5% επί του τιμήματος πώλησης της εταιρείας «Q Telecommunication» το έτος 2006. Η Εταιρεία, για το ανωτέρω γεγονός με βάση την μέχρι και κατά την προηγούμενη χρήση ισχύουσα νομοθεσία, είχε σχηματίσει κατ’ ειδικό τρόπο φορολογημένο αποθεματικό ύψους ευρώ 203.556 χιλ. ταξινομημένο στα αδιανέμητα κέρδη. Σε περίπτωση διανομής του πιο πάνω αποθεματικού, ή μέρους αυτού, η Εταιρεία θα εξέπιπτε την αναλογία του 5% που έχει ήδη προκαταβάλει. Πιο συγκεκριμένα εντός του 2006 (όπως αναλύεται στην αντίστοιχη ετήσια οικονομική έκθεση) η Εταιρεία (πρώην InfoQuest Α.Ε.Β.Ε.) προχώρησε στην απόσχιση του τηλεπικοινωνιακού κλάδου της και στην πώλησή του με τίμημα € 330.000 χιλ. και κέρδος προ φόρων € 241.232 χιλ.. Με βάση τον ν.2238/94 αρ.13 παρακρατήθηκε φόρος 5% επί του τιμήματος, ο οποίος κατά τη λήξη της προηγούμενης χρήσης ανέρχονταν στο ανακτήσιμο ποσό των ευρώ 12.706 χιλ.. Με βάση τον πρόσφατα ψηφισθέντα v.4646/12.12.2019 και το αρ.27 οι εταιρείες μπορούν να κεφαλαιοποιήσουν τα ανωτέρω αποθεματικά καταβάλλοντας φόρο εισοδήματος 5% με εξάντληση κάθε άλλης φορολογικής υποχρέωσης. Επιπλέον σύμφωνα με τις διατάξεις του ανωτέρου νόμου, φόρος που τυχόν έχει καταβληθεί στο παρελθόν για τα - 146 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ αποθεματικά αυτά δεν συμψηφίζεται ούτε επιστρέφεται. Συνεπεία της νέας διάταξης, το ποσό της προκαταβολής φόρου ύψους ευρώ 12.706 χιλ. που είχε σχηματιστεί από την Εταιρεία δεν μπορεί πλέον με τις νέες διατάξεις να συμψηφιστεί με τον κάθε φορά ισχύοντα φόρο εισοδήματος που θα κατέβαλε η Εταιρεία στο μέλλον εάν αποφάσιζε να κεφαλαιοποιήσει το εν λόγω αποθεματικό και ως εκ τούτου αντιστράφηκε το ποσό των ευρώ 12.706 χιλ. από το κονδύλι των μακροπρόθεσμων φορολογικών απαιτήσεων με αντίστοιχη επιβάρυνση του φόρου εισοδήματος της τρέχουσας χρήσης στην Εταιρεία και τον όμιλο. 43. Δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων Ο Όμιλος και η Εταιρεία μισθώνουν κυρίως οικόπεδα, καταστήματα, αποθήκες, μεταφορικά μέσα και τερματικά POS. Η κίνηση των δικαιωμάτων χρήσης περιουσιακών στοιχείων παρουσιάζεται παρακάτω: Ο Όμιλος Οικόπεδα & Κτίρια Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Προσθήκες Απόσβέσεις Πρόωρη λήξη συμβάσεων Μεταβολές σε εκτιμήσεις των συμβάσεων Μηχ/κός εξοπλισμός Σύνολο 18.624 2.627 9.300 2.589 649 20 3.257 (3.346) (898) (4.310) (8.554) (6) (28) - 813 - - 18.672 Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Μεταφορικά μέσα 2.350 30.550 (34) 813 5.010 26.033 Η Εταιρεία ΕΤΑΙΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οικόπεδα & Κτίρια Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 Απόσβέσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 619 (80) 540 Μεταφορικά μέσα 43 (11) 32 Μηχ/κός εξοπλισμός Σύνολο - 662 (90) 572 Οι συμβάσεις μίσθωσης γίνονται συνήθως για καθορισμένες περιόδους από 4 έως 10 έτη αλλά μπορούν να έχουν και δικαιώματα επέκτασης ή τερματισμού Οι κυριότερες συμβάσεις του Ομίλου που εμπεριέχουν τέτοιου είδους δικαιώματα αφορούν κυρίως την κατηγορία των κτιρίων. Στην πλειοψηφία τους οι μισθώσεις αυτές παρέχουν δικαιώματα τερματισμού μετά από καθορισμένη περίοδο. Ο Όμιλος χρειάστηκε να εξασκήσει την 1.1.2019 σημαντική εκτίμηση σχετικά με τις μισθώσεις αυτές εξετάζοντας όλους τους άμεσους και έμμεσους παράγοντες που δημιουργούν οικονομικό κίνητρο στον Όμιλο να παραμείνει στις συμβάσεις αυτές και να μην εξασκήσει το δικαίωμα τερματισμού. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα δικαιώματα τερματισμού θεωρήθηκε ότι δεν θα εξασκηθούν καθώς αυτές βασικά εξυπηρετούν τις δραστηριότητες του Ομίλου. Οι συμβάσεις μίσθωσης δεν επιβάλλουν άλλες ρήτρες εκτός από την εξασφάλιση στα μισθωμένα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται από τον εκμισθωτή. Τα μισθωμένα περιουσιακά στοιχεία δεν μπορούν να έχουν χρήση για εξασφάλιση για σκοπούς δανεισμού. - 147 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ 44. Υποχρεώσεις από μισθώσεις Οι υποχρεώσεις μισθώσεις αφορούν στη προεξοφλημένη υποχρέωση καταβολής μισθωμάτων (Σημείωση 43), βάσει του ΔΠΧΑ 16 (Μισθώσεις). ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 ΕΤΑΙΡΙΑ 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υποχρεώσεις από μισθώσεις 30.052 - 581 - Σύνολο 30.052 - 581 - Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις 22.052 8.000 30.052 - 500 82 581 - Ενηλικίωση υπολοίπου Έως 1 έτος Από 1 έτος έως 5 έτη Πάνω από 5 έτη 31/12/2019 8.000 14.686 7.367 30.052 31/12/2018 - 31/12/2019 82 343 157 581 31/12/2018 - 45. Επιχειρηματικές συνενώσεις Όπως αναλύθηκε στην Σημείωση 11 - Θυγατρικές εταιρείες, την 19 Νοεμβρίου 2018 η κατά 100% θυγατρική εταιρεία της Εταιρείας με την επωνυμία «Quest Ενεργειακή Κτηματική Α.Ε.Β.Ε.» (Quest Energy), προέβη στην εξαγορά των παρακάτω επτά φωτοβολταϊκών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος 1ΜW έκαστος οι οποίοι βρίσκονται σε ΒΙ.ΠΕ της Βορείου Ελλάδος. Το τίμημα εξαγοράς για το σύνολο των εταιρειών φορέων των έργων (7MW), ήταν Ευρώ 4.320 χιλ.. BETA SUNENERGIA KARVALI AE ΦΩΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΑΕ NUOVO KAVALA PHOTOPOWER AE ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΩΤΟΣ ΒΗΤΑ ΞΑΝΘΗΣ ΑΕ PETROX SOLAR POWER ΑΕ PHOTOPOWER EVMIRIO BETA AE ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΦΩΣ 2 ΑΕ Στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της κλειόμενης χρήσης, η προκύπτουσα υπεραξία των ανωτέρω εξαγορών προσδιορίσθηκε με βάση την εύλογη αξία των εξαγορασθεισών εταιρειών, σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 3 - Συνενώσεις Επιχειρήσεων και έχει καταστεί οριστική. Παρακάτω παρουσιάζεται ο υπολογισμός της οριστικής υπεραξίας της εξαγοράς των ανωτέρων θυγατρικών : - 148 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ανάλυση τιμήματος εξαγοράς : Ποσά σε χιλιάδες ευρώ BETA SUNENERGIA KARVALI AE - Συνολικό τίμημα για το σύνολο της συμμετοχής 832 ΦΩΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΑΕ NUOVO KAVALA PHOTOPOWER AE ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΩΤΟΣ ΒΗΤΑ ΞΑΝΘΗΣ ΑΕ 612 451 600 Εύλογη αξία Περιουσιακά στοιχεία Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Διαθέσιμα 1.659 725 167 127 1.637 649 164 76 1.598 646 159 93 1.633 572 152 65 Σύνολο περιουσιακών στοιχείων 2.678 2.526 2.496 2.422 1.458 174 388 2.020 1.481 156 445 2.082 1.484 155 400 2.039 1.497 137 474 2.108 658 444 457 314 Υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων Ποσοστό (%) που αποκτήθηκε 100% 100% 100% 100% Καθαρά στοιχεία ενεργητικού που αποκτήθηκαν 658 444 457 314 Συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν 832 658 600 444 612 457 451 314 Οριστική υπεραξία 174 156 155 137 Τίμημα που καταβλήθηκε Ταμειακά διαθέσιμα θυγατρικής κατά την ημερομηνία απόκτησης 832 127 600 76 612 93 451 65 Καθαρή ταμειακή εκροή 705 524 519 386 - 149 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ανάλυση τιμήματος εξαγοράς : Ποσά σε χιλιάδες ευρώ - Συνολικό τίμημα για το σύνολο της συμμετοχής PETROX SOLAR POWER ΑΕ 601 PHOTOPOWER EVMIRIO BETA AE ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΦΩΣ 2 ΑΕ 584 Σύνολο 640 4.320 Εύλογη αξία Περιουσιακά στοιχεία Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Διαθέσιμα 1.609 642 156 102 1.621 657 150 92 1.644 533 227 94 11.401 4.424 1.175 649 2.509 2.520 2.498 17.649 1.490 154 418 1.495 158 441 1.506 128 351 10.411 1.062 2.917 2.062 2.094 1.985 14.390 447 426 512 3.259 100% 100% 100% 100% Καθαρά στοιχεία ενεργητικού που αποκτήθηκαν 447 426 512 3.259 Συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν 601 447 584 426 640 512 4.320 3.258 Οριστική υπεραξία 154 158 128 1.062 Τίμημα που καταβλήθηκε Ταμειακά διαθέσιμα κατά την ημερομηνία απόκτησης 601 102 584 92 640 94 4.320 649 Καθαρή ταμειακή εκροή 499 492 546 3.671 Σύνολο περιουσιακών στοιχείων Υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων Ποσοστό (%) που αποκτήθηκε Παρακάτω παρουσιάζονται οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις των ανωτέρω εταιρειών βασισμένες στις λογιστικές αξίες κατά την ημερομηνία εξαγοράς τους : - 150 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ BETA SUNENERGIA KARVALI AE - Συνολικό τίμημα για το σύνολο της συμμετοχής ΦΩΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΑΕ 832 NUOVO KAVALA PHOTOPOWER AE ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΩΤΟΣ ΒΗΤΑ ΞΑΝΘΗΣ ΑΕ 612 451 600 Λογιστικές αξίες Περιουσιακά στοιχεία Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Διαθέσιμα Σύνολο περιουσιακών στοιχείων 1.659 167 127 1.637 164 76 1.598 159 93 1.633 152 65 1.953 1.877 1.850 1.850 1.458 388 1.846 1.481 445 1.926 1.484 400 1.884 1.497 474 1.971 107 -49 -34 -121 Υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων Ποσοστό (%) που αποκτήθηκε 100% 100% 100% 100% Καθαρά στοιχεία ενεργητικού που αποκτήθηκαν 107 -49 -34 -121 Συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν 832 107 600 -49 612 -34 451 -121 PETROX SOLAR POWER ΑΕ - Συνολικό τίμημα για το σύνολο της συμμετοχής PHOTOPOWER EVMIRIO BETA AE 601 ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΦΩΣ 2 ΑΕ 584 Σύνολο 640 4.320 Λογιστικές αξίες Περιουσιακά στοιχεία Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Διαθέσιμα 1.609 156 102 1.621 150 92 1.644 227 94 11.401 1.175 649 1.867 1.863 1.965 13.225 1.490 418 1.495 441 1.506 351 10.411 2.917 1.908 1.936 1.857 13.328 -41 -73 107 -103 100% 100% 100% 100% Καθαρά στοιχεία ενεργητικού που αποκτήθηκαν -41 -73 107 -103 Συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν 601 -41 584 -73 640 107 4.320 -104 Σύνολο περιουσιακών στοιχείων Υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων Ποσοστό (%) που αποκτήθηκε Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις των ανωτέρω εταιρειών ενσωματώθηκαν στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου με την μέθοδο της ολικής ενοποίησης για πρώτη φορά την 31 Δεκεμβρίου 2018. H κατά 100% έμμεση θυγατρική εταιρεία «ΓΟΥINT ΖΗΜΠΕΝ ΒΟΙΩΤΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Ε.», την 11η Ιανουαρίου 2019 ολοκλήρωσε την εξαγορά του 100% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας "ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ 2 Α.Ε." έναντι τιμήματος 1.183 χιλ. ευρώ. - 151 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η προκύπτουσα υπεραξία των ανωτέρω εξαγορών προσδιορίσθηκε με βάση την εύλογη αξία των εξαγορασθεισών εταιρειών, σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 3 - Συνενώσεις Επιχειρήσεων και έχει καταστεί οριστική. Παρακάτω παρουσιάζεται ο υπολογισμός της οριστικής υπεραξίας της εξαγοράς της ανωτέρω θυγατρικής: Ανάλυση τιμήματος εξαγοράς : Ποσά σε χιλιάδες ευρώ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ 2 ΑΕ - Συνολικό τίμημα για το σύνολο της συμμετοχής 1.183 Λογιστικές αξίες Εύλογη αξία Περιουσιακά στοιχεία Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Διαθέσιμα 560 60 409 560 573 60 409 1.029 1.602 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 347 73 420 347 138 73 558 Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων 610 1.045 Σύνολο περιουσιακών στοιχείων Υποχρεώσεις Ποσοστό (%) που αποκτήθηκε Καθαρά στοιχεία ενεργητικού που αποκτήθηκαν Συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν 100% 100% 610 1.045 1.183 610 1.183 1.045 138 Οριστική υπεραξία Τίμημα που καταβλήθηκε Ταμειακά διαθέσιμα θυγατρικής κατά την ημερομηνία απόκτησης 1.183 409 Καθαρή ταμειακή εκροή 774 Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις της ανωτέρω εταιρείας ενσωματώθηκαν στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου με την μέθοδο της ολικής ενοποίησης για πρώτη φορά την 31 Μαρτίου 2019. H κατά 100% θυγατρική εταιρεία «Quest Ενεργειακή Κτηματική Α.Ε.Β.Ε.», την 23η Ιουλίου 2019 εξαγόρασε το 100% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας "ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ – ΓΕΩΡΓΙΚΗ – ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΝΗΓΟΣ." έναντι τιμήματος 21.262 χιλ. ευρώ. Η προκύπτουσα υπεραξία των ανωτέρω εξαγορών προσδιορίσθηκε με βάση την εύλογη αξία των εξαγορασθεισών εταιρειών, σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 3 - Συνενώσεις Επιχειρήσεων και έχει καταστεί οριστική. Παρακάτω παρουσιάζεται ο υπολογισμός της οριστικής υπεραξίας της εξαγοράς της ανωτέρω θυγατρικής : - 152 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ανάλυση τιμήματος εξαγοράς : Ποσά σε χιλιάδες ευρώ Κυνηγός Α.Ε. - Συνολικό τίμημα για το σύνολο της συμμετοχής 21.262 Λογιστικές αξίες Εύλογη αξία Περιουσιακά στοιχεία Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Διαθέσιμα 13.160 1.903 2.474 13.160 12.203 1.903 2.474 17.538 29.741 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 5.958 2.521 8.479 5.958 2.929 2.521 11.407 Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων 9.059 18.333 Σύνολο περιουσιακών στοιχείων Υποχρεώσεις Ποσοστό (%) που αποκτήθηκε 100% 100% Καθαρά στοιχεία ενεργητικού που αποκτήθηκαν 9.059 18.333 Συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν 21.262 9.059 21.262 18.333 Οριστική υπεραξία 2.929 Τίμημα που καταβλήθηκε Ταμειακά διαθέσιμα θυγατρικής κατά την ημερομηνία απόκτησης 21.262 2.474 Καθαρή ταμειακή εκροή 18.788 Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις της ανωτέρω εταιρείας ενσωματώθηκαν στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου με την μέθοδο της ολικής ενοποίησης για πρώτη φορά την 30 Σεπτεμβρίου 2019. Στο 4ο τρίμηνο του 2019 η αποτίμηση των εταιρειών που αποκτήθηκαν στην προηγούμενη χρήση ολοκληρώθηκε και η υπεραξία οριστικοποιήθηκε. Η εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων κατά την ημερομηνία απόκτησης για αυτές τις εταιρείες ήταν ευρώ 3.235 χιλ., αύξηση ευρώ 3.338 χιλ. έναντι της προσωρινής αξίας. Οι συγκριτικές πληροφορίες του 2018 επαναδιατυπώθηκαν για να αντικατοπτρίζουν την προσαρμογή στα προσωρινά ποσά. Ως εκ τούτου, σημειώθηκε αύξηση της αναβαλλόμενης φορολογικής υποχρέωσης ύψους ευρώ 1.062 χιλ.. Υπήρξε επίσης αντίστοιχη μείωση της υπεραξίας ύψους ευρώ 3.362 χιλ. και αναγνωρίστηκε άυλο περιουσιακό στοιχείο σχετικό με δικαιώματα παραγωγής και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ ύψους ευρώ 4.424 χιλ. με ωφέλιμη διάρκεια ζωής 27 έτη από την έναρξη λειτουργείας των φωτοβολταϊκών σταθμών. Λόγω της οριστικοποίησης της προκύπτουσας υπεραξίας σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 3 (Επιχειρηματικές συνενώσεις) με βάση τις εύλογες αξίες των εξαγορασθεισών εταιρειών η Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης και η Κατάσταση Αποτελεσμάτων της προηγούμενης χρήσης διαμορφώθηκε ως εξής: - 153 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Κατάσταση οικονομικής θέσης Ο ΟΜΙΛΟΣ Σημείωση ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Μη κυκλοφορούν ενεργητικό Ενσώματα πάγια Υπεραξία Λοιπά Άυλα περιουσιακά στοιχεία Επενδύσεις σε ακίνητα Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Απαιτήσεις από συμβάσεις με πελάτες Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Μακροπρόθεσμες φορολογικές απαιτήσεις Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις 7 8 9 10 12 20α 18 27 20 Προσαρμοσμένα κονδύλια 2018 Αρχικώς Δημοσιευμένα Κονδύλια 2018 65.540 28.287 9.077 2.825 173 4.334 1.535 11.191 12.706 1.421 137.090 65.540 31.649 4.706 2.825 173 4.334 1.535 11.191 12.706 1.421 136.081 26.376 88.788 12.168 3 4.114 3.199 63.164 26.376 88.788 12.168 3 4.114 3.199 63.164 197.811 197.812 334.901 333.892 3.574 106 7.982 127.707 139.371 3.574 106 7.982 127.747 139.409 Κυκλοφορούν ενεργητικό Αποθέματα Πελάτες και λοιπές απαιτήσεις Απαιτήσεις από συμβάσεις με πελάτες Παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Ταμιακά διαθέσιμα, ισοδύναμα και δεσμευμένες τραπεζικές καταθέσεις 19 20 20α 16 17 21 Σύνολο Ενεργητικού ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ίδια κεφάλαια αποδιδόμενα στους μετόχους Μετοχικό κεφάλαιο Αποθεματικό υπέρ το άρτιο Λοιπά αποθεματικά Αδιανέμητα κέρδη 22 22 23 Μη ελέγχουσες συμμετοχές 765 765 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 140.134 140.173 9.227 9.524 9.225 563 10.593 8.827 9.227 8.474 9.225 563 10.593 8.827 47.958 46.909 108.879 2.821 659 28.214 108.879 2.821 659 28.214 ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Δάνεια Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία Επιχορηγήσεις Υποχρεώσεις από συμβάσεις με πελάτες Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις 24 18 25 26 20α 27 Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από συμβάσεις με πελάτες Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Δάνεια 27 20α 24 Επιχορηγήσεις 26 114 114 Βραχυχρόνιες προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα 46 6.123 6.123 146.810 146.810 Σύνολο υποχρεώσεων 194.768 193.719 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων και υποχρεώσεων 334.901 333.892 - 154 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ο ΟΜΙΛΟΣ Προσαρμοσμένα κονδύλια 2018 Αρχικώς Δημοσιευμένα Κονδύλια 2018 Σημείωση Πωλήσεις 6 497.680 497.680 Κόστος Πωληθέντων 28 (429.267) (429.267) 68.413 68.412 Έξοδα διάθεσης 28 (20.296) (20.296) Έξοδα διοίκησης 28 (30.979) (30.926) Λοιπά έσοδα / (έξοδα) εκμετάλευσης 32 3.566 3.566 Λοιπά κέρδη / (ζημίες) καθαρά 33 7.598 7.598 28.302 28.354 Μικτό Κέρδος Αποτελέσματα εκμετάλλευσης Χρηματοοικονομικά έσοδα 30 458 458 Χρηματοοικονομικά έξοδα 30 (4.926) (4.926) Χρηματοοικονομικά αποτελέσματα 30 (4.468) (4.468) Κέρδη από συγγενείς επιχειρήσεις (μετά από φόρο και Μη-ελέγχουσες συμμετοχές) 12 Κέρδη προ φόρων Φόρος εισοδήματος 31 Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης μετά φόρων 173 173 24.007 24.059 (4.017) (4.030) 19.990 20.028 18.723 18.763 Κατανεμόμενα σε : Μετόχους της μητρικής Μη-ελέγχουσες συμμετοχές 1.266 1.266 19.989 20.028 Κέρδη/ (Ζημίες) ανά μετοχή που αναλογούν στους μετόχους της μητρικής για την περίοδο (εκφρασμένα σε € ανά μετοχή) Βασικά 39 0,5239 0,5250 Τον Δεκέμβριου του 2019 η κατά 100% θυγατρική εταιρεία της Εταιρείας με την επωνυμία «Ξυλάδες Ενεργειακή Α.Ε.», απέκτησε μέσω συμμετοχής σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου το 79,10% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας με την επωνυμία «Φωτοβολταϊκά Παλιόμυλος Α.Ε.». Η τελευταία διατηρεί σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ ισχύος 1ΜW. Η προκύπτουσα προσωρινή υπεραξία της ανωτέρω εξαγοράς προσδιορίσθηκε με βάση την λογιστική αξία της εξαγορασθείσας εταιρείας και είναι προσωρινή. Ο προσδιορισμός της εύλογης αξίας των περιουσιακών στοιχείων, των υποχρεώσεων και των ενδεχόμενων υποχρεώσεών της, η κατανομή του τιμήματος εξαγοράς (PPA) καθώς και η οριστικοποίηση της προκύπτουσας υπεραξίας θα ολοκληρωθούν εντός 12 μηνών από την ημερομηνία εξαγοράς σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 3 - Συνενώσεις Επιχειρήσεων. Παρακάτω παρουσιάζεται ο υπολογισμός της προσωρινής υπεραξίας εξαγοράς της ανωτέρω θυγατρικής : - 155 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ανάλυση τιμήματος εξαγοράς : Ποσά σε χιλιάδες ευρώ ΦΒ ΠΑΛΙΟΜΥΛΟΣ Α.Ε. - Συνολικό τίμημα για το σύνολο της συμμετοχής 1.060 Λογιστικές αξίες Περιουσιακά στοιχεία Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις Διαθέσιμα 1.261 0 36 Σύνολο περιουσιακών στοιχείων 1.296 Υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 8 4 12 1.284 Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων Ποσοστό (%) που αποκτήθηκε 79,10% Καθαρά στοιχεία ενεργητικού που αποκτήθηκαν 1.016 Συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε Καθαρή αξία περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν 1.060 1.016 44 Προσωρινή υπεραξία Τίμημα που καταβλήθηκε Ταμειακά διαθέσιμα θυγατρικής κατά την ημερομηνία απόκτησης 1.060 36 Καθαρή ταμειακή εκροή 1.024 46. Βραχυχρόνιες προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα Οι προβλέψεις για λοιπές υποχρεώσεις και έξοδα έχουν ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο 1 Iανουαρίου 2018 Πρόσθετες προβλέψεις χρήσεως Μη χρησιμοποιηθείσες προβλέψεις που αναστράφηκαν 13.152 6.541 (13.570) Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2018 6.123 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 6.123 Πρόσθετες προβλέψεις χρήσεως (5.871) Μη χρησιμοποιηθείσες προβλέψεις που αναστράφηκαν Υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2019 230 Ανάλυση συνολικών προβλέψεων 31/12/2019 31/12/2018 Βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις 230 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις - - 230 6.123 Σύνολο 6.123 - 156 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ H θυγατρική εταιρεία Cardlink στην προηγούμενη χρήση, εφαρμόζοντας τις διατάξεις του ΔΛΠ 37 για ζημιογόνα έργα, σχημάτισε πρόβλεψη ύψους € 5,9 εκ., η οποία αφορά στη συμφωνία για παροχή εκπτώσεων τζίρου στις τράπεζες Alpha Bank και Eurobank, κατά την χρήση 2019 η ανωτέρω πρόβλεψη αντιστράφηκε δεδομένου της εκπλήρωσης των όρων της συμφωνίας. το κονδύλι της προηγούμενης χρήσης ποσού ευρώ 13.570 χιλ. αφορά σε αντιστροφή πρόβλεψης αναβαλλόμενου τιμήματος από την εξαγορά της θυγατρικής εταιρείας Cardlink, που οφείλονταν στους προηγούμενους μετόχους της, βάσει υπογραφής νεότερης συμφωνίας (Σημείωση 33 – Λοιπά κέρδη / (ζημιές) καθαρά). 47. Ελεγκτικές και λοιπές αμοιβές Οι αμοιβές των Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών (ΠράιςγουωτερχαουςΚούπερς) για τον Όμιλο και την Εταιρεία για το 2019 αναλύονται ως εξής: Αμοιβές Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών 2019 Ο ΟΜΙΛΟΣ % επί των Ποσό συνολικών αμοιβών Αμοιβές τακτικού ελέγχου Αμοιβές τακτικού ελέγχου (Φορολογικό πιστοποιητικο) Αμοιβές μη σχετιζόμενες με τον τακτικό έλεγχο Συνολικές αμοιβές 187 126 58 371 67% 45% 21% Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ % επί των Ποσό συνολικών αμοιβών 26 10 0 36 68% 26% 0% 48. Γεγονότα μετά την ημερομηνία του κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων Εξαγορά φωτοβολταϊκού σταθμού Η κατά 100% έμμεση θυγατρική της Εταιρείας με την επωνυμία «ΞΥΛΑΔΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΕ» την 21η Ιανουαρίου 2020, ολοκλήρωσε την εξαγορά του 100% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας «ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΑ ΠΑΛΙΟΜΥΛΟΣ ΑΕ» έναντι τιμήματος € 1,9 εκατ. συμπεριλαμβανομένου του καθαρού δανεισμού. Η εταιρεία «ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΑ ΠΑΛΙΟΜΥΛΟΣ ΑΕ» διαθέτει φωτοβολταϊκό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος 0,985 MW, στον Δήμο Αλμυρού της Περιφερειακής Ενότητας Μαγνησίας. Ανασυγκρότηση του Διοικητικού Συμβουλίου σε σώμα Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας κατά τη συνεδρίαση του της 12 Φεβρουαρίου 2020 ανασυγκροτήθηκε σε Σώμα ως ακολούθως: 1. Θεόδωρος Φέσσας, του Δημητρίου, Πρόεδρος Δ.Σ., Εκτελεστικό Mέλος 2. Ευτυχία Κουτσουρέλη, του Σοφοκλέους, Αντιπρόεδρος Δ.Σ., Εκτελεστικό Mέλος 3. Παντελής Τζωρτζάκης, του Μιχαήλ, Αντιπρόεδρος Δ.Σ., Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Mέλος 4. Απόστολος Γεωργαντζής, του Μιλτιάδη, Διευθύνων Σύμβουλος, Εκτελεστικό Μέλος 5. Μάρκος Μπιτσάκος, του Γρηγορίου, Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος Εκτελεστικό Mέλος 6. Νικόλαος Καραμούζης του Βασιλείου, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος 7. Νικόλαος Σωκράτης Λαμπρούκος, του Δημητρίου, Εκτελεστικό Μέλος 8. Απόστολος Παπαδόπουλος, του Κωνσταντίνου, Ανεξάρτητο Mη Εκτελεστικό Mέλος 9. Απόστολος Ταμβακάκης, του Σταύρου, Ανεξάρτητο Mη Εκτελεστικό Mέλος 10. Φαίδων Ταμβακάκης, του Δημητρίου, Ανεξάρτητο Mη Εκτελεστικό Mέλος - 157 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Η θητεία τoυ Διοικητικού Συμβουλίου είναι μέχρι την Τακτική Γενική Συνέλευση του 2022. Εξάπλωση της επιδημίας COVID-19 Η πανδημία του νέου κορονοϊού 2019–20 που εμφανίστηκε και εξαπλώθηκε και στην Ελλάδα πρόσφατα, αναμένεται να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα, αλλά και στις επιχειρηματικές δραστηριότητες του Ομίλου. Η ταχεία εξάπλωση της πανδημίας COVID-19 σε παγκόσμια κλίμακα έχει οδηγήσει σε διατάραξη και διακοπή λειτουργίας πολλών επιχειρήσεων. Ο Όμιλος είναι πιθανό να αντιμετωπίσει επιπτώσεις από την επιβολή μέτρων καραντίνας, τα φαινόμενα κάμψης των αγορών και τις αλλαγές στη συμπεριφορά των πελατών λόγω των φόβων πανδημίας, καθώς και τον αντίκτυπο στο εργατικό δυναμικό του Ομίλου, εφόσον ο ιός διαδοθεί ευρέως σε κάποιες από τις αγορές δραστηριοποίησης του Ομίλου. Επιπλέον, οι πελάτες, οι συνεργάτες διανομής, οι πάροχοι υπηρεσιών ή οι προμηθευτές του Ομίλου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οικονομική δυσχέρεια, να υποβάλουν αίτηση προστασίας έναντι πτώχευσης, να σταματήσουν τη λειτουργία τους ή να υποστούν διαταραχές της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας εξαιτίας της πανδημίας COVID-19. Επί του παρόντος, η έκταση του πλήγματος στα αποτελέσματα του Ομίλου λόγω της πανδημίας COVID-19 είναι αβέβαιη. Η επιδημία COVID-19 ενδέχεται να επιφέρει περαιτέρω αρνητικές συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία το 2020, ενώ στο μέλλον είναι πιθανό να επηρεάσει αρνητικά τις δραστηριότητες του Ομίλου ή να μειώσει τη ζήτηση για τα προϊόντα του. Καθεμία από αυτές τις εξελίξεις μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στα οικονομικά αποτελέσματα του Ομίλου το 2020, αλλά και αργότερα. Ωστόσο, δεδομένου του δυναμικού χαρακτήρα της επιδημίας, ο βαθμός στον οποίο ο COVID-19 θα επηρεάσει τα αποτελέσματα του Ομίλου θα εξαρτηθεί από τις μελλοντικές εξελίξεις, οι οποίες παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες και δεν μπορούν να προβλεφθούν τη δεδομένη στιγμή. Είναι πιθανό η συνεχιζόμενη εξάπλωση του COVID-19 να προκαλέσει οικονομική επιβράδυνση ή ύφεση, γεγονός που θα επηρεάσει δυσμενώς τη ζήτηση για τα προϊόντα του Ομίλου, ή να προκαλέσει άλλα απρόβλεπτα γεγονότα, καθένα από τα οποία μπορεί να έχει αντίκτυπο στην επιχειρηματική δραστηριότητα, στα αποτελέσματα λειτουργίας ή στη χρηματοοικονομική κατάσταση του Ομίλου. Αγορές ιδίων μετοχών Η Εταιρεία σύμφωνα με τα άρθρα 49 και 50 του ν. 4548/2018, τους όρους του Κανονισμού (ΕΚ) 2273/2003 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και σε εκτέλεση της από 14/06/2018 απόφασης της Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων της και της από 28/02/2020 απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου, προέβη μετά την λήξη της κλειόμενης χρήσης, μέσω της χρηματιστηριακής εταιρείας «Eurobank EFG Equities», σε αγορά 22.082 ιδίων μετοχών με συνολική αξία συναλλαγών 146.600,22 ευρώ. Δεν προέκυψαν περαιτέρω σημαντικά γεγονότα μετά την ημερομηνία κατάρτισης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 158 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ IV. ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΛΟΓΙΣΤΗ Προς τους Μετόχους της Εταιρείας Quest Συμμετοχών Ανώνυμη Εταιρεία Έκθεση ελέγχου επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας Quest Συμμετοχών Ανώνυμη Εταιρεία (Εταιρεία και Όμιλος), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων χρήσης, συνολικού εισοδήματος, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και τις σημειώσεις επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων που περιλαμβάνουν και περίληψη των σημαντικών λογιστικών πολιτικών. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την εταιρική και ενοποιημένη χρηματοοικονομική θέση της Εταιρείας και του Ομίλου κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, την εταιρική και ενοποιημένη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις εταιρικές και ενοποιημένες ταμειακές τους ροές, για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ), όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και συνάδουν με τις κανονιστικές απαιτήσεις του Ν. 4548/2018. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ), που έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στο τμήμα της έκθεσής μας «Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων». Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Ανεξαρτησία του Ελεγκτή Καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας έχουμε παραμείνει ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τον Όμιλο, σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών (Κώδικας ΣΔΠΔΕ) που έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, καθώς και τις απαιτήσεις δεοντολογίας του Ν. 4449/2017 και του Κανονισμού ΕΕ 537/2014, που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα. Έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με το Ν. 4449/2017, τον Κανονισμό ΕΕ 537/2014 και τις απαιτήσεις του Κώδικα ΣΔΠΔΕ. Δηλώνουμε ότι οι μη ελεγκτικές μας υπηρεσίες προς την Εταιρεία και τις θυγατρικές της παρασχέθηκαν σύμφωνα με τους προαναφερόμενους όρους της ισχύουσας νομοθεσίας και ότι δεν έχουμε παράσχει μη ελεγκτικές υπηρεσίες οι οποίες απαγορεύονται από το άρθρο 5 παρ.(1) του Κανονισμού ΕΕ 537/2014. Οι μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Εταιρεία και στις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσεως που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 γνωστοποιούνται στη Σημείωση 47 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 159 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Κύρια θέματα ελέγχου Τα κύρια θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της τρέχουσας χρήσεως. Τα θέματα αυτά αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Κύριο θέμα ελέγχου Πως αντιμετωπίστηκε το κύριο θέμα ελέγχου στον έλεγχό μας Εκτίμηση αποµείωσης των επενδύσεων σε θυγατρικές εταιρείες (Εταιρικές Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις) Κατά την 31 ∆εκεµβρίου 2019, η Εταιρεία είχε επενδύσεις ύψους 67,9 εκατ. Ευρώ σε θυγατρικές εταιρείες, οι οποίες επιμετρούνται στο κόστος κτήσης, που προσαρμόζεται σε περιπτώσεις που απαιτείται αποµείωση. Η διοίκηση της Εταιρείας εξετάζει σε ετήσια βάση εάν προκύπτουν ενδείξεις αποµείωσης των επενδύσεων σε θυγατρικές. Εάν μια επένδυση πρέπει να αποµειωθεί, η Εταιρεία υπολογίζει το ποσό της απομείωσης ως τη διαφορά μεταξύ του ανακτήσιμου ποσού της επένδυσης και της λογιστικής της αξίας. Η διοίκηση της Εταιρείας προσδιορίζει την ανακτήσιμη αξία ως το μεγαλύτερο ποσό μεταξύ της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας, μειούμενης µε το απαιτούμενο για την εκποίηση κόστος σύμφωνα µε τις προβλέψεις του ∆ΛΠ 36. Αυτό απαιτεί κρίση από την πλευρά της διοίκησης σχετικά με τα μελλοντικά αποτελέσματα καθεμίας θυγατρικής εταιρείας, ως αυτοτελούς μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών, καθώς επίσης και για τα επιτόκια προεξόφλησης που εφαρμόζονται στις προβολές των μελλοντικών ταμειακών ροών των επιμέρους θυγατρικών εταιρειών. Επικεντρωθήκαμε σε αυτή την περιοχή τόσο λόγω της σημαντικής αξίας των επενδύσεων σε θυγατρικές, όσο και λόγω των εκτιμήσεων και παραδοχών που - 160 - Λάβαμε υπόψη την ανάλυση της διοίκησης σχετικά με τυχόν ενδείξεις απομείωσης αξιολογώντας τα σχετικά συμπεράσματα. Οι βασικές παραδοχές που αξιολογήθηκαν περιλάμβαναν τις τάσεις των εσόδων των θυγατρικών εταιρειών και των λειτουργικών τους εξόδων, τις εκτιμώμενες επενδύσεις τους σε περιουσιακά στοιχεία, καθώς και τα επιτόκια προεξόφλησης των μελλοντικών τους εσόδων. Με την υποστήριξη στελεχών μας που εξειδικεύονται στις αποτιμήσεις, προβήκαμε σε εκτεταμένες συζητήσεις με τη διοίκηση σχετικά με την καταλληλόλητα των μοντέλων απομείωσης και τη λογικότητα των παραδοχών, διενεργώντας τα εξής: Συγκρίναμε τις βασικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν στα μοντέλα αποτίμησης της διοίκησης, με τις τάσεις της αγοράς και τις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν στην προηγούμενη χρήση. Επαληθεύσαμε την αριθμητική ακρίβεια των υπολογισμών που διενεργήθηκαν στο μοντέλο προσδιορισμού της αξίας χρήσης των θυγατρικών εταιρειών ως μονάδων δημιουργίας ταμειακών ροών. Αξιολογήσαμε την αξιοπιστία των προβλέψεων της διοίκησης μέσω σύγκρισης της πραγματικής απόδοσης των θυγατρικών , σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις. Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ χρησιμοποίησε η διοίκηση στα πλαίσια του ελέγχου αποµείωσης που διενεργήθηκε για τις εν λόγω επενδύσεις . Με βάση τον έλεγχο απομείωσης που διενεργήθηκε από τη διοίκηση, για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019, δεν προέκυψε ανάγκη αναγνώρισης ζημίας απομείωσης οποιαδήποτε επένδυσης σε θυγατρική εταιρεία. Επισκοπήσαμε τον υπολογισμό του προεξοφλητικού επιτοκίου αναγωγής σε παρούσα αξία και διαπιστώσαμε ότι ήταν εντός του αποδεκτού εύρους. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στις Σημειώσεις 3.4, 5.1 και 11 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Με βάση τις διαδικασίες που διενεργήσαμε, δεν εντοπίσαμε εξαιρέσεις και θεωρούμε ότι οι παραδοχές και οι εκτιμήσεις της διοίκησης σχετικά με τις επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες βρίσκονταν εντός λογικού εύρους. Επιβεβαιώσαμε την ορθότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων που περιλαμβάνονται στη Σημείωση 11 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Έλεγχος απομείωσης Υπεραξίας (Ενοποιημένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις) Όπως αναφέρεται στη Σημείωση 8 των Ενοποιημένων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων, στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης απεικονίζεται το κονδύλι «Υπεραξία» ποσού 31,4 εκατ. Ευρώ, το οποίο κατά ποσό 16,8 εκατ. Ευρώ αφορά θυγατρικές εταιρείες που ανήκουν στον τομέα επιχειρηματικής δραστηριότητας «Διαχείριση ηλεκτρονικών συναλλαγών», ποσό 4,9 εκατ. Ευρώ αφορά θυγατρικές του τομέα «Προϊόντα Πληροφορικής», ποσό 3,8 εκατ. Ευρώ αφορά θυγατρικές του τομέα «Ταχυδρομικές δραστηριότητες», και ποσό 5,9 εκατ. Ευρώ αφορά θυγατρικές του τομέα «Παραγωγή Ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας». Η διοίκηση του Ομίλου διενεργεί έλεγχο απομείωσης της υπεραξίας ετησίως ή πιο συχνά όταν προκύπτουν γεγονότα ή αλλαγές που καταδεικνύουν ενδεχόμενη απομείωση στη λογιστική αξία της υπεραξίας σε σχέση με την ανακτήσιμη αξία τής, σύμφωνα με τα οριζόμενα από το Δ.Λ.Π. 36. Ο υπολογισμός της ανακτήσιμης αξίας κάθε μονάδας δημιουργίας ταμειακών ροών (επιμέρους θυγατρικές εταιρείες που συνιστούν το κάθε ένα επιχειρηματικό τομέα λειτουργικής δραστηριότητας του Ομίλου), βασίζεται στη μεγαλύτερη αξία μεταξύ της αξίας χρήσης και της εύλογης αξίας της, μείον το κόστος πώλησης και απαιτεί σημαντική κρίση της διοίκησης. Η διοίκηση πραγματοποίησε εκτίμηση της αξίας χρήσης των προαναφερόμενων επιχειρηματικών - 161 - Διενεργώντας τις ελεγκτικές διαδικασίες που περιγράφονται στο κύριο θέμα ελέγχου των εταιρικών χρηματοοικονομικών καταστάσεων «Εκτίμηση αποµείωσης των επενδύσεων σε θυγατρικές εταιρείες», αξιολογήσαμε την εκτίμηση της διοίκησης και τα προκύπτοντα συμπεράσματα σχετικά µε την εκτίμηση για την αποµείωση της «Υπεραξίας», που απεικονίζεται στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι επιμέρους θυγατρικές εταιρείες είναι οι μονάδες δημιουργίας ταμειακών ροών που συναποτελούν τον καθένα από τους τομείς επιχειρηματικής δραστηριότητας του Ομίλου, αντιπαραβάλλαμε τις ανακτήσιμες αξίες των επενδύσεων σε θυγατρικές εταιρείες με τα αντίστοιχα ποσά που συναποτελούν το κονδύλι «Υπεραξία», που απεικονίζεται στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Από τη διενέργεια των προαναφερόμενων ελεγκτικών διαδικασιών, δεν εντοπίσαμε εξαιρέσεις ή παραλείψεις , ενώ θεωρούμε ότι οι παραδοχές που χρησιμοποίησε και οι Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ τομέων βασιζόμενη σε προβλέψεις μελλοντικών ταμειακών ροών, προεξοφλημένων στην καθαρή παρούσα αξία. Για το σκοπό αυτό απαιτήθηκε κρίση από την πλευρά της διοίκησης σχετικά με τα μελλοντικά αποτελέσματα των ως άνω τομέων και τα προεξοφλητικά επιτόκια αναγωγής σε παρούσα αξία που χρησιμοποιήθηκαν στις προβολές των ταμειακών ροών. Ειδικότερα, οι κρίσεις της διοίκησης σχετίζονται με μεταβλητές, όπως ο μέσος ρυθμός αύξησης των πωλήσεων, τα μελλοντικά μικτά περιθώρια κέρδους και τα κέρδη προ χρηματοοικονομικών και επενδυτικών δραστηριοτήτων, αποσβέσεων και απομειώσεων. εκτιμήσεις στις οποίες κατέληξε η διοίκηση σχετικά με την Υπεραξία βρίσκονταν εντός λογικού εύρους. Επιπλέον, επιβεβαιώσαμε την ορθότητα των σχετικών γνωστοποιήσεων που περιλαμβάνονται στη Σημείωση 8 «Υπεραξία». Βάσει των αποτελεσμάτων της εκτίμησης απομείωσης που διενεργήθηκε από τη διοίκηση, για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019, δεν αναγνωρίστηκε απομείωση της υπεραξίας πέραν αυτής που είχε αναγνωριστεί σε προηγούμενες χρήσεις. Η αξιολόγηση της απομείωσης της Υπεραξίας ήταν σημαντικό θέμα για τον έλεγχό μας λόγω του μεγέθους των σχετικών ποσών στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις και της υιοθέτησης και εφαρμογής σημαντικών εκτιμήσεων και κρίσεων από τη διοίκηση. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στις Σημειώσεις 3.8, 5.1, και 8 των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Άλλες Πληροφορίες Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου είναι υπεύθυνα για τις Άλλες Πληροφορίες. Οι Άλλες Πληροφορίες, που περιέχονται στην προβλεπόμενη από το Ν. 3556/2007 Ετήσια Οικονομική Έκθεση, είναι οι Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου και η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου (αλλά δεν περιλαμβάνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου επί αυτών), τις οποίες λάβαμε πριν από την ημερομηνία της παρούσας έκθεσης ελεγκτή. Επιπλέον, η Εταιρεία καταρτίζει ετησίως και την «Έκθεση Βιώσιμης Ανάπτυξης», που αναμένεται να τεθεί υπόψη μας μετά την 8η Απριλίου 20120 Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις Άλλες Πληροφορίες και, εκτός των όσων ρητά αναφέρουμε στο παρόν τμήμα της Έκθεσής μας δεν εκφράζουμε γνώμη ελέγχου ή άλλης διασφάλισης επί αυτών. - 162 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις Άλλες Πληροφορίες και με τον τρόπο αυτό να εξετάσουμε εάν οι Άλλες Πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις ή τη γνώση που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Εξετάσαμε εάν η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνει τις γνωστοποιήσεις οι οποίες απαιτούνται από τον Ν. 4548/2018, και ότι έχει συνταχθεί η προβλεπόμενη από το άρθρο 152 του Ν. 4548/2018 Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης. Με βάση τις εργασίες που εκτελέσαμε κατά τον έλεγχο μας, κατά τη γνώμη μας: Τα πληροφοριακά στοιχεία που περιλαμβάνονται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου της χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 αντιστοιχούν στις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, Η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150, 151, 153 και 154 του Ν. 4548/2018, Η Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που αναφέρονται στις περιπτώσεις γ και δ της παραγράφου 1 του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018. Επιπλέον, με βάση τη γνώση και κατανόηση που αποκτήσαμε κατά το έλεγχό μας, για την Εταιρεία, τον Όμιλο και το περιβάλλον τους, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε εάν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Ετήσια Έκθεση του Διοικητικού της Συμβουλίου και στις Άλλες Πληροφορίες, τις οποίες λάβαμε πριν από την ημερομηνία της παρούσας έκθεσης ελεγκτή. Δεν έχουμε να αναφέρουμε τίποτα σχετικά με το θέμα αυτό. Όταν αναγνώσουμε την «Έκθεση Βιώσιμης Ανάπτυξης 2019», εάν καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδης ανακρίβεια την Έκθεση αυτή, έχουμε την υποχρέωση να γνωστοποιήσουμε το θέμα αυτό στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση και ανάλογα την περίπτωση να προβούμε σε περαιτέρω ενέργειες σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Ευθύνες του Διοικητικού Συμβουλίου και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Το Διοικητικό Συμβούλιο έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις απαιτήσεις του Ν. 4548/2018, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που το Διοικητικό Συμβούλιο καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, το Διοικητικό Συμβούλιο είναι υπεύθυνο για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τις δραστηριότητες τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής βάσης της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν το Διοικητικό Συμβούλιο είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τις δραστηριότητες τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προχωρήσει σ’αυτές τις ενέργειες. Οι υπεύθυνοι για τη διακυβέρνηση έχουν την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. - 163 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, που έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα επηρέαζαν τις οικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ που έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: • Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για την γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου. • Κατανοούμε τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό την διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των δικλίδων εσωτερικού ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. • Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών πολιτικών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από το Διοικητικό Συμβούλιο. • Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από το Διοικητικό Συμβούλιο της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το εάν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Εάν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων ή εάν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Εταιρεία και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. • Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. • Συγκεντρώνουμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και των ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. - 164 - Ετήσια Οικονομική Έκθεση της 31 Δεκεμβρίου 2019 (Τα ποσά παρουσιάζονται σε χιλιάδες Ευρώ εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά) δ Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την εκτέλεση του ελέγχου της Εταιρείας και του Ομίλου. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων της τρέχουσας περιόδου και ως εκ τούτου αποτελούν τα κύρια θέματα ελέγχου. Περιγράφουμε τα θέματα αυτά στην έκθεση ελεγκτή. Έκθεση επί άλλων νομικών και κανονιστικών απαιτήσεων 1. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με την προβλεπόμενη από το άρθρο 11 του Κανονισμού ΕΕ 537/2014 Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας. 2. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Εταιρείας με την από 30 Μαΐου 2003 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί, καλύπτοντας μια συνολική περίοδο ελέγχου 17 ετών, με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Αθήνα, 8 Απριλίου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής ΠΡΑΙΣΓΟΥΩΤΕΡΧΑΟΥΣΚΟΥΠΕΡΣ Ανώνυμη Ελεγκτική Εταιρεία Λεωφ. Κηφισίας 268 152 32 Χαλάνδρι ΑΜ ΣΟΕΛ 113 Δημήτρης Σούρμπης ΑΜ ΣΟΕΛ 16891 - 165 -

Περίληψη: Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, κ.κ. Θεόδωρος Φέσσας, Πρόεδρος, Απόστολος Γεωργαντζής, Διευθύνων Σύμβουλος και Μάρκος Μπιτσάκος, Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος , υπό την ως άνω ιδιότητά τους, δηλώνουν ότι, εξ όσων γνωρίζουν : Οι συνημμένες ετήσιες εταιρικές και ενοποιημένες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της Quest Συμμετοχών A.E. (η Εταιρεία), οι οποίες καταρτίσθηκαν για τη χρήση 1/1-31/12/2019, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσης της Εταιρείας, καθώς και των εταιρειών που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο (ο Όμιλος). Η συνημμένη έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπον αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση της Εταιρείας, καθώς και του Ομίλου, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Καλλιθέα, 7 Απριλίου 2020 Ο Πρόεδρος Θεόδωρος Φέσσας Ο Διευθύνων Σύμβουλος Απόστολος Γεωργαντζής