ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 2019 Χρήσεως από 1 Ιανουαρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 2019 Σύμφωνα με τον Ν. 3556/ 2007 Μάρτιος 2020 Η συνημμένη Ετήσια Οικονομική Έκθεση εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας Πειραιώς Α.Ε. την 27η Μαρτίου 2020 και έχει αναρτηθεί στο διαδίκτυο στη διεύθυνση www.piraeusbankgroup.com. Περιεχόμενα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δήλωση του άρθρου 4 παρ. 2 του Ν. 3556/2007..................................................................................................................... 7 Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου ....................................................................................................................................... 8 Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης.............................................................................................................................................. 41 Επεξηγηματική Έκθεση ................................................................................................................................................................ 92 Εναλλακτικοί Δείκτες Μέτρησης Απόδοσης (ΕΔΜΑ) σε επίπεδο Ομίλου ................................................................................... 97 Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή ................................................................................................. 100 Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις Κατάσταση Αποτελεσμάτων ...................................................................................................................................................... 106 Κατάσταση Συνολικών Εσόδων ................................................................................................................................................. 107 Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ................................................................................................................................... 108 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων................................................................................................................................ 109 Κατάσταση Ταμειακών Ροών ..................................................................................................................................................... 111 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 1 Γενικές πληροφορίες .............................................................................................................................................................. 112 2 Βάση κατάρτισης και σημαντικές λογιστικές αρχές ............................................................................................................... 113 2.1 Βάση κατάρτισης ............................................................................................................................................................. 114 2.2 Συνεχιζόμενη Δραστηριότητα ......................................................................................................................................... 114 2.3 Υιοθέτηση των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς............................................................................ 118 2.4 Σημαντικές Λογιστικές Αρχές .......................................................................................................................................... 120 3 Σημαντικές λογιστικές παραδοχές και βασικές πηγές επιμέτρησης της αβεβαιότητας ........................................................ 148 3.1 Σημαντικές κρίσεις κατά την εφαρμογή των λογιστικών αρχών του Ομίλου................................................................. 148 3.2 Βασικές πηγές εκτίμησης της αβεβαιότητας .................................................................................................................. 150 4 Διαχείριση Χρηματοοικονομικών Κινδύνων ........................................................................................................................... 151 4.1 Πλαίσιο Διαχείρισης Κινδύνων ....................................................................................................................................... 151 4.2 Πιστωτικός κίνδυνος ....................................................................................................................................................... 158 4.3 Διαχείριση πιστωτικού κινδύνου .................................................................................................................................... 176 4.4 Ρυθμίσεις ........................................................................................................................................................................ 229 4.5 Ανταλλαγές χρέους με απόκτηση συμμετοχής ............................................................................................................... 232 4.6 Χρεωστικοί τίτλοι στο αποσβεσμένο κόστος ή αποτιμώμενοι σε εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων ....... 233 4.7 Συγκέντρωση κινδύνου χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού με έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο ..................... 235 Περιεχόμενα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 4.8 Συμψηφισμός χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού................................................................ 245 4.9 Κίνδυνος αγοράς ............................................................................................................................................................. 247 4.10 Κίνδυνος συναλλάγματος ............................................................................................................................................. 249 4.11 Κίνδυνος επιτοκίου ....................................................................................................................................................... 254 4.12 Κίνδυνος ρευστότητας .................................................................................................................................................. 259 4.13 Μεταβιβάσεις χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ................................................................................... 261 4.14 Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων που δεν επιμετρώνται σε εύλογες αξίες .................... 262 4.15 Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων που επιμετρώνται σε εύλογες αξίες .......................... 263 4.16 Κεφαλαιακή επάρκεια .................................................................................................................................................. 271 4.17 Κίνδυνος που σχετίζεται με την αναγνώριση του κυρίως τμήματος των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων ως απαιτήσεις (Deferred Tax Credits) έναντι του Ελληνικού Δημοσίου είτε ως εποπτικό κεφάλαιο είτε ως απαίτηση..... 273 5 Ανάλυση κατά τομέα............................................................................................................................................................... 274 6 Καθαρά έσοδα από τόκους..................................................................................................................................................... 279 7 Καθαρά έσοδα προμηθειών ................................................................................................................................................... 280 8 Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών ............................................................................................................................................................................. 283 9 Καθαρά λοιπά έσοδα/ (έξοδα) ............................................................................................................................................... 284 10 Αμοιβές και έξοδα προσωπικού ........................................................................................................................................... 284 11 Έξοδα διοίκησης ................................................................................................................................................................... 284 12 Διακοπείσες δραστηριότητες ................................................................................................................................................ 285 13 Φόρος εισοδήματος.............................................................................................................................................................. 288 14 Κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή ................................................................................................................................................... 290 15 Φορολογικές επιδράσεις σχετιζόμενες με τα λοιπά συνολικά έσοδα / (έξοδα) περιόδου ................................................. 291 16 Ταμείο και διαθέσιμα στις κεντρικές τράπεζες .................................................................................................................... 291 17 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων ............................................................................................................................. 292 18 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα ................................................................................................................................... 293 19 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσμάτων ........................................ 294 20 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος ........................................................................................ 295 21 Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων ............................ 296 22 Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος ........................................................................................ 297 23 Επενδύσεις σε ενοποιούμενες εταιρείες ............................................................................................................................. 297 Περιεχόμενα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 24. Άυλα στοιχεία ενεργητικού ................................................................................................................................................. 314 25 Ενσώματα πάγια στοιχεία..................................................................................................................................................... 315 26 Επενδύσεις σε ακίνητα ......................................................................................................................................................... 317 27 Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού........................................................................................................... 317 28 Λοιπά στοιχεία ενεργητικού ................................................................................................................................................. 320 29 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα ............................................................................................................................... 324 30 Υποχρεώσεις προς πελάτες .................................................................................................................................................. 325 31 Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους ................................................................................................................................ 325 32 Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις............................................................................................................................................ 331 33 Λοιπές υποχρεώσεις ............................................................................................................................................................. 331 34 Προβλέψεις ........................................................................................................................................................................... 332 35 Tρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις .................................................................................................................................... 333 36 Αναβαλλόμενοι Φόροι .......................................................................................................................................................... 334 37 Υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση ............................................................................................................ 336 38 Μισθώσεις ............................................................................................................................................................................ 346 39 Ενδεχόμενες υποχρεώσεις, εξασφαλίσεις, μεταφορές χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και δεσμεύσεις .. 347 40 Μετοχικό κεφάλαιο και υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες ........................................................................................... 360 41 Λοιπά αποθεματικά και αποτελέσματα εις νέον ................................................................................................................. 361 42 Μέρισμα ανά μετοχή ............................................................................................................................................................ 363 43 Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα .......................................................................................................................................... 363 44 Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη....................................................................................................................................... 364 44.1 Θυγατρικές εταιρείες .................................................................................................................................................... 366 44.2 Συγγενείς εταιρείες ....................................................................................................................................................... 367 44.3 Κοινοπραξίες ................................................................................................................................................................. 367 45 Μεταβολές στο χαρτοφυλάκιο των ενοποιούμενων εταιρειών .......................................................................................... 368 46 Αμοιβές Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή................................................................................................................ 372 47 Γνωστοποιήσεις του Νόμου 4261/5.5.2014 ......................................................................................................................... 372 48 Γνωστοποιήσεις του Νόμου 4151/2013 ............................................................................................................................... 375 Περιεχόμενα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 49 Γνωστοποιήσεις για τη μετάβαση στο ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» ............................................................................................ 375 50 Γεγονότα μετά την ημερομηνία της περιόδου αναφοράς ................................................................................................... 379 Πληροφόρηση βάσει του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 ................................................................................................... 381 7 40 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ΔΗΛΩΣΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Η παρούσα Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης της Τράπεζας Πειραιώς αποτελεί μέρος της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και περιέχει πληροφορίες αναφορικά με τα ζητήματα του άρθρου 152 του Ν. 4548/2018 κατά την ημερομηνία αναφοράς της 31 Δεκεμβρίου 2019 καθώς και των γεγονότων μεταγενέστερης περιόδου και μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης. Ειδικότερα, στο Κεφάλαιο I περιγράφεται το θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο που η Τράπεζα εφαρμόζει σε επίπεδο εταιρικής διακυβέρνησης και λειτουργίας, καθώς και τα στοιχεία του Εσωτερικού της Κανονισμού Εταιρικής Διακυβέρνησης και Λειτουργίας. Το Κεφάλαιο ΙΙ περιλαμβάνει την ανάλυση της σύνθεσης και τον τρόπο λειτουργίας των διοικητικών, διαχειριστικών και εποπτικών οργάνων και των επιτροπών της Τράπεζας, συμπεριλαμβανομένων του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ), της Κανονιστικής Συμμόρφωσης και της Διαχείρισης Κινδύνων που εφαρμόζει η Τράπεζα. I. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Η Τράπεζα Πειραιώς, ως ανώνυμη εταιρεία εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών, παράλληλα με τις διατάξεις του εταιρικού δικαίου και το Καταστατικό της, εφαρμόζει τις διατάξεις Εταιρικής Διακυβέρνησης εισηγμένων εταιρειών που περιέχονται στο N. 3016/2002. Επιπλέον, ως χρηματοπιστωτικός οργανισμός που εποπτεύεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η Τράπεζα εφαρμόζει τις αυστηρότερες ειδικές διατάξεις του Ν. 4261/2014 και της Π.Δ./Τ.Ε. 2577/9.3.2006 για τις αρχές λειτουργίας και τα κριτήρια αξιολόγησης του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) των πιστωτικών ιδρυμάτων. Περαιτέρω, η Τράπεζα Πειραιώς έχει καταρτίσει και εφαρμόζει Εσωτερικό Κανονισμό Εταιρικής Διακυβέρνησης και Λειτουργίας (στο εξής «ο Κανονισμός») ο οποίος αποτελεί εσωτερικό έγγραφο της Τράπεζας. Στον Κανονισμό ενσωματώνονται οι κανόνες που απορρέουν από το υποχρεωτικό θεσμικό πλαίσιο (ιδίως Ν. 3016/2002, Ν. 4261/2014, Π.Δ./Τ.Ε. 2577/9.3.2006, απόφαση υπ’ αριθμ. 5/204/14.11.2000 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, οι διατάξεις του Κανονισμού του Χρηματιστηρίου Αθηνών) και υιοθετούνται οι βέλτιστες διεθνείς πρακτικές Εταιρικής Διακυβέρνησης συμπεριλαμβανομένων των Αρχών Εταιρικής Διακυβέρνησης του ΟΟΣΑ (2004). Τόσο το Καταστατικό της Τράπεζας, το οποίο εναρμονίσθηκε με απόφαση της από 28 Ιουνίου 2019 Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της Τράπεζας στις διατάξεις του Ν.4548/2018, όσο και ο Κανονισμός της, είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα της Τράπεζας www.piraeusbankgroup.com Βασικοί στόχοι του Κανονισμού είναι: i) η διασφάλιση της διαφάνειας, αρτιότητας, λειτουργικότητας και αποτελεσματικότητας του υφιστάμενου συστήματος εταιρικής διακυβέρνησης και εσωτερικού ελέγχου της Τράπεζας, ii) η ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς την Τράπεζα των ημεδαπών και αλλοδαπών επενδυτών, των μετόχων, των εργαζομένων και των πελατών της, iii) η διαρκής συμμόρφωση της Τράπεζας με τις νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις, οι οποίες ρυθμίζουν την οργάνωση και λειτουργία της, καθώς και τις δραστηριότητές της, iv) η διαμόρφωση πλαισίου αυτορρύθμισης της λειτουργίας της Τράπεζας με τη θέσπιση δεσμευτικών κανόνων για τη διοίκηση, τα στελέχη και το προσωπικό της, οι οποίοι λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις διατάξεις του ισχύοντος ρυθμιστικού πλαισίου και θεσπίζονται με γνώμονα την ενίσχυση της χρηστής και υπεύθυνης διοίκησης και λειτουργίας της Τράπεζας. Η οργανωτική δομή της Τράπεζας συμμορφώνεται με τις εκάστοτε ισχύουσες αρχές του θεσμικού πλαισίου, το οποίο διέπει 41 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 τη λειτουργία των πιστωτικών ιδρυμάτων, και είναι διαρθρωμένη κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των κύριων επιχειρησιακών τομέων στους οποίους δραστηριοποιείται. Η διασφάλιση αποτελεσματικής οργανωτικής δομής και ο σαφής καθορισμός των αρμοδιοτήτων και ορίων ευθύνης κάθε υπηρεσιακής μονάδας της Τράπεζας αποτελούν τη βάση, στην οποία στηρίζονται η λειτουργία και οι εργασίες της Τράπεζας. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στο σχεδιασμό σαφούς οργανωτικής διάρθρωσης με ευκρινείς, διαφανείς και συνεπείς γραμμές ευθύνης, στη θέσπιση αποτελεσματικών και αναλυτικών διαδικασιών διεξαγωγής των εργασιών της Τράπεζας και επαρκών μηχανισμών ελέγχου αυτών, καθώς και στον εντοπισμό, διαχείριση, παρακολούθηση και αναφορά των κινδύνων, τους οποίους αναλαμβάνει ή ενδέχεται να αναλάβει η Τράπεζα στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της. Βασικό μέλημα της Τράπεζας αποτελεί, επίσης, η ανάπτυξη και η συνεχής αναβάθμιση, τόσο σε ατομικό όσο και σε επίπεδο Ομίλου, του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ), το οποίο αποτελεί σύνολο επαρκώς τεκμηριωμένων και λεπτομερώς καταγεγραμμένων ελεγκτικών μηχανισμών και διαδικασιών, ενσωματώνοντας τις βέλτιστες αρχές της εταιρικής διακυβέρνησης και καλύπτοντας σε συνεχή βάση κάθε δραστηριότητα και συναλλαγή της Τράπεζας, συντελώντας στην αποτελεσματική και ασφαλή λειτουργία της. Στον Κανονισμό γίνεται αναλυτική αναφορά στις αρμοδιότητες και στη λειτουργία των βασικών οργάνων της Τράπεζας, ιδίως αναφορικά με το Διοικητικό Συμβούλιο, την Επιτροπή Ελέγχου, την Επιτροπή Κινδύνων, την Επιτροπή Αποδοχών, την Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Διοικητικού Συμβουλίου, την Επιτροπή Στρατηγικής, την Επιτροπή Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Δ.Σ., την Εκτελεστική Επιτροπή Ομίλου και τις Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου του Ομίλου, Διαχείρισης Κινδύνων και Κανονιστικής Συμμόρφωσης. Επιπλέον, στο πλαίσιο της υπαγωγής της στις διατάξεις του Ν.3864/2010, έχει υπογραφεί μεταξύ της Τράπεζας και του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) η από 27 Νοεμβρίου 2015 Σύμβαση Πλαισίου Συνεργασίας (Relationship Framework Agreement - RFA4). Το RFA ρυθμίζει τη σχέση μεταξύ της Τράπεζας και του ΤΧΣ για θέματα που άπτονται μεταξύ άλλων: (α) της Εταιρικής Διακυβέρνησης της Τράπεζας, (β) της παρακολούθησης της υλοποίησης του πλαισίου διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων και της απόδοσης της Τράπεζας σε σχέση με αυτό, (γ) των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων του Εκπροσώπου του ΤΧΣ στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας (δ) της υποχρέωσης λήψης της έγκρισης του ΤΧΣ για σημαντικά θέματα, καθώς και (ε) της παρακολούθησης του προφίλ κινδύνου της Τράπεζας σε σχέση με την εγκεκριμένη Στρατηγική Κινδύνων και Κεφαλαίων. II. 1. ΔΙΟΙΚΗΣΗ, ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ Γενική Συνέλευση των Μετόχων (Γ.Σ.) 1.1. Αρμοδιότητες Γενικής Συνέλευσης Η Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Τράπεζας Πειραιώς είναι το ανώτατο όργανο της Τράπεζας και είναι αρμόδια, μεταξύ άλλων, για την εκλογή των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου και των εξωτερικών ελεγκτών καθώς και την έγκριση της 4 Σχέδιο της Σύμβασης Πλαισίου Συνεργασίας είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα του ΤΧΣ (http://www.hfsf.gr/files/rfa/RFA_HFSF_revised.pdf) 42 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης στην οποία περιλαμβάνονται η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και οι Ενοποιημένες και Ατομικές Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις της Τράπεζας. Οι αρμοδιότητες της Γενικής Συνέλευσης είναι αυτές που προβλέπονται από τις εκάστοτε ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις και το καταστατικό της Τράπεζας. 1.2. Σύγκληση Γενικής Συνέλευσης Η Γενική Συνέλευση των Μετόχων συνέρχεται υποχρεωτικά στην έδρα της Τράπεζας ή στην περιφέρεια άλλου δήμου εντός του νομού της έδρας ή άλλου δήμου όμορου της έδρας ή στην περιφέρεια του δήμου, όπου βρίσκεται η έδρα του Χρηματιστηρίου Αθηνών, τουλάχιστον μια φορά κάθε εταιρική χρήση, σύμφωνα με την εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία και το καταστατικό της. Η Γενική Συνέλευση συγκαλείται τουλάχιστον είκοσι (20) μέρες πριν την πραγματοποίηση της συνεδρίασης (μη συμπεριλαμβανομένων των ημερών πρόσκλησης και συνεδρίασης) με πρόσκληση των μετόχων από το Διοικητικό Συμβούλιο. Η πρόσκληση της Γενικής Συνέλευσης αναρτάται, σύμφωνα με το νόμο, στην ιστοσελίδα της Τράπεζας Πειραιώς http://www.piraeusbankgroup.com καθώς και στο διαδικτυακό τόπο της Διεύθυνσης Εταιρειών & ΓΕΜΗ. Σε περίπτωση επαναληπτικής Γενικής Συνέλευσης, η πρόσκληση ανακοινώνεται ως ανωτέρω δέκα (10) ημέρες τουλάχιστον πριν τη συνεδρίασή της. Δεν απαιτείται ανακοίνωση νεότερης πρόσκλησης, εάν στην αρχική πρόσκληση ορίζονται ο τόπος και ο χρόνος της επαναληπτικής συνεδριάσεως, εάν δεν επιτευχθεί απαρτία, υπό την προϋπόθεση ότι μεσολαβούν τουλάχιστον πέντε (5) πλήρεις ημέρες ανάμεσα στην ματαιωθείσα συνεδρίαση και στην επαναληπτική. Επιπλέον, από την ημέρα ανακοίνωσης της πρόσκλησης για σύγκληση Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων μέχρι και την ημέρα της Γενικής Συνέλευσης, αναρτώνται στην ιστοσελίδα της Τράπεζας τουλάχιστον οι ακόλουθες πληροφορίες: α) το Επεξηγηματικό Σημείωμα για κάθε θέμα της ημερήσιας διάταξης που προτείνεται προς έγκριση από τη Γενική Συνέλευση, β) το Έντυπο Διορισμού Αντιπροσώπου (εξουσιοδότηση) για τη συμμετοχή και ψήφο στη Συνέλευση μέσω αντιπροσώπου, γ) οι αναλυτικές πληροφορίες, σύμφωνα με το άρθρο 141 του Ν. 4548/2018 σχετικά με τα δικαιώματα μειοψηφίας που ορίζονται στις παρ. 2, 3 και 6 του άρθρου 141 του Ν. 4548/2018 όπως ισχύουν, για τα δικαιώματα μειοψηφίας και τους όρους άσκησής τους, δ) ο συνολικός αριθμός των μετοχών και των δικαιωμάτων ψήφου που υφίστανται κατά την ημερομηνία της Πρόσκλησης της Γενικής Συνέλευσης. Η Γενική Συνέλευση βρίσκεται σε απαρτία και συνεδριάζει έγκυρα για τα θέματα της ημερήσιας διάταξης, όταν παρίστανται ή αντιπροσωπεύονται μέτοχοι που εκπροσωπούν το ένα πέμπτο (1/5) τουλάχιστον του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου. Εάν δεν επιτευχθεί απαρτία, η Γενική Συνέλευση συνέρχεται εκ νέου εντός είκοσι (20) ημερών από τη χρονολογία της ματαιωθείσας συνεδρίασης εφ’ όσον προσκληθεί προ δέκα (10) τουλάχιστον ημερών, βρίσκεται δε κατά την α’ επαναληπτική συνεδρίαση σε απαρτία και συνεδριάζει εγκύρως επί των θεμάτων της αρχικής ημερησίας διάταξης, οποιοδήποτε και αν είναι το εκπροσωπούμενο τμήμα του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου. Κατ' εξαίρεση, προκειμένου για αποφάσεις που αφορούν στη μεταβολή της εθνικότητας της Τράπεζας, στη μεταβολή του αντικειμένου της Τράπεζας, στην επαύξηση των υποχρεώσεων των μετόχων, στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου που δεν προβλέπεται από το καταστατικό, σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 24 του Ν. 4548/2018, εκτός εάν επιβάλλεται από το νόμο ή γίνεται με κεφαλαιοποίηση αποθεματικών, στη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου, εκτός εάν γίνεται σύμφωνα με την παράγραφο 5 του άρθρου 21 ή την παράγραφο 6 του άρθρου 49 του Ν. 4548/2018, στη μεταβολή του τρόπου διάθεσης των κερδών, στη συγχώνευση, διάσπαση, μετατροπή, αναβίωση, παράταση της διάρκειας ή διάλυση 43 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 της εταιρείας, παροχή ή ανανέωση εξουσίας προς το διοικητικό συμβούλιο για αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου, σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 24 του Ν. 4548/2018, και σε κάθε άλλη περίπτωση που ορίζεται στο νόμο, η συνέλευση ευρίσκεται σε απαρτία και συνεδριάζει έγκυρα επί των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης, όταν παρίστανται ή αντιπροσωπεύονται σε αυτήν μέτοχοι εκπροσωπούντες το ήμισυ (1/2) του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου. Εάν δεν επιτευχθεί απαρτία, στην επαναληπτική συνεδρίαση, η Γενική Συνέλευση βρίσκεται σε απαρτία και συνεδριάζει εγκύρως επί των ανωτέρω θεμάτων της αρχικής ημερησίας διάταξης όταν εκπροσωπείται το 1/5 τουλάχιστον του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου. Οι αποφάσεις τη Γενικής Συνέλευσης λαμβάνονται κατ' απόλυτη πλειοψηφία των εκπροσωπούμενων στη συνέλευση ψήφων. Κατ' εξαίρεση, οι αποφάσεις που προβλέπονται από τις παρ. 3 του άρθρου 130 Ν. 4548/2018 λαμβάνονται με πλειοψηφία των 2/3 των ψήφων που εκπροσωπούνται στη συνέλευση. 1.3. Δικαίωμα Συμμετοχής και Ψήφου Στην Γενική Συνέλευση έχουν δικαίωμα να λάβουν μέρος και να ψηφίσουν οι Μέτοχοι που είναι εγγεγραμμένοι στο ηλεκτρονικό αρχείο των άυλων μετοχών της Τράπεζας του Συστήματος Άυλων Τίτλων (Σ.Α.Τ.), που διαχειρίζεται το Κεντρικό Αποθετήριο Τίτλων (ΚΑΑ) και τηρείται στα «Ελληνικά Χρηματιστήρια Ανώνυμη Εταιρεία Συμμετοχών, Εκκαθάρισης Διακανονισμού & Καταχώρησης» («ΕΧΑΕ»), κατά την πέμπτη ημέρα που προηγείται της συνεδρίασης της Γενικής Συνέλευσης, (Ημερομηνία Καταγραφής). Η ιδιότητα του μετόχου αποδεικνύεται με κάθε νόμιμο μέσο, ιδίως μέσω της πληροφόρησης που διαβιβάζεται από το ΚΑΑ ή άλλους συμμετέχοντες και διαμεσολαβητές που είναι εγγεγραμμένοι στο ΚΑΑ. Σε περίπτωση μη επίτευξης της απαιτούμενης απαρτίας στη συνεδρίαση της Γ.Σ., στην Επαναληπτική Γενική Συνέλευση έχουν δικαίωμα να λάβουν μέρος και να ψηφίσουν Μέτοχοι, οι οποίοι θα είναι εγγεγραμμένοι στο ανωτέρω αρχείο κατά την πέμπτη ημέρα που προηγείται της συνεδρίασης της Γενικής Συνέλευσης (Ημερομηνία Καταγραφής Επαναληπτικής Γενικής Συνέλευσης). Η μετοχική ιδιότητα κατά την Ημερομηνία Καταγραφής και την Ημερομηνία Καταγραφής της Επαναληπτικής Γενικής Συνέλευσης αποδεικνύεται μέσω απευθείας ηλεκτρονικής σύνδεσης της Τράπεζας με τα αρχεία του Σ.Α.Τ. Για την άσκηση των δικαιωμάτων των μετόχων δεν απαιτείται η δέσμευση των μετοχών κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στην Ημερομηνία Καταγραφής ή και την Ημερομηνία Καταγραφής της Επαναληπτικής Γενικής Συνέλευσης και την ημερομηνία της αντίστοιχης συνεδρίασης της Γενικής Συνέλευσης. 1.4. Διαδικασία Συμμετοχής και Ψήφου μέσω αντιπροσώπου Οι μέτοχοι συμμετέχουν στη Γενική Συνέλευση αυτοπροσώπως ή δια νομίμως εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου τους τον οποίον διορίζουν και ανακαλούν, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις της νομοθεσίας. 1.5. Δικαιώματα Μειοψηφίας Οι Μέτοχοι της Τράπεζας έχουν, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα που προβλέπονται στις παραγράφους 2, 3, 6 και 7 του άρθρου 141 του Ν. 4548/2018: Μέτοχοι που εκπροσωπούν τουλάχιστον ένα εικοστό (1/20) του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, μπορούν με αίτησή τους, να ζητήσουν από το Διοικητικό Συμβούλιο να εγγράψει στην ημερήσια διάταξη της Γ.Σ., πρόσθετα θέματα. Η συγκεκριμένη αίτηση πρέπει να περιέλθει στο Διοικητικό Συμβούλιο τουλάχιστον δέκα πέντε (15) ημέρες πριν από 44 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 την ημερομηνία της Γ.Σ. Η αίτηση για την εγγραφή πρόσθετων θεμάτων στην ημερήσια διάταξη συνοδεύεται από αιτιολόγηση ή από σχέδιο απόφασης προς έγκριση στη Γ.Σ. Η αναθεωρημένη ημερήσια διάταξη δημοσιοποιείται με τον ίδιο τρόπο όπως η προηγούμενη ημερήσια διάταξη δεκατρείς (13) ημέρες πριν από την ημερομηνία της Γ.Σ. και ταυτόχρονα τίθεται στη διάθεση των μετόχων στην ιστοσελίδα της Τράπεζας, μαζί με την αιτιολόγηση ή το σχέδιο απόφασης που έχει υποβληθεί από τους αιτούντες μετόχους, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 141, παρ. 2 του Ν. 4548/2018. Εάν τα πρόσθετα θέματα δεν δημοσιευθούν, όπως περιγράφεται ανωτέρω, οι αιτούντες μέτοχοι δικαιούνται να ζητήσουν την αναβολή της Γενικής Συνέλευσης, σύμφωνα με την παράγραφο 5 του άρθρου 141 και να προβούν οι ίδιοι στη δημοσίευση, με δαπάνη της Τράπεζας. Μέτοχοι που εκπροσωπούν τουλάχιστον ένα εικοστό (1/20) του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, μπορούν με αίτησή τους, να υποβάλλουν σχέδια αποφάσεων για θέματα που έχουν περιληφθεί στην αρχική ή την αναθεωρημένη ημερήσια διάταξη. Η συγκεκριμένη αίτηση πρέπει να περιέλθει στο Διοικητικό Συμβούλιο, επτά (7) τουλάχιστον ημέρες πριν από την ημερομηνία της Γ.Σ., τα σχέδια δε αποφάσεων αναρτώνται στην ιστοσελίδα της Τράπεζας (http://www.piraeusbankgroup.com) τουλάχιστον έξι (6) ημέρες πριν την ημερομηνία της Γ.Σ., κατά τα οριζόμενα στην παρ.3 του άρθρου 123. Μετά από αίτηση οποιουδήποτε Μετόχου που υποβάλλεται στην Τράπεζα πέντε (5) τουλάχιστον πλήρεις ημέρες πριν από τη Γενική Συνέλευση, το Διοικητικό Συμβούλιο υποχρεούται να παράσχει στη Γ.Σ. τις αιτούμενες συγκεκριμένες πληροφορίες για τις υποθέσεις της Τράπεζας, στο μέτρο που αυτές είναι χρήσιμες για την πραγματική εκτίμηση των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης. Το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να απαντήσει ενιαία σε αιτήσεις μετόχων με το ίδιο περιεχόμενο. Υποχρέωση παροχής πληροφοριών δεν υφίσταται όταν οι σχετικές πληροφορίες διατίθενται ήδη στην ιστοσελίδα της Τράπεζας, ιδίως με τη μορφή ερωτήσεων και απαντήσεων. Με αίτηση μετόχων που εκπροσωπούν το 1/20 του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, που υποβάλλεται στην Τράπεζα πέντε (5) τουλάχιστον πλήρεις ημέρες πριν από τη Γ.Σ., το Διοικητικό Συμβούλιο υποχρεούται να ανακοινώσει στη Γ.Σ. τα ποσά που κατά την τελευταία διετία καταβλήθηκαν σε κάθε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου ή τους διευθυντές της Τράπεζας, καθώς και κάθε παροχή προς τα πρόσωπα αυτά, από οποιαδήποτε αιτία ή σύμβαση της Τράπεζας με αυτούς. Σε όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να αρνηθεί την παροχή των πληροφοριών για αποχρώντα ουσιώδη λόγο, ο οποίος αναγράφεται στα πρακτικά. Μετά από αίτηση μετόχων που εκπροσωπούν το ένα δέκατο (1/10) του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, η οποία υποβάλλεται στην Εταιρεία πέντε (5) τουλάχιστον πλήρεις ημέρες πριν από τη Γ.Σ., το Διοικητικό Συμβούλιο υποχρεούται να παρέχει στη Γενική Συνέλευση πληροφορίες για την πορεία των εταιρικών υποθέσεων και την περιουσιακή κατάσταση της Εταιρείας. Το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να αρνηθεί την παροχή των πληροφοριών για αποχρώντα ουσιώδη λόγο, ο οποίος αναγράφεται στα πρακτικά. Σε όλες τις ανωτέρω αναφερόμενες περιπτώσεις οι αιτούντες μέτοχοι οφείλουν να αποδεικνύουν τη μετοχική τους ιδιότητα και τον αριθμό των μετοχών που κατέχουν κατά την άσκηση του σχετικού δικαιώματος. Τέτοια απόδειξη αποτελεί και η προσκόμιση βεβαίωσης από τον φορέα στον οποίο τηρούνται οι οικείες κινητές αξίες ή η πιστοποίηση της μετοχικής ιδιότητας με απευθείας ηλεκτρονική σύνδεση φορέα και Τράπεζας. Πληροφορίες για την λειτουργία και τις αποφάσεις των Γενικών Συνελεύσεων των μετόχων της Τράπεζας παρέχονται στην ιστοσελίδα της Τράπεζας, στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.piraeusbankgroup.com/el/investors/corporategovernance/general-meetings 45 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 2. Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.) 2.1 Σύνθεση Η Τράπεζα, σύμφωνα με το άρθρο 8 του Καταστατικού της, όπως αυτό ισχύει σήμερα, διοικείται από το Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.) που αποτελείται από εννέα (9) έως δεκαπέντε (15) Μέλη. Βάσει του νόμου 3016/2002, το Δ.Σ. αποτελείται από εκτελεστικά και μη εκτελεστικά μέλη. Ο αριθμός των μη εκτελεστικών μελών του Δ.Σ. δεν πρέπει να είναι μικρότερος του ενός τρίτου (1/3) του συνολικού αριθμού των μελών. Μεταξύ των μη εκτελεστικών μελών του Δ.Σ., τουλάχιστον δύο (2) πρέπει να είναι ανεξάρτητα, κατά την έννοια του άρθρου 4 του ανωτέρω Νόμου. Σύμφωνα με τον Ν.3864/2010, στο Δ.Σ. της Τράπεζας μετέχει ως μέλος και εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ). Οι αρμοδιότητές του ορίζονται στο Ν.3864/2010 και το RFA. Επιπρόσθετα, το RFA περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, και τις εξής προβλέψεις σχετικά με τη σύνθεση του Δ.Σ. της Τράπεζας: (α) ο αριθμός των μελών του Δ.Σ. δεν μπορεί να είναι μικρότερος των επτά (7) και μεγαλύτερος των δεκαπέντε (15), επιτρεπόμενου μόνο μονού αριθμού μελών, συμπεριλαμβανομένου του εκπροσώπου του ΤΧΣ σύμφωνα με το Ν.3864/2010 (β) ο Πρόεδρος του Δ.Σ. πρέπει να είναι μη εκτελεστικό μέλος και δεν μπορεί να προεδρεύει ταυτόχρονα της Επιτροπής Ελέγχου και της Επιτροπής Κινδύνων, (γ) η πλειοψηφία των μελών του Δ.Σ. πρέπει να είναι μη εκτελεστικά ενώ τουλάχιστον το 50% αυτών (στρογγυλοποιούμενο στον πλησιέστερο ακέραιο) και σε κάθε περίπτωση όχι λιγότερα από τρία (3), μη συμπεριλαμβανομένου του Εκπροσώπου του ΤΧΣ, πρέπει να είναι ανεξάρτητα κατά την έννοια του Ν. 3016/2002 και της Σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2005/162/EC και, (δ) το Δ.Σ. πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον δύο (2) εκτελεστικά μέλη. Το Διοικητικό Συμβούλιο έχει υιοθετήσει Πολιτική Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. Η εν λόγω Πολιτική βασίζεται στις ισχύουσες κανονιστικές υποχρεώσεις και ενσωματώνει τα ακόλουθα κείμενα: (α) τις διατάξεις του Ν.4261/2014, (β) τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ αναφορικά με την αξιολόγηση της καταλληλότητας των μελών του Δ.Σ. και, (γ) τις προβλέψεις του RFA καθώς και βέλτιστες διεθνείς πρακτικές. Στην εν λόγω πολιτική περιγράφονται αναλυτικά οι γενικές αρχές, η διαδικασία, καθώς και τα κριτήρια ανάδειξης υποψηφίων μελών του Δ.Σ. (εξαιρουμένου του εκπροσώπου του ΤΧΣ) στα οποία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, (α) κριτήρια καταλληλόλητας (fit and proper), (β) κριτήρια αποφυγής σύγκρουσης συμφερόντων, (γ) κριτήρια διαθεσιμότητας και αφιέρωσης επαρκούς χρόνου στις εργασίες του Δ.Σ., (δ) κριτήρια που αφορούν στη χρηματοοικονομική εμπειρία στον τραπεζικό τομέα, τη δέσμευση για την εφαρμογή διεθνώς αναγνωρισμένων βέλτιστων τραπεζικών πρακτικών με έμφαση στη διαχείριση κινδύνων, την κανονιστική συμμόρφωση και το Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΣΕ), την επαρκή γνώση του κανονιστικού και επιχειρηματικού πλαισίου στο οποίο δραστηριοποιείται η Τράπεζα καθώς και (ε) κριτήρια που αφορούν στην ανεξαρτησία, το ήθος και την προσωπικότητα του υποψήφιου μέλους. Πιο συγκεκριμένα, προκειμένου να θεωρηθεί από το Δ.Σ. και την Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. ένα πρόσωπο ως κατάλληλος υποψήφιος, θα πρέπει: (α) να πληροί τα κριτήρια καταλληλότητας (fit and proper) όπως ορίζονται στην παράγραφο (α) κατωτέρω, (β) να μη συντρέχει περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων με την Τράπεζα, (γ) να είναι σε θέση να αφιερώνει επαρκή χρόνο στο Δ.Σ. της Τράπεζας ανάλογα με τη θέση για την οποία προτείνεται, και (δ) να πληροί ένα ή περισσότερα από τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται στην παράγραφο (δ) κατωτέρω. 46 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 (α) Κριτήρια καταλληλότητας (fit and proper) 1. Τιμιότητα, ακεραιότητα και αξιοπιστία: Ο υποψήφιος, με βάση το ιστορικό του, πρέπει να έχει την ικανότητα να εμπνέει στο πρόσωπό του την εμπιστοσύνη που απαιτείται για την ένταξή του στο ανώτατο όργανο διοίκησης της Τράπεζας. H Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. διασφαλίζει ότι όλοι οι υποψήφιοι είναι ανεπίληπτα πρόσωπα. 2. Εμπειρία και Προϋπηρεσία: Ο υποψήφιος θα πρέπει να διαθέτει επαρκή εμπειρία και επιτυχή σταδιοδρομία στον αντίστοιχο τομέα του. Θα πρέπει, επίσης, να είναι σε θέση να τεκμηριώσει σχετική προγενέστερη προϋπηρεσία του, η οποία καλύπτει τις απαιτήσεις αυτής της παραγράφου. 3. Ανεξαρτησία πνεύματος: Ο υποψήφιος θα πρέπει να έχει σαφώς την ικανότητα να σχηματίζει και να εκφράζει ανεξάρτητη κρίση επί όλων των θεμάτων που επιλαμβάνεται το Δ.Σ. (β) Απουσία σύγκρουσης συμφερόντων - Ασυμβίβαστο μελών Δ. Σ. Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών και το Δ.Σ., διασφαλίζουν ότι δεν υφίστανται στο πρόσωπο υποψήφιου μέλους Δ.Σ. επαγγελματικές ιδιότητες ασυμβίβαστες με την ιδιότητα του μέλους του Δ.Σ. της Τράπεζας, καθώς και ότι τα προσωπικά, επιχειρηματικά ή επαγγελματικά συμφέροντα και σχέσεις των υποψηφίων δε συγκρούονται σε πάγια βάση με τα συμφέροντα της Τράπεζας και του Ομίλου, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στον Κανονισμό της Τράπεζας και το εκάστοτε ισχύον νομικό και κανονιστικό πλαίσιο. Όλοι οι υποψήφιοι πρέπει να υποβάλουν, πριν από την οριστική εκλογή τους, δήλωση ότι δε θα συντρέχει περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων με την Τράπεζα μετά την εκλογή τους ως Μέλη Δ.Σ. (γ) Αφιέρωση χρόνου Όλα τα υπό εξέταση πρόσωπα πρέπει να είναι σε θέση να αφιερώνουν επαρκή χρόνο και ενέργεια για την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Στην περίπτωση των μη εκτελεστικών μελών, θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στον αριθμό των συμμετοχών τους σε άλλα Δ.Σ. και των λοιπών δεσμεύσεών τους εκτός της Τράπεζας. Σύμφωνα με το άρθρο 83 παρ. 3 του Ν. 4261/2014 (άρθρο 91.3 της Οδηγίας 2013/36/ΕΕ) και με την επιφύλαξη των παρ.4 και 5 του ως άνω άρθρου, τα μέλη του Δ.Σ. δεν επιτρέπεται να κατέχουν περισσότερες της μιας εκ του ακόλουθου συνδυασμού θέσεων σε Διοικητικά Συμβούλια ταυτόχρονα: (α) μία θέση εκτελεστικού μέλους Δ.Σ. και δύο θέσεις μη εκτελεστικού μέλους Δ.Σ., (β) τέσσερις θέσεις μη εκτελεστικού μέλους Δ.Σ. (δ) Επιθυμητά χαρακτηριστικά μελών Δ.Σ. Οι υποψήφιοι είναι επιθυμητό να διαθέτουν ένα ή περισσότερα από τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται στη συνέχεια, και το Δ.Σ. να καλύπτει σε συλλογικό επίπεδο τα παρακάτω χαρακτηριστικά: Χρηματοοικονομική εμπειρία στον τραπεζικό τομέα (FIE): Επαρκής κατανόηση των τραπεζικών εργασιών (με έμφαση στις χορηγήσεις και στη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων), του τομέα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και των ειδικών χαρακτηριστικών των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Χρηματοοικονομική εμπειρία: Επαρκής κατανόηση θεμάτων ελέγχου και λογιστικής, και χρηματοοικονομικής πληροφόρησης. Ισχυρή δέσμευση για την εφαρμογή διεθνώς αναγνωρισμένων βέλτιστων τραπεζικών πρακτικών με έμφαση στην εταιρική διακυβέρνηση, τη διαχείριση κινδύνων, την κανονιστική συμμόρφωση και στο Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου («ΣΕΕ»). 47 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Κανονιστικό πλαίσιο και διακυβέρνηση: Επαρκής γνώση του κανονιστικού πλαισίου προληπτικής εποπτείας πιστωτικών ιδρυμάτων (π.χ. εθνικού και ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού τομέα), θεμάτων εταιρικής διακυβέρνησης και νομικών ευθυνών. Διαχείριση κινδύνων: Ικανότητα εποπτείας του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων συμπεριλαμβανομένων της κουλτούρας διαχείρισης κινδύνων και διάθεσης ανάληψης κινδύνων. Ικανότητα αναγνώρισης, αξιολόγησης και διαβάθμισης των κύριων κινδύνων που αντιμετωπίζει η Τράπεζα. Κατανόηση των θεμελιωδών ζητημάτων που αφορούν την διαχείριση των κινδύνων, καθώς και τη διαχείριση των κεφαλαίων. Στρατηγική: Κατανόηση του περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιείται η Τράπεζα, περιλαμβανομένης της ικανότητας αναγνώρισης των συμφερόντων των εμπλεκομένων μερών (π.χ. μέτοχοι, Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανταγωνισμού/ Monitoring Trustee. Εποπτικές Αρχές, εργαζόμενοι), των οικονομικών αλληλεξαρτήσεων καθώς και των άλλων εξωτερικών επιδράσεων στην ικανότητα του οργανισμού να επιτύχει τους στόχους του. Ηγετικό προφίλ: Εμπειρία σε μεγάλους Ομίλους (εισηγμένους σε χρηματιστήριο ή μη), δραστηριοποιούμενους σε διάφορους τομείς, κατά προτίμηση σε ηγετικές θέσεις (π.χ. Προέδρου Δ.Σ., Διευθύνοντα Συμβούλου, ή άλλου ρόλου σε ανώτατο διοικητικό επίπεδο). Θέληση να επιχειρηματολογεί εποικοδομητικά κατά τη διαμόρφωση των αποφάσεων του Δ.Σ.: Θέληση και ηθικό και πνευματικό ανάστημα να αντιπαρατίθεται, κατά τρόπο εποικοδομητικό, στις αποφάσεις και ενέργειες της εκτελεστικής διοίκησης της Τράπεζας, διατηρώντας παράλληλα το αναγκαίο πνεύμα ομαδικότητας και αποφεύγοντας τη δημιουργία εντάσεων. Ισορροπία στη συμμετοχή των δύο φύλων: Ικανοποιητική ισορροπία μεταξύ ανδρών και γυναικών ως μελών του Δ.Σ., σύμφωνα με τα εκάστοτε ισχύοντα στο κανονιστικό πλαίσιο. Ανεξαρτησία: Σε περίπτωση ανεξάρτητης μη εκτελεστικής θέσης, ο υποψήφιος πρέπει να πληροί όλα τα τυπικά κριτήρια ανεξαρτησίας του Ν. 3016/2002 και να είναι συμβατός με τη σύσταση 2005/162/ΕC της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα και με τη σχετική πρόβλεψη του RFA με το ΤΧΣ. Πρόσθετα κριτήρια για τα εκτελεστικά μέλη του Δ.Σ.: Τα υπό εξέταση πρόσωπα για τη θέση εκτελεστικού μέλους Δ.Σ. θα πρέπει επιπλέον να είναι διατεθειμένα να συνάψουν σύμβαση πλήρους απασχόλησης ή παροχής υπηρεσιών με την Τράπεζα και να έχουν αποδείξει, τόσο στην τρέχουσα, όσο και σε προηγούμενες θέσεις, ότι διαθέτουν την εμπειρία, την ικανότητα και την ακεραιότητα ως εκτελεστικά μέλη για την καθοδήγηση της Τράπεζας (και του Ομίλου της) στην επίτευξη των στρατηγικών της στόχων. Κατά τη διάρκεια υπαγωγής της Τράπεζας στις διατάξεις του Ν. 3864/2010, η σύνθεση του Δ.Σ. και τα μέλη του πρέπει επιπλέον να πληρούν τα κριτήρια που περιγράφονται στις παραγράφους 7, 8 και 10 του άρθρου 10 αυτού. Σημειώνεται, τέλος, ότι σύμφωνα με το εποπτικό πλαίσιο του Ενιαίου Μηχανισμού Εποπτείας (SSM) από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), κάθε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας υπόκειται στη διαδικασία αξιολόγησης της επάρκειας και καταλληλότητάς του από τον SSM. Το Δ.Σ. εκλέγεται από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας, η οποία ορίζει μεταξύ αυτών και τα ανεξάρτητα μη εκτελεστικά μέλη του Δ.Σ.. Η Γενική Συνέλευση κατά την εκλογή των Μελών του Δ.Σ. μπορεί να εκλέξει ως μέλη και μη μετόχους της Τράπεζας. Ο εκπρόσωπος του ΤΧΣ στο Δ.Σ. της Τράπεζας ορίζεται με σχετικό γραπτό αίτημα του ΤΧΣ προς τον Πρόεδρο του Δ.Σ. σε συνέχεια του οποίου το Δ.Σ. προβαίνει σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες σύμφωνα με τον εταιρικό νόμο και το Καταστατικό της Τράπεζας για την ολοκλήρωση της εκλογής του, συμπεριλαμβανομένης της ανακοίνωσης του διορισμού 48 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 του στη Γενική Συνέλευση. Η διάρκεια της θητείας των μελών του Δ.Σ. της Τράπεζας είναι τριετής, παρατείνεται δε μέχρι την Τακτική Γενική Συνέλευση (Τ.Γ.Σ) που συνέρχεται μετά τη λήξη της θητείας τους. Το παρόν Δ.Σ. εξελέγη από την Τ.Γ.Σ. της 28 Ιουνίου 2017 και ως εκ τούτου η θητεία του λήγει την 28 Ιουνίου 2020, παρατεινόμενη κατά τα ανωτέρω. Σύμφωνα με το Καταστατικό της Τράπεζας, αν κάποιο μέλος του Δ.Σ. παραιτηθεί, πεθάνει ή εκπέσει από το αξίωμα του με οποιοδήποτε τρόπο, ή κηρυχθεί έκπτωτο με απόφαση του Δ.Σ. λόγω αδικαιολόγητης απουσίας από τις συνεδριάσεις επί τρεις (3) συνεχείς μήνες, το Δ.Σ. δύναται να συνεχίσει τη διαχείριση και εκπροσώπηση της Τράπεζας χωρίς την αντικατάσταση των ελλειπόντων μελών, εφόσον τα εναπομείναντα μέλη είναι τουλάχιστον εννέα (9). Η απόφαση της εκλογής υποβάλλεται στη δημοσιότητα του εταιρικού νόμου, όπως εκάστοτε ισχύει, και ανακοινώνεται από το Δ.Σ. στην αμέσως προσεχή Γενική Συνέλευση. Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 καθώς και την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, το Δ.Σ. έχει την παρακάτω σύνθεση, όπως αυτή διαμορφώθηκε έπειτα από μεταβολές (παραιτήσεις, αντικαταστάσεις Μελών), την ανασυγκρότηση του Δ.Σ. σε σώμα και τον ορισμό των Εκτελεστικών και Μη Εκτελεστικών Μελών, σύμφωνα με το Νόμο 3016/2002: Γεώργιος Χαντζηνικολάου Πρόεδρος Δ.Σ., Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Karel De Boeck Αντιπρόεδρος Δ.Σ., Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Χρήστος Μεγάλου Διευθύνων Σύμβουλος, Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Βενετία Κοντογούρη Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Arne Berggren Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Enrico Tommaso Cucchiani Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. David Hexter Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Σολομών Μπεράχας Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Alexander Blades Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Περικλής Δοντάς Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ., Εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας σύμφωνα με το Ν.3864/2010 Κατά τη διάρκεια του 2019, επήλθαν οι εξής αλλαγές στη σύνθεση του Δ.Σ.: Στις 21 Νοεμβρίου 2019, ο κ. Γ. Γεωργακόπουλος, σε συνέχεια της ανάληψης καθηκόντων Διευθύνοντος Συμβούλου στην ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Intrum Hellas Ανώνυμη εταιρεία Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις» παραιτήθηκε από τη θέση του Εκτελεστικού Μέλους Δ.Σ. της Τράπεζας. Σημειώνεται ότι η Τράπεζα έχει εκκινήσει τη διαδικασία αναζήτησης και αξιολόγησης της καταλληλότητας υποψηφίων βάσει των κριτηρίων που ορίζονται από το εποπτικό/κανονιστικό πλαίσιο και τις σχετικές πολιτικές της Τράπεζας για την αντικατάστασή του. Kατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο εξέλεξε, σε συνέχεια της από 28 Νοεμβρίου 2019 επιστολής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και σύμφωνα με το Ν. 3864/2010, τον κ. Περικλή Δοντά, ως νέο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ., Εκπρόσωπο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, σε αντικατάσταση του κ. Per Anders Fasth. 49 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Οι ανωτέρω αλλαγές στη σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου θα ανακοινωθούν στην Ετήσια Γενική Συνέλευση των Μετόχων εντός του έτους 2020. Βάσει του αναθεωρημένου RFA, στις συνεδριάσεις του Δ.Σ. μετέχει, επίσης, χωρίς δικαίωμα ψήφου και Παρατηρητής του ΤΧΣ. Το Δ.Σ. της Τράπεζας απαρτίζεται από μέλη με διεθνή εμπειρία σε υψηλόβαθμες διευθυντικές θέσεις και τεχνογνωσία, ιδιαίτερα στους τομείς των τραπεζικών αναδιαρθρώσεων και της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Παράλληλα, διαθέτουν βαθιά γνώση και εμπειρία στην τραπεζική αγορά, συμβάλλουν ενεργά στη βελτίωση του συστήματος εταιρικής διακυβέρνησης, ηγούνται των σχετικών αλλαγών που απαιτούνται ενώ παράλληλα συμμετέχουν ενεργά στο δημιουργικό διάλογο και στην αναζήτηση λύσεων στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Τράπεζα. Πληροφορίες για την τρέχουσα σύνθεση του Δ.Σ. αλλά και σύντομα βιογραφικά των μελών του παρέχονται στην ιστοσελίδα της Τράπεζας, στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.piraeusbankgroup.com/el/investors/corporate-governance/board 2.2 Σχεδιασμός διαδοχής μελών Δ.Σ. Η Πολιτική Σχεδιασμού Διαδοχής για τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου (στο εξής «η Πολιτική»), η οποία υιοθετήθηκε τον Νοέμβριο του 2019, στοχεύει στη διαμόρφωση ενός πλαισίου που εξασφαλίζει τη σταθερότητα, τη συνέχεια και την ομαλή ένταξη των Mελών του Διοικητικού Συμβουλίου μέσω της εξεύρεσης και της επιλογής δυνητικών υποψηφίων για την περίπτωση των μόνιμων, προγραμματισμένων ή απρόβλεπτων, αποχωρήσεων μελών του, ιδίως μελών που υπηρετούν σε ηγετικές θέσεις (Πρόεδρος του Δ.Σ. και Επιτροπών του). Ο σχεδιασμός διαδοχής των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου είναι μία διαρκής και προσανατολισμένη προς το μέλλον διαδικασία. Στόχος είναι να καθίσταται το Διοικητικό Συμβούλιο ένα στρατηγικό πλεονέκτημα για την Τράπεζα και να εξασφαλίζεται ότι διαθέτει το ταλέντο και την εμπειρία που απαιτείται. Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. εξασφαλίζει ότι μία λίστα κατάλληλων και ενδιαφερόμενων υποψηφίων, με διαφορετικά προφίλ, καταρτίζεται σταδιακά και επικαιροποιείται τακτικά. Με στόχο τον περιορισμό μελλοντικών κινδύνων, μία μακροπρόθεσμη επιδίωξη της Τράπεζας είναι να έχει τον ιδανικό συνδυασμό νέων μελών Δ.Σ., μελών με μέση διάρκεια θητείας και μελών με μακροχρόνια θητεία. Η διαδικασία του σχεδιασμού της διαδοχής περιγράφεται σε αδρές γραμμές κατωτέρω. Προσδιορισμός και αξιολόγηση των τρεχουσών και μελλοντικών αναγκών: μια εσωτερική αξιολόγηση των μελλοντικών αναγκών του Διοικητικού Συμβουλίου και των βασικών Επιτροπών του διενεργείται ετησίως από την Επιτροπή Ανάδειξης. Τουλάχιστον άπαξ κάθε δύο έτη, κάθε μέλος του Δ.Σ. ερωτάται στο πλαίσιο συνέντευξης από τους Προέδρους του Δ.Σ. και της Επιτροπής Ανάδειξης για την άποψή του σχετικά με σημαντικά θέματα που αφορούν το σχεδιασμό διαδοχής. Επιπρόσθετη πληροφόρηση συγκεντρώνεται από την Επιτροπή Ανάδειξης από άλλους ενδιαφερόμενους (π.χ. τους βασικούς μετόχους και τη διοίκηση). Επιπλέον, μία ανεξάρτητη αξιολόγηση από εξειδικευμένο τρίτο μέρος διενεργείται τουλάχιστον κάθε τρία έτη, αρχής γενομένης από το 2020. Profile matrix: Το αποτέλεσμα της ανωτέρω διαδικασίας συνοψίζεται και παρουσιάζεται στην Επιτροπή Ανάδειξης με τη μορφή ενός αρχείου στο οποίο οι απαιτούμενες δεξιότητες, ικανότητες και ποικιλομορφία αντιπαραβάλλονται με την τρέχουσα σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου. Αυτό το αρχείο, σε συνδυασμό με τα σχέδια αποχώρησης των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου θα αποτελούν τη βάση για τη μακροπρόθεσμο πλάνο πρόσληψης και αναζήτησης νέων μελών Δ.Σ. Αναζήτηση, επιλογή και διορισμός: Κατά την εντοπισμό πιθανών υποψηφίων, η Επιτροπή Ανάδειξης θα πρέπει να βασίζει την έρευνά της στα κριτήρια που περιγράφονται στην Πολιτική (τα οποία, μεταξύ άλλων, ενσωματώνουν τα κριτήρια 50 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 καταλληλότητας του ΤΧΣ και της ΕΚΤ). Η Επιτροπή Ανάδειξης μπορεί να χρησιμοποιεί μία ποικιλία εσωτερικών και εξωτερικών πηγών για τον προσδιορισμό πιθανών υποψηφίων. Σε περίπτωση ορισμού νέου μέλους Δ.Σ., η λίστα των πιθανών υποψηφίων επισκοπείται από την Επιτροπή Ανάδειξης προκειμένου να περιοριστεί η αναζήτηση και να καταρτισθεί μία συντομευμένη λίστα. Όταν αυτή η διαδικασία κατάρτισης της συντομευμένης λίστας ολοκληρωθεί, η Επιτροπή Ανάδειξης διεξάγει, πριν την τελική εισήγηση προς το Δ.Σ., συναντήσεις με τους υποψηφίους. Κατόπιν της έγκρισης του Δ.Σ. και πριν τον επίσημο ορισμό του υποψηφίου μέλους Δ.Σ., διοργανώνονται συναντήσεις με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο και άλλα μέλη Δ.Σ. Ποικιλομορφία και ένταξη: Η Επιτροπή Ανάδειξης εξετάζει ένα ευρύ φάσμα συμπληρωματικών δεξιοτήτων, προσωπικοτήτων και ικανοτήτων κατά την αναζήτηση μη εκτελεστικών μελών Δ.Σ., λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία κατά την υποβολή σύστασης για νέο διορισμό. Η σύνθεση του Δ.Σ. και ο σχεδιασμός διαδοχής μελών Δ.Σ. αφορούν και την ένταξη με την έννοια των ικανοτήτων, γνώσεων και απόψεων. Οι παραδοσιακές διαστάσεις της ποικιλομορφίας, όπως το γένος, το φύλο και η διάρκεια θητείας είναι σημαντικές αλλά τα μέλη του Δ.Σ. θα πρέπει συνολικά να διαθέτουν μία ευρεία γκάμα δεξιοτήτων, τεχνογνωσία, γνώση του κλάδου, επιχειρηματική και άλλη εμπειρία (ένταξη) απαραίτητων για την αποτελεσματική επίβλεψη της Τράπεζας. Σχεδιασμός διαδοχής εκτελεστικών μελών Δ.Σ. Η διαδικασία σχεδιασμού της διαδοχής του Διευθύνοντος Συμβούλου διέπεται από ξεχωριστή πολιτική, τη «Διαδικασία Σχεδιασμού Διαδοχής του Διευθύνοντος Συμβούλου». Η εν λόγω διαδικασία βασίζεται, μεταξύ άλλων, στις εξής αρχές: Τα θέματα που αφορούν τη διαδοχή του Διευθύνοντος Συμβούλου πρέπει να αντιμετωπίζονται σε προληπτική βάση και ως εκ τούτου η διαδικασία του σχεδιασμού της διαδοχής είναι μία διαρκής διαδικασία, με μακροπρόθεσμη προοπτική. Με εξαίρεση τις περιπτώσεις μη αναμενόμενης αποχώρησης του, ο Διευθύνων Σύμβουλος μετέχει σε αυτήν υπό την έννοια ότι αποτελεί ευθύνη του η εσωτερική διαδικασία με την οποία εξασφαλίζεται η εσωτερική ανάπτυξη εν δυνάμει υποψηφίων για τους ανώτερους εκτελεστικούς ρόλους. Ο σχεδιασμός διαδοχής περιλαμβάνει μία ετήσια επισκόπηση της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων σε συνεργασία με Μονάδα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού των μελλοντικών αναγκών ηγετικών στοιχείων βάσει των οποίων θα εκτιμώνται οι πιθανοί υποψήφιοι καθώς και μία εξωτερική συγκριτική αξιολόγηση. Η διαδικασία διαφοροποιείται ανάλογα με το εάν η αποχώρηση του εν ενεργεία Διευθύνοντος Συμβούλου είναι αναμενόμενη ή αιφνίδια. Στην περίπτωση αναμενόμενης διαδοχής η διαδικασία περιλαμβάνει εν συντομία τα εξής στάδια: Προσδιορισμός και αξιολόγηση των μελλοντικών αναγκών: Η διαδικασία εκκινεί από τον προσδιορισμό της μελλοντικής στρατηγικής της Τράπεζας η οποία αποτελεί τη βάση για τον τύπο των ικανοτήτων και της εμπειρίας που απαιτούνται από τον νέο Διευθύνοντα Σύμβουλο προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της Τράπεζας. Κριτήρια αξιολόγησης: Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων, σε συνεργασία με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο, φιλτράρει τους ανωτέρω παράγοντες μετουσιώνοντάς τους σε ένα σύνολο κριτηρίων ώστε να ληφθούν υπόψη κατά την αξιολόγηση και επιλογή κατάλληλων υποψηφίων. Αναζήτηση και επιλογή: Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. πρέπει να διαθέτει και να επικαιροποιεί τακτικά μία λίστα εν δυνάμει εσωτερικών ή εξωτερικών υποψηφίων. 51 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ανάδειξη Υποψηφίων: Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. επισκοπεί την ανωτέρω λίστα προκειμένου να καταρτίσει μία συντομευμένη λίστα υποψηφίων. Στη συνέχεια, η Επιτροπή συναντά τους υποψηφίους και τους αξιολογεί, εξετάζοντας παράλληλα ζητήματα ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων ή ασυμβιβάστων. Τέλος, προβαίνει στη σύσταση προς το Δ.Σ. του καλύτερου υποψηφίου. Σε περίπτωση μη αναμενόμενης διαδοχής, ο αποχωρήσας Διευθύνων Σύμβουλος δεν μπορεί/δεν πρέπει να μετέχει στη διαδικασία διαδοχής του, η οποία διεκπεραιώνεται από την Επιτροπή Ανάδειξης. Η Επιτροπή προετοιμάζει μία σύντομη λίστα υποψηφίων, κατά προτίμηση από τους προερχόμενους από το εσωτερικό της Τράπεζας υποψηφίους, προκειμένου να διοριστεί ένας μεταβατικός Διευθύνων Σύμβουλος (όταν δεν υπάρχει προφανής διάδοχος ο οποίος να είναι άμεσα διαθέσιμος). Κατά προτίμηση, ο εν λόγω μεταβατικός Διευθύνων Σύμβουλος πρέπει να επιλέγεται από το δυναμικό των εσωτερικών δυνητικών υποψηφίων. Σε περίπτωση που το Δ.Σ. πιστεύει ότι δεν υπάρχουν ικανοί υποψήφιοι από το δυναμικό της Τράπεζας, ακολουθεί εξωτερική αναζήτηση. 2.3 Διαφοροποίηση μελών του Δ.Σ. Το Δ.Σ., κατόπιν εισήγησης της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. έχει υιοθετήσει Πολιτική Διαφοροποίησης Μελών Δ.Σ. η οποία αποτυπώνει τις βασικές αρχές και τα κριτήρια κατά τη διαδικασία επιλογής τόσο των μελών του Δ.Σ. Τον Ιούνιο του 2019, η εν λόγω Πολιτική αναθεωρήθηκε5. Η εν λόγω Πολιτική εφαρμόζεται παράλληλα με την Πολιτική Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. για την οποία έγινε λόγος ανωτέρω και λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό διαδοχής των μη εκτελεστικών μελών του Δ.Σ. και του CEO (βάσει των αντίστοιχων πολιτικών βλ. ανωτέρω). Η Τράπεζα αναγνωρίζει τη σημασία και τα οφέλη της διαφοροποίησης για τη διατήρηση και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας, καθώς και για την επίτευξη της μέγιστης ομαδικής αποτελεσματικότητας και απόδοσης. Στο πλαίσιο αυτό, κατά την ανάδειξη μελών Δ.Σ. ή και ανώτερων διοικητικών στελεχών της Τράπεζας, λαμβάνεται υπόψη ένας συνδυασμός στοιχείων στα οποία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι δεξιότητες, ικανότητες, τα προσόντα, η εμπειρία, το επαγγελματικό και εκπαιδευτικό υπόβαθρο, το γένος, το φύλο, η ηλικία και άλλες ιδιότητες, οι οποίες ποικίλλουν ανάλογα με τις εκάστοτε τυχόν διαπιστωθείσες αδυναμίες και τις επιχειρησιακές και στρατηγικές ανάγκες της Τράπεζας. Η εκλογή του Δ.Σ. από την Τακτική Γενική Συνέλευση, την 28 Ιουνίου 2017, βασίσθηκε (υπό τους περιορισμούς που θέτουν τα αυστηρά κριτήρια του Ν.3864/2010) στις γενικές αρχές και στα κριτήρια που έχουν αποτυπωθεί στην Πολιτική Διαφοροποίησης των Μελών του Δ.Σ., με ιδιαίτερη έμφαση στους τομείς που αφορούν στις ικανότητες και το εκπαιδευτικό και επαγγελματικό ιστορικό. Το Δ.Σ. της Τράπεζας διαθέτει πλέον μέλη με διεθνώς αναγνωρισμένη εμπειρία και τεχνογνωσία σε στρατηγικής σημασίας τομείς, όπως η τραπεζική, η ελεγκτική, η διαχείριση κινδύνων, η διαχείριση και αναδιάρθρωση προβληματικών δανείων, η διοίκηση οντοτήτων δημοσίου ενδιαφέροντος, η χρηματοοικονομική διοίκηση κλπ. Επιπλέον, αν και το ποσοστό της συμμετοχής του γυναικείου φύλου στο Δ.Σ. της Τράπεζας δεν διαφοροποιείται σημαντικά από το μέσο όρο σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, η Τράπεζα αναγνωρίζει την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσής του και εργάζεται προς αυτήν την κατεύθυνση, παρά το αυστηρό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τη σύνθεση του Δ.Σ. της Τράπεζας και περιορίζει σημαντικά το φάσμα των διαθέσιμων υποψηφίων. Κατά την πρόσφατη αναθεώρηση και επικαιροποίηση της Πολιτικής Διαφοροποίησης των μελών Δ.Σ. της Τράπεζας (Ιούνιος 2019), η Τράπεζα δεσμεύτηκε ότι θα καταβάλλει προσπάθεια να ενισχύσει μέχρι τα τέλη του 2023 το ποσοστό του μη επαρκώς εκπροσωπούμενου φύλου 5 Η αναθεωρημένη «Πολιτική Διαφοροποίησης μελών Δ.Σ.» είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα της Τράπεζας (www.piraeusbankgroup.com) 52 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 (γυναίκες) στο Δ.Σ. της Τράπεζας στο 25% του συνολικού αριθμού των μελών Δ.Σ. Επιπλέον, το Δ.Σ. έχει δεσμευτεί να αυξήσει στο 33% την εκπροσώπηση του γυναικείου φύλου στην ανώτατη διοίκηση (Δ.Σ., εκτελεστική διοίκηση και οι άμεσα αναφερόμενοι σε αυτούς) μέχρι το 2021. Το γεγονός ότι υπάρχει ευρεία γκάμα προοπτικών στην αίθουσα του Διοικητικού Συμβουλίου σημαίνει ότι το status quo τίθεται σε αμφισβήτηση και επαναξιολογείται με κριτική ματιά και ότι η πληροφόρηση αξιολογείται προσεκτικά. Η επιτευχθείσα πολυμορφία των μελών του Δ.Σ. συμβάλλει αποτελεσματικά στην έκφραση διαφορετικών απόψεων, στην αποφυγή της «συναινετικής ομαδικής σκέψης» και στον εποικοδομητικό διάλογο μεταξύ των μελών ώστε οι τελικές αποφάσεις να λαμβάνονται με την άσκηση κριτικού ελέγχου από τα μη εκτελεστικά μέλη του Δ.Σ. προς τη Διοίκηση. 2.4 Λειτουργία Το Δ.Σ. αμέσως μετά την εκλογή του συνέρχεται και συγκροτείται σε σώμα και εκλέγει τον Πρόεδρο και έναν ή περισσότερους Αντιπροέδρους και Διευθύνοντες ή Εντεταλμένους Συμβούλους μεταξύ των μελών του. Σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, το RFA και τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές, ο Πρόεδρος του Δ.Σ. δεν ασκεί ταυτόχρονα και καθήκοντα Διευθύνοντος Συμβούλου. Ο Πρόεδρος προΐσταται του Δ.Σ., προεδρεύει στις συνεδριάσεις του, και όταν απουσιάζει ή κωλύεται, τον αναπληρώνει ένας από τους Αντιπροέδρους του Δ.Σ. και αυτούς άλλο μέλος που ορίζεται με απόφαση του Δ.Σ.. Σύμφωνα με το καταστατικό, χρέη Γραμματέα του Δ.Σ. εκτελεί ένα από τα μέλη του ή οποιοσδήποτε τρίτος ο οποίος ορίζεται από το Δ.Σ.. Το Δ.Σ. έχει αναθέσει με σχετική απόφασή του την υποστήριξη των εργασιών του σε ικανό, εξειδικευμένο και έμπειρο Εταιρικό Γραμματέα, ο οποίος παρίσταται στις συνεδριάσεις του. Το Δ.Σ. συγκαλείται από τον Πρόεδρο ή τον αναπληρωτή του και συνεδριάζει στην έδρα της Τράπεζας ή με τηλεδιάσκεψη, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις του Καταστατικού και του εταιρικού νόμου, όπως εκάστοτε ισχύει, τουλάχιστον μία φορά το μήνα. Το Δ.Σ. δύναται να συνεδριάζει έγκυρα και σε κάθε τόπο στην ημεδαπή ή την αλλοδαπή όπου η Τράπεζα έχει εγκατάσταση επιχειρηματικής δραστηριότητας ή θυγατρικό πιστωτικό ίδρυμα. Σύμφωνα με τα οριζόμενα στο ισχύον RFA, το Δ.Σ. ενημερώνει τον Εκπρόσωπο και τον Παρατηρητή του ΤΧΣ για τις δραστηριότητες και τις αποφάσεις του Δ.Σ. και προς αυτό το σκοπό γνωστοποιεί στους προαναφερόμενους τις ημερομηνίες των συνεδριάσεων του Δ.Σ.. Η εν λόγω γνωστοποίηση αποστέλλεται γραπτώς τουλάχιστον τρεις (3) εργάσιμες ημέρες πριν τη συνεδρίαση και περιλαμβάνει τουλάχιστον τα ακόλουθα: (α) την ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης και, (β) το σχετικό υλικό, πληροφορίες και συνοδευτικά έγγραφα. Σε περίπτωση μη τήρησης της ανωτέρω προθεσμίας, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ έχει δικαίωμα να αιτηθεί γραπτώς προς τον Πρόεδρο του Δ.Σ. την αναβολή της συνεδρίασης η οποία προσδιορίζεται το νωρίτερο τρεις (3) εργάσιμες ημέρες μετά και με την προϋπόθεση ότι έχουν παρασχεθεί οι σχετικές πληροφορίες. Το Δ.Σ. βρίσκεται σε απαρτία και συνεδριάζει έγκυρα όταν είναι παρόντα ή αντιπροσωπεύονται σ’ αυτό τουλάχιστον τα μισά συν ένα από τα μέλη του, ποτέ όμως δεν επιτρέπεται ο αριθμός των μελών που είναι παρόντα να είναι μικρότερος από πέντε (5). Για να ευρεθεί ο αριθμός απαρτίας παραλείπεται το τυχόν κλάσμα. Όταν το Δ.Σ. συνεδριάζει με τηλεδιάσκεψη, τα μέλη που συμμετέχουν στην τηλεδιάσκεψη θεωρούνται φυσικά παρόντες. Οι αποφάσεις του Δ.Σ. λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία παρόντων και αντιπροσωπευόμενων μελών, εκτός εάν ο νόμος ή το καταστατικό ορίζει διαφορετικά. Η κατάρτιση και υπογραφή πρακτικού από όλα τα μέλη του Δ.Σ. ή τους αντιπροσώπους τους ισοδυναμεί με απόφαση του Δ.Σ., ακόμη και αν δεν έχει προηγηθεί συνεδρίαση. Οι συζητήσεις και αποφάσεις του Δ.Σ. καταχωρούνται περιληπτικά σε ειδικό βιβλίο που μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά. Ύστερα από αίτηση μέλους του Δ.Σ., ο Πρόεδρος υποχρεούται να καταχωρίσει στα πρακτικά ακριβή περίληψη της γνώμης 53 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 του. Η γνώμη της μειοψηφίας καταγράφεται επίσης στα Πρακτικά, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο RFA. Στο βιβλίο αυτό καταχωρείται επίσης κατάλογος των παραστάντων ή αντιπροσωπευθέντων κατά τη συνεδρίαση μελών του Δ.Σ.. Τα πρακτικά του Δ.Σ. υπογράφονται από όλα τα παραστάντα μέλη του Δ.Σ. και το Γραμματέα του Δ.Σ. Αντίγραφα ή αποσπάσματα των πρακτικών εκδίδονται επισήμως από τον Πρόεδρο, ή άλλο πρόσωπο που ορίζεται με απόφαση του Δ.Σ., χωρίς να απαιτείται άλλη επικύρωσή τους. Οι υπογραφές των μελών του Δ.Σ. ή των αντιπροσώπων τους μπορούν να αντικατθίστανται με ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφιας (email) ή τηλεομοιοτυπίας (telefax), σύμφωνα με την εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 3864/2010, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ στο Δ.Σ. της Τράπεζας έχει τα εξής ειδικά δικαιώματα: (α) το δικαίωμα να ζητεί τη σύγκληση της Γενικής Συνέλευσης των μετόχων (β) το δικαίωμα αρνησικυρίας στη λήψη οποιασδήποτε απόφασης του Δ.Σ. της Τράπεζας: i. σχετικής με τη διανομή μερισμάτων και την πολιτική παροχών και πρόσθετων απολαβών (bonus) προς τον Πρόεδρο, τον Διευθύνοντα Σύμβουλο και τα λοιπά Μέλη του Δ.Σ., καθώς και για όσους έχουν τη θέση ή εκτελούν καθήκοντα Γενικού Διευθυντή, καθώς και για τους Αναπληρωτές τους. ii. εφόσον η υπό συζήτηση απόφαση δύναται να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα των καταθετών ή να επηρεάσει σοβαρά τη ρευστότητα ή τη φερεγγυότητα ή την εν γένει συνετή και εύρυθμη λειτουργία του πιστωτικού ιδρύματος (όπως επιχειρηματική στρατηγική, διαχείριση στοιχείων ενεργητικού κλπ). iii. που αφορά σε εταιρικές πράξεις της παραγράφου 3 του άρθρου 7Α του Ν. 3864/2010 και η οποία απόφαση δύναται να επηρεάσει σημαντικά τη συμμετοχή του Ταμείου στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας. (γ) το δικαίωμα να ζητεί την αναβολή επί τρεις εργάσιμες ημέρες της Συνεδρίασης του Δ.Σ. της Τράπεζας, προκειμένου να λάβει οδηγίες από την Εκτελεστική Επιτροπή του Ταμείου. Το δικαίωμα αυτό μπορεί να ασκηθεί έως το πέρας της συνεδρίασης του Δ.Σ. της Τράπεζας. (δ) το δικαίωμα να ζητεί τη σύγκληση του Δ.Σ. (ε) το δικαίωμα να εγκρίνει τον Οικονομικό Διευθυντή (CFO). Κατά την άσκηση των καθηκόντων του ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ λαμβάνει υπόψη του την επιχειρηματική αυτονομία της Τράπεζας. Πέραν των ανωτέρω, δυνάμει του RFA, το ΤΧΣ/ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ έχει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα δικαιώματα τα οποία σχετίζονται με τη λειτουργία των οργάνων της Τράπεζας: ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ στο Δ.Σ. της Τράπεζας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει ως Μέλος στις εξής Επιτροπές του Δ.Σ: την Επιτροπή Ελέγχου, την Επιτροπή Κινδύνων, την Επιτροπή Αποδοχών, την Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ., την Επιτροπή Στρατηγικής και την Επιτροπή Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Δ.Σ.. Επιπλέον, Παρατηρητής του ΤΧΣ παρίσταται στις συνεδριάσεις του Δ.Σ. και των ανωτέρω Επιτροπών χωρίς δικαίωμα ψήφου, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ δύναται να ζητά την προσθήκη θεμάτων ημερήσιας διάταξης στις συνεδριάσεις του Δ.Σ. και των Επιτροπών της Τράπεζας στις οποίες συμμετέχει ως Μέλος, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ δύναται να ζητά την προσθήκη θεμάτων ημερήσιας διάταξης σε Γενική Συνέλευση που συγκαλεί το Δ.Σ. της Τράπεζας, το ΤΧΣ διατυπώνει την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του αναφορικά με έναν αριθμό θεμάτων που χαρακτηρίζονται ως ουσιώδη, μεταξύ των οποίων: (α) η πολιτική συνδεδεμένων οφειλετών (connected borrowers) και τυχόν τροποποιήσεις, αναθεωρήσεις ή παρεκκλίσεις από αυτή, (β) σημαντικές σε αξία συναλλαγές και εταιρικοί μετασχηματισμοί καθώς και (γ) η πολιτική διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων καθώς και τυχόν 54 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 τροποποιήσεις, αναθεωρήσεις ή παρεκκλίσεις από αυτήν, το ΤΧΣ δύναται να επισκοπεί την ετήσια αξιολόγηση του Δ.Σ.. Επιπλέον, βάσει της κατά τις διατάξεις του άρθρου 10 του Ν. 3864/2010 αξιολόγησης που διενεργεί το ίδιο ή της επισκόπησης της ετήσιας αυτό-αξιολόγησης του Δ.Σ., το ΤΧΣ δύναται να προβεί σε συγκεκριμένες προτάσεις για βελτιώσεις και τυχόν αλλαγές στο πλαίσιο Εταιρικής Διακυβέρνησης της Τράπεζας, το ΤΧΣ παρακολουθεί την υλοποίηση του πλαισίου διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων της Τράπεζας καθώς και την απόδοση της Τράπεζας σε σχέση με αυτά. Κατά το 2019, το Δ.Σ. της Τράπεζας πραγματοποίησε δέκα εννέα (19) συνεδριάσεις. Στον κατωτέρω Πίνακα, αποτυπώνεται το ποσοστό συμμετοχής των μελών του Δ.Σ. και των Επιτροπών στις συνεδριάσεις τους. Διοικητικό Συμβούλιο Επιτροπή Ανάδειξης Επιτροπή Κινδύνων Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. Επιτροπή Αποδοχών Επιτροπή Ελέγχου Επιτροπή Δεοντολογίας & Διακυβέρνησης Δ.Σ. Συνολικός Συνολικός Συνολικός Μέσος Συνολικός Συνολικός Συνολικός Μέσος όρος αριθμός Μέσος όρος αριθμός Μέσος όρος αριθμός όρος αριθμός Μέσος όρος Μέσος όρος αριθμός αριθμός συμμετοχής Συνεδριάσε συμμετοχής Συνεδριάσε συμμετοχής Συνεδριάσε συμμετοχ Συνεδριάσε συμμετοχής συμμετοχής Συνεδριάσε Συνεδριάσεων ων ων ων ής ων ων 92% 19 Ποσοστό Συμμετοχής Αριθμός Συνεδριάσε ων Ποσοστό Συμμετοχής Αριθμός Συνεδριάσε ων Ποσοστό Συμμετοχής 93% Γεώργιος Χαντζηνικολάου 100% 19/19 - - - - - Karel De Boeck 84% 16/19 93% 13/14 - - 100% 19/19 - - - 83% 15/18 - - 95% 18/19 - Arne Berggren 84% 16/19 Enrico Tommaso Cucchiani 79% David Hexter Σολομών Μπεράχας 6 Συνολικός αριθμός Συνεδριάσε ων 83% 3 89% 10 Αριθμός Συνεδριάσεων Ποσοστό Συμμετοχής Αριθμός Συνεδριάσε ων Ποσοστό Συμμετοχής Αριθμός Συνεδριάσε ων - - - 100% 3/3 100% 10/10 - - 92% 12/13 67% 2/3 90% 9/10 - - - - - 50% 1/2 - - - - - - - - 100% 2/2 - - - - - 100% 6/6 - - 100% 3/3 100% 10/10 71% 10/14 100% 6/6 100% 6/6 84% 11/13 67% 2/3 70% 7/10 15/19 - - 83% 5/6 83% 5/6 - - 67% 2/3 80% 8/10 89% 17/19 93% 13/14 83% 5/6 - - 100% 13/13 67% 2/3 80% 8/10 100% 19/19 100% 14/14 100% 6/6 - - 100% 13/13 100% 3/3 - - Alexander Blades 89% 17/19 93% 13/14 100% 6/6 100% 6/6 - - 100% 3/3 90% 9/10 Per Anders Fasth* 100% 18/18 92% 12/13 80% 4/5 80% 4/5 92% 11/12 100% 3/3 100% 9/9 Χρήστος Μεγάλου* Γεώργιος Γεωργακόπουλος* Βενετία Κοντογούρη 6 Μέσος όρος συμμετοχής Ποσοστό Συμμετοχής Ονοματεπώνυμο 91% Επιτροπή Στρατηγικής Αριθμός Ποσοστό Αριθμός Συνεδριάσε Συμμετοχ Συνεδριάσε ων ής ων Περικλής 100% 1/1 Δοντάς** *Διαφοροποιήσεις στο συνολικό αριθμό των συνεδριάσεων Δ.Σ./ Επιτροπών Δ.Σ. οφείλονται στην ημερομηνία αντικατάστασης του εν λόγω προσώπου. **Η παρουσία του κ. Δοντά σε τυχόν συνεδριάσεις των Επιτροπών Δ.Σ. του μήνα Δεκεμβρίου δεν αποτυπώνεται στον ανωτέρω πίνακα καθώς η πραγματοποίησή τους προηγήθηκε της συνεδρίασης του Δ.Σ κατά την οποία εξελέγη ως νέο, Ανεξάρτητο Εκτελεστικό Μέλος, εκπρόσωπος του ΤΧΣ. 2.5 Αρμοδιότητες Σύμφωνα με το άρθρο 15 του Καταστατικού της Τράπεζας, το Δ.Σ. εκπροσωπεί την Τράπεζα και είναι αρμόδιο να αποφασίζει, χωρίς κανένα περιορισμό, για κάθε θέμα που αφορά στη διοίκηση της Τράπεζας, τη διαχείριση της περιουσίας της και την επιδίωξη γενικά των σκοπών της. Το Δ.Σ. δεν δικαιούται να αποφασίζει για θέματα τα οποία σύμφωνα με το 55 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 νόμο ή το καταστατικό ανήκουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Γενικής Συνέλευσης. Σύμφωνα με το άρθρο 16 του Καταστατικού της, η Τράπεζα εκπροσωπείται από το Δ.Σ., το οποίο δύναται να αναθέτει με απόφασή του την εκπροσώπηση της Τράπεζας, καθώς και την άσκηση όλων ή ορισμένων από τις εξουσίες του ή αρμοδιότητές του, εκτός από αυτές που απαιτούν συλλογική ενέργεια, σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα μέλη ή όχι του Δ.Σ., καθορίζοντας ταυτόχρονα και την έκταση των εξουσιών που τους ανατίθενται. Βάσει των παραπάνω διατάξεων του Καταστατικού, το Δ.Σ. καθορίζει το σύστημα εκπροσώπησης της Τράπεζας, καθώς και τα όρια εντός των οποίων μπορούν να ενεργούν οι εξουσιοδοτημένοι εκπρόσωποι. Στον Κανονισμό της Τράπεζας αναφέρεται ότι πρώτιστη υποχρέωση και καθήκον των μελών του Δ.Σ. είναι η διαρκής επιδίωξη της ενίσχυσης της μακροχρόνιας οικονομικής αξίας της Τράπεζας και η προάσπιση του γενικού εταιρικού συμφέροντος. Αναφέρεται, επίσης, ότι το Δ.Σ. είναι αρμόδιο για την κατάρτιση και έγκριση τεκμηριωμένης Επιχειρησιακής Στρατηγικής με χρονικό ορίζοντα τουλάχιστον ενός έτους και σαφείς επιχειρησιακούς στόχους, τόσο για την ίδια την Τράπεζα όσο και για τον Όμιλο6. Κύριες δραστηριότητες και σημαντικά θέματα που ελήφθησαν υπόψη κατά τη διάρκεια του 2019 Κατά την άσκηση των καθηκόντων του το 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο, μεταξύ άλλων: Σε σχέση με θέματα Εταιρικής Διακυβέρνησης προετοίμασε και προέβη στη σύγκληση της Ετήσιας Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της Τράπεζας, πραγματοποίησε την ετήσια αξιολόγηση του Διοικητικού Συμβουλίου και των Επιτροπών του, προέβη στην αξιολόγηση της απόδοσης του Διευθύνοντος Συμβούλου για το 2018 βάσει κατάλληλα διαμορφωμένου ερωτηματολογίου και ενέκρινε την ενδιάμεση αξιολόγηση του για το 1ο εξάμηνο του 2019, έθεσε και ενέκρινε τους κύριους στόχους επίδοσης (KPIs) του Διευθύνοντος Συμβούλου για το έτος 2019, σύμφωνα με το αναθεωρημένο Business Plan της Τράπεζας, ενέκρινε τον Κανονισμό Λειτουργίας της Επιτροπής Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Δ.Σ. και τις αναθεωρήσεις των Κανονισμών Λειτουργίας της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. και της Επιτροπής Αποδοχών, ενέκρινε την αναθεώρηση της Πολιτικής Διαφοροποίησης Μελών Δ.Σ., ενέκρινε την αναθεώρηση της Πολιτικής Αποδοχών Ομίλου και την υιοθέτηση Πολιτικής Αποδοχών Μελών Δ.Σ. (η οποία κατατέθηκε προς έγκριση και εγκρίθηκε από τη Γ.Σ. των μετόχων της 28 Ιουνίου 2019) κατόπιν σχετικής εισήγησης της Επιτροπής Αποδοχών, ενέκρινε την Πολιτική Σχεδιασμού Διαδοχής Μελών Δ.Σ. (Succession Policy for the Board of Directors) και τη Διαδικασία Σχεδιασμού Διαδοχής Διευθυνοντος Συμβούλου (CEO Succession Planning Process) κατόπιν σχετικής εισήγησης της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ., ενημερωνόταν για θέματα των Επιτροπών του Διοικητικού Συμβουλίου σε μηνιαία βάση. 6Αναλυτικές πληροφορίες για το ρόλο και τις αρμοδιότητες του Δ.Σ. περιλαμβάνονται στον Κανονισμό της Τράπεζας ο οποίος είναι διαθέσιμος στην επίσημη ιστοσελίδα της Τράπεζας. 56 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Σε σχέση με θέματα Ελέγχου και Κανονιστικής Συμμόρφωσης, το Διοικητικό Συμβούλιο ενέκρινε τα ακόλουθα: το πλάνο ενεργειών για το έτος 2019 του Εσωτερικού Ελέγχου και της Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου, την ετήσια Έκθεση του Αρμόδιου Διευθυντικού Στελέχους (ΑΔΣ) για το Ξέπλυμα Χρήματος και τη Χρηματοδότηση της Τρομοκρατίας για το 2018, την Ετήσια Έκθεση της Διεύθυνσης Εσωτερικού Ελέγχου του Ομίλου σχετικά με την Αξιολόγηση του ΣΕΕ το 2018 και την αντίστοιχη έκθεση αξιολόγησης, την Ετήσια Έκθεση της Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου για το 2018, την ‘Έκθεση Αξιολόγησης της καταλληλότητας των μέτρων που έχει λάβει η Τράπεζα αναφορικά με την προστασία και κατάθεση των χρηματοπιστωτικών μέσων και κεφαλαίων των πελατών, σύμφωνα με το Ν.4514/2018. Σε σχέση με θέματα Διαχείρισης Κινδύνων, το Διοικητικό Συμβούλιο ενέκρινε τα ακόλουθα: τις δηλώσεις για την Επάρκεια Κεφαλαίου και Ρευστότητας (CAS/LAS) για το 2019, το Πλαίσιο σχετικά με τη διάθεση ανάληψης Κινδύνου (RAF) για το 2019, τη Στρατηγική Κινδύνων και Κεφαλαίων για το 2019, την Εσωτερική Διαδικασία Αξιολόγησης της Επάρκειας Κεφαλαίου και Ρευστότητας (ICAAP & ILAAP 2019) την ετήσια επισκόπηση του Σχεδίου Ανάκαμψης της Τράπεζας. Το Διοικητικό Συμβούλιο ενημερώθηκε για τα ακόλουθα: την επισκόπηση και εφαρμογή της νέας μεθολογίας επίτευξης αποδόσεων προσαρμοσμένων στον κίνδυνο και το Stress Test που διενεργηθηκε από την ΕΚΤ για το 2018. Σε σχέση με εταιρικές πράξεις και την παροχή εξουσιοδοτήσεων, το Διοικητικό Συμβούλιο ενέκρινε τα ακόλουθα: την υλοποίηση της στρατηγικής συνεργασίας με την εταιρεία Intrum που αφορά στη διαχείριση των απαιτήσεων των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων της Τράπεζας και τμήματος του χαρτοφυλακίου ακινήτων της, την πώληση χαρτοφυλακίου μη εξυπηρετούμενων (NPEs) ναυτιλιακών πιστωτικών ανοιγμάτων (project Nemo), το τελικό σχέδιο αναδιάρθρωσης της εταιρείας «Ελληνική Βιομηχανία Ζάχαρης». Σε σχέση με την παρακολούθηση των δραστηριοτήτων, την οικονομική πληροφόρηση, τις πολιτικές της Τράπεζας και συναφείς ενημερώσεις, το Διοικητικό Συμβούλιο ενέκρινε τα ακόλουθα: τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις του έτους 2018 και τις ενδιάμεσες οικονομικές καταστάσεις του 2019, τον ετήσιο Προϋπολογισμό του Ομίλου για το έτος 2020, την αναθεώρηση της στρατηγικής της Τράπεζας επί των Επιχειρησιακών Στόχων μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων (NPE Operational Targets) για την περίοδο 2019-2021, την αναθεώρηση του Επιχειρηματικού Σχεδίου της Τράπεζας, βάσει του αναθεωρημένου σχεδίου μείωσης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων 2019-2021, 57 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 την αναθεώρηση της Πολιτικής Διαγραφών του Ομίλου, την υλοποίηση προγραμμάτων Οικειοθελούς Αποχώρησης Προσωπικού τον Ιούλιο και Οκτώβριο 2019, την ετήσια επικαιροποίηση του προγράμματος έκδοσης μεσοπρόθεσμων ομολογιών και την υποκατάσταση της PIRAEUS FINANCE PLC ως εκδότριας τίτλων μειωμένης εξασφάλισης από την Τράπεζα Πειραιώς, και την πληρωμή του τοκομεριδίου των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών (CoCos) τον Δεκέμβριο 2019. Το Διοικητικό Συμβούλιο ενημερώθηκε για τα ακόλουθα: την πορεία της θεματικής αναθεώρησης του ΔΠΧΑ 9 και ΔΠΧΑ 16, την ανάθεση εργασιών μη ελεγκτικής φύσεως στους εξωτερικούς ελεγκτές της Τράπεζας. 2.6 Προγράμματα εισαγωγικής κατάρτισης και Εκπαίδευση Μελών Διοικητικού Συμβουλίου Η Τράπεζα εφαρμόζει μία διαδικασία εισαγωγικής κατάρτισης για τα νεοεκλεγέντα/ νεοδιοριζόμενα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου με στόχο να διευκολύνει την κατανόηση των μελών του σχετικά με τη δομή του Ομίλου και της Τράπεζας, το επιχειρηματικό μοντέλο, το προφίλ κινδύνου, τις ρυθμίσεις διακυβέρνησης και το ρόλο τους σε αυτά. Στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα εξασφαλίζει ότι τους παρέχεται όλη η πληροφόρηση και η εκπαίδευση που απαιτείται για να συμβάλλουν αποτελεσματικά στις εργασίες του Διοικητικού Συμβουλίου και στην εκπλήρωση της αποστολής του. Αμέσως μετά την εκλογή ενός νέου μέλους από τη Γενική Συνέλευση των Μετόχων ή το διορισμό του από το Διοικητικό Συμβούλιο, ο Εταιρικός Γραμματέας τους αποστέλλει μία επιστολή συγχαρητηρίων, η οποία συνοδεύεται από ένα λεπτομερές εισαγωγικό πακέτο (ένα «ζωντανό» έγγραφο το οποίο τους παρέχει ευρεία πληροφόρηση για την Τράπεζα και το Διοικητικό Συμβούλιο, αποτελούμενο από υλικό όπως το Καταστατικό, τον Εσωτερικό Κανονισμό, πληροφόρηση σχετικά με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή τους στο Διοικητικό Συμβούλιο, το πρόγραμμα των συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου για το έτος κλπ). Πριν από τη πρώτη συμμετοχή τους σε συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου, τα μέλη γίνονται δεκτά από τον Πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου και συναντώνται με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο και ανώτατα διοικητικά στελέχη της Τράπεζας, με τη δυνατότητα να θέσουν ερωτήσεις σχετικά με την Τράπεζα και τις δραστηριότητές της. Τα νέα μέλη λαμβάνουν επίσης συνοπτική ενημέρωση για θέματα που το Διοικητικό Συμβούλιο αντιμετωπίζει τη δεδομένη χρονική στιγμή ή θα αντιμετωπίσει στο μέλλον. Σε περίπτωση περισσότερων νέων μελών, δύνανται να οργανώνονται εισαγωγικά σεμινάρια τα οποία παρακολουθούνται από τα νέα μέλη. Δεδομένης της αξιολόγησης της καταλληλότητας στην οποία υποβάλλονται τα νέα μέλη, είναι αναμενόμενο και γίνεται δεκτό ότι διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις, την εμπειρία και την τεχνογνωσία για να εκπληρώσουν το ρόλο τους. Εντούτοις, δεν είναι απαραίτητα όλοι ειδικοί σε όλα τα θέματα, τους επιχειρηματικούς τομείς ή πτυχές διακυβέρνησης. Γι αυτό το λόγο, η εκπαίδευση είναι ένας βασικός παράγοντας για τη συνεχή αποτελεσματικότητα του Διοικητικού Συμβουλίου και μία διαρκής δέσμευση των μελών και της Τράπεζας. Η Τράπεζα παρέχει τους απαραίτητους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για την υλοποίηση κατάλληλων εισαγωγικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε συνεχή και εξατομικευμένη βάση. Ο Εταιρικός Γραμματέας, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Ανθρώπινου Δυναμικού Ομίλου, είναι υπεύθυνος για την ανάπτυξη του ετήσιου εκπαιδευτικού προγράμματος. Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψήφιων Μελών Δ.Σ. χορηγεί και επιβλέπει το πρόγραμμα εκπαίδευσης των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου σε συνεχή βάση. Επιπλέον, γίνονται σε τακτική βάση στα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου 58 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 παρουσιάσεις από το προσωπικό και στελέχη της Τράπεζας, προκειμένου να ενημερώνονται για αλλαγές που αφορούν στην Τράπεζα, στο νομικό και στο κανονιστικό πλαίσιο, στις απαιτήσεις της αγοράς και της βιομηχανίας. Επίσης, μία φορά το χρόνο, τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου παρακολουθούν Σεμινάρια Στρατηγικής (strategy days), όπου ανώτατα διοικητικά στελέχη παρουσιάζουν τα αποτελέσματα, τους στόχους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο οργανισμός. Εφόσον απαιτείται, σχεδιάζονται και υλοποιούνται και προσωποποιημένα εκπαιδευτικά προγράμματα. Κατά τη διάρκεια του 2019, οι πρωτοβουλίες εκπαίδευσης για τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου περιλάμβαναν προγράμματα, τα οποία παρακολούθησε η πλειοψηφία των μελών, με τα ακόλουθα θέματα: Mega Trends, τον Σχεδιασμό Εξυγίανσης (Resolution Planning) και την Ελάχιστη Απαίτηση Ιδίων Κεφαλαίων και Επιλέξιμων Υποχρεώσεων (MREL), το πλαίσιο MREL και τις επιπτώσεις αυτού στο επιχειρηματικό μοντέλο της Τράπεζας. 2.7 Αξιολόγηση Δ.Σ. Η αξιολόγηση του Δ.Σ. για το 2019 έχει ανατεθεί σε εξωτερικό ανεξάρτητο σύμβουλο αλλά τα αποτελέσματά της δεν είναι διαθέσιμα κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης λόγω δυσχερειών στις επικοινωνίες εξαιτίας της κρίσης του COVID-19 που βρίσκεται σε εξέλιξη. 3. Επιτροπές Στο πλαίσιο της συνεχούς βελτίωσης του οργανωτικού σχήματος της Τράπεζας και του Ομίλου, έχουν ανατεθεί εξειδικευμένα καθήκοντα στις παρακάτω αναφερόμενες κύριες Επιτροπές. Η λειτουργία των Επιτροπών διέπεται από τον Κανονισμό Λειτουργίας τους, ο οποίος αποτελεί μέρος (παράρτημα) του Κανονισμού Λειτουργίας της Τράπεζας. Ο Κανονισμός Λειτουργίας Επιτροπών αφορά στο σύνολο των Επιτροπών του Δ.Σ. καθώς και των λοιπών Εκτελεστικών & Διοικητικών Επιτροπών, με την επιφύλαξη, ωστόσο, του επιμέρους Κανονισμού Λειτουργίας κάθε Επιτροπής, ο οποίος υπερισχύει κατά το μέτρο που αποκλίνει από τους γενικούς κανόνες που θεσπίζονται από τον Κανονισμό Λειτουργίας Επιτροπών. Σύνθεση και Αρμοδιότητες Επιτροπών: Με την επιφύλαξη των οριζομένων στο νομικό και κανονιστικό πλαίσιο και τους επιμέρους Κανονισμούς Λειτουργίας τους, η σύνθεση, η αποστολή και οι αρμοδιότητες κάθε Επιτροπής καθορίζονται με αποφάσεις του οργάνου που είναι αρμόδιο για τη συγκρότηση ή τον καθορισμό των αρμοδιοτήτων εκάστης Επιτροπής και περιλαμβάνονται σε Πράξεις Προέδρου (εφ’ όσον αφορούν στις Επιτροπές Διοικητικού Συμβουλίου) και Πράξεις Διοίκησης που εκδίδει ο Διευθύνων Σύμβουλος (εφ’ όσον αφορούν στις λοιπές Εκτελεστικές και Διοικητικές Επιτροπές). Λειτουργία Επιτροπών Πρόσκληση: Οι Επιτροπές συνεδριάζουν μετά από πρόσκληση του Προέδρου τους, όσες φορές κρίνεται απαραίτητο για επιτέλεση της αποστολής τους. Η συχνότητα των συνεδριάσεων ορίζεται ανά Επιτροπή με την πράξη σύστασής της ή, εάν δεν ορίζεται, οι διοικητικές Επιτροπές συνεδριάζουν τουλάχιστον μία φορά το μήνα. Η πρόσκληση καθορίζει την ημερήσια διάταξη, τον τόπο και το χρόνο συνεδρίασης της Επιτροπής. Κάθε μέλος Επιτροπής έχει το δικαίωμα να ζητά γραπτώς τη σύγκλησή της για συζήτηση συγκεκριμένων θεμάτων. Τα μέλη των Επιτροπών, συμπεριλαμβανομένων και των αναπληρωματικών, λαμβάνουν τα θέματα της ημερήσιας διάταξης τουλάχιστον δύο (2) ημέρες πριν την ημερομηνία συνεδρίασης. Τα αναπληρωματικά μέλη αναπληρώνουν τα τακτικά σύμφωνα με τα ειδικότερα προβλεπόμενα στον κανονισμό λειτουργίας εκάστης Επιτροπής και, στο πλαίσιο αυτό, συμμετέχουν στις συνεδριάσεις τους, εφ’ όσον παραστεί ανάγκη, κατόπιν σχετικής ειδοποιήσεως από το Γραμματέα της Επιτροπής. 59 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Στον Κανονισμό Λειτουργίας εκάστης Επιτροπής δύναται να προβλέπεται η συμμετοχή στις συνεδριάσεις κάθε Επιτροπής υπαλλήλων, στελεχών ή συμβούλων της Τράπεζας, εφ’ όσον, αναλόγως του τομέα καθηκόντων τους, η συμμετοχή τους κρίνεται απαραίτητη για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της Επιτροπής. Ο ρόλος των εν λόγω προσώπων είναι να εισηγούνται ή να παρέχουν διευκρινίσεις στα θέματα της ημερήσιας διάταξης της Επιτροπής και δεν έχουν δικαίωμα ψήφου κατά τη λήψη των αποφάσεων. Πέραν των προαναφερόμενων, οι Επιτροπές δικαιούνται να προσκαλούν στις συνεδριάσεις τους όσους υπαλλήλους, στελέχη ή συμβούλους της Τράπεζας κρίνουν σκόπιμο ή χρήσιμο, οι οποίοι, πάντως, παρίστανται χωρίς δικαίωμα ψήφου. Απαρτία- αποφάσεις-αναπληρωματικά μέλη: Προκειμένου να ληφθεί απόφαση απαιτείται απαρτία μεγαλύτερη του 50% των μελών της κάθε Επιτροπής με αυτοπρόσωπη παρουσία, είτε στο χώρο συνεδρίασής της είτε σε άλλο χώρο με χρήση τεχνολογιών διάσκεψης. Με την επιφύλαξη επίτευξης απαρτίας κατά τα ανωτέρω, μέλος Επιτροπής μπορεί σε περίπτωση κωλύματος να εξουσιοδοτήσει εγγράφως άλλο μέλος, προκειμένου να το εκπροσωπήσει σε συγκεκριμένη συνεδρίασή της και να ψηφίσει για λογαριασμό του στα θέματα της ημερήσιας διάταξης. Εφόσον στον Κανονισμό Λειτουργίας εκάστης Επιτροπής προβλέπεται η ύπαρξη αναπληρωματικών μελών, το κωλυόμενο μέλος δύναται να εκπροσωπηθεί μόνο από πρόσωπο που έχει ορισθεί ως αναπληρωματικό μέλος. Κανένα μέλος δεν μπορεί να εκπροσωπεί παραπάνω από ένα άλλο μέλος της Επιτροπής. Οι αποφάσεις των Επιτροπών λαμβάνονται με πλειοψηφία 2/3 των παρόντων μελών, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά στην απόφαση για συγκρότηση ή καθορισμό αρμοδιοτήτων της κάθε Επιτροπής. Αναπλήρωση Προέδρου-αντικατάσταση μέλους: Τον Πρόεδρο, σε περίπτωση απουσίας του, αναπληρώνει, με απόφαση αυτού και όπου δεν έχει ήδη ορισθεί, μέλος της Επιτροπής, ή, εάν δεν έχει ληφθεί τέτοια απόφαση, το αρχαιότερο (από πλευράς χρόνου παρουσίας στον Όμιλο) παριστάμενο μέλος της Επιτροπής. Σε περίπτωση παραίτησης ή αποχώρησης μελών ο Πρόεδρος της Επιτροπής εισηγείται είτε την αντικατάστασή τους, είτε τη λειτουργία της Επιτροπής με τα εναπομείναντα μέλη αυτής. Για τη νέα σύνθεση που θα προκύψει μετά την εισήγηση του Προέδρου της Επιτροπής και τη λήψη απαιτούμενων εγκρίσεων από το αρμόδιο εγκριτικό όργανο της Τράπεζας, θα ακολουθεί σχετική Πράξη Προέδρου ή άλλη απόφαση αρμοδίου οργάνου. Τήρηση Πρακτικών- Γραμματεία: Σε όλες τις συνεδριάσεις των Επιτροπών τηρούνται πρακτικά τα οποία επικυρώνονται από τον Πρόεδρο και τον Εκτελεστικό Γραμματέα ή τον Γραμματέα τους. Εάν έχει ορισθεί Εκτελεστικός Γραμματέας, είναι αρμόδιος να συλλέγει υλικό και πληροφορίες που είναι χρήσιμες ή αναγκαίες για το έργο της Επιτροπής, προτείνει στον Πρόεδρο της Επιτροπής θέματα για την ημερήσια διάταξη, διενεργεί την αλληλογραφία της Επιτροπής με τις υπηρεσιακές μονάδες και παρακολουθεί την κοινοποίηση των αποφάσεων της Επιτροπής στις εμπλεκόμενες μονάδες τόσο σε επίπεδο Τράπεζας όσο και Ομίλου. Ο Γραμματέας της κάθε Επιτροπής είναι υπεύθυνος να ενημερώνει εγγράφως τα μέλη, μετά από συνεργασία με τον Πρόεδρο της Επιτροπής, για την ημερήσια διάταξη, το χώρο και τον χρόνο διεξαγωγής της Επιτροπής, να φροντίζει για την έγκαιρη και ορθή ενημέρωση των εμπλεκομένων μονάδων κατά την εκάστοτε συνεδρίαση, να οργανώνει τον τόπο διεξαγωγής της Επιτροπής με την απαραίτητη τεχνολογική υποδομή. Ο Γραμματέας οφείλει, επίσης, να τηρεί το αρχείο των Πρακτικών με επιμέλεια και σε ασφαλές σημείο. Γραμματειακή υποστήριξη των Επιτροπών της Τράπεζας παρέχεται, εφόσον ζητηθεί, κατά περίπτωση από την Εταιρική Διακυβέρνηση και Εταιρική Γραμματεία Διοικητικού Συμβουλίου. Σε κάθε περίπτωση, ο Πρόεδρος της Επιτροπής ορίζει τον Γραμματέα αυτής, εφόσον δεν ορίζεται από τις εκάστοτε Πράξεις Προέδρου ή Διευθύνοντος Συμβούλου. Ειδικές διατάξεις: Εφ’ όσον στις Επιτροπές συμμετέχει ως Μέλος, σύμφωνα με το Ν.3864/2010, ο Εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) τότε επιπλέον ισχύουν, βάσει του RFA, τα ακόλουθα: 60 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Οι ημερομηνίες των συνεδριάσεων, τα προς συζήτηση θέματα κάθε συνεδρίασης, καθώς και τα σχετικά έγγραφα, τίθενται στη διάθεση του Εκπροσώπου και του Παρατηρητή του ΤΧΣ τουλάχιστον πέντε (5) ημερολογιακές ημέρες πριν από τη συνεδρίαση. Τα σχετικά έγγραφα μπορούν να διακινούνται και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ μπορεί να ζητά την προσθήκη θεμάτων στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης της Επιτροπής, υποβάλλοντας αυτά γραπτώς στον Πρόεδρο της Επιτροπής τουλάχιστον μία (1) ημέρα πριν τη συνεδρίαση της Επιτροπής. Ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ δύναται να αιτείται την έκτακτη σύγκληση της Επιτροπής μέσα σε διάστημα επτά (7) ημερολογιακών ημερών από την υποβολή του αιτήματός του στον Πρόεδρο. Το αίτημά του πρέπει να περιλαμβάνει και τα προτεινόμενα θέματα της ημερήσιας διάταξης. Εφόσον ο Πρόεδρος δεν συγκαλέσει την Επιτροπή εντός της ανωτέρω προθεσμίας ή δεν συμπεριλάβει τα προτεινόμενα θέματα στην ημερήσια διάταξη, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ έχει το δικαίωμα να συγκαλεί την Επιτροπή εντός πέντε (5) ημερών από την εκπνοή της ανωτέρω επταήμερης προθεσμίας. Η πρόσκληση θα κοινοποιείται σε όλα τα μέλη της Επιτροπής και τον Παρατηρητή του ΤΧΣ. Ο αριθμός των συνεδριάσεων και η συμμετοχή των μελών στις Επιτροπές αποτυπώνεται συγκεντρωτικά στον ανωτέρω Πίνακα Συμμετοχής Μελών Διοικητικού Συμβουλίου στις συνεδριάσεις Δ.Σ και των σχετικών Επιτροπών. A) Επιτροπές του Διοικητικού Συμβουλίου 1) Επιτροπή Ελέγχου (Audit Committee) Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 καθώς και κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, η σύνθεση της Επιτροπής Ελέγχου, είναι η ακόλουθη: David Hexter Πρόεδρος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Karel De Boeck Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Arne Berggren Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Σολομών Μπεράχας Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Περικλής Δοντάς Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ., Εκπρόσωπος ΤΧΣ Χριστίνα Κουτκιά Εκτελεστική Γραμματέας, Assistant Manager Έφη Σχίζα Γραμματέας, Senior Officer Σημειώνεται ότι κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο εξέλεξε, σε συνέχεια της από 28 Νοεμβρίου 2019 επιστολής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και σύμφωνα με το Ν. 3864/2010, τον κ. Περικλή Δοντά, ως νέο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ., Εκπρόσωπο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, σε αντικατάσταση του κ. Per Anders Fasth. Ως εκ τούτου και βάσει του Ν.3864/2010, μετέχει αυτοδίκαια στην Επιτροπή με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Ελέγχου παρίσταται, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ο Παρατηρητής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. 61 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Διακυβέρνηση- Λειτουργία Η Επιτροπή Ελέγχου αποτελείται από Μη Εκτελεστικά Μέλη του Δ.Σ, στην πλειονότητά τους ανεξάρτητα κατά την έννοια των διατάξεων του Ν.3016/2002. Η Επιτροπή Ελέγχου προεδρεύεται από Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ. το οποίο πληροί τα κριτήρια του άρθρου 10 παρ. 8 του Ν. 3864/2010. Στην Επιτροπή μετέχει ως Μέλος, με πλήρη δικαιώματα ψήφου, o Εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Η Επιτροπή επικουρείται από Εκτελεστικό Γραμματέα και η λειτουργία της διέπεται από την ΠΔ/ΤΕ 2577/2006, το άρθρο 44 του Ν.4449/2017, τις σχετικές επισημάνσεις, διευκρινίσεις και συστάσεις των Εποπτικών Αρχών, καθώς και συμπληρωματικά από τον Κανονισμό Λειτουργίας της. Σημειώνεται ότι ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ελέγχου κ. David Hexter, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό μέλος Δ.Σ., πληροί τα κριτήρια του RFA, έχει μεταξύ άλλων, εκτεταμένη εμπειρία στο τομέα Εσωτερικού Ελέγχου και θεωρείται εμπειρογνώμων κατά την έννοια του άρθρου 10 του Ν. 3864/2010 και του Ν. 4449/2017. Η Επιτροπή στο σύνολό της διαθέτει επαρκή κατάρτιση και εμπειρία για την αποτελεσματική εκτέλεση των καθηκόντων της. Ο Οικονομικός Διευθυντής (Chief Finance Officer - CFO), ο Επικεφαλής Εσωτερικός Ελεγκτής (Group Chief Audit Executive CAE), ο Επικεφαλής Κανονιστικής Συμμόρφωσης (Group Compliance Officer), ο Επικεφαλής του Τομέα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου (Group Chief Risk Officer - CRO), και άλλα στελέχη της Διοίκησης προσκαλούνται να συμμετέχουν στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Ελέγχου. Οι τακτικοί ορκωτοί ελεγκτές λογιστές του Ομίλου προσκαλούνται να συμμετέχουν σε όλες τις συνεδριάσεις. Βάσει του Κανονισμού Λειτουργίας της, η Επιτροπή Ελέγχου συνεδριάζει τέσσερις (4), τουλάχιστον, φορές το χρόνο (εντός εκάστου ημερολογιακού τριμήνου) και εκτάκτως, εάν το απαιτούν οι περιστάσεις. Εντός του 2019, η Επιτροπή Ελέγχου συνεδρίασε συνολικά δεκατρεις (13) φορές και όλες οι αποφάσεις της ελήφθησαν ομόφωνα. Κατά τη διάρκεια κάθε συνεδρίασης, ολοκληρώθηκε η εξέταση και η διευθέτηση όλων των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης, αφού προηγουμένως είχαν διανεμηθεί τα απαιτούμενα πληροφοριακά έγγραφα και είχαν συμμετάσχει, κατά περίπτωση, τα αρμόδια διευθυντικά στελέχη, οι τακτικοί ορκωτοί ελεγκτές και άλλοι εμπειρογνώμονες. Η συμμετοχή των μελών στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Ελέγχου αποτυπώνεται στον ανωτέρω Πίνακα Συμμετοχής Μελών Διοικητικού Συμβουλίου στις συνεδριάσεις Δ.Σ και των σχετικών Επιτροπών. Ρόλος και Αρμοδιότητες Οι κυριότερες αρμοδιότητες της Επιτροπής Ελέγχου βάσει του Κανονισμού Λειτουργίας της είναι: η επίβλεψη και αξιολόγηση των διαδικασιών κατάρτισης των ετήσιων και ενδιάμεσων χρηματοοικονομικών καταστάσεων του Ομίλου και της Τράπεζας πριν τη δημοσίευσή τους. η επίβλεψη του διενεργούμενου από τους τακτικούς ορκωτούς ελεγκτές - λογιστές ελέγχου των ετήσιων και η επισκόπηση των ενδιάμεσων χρηματοοικονομικών καταστάσεων του Ομίλου και της Τράπεζας και η σε τακτική βάση συνεργασία μαζί τους. η διασφάλιση της ανεξαρτησίας των ορκωτών ελεγκτών-λογιστών, σύμφωνα με την εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία η υποβολή πρότασης προς το Διοικητικό Συμβούλιο για την επιλογή των τακτικών ορκωτών ελεγκτών λογιστών. Η Επιτροπή υποβάλλει επίσης, όποτε το κρίνει σκόπιμο, πρόταση για την αντικατάσταση ή την εναλλαγή τους, και είναι υπεύθυνη για τη διαδικασία επιλογής ορκωτών ελεγκτών λογιστών σύμφωνα με το άρθρο 16 του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2014 σε συνδυασμό με το άρθρο 44 του Ν.4449/2017 και το άρθρο 13 του Ν. 3864/2010. η υποβολή προτάσεων για την αντιμετώπιση των αδυναμιών που έχουν διαπιστωθεί και η παρακολούθηση της 62 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 εφαρμογής των μέτρων που αποφασίζονται από το Διοικητικό Συμβούλιο. η υποβολή προτάσεων για τις ειδικές περιοχές όπου επιβάλλεται η διενέργεια πρόσθετων ελέγχων από τους εσωτερικούς ή εξωτερικούς ελεγκτές. η παρακολούθηση και η ετήσια αξιολόγηση της επάρκειας και αποτελεσματικότητας του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) σε επίπεδο Τράπεζας και Ομίλου, με βάση τα σχετικά στοιχεία και πληροφορίες που παρέχονται από τον Εσωτερικό Έλεγχο Ομίλου (ΕΕΟ) καθώς και από τους τακτικούς ορκωτούς ελεγκτές λογιστές και άλλα εποπτικά όργανα. η αξιολόγηση του έργου του Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου, με έμφαση σε θέματα που σχετίζονται με το βαθμό ανεξαρτησίας του, την ποιότητα και το εύρος των ελέγχων που διενεργεί, τις προτεραιότητες που προσδιορίζονται από μεταβολές του οικονομικού περιβάλλοντος, των συστημάτων και του επιπέδου των κινδύνων και την εν γένει αποτελεσματικότητα της λειτουργίας του. ο προσδιορισμός του εύρους κάλυψης και η επιλογή και ανάθεση περιοδικά, τουλάχιστον ανά τριετία, σε ορκωτούς, ελεγκτές-λογιστές της αξιολόγησης της επάρκειας του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου. η παρακολούθηση και αξιολόγηση σε ετήσια βάση, του έργου της Διεύθυνσης Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου. η παρακολούθηση και αξιολόγηση σε ετήσια βάση, της Έκθεσης του Αρμόδιου Διευθυντικού Στελέχους (ΑΔΣ) για το Ξέπλυμα Χρήματος και τη Χρηματοδότηση της Τρομοκρατίας. Τρόπος εκπλήρωσης των καθηκόντων της Επιτροπής Ελέγχου κατά τη διάρκεια του 2019 Αναφορικά με τις χρηματοοικονομικές αναφορές η Επιτροπή Ελέγχου: Επισκόπησε τις ουσιώδεις λογιστικές εκτιμήσεις και παραδοχές του Ομίλου και της Τράπεζας και την εφαρμογή αυτών στις ετήσιες και ενδιάμεσες τριμηνιαίες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Επισκόπησε τις ενδιάμεσες τριμηνιαίες και ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις πριν τη δημοσίευσή τους, συζητώντας και ζητώντας διευκρινίσεις σχετικά με τα εφαρμοζόμενα λογιστικά πρότυπα και εισηγήθηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο την έγκρισή τους. Ενημερώθηκε για την πρόοδο της εφαρμογής του ΔΠΧΑ 16 (IFRS 16 «Μισθώσεις») το οποίο υιοθετήθηκε από τον Όμιλο και την Τράπεζα την 1 Ιανουαρίου 2019. Ενημερώθηκε σχετικά με τροποποιήσεις των λογιστικών πολιτικών σύμφωνα με το RFA (Relationship Framework Agrrement) με το ΤΧΣ. Αναφορικά με το Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ), η Επιτροπή Ελέγχου: Προώθησε τη συνεχή ενδυνάμωση του ΣΕΕ, η οποία αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για το Διοικητικό Συμβούλιο και τη Διοίκηση του Ομίλου, καθώς και τη διαδικασία ανάπτυξης και ενσωμάτωσης κατάλληλων ελεγκτικών μηχανισμών, με στόχο την περαιτέρω βελτίωση της διαχείρισης των λειτουργικών κινδύνων που αντιμετωπίζει ο Όμιλος στο σύνολο των λειτουργιών του. Η Επιτροπή Ελέγχου επίσης ενημερώθηκε για την πρόοδο του έργου «Ενδυνάμωση του ΣΕΕ». Αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα του ΣΕΕ και τις τυχόν εξελίξεις που το επηρεάζουν. Για την πραγματοποίηση της αξιολόγησης, η Επιτροπή Ελέγχου: Συζήτησε με τη Διοίκηση τις αδυναμίες του συστήματος εσωτερικού ελέγχου, καθώς και την εφαρμογή των διορθωτικών μέτρων που υιοθετήθηκαν ύστερα από τις συστάσεις των εσωτερικών και εξωτερικών ελεγκτών, 63 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 καθώς και των εποπτικών αρχών. Εξέτασε και συζήτησε εκθέσεις και πληροφορίες σχετικά με το ΣΕΕ, μέσα από τις υποβληθείσες Τριμηνιαίες Εκθέσεις του Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου Επισκόπησε την Ετήσια Έκθεση Λειτουργίας του ΣΕΕ για το 2018, η οποία υποβλήθηκε συνοδευόμενη από την αντίστοιχη αξιολόγηση στην Τράπεζα της Ελλάδος - σύμφωνα με τις διατάξεις της ΠΔΤΕ 2577/9.3.2006 – τον Ιούνιο του 2019, η οποία συντάσσεται από τον Εσωτερικό Έλεγχο Ομίλου, υποβλήθηκε στη Διοίκηση και εγκρίθηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο μέσω της Επιτροπής Ελέγχου. Η αντίστοιχη έκθεση για το 2019 θα επισκοπηθεί από την Επιτροπή Ελέγχου και θα σταλεί στη ΤτΕ τον Ιούνιο του 2020. Έλαβε γνώση των ελέγχων της ΤτΕ και ανέθεσε στον Εσωτερικό Έλεγχο επιπλέον ειδικούς ελέγχους. Αναφορικά με τους Τακτικούς Ορκωτούς Ελεγκτές, η Επιτροπή Ελέγχου: Εξέτασε τo πρόγραμμα ελέγχου και τη μεθοδολογία του τακτικού ορκωτού ελεγκτή του ετήσιου ελέγχου και ενδιάμεσης επισκόπησης, της αναλυτικής έκθεσης ελέγχου και των ευρημάτων ελέγχου. Επισκόπησε και πρότεινε στο Δ.Σ. την αμοιβή της Deloitte για ελεγκτικές και επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές εργασίες για το έτος που έληξε 31 Δεκεμβρίου 2019. Για το 2019, το συνολικό ποσό της αμοιβής ανήλθε σε € 4 εκατ. εκ των οποίων € 1 εκατ. ή 18% αφορούσε επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες. Όλες οι μη ελεγκτικές υπηρεσίες που παρασχέθηκαν από τον τακτικό ορκωτό ελεγκτή προεγκρίθηκαν από την Επιτροπή Ελέγχου σύμφωνα με την πολιτική ανεξαρτησίας του ελεγκτή που επιβεβαιώνει ότι οι παρεχόμενες υπηρεσίες δεν επηρεάζουν την ανεξαρτησία σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 537/2014, και σε συνδυασμό με το Ν.4449/2017. Περαιτέρω ανάλυση των αμοιβών των τακτικών ελεγκτών για κάθε ένα από τα δύο τελευταία οικονομικά έτη βρίσκεται στη Σημείωση 46 των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. H Deloitte, σύμφωνα με τα επαγγελματικά πρότυπα ηθικής δεοντολογίας, παρείχε στην Επιτροπή Ελέγχου γραπτή δήλωση της ανεξαρτησίας της για το 2019. Ζήτησε την παρουσία των τακτικών ορκωτών ελεγκτών σε κάθε συνεδρίαση της Επιτροπής Ελέγχου. Οι τακτικοί ορκωτοί ελεγκτές συμμετείχαν σε όλες τις συνεδριάσεις της Επιτροπής Ελέγχου το 2019. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ελέγχου πραγματοποίησε τακτικές συναντήσεις με τον επικεφαλής/κύριο εταίρο ελέγχου καθόλη τη χρονιά. Αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα της Deloitte ως τακτικού ορκωτού ελεγκτή του Ομίλου και της Τράπεζας μέσω της διαδικασίας αυτοαξιολόγησης της, χρησιμοποιώντας ένα ερωτηματολόγιο το οποίο επικεντρώνεται στην ελεγκτική διαδικασία, στην αποτελεσματικότητάς της και στην ποιότητα του αποτελέσματός της. Αναφορικά με τον Εσωτερικό Έλεγχο, η Επιτροπή Ελέγχου: Παρακολούθησε την υλοποίηση του Ετήσιου Προγράμματος Δράσης του Εσωτερικού Ελέγχου για το έτος 2019 και κατέληξε ότι ο Εσωτερικός Έλεγχος Ομίλου ήταν αποτελεσματικός. Έλαβε γνώση της ανάλυσης του Προγράμματος Δράσης του Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου για το έτος 2020, των πόρων και του προϋπολογισμού, ενέκρινε την εφαρμογή του και το υπέβαλε στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας για την έγκρισή του. Αξιολόγησε την απόδοση και την αποτελεσματικότητα του Επικεφαλής του Εσωτερικού Ελέγχου, ο οποίος αναφέρεται λειτουργικά στον Πρόεδρο της Επιτροπής Ελέγχου και διοικητικά στον Διευθύνοντα Σύμβουλο. Η Επιτροπή Ελέγχου πραγματοποίησε πλήθος συναντήσεων με τον Επικεφαλής του Εσωτερικού Ελέγχου χωρίς τη παρουσία άλλων ανώτατων στελεχών της Διοίκησης. 64 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Σχετικά με τη Κανονιστική Συμμόρφωση Ομίλου, η Επιτροπή Ελέγχου: Παρακολούθησε την υλοποίηση του Ετήσιου Προγράμματος Δράσης της Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου για το έτος 2019 και κατέληξε ότι η Μονάδα Κανονιστικής Συμμόρφωσης ήταν αποτελεσματική. Έλαβε γνώση της ανάλυσης του Προγράμματος Δράσης της Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου για το έτος 2020, ενέκρινε την εφαρμογή του και το υπέβαλε στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας για την έγκρισή του. Επισκόπησε και ενέκρινε την Έκθεση του Αρμόδιου Διευθυντικού Στελέχους (ΑΔΣ) για το Ξέπλυμα Χρήματος και τη Χρηματοδότηση της Τρομοκρατίας για το 2018 βάσει της απόφασης ΕΤΠΘ 281/5/2009 της Τράπεζας της Ελλάδος και την υπέβαλε στο Διοικητικό Συμβούλιο για περαιτέρω έγκριση. Η αντίστοιχη έκθεση για το 2019 επισκοπήθηκε και εγκρίθηκε το Φεβρουάριο του 2020. Αυτοαξιολόγηση Η Επιτροπή Ελέγχου, προέβη στην αυτοαξιολόγησή της για το έτος 2019. Από την επεξεργασία των αποτελεσμάτων προέκυψε ότι η Επιτροπή Ελέγχου επιτέλεσε το έργο της αποτελεσματικά. Ειδικότερα, επισημάνθηκε ότι ως προς τον τρόπο λειτουργίας της, η Επιτροπή εκτέλεσε το έργο της, σύμφωνα με τον έγγραφο Κανονισμό Λειτουργίας της, ο οποίος βρίσκεται σε συμμόρφωση με το ισχύον σχετικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο και έχει εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας. Επιπλέον, το επίπεδο γνώσεων, επαγγελματικής εμπειρίας και διαθεσιμότητας, καθώς και συνεργασίας των μελών της Επιτροπής Ελέγχου διασφάλισε την ανεξαρτησία και την αποδοτικότητα του έργου της. Αναλυτικές πληροφορίες για τις αρμοδιότητες και τον τρόπο λειτουργίας της Επιτροπής Ελέγχου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της Τράπεζας (www.piraeusbankgroup.com). 2) Επιτροπή Κινδύνων (Risk Committee) Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, η σύνθεση της Επιτροπής Κινδύνων, έχει ως ακολούθως: Karel De Boeck Πρόεδρος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Arne Berggren Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. David Hexter Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Alexander Blades Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Σολομών Μπεράχας Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Περικλής Δοντάς Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ., Εκπρόσωπος του ΤΧΣ Ευθύμιος Κυριακόπουλος Εκτελεστικός Γραμματέας, Chief Risk Officer Παναγιώτα Κωτσάκου Γραμματέας, Head 65 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Σημειώνεται ότι κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο εξέλεξε, σε συνέχεια της από 28 Νοεμβρίου 2019 επιστολής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και σύμφωνα με το Ν. 3864/2010, τον κ. Περικλή Δοντά, ως νέο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ., Εκπρόσωπο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, σε αντικατάσταση του κ. Per Anders Fasth. Ως εκ τούτου και βάσει του Ν.3864/2010, μετέχει αυτοδίκαια στην Επιτροπή με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Κινδύνων παρίσταται επίσης, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ο Παρατηρητής του ΤΧΣ. Διακυβέρνηση- Λειτουργία Η Επιτροπή Κινδύνων ορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας και αποτελείται από Μη Εκτελεστικά Μέλη του. Ο αριθμός των μελών της Επιτροπής δεν μπορεί να είναι κατώτερος των τριών (3) και συνολικά δεν πρέπει να υπερβαίνει το 40% (με στρογγυλοποίηση στον πλησιέστερο ακέραιο) του συνολικού αριθμού των μελών του Δ.Σ. Τουλάχιστον το ένα τρίτο (1/3) των μελών (με στρογγυλοποίηση στον πλησιέστερο ακέραιο) πρέπει να πληροί τα κριτήρια ανεξαρτησίας μελών Δ.Σ. σύμφωνα με τον Νόμο 3016/2002 και τη σχετική Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2005/162/EC. Στην Επιτροπή Κινδύνων συμμετέχει ως Μέλος, με πλήρη δικαιώματα ψήφου, ο Εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) στο Δ.Σ. της Τράπεζας. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής Κινδύνων ορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο, πρέπει να πληροί τα κριτήρια του άρθρου 10 παρ.8α) του Ν.3864/2010 και να διαθέτει σημαντική εμπειρία στην εμπορική τραπεζική και κατά προτίμηση στη διαχείριση κινδύνων και κεφαλαίου, καθώς επίσης και εξοικείωση με το τοπικό και διεθνές κανονιστικό πλαίσιο. Η ιδιότητα του Προέδρου του Δ.Σ. είναι ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του Προέδρου της Επιτροπής Κινδύνων, ενώ ο Πρόεδρος της Επιτροπής Κινδύνων δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και Πρόεδρος της Επιτροπής Ελέγχου της Τράπεζας. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής κ.De Boeck έχει, μεταξύ άλλων, εκτεταμένη εμπειρία στη διαχείριση κινδύνων και θεωρείται εμπειρογνώμων κατά την έννοια του άρθρου 10 του Ν.3864/2010. Τα μέλη της Επιτροπής Κινδύνων διαθέτουν στο σύνολό τους επαρκείς γνώσεις και προηγούμενη εμπειρία στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών ή στον κλάδο της εμπορικής τραπεζικής, με τουλάχιστον ένα μέλος εξειδικευμένο στους τομείς Διαχείρισης Κινδύνων και Κεφαλαιακής Επάρκειας, καθώς και εξοικείωση με το τοπικό και διεθνές κανονιστικό πλαίσιο. Η Επιτροπή Κινδύνων επικουρείται από Εκτελεστικό Γραμματέα και Γραμματέα. Εκτελεστικός Γραμματέας ορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο ο Επικεφαλής του Τομέα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου (Chief Risk Officer Ομίλου), ο οποίος ασκεί τα καθήκοντα που εκάστοτε προβλέπονται από το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο (ΠΔΤΕ 2577/2006). Κατά την ενάσκηση των καθηκόντων του, αναφέρεται απευθείας στην Επιτροπή Κινδύνων και υπόκειται στον έλεγχο της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου. Η θητεία των Μελών της Επιτροπής Κινδύνων δεν μπορεί να υπερβαίνει τη θητεία του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά το Διοικητικό Συμβούλιο δικαιούται να τα παύει ή να τα αντικαθιστά οποτεδήποτε. Δεν επιτρέπεται η παρουσία, συμμετοχή και ψηφοφορία Μέλους της Επιτροπής Κινδύνων κατά τη συζήτηση θέματος για το οποίο έχει σύγκρουση συμφερόντων. Δεν εμπίπτουν στην παραπάνω απαγόρευση οι αποφάσεις που αφορούν στον καθορισμό πολιτικής, διαδικασιών, όρων ή κριτηρίων διαχείρισης κινδύνων ή σε άλλα θέματα γενικής εφαρμογής. Σε όλες τις συνεδριάσεις της Επιτροπής τηρούνται πρακτικά, τα οποία επικυρώνονται από τον Πρόεδρο και τον Εκτελεστικό Γραμματέα της Επιτροπής. 66 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Η Επιτροπή συνεδριάζει, με πρόσκληση του Προέδρου της, όσες φορές κρίνει απαραίτητο για επιτέλεση της αποστολής της, αλλά πάντως όχι λιγότερο από μία φορά το μήνα. Εντός του 2019, η Επιτροπή Κινδύνων, προκειμένου να φέρει εις πέρας την αποστολή της, συνεδρίασε συνολικά δεκατέσσερις (14) φορές. Η συμμετοχή των μελών στις συνεδριάσεις της Επιτροπής αποτυπώνεται στον ανωτέρω Πίνακα Συμμετοχής Μελών Διοικητικού Συμβουλίου στις συνεδριάσεις Δ.Σ και των σχετικών Επιτροπών. Η Επιτροπή Κινδύνων έχει, μεταξύ άλλων, ως αποστολή να διασφαλίζει: ότι η Τράπεζα έχει μια καλά καθορισμένη στρατηγική διαχείρισης κινδύνων και κεφαλαίου καθώς και διάθεση ανάληψης κινδύνων. Η διάθεση ανάληψης κινδύνων της Τράπεζας θα πρέπει να διαρθρώνεται μέσα από μια σειρά ποσοτικών και ποιοτικών διατυπώσεων, περιλαμβανομένων συγκεκριμένων επιπέδων ανοψής, για τις κύριες κατηγορίες αναλαμβανόμενων κινδύνων, ότι καλύπτονται αποτελεσματικά όλες οι μορφές κινδύνων (περιλαμβανομένου του λειτουργικού κινδύνου) που συνδέονται με τη δραστηριότητα της Τράπεζας, ότι η διάθεση ανάληψης κινδύνων της Τράπεζας είναι σαφέστατα γνωστοποιημένη σε όλη την Τράπεζα και αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία θεσπίζονται οι επιμέρους πολιτικές διαχείρισης κινδύνων και τα όρια κινδύνων σε επίπεδο Τράπεζας και Ομίλου, τον ενοποιημένο έλεγχο διαχείρισης κινδύνων, την εξειδικευμένη αντιμετώπισή τους συντονισμό στο επίπεδο της Τράπεζας και του Ομίλου της. και τον απαιτούμενο Ρόλος και αρμοδιότητες Η Επιτροπή Κινδύνων, έχει την ευθύνη άσκησης των καθηκόντων που καθορίζονται στον νόμο και στον Κανονισμό Λειτουργίας της, ώστε να είναι σε θέση να υποβοηθά το Διοικητικό Συμβούλιο στο έργο του σε σχέση ιδίως με την: ύπαρξη της κατάλληλης στρατηγικής για την ανάληψη των κινδύνων και τον καθορισμό αποδεκτών ανωτάτων ορίων ανάληψης κινδύνων, καθώς επίσης και την εποπτεία της εφαρμογής τους, καθιέρωση αρχών και κανόνων που θα διέπουν τη διαχείριση κινδύνων όσον αφορά στην αναγνώριση, πρόβλεψη, μέτρηση, παρακολούθηση, έλεγχο και αντιμετώπισή τους, ανάπτυξη εσωτερικού συστήματος διαχείρισης κινδύνων και την ενσωμάτωση κατάλληλων πολιτικών διαχείρισης κινδύνων στη λήψη των επιχειρηματικών αποφάσεων, συμμόρφωση της Τράπεζας και του Ομίλου μέσω αυστηρών και αξιόπιστων διαδικασιών με όσα προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία διαχείρισης κινδύνων. Επίσης, η Επιτροπή Κινδύνων ελέγχει την ανεξαρτησία, επάρκεια και αποτελεσματικότητα της λειτουργίας της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων της Τράπεζας και του Ομίλου. Τρόπος εκπλήρωσης των καθηκόντων της Επιτροπής Κινδύνων κατά τη διάρκεια του 2019 Αξιολόγησε και διατύπωσε εισηγήσεις προς το Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με σημαντικές στρατηγικές δράσεις/πράξεις προτεραιότητας που απαιτούσαν την έγκριση του τελευταίου και σχετίζονταν με τη διαχείριση κινδύνων. όπως ενδεικτικά για: τη Στρατηγική Διαχείρισης Κινδύνων & Κεφαλαίου και Πλαίσιο Διάθεσης Ανάληψης Κινδύνων 67 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 τους αναθεωρημένους Eπιχειρησιακούς Στόχους Μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων 2019-2021 (NPE Operational Targets) την υλοποίηση της Συναλλαγής για τη διαχείριση πιστώσεων (NPE Servicing) καθώς και τη διαδικασία αξιολόγησης δυνητικών λειτουργικών κινδύνων τις Συναλλαγές Πωλήσεων Μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων το Σχήμα Προστασίας Ενεργητικού (Ηρακλής) και τις Τιτλοποιήσεις Μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων τις εποπτικές Aσκήσεις Προσωμείωσης Ακραίων Κταστάσεων (ΕΒΑ Stress Test Exercises) τα Σχέδια δράσης που αφορούν στα αποτελέσματα των εποπτικών αξιολογήσεων Αξιολόγησε την επάρκεια και αποτελεσματικότητα των πολιτικών διαχείρισης κινδύνων της Τράπεζας και του Ομίλου και ιδίως της συμμόρφωσης προς τα εγκεκριμένα όρια διάθεσης ανάληψης κινδύνων, Αξιολόγησε και παρείχε σύσταση προς το Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με αιτήματα πίστωσης που απαιτούν την έγκριση του Διοικητικού Συμβουλίου και αφορούν σε εξυπηρετούμενα και μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα, Άσκησε εποπτεία και ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με την εξέλιξη των κύριων δεικτών κινδύνων, της παραγωγής και ενίσχυσης κεφαλαίων, τις προσαρμοσμένες αποδόσεις για τον αναλαμβανόμενο κίνδυνο των δανειακών χαρτοφυλακίων καθώς και τις δράσεις ενίσχυσης της κουλτούρας διαχείρισης κινδύνων, Άσκησε εποπτεία και ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με τη συνολική διαχείριση του δανειακού χαρτοφυλακίου, όπου συμπεριλαμβάνονται: εξυπηρετούμενα ανοίγματα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα (NPEs & NPLs) και επιχειρησιακοί στόχοι για τη μείωσή τους Άσκησε εποπτεία (από κοινού με την Επιτροπή Ελέγχου) και ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με την πρόοδο υλοποίησης των σχεδίων δράσης που αφορούν στα αποτελέσματα των εποπτικών αξιολογήσεων, Επισκόπησε (από κοινού με την Επιτροπή Ελέγχου) και ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με την πρόοδο εφαρμογής στρατηγικών έργων που αφορούν στη διαχείριση του λειτουργικού κινδύνου και στην ενίσχυση του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου, Αξιολόγησε και εισηγήθηκε προς το Διοικητικό Συμβούλιο των αναφορών της Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου σχετικά με το σχεδιασμό, την τεκμηρίωση, την περιοδική επαναξιολόγηση και την παρακολούθηση: της εφαρμογής της Διαδικασίας Εσωτερικής Αξιολόγησης Επάρκειας Κεφαλαίου, της εφαρμογής της Διαδικασίας Εσωτερικής Αξιολόγησης Επάρκειας Ρευστότητας, και του Σχεδίου Ανάκαμψης Αξιολόγησε και εισηγήθηκε προς το Διοικητικό Συμβούλιο, όπου απαιτείται, σχετικά με πολιτικές που συνδέονται με τη διαχείριση κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων ενδεικτικά της ΔΠΧΑ9 - Πολιτικής Προβλέψεων για Απομειώσεις από Δάνεια και Απαιτήσεις κατά Πελατών, Πολιτικής Διαγραφών Επισφαλών Απαιτήσεων, Πολιτικής Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (internal control) και Εγχειριδίου Λειτουργίας Εταιρίας Διαχείρισης Πιστώσεων (Πιστωτική Πολιτική). Αναλυτικές πληροφορίες για τις αρμοδιότητες και τον τρόπο λειτουργίας της Επιτροπής Κινδύνων είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της Τράπεζας (www.piraeusbankgroup.com). 68 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 3) Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επιτροπή Αποδοχών Κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, η σύνθεση της Επιτροπής Αποδοχών είχε ως κατωτέρω: Arne Berggren Πρόεδρος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Enrico Tommaso Cucchiani Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Βενετία Κοντογούρη Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Alexander Blades Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Περικλής Δοντάς Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ., Εκπρόσωπος του ΤΧΣ Μαρία Ζαπάντη Γραμματέας, Εταιρική Γραμματέας, Senior Director Εταιρικής Διακυβέρνησης & Εταιρικής Γραμματείας Δ.Σ. Σημειώνεται ότι κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο εξέλεξε, σε συνέχεια της από 28 Νοεμβρίου 2019 επιστολής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και σύμφωνα με το Ν. 3864/2010, τον κ. Περικλή Δοντά, ως νέο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ., Εκπρόσωπο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, σε αντικατάσταση του κ. Per Anders Fasth. Ως εκ τούτου και βάσει του Ν.3864/2010, μετέχει αυτοδίκαια στην Επιτροπή με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Η κα Αναστασία Μακαριγάκη, Ανώτερη Γενική Διευθύντρια, Ανθρώπινο Δυναμικό Ομίλου, κατόπιν της αντικατάστασής της στις 13 Μαρτίου 2020, έπαψε να είναι Εκτελεστική Γραμματέας της Επιτροπής. Επιπλέον, Παρατηρητής του ΤΧΣ παρίσταται στις συνεδριάσεις της Επιτροπής, χωρίς δικαίωμα ψήφου. Διακυβέρνηση – Λειτουργία Σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας της που αναθεωρήθηκε τον Ιούνιο του 2019, η Επιτροπή Αποδοχών ορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας και απαρτίζεται, κατ’ ελάχιστον από τρία (3) μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου ενώ ο συνολικός αριθμός των μελών της δεν υπερβαίνει το 40% του συνολικού αριθμού των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου μεταξύ των οποίων και ο Εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας ο οποίος συμμετέχει με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Τα μέλη στην πλειοψηφία τους, περιλαμβανομένου του Προέδρου της, πρέπει να είναι ανεξάρτητα, κατά την έννοια του άρθρου 4 του Ν.3016/2002, όπως ισχύει. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής πρέπει να είναι Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος το οποίο πληροί τα κριτήρια της παρ.8 του άρ.10 του Ν.3864/2010, όπως ισχύει. Η Επιτροπή, ως σύνολο, διαθέτει γνώση, εξειδίκευση και επαγγελματική εμπερία σε θέματα αμοιβών, διαχείρισης κινδύνων και δραστηριότητες ελέγχου. Τουλάχιστον ένα (1) μέλος της Επιτροπής πρέπει να είναι και μέλος στην Επιτροπής Κινδύνων προκειμένου να διασφαλίζει την ευθυγράμμιση της Πολιτικής Αποδοχών με τη Στρατηγική Κινδύνων και Κεφαλαίων της Τράπεζας. Τα μέλη της Επιτροπής Αποδοχών δεν επιτρέπεται να κατέχουν παράλληλες θέσεις ή ιδιότητες ή να διενεργούν συναλλαγές που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ασυμβίβαστες με την αποστολή της Επιτροπής. Η συμμετοχή στην Επιτροπή Αποδοχών δεν αποκλείει τη δυνατότητα συμμετοχής και σε άλλες επιτροπές του Δ.Σ. Η Επιτροπή Αποδοχών συνεδριάζει με πρόσκληση του Προέδρου της όσες φορές κρίνει απαραίτητο για επιτέλεση της αποστολής της, αλλά πάντως όχι λιγότερο από τέσσερις (4) φορές σε κάθε ημερολογιακό έτος. Προκειμένου να ληφθεί απόφαση από την Επιτροπή απαιτείται απαρτία τουλάχιστον του ημίσεως των μελών της. Οι αποφάσεις της Επιτροπής λαμβάνονται με πλειοψηφία των παρόντων Μελών. 69 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Για την υποβοήθηση του έργου της, η Επιτροπή Αποδοχών υποστηρίζεται από τις υπηρεσιακές Μονάδες της Τράπεζας (ιδίως τις Μονάδες Ανθρώπινου Δυναμικού και Εσωτερικού Ελέγχου) και δικαιούται να προσλαμβάνει εξωτερικούς συμβούλους και να καθορίζει τους όρους συνεργασίας μαζί τους. Η αμοιβή αυτών βαρύνει τον προϋπολογισμό της Διοίκησης. Η Επιτροπή Αποδοχών συνεδρίασε έξι (6) φορές εντός του 2019. Η συμμετοχή των μελών στις συνεδριάσεις της αποτυπώνεται στον ανωτέρω Πίνακα Συμμετοχής Μελών Διοικητικού Συμβουλίου και Στελεχών στις συνεδριάσεις Δ.Σ και των σχετικών Επιτροπών. Η αποστολή της Επιτροπής Αποδοχών είναι ο σχεδιασμός, η επίβλεψη της εφαρμογής και η περιοδική αναθεώρηση της Πολιτικής Αποδοχών του Ομίλου, σύμφωνα με την Πράξη της Εκτελεστικής Επιτροπής της Τράπεζας της Ελλάδος υπ.αρ 158/1/10.5.2019, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των Νόμων 3864/2010 και 4261/2014, όπως ισχύουν και η ευθυγράμμισή της με τους στρατηγικούς στόχους της Τράπεζας. Κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων της, η Επιτροπή Αποδοχών λαμβάνει υπόψη τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των μετόχων, των επενδυτών και άλλων εμπλεκομένων μερών. Στις αρμοδιότητες της Επιτροπής Αποδοχών περιλαμβάνεται και η παρακολούθηση εφαρμογής ενός πλαισίου που αξιολογεί αντικειμενικά τις επιδόσεις και συνδέεται άμεσα με τον καθορισμό της αμοιβής των εργαζομένων, ατόμων που έχουν επίπτωση στο προφίλ κινδύνου και μη (risk-takers και non risk-takers), την υλοποίηση των πολιτικών διαχείρισης ταλέντων και των πολιτικών σχεδιασμού διαδοχής καθώς και της εφαρμογής στρατηγικών που έχουν ως στόχο τη δημιουργία μιας εταιρικής κουλτούρας που θα υποστηρίζει τους στόχους και το όραμα της Τράπεζας. Οι αρμοδιότητες της Επιτροπής Αποδοχών αφορούν τόσο στην Τράπεζα Πειραιώς όσο και στις ενοποιούμενες θυγατρικές της. Ρόλος και Αρμοδιότητες Η Επιτροπή Αποδοχών, μεταξύ άλλων: Επισκοπεί σε ετήσια βάση την Πολιτική Αποδοχών του Ομίλου καθώς και τις προτάσεις και τα ευρήματα του Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου που αφορούν σε ενδεχόμενη αναθεώρηση της Πολιτικής, Αξιολογεί σε τακτή βάση τις αμοιβές των Εκτελεστικών και Μη Εκτελεστικών Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου καθώς και των στελεχών της Ανώτερης Διοίκησης, Εισηγείται σε ετήσια βάση στο Διοικητικό Συμβούλιο τις αμοιβές των εκτελεστικών και μη εκτελεστικών μελών του Διοικητικού Συμβουλίου για την προσεχή περίοδο, Αξιολογεί τη συμμόρφωση των προτεινόμενων προγραμμάτων μεταβλητών αποδοχών με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τη συνέπεια αυτών με το πλαίσιο διάθεσης ανάληψης κινδύνων και τις στρατηγικές της Τράπεζας, Αξιολογεί αν οι προτεινόμενες αποδοχές των ανώτατων στελεχών των ανεξάρτητων λειτουργιών ελέγχου της Τράπεζας (Διαχείριση Κινδύνων, Εσωτερικός Έλεγχος και Κανονιστική Συμμόρφωση) είναι σύμφωνες με την Πολιτική Αποδοχών Ομίλου, Αξιολογεί ανά περιόδους την πολιτική της Τράπεζας για τα δάνεια προσωπικού και λοιπές παροχές και ελέγχει την πιστωτική έκθεση του προσωπικού και της Ανώτατης Διοίκησης με ιδιαίτερη έμφαση σε ενδεχόμενα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα, Ελέγχει σε τακτά διαστήματα τη μισθολογική ισότητα και την ύπαρξη διακρίσεων με βάση το φύλο, την ηλικία ή την τράπεζα προέλευσης, Αξιολογεί και προτείνει στο Διοικητικό Συμβούλιο τους στόχους που σχετίζονται με την αμοιβή του Διευθύνοντος Συμβούλου καθώς και την επίδοσή του σε σχέση με τους στόχους αυτούς, 70 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επισκοπεί και εισηγείται για έγκριση από το Διοικητικό Συμβούλιο, πολιτικές που σχετίζονται με ζητήματα αποδοχών και διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού για τα οποία η Τράπεζα θα πρέπει να ενημερώσει άλλα, τρίτα πρόσωπα και να τα παρουσιάσει στην ετήσια Γενική Συνέλευση των Μετόχων, όπως η Πολιτική Αποδοχών Ομίλου και η Ετήσια Έκθεση Αποδοχών των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, Επισκοπεί και παρέχει την απαιτούμενη πληροφόρηση που υποβάλλεται στην Ετήσια Γενική Συνέλευση των Μετόχων για τις δραστηριότητες της Επιτροπής. Τρόπος εκπλήρωσης των καθηκόντων της Επιτροπής Αποδοχών κατά το έτος 2019 Παρείχε δήλωση ότι η Πολιτική Αποδοχών του Ομίλου είναι σύμφωνη με τις διατάξεις των Νόμων 3864/2010, 4261/2014 και την Πράξη της Εκτελεστικής Επιτροπής της Τράπεζας της Ελλάδος υπ’ αρ. 158/1/10.5.2019, Επισκόπησε και εισηγήθηκε στο Δ.Σ. προτάσεις μεταβλητών αποδοχών για διάφορες κατηγορίες προσωπικού (risk takers, non-risk takers, κλπ) συνδεόμενες με κίνητρα και επιχειρηματικούς στόχους, Eπισκόπησε την Έκθεση Δραστηριότητας της Επιτροπής Αποδοχών για το έτος 2018, Επισκόπησε και εισηγήθηκε στο Δ.Σ. την Πολιτική Αποδοχών των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, η οποία εγκρίθηκε από την Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της 28 Ιουνίου 2019, Επισκόπησε και εισηγήθηκε στο Δ.Σ. την αναθεώρηση του Κανονισμού Λειτουργίας της Επιτροπής Αποδοχών, Ενημερώθηκε σχετικά με την Πολιτική Πιστωτικής Έκθεσης του Προσωπικού, Επισκόπησε και εισηγήθηκε στο Δ.Σ. την Πολιτική Αποδοχών του Ομίλου, Επισκόπησε και εισηγήθηκε για έγκριση στο Δ.Σ προτάσεις προσλήψεων, καταβολής αποζημιώσεων και προτάσεις αναπροσαρμογών αμοιβών στελεχών του Ομίλου, Ενημερώθηκε για την πρόοδο σημαντικών έργων στο πλαίσιο βελτιστοποίησης κόστους (Project Galvin, Προγράμματα Οικειοθελούς Αποχώρησης) και εισηγήθηκε την έγκρισή τους στο Δ.Σ. Επισκόπησε τα κυριότερα έργα της Μονάδας Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού, όπως για παράδειγμα τη δημιουργία εταιρικής κουλτούρας στον Όμιλο, την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού μέσα από την εφαρμογή νέων συστημάτων αξιολόγησης και απόδοσης (Become and Achieve) και προγραμμάτων εκπαίδευσης, τον σχεδιασμό νέου μοντέλου οργάνωσης και εξορθολογισμού ιεραρχικών επιπέδων (Job Family Model), καθώς και την ενίσχυση της εταιρικής υπευθυνότητας. Διαμόρφωσε την πρόταση του Δ.Σ. προς τη Γενική Συνέλευση των μετόχων σε σχέση με την ετήσια αμοιβή των μελών του Δ.Σ. Αναλυτικές πληροφορίες για τις αρμοδιότητες και τον τρόπο λειτουργίας της Επιτροπής Αποδοχών είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της Τράπεζας (www.piraeusbankgroup.com). ΔΗΛΩΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΠΟΔΟΧΩΝ Σύμφωνα με τον κανονισμό λειτουργίας της, η Επιτροπή Αποδοχών, παρείχε δήλωση κατά την από 30 Ιανοαυρίου 2020 συνεδρίασή της ότι η Πολιτική Αποδοχών της Τράπεζας, η οποία αναθεωρήθηκε και εγκρίθηκε κατά την από 24 Οκτωβρίου 2019 συνεδρίαση της Επιτροπής Αποδοχών και την από 24 Οκτωβρίου 2019 συνεδρίαση του Δ.Σ., είναι εναρμονισμένη με τις διατάξεις του N. 4261/2014 «Πρόσβαση στη δραστηριότητα και προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων και 71 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 επιχειρήσεων», του Ν. 3864/2010 «Περί Ιδρύσεως Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας», καθώς και την Πράξη της Εκτελεστικής Επιτροπής της Τράπεζας της Ελλάδος υπ’αρ. 158/1/10.5.2019. 4) Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 καθώς και κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, η σύνθεση της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων είχε ως εξής: Arne Berggren Πρόεδρος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Enrico Tommaso Cucchiani Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. David Hexter Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Alexander Blades Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Σολομών Μπεράχας Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Περικλής Δοντάς Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ., Εκπρόσωπος του ΤΧΣ Γεώργιος Λιακόπουλος Εκτελεστικός Γραμματέας, Νομικός Σύμβουλος Διοίκησης Μαρία Ζαπάντη Γραμματέας, Εταιρική Γραμματέας, Senior Director Εταιρικής Διακυβέρνησης & Εταιρικής Γραμματείας Δ.Σ. Σημειώνεται ότι κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο εξέλεξε, σε συνέχεια της από 28 Νοεμβρίου 2019 επιστολής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και σύμφωνα με το Ν. 3864/2010, τον κ. Περικλή Δοντά, ως νέο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ., Εκπρόσωπο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, σε αντικατάσταση του κ. Per Anders Fasth. Ως εκ τούτου και βάσει του Ν.3864/2010, μετέχει αυτοδίκαια στην Επιτροπή με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων παρίσταται, επίσης, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ο Παρατηρητής του ΤΧΣ. Διακυβέρνηση- Λειτουργία Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. ορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας και απαρτίζεται, κατ’ ελάχιστον από τρία (3) μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου ενώ ο συνολικός αριθμός των μελών της δεν υπερβαίνει το 40% του συνολικού αριθμού των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου (εξαιρουμένου του Εκπροσώπου του ΤΧΣ). Όλα τα μέλη της Επιτροπής είναι Μη Εκτελεστικά Μέλη Δ.Σ. με την πλειοψηφία των μελών, να είναι ανεξάρτητα Μη Εκτελεστικά Μέλη Δ.Σ. Ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ είναι αυτοδικαίως μέλος της Επιτροπής. Η Επιτροπή προεδρεύεται υποχρεωτικά από Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος που πληροί τα κριτήρια του άρθρου 10 παρ.8α) του Ν.3864/2010. Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. εξασφαλίζει ότι το Δ.Σ. διαθέτει, ως σύνολο, επαρκείς γνώσεις και εμπειρία τουλάχιστον για τις σημαντικότερες των δραστηριοτήτων της Τράπεζας, ούτως ώστε να έχει τη δυνατότητα άσκησης εποπτείας επί του συνόλου των λειτουργιών είτε άμεσα είτε μέσω των Επιτροπών που θεσμοθετούνται υποχρεωτικά ή κατά τη διακριτική ευχέρεια του πιστωτικού ιδρύματος με βάση την ως άνω ΠΔΤΕ 2577/2006. Η Επιτροπή συνεδριάζει όταν απαιτείται αλλά τουλάχιστον δύο φορές κάθε ημερολογιακό έτος. Η απαραίτητη απαρτία για την πραγματοποίηση της συνεδρίασης είναι τα 2/3 του συνολικού αριθμού των μελών της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένου του Εκπροσώπου του ΤΧΣ. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με πλειοψηφία των παρόντων ή 72 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αντιπροσωπευομένων μελών. Εντός του 2019, η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. συνεδρίασε συνολικά έξι (6) φορές. Η συμμετοχή των μελών στις συνεδριάσεις της αποτυπώνεται στον ανωτέρω Πίνακα Συμμετοχής Μελών Διοικητικού Συμβουλίου στις συνεδριάσεις Δ.Σ. και των σχετικών Επιτροπών. Ρόλοι και Αρμοδιότητες Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. είναι υπεύθυνη για την εκτέλεση των καθηκόντων που καθορίζονται στο νομικό πλαίσιο και στον Κανονισμό λειτουργίας της, ο οποίος αναθεωρήθηκε τον Μάιο 2019. Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη να: Εντοπίζει και να αναδεικνύει τους κατάλληλους υποψήφιους οι οποίοι θα προτείνονται από το Δ.Σ. στη Γενική Συνέλευση για εκλογή ή επανεκλογή μετά τη λήξη της θητείας του εν ενεργεία Δ.Σ. ή ως αντικαταστάτες για θέσεις του Δ.Σ. που χηρεύουν κατά τη διάρκεια της θητείας του Δ.Σ., Διαπιστώνει την «ανεξαρτησία» ενός υποψηφίου στο πλαίσιο του ελληνικού εταιρικού δικαίου και των σχετικών κατευθυντήριων οδηγιών της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών και εξετάζει την επιλεξιμότητα κάθε πιθανού υποψηφίου με βάση τις απαιτήσεις του ΤΧΣ, Επανεξετάζει τουλάχιστον σε ετήσια βάση τη δομή, το μέγεθος και τη σύνθεση (καθώς και το σύνολο των δεξιοτήτων και γνώσεων, την ανεξαρτησία, την εμπειρία και τη διαφοροποίηση) του Δ.Σ. και των Επιτροπών του και υποβάλλει εισηγήσεις στο Δ.Σ. για οποιεσδήποτε τροποποιήσεις κρίνει αναγκαίες, Σχεδιάζει σε μακροπρόθεσμη βάση τη διαδοχή των μελών του Δ.Σ. και των στελεχών της ανώτατης Διοίκησης, προκειμένου να διασφαλίζει τη συνέχεια του έργου του Δ.Σ. και της Διοίκησης, Υιοθετεί Πολιτική Κριτηρίων Ανάδειξης Υποψηφίων μελών Δ.Σ., την οποία θα αναθεωρεί τουλάχιστον ανά δύο ημερολογιακά έτη λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια καταλληλότητας που ορίζονται από την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών, καθώς και τα ειδικά κριτήρια που περιέχονται στο νόμο περί ιδρύσεως ΤΧΣ (Ν.3864/2010) για μέλη Δ.Σ. ελληνικών συστημικών πιστωτικών ιδρυμάτων, Υιοθετεί Πολιτική Διαφοροποίησης για μέλη Δ.Σ. την οποία αναθεωρεί σε διετή βάση. Αξιολογεί σε ετήσια βάση την αποδοτικότητα του Δ.Σ. και των Επιτροπών του και εξασφαλίζει τη διεξαγωγή ετήσιας αξιολόγησης της αποδοτικότητας του Διευθύνοντος Συμβούλου της Τράπεζας και άλλων μελών του Δ.Σ., η οποία υποβάλλεται στο Δ.Σ., Συνεργάζεται με το ΤΧΣ για όλα τα θέματα που αφορούν τις αρμοδιότητες της Επιτροπής, καθώς και τον συντονισμό της διαδικασίας αξιολόγησης του Δ.Σ. που πραγματοποιείται από το ΤΧΣ με βάση τη Συμφωνία Πλαισίου Συνεργασίας (RFA) και οποιεσδήποτε σχετικές εκκρεμότητες, Αξιολογεί την ανεξαρτησία των εν ενεργεία μη εκτελεστικών μελών Δ.Σ. ανά δύο έτη, Υιοθετεί και να εφαρμόζει Πολιτική Ένταξης και Εκπαίδευσης μελών Δ.Σ. την οποία αναθεωρεί τουλάχιστον ανά δύο έτη και θα πραγματοποιεί τυχόν τροποποιήσεις τις οποίες κρίνει σκόπιμες, Επιβλέπει τα προγράμματα ένταξης και εκπαίδευσης μελών Δ.Σ. κατά τον αρχικό ορισμό τους αλλά και σε συνεχή βάση. Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της, λαμβάνει υπόψη, σε διαρκή βάση και στο βαθμό που είναι δυνατό, την ανάγκη να διασφαλισθεί ότι κατά τη λήψη των αποφάσεων του Διοικητικού 73 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Συμβουλίου δε βαρύνει ουσιωδώς η βούληση ενός ατόμου ή μιας μικρής ομάδας κατά τρόπο που θίγει τα συμφέροντα της Τράπεζας ως συνόλου. Η Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. μπορεί να χρησιμοποιεί οποιουσδήποτε πόρους κρίνει κατάλληλους, περιλαμβανομένων των εξωτερικών συμβούλων, και της παρέχεται η δέουσα χρηματοδότηση για την εκπλήρωση του σκοπού αυτού. Τρόπος εκπλήρωσης των καθηκόντων της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων κατά το έτος 2019 Καθόρισε και εφάρμοσε πρόγραμμα εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών για τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου στο πλαίσιο επιμόρφωσής τους για βασικά θέματα τρέχοντος ενδιαφέροντος, Είχε την ευθύνη για τη διεξαγωγή και ολοκλήρωση της διαδικασίας αυτό-αξιολόγησης των μελών του Δ.Σ. και των Επιτροπών αυτού για το 2018, με τη συμπλήρωση ενιαίου ερωτηματολογίου, Ενημερώθηκε από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο για την αξιολόγηση των μελών της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου, Διαμόρφωσε και εισηγήθηκε προς έγκριση από το Δ.Σ της Τράπεζας την Πολιτική Αξιολόγησης του Διευθύνοντος Συμβούλου, Επισκόπησε και εισηγήθηκε προς έγκριση από το Δ.Σ. την επικαιροποίηση του Κανονισμού Λειτουργίας της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ., Επισκόπησε και εισηγήθηκε στο Δ.Σ προς έγκριση τροποποίηση της Πολιτικής Διαφοροποίησης των Μελών Διοικητικού Συμβουλίου, Επισκόπησε και διασφάλισε τη μη ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ μελών Δ.Σ. και Τράπεζας με τη διαδικασία συμπλήρωσης σχετικού ερωτηματολογίου, Επισκόπησε και εισηγήθηκε προς έγκριση από το Δ.Σ. Πολιτική Σχεδιασμού Διαδοχής για τα Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και του Διευθύνοντος Συμβούλου, Διεξήγαγε και ολοκλήρωσε τη διαδικασία αξιολόγησης του Διευθύνοντος Συμβούλου για το 2018 και για το 1ο Εξάμηνο του 2019, Επαναξιολόγησε το βαθμό ανεξαρτησίας των μελών του Δ.Σ., σύμφωνα με τα κριτήρια όπως έχουν τεθεί από το RFA με τη διαδικασία συμπλήρωσης σχετικού ερωτηματολογίου, Ανέθεσε σε διεθνή συμβουλευτικό οίκο την υλοποίηση του σχεδιασμού διαδοχής των Μελών του Δ.Σ., Εκκίνησε τη διαδικασία για την εκλογή του δεύτερου Εκτελεστικού Μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας. Αναλυτικές πληροφορίες για τις αρμοδιότητες και τον τρόπο λειτουργίας της Επιτροπής Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της Τράπεζας (www.piraeusbankgroup.com). 5) Επιτροπή Στρατηγικής Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 καθώς και κατά τη δημοσίευση της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, η σύνθεση της Επιτροπής είχε ως εξής: 74 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Γεώργιος Χαντζηνικολάου Πρόεδρος, Πρόεδρος Δ.Σ., Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Karel De Boeck Αντιπρόεδρος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Arne Berggren Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Enrico Tommaso Cucchiani Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. David Hexter Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Βενετία Κοντογούρη Μέλος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ Alexander Blades Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ Περικλής Δοντάς Μέλος, Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ, Εκπρόσωπος ΤΧΣ Μαρία Ζαπάντη Εκτελεστικός Γραμματέας, Εταιρική Γραμματέας, Senior Director Εταιρικής Διακυβέρνησης & Εταιρικής Γραμματείας Δ.Σ. Σημειώνεται ότι κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο εξέλεξε, σε συνέχεια της από 28 Νοεμβρίου 2019 επιστολής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και σύμφωνα με το Ν. 3864/2010, τον κ. Περικλή Δοντά, ως νέο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ., Εκπρόσωπο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, σε αντικατάσταση του κ. Per Anders Fasth. Ως εκ τούτου και βάσει του Ν.3864/2010, μετέχει αυτοδίκαια στην Επιτροπή με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Επίσης, στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Στρατηγικής παρίσταται, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ο Παρατηρητής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Διακυβέρνηση – Λειτουργία Η Επιτροπή Στρατηγικής ορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας, αποτελείται από Μη Εκτελεστικά Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και προεδρεύεται από τον Πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου. Στην Επιτροπή συμμετέχει ως Μέλος με πλήρη δικαιώματα ψήφου ο Εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Η Επιτροπή επικουρείται από Εκτελεστικό Γραμματέα που ορίζεται από το Δ.Σ. Οι αρμοδιότητες της Επιτροπής Στρατηγικής αφορούν τόσο στην Τράπεζα Πειραιώς όσο και στις θυγατρικές της. Η Επιτροπή Στρατηγικής συνεδριάζει σε μηνιαία βάση, σε τόπο, χρόνο και με ημερήσια διάταξη που ορίζεται από τον Πρόεδρο αυτής. Ο Πρόεδρος με απόφασή του μπορεί να συγκαλεί εκτάκτως την Επιτροπή Στρατηγικής ή να μεταβάλλει την ημέρα ή τη συχνότητα των τακτικών συνεδριάσεων. Κάθε μέλος της Επιτροπής Στρατηγικής έχει δικαίωμα να προτείνει ή να εισάγει θέματα προς περαιτέρω συζήτηση από την Επιτροπή. Τα θέματα τίθενται υπόψη του Προέδρου της Επιτροπής για να εισαχθούν στην ημερήσια διάταξη της επόμενης προγραμματισμένης ή έκτακτης συνεδρίασης της Επιτροπής. Οι συνεδριάσεις της Επιτροπής μπορούν να διεξάγονται και με χρήση τεχνολογιών διάσκεψης που δεν απαιτούν τη φυσική παρουσία όλων των μελών στον ίδιο χώρο. Εκτός από τα μέλη της Επιτροπής Στρατηγικής, τα παρακάτω πρόσωπα καλούνται να παρίστανται στις συνεδριάσεις χωρίς δικαίωμα ψήφου: 75 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 (α) Ο Διευθύνων Σύμβουλος, (β) Τα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου, κατόπιν αιτήματος του Διευθύνοντος Συμβούλου, (γ) Διευθυντικά ή άλλα στελέχη της Τράπεζας, υπεύθυνα για θέματα που έχουν εισαχθεί προς συζήτηση στην Επιτροπή, κατόπιν αιτήματος του Διευθύνοντος Συμβούλου, (δ) Ο Σύμβουλος του Προέδρου, που είναι υπεύθυνος για θέματα στρατηγικής. Σε όλες τις συνεδριάσεις της Επιτροπής Στρατηγικής τηρούνται πρακτικά, τα οποία επικυρώνονται από τον Πρόεδρο και τον Εκτελεστικό Γραμματέα της Επιτροπής. Η Επιτροπή Στρατηγικής αποφασίζει με απαρτία τουλάχιστον του ήμισυ των μελών της και πλειοψηφία 2/3 των παρόντων μελών. Εντός του 2019, η Επιτροπή Στρατηγικής συνεδρίασε συνολικά δέκα (10) φορές. Η συμμετοχή των μελών στις συνεδριάσεις της αποτυπώνεται στον ανωτέρω Πίνακα Συμμετοχής Μελών Διοικητικού Συμβουλίου στις συνεδριάσεις Δ.Σ. και των σχετικών Επιτροπών. Ρόλος και Αρμοδιότητες Η Επιτροπή Στρατηγικής έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες, όπως αυτές καθορίζονται στον Κανονισμό Λειτουργίας της με σκοπό την υποβοήθηση του έργου του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας: Καθορίζει τους στόχους του Στρατηγικού Σχεδίου της Τράπεζας και παρέχει τις κατευθυντήριες γραμμές για το Επιχειρησιακό Σχέδιο της Τράπεζας, που θα εκπονηθεί από το Διευθύνοντα Σύμβουλο και την Εκτελεστική Επιτροπή Ομίλου για έγκριση από το Δ.Σ. Παρακολουθεί και ελέγχει την εκτέλεση του εγκεκριμένου Επιχειρησιακού Σχεδίου. Παρακολουθεί σε τακτική βάση, αναλύει και εισηγείται στο Δ.Σ. θέματα στρατηγικών επιλογών της Τράπεζας (π.χ. αυξήσεις ή μειώσεις κεφαλαίου, εξαγορές, συγχωνεύσεις, επενδύσεις ή ρευστοποιήσεις συμμετοχών, στρατηγικές συνεργασίες κ.λ.π.), αναθέτει σε στελέχη ειδικές αποστολές για την επίτευξη των στόχων και, όταν απαιτείται, διατυπώνει σχετική εισήγηση στο Δ.Σ. της Τράπεζας. Παρακολουθεί, εντοπίζει και αναλύει διαφαινόμενους κινδύνους στην εκτέλεση του εγκεκριμένου Επιχειρηματικού Σχεδίου και υποβάλλει προτάσεις προς το Διοικητικό Συμβούλιο για την αντιμετώπισή τους. Εισηγείται τα παραπάνω θέματα για να περιληφθούν στην Ημερήσια Διάταξη του Διοικητικού Συμβουλίου ή της Γενικής Συνέλευσης της Τράπεζας. Παρακολουθεί και εισηγείται στο Δ.Σ. όλα τα θέματα στρατηγικής σημασίας για τον Όμιλο. Λειτουργεί ως επιτροπή διαχείρισης κρίσεων. Τρόπος εκπλήρωσης των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής Στρατηγικής κατά το έτος 2019 Επισκόπησε και προτεραιοποίησε τα εν εξελίξει έργα, που αφορούν στη διαμόρφωση στρατηγικής της Τράπεζας. Ενημερώθηκε για την ελληνική αγορά του real estate, για τις τάσεις, τις προοπτικές και τυχόν επιδράσεις στον ισολογισμό της Τράπεζας, Επισκόπησε τη στρατηγική και διακυβέρνηση του τομέα Τεχνολογίας (IT) σε συνδυασμό με το business της Τράπεζας, 76 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ενημερώθηκε για τις κύριες πηγές εσόδων της Τράπεζας, Ενημερώθηκε για τους στρατηγικούς στόχους του Ομίλου έως το 2023 «Agenda 2023», Επισκόπησε τη στρατηγική του τομέα Εταιρικής και Επενδυτικής Τραπεζικής της Τράπεζας, Επισκόπησε τον τομέα ακινήτων και στεγαστικών δανείων της Τράπεζας, και την ακολουθούμενη στρατηγική, Ενημερώθηκε για τις τάσεις και τις προοπτικές των Μικρών & Μεσαίων Επιχειρήσεων (SMEs) στον τραπεζικό χώρο, την υφιστάμενη και τη μελλοντική θέση της Τράπεζας, Ενημερώθηκε για τις δραστηριότητες της Τράπεζας στον τομέα των Μικρών Επιχειρήσεων (SB), Επισκόπησε σχέδιο διαχείρισης του προσωπικού της Τράπεζας για την περίοδο 2020-2021, Επισκόπησε τη στρατηγική Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του Ομίλου, Επισκόπησε και συζήτησε διεξοδικά τις προσεγγίσεις στρατηγικής της Τράπεζας αναφορικά με το Πρόγραμμα Προστασίας Περιουσιακών στοιχείων (APS) και τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPEs), Επισκόπησε διεξοδικά τον τομέα Real Estate Ομίλου, σε επίπεδο μελλοντικών στρατηγικών ενεργειών. 6) Επιτροπή Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Διοικητικού Συμβουλίου Με την από 28 Νοεμβρίου 2018 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας, συστάθηκε στις αρχές του 2019 η Επιτροπή Δεοντολογίας του Διοικητικού Συμβουλίου. Ακολούθως, σε συνέχεια της από 25 Ιουλίου 2019 απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου, η Επιτροπή μετονομάστηκε σε Επιτροπή Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Διοικητικού Συμβουλίου, ενώ σύμφωνα με την ίδια απόφαση την Επιτροπή θα απαρτίζουν τα Μη Εκτελεστικά Μέλη Δ.Σ. και Ανεξάρτητα Μη Εκτελεστικά Μέλη Δ.Σ.. Στις συνεδρίασεις παρίσταται ο Νομικός Σύμβουλος Διοίκησης Ομίλου. Ανάλογα με τα θέματα ημερήσιας διάταξης και εφόσον κρίνεται σκόπιμο, δύνανται να παρευρίσκονται και άλλα στελέχη του Ομίλου. Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και την ημέρα δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, η σύνθεση της Επιτροπής είχε ως εξής: Γεώργιος Χαντζηνικολάου Πρόεδρος, Πρόεδρος Δ.Σ., Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Karel De Boeck Αντιπρόεδρος, Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Enrico Tommaso Cucchiani Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. David Hexter Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ Βενετία Κοντογούρη Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ Arne Berggren Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Alexander Blades Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Σολομών Μπεράχας Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Περικλής Δοντάς Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ., Εκπρόσωπος του ΤΧΣ Μαρία Ζαπάντη Εταιρική Γραμματέας, Senior Director Εταιρικής Διακυβέρνησης & Εταιρικής Γραμματείας Δ.Σ. Κατά τη διάρκεια του 2019 επήλθαν οι εξής μεταβολές στη σύνθεση της Επιτροπής: Οι κκ. Χρήστος Μεγάλου και Γεώργιος Γεωργακόπουλος έπαψαν να είναι μέλη της Επιτροπής στις 25 Ιουλίου 2019 77 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 σε συνέχεια της ανωτέρω αναφερόμενης απόφασης του Δ.Σ. Κατά τη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 2019, το Διοικητικό Συμβούλιο εξέλεξε, σε συνέχεια της από 28 Νοεμβρίου 2019 επιστολής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και σύμφωνα με το Ν. 3864/2010, τον κ. Περικλή Δοντά, ως νέο Μη Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ., Εκπρόσωπο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, σε αντικατάσταση του κ. Per Anders Fasth. Ως εκ τούτου και βάσει του Ν.3864/2010, μετέχει αυτοδίκαια στην Επιτροπή με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Επιπλέον, Παρατηρητής του ΤΧΣ παρίσταται στις συνεδριάσεις της Επιτροπής, χωρίς δικαίωμα ψήφου. Διακυβέρνηση - Λειτουργία Η Επιτροπή συνεδριάζει κατόπιν πρόσκλησης του Προέδρου της, όσες φορές κρίνεται απαραίτητο για την εκπλήρωση της αποστολής της και τουλάχιστον δύο φορές ετησίως. Η Επιτροπή συνεδριάζει με απαρτία τουλάχιστον του ημίσεως των μελών της (τυχόν δεκαδικός αριθμός στρογγυλοποιείται στην επόμενη ακέραια μονάδα) και αποφασίζει με πλειοψηφία 2/3 των παρόντων μελών. Η Επιτροπή συνεδρίασε συνολικά τρεις (3) φορές κατά τη διάρκεια του 2019. Ρόλος και Αρμοδιότητες Βασικός σκοπός της Επιτροπής είναι να υποστηρίζει το Δ.Σ. και τις Επιτροπές του Δ.Σ. θέτοντας προληπτικά, ελέγχοντας, υποστηρίζοντας και επιβλέποντας τις πολιτικές και τις στρατηγικές που εφαρμόζει η Διοίκηση, με στόχο τη δημιουργία των σωστών αξιών και της κατάλληλης κουλτούρας, ώστε να λειτουργεί η Τράπεζα ως ηθικά ακέραιος οργανισμός. Η Επιτροπή Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Δ.Σ. έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες, όπως αυτές καθορίζονται στον Κανονισμό Λειτουργίας της, με κύρια ευθύνη την επίβλεψη, τον έλεγχο και την παροχή κατεύθυνσης στη διοίκηση: Αναφορικά με πολιτικές που σχετίζονται με θέματα Δεοντολογίας: Υποβάλλει εισηγήσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με τυχόν αναθεωρήσεις του Κώδικα Δεοντολογίας της Τράπεζας, τουλάχιστον κάθε τρία έτη, κατόπιν προτάσεων της Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού και έγκρισης της Ανώτερης Συμβουλευτικής Επιτροπής Δεοντολογίας (ΑΣΕΔ) και της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου. Ενημερώνεται από τη Μονάδα Κανονιστικής Συμμόρφωσης σχετικά με σημαντικές αναθεωρήσεις της Πολιτικής Σύγκρουσης Συμφερόντων, και παρέχει σχετικές με το θέμα συμβουλές, Ενημερώνεται από τη Μονάδα Κανονιστικής Συμμόρφωσης σχετικά με θέματα πολιτικών που αφορούν: - τη δίκαιη μεταχείριση των πελατών (σχεδιασμό και καταλληλότητα προϊόντων και υπηρεσιών, διαδικασίες πωλήσεων, διαφάνεια χρεώσεων), - τη συμμόρφωση με νόμους και κανονισμούς, - Πολιτικά Εκτεθειμένα Πρόσωπα, - Συναλλαγές συνδεδεμένων μερών. 78 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Αναφορικά με θέματα χρηστής διακυβέρνησης: Εξετάζει υποθέσεις ανάρμοστης συμπεριφοράς που αφορούν τα μέλη Δ.Σ., Εξετάζει προτάσεις της ΑΣΕΔ και υποβάλλει εισηγήσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο για λήψη αποφάσεων, όταν εμπλέκονται μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου, Παρέχει συμβουλές και υποβάλλει εισηγήσεις στο Δ.Σ. και τη Διοίκηση για θέματα δεοντολογίας, Παρέχει συμβουλές στην Επιτροπή Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ. αναφορικά με υποθέσεις σύγκρουσης συμφερόντων στις οποίες εμπλέκονται μέλη Δ.Σ, Ενημερώνεται από τον Εσωτερικό Έλεγχο Ομίλου αναφορικά με θέματα που άπτονται του πλαισίου για το Whistleblowing, συμπεριλαμβανομένων τυχόν τροποποιήσεων των πολιτικών, της ορθής εφαρμογής των καθιερωμένων διαδικασιών, των προσφερόμενων καναλιών και της προόδου των ερευνών, Ενημερώνεται περιοδικά για τις διαδικασίες Καταγγελιών και Παραπόνων, ώστε να ενθαρρύνει τη δίκαιη μεταχείριση των πελατών και την ορθή άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων, Ενημερώνεται από τις μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου, Νομικών Υπηρεσιών, Κανονιστικής Συμμόρφωσης ή Ανθρώπινου Δυναμικού, σχετικά με την πρόοδο δικανικών ερευνών, δικαστικών υποθέσεων, κανονιστικών διαδικασιών, ή συμβάντων με σοβαρό κίνδυνο δυσφήμισης όσον αφορά θέματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Επιτροπής, Ενημερώνεται από τον Πρόεδρο της ΑΣΕΔ για υποθέσεις που τελούν υπό διερεύνηση. Αναφορικά με θέματα Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, κοινωνίας και περιβάλλοντος: Υποβάλλει εισηγήσεις στο Δ.Σ. σχετικά με τη στρατηγική και τις πολιτικές που αφορούν τα παραπάνω θέματα, Ενημερώνεται για τα σχέδια δράσης και την πρόοδό τους από την αρμόδια Επιτροπή της Διοίκησης, Επιβλέπει τη διαδικασία σύνταξης της Ετήσιας Έκθεσης Αειφόρου Ανάπτυξης και Δραστηριοτήτων και υποβάλλει εισηγήσεις στο Δ.Σ. αναφορικά με την έγκριση της τελικής έκθεσης, Έχει την ευθύνη για την επιλογή, τον ορισμό και την αμοιβή των Εξωτερικών Ελεγκτών που παρέχουν διαβεβαίωση για την Ετήσια Έκθεση Αειφόρου Ανάπτυξης και Δραστηριοτήτων, Προάγει βέλτιστες πρακτικές και την ηθική συμπεριφορά λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα των πελατών, του προσωπικού και της κοινωνίας. Τρόπος εκπλήρωσης των αρμοδιοτήτων της Επιτροπή Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Διοικητικού Συμβουλίου κατά το έτος 2019 Επισκόπησε και εισηγήθηκε προς έγκριση στο Δ.Σ. τον Κανονισμό Λειτουργίας της Ενημερώθηκε για την έρευνα που διεξήχθη για πρώτη φορά αναφορικά με την αξιολόγηση της κουλτούρας κινδύνου 79 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 του Ομίλου, Ενημερώθηκε για θέματα συμμετοχών των μελών Δ.Σ. σε διοικητικά συμβούλια εταιρειών εκτός Ομίλου, Ενημερώθηκε για την στρατηγική του Ομίλου σε θέματα Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. B) Εκτελεστικές & Διοικητικές Επιτροπές Εκτελεστική Επιτροπή Ομίλου Κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης 2019, η σύνθεση της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου έχει ως εξής: Χρήστος Μεγάλου Πρόεδρος, Διευθύνων Σύμβουλος, CEO Αθανάσιος Αρβανίτης Μέλος, Γενικός Διευθυντής, Group Treasurer Ελένη Βρεττού Μέλος, Ανώτερη Γενική Διευθύντρια, Εταιρική & Επενδυτική Τραπεζική Θεόδωρος Γναρδέλλης Μέλος, Ανώτερος Γενικός Διευθυντής, Group CFO Γεώργιος Κορμάς Μέλος, Ανώτερος Γενικός Διευθυντής, Αντιπρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Πειραιώς Real Estate Α.Ε. Βασίλειος Κουτεντάκης Μέλος, Ανώτερος Γενικός Διευθυντής, Retail Banking & Distribution Networks Ευθύμιος Κυριακόπουλος Μέλος, Ανώτερος Γενικός Διευθυντής, CRO Δημήτριος Μαυρογιάννης Μέλος, Ανώτερος Γενικός Διευθυντής, Piraeus Support / Operations, COO Εμμανουήλ Μπαρδής Μέλος, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής, CCO Κωνσταντίνος Πασχάλης Μέλος, Γενικός Διευθυντής, CFO Γεώργιος Λιακόπουλος Εκτελεστικός Γραμματέας, Νομικός Σύμβουλος Διοίκησης Ομίλου Κυριακή Γαβριηλίδου Γραμματέας, Senior Manager, Εταιρική Διακυβέρνηση & Εταιρική Γραμματεία Δ.Σ. Κατά τη διάρκεια του 2019, επήλθαν οι εξής μεταβολές στη σύνθεση της Επιτροπής: Στις 28 Φεβρουαρίου 2019, παραιτήθηκε ο κ. Κωνσταντίνος Λοϊζίδης, Head of Piraeus Legacy Unit – Divestments. Στις 15 Μαρτίου 2019, παραιτήθηκε η κα Φωτεινή Ιωάννου, Γενική Διευθύντρια του Corporate & Investment Banking. Σε συνέχεια της παραίτησής του στις 21 Νοεμβρίου 2019, ο κ. Γεώργιος Γεωργακόπουλος, Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. και Ανώτερος Γενικός Διευθυντής της Τράπεζας έπαψε να είναι Μέλος της Επιτροπής. Στις 13 Μαρτίου 2020, σε συνέχεια της αντικατάστασής της, η κ. Μακαριγάκη, Ανώτερη Γενική Διευθύντρια, Ανθρώπινο Δυναμικό Ομίλου, έπαψε να είναι μέλος της Επιτροπής. Διακυβέρνηση- Λειτουργία Η Εκτελεστική Επιτροπή Ομίλου απαρτίζεται από ανώτατα διοικητικά στελέχη της Τράπεζας και προεδρεύεται από το Διευθύνοντα Σύμβουλο, Εκτελεστικό Μέλος του Δ.Σ. Η Επιτροπή συνεδριάζει κάθε δεύτερη Δευτέρα, με πρόσκληση του Προέδρου της και εκτάκτως όποτε συγκαλείται από τον Πρόεδρο αυτής. Η πρόσκληση καθορίζει την ημερήσια διάταξη, τον τόπο και το χρόνο συνεδρίασης. 80 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Προκειμένου να ληφθεί απόφαση από την Εκτελεστική Επιτροπή Ομίλου απαιτείται απαρτία τουλάχιστον του 50% των μελών της με αυτοπρόσωπη παρουσία είτε στο χώρο συνεδρίασης της Επιτροπής είτε σε άλλο χώρο με χρήση τεχνολογιών διάσκεψης. Οι αποφάσεις της Επιτροπής λαμβάνονται με πλειοψηφία 2/3 των παρόντων και εκπροσωπουμένων Μελών. Δεν επιτρέπεται η παρουσία, συμμετοχή και ψηφοφορία Μέλους της Επιτροπής κατά τη συζήτηση του θέματος για το οποίο έχει σύγκρουση συμφερόντων. Δεν εμπίπτουν στην παραπάνω απαγόρευση οι αποφάσεις που αφορούν καθορισμό πολιτικής, διαδικασιών, όρων ή κριτηρίων διαχείρισης κινδύνων ή άλλα θέματα γενικής εφαρμογής. Η Επιτροπή δικαιούται να προσκαλεί στις συνεδριάσεις της και όσους, στελέχη, υπαλλήλους ή συμβούλους της Τράπεζας κρίνει σκόπιμο ή χρήσιμο. Σε όλες τις συνεδριάσεις της Επιτροπής τηρούνται πρακτικά, τα οποία υπογράφονται από τον Πρόεδρο, τον Εκτελεστικό Γραμματέα και το Γραμματέα της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου. Οι αρμοδιότητες της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου αφορούν τόσο την Τράπεζα Πειραιώς όσο και τις ενοποιούμενες θυγατρικές. Ρόλος και Αρμοδιότητες Με εξουσιοδότηση από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας Πειραιώς, η Εκτελεστική Επιτροπή Ομίλου έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες, τις οποίες μπορεί να εκχωρεί ή να αναθέτει σε Διοικητικές Επιτροπές, σε Μέλη της Επιτροπής ή σε στελέχη της Τράπεζας. Παρακολουθεί την εφαρμογή του Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) της Τράπεζας και του Ομίλου και λαμβάνει τις αναγκαίες αποφάσεις για την επίτευξη των στόχων που περιλαμβάνονται εκεί. Χαράσσει τις κατευθύνσεις του Προϋπολογισμού και εισηγείται τον Ετήσιο Προϋπολογισμό στο Διοικητικό Συμβούλιο. Εποπτεύει και παρακολουθεί την πορεία των θυγατρικών εταιρειών του Ομίλου στο εσωτερικό και εξωτερικό. Συγκροτεί Διοικητικές Επιτροπές και καθορίζει τη σύνθεση και τις αρμοδιότητές τους. Εγκρίνει, συμπληρώνει ή τροποποιεί λογιστικές αρχές του Ομίλου μετά από εισήγηση της Δ/νσης Οικονομικών Υπηρεσιών. Αποφασίζει την πολιτική επιτοκίων και το πλαίσιο τιμολόγησης προϊόντων και υπηρεσιών που προσφέρει η Τράπεζα. Εγκρίνει την εισαγωγή νέων, καθώς και τη σημαντική διαφοροποίηση υφιστάμενων προϊόντων και υπηρεσιών της Τράπεζας, καθώς και των προϊόντων ρυθμίσεων και καθορίζει την πολιτική τιμολόγησής τους πριν την έναρξη διάθεσής τους σε πελάτες. Εγκρίνει τη στρατηγική Marketing και παρακολουθεί την υλοποίηση και την αποτελεσματικότητά του. Εγκρίνει τη στρατηγική τεχνολογικών υποδομών του Ομίλου. Εγκρίνει την έναρξη συνεργασιών σε τομείς ή κλάδους της οικονομίας, μετά από σχετική εισήγηση των επικεφαλής των αρμόδιων επιχειρηματικών μονάδων ή μονάδων υποστήριξης. Εγκρίνει αρχές και κανόνες Πιστωτικής Πολιτικής, καθώς και τους κανονισμούς, εγχειρίδια, πολιτικές και διαδικασίες Πιστωτικής Πολιτικής που τίθενται σε ισχύ σε εφαρμογή των αρχών αυτών καθώς και τις τυχόν τροποποιήσεις τους, μετά από σύμφωνη γνώμη του Chief Risk Officer, πλην των τροποποιήσεων που αφορούν στη διάθεση ανάληψης 81 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 κινδύνων, οι οποίες εγκρίνονται από την Επιτροπή Κινδύνων. Παρακολουθεί και εποπτεύει την εφαρμογή των κανόνων και προγραμμάτων Εταιρικής Διακυβέρνησης και αποφασίζει τη λήψη μέτρων κανονιστικής συμμόρφωσης μετά από εισήγηση αρμοδίων Μονάδων ή Επιτροπών. Εγκρίνει τα προγράμματα ανθρώπινου δυναμικού (εθελούσιας εξόδου, αμοιβών, ασφαλιστικών και λοιπών παροχών), στο πλαίσιο πάντοτε της εγκεκριμένης Πολιτικής Αποδοχών Ομίλου κατ΄ ανάθεση της σχετικής αρμοδιότητας του άρθρου 3 §2 Ν. 3016/2002 από το Διοικητικό Συμβούλιο. Εγκρίνει προαγωγές στελεχών σε βαθμό ανώτερο του Διευθυντή. Καθορίζει, εντός του εύρους των δικών της εγκριτικών ορίων, τα εγκριτικά όρια των Διοικητικών Επιτροπών και Στελεχών της Τράπεζας για θέματα που δεν άπτονται της έγκρισης πιστοδοτήσεων. Ενημερώνει μέσω του Προέδρου της το Διοικητικό Συμβούλιο, σε τριμηνιαία τουλάχιστον βάση, ότι η λειτουργία της Επιτροπής είναι σύμφωνη με την επιχειρησιακή στρατηγική και τη στρατηγική κινδύνων της Τράπεζας. 4. Σύστημα εσωτερικού ελέγχου (ΣΕΕ) Το Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) αποτελεί σύνολο λεπτομερώς καταγεγραμμένων ελεγκτικών μηχανισμών ενσωματωμένων σε πολιτικές και διαδικασίες που καλύπτουν σε συνεχή βάση κάθε δραστηριότητα και συναλλαγή της και συντελούν στην αποτελεσματική και ασφαλή λειτουργία της. Η Διοίκηση είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή και διατήρηση ενός επαρκούς και αποτελεσματικού συστήματος εσωτερικού ελέγχου για τον Όμιλο, καθώς και των σχετικών διαδικασιών και πρακτικών. Η Διοίκηση παρακολουθεί, επίσης, συστηματικά την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα του υφιστάμενου Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου, υλοποιεί άμεσα ενέργειες που ενδεχομένως απαιτούνται για τη διαρκή αντιμετώπιση και μείωση του λειτουργικού Κινδύνου ενώ παράλληλα μεριμνά για την ανάπτυξη και τη συνεχή αναβάθμιση του ΣΕΕ, τόσο σε επίπεδο Τράπεζας, όσο και σε επίπεδο Ομίλου. Η Διοίκηση ελέγχει με κατάλληλους μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης, τη συνεπή εφαρμογή του ΣΕΕ στις Μονάδες, καθώς και την πλήρη συμμόρφωση όλων των εμπλεκομένων με τις αρχές και τους στόχους του ΣΕΕ. Η θέσπιση του ΣΕΕ αποσκοπεί ιδίως: στη συνεπή υλοποίηση της επιχειρησιακής στρατηγικής της Τράπεζας και του Ομίλου με αποτελεσματική χρήση των εκάστοτε διαθέσιμων πόρων, στην αναγνώριση και διαχείριση των αναλαμβανόμενων κινδύνων ή δυνητικών κινδύνων, στη διασφάλιση της πληρότητας και αξιοπιστίας των στοιχείων, τα οποία είναι απαραίτητα για τη σύνταξη αξιόπιστων χρηματοοικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ και εν γένει για τον ακριβή και έγκαιρο προσδιορισμό της χρηματοοικονομικής κατάστασης της Τράπεζας και του Ομίλου, στη συμμόρφωση με το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία της Τράπεζας και του Ομίλου, στη διεξαγωγή περιοδικών ή/ και έκτακτων ελέγχων από τις αρμόδιες μονάδες του Τομέα Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου για τη διαπίστωση της συνεπούς εφαρμογής των προβλεπόμενων κανόνων και διαδικασιών από όλες τις υπηρεσιακές μονάδες της Τράπεζας και του Ομίλου. Το Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου της Τράπεζας υποστηρίζεται, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, από ολοκληρωμένο Σύστημα Διοικητικής Πληροφόρησης (MIS – Management Information System) και επικοινωνίας, καθώς και μηχανισμούς, οι οποίοι αλληλοσυμπληρώνονται και αποτελούν ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου τόσο της οργανωτικής δομής και των 82 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 δραστηριοτήτων της Τράπεζας. Η Επιτροπή Ελέγχου παρακολουθεί και αξιολογεί σε ετήσια βάση την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου σε ατομικό επίπεδο και σε επίπεδο Ομίλου, βασιζόμενη σε σχετική πληροφόρηση από τον Εσωτερικό Έλεγχο και την Κανονιστική Συμμόρφωση, σε ευρήματα και παρατηρήσεις των ορκωτών ελεγκτών και των εποπτικών αρχών. Η Επιτροπή Ελέγχου επισκοπεί επίσης την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών συμμόρφωσης της Τράπεζας με τους νόμους, κανόνες και κανονισμούς των εποπτικών αρχών. Η αξιολόγηση της επάρκειας του ΣΕΕ σε επίπεδο Τράπεζας και επίπεδο Ομίλου ανατίθεται περιοδικά και τουλάχιστον ανά τριετία, ύστερα από εισήγηση της Επιτροπής Ελέγχου, σε τρίτους, πλην των τακτικών ορκωτών ελεγκτών λογιστών. Η σχετική έκθεση αξιολόγησης γνωστοποιείται στην Τράπεζα της Ελλάδος εντός του πρώτου εξαμήνου του έτους μετά από τη λήξη της τριετίας. Η Επιτροπή Ελέγχου έχει σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Μεταξύ άλλων7: ενημερώνει το Διοικητικό Συμβούλιο για το αποτέλεσμα του υποχρεωτικού ελέγχου και επεξηγεί πώς συνέβαλε ο υποχρεωτικός έλεγχος στην ακεραιότητα της χρηματοοικονομικής πληροφόρησης και ποιος ήταν ο ρόλος της Επιτροπής Ελέγχου στην εν λόγω διαδικασία, παρακολουθεί τη διαδικασία χρηματοοικονομικής πληροφόρησης και υποβάλλει συστάσεις ή προτάσεις για την εξασφάλιση της ακεραιότητάς της, παρακολουθεί την αποτελεσματικότητα των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου διασφάλισης της ποιότητας και διαχείρισης κινδύνων και, του τμήματος εσωτερικού ελέγχου της, όσον αφορά τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση της, χωρίς να παραβιάζει την ανεξαρτησία της Τράπεζας, παρακολουθεί τον υποχρεωτικό έλεγχο των ετήσιων και των ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων και ιδίως την απόδοσή της, λαμβάνοντας υπόψη οποιαδήποτε πορίσματα και συμπεράσματα των εποπτικών αρχών. Ο Όμιλος και τη Τράπεζα αντιμετωπίζουν σημαντικούς κινδύνους από την αυξανόμενη εξάρτηση από την πληροφορία που επεξεργάζεται και τα ολοκληρωμένα πληροφοριακά συστήματα που φιλοξενεί, από τις αναπτυσσόμενες διασυνδέσεις συστημάτων με πελάτες και τρίτους, από τις διηνεκείς οργανωτικές και τεχνολογικές αλλαγές που επιβάλλουν οι επιχειρηματικές ανάγκες, από την καθημερινή εμφάνιση νέων τεχνολογικών και άλλων απειλών. Προκειμένου να ελαχιστοποιήσει τους προαναφερθέντες κινδύνους και να προστατεύσει τα στοιχεία του ενεργητικού της, η Διοίκηση έχει σχεδιάσει και υλοποιήσει ισχυρούς αυτοματοποιημένους ελέγχους ασφαλείας (IT Security Controls). Αυτά τα στοιχεία ελέγχου περιλαμβάνουν, αλλά δεν περιορίζονται, στα ακόλουθα: Διαχείριση Πρόσβασης Χρηστών στις εφαρμογές, στα λειτουργικά συστήματα και στις βάσεις δεδομένων Διαδικασίες Διαχείρισης Αλλαγών που διέπουν τις αλλαγές σε εφαρμογές και συστήματα Παρακολούθηση καθημερινών λειτουργιών πληροφορικής (Συστημάτων, προγραμματισμένες ροές/εργασίες και δημιουργία αντιγράφων ασφαλείας των συστημάτων) Οι βασικοί στόχοι των δικλείδων ασφαλείας της Πληροφορικής (IT Controls) είναι η κατάλληλη διαχείριση των δικαιωμάτων πρόσβασης των χρηστών στις υποδομές. Συγκεκριμένα είναι η εξάλειψη της μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης, οι παραλείψεις σφαλμάτων κατά τη διαχείριση προσβάσεων και η συμμόρφωση με τις κανονιστικές απαιτήσεις και πρότυπα. 7 Περισσότερες πληροφορίες για τις αρμοδιότητες της Επιτροπής Ελέγχου, βλ. ανωτέρω στη σχετική ενότητα 83 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Προκειμένου να επιτευχθούν οι ανωτέρω στόχοι, έχουν εφαρμοστεί τα ακόλουθα: Κατανοητές και σαφείς Πολιτικές και Διαδικασίες Διαχείρισης Πρόσβασης Χρηστών. Εφαρμογή Κεντροποιημένου Συστήματος Διαχείρισης Χρηστών (IdM). Οι λειτουργίες παροχής πρόσβασης, τερματισμού χρηστών και αλλαγών κωδικών εργασίας εκτελούνται αυτόματα από το IdM, μέσω μιας καθημερινής τροφοδοσίας/ροής από το HRMS (Human Resource Management System) που εξαλείφει την οποιαδήποτε ανθρώπινη παρέμβαση. Τα δικαιώματα πρόσβασης βασίζονται σε καθήκοντα που απορρέουν από τον ρόλο εργασίας (Role-Based Access Control - RBAC Method). Προκειμένου να τηρηθεί ο διαχωρισμός καθηκόντων, οι ρόλοι σχεδιάζονται από τη Δ/νση Οργάνωσης και καταχωρούνται στο IdM από το Group IT Security & Control Office. Η παροχή, καθώς και ο τερματισμός της πρόσβασης των χρηστών σε κοινόχρηστους φακέλους και σε συγκεκριμένες εφαρμογές διαχειρίζονται μέσω διαδικασίας εξουσιοδότησης. Περιοδική ανασκόπηση χρηστών με προνομιακή πρόσβαση εκτελείται σε εφαρμογές που δεν διαχειρίζονται IdM. Η όποια απόκλιση καταγράφεται και ακολουθούν διορθωτικές ενέργειες. Περιοδική ανασκόπηση της λίστας διαχειριστών τομέα (Domain Administrator) και χρηστών με απομακρυσμένη πρόσβαση μέσω διακριτικών (RSA tokens), εκτελείται από το Group IT Security & Control Office. Η πρόσβαση χρηστών θυγατρικών εξωτερικού εξετάζεται προκειμένου να ταυτοποιηθούν τερματίσαντες υπάλληλοι με πρόσβαση στον Τομέα (Domain) της Τράπεζας Πειραιώς. Τα δικαιώματα προνομιακής πρόσβασης ελέγχονται από ειδικούς μηχανισμούς ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου αυστηρού ελέγχου πρόσβασης, ο οποίος περιορίζεται σε άτομα που κρίνεται απολύτως απαραίτητο να έχουν τέτοια δικαιώματα καθώς και διαχείριση κωδικών πρόσβασης. Αυτό υποστηρίζεται από πλήρη τεκμηρίωση και διαχείριση όλων των προνομιακών αναγνωριστικών χρήστη (User IDs) και από την εφαρμογή ενός συστήματος διαχείρισης κωδικών και ελέγχου πρόσβασης (Thycotic), που παρακολουθεί και καταγράφει όλες τις ενέργειες (logs) όταν χρησιμοποιείται η εν λόγω προνομιακή πρόσβαση. Καταγραφή και ανασκόπηση των ενεργειών των διαχειριστών πραγματοποιείται σε κρίσιμα συστήματα (Observe IT, ArcSight). μέσω Τα Πληροφοριακά Συστήματα αποτελούν κρίσιμο συντελεστή για την επίτευξη των επιχειρηματικών στόχων και στρατηγικών του Ομίλου και της Τράπεζας και συμβάλλουν αποφασιστικά στην υλοποίηση και διαχείριση των επιχειρηματικών λειτουργιών της. Προκειμένου να προστατεύσει την εμπιστευτικότητα, διαθεσιμότητα και ακεραιότητα των δεδομένων και συστημάτων, η Τράπεζα έχει σχεδιάσει και εφαρμόσει αυστηρές και ολοκληρωμένες Πολιτικές και Διαδικασίες Διαχείρισης Αλλαγών που διέπουν την ανάπτυξη καθώς και τις αλλαγές που πραγματοποιούνται σε εφαρμογές, λειτουργικά συστήματα και βάσεις δεδομένων. Οι εν λόγω διαδικασίες καλύπτουν όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής ενός συστήματος, όπως αίτημα χρήστη, δοκιμές αποδοχής από τον χρήστη και τελική έγκριση για προώθηση στην παραγωγή. Όλα τα αιτήματα αλλαγών καταγράφονται, εξουσιοδοτούνται και παρακολουθούνται μέσω ένα εργαλείου Διαχείρισης Αλλαγών. Οι Πολιτικές και οι Διαδικασίες Διαχείρισης Αλλαγών διασφαλίζουν ότι εφαρμόζονται οι κατάλληλες Απαιτήσεις Ασφαλείας κατά τη φάση αλλαγών ενός υφιστάμενου συστήματος ή κατά την ανάπτυξη ενός νέου. Τα δίκτυα επικοινωνιών, και γενικότερα οι τηλεπικοινωνίες, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους πληροφοριακούς 84 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 πόρους του Ομίλου. Η χρήση των δικτύων επιτυγχάνει την διασύνδεση μεταξύ των πληροφοριακών συστημάτων, την ταχύτερη εκτέλεση καθηκόντων αλλά και τη μείωση του λειτουργικού κόστους. Η χρήση των δικτύων ωστόσο, δημιουργεί πολλούς κινδύνους ειδικά όσον αφορά στην ασφάλεια των δεδομένων που διακινούνται αλλά και γενικότερα των συστημάτων που διασυνδέονται. Με στόχο την προστασία του δικτύου όλου του Ομίλου αλλά και του δικτύου εντός του Κεντρικού Μηχανογραφικού Κέντρου (ΚΜΚ), η Τράπεζα έχει σχεδιάσει και υλοποιήσει ένα μεγάλο αριθμό δικλείδων ασφαλείας με σκοπό να δημιουργήσει μια περιμετρική προστασία σε πολλαπλά επίπεδα. Οι κυριότερες δικλείδες ασφαλείας περιλαμβάνουν τις παρακάτω: Πολιτικές και διαδικασίες που θέτουν τις βασικές αρχές για την σχεδίαση, υλοποίηση και διαχείριση των δικτύων αλλά και των δικτυακών υποδομών. Διαχωρισμός του δικτύου σε διαφορετικές ζώνες προστασίας. Εγκατάσταση τειχών προστασίας (Firewalls) σε συγκεκριμένα σημεία του δικτύου με στόχο την προστασία των επικοινωνιών από και προς το Μηχανογραφικού Κέντρο. Η προστασία υπάρχει τόσο από την πλευρά των καταστημάτων και κεντρικών υπηρεσιών της τράπεζας (εσωτερική περίμετρος) όσο και από την πλευρά των εξωτερικών συνεργατών και του διαδικτύου (εξωτερική περίμετρος). Σχεδίαση και εγκατάσταση συστημάτων εντοπισμού και αποτροπής εισβολής (IDS/IPS) και τείχους προστασίας εφαρμογών Web (Waf), για την προστασία από εξωτερικές κακόβουλες επιθέσεις τύπου DDoS (Distributed Denial of Service Attacks) και κυβερνοεπιθέσεις (Cyber Attacks). Διαδικασίες διαχείρισης αλλαγών των Firewalls που υποστηρίζονται από συγκεκριμένο σύστημα αλλαγών (Tuffin). Διαρκής παρακολούθηση και αντιμετώπιση σε 24ωρη βάση των μηνυμάτων και των ειδοποιήσεων που παράγονται από τα συστήματα ασφάλειας. Για την εύρυθμη λειτουργία του Κύριου Μηχανογραφικού Κέντρου καθώς και την υποστήριξη όλης της τεχνολογικής υποδομής, η Τράπεζα έχει υλοποιήσει ένα μεγάλο αριθμό πολιτικών και διαδικασιών έτσι ώστε να εγγυάται η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών πληροφορικής σε όλον τον Όμιλο και την Τράπεζα. Όλα τα συστήματα διεπαφής και οι κρίσιμες ροές/ αυτοματοποιημένες εργασίες παρακολουθούνται από μια ομάδα εξειδικευμένων χειριστών σε συνεχή βάση και βασιζόμενοι σε τυποποιημένα χρονοδιαγράμματα και κατευθυντήριες γραμμές εκτέλεσης. Τα διαπιστωμένα προβλήματα τεκμηριώνονται και παρακολουθούνται μέχρις ότου επιλυθούν επιτυχώς. Μεταξύ άλλων πραγματοποιούνται τα κάτωθι: Συντήρηση και τεχνική υποστήριξη των συστημάτων βάσει προδιαγραφών των κατασκευαστών αλλά και των αναγκών που προκύπτουν Ενημέρωση των συστημάτων με τις νεότερες εκδόσεις (software updates) αλλά και τις ενημερώσεις ασφαλείας (security patches) Διαδικασίες διαχείρισης των παραμέτρων λειτουργίας των συστημάτων Διαδικασίες προγραμματισμού των εργασιών Διαδικασίες καταγραφής και αντιμετώπισης προβλημάτων Διαδικασίες διαχείρισης χωρητικότητας, φόρτου και απόδοσης των συστημάτων και δικτύων Συνεχής παρακολούθηση της διαθεσιμότητας των συστημάτων και των δικτύων Επαρκείς διαδικασίες διαχείρισης αντιγράφων ασφαλείας 85 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επιπλέον, η Τράπεζα διαθέτει αποτελεσματικά Σχέδια Ανάκαμψης από Καταστροφή που εφαρμόζονται στις περιπτώσεις καταστροφικών συμβάντων, καθώς επίσης και Ενναλακτικό Μηχανογραφικό Κέντρο (ΕΜΚ) το οποίο μπορεί να υποστηρίξει την πλήρη λειτουργία της Τράπεζας σε περίπτωση που απαιτηθεί. Να σημειωθεί ότι το ΚΜΚ είναι πιστοποιημένο κατά ISO 27001:2013 καθώς και κατά PCI DSS. Διεύθυνση Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου (ΕΕΟ) Η λειτουργία εσωτερικού ελέγχου ασκείται εντός του Ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς αποκλειστικά από τον Εσωτερικό Έλεγχο Ομίλου (ΕΕΟ). Η κύρια αποστολή του ΕΕΟ είναι: Η διενέργεια πάσης φύσης ελέγχων σε όλες τις μονάδες, δραστηριότητες και παρόχους ουσιωδών δραστηριοτήτων της Τράπεζας και όλων των θυγατρικών (στο εξής «ο Όμιλος»), προκειμένου να διαμορφώνει εύλογη, αντικειμενική, ανεξάρτητη και τεκμηριωμένη άποψη για την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα του ΣΕΕ του Ομίλου. Η προώθηση, μέσω της Επιτροπής Ελέγχου της Τράπεζας, στο Διοικητικό Συμβούλιο αντικειμενικών αποτελεσμάτων σχετικά με την επάρκεια και αποτελεσματικότητα του ΣΕΕ Ομίλου. Ο ΕΕΟ υποβάλλει το πρώτο τρίμηνο κάθε έτους, στην Ανώτατη Διοίκηση και, μέσω της Επιτροπής Ελέγχου, στο Διοικητικό Συμβούλιο, μία έκθεση: (α) για την επάρκεια της αποτελεσματικότητας του ΣΕΕ της Τράπεζας και των εταιρειών του Ομίλου. (β) την αποτελεσματικότητα και την παρακολούθηση των διαδικασιών διαχείρισης κινδύνων και τις σχετικές διαδικασίες παροχής πιστώσεων, συμπεριλαμβανομένης της Πολιτικής Προμηθειών (ταυτοποιώντας τυχόν μη εντοπισμένους κινδύνους). (γ) την επάρκεια των διαδικασιών σχετικά με την εσωτερική αξιολόγησης της κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας. (δ) την αξιολόγηση της πληρότητας του συστήματος ή της μεθοδολογίας για την εκτίμηση της απομείωσης των δανείων και άλλων στοιχείων ενεργητικού, και πιθανών αλλαγών κατά τη διάρκεια του έτους. Η αξιολόγηση του ΣΕΕ βασίζεται στα πρότυπα και στα κριτήρια που υπαγορεύονται από τις διεθνείς αναγνωρισμένες βέλτιστες πρακτικές. Σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών, ο Εσωτερικός Έλεγχος είναι μία ανεξάρτητη, αντικειμενική, διασφαλιστικού και συμβουλευτικού χαρακτήρα δραστηριότητα, η οποία είναι σχεδιασμένη να προσθέτει αξία και να βελτιώνει τις δραστηριότητες του οργανισμού. Βοηθά τον οργανισμό να επιτύχει τους σκοπούς του, μέσω συστηματικής προσέγγισης για την αξιολόγηση και βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διαχείρισης των κινδύνων, των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου και της εταιρικής διακυβέρνησης. Ο Εσωτερικός Έλεγχος Ομίλου: αναφέρεται λειτουργικά, μέσω της Επιτροπής Ελέγχου, στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας και μόνο για διοικητικά θέματα στον Διευθύνοντα Σύμβουλο/ CEO. είναι διοικητικά ανεξάρτητη από τις υπόλοιπες μονάδες του Ομίλου και δεν ασκεί εκτελεστικές ή λειτουργικές αρμοδιότητες. 86 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 διαθέτει προσωπικό πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, το οποίο δεν υπάγεται ιεραρχικά σε οποιαδήποτε άλλη διεύθυνση του Ομίλου. Οι Εσωτερικοί Ελεγκτές: έχουν απρόσκοπτη πρόσβαση σε όλες τις δραστηριότητες, μονάδες και χώρους και σε πάσης φύσεως και μορφής στοιχεία και πληροφορίες (βιβλία, έγγραφα, αρχεία, τραπεζικούς λογαριασμούς, χαρτοφυλάκιο κλπ) του Ομίλου. μπορούν να επικοινωνούν απρόσκοπτα με οποιοδήποτε στέλεχος, συλλογικό όργανο και μέλους του προσωπικού του Ομίλου. μπορούν να αιτούνται και να λαμβάνουν από οποιοδήποτε στέλεχος όλες τις απαραίτητες πληροφορίες και επεξηγήσεις που είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση της αποστολής τους, ως μέρους του ελέγχου. Οποιαδήποτε εμπιστευτική ή ευαίσθητη πληροφόρηση μπορεί να τεθεί μόνο στη διάθεση του Επικεφαλής Εσωτερικού Ελεγκτή Ομίλου. Το Διοικητικό Συμβούλιο, η Επιτροπή Ελέγχου και η Διοίκηση εξασφαλίζουν ότι η απαραίτητη πληροφόρηση τίθεται άμεσα στη διάθεση των Εσωτερικών Ελεγκτών από τις επιμέρους μονάδες. Κατόπιν πρόσκλησης της Διοίκησης της Τράπεζας, οι Εσωτερικοί Ελεγκτές μπορούν να συμμετέχουν κατά τη διάρκεια διαφόρων σταδίων της διαδικασίας ανάπτυξης διαδικασιών και δραστηριοτήτων, συστημάτων ΙΤ ή επικοινωνιών, και μπορούν να υποβάλλουν τις προτάσεις τους για τη συνεχή βελτίωση και εφαρμογή ενός επαρκούς ΣΕΕ. Τα αποτελέσματα της συμμετοχής τους σε παρόμοια έργα δεν θεωρείται ελεγκτικό έργο. Ο προγραμματισμός των ελεγκτικών έργων βασίζεται σε μία διαδικασία αξιολόγησης κινδύνων και εστιάζει κατά κύριο λόγο σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Ο Ελεγκτικός Κύκλος καθορίζεται από τη διαδικασία αξιολόγησης κινδύνων και πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον περιοχές υψηλού και μεσαίου κινδύνου. Ο Κύκλος Εσωτερικής Αξιολόγησης εγκρίνεται και μπορεί να τροποποιείται μόνο με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου κατόπιν σχετικής εισήγησης της Επιτροπής Ελέγχου της Τράπεζας. Με βάση τον Ελεγκτικό Κύκλο, ο ΕΕΟ ετοιμάζει ένα Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης, δίνοντας προτεραιότητα σε περιοχές υψηλού και μεσαίου κινδύνου. Το εν λόγω Πρόγραμμα εγκρίνεται από το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας κατόπιν εισήγησης της Επιτροπής Ελέγχου. Το Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης περιλαμβάνει τους ετήσιους στόχους του εσωτερικού ελέγχου, τους προγραμματισμένους ελέγχους σχετικά με τις δραστηριότητες του Ομίλου και δραστηριότητες προμηθευτών σημαντικών δραστηριοτήτων, τις ανάγκες ανθρώπινου δυναμικού, το κόστος μετακινήσεων, εκπαιδευτικά προγράμματα και σχετικά έξοδα, καθώς και αξιολόγηση της κάλυψης των δραστηριοτήτων του Ομίλου. Το Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης λαμβάνει υπόψη πιθανά, μη προβλεφθέντα, έργα ελέγχου και τις απαιτήσεις της Διοίκησης. Η Τράπεζα θεωρεί ότι τα στελέχη που συμμετέχουν στον Εσωτερικό Έλεγχο ενεργούν με καλή πίστη, με βάση την κρίση τους και επιδεικνύουν τη δέουσα επιμέλεια, ώστε να προστατεύουν σε διαρκή βάση τα συμφέροντα της Τράπεζας και των Μετόχων της. Οι Εσωτερικοί Ελεγκτές πρέπει να εφαρμόζουν και να ενεργούν σε συμμόρφωση με τον Κώδικα Ηθικής του Ομίλου και τα διεθνή πρότυπα για εσωτερικούς ελεγκτές. Η αυστηρή εφαρμογή του πλαισίου λειτουργίας συμβάλλει στην επίτευξη συνοχής, συνέπειας, σταθερότητας και αξιοπιστίας στη λειτουργία του Εσωτερικού Ελέγχου. 87 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Οι Εσωτερικοί Ελεγκτές μπορεί να θεωρηθούν υπόλογοι σε περίπτωση που δεν εφαρμόζουν και δεν υπερασπίζονται τις ακόλουθες αρχές: 5. Ακεραιότητα Αντικειμενικότητα Εμπιστευτικότητα Επαγγελματική Επάρκεια Κανονιστική Συμμόρφωση Ομίλου Η Διεύθυνση Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου (Group Compliance Division) συγκροτήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής των κανόνων του εποπτικού πλαισίου ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΙΙ και των διατάξεων της Π.Δ./Τ.Ε. 2577/9.3.2006 ως διοικητικά ανεξάρτητη μονάδα, η οποία είναι επιφορτισμένη με την υλοποίηση της πολιτικής που θεσπίζει το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας για τη συμμόρφωσή της προς το εκάστοτε ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο. Η Διεύθυνση Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου αναφέρεται στο Δ.Σ. μέσω της Επιτροπής Ελέγχου, έχει δυνατότητα απρόσκοπτης πρόσβασης σε όλα τα στοιχεία και τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση των καθηκόντων της, και διευθύνεται από επιλεγμένο πρόσωπο (Chief Compliance Officer) µε επαρκείς γνώσεις των τραπεζικών και επενδυτικών δραστηριοτήτων. Οι αρμοδιότητες της Διεύθυνσης Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου είναι οι εξής: Θεσπίζει και εφαρμόζει κατάλληλες διαδικασίες και εκπονεί σχετικό ετήσιο Πρόγραμμα Κανονιστικής Συμμόρφωσης, με στόχο να επιτυγχάνεται η έγκαιρη και διαρκής συμμόρφωση της Τράπεζας και του Ομίλου προς το εκάστοτε ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο και τις διατάξεις της Πολιτικής Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου, την οποία έχει θεσπίσει η Τράπεζα, και να υφίσταται ανά πάσα στιγμή πλήρης εικόνα για το βαθμό επίτευξης του στόχου αυτού. Ενημερώνει τη Διοίκηση και το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας για κάθε σημαντική διαπιστωθείσα παραβίαση σε σχέση με τη συμμόρφωση της Τράπεζας με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο και για τυχόν σημαντικές ελλείψεις στην τήρηση των υποχρεώσεων που αυτό επιβάλλει. Σε περίπτωση τροποποιήσεων του εκάστοτε ισχύοντος ρυθμιστικού πλαισίου παρέχει, με τη συνδρομή των νομικών υπηρεσιών της Τράπεζας ή/ και των κατά τόπους νομικών συμβούλων των θυγατρικών εξωτερικού, σχετικές οδηγίες για την αντίστοιχη προσαρμογή των εσωτερικών διαδικασιών και του εσωτερικού κανονιστικού πλαισίου που εφαρμόζονται από τις μονάδες του Ομίλου. Σε συνεργασία με την αρμόδια Διεύθυνση Ανθρωπίνου Δυναμικού Ομίλου διασφαλίζει την έγκαιρη ενημέρωση του προσωπικού για τις εξελίξεις στο ρυθμιστικό πλαίσιο σε σχέση με την νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (AML/CFT), με τη θέσπιση κατάλληλων διαδικασιών, ενημερωτικών σημειωμάτων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Συντονίζει το έργο των Yπευθύνων κανονιστικής συμμόρφωσης (compliance officers) των υποκαταστημάτων του εξωτερικού και των θυγατρικών Τραπεζών και των θυγατρικών στην Ελλάδα και το εξωτερικό ώστε όλες οι εταιρείες του Ομίλου να συμμορφώνονται πλήρως προς τις εφαρμοστέες εκάστοτε διατάξεις. Διασφαλίζει, με κατάλληλες διαδικασίες, την τήρηση των προθεσμιών για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που προβλέπονται από το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο και παρέχει για το σκοπό αυτό σχετική έγγραφη διαβεβαίωση προς το Διοικητικό Συμβούλιο μέσω των αναφορών της. 88 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Εξασφαλίζει ότι η Τράπεζα Πειραιώς και ο Όμιλός της συμμορφώνονται με το εκάστοτε ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο ρυθμίζει την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Για το σκοπό αυτό, ελέγχει τη συμμόρφωση των οργανωτικών μονάδων της Τράπεζας με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ως άνω πλαίσιο, καθώς και από την Πολιτική Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ομίλου την οποία έχει θεσπίσει η Τράπεζα, και δομεί κατάλληλο περιβάλλον για τον έγκαιρο εντοπισμό, αποτροπή, διερεύνηση και αναφορά παρόμοιων προσπαθειών. Συμμετέχει σε συμβουλευτική βάση (τουλάχιστον) στο σχεδιασμό νέων προϊόντων και διαδικασιών, σχετικά με τη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων και στην εκτίμηση του λειτουργικού κινδύνου που απορρέει από σημαντικές μεταβολές (συγχωνεύσεις, εξαγορές κλπ) ώστε να εξασφαλίσει την εναρμόνιση με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο. Παράλληλα, ο Εσωτερικός Έλεγχος Ομίλου και οι μονάδες Λειτουργικού Κινδύνου και Κινδύνου Αγοράς συμμετέχουν προκειμένου να υιοθετηθούν κατάλληλοι ελεγκτικοί μηχανισμοί και μηχανισμοί διαχείρισης κινδύνων. Εκφράζει γνώμη σχετικά με την επιλογή και την καταλληλότητα των Επικεφαλής των σχετικών Μονάδων των θυγατρικών εταιρειών του Ομίλου και αξιολογεί την αποδοτικότητά τους. Εξετάζει και απαντά, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, σε συνεργασία με τις Νομικές Υπηρεσίες, σε ερωτήματα των αρμόδιων αρχών σχετικά με την παροχή πληροφοριών και/ή τη θέση περιορισμών στη χρήση λογαριασμού/ θυρίδας. Γνωματεύει επί νέων χρηματοδοτήσεων ή αναδιαρθρώσεων δανείων στις σχετικές εγκριτικές επιτροπές της Τράπεζας. Επιβλέπει τις συμμετοχές σε αυξήσεις κεφαλαίων της Τράπεζας για τον έλεγχο άμεσης ή έμμεσης χρηματοδότησης. Διαχείριση κινδύνων Το Δ.Σ. και η Διοίκηση δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην αποτελεσματική παρακολούθηση και διαχείριση των κινδύνων, σε ατομικό και επίπεδο Ομίλου, με γνώμονα τη διατήρηση της σταθερότητας και συνέχειας των εργασιών της. Στο πλαίσιο αυτό, τα αρμόδια όργανα της Τράπεζας μεριμνούν για την καταγραφή και τακτική επαναξιολόγηση της Στρατηγικής Ανάληψης Κινδύνου και Κεφαλαίου αναφορικά με την ανάληψη, παρακολούθηση και διαχείριση των κινδύνων και τη διάκριση των συναλλαγών και πελατών κατά επίπεδο κινδύνου, τον καθορισμό των εκάστοτε αποδεκτών ανωτάτων ορίων ανάληψης κινδύνου συνολικά για κάθε είδος κινδύνου και την περαιτέρω εξειδίκευση καθενός εκ των ως άνω ορίων, καθώς και τη θέσπιση ορίων παύσης ζημιογόνων δραστηριοτήτων ή άλλων διορθωτικών ενεργειών. Η Διοίκηση μεριμνά, επίσης, για τη θέσπιση αξιόπιστων, αποτελεσματικών και ολοκληρωμένων πολιτικών και διαδικασιών για την αξιολόγηση και διατήρηση σε διαρκή βάση του ύψους, της σύνθεσης και της κατανομής των ιδίων κεφαλαίων, τα οποία κρίνονται εκάστοτε από τη Διοίκηση της Τράπεζας κατάλληλα για την κάλυψη της φύσης και του επιπέδου των κινδύνων που αναλαμβάνει ή ενδέχεται να αναλάβει η Τράπεζα. Οι ως άνω πολιτικές και διαδικασίες υπόκεινται σε τακτική εσωτερική επανεξέταση και αξιολόγηση από τον Διεύθυνση Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου, με στόχο να διασφαλίζεται ότι αυτές παραμένουν πλήρεις, επαρκείς και ανάλογες με τη φύση, την έκταση και την πολυπλοκότητα των εκάστοτε δραστηριοτήτων της Τράπεζας. Στη διαδικασία του σχεδιασμού, της παρακολούθησης και της διαχείρισης κινδύνων, καθώς και της αξιολόγησης της επάρκειας των ιδίων κεφαλαίων σε σχέση με το ύψος και τη μορφή των αναλαμβανόμενων κινδύνων εμπλέκονται οι ακόλουθες Οργανωτικές Μονάδες: Η Επιτροπή Κινδύνων, στην οποία ανατίθενται από το Διοικητικό Συμβούλιο αρμοδιότητες σχετικές µε τη διαχείριση κινδύνων κατά τα οριζόμενα στις διατάξεις της Π.Δ./Τ.Ε. 2577/2006, ούτως ώστε να καλύπτονται αποτελεσματικά για 89 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων του Ομίλου και της Τράπεζας όλες οι μορφές κινδύνων και να διασφαλίζεται ο ενοποιημένος έλεγχός τους, η εξειδικευμένη αντιμετώπισή τους και ο απαιτούμενος συντονισμός σε επίπεδο Τράπεζας και Ομίλου. Η Διεύθυνση Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου, ο οποίος είναι υπεύθυνη για το σχεδιασμό, την εξειδίκευση και υλοποίηση της πολιτικής του Ομίλου και της Τράπεζας σε θέματα διαχείρισης κινδύνων και κεφαλαιακής επάρκειας, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του Διοικητικού Συμβουλίου, η οποία καλύπτει όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων της Τράπεζας για όλες τις μορφές κινδύνων. Η Διεύθυνση Πίστης Ομίλου, ο οποίος συνιστά την δευτερογενή αξιολόγηση της ανάληψης του πιστωτικού κινδύνου κατά την εγκριτική διαδικασία (δεύτερη γραμμή άμυνας) και είναι αρμόδιος για την κατάρτιση και την συντήρηση της Πιστωτικής Πολιτικής. Η Επιτροπή Διαχείρισης Στοιχείων Ενεργητικού-Παθητικού (ALCO) Η Επιτροπή Διαχείρισης Στοιχείων Ενεργητικού – Παθητικού είναι ενδεκαμελής, με Πρόεδρο τον Διευθύνοντα Σύμβουλο & C.E.O. της Τράπεζας. Μέλη της Επιτροπής είναι Ανώτεροι Γενικοί Διευθυντές, Γενικοί Διευθυντές, καθώς και άλλα στελέχη της Ανώτατης Διοίκησης της Τράπεζας. Η Επιτροπή επικουρείται από Εκτελεστικό Γραμματέα. Η Επιτροπή συνεδριάζει σε μηνιαία βάση και κύριες αρμοδιότητές της Επιτροπής είναι η υλοποίηση της στρατηγικής της Τράπεζας στην ανάπτυξη στοιχείων ενεργητικού και παθητικού, η διαχείριση στοιχείων ενεργητικού και παθητικού με παράλληλη άσκηση τιμολογιακής πολιτικής σε προϊόντα και υπηρεσίες, η έγκριση για την εισαγωγή νέων καταθετικών ή δανειακών προϊόντων, η παρακολούθηση της επάρκειας των ιδίων κεφαλαίων σε σχέση με τους κινδύνους, η εξέταση των σεναρίων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων κρίσης και η λήψη αποφάσεων για τη διατήρηση της διαθέσιμης ρευστότητας του Ομίλου σε αποδεκτά επίπεδα. Η Διεύθυνση Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου είναι διοικητικά ανεξάρτητη μονάδα σε σχέση με μονάδες της Τράπεζας, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη διενέργεια συναλλαγών ή τη λογιστικοποίησή τους και αναφέρεται στον CRO του Ομίλου. Η Διεύθυνση Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου ασκεί τις αρμοδιότητες της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων κατά τις διατάξεις της Π.Δ.Τ.Ε. 2577/9.3.2006, καθώς και της Μονάδας Ελέγχου Πιστωτικού Κινδύνου κατά τις διατάξεις της Π.Δ.Τ.Ε. 2589/20.8.2007 και Π.Δ.Τ.Ε. 2594/20.8.2007 αντίστοιχα, όπως τροποποιήθηκαν και ισχύουν. Ο CRO του Ομίλου εποπτεύει τη Διεύθυνση Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου και αναφέρεται στην Επιτροπή Κινδύνων και, μέσω αυτής, στο Διοικητικό Συμβούλιο ενώ για διοικητικά θέματα αναφέρεται στο Διευθύνοντα Σύμβουλο. Η Διεύθυνση Διαχείρισης Κινδύνων, υπόκειται στον έλεγχο του Εσωτερικού Ελέγχου Ομίλου ως προς την επάρκεια και αποτελεσματικότητα των διαδικασιών διαχείρισης κινδύνων. Για την αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων της, τα αρμόδια στελέχη της Διεύθυνσης Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου έχουν πρόσβαση σε όλες τις δραστηριότητες και μονάδες της Τράπεζας, καθώς και σε όλα τα στοιχεία και πληροφορίες της Τράπεζας και των εταιρειών του Ομίλου της, τα οποία είναι απαραίτητα για την εκπλήρωση των καθηκόντων τους. Ο Επικεφαλής της Διεύθυνσης Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου ορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο, κατόπιν εισήγησης της Επιτροπής Κινδύνων, και η τοποθέτησή του, καθώς και η τυχόν αντικατάστασή του γνωστοποιούνται στην Τράπεζα της Ελλάδος. Μεταξύ των αρμοδιοτήτων της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων εντάσσεται και η διενέργεια αποτίμησης ενεργητικού παθητικού για τη σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων και για τα ακόλουθα: επικύρωση των πολιτικών, διαδικασιών και μεθοδολογιών (π.χ. mark-to-market, mark-to-model, κλπ) που χρησιμοποιούνται για την αποτίμησή τους. έλεγχος της καταλληλότητας των τιμών που χρησιμοποιούνται στη διαδικασία αποτίμησης. 90 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της αποτίμησης και αναφορά των αποκλίσεων στην Επιτροπή Κινδύνων. Πληροφορικά στοιχεία της Οδηγίας 2004/25/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου Τα πληροφοριακά στοιχεία της Οδηγίας 2004/25/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που απαιτούνται δυνάμει του στοιχείου δ) της παρ.1 του άρθρου 152 του Ν.4548/2018, περιλαμβάνονται στην Επεξηγηματική Έκθεση προς την Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων που αποτελεί ειδικό τμήμα της Ετήσιας Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου. Αθήνα, 27 Μαρτίου 2020 Μη Εκτελεστικός Πρόεδρος Δ.Σ. Διευθύνων Σύμβουλος Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Γεώργιος Π. Χαντζηνικολάου Χρήστος Ι. Μεγάλου 91 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Η παρούσα επεξηγηματική έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας Πειραιώς προς την Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της περιέχει πληροφορίες με ημερομηνία αναφοράς την 31 Δεκεμβρίου 2019 αναφορικά με τα ζητήματα της παραγράφου 7 του άρθρου 4 του Ν. 3556/2007. 1. Διάρθρωση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 το μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας ανερχόταν σε ποσό δύο δισεκατομμυρίων εξακοσίων δέκα εννέα εκατομμυρίων εννιακοσίων πενήντα τεσσάρων χιλιάδων εννιακοσίων ογδόντα τεσσάρων ευρώ (€ 2.619.954.984), διαιρούμενο σε τετρακόσια τριάντα έξι εκατομμύρια εξακόσιες πενήντα εννέα χιλιάδες εκατόν εξήντα τέσσερις (436.659.164) κοινές ονομαστικές με ψήφο μετοχές ονομαστικής αξίας έξι Ευρώ (€ 6,00) καθεμία. Οι κοινές μετοχές της Τράπεζας Πειραιώς είναι στο σύνολό τους άυλες και εισηγμένες προς διαπραγμάτευση στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Με την επιφύλαξη των διατάξεων του Ν. 3864/2010, οι οποίες προβλέπουν ειδικά δικαιώματα και περιορισμούς για τις κοινές μετοχές που κατέχει το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (εφεξής το «ΤΧΣ» ή «Ταμείο») (βλ. κατωτέρω αναλυτικά υπό 4 και 5), κάθε κοινή μετοχή της Τράπεζας Πειραιώς ενσωματώνει όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που προβλέπει ο νόμος και το καταστατικό της, και ιδίως: Δικαίωμα συμμετοχής και ψήφου στη Γενική Συνέλευση των μετόχων. Δικαίωμα επί του μερίσματος από τα κέρδη της Τράπεζας. Σημειώνεται ότι για όσο διάστημα η Τράπεζα υπάγεται στις διατάξεις του Ν. 3864/2010, η διανομή δεν μπορεί να υπερβεί το κατά τα κατωτέρω ελάχιστο μέρισμα. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τις διατάξεις της ΠΥΣ 36/2.11.2015, δεν καταβάλλεται μέρισμα στις κοινές μετοχές της Τράπεζας, σε περίπτωση μη καταβολής από την Τράπεζα τόκου για τις υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες (CoCos) που καλύφθηκαν από το ΤΧΣ στο πλαίσιο παροχής κεφαλαιακής ενίσχυσης κατά την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας τον Δεκέμβριο του 2015. Μετά την αφαίρεση του απαιτούμενου ποσού για το σχηματισμό του τακτικού αποθεματικού και των λοιπών πιστωτικών κονδυλίων της κατάστασης αποτελεσμάτων που δεν προέρχονται από πραγματοποιημένα κέρδη, ποσοστό 35% των καθαρών κερδών διανέμεται στους μετόχους ως ελάχιστο μέρισμα, ενώ για τη διάθεση του υπολοίπου αποφασίζει ελεύθερα η Γενική Συνέλευση. Η ημερομηνία προσδιορισμού δικαιούχων μετόχων ανακοινώνεται στην Τακτική Γενική Συνέλευση. Το μέρισμα καταβάλλεται στο μέτοχο περίπου εντός επτά (7) εργασίμων ημερών από την ημερομηνία προσδιορισμού δικαιούχων όπως ειδικότερα ανακοινώνεται μέσω του Τύπου. Το δικαίωμα είσπραξης του μερίσματος παραγράφεται, και το αντίστοιχο ποσό περιέρχεται στο Δημόσιο, μετά την παρέλευση πέντε (5) ετών από το τέλος του έτους, κατά το οποίο ενέκρινε τη διανομή του η Γενική Συνέλευση. Δικαίωμα στο προϊόν της εκκαθάρισης ή, αντίστοιχα, της μερικής ή ολικής απόσβεσης κεφαλαίου που αντιστοιχεί σε μέρος ή στο σύνολο της ονομαστικής αξίας της μετοχής, εφόσον αυτό αποφασισθεί από τη Γενική Συνέλευση. Η Γενική Συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας διατηρεί όλα τα δικαιώματά της κατά τη διάρκεια της εκκαθάρισης. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 3864/2010 για όσο διάστημα το ΤΧΣ συμμετέχει στην Τράπεζα ως μέτοχος ικανοποιείται από το προϊόν της εκκαθάρισης προνομιακά έναντι όλων των άλλων μετόχων. Δικαίωμα προτίμησης σε κάθε αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας που πραγματοποιείται με μετρητά και έκδοση νέων μετοχών, εφόσον δεν αποφασίσει διαφορετικά η Γενική Συνέλευση που αποφασίζει την αύξηση. Δικαίωμα λήψης πριν από την Τακτική Γενική Συνέλευση αντιγράφου της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης, η οποία περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τις Εκθέσεις των ορκωτών ελεγκτών και του Διοικητικού Συμβουλίου και τις σχετικές ενοποιημένες και ατομικές οικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας. 92 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 2. Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Περιορισμοί στη μεταβίβαση των μετοχών της Τράπεζας Η μεταβίβαση των κοινών μετοχών της Τράπεζας Πειραιώς γίνεται, όπως ορίζει ο νόμος. Στο καταστατικό της Τράπεζας δεν υφίσταται οποιοσδήποτε περιορισμός για τη μεταβίβασή τους. H διάθεση των μετοχών που κατέχει το ΤΧΣ υπόκειται στις προβλέψεις του άρθρου 8 του Ν. 3864/2010, όπως ισχύει. 3. Σημαντικές άμεσες ή έμμεσες συμμετοχές κατά την έννοια του Ν. 3556/2007 Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 το ΤΧΣ κατείχε άμεσα συνολικά 115.375.400 κοινές μετοχές της Τράπεζας, οι οποίες αντιπροσωπεύουν ποσοστό 26,42% του συνολικού αριθμού των δικαιωμάτων ψήφου της Τράπεζας, εκ των οποίων οι 2.042.067 υπόκεινται ως προς την άσκηση του δικαιώματος ψήφου στους περιορισμούς του άρθρου 7Α παρ. 2 του Ν. 3864/2010. Περαιτέρω κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019, η «Paulson & Co. Inc.» κατείχε (έμμεσα) 39.848.042 δικαιώματα ψήφου που αντιστοιχούν σε ισάριθμες κοινές, ονομαστικές, μετά ψήφου, άυλες μετοχές (ήτοι, ποσοστό 9,12% επί του συνόλου δικαιωμάτων ψήφου της Τράπεζας). Η «Paulson & Co. Inc.» είναι εταιρία συμβούλων επενδύσεων, εγγεγραμμένη στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των Ηνωμένων Πολιτειών σύμφωνα με τον νόμο περί Συμβούλων Επενδύσεων του 1940, παρέχει επενδυτικές συμβουλές και διαχειρίζεται επενδυτικά κεφάλαια. Με βάση τα τηρούμενα από την Τράπεζα στοιχεία, δεν προκύπτει κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 άλλος μέτοχος (φυσικό ή νομικό πρόσωπο), ο οποίος να κατέχει σε ατομική βάση (άμεσα ή έμμεσα) ποσοστό μεγαλύτερο από 5% του συνολικού αριθμού των κοινών μετοχών της Τράπεζας Πειραιώς. 4. Μετοχές παρέχουσες ειδικά δικαιώματα ελέγχου Με εξαίρεση τις κοινές μετοχές που κατέχει το ΤΧΣ, το οποίο έχει τα δικαιώματα που απορρέουν από τις διατάξεις του Ν. 3864/2010 και της από 27 Νοεμβρίου 2015 Σύμβασης Πλαισίου Συνεργασίας μεταξύ της Τράπεζας και του ΤΧΣ (Relationship Framework Agreement / RFA), δεν υφίστανται μετοχές της Τράπεζας, οι οποίες παρέχουν ειδικά δικαιώματα ελέγχου στους κατόχους τους. Οι κοινές μετοχές που κατέχει το ΤΧΣ στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας παρέχουν τα ειδικά δικαιώματα του άρθρου 10 του N. 3864/2010, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, στα οποία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων: το δικαίωμα του ΤΧΣ να εκπροσωπείται με ένα μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας. Ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ στο Διοικητικό Συμβούλιο έχει: α. το δικαίωμα να ζητεί τη σύγκληση της Γενικής Συνέλευσης των μετόχων, β. το δικαίωμα αρνησικυρίας στη λήψη οποιασδήποτε απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας: i) σχετικής με τη διανομή μερισμάτων και την πολιτική παροχών και πρόσθετων απολαβών (bonus) προς τον Πρόεδρο, τον Διευθύνοντα Σύμβουλο και τα λοιπά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς και για όσους έχουν τη θέση ή εκτελούν καθήκοντα γενικού διευθυντή, καθώς και για τους αναπληρωτές τους, ii) εφόσον η υπό συζήτηση απόφαση δύναται να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα των καταθετών ή να επηρεάσει σοβαρά τη ρευστότητα ή τη φερεγγυότητα ή την εν γένει συνετή και εύρυθμη λειτουργία της Τράπεζας (όπως επιχειρηματική στρατηγική, διαχείριση στοιχείων ενεργητικού κλπ), 93 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 iii) που αφορά εταιρικές πράξεις της παραγράφου 3 του άρθρου 7A του Ν. 3864/2010 και η οποία απόφαση δύναται να επηρεάσει σημαντικά τη συμμετοχή του Ταμείου στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας, γ. το δικαίωμα να ζητεί την αναβολή επί τρεις (3) εργάσιμες ημέρες της συνεδρίασης του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας, προκειμένου να λάβει οδηγίες από την Εκτελεστική Επιτροπή του Ταμείου. Το δικαίωμα αυτό μπορεί να ασκηθεί έως το πέρας της συνεδρίασης του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας, δ. το δικαίωμα να ζητεί τη σύγκληση του Διοικητικού Συμβουλίου, ε. το δικαίωμα να εγκρίνει τον Οικονομικό Διευθυντή. το δικαίωμα πρόσβασης στα βιβλία και στοιχεία της Τράπεζας με στελέχη ή συμβούλους της επιλογής του, το δικαίωμα να προβαίνει σε αξιολόγηση του πλαισίου εταιρικής διακυβέρνησης της Τράπεζας, των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου και των Επιτροπών αυτού βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων σύμφωνα με τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές, και σε περίπτωση μη πλήρωσης των εν λόγω κριτηρίων να προβαίνει, υπό προϋποθέσεις, στη σύγκληση Γενικής Συνέλευσης των μετόχων ή/και τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης, το δικαίωμα προνομιακής ικανοποίησης από το προϊόν της εκκαθάρισης σε περίπτωση εκκαθάρισης της Τράπεζας. Πέραν των ανωτέρω δικαιωμάτων, δυνάμει της από 27 Νοεμβρίου 2015 Σύμβασης Πλαισίου Συνεργασίας μεταξύ της Τράπεζας και του ΤΧΣ (Relationship Framework Agreement / RFA), το ΤΧΣ, για όσο χρόνο κατέχει μετοχές ή υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες της Τράπεζας, έχει επιπλέον τα δικαιώματα που αναφέρονται στο RFA, μεταξύ των οποίων και τα ακόλουθα: ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας συμμετέχει στις Επιτροπές του Διοικητικού Συμβουλίου, ήτοι στις Επιτροπές Ελέγχου, Κινδύνων, Αποδοχών, Ανάδειξης Υποψηφίων Μελών Δ.Σ., Στρατηγικής καθώς και στην Επιτροπή Δεοντολογίας και Διακυβέρνησης Δ.Σ.. Επιπλέον, ο Παρατηρητής που έχει ορίσει το ΤΧΣ παρίσταται, χωρίς δικαίωμα ψήφου, στις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου και των ανωτέρω Επιτροπών, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ δύναται να ζητά την προσθήκη θεμάτων ημερήσιας διάταξης στις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου και των Επιτροπών της Τράπεζας, στις οποίες συμμετέχει, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ δύναται να ζητά την προσθήκη θεμάτων ημερήσιας διάταξης σε Γενική Συνέλευση που συγκαλεί το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας, το ΤΧΣ διατυπώνει την προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του αναφορικά με έναν αριθμό θεμάτων που χαρακτηρίζονται στο RFA ως ουσιώδη, μεταξύ των οποίων: (α) σημαντικές σε αξία συναλλαγές και εταιρικοί μετασχηματισμοί, (β) η πολιτική συνδεδεμένων οφειλετών (connected borrowers) και οι τυχόν τροποποιήσεις, αναθεωρήσεις ή παρεκκλίσεις από αυτήν, και (γ) η πολιτική διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων και οι τυχόν τροποποιήσεις, αναθεωρήσεις ή παρεκκλίσεις από αυτήν, το ΤΧΣ επισκοπεί την ετήσια αυτοαξιολόγηση του Διοικητικού Συμβουλίου. Βάσει της επισκόπησης αυτής ή/και της προβλεπόμενης στο άρθρο 10 του Ν. 3864/2010 αξιολόγησης, το ΤΧΣ δύναται να διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις για βελτιώσεις και τυχόν αλλαγές στο πλαίσιο εταιρικής διακυβέρνησης της Τράπεζας, το ΤΧΣ παρακολουθεί την υλοποίηση του πλαισίου διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων της Τράπεζας, καθώς και την απόδοση της Τράπεζας σε σχέση με αυτά. Σύμφωνα με τις διατάξεις του RFA, το ΤΧΣ διασφαλίζει ότι, κατά την ενάσκηση των δικαιωμάτων τους, το ΤΧΣ, ο Εκπρόσωπος του ΤΧΣ στο Διοικητικό Συμβούλιο και ο Παρατηρητής που έχει ορίσει το ΤΧΣ τηρούν την επιχειρηματική 94 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αυτονομία και την ανεξαρτησία της Τράπεζας στη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων και ενεργούν σύμφωνα με το νόμο και τις διατάξεις του RFA. 5. Περιορισμοί στο δικαίωμα ψήφου Δεν προβλέπονται στο καταστατικό της Τράπεζας περιορισμοί του δικαιώματος ψήφου και των προθεσμιών άσκησης του δικαιώματος ψήφου που απορρέει από τις κοινές μετοχές της. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7A παρ. 2 περ. α) και παρ. 3 του N. 3864/2010, το ΤΧΣ ασκεί το δικαίωμα ψήφου που αντιστοιχεί στις μετοχές που ανέλαβε κατά την ανωτέρω αναφερόμενη ΑΜΚ του 2013 μόνο για τις αποφάσεις τροποποίησης του καταστατικού, περιλαμβανομένης της αύξησης ή μείωσης κεφαλαίου ή της παροχής σχετικής εξουσιοδότησης στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας, συγχώνευσης, διάσπασης, μετατροπής, αναβίωσης, παράτασης της διάρκειας, ή διάλυσης της Τράπεζας, μεταβίβασης στοιχείων του ενεργητικού, περιλαμβανομένης της πώλησης θυγατρικών, ή για όποιο άλλο θέμα απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία κατά τα προβλεπόμενα στον N. 4548/2018. Για τους σκοπούς υπολογισμού της απαρτίας και της πλειοψηφίας στη Γενική Συνέλευση, οι ανωτέρω μετοχές του ΤΧΣ δεν λαμβάνονται υπ’ όψιν κατά τη λήψη αποφάσεων για θέματα άλλα από τα προαναφερόμενα. Για τα δικαιώματα του ΤΧΣ που αντιστοιχούν σε μετοχές που αποκτήθηκαν στo πλαίσιο παροχής κεφαλαιακής ενίσχυσης κατά την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας τον Δεκέμβριο του 2015 υπό τον τροποποιημένο νόμο Ν. 3864/2010 δεν ισχύουν οι ανωτέρω περιορισμοί. 6. Συμφωνίες μετόχων της Τράπεζας Δεν έχουν γνωστοποιηθεί στην Τράπεζα συμφωνίες μεταξύ μετόχων της, οι οποίες συνεπάγονται περιορισμούς στη μεταβίβαση των κοινών μετοχών της ή στην άσκηση των δικαιωμάτων ψήφου που απορρέουν από αυτές. 7. Κανόνες διορισμού και αντικατάστασης μελών Διοικητικού Συμβουλίου και τροποποίησης καταστατικού Σύμφωνα με το καταστατικό της Τράπεζας, αν κάποιο μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου παραιτηθεί, αποβιώσει ή εκπέσει από το αξίωμα του με οποιοδήποτε τρόπο, ή κηρυχθεί έκπτωτο με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου λόγω αδικαιολόγητης απουσίας από τις συνεδριάσεις επί τρεις συνεχείς μήνες, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να συνεχίσει τη διαχείριση και εκπροσώπηση της Τράπεζας χωρίς την αντικατάσταση των ελλειπόντων μελών, εφόσον τα εναπομείναντα μέλη είναι τουλάχιστον εννέα (9). Η απόφαση της εκλογής υποβάλλεται στη δημοσιότητα του εταιρικού νόμου, όπως εκάστοτε ισχύει, και ανακοινώνεται από το Διοικητικό Συμβούλιο στην αμέσως προσεχή Γενική Συνέλευση, η οποία μπορεί να αντικαταστήσει τους εκλεγέντες ακόμα κι αν δεν έχει αναγραφεί σχετικό θέμα στην ημερήσια διάταξη. Σε κάθε περίπτωση, οι πράξεις του μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου που έχει εκλεγεί με τον τρόπο αυτό θεωρούνται έγκυρες ακόμη και αν το μέλος αντικατασταθεί από τη Γενική Συνέλευση. Οι κανόνες που προβλέπει το καταστατικό της Τράπεζας για το διορισμό των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της και την τροποποίηση των διατάξεών του δεν διαφοροποιούνται από τα προβλεπόμενα στον Ν. 4548/2018. Το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 2 του Ν. 3864/2010 εκπροσωπείται με ένα μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας με τα ανωτέρω αναφερόμενα δικαιώματα. Εποπτική αξιολόγηση καταλληλότητας μελών Δ.Σ. από τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό (SSM) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (EKT): Σύμφωνα με το άρθρο 93 του Κανονισμού (ΕΕ) 468/2014 της ΕΚΤ, η επιλογή ή αντικατάσταση μελών του 95 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Διοικητικού Συμβουλίου και η ανανέωση της θητείας τους υπόκειται στην αξιολόγηση της καταλληλότητάς τους από τον SSM. Επιπλέον, για όσο διάστημα το ΤΧΣ κατέχει κοινές μετοχές ή υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες της Τράπεζας, τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της πρέπει να πληρούν τα κριτήρια του Ν. 3864/2010 και υπόκεινται στην αξιολόγηση που προβλέπεται στον ως άνω νόμο και το RFA. 8. Αρμοδιότητα του Διοικητικού Συμβουλίου για την έκδοση νέων ή την αγορά ιδίων μετοχών Δεν υφίσταται άλλη εν ισχύ εξουσιοδότηση προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας να αυξάνει το μετοχικό κεφάλαιο με την έκδοση νέων μετοχών, πλην της παρασχεθείσας εξουσιοδότησης από την Έκτακτη Γενική Συνέλευση της 15 Νοεμβρίου 2015 προς το Διοικητικό Συμβούλιο να αποφασίζει με την απαιτούμενη κατά νόμο απαρτία και πλειοψηφία, την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας έως του ποσού του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ (€ 1.000.000.000,00) σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 24 παρ. 1 του Ν. 4548/20188, και να καθορίζει τους ειδικότερους όρους της αύξησης, συμπεριλαμβανομένης της τιμής διάθεσης των νέων μετοχών και γενικότερα να προβαίνει σε κάθε απαραίτητη ενέργεια για την έκδοση και διάθεση αυτών. Η εν λόγω εξουσιοδότηση έχει πενταετή ισχύ. Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 16Γ του Ν. 3864/2010, κατά το χρονικό διάστημα συμμετοχής του ΤΧΣ στο κεφάλαιο της Τράπεζας δεν επιτρέπεται η αγορά ιδίων μετοχών χωρίς τη συναίνεση του ΤΧΣ. 9. Σημαντικές συμφωνίες που τίθενται σε ισχύ, τροποποιούνται ή λήγουν σε περίπτωση αλλαγής ελέγχου κατόπιν δημόσιας πρότασης Δεν υφίστανται σημαντικές συμφωνίες της Τράπεζας, οι οποίες τίθενται σε ισχύ, τροποποιούνται ή λήγουν σε περίπτωση αλλαγής στον έλεγχο της Τράπεζας κατόπιν δημόσιας πρότασης. 10. Συμφωνίες με μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου ή το προσωπικό της Τράπεζας Δεν υπάρχουν συμφωνίες της Τράπεζας με μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ή με το προσωπικό της, οι οποίες να προβλέπουν αποζημίωσή τους σε περίπτωση αποχώρησής τους εξαιτίας διατύπωσης δημόσιας πρότασης. Αθήνα, 27 Μαρτίου 2020 8 Μη Εκτελεστικός Πρόεδρος Δ.Σ. Διευθύνων Σύμβουλος Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Γεώργιος Π. Χαντζηνικολάου Χρήστος Ι. Μεγάλου το οποίο αντικατέστησε από 1 Ιανουαρίου 2019 το άρθρο 13 παρ. 1 του Κ.Ν.2190/1920 96 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ (ΕΔΜΑ) ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΜΙΛΟΥ Α. APMs No. 1 ΕΔΜΑ Pro-forma Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας CET-1 2 Χρηματοοικονομικά Μέσα 3 Δείκτης Δανείων προς Καταθέσεις - (Εποχικά προσαρμοσμένος) Σύνολο Καθαρών Εσόδων εξαιρουμένων των μη επαναλαμβανόμενων Εκταμιεύσεις Νέων Δανείων Μη Εξυπηρετούμενα Ανοίγματα (ΜΕΑ) 4 5 6 7 9 10 11 Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια (ΜΕΔ) Δείκτης Κάλυψης ΜΕΑ από Αναμενόμενες Πιστωτικές Ζημιές Δείκτης MEA Δείκτης ΜΕΔ Άλλα Στοιχεία Ενεργητικού 12 Άλλα Έσοδα 8 ΕΔΜΑ Ορισμός – Υπολογισμός Κεφάλαια CET1, όπως ορίζονται από την Οδηγία (EU) No 575/2013, με την εφαρμογή μεταβατικών διατάξεων για την επίπτωση της πρώτης εφαρμογής του ΔΠΧΠ 9, προσθέτοντας (+) τα κέρδη περιόδου ύψους € 0,3 δις στον αριθμητή (κεφάλαια). Το άθροισμα των: Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών, Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων, Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος. Δάνεια μετά Προβλέψεις (εποχικά προσαρμοσμένα) προς (/) Καταθέσεις Σύνολο καθαρών εσόδων μείον (-) μη επαναλαμβανόμενα έσοδα Πιστοδοτικά ανοίγματα εντός ισολογισμού προ προβλέψεων, τα οποία: (α) έχουν καθυστέρηση άνω των 90 ημερών (β) έχουν υποστεί απομείωση ή ο οφειλέτης κρίνεται απίθανο να αποπληρώσει τις υποχρεώσεις (UTP) του πλήρως χωρίς τη ρευστοποίηση καλυμμάτων, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ποσού σε καθυστέρηση ή του αριθμού των ημερών καθυστέρησης (γ) έχουν υποστεί ρύθμιση και δεν έχει εκπνεύσει η περίοδος παρακολούθησης κατά τις προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής (δ) έχουν επιμόλυνση από τα (α) ποσά, κατά τις προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής ή UTP. Δάνεια προ προβλέψεων σε καθυστέρηση άνω των 90 ημερών Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες προς (/) ΜΕΑ MEA προς (/) Δάνεια προ προβλέψεων ΜΕΔ προς(/) Δάνεια προ προβλέψεων Σύνολο ενεργητικού μείον (-) Δάνεια μετά από προβλέψεις μείον (-) Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο καθαρών εσόδων μείον (-) Καθαρά έσοδα τόκων μείον (-) Καθαρά έσοδα προμηθειών 2018 13,65% 2019 14,73% 3.054 3.613 85,3% 79,4% 1.834 1.823 3.065 27.331 4.091 24.474 17.403 16.815 48,8% 44,9% 51,5% 32,8% 19.069 48,8% 33,5% 18.456 133 421 97 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 13 Άλλα στοιχεία παθητικού Σύνολο παθητικού μείον (-) Υποχρεώσεις προς τράπεζες μείον (-) Καταθέσεις πελατών 4.087 2.811 14 Επαναλαμβανόμενα λειτουργικά έξοδα Pro-forma Συνολικός Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας Σύνολο λειτουργικών εξόδων μείον (-) Μη επαναλαμβανόμενα έξοδα Συνολικά εποπτικά κεφάλαια, όπως ορίζονται από την Οδηγία (EU) No 575/2013, με την εφαρμογή μεταβατικών διατάξεων για την επίπτωση της πρώτης εφαρμογής του ΔΠΧΠ 9, προσθέτοντας (+) τα κέρδη περιόδου ύψους € 0,3 δις στον αριθμητή (κεφάλαια) 1.035 982 13,65% 15,60% Pro-forma Συνολικός Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας λαμβάνοντας υπόψη την έκδοση τίτλων Tier 2 τον Φεβρουάριο 2020 Συνολικά εποπτικά κεφάλαια, όπως ορίζονται από την Οδηγία (EU) No 575/2013, με την εφαρμογή μεταβατικών διατάξεων για την επίπτωση της πρώτης εφαρμογής του ΔΠΧΠ 9, προσθέτοντας (+) τα κέρδη περιόδου ύψους € 0,3 δις στον αριθμητή (κεφάλαια) και την έκδοση τίτλων Tier II 13,65% 16,70% ΕΔΜΑ Ορισμός – Υπολογισμός Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες 2018 13.333 2019 10.986 44.739 53.091 47.351 50.148 292 532 287 710 339 1.410 39.757 318 1.435 39.162 38.141 37.614 185 270 1.882 126 2.174 31 15 16 B. Συστατικά Στοιχεία Δεικτών ΕΔΜΑ No. 1 Συστατικό Στοιχείο ΕΔΜΑ Αναμενόμενες Πιστωτικές Ζημίες 2 3 Καταθέσεις Πελατών Δάνεια προ Προβλέψεων 4 5 Άϋλα Στοιχεία Ενεργητικού Προβλέψεις απομείωσης δανείων 6 7 8 Καθαρά Έσοδα Προμηθειών Καθαρά Έσοδα Τόκων Δάνεια μετά από Προβλέψεις 9 Δάνεια μετά από Προβλέψεις (εποχικά προσαρμοσμένα) Δάνεια μετά από προβλέψεις στο αποσβεσμένο κόστος μείον (-) το δάνειο ΟΠΕΚΕΠΕ ύψους € 1.616 εκατ. στις 31 Δεκεμβρίου 2018 και € 1.548 εκατ. στις 31 Δεκεμβρίου 2019 10 Καθαρό αποτέλεσμα μετά από φόρους Κέρδη / (ζημίες) χρήσης από συνεχιζόμενες δραστηριότητες αναλογούντα στους μετόχους της Τράπεζας 11 12 Σύνολο Καθαρών Εσόδων Μη επαναλαμβανόμενα (έκτακτα) συνολικά λειτουργικά έξοδα Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος προ αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες απομείωσης αξίας δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια μετά από προβλέψεις στο αποσβεσμένο κόστος Το 2018 και το 2019 δαπάνες προσωπικού του προγράμματος εθελουσίας εξόδου («VES») ύψους € 154εκατ. και € 36εκατ. αντίστοιχα, καθώς και αντισταθμιστικές προσαρμογές δαπανών ύψους -€ 28 εκατ. και -€ 5 εκατ. αντίστοιχα καταχωρήθηκαν ως μη επαναλαμβανόμενες 98 Ετήσια Έκθεση Διοικητικού Συμβουλίου χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 13 Μη επαναλαμβανόμενες (έκτακτες) απομειώσεις ζημιών Το 2018, αντιστροφές αναμενόμενων ζημιών απομείωσης δανείων ύψους € 67 εκατ., και € 32εκατ. αναμενόμενων ζημιών απομείωσης άλλων στοιχείων ενεργητικού καταχωρήθηκαν ως μη επαναλαμβανόμενες -35 0 14 Μη επαναλαμβανόμενα (έκτακτα) έσοδα 48 351 15 16 Λειτουργικά Έξοδα Αποτέλεσμα προ Προβλέψεων Το 2018 έσοδα ύψους € 48 εκατ. από έκτακτη ποιοτική προμήθεια προηγούμενων επιδόσεων στις γενικές ασφάλειες, και το 2019, έσοδα ύψους € 351 εκατ. από την πώληση της πλατφόρμας ΜΕΑ της Τράπεζας στην Intrum καταχωρήθηκαν ως έκτακτα στο σύνολο καθαρών εσόδων (στα καθαρά έσοδα προμηθειών και στα άλλα έσοδα αντίστοιχα) Σύνολο Λειτουργικών Εξόδων Κέρδος / ζημία περιόδου προ προβλέψεων, απομειώσεων και φόρων 1.161 721 1.013 1.161 17 Αποτέλεσμα προ Φόρων 80 389 Κέρδος / ζημία περιόδου προ φόρου εισοδήματος Η Έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνει χρηματοοικονομικές πληροφορίες και μεγέθη που προκύπτουν από την Ετήσια Χρηματοοικονομική Έκθεση για τη χρήση που έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2018 και 31 Δεκεμβρίου 2019 και έχουν συνταχθεί σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς («ΔΠΧA»), όπως εγκρίθηκαν από την ΕΕ. Επιπλέον, περιέχει χρηματοοικονομικά στοιχεία τα οποία καταρτίζονται στο πλαίσιο της τακτικής Διαδικασίας Οριστικοποίησης των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων και της διοικητικής ενημέρωσης. Για παράδειγμα, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ταξινομούνται σε διεθνή ή εγχώρια με βάση τη δικαιοδοσία της μεμονωμένης οντότητας του Ομίλου, των οποίων οι ξεχωριστές χρηματοοικονομικές καταστάσεις καταγράφουν αυτά τα στοιχεία. Επιπλέον, περιέχει παραπομπές σε ορισμένες μετρήσεις που δεν ορίζονται στο ΔΠΧΑ. Οι μετρήσεις αυτές είναι μη-ΔΠΧΑ χρηματοοικονομικές μετρήσεις. Μια μη-ΔΠΧΑ χρηματοοικονομική μέτρηση είναι ένα μέγεθος που μετρά την ιστορική ή μελλοντική χρηματοοικονομική επίδοση, την χρηματοοικονομική θέση ή τις ταμειακές ροές, αλλά αποκλείει ή περιλαμβάνει ποσά που δεν θα προσαρμοστούν στη πιο συγκρίσιμη ΔΠΧΑ μέτρηση. Η Διοίκηση πιστεύει ότι οι μη-ΔΠΧΑ χρηματοοικονομικές μετρήσεις που δεν προκύπτουν από τα ΔΠΧΑ επιτρέπουν μια πιο ουσιαστική ανάλυση της χρηματοοικονομικής κατάστασης του Ομίλου και των αποτελεσμάτων των εργασιών του. Ωστόσο, οι μη-ΔΠΧΑ χρηματοοικονομικές μετρήσεις δεν υποκαθιστούν τις ΔΠΧΑ μετρήσεις. 99 Deloitte Ανώνυμη Εταιρία Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών Φραγκοκκλησιάς 3α & Γρανικού 151 25 Μαρούσι Αθήνα, Ελλάδα Τηλ.: +30 210 6781 100 Fax: +30 210 6776 221-2 www.deloitte.gr Έκθεση Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή Προς τους Μετόχους της Τράπεζας Πειραιώς Α.Ε. Έκθεση Ελέγχου επί των Εταιρικών και Ενοποιημένων Οικονομικών Καταστάσεων Γνώμη Έχουμε ελέγξει τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας Πειραιώς Α.Ε. (η Τράπεζα και ο Όμιλος), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις αποτελεσμάτων, συνολικού εισοδήματος, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και περίληψη των σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Κατά τη γνώμη μας, οι συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν εύλογα, από κάθε ουσιώδη άποψη, την οικονομική θέση της Τράπεζας Πειραιώς Α.Ε. και των θυγατρικών αυτής (ο Όμιλος) κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019, τη χρηματοοικονομική τους επίδοση και τις ταμειακές τους ροές για τη χρήση που έληξε την ημερομηνία αυτή σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ), όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Βάση γνώμης Διενεργήσαμε τον έλεγχό μας σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου (ΔΠΕ) όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Οι ευθύνες μας, σύμφωνα με τα πρότυπα αυτά περιγράφονται περαιτέρω στην ενότητα της έκθεσής μας “Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων”. Είμαστε ανεξάρτητοι από την Τράπεζα και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία και τις απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Πιστεύουμε ότι τα ελεγκτικά τεκμήρια που έχουμε αποκτήσει είναι επαρκή και κατάλληλα να παρέχουν βάση για τη γνώμη μας. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου είναι εκείνα τα θέματα που, κατά την επαγγελματική μας κρίση, ήταν εξέχουσας σημασίας στον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως. Τα θέματα αυτά και οι σχετιζόμενοι κίνδυνοι ουσιώδους ανακρίβειας αντιμετωπίστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων ως σύνολο, για τη διαμόρφωση της γνώμης μας επί αυτών και δεν εκφέρουμε ξεχωριστή γνώμη για τα θέματα αυτά. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Πως αντιμετωπίστηκαν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου Αναμενόμενη ζημιά πιστωτικού κινδύνους δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Τα δάνεια και οι απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος της Τράπεζας και του Ομίλου ανήλθαν κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 σε € 39.801 εκατ. και € 39.162 εκατ. αντίστοιχα (€ 40.557 εκατ. για την Τράπεζα και € 39.757 εκατ. για τον Όμιλο κατά την 31 Δεκεμβρίου 2018) και η απομείωση αξίας δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών (χρέωση χρήσεως) ανήλθε σε € 950 εκατ. για την Τράπεζα και € 710 εκατ. για τον Όμιλο για την χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 (€ 572 εκατ. για την Τράπεζα και € 532 εκατ. για τον Όμιλο κατά την 31 Δεκεμβρίου 2018). Η Τράπεζα και ο Όμιλος σχηματίζουν πρόβλεψη απομείωσης των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος για τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές (Expected Credit Losses - ECL) τόσο σε ατομική όσο και σε συλλογική βάση. Η εκτίμηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος, θεωρείται σημαντικό θέμα ελέγχου καθώς εμπεριέχει σημαντική κρίση της Διοίκησης και λογιστικές εκτιμήσεις με υψηλό βαθμό υποκειμενικότητας και πολυπλοκότητας. Οι σημαντικότερες κρίσεις της Διοίκησης και λογιστικές εκτιμήσεις αφορούν: Τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την κατηγοριοποίηση σε στάδια των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών. Ο προσδιορισμός των παραγόντων πιστωτικού κινδύνου, όπως η ζημία σε περίπτωση αθέτησης (Loss Given Default)- LGD, η πιθανότητα αθέτησης (Probability of Default- PD), και το άνοιγμα σε αθέτηση (Exposure at Default-EAD), και τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη και λειτουργία των μοντέλων πιστωτικού κινδύνου που υπολογίζουν τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές. Η επιμέτρηση των δανείων που υπόκεινται σε ατομική αξιολόγηση, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας αξιολόγησης, η αποτίμηση των εγγυήσεων και η εκτίμηση των προεξοφλημένων μελλοντικών ταμειακών ροών. Η εκτιμώμενη επίδραση των πολλαπλών οικονομικών σεναρίων, η οποία περιλαμβάνει την χρήση παραδοχών σχετικά με τις μελλοντικές οικονομικές συνθήκες. Η Διοίκηση έχει παράσχει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τις ακολουθούμενες λογιστικές αρχές και πολιτικές για τον προσδιορισμό της πρόβλεψης απομείωσης των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος, τη διαχείριση του πιστωτικού κινδύνου και την αξιολόγηση της απομείωσης στις 2.4.17, 3.1, 3.2, 4.1, 4.2, 4.3 και 4.4 των οικονομικών καταστάσεων. Με βάση την αξιολόγηση των ελεγκτικών κινδύνων και ακολουθώντας μια προσέγγιση βασισμένη στον κίνδυνο, αξιολογήσαμε τις μεθοδολογίες και τις παραδοχές απομείωσης που εφαρμόσθηκαν από τη Διοίκηση σε σχέση με αυτό το σημαντικό θέμα ελέγχου. Οι ελεγκτικές διαδικασίες που ακολουθήσαμε περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων: Αξιολογήσαμε το σχεδιασμό και την εφαρμογή των εσωτερικών δικλίδων ελέγχου που είναι σχετικές με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών δικλίδων που σχετίζονται με την καταλληλότητα των μοντέλων πιστωτικού κινδύνου και των οικονομικών σεναρίων, τον προσδιορισμό των σημαντικότερων παραγόντων πιστωτικού κινδύνου και μακροοικονομικών δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν στα μοντέλα, δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν στην άσκηση απομείωσης πιστωτικού κινδύνου και την προετοιμασία των σχετικών γνωστοποιήσεων. Όπου κρίθηκε απαραίτητο λάβαμε την υποστήριξη ειδικών εμπειρογνωμόνων μας επί του πιστωτικού κινδύνου και των μοντέλων. Αξιολογήσαμε το σχεδιασμό και την αποτελεσματικότητα των εσωτερικών δικλίδων ελέγχου που είναι σχετικές με την επιμέτρηση των δανείων που υπόκεινται σε ατομική αξιολόγηση, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών δικλίδων που σχετίζονται με τον προσδιορισμό της κατάλληλης διαδικασίας, την αποτίμηση των εγγυήσεων και την εκτίμηση των προεξοφλημένων μελλοντικών ταμειακών ροών. Με την υποστήριξη ειδικών εμπειρογνωμόνων μας επί του πιστωτικού κινδύνου και των μοντέλων, εξετάσαμε την καταλληλότητα των κριτηρίων (σημαντική αύξηση πιστωτικού κινδύνου, πιθανή αδυναμία πληρωμής) που χρησιμοποιήθηκαν για την κατηγοριοποίηση σε στάδια των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος. Επιπρόσθετα διενεργήσαμε ουσιαστικές ελεγκτικές διαδικασίες και σε δειγματοληπτική βάση εξετάσαμε την έγκαιρη αναγνώριση των ανοιγμάτων με σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου, και την έγκαιρη αναγνώριση των απομειωμένων ανοιγμάτων. Με την υποστήριξη ειδικών εμπειρογνωμόνων μας επί του πιστωτικού κινδύνου και επί των μοντέλων επιμέτρησης της αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς, αξιολογήσαμε την καταλληλότητα των μοντέλων επιμέτρησης πιστωτικού κινδύνου που χρησιμοποιήθηκαν, εξετάζοντας τους σχετικούς κώδικες προγραμματισμού (scripts), επανεκτελώντας τους υπολογισμούς των μοντέλων σε δειγματοληπτική βάση και αξιολογώντας τις σημαντικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν από τη Διοίκηση. Επιπλέον, εξετάσαμε την ακρίβεια και την πληρότητα των σημαντικότερων δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν στον υπολογισμό της αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς. Σε δειγματοληπτική βάση, εξετάσαμε τη λογικότητα των σημαντικών παραδοχών που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό της ζημιάς απομείωσης δανείων που υπόκεινται σε ατομική αξιολόγηση, συμπεριλαμβανομένης της αποτίμησης των εξασφαλίσεων (όπου και χρησιμοποιήσαμε και τους ειδικούς εμπειρογνώμονες μας επί της αποτίμησης ακινήτων) καθώς και της εκτίμησης των προεξοφλημένων μελλοντικών ταμειακών ροών. Με την υποστήριξη ειδικών εμπειρογνωμόνων μας επί του πιστωτικού κινδύνου και των μοντέλων, αξιολογήσαμε την λογικότητα των πολλαπλών οικονομικών σεναρίων που εφαρμόστηκαν και των μακροοικονομικών μεταβλητών που χρησιμοποιήθηκαν στα μοντέλα. Επιπλέον, αξιολογήσαμε τα αποτελέσματα της άσκησης επαλήθευσης που πραγματοποίησε η Διοίκηση για τα μοντέλα πιστωτικού ρίσκου. Λαμβάνοντας υπόψη την πολυπλοκότητα και τον υψηλό βαθμό ανάλυσης των σχετικών γνωστοποιήσεων αξιολογήσαμε την πληρότητα και την ακρίβεια των γνωστοποιήσεων, με βάση τα σχετικά λογιστικά πρότυπα. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Πως αντιμετωπίστηκαν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου Ανακτησιμότητα Αναβαλλόμενης Φορολογικής Απαίτησης Η Τράπεζα και ο Όμιλος αναγνώρισε αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις € 6.439 εκατ. και € 6.478 εκατ., αντίστοιχα, κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 (€ 6.600 εκατ. για την Τράπεζα και € 6.647 εκατ. για τον Όμιλο αντίστοιχα κατά την 31 Δεκεμβρίου 2018). Η αναγνώριση και η επιμέτρηση του αναβαλλόμενου φόρου θεωρείται σημαντικό θέμα ελέγχου καθώς εμπεριέχει υψηλό βαθμό κρίσης και σημαντικές παραδοχές της Διοίκησης σχετικά με την επίτευξη μελλοντικών κερδών, την κατάρτιση των προϋπολογισμών και την επίδραση του στρατηγικού σχεδιασμού του Ομίλου. Με βάση την αξιολόγηση των ελεγκτικών κινδύνων, εξετάσαμε τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε από τη Διοίκηση για τον προσδιορισμό του ποσού των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων και εξετάσαμε τις παραδοχές, βάσει των οποίων η Διοίκηση προετοίμασε τον προϋπολογισμό και τον φορολογικό σχεδιασμό. Η αξιολόγησή μας συμπεριέλαβε μεταξύ άλλων τις ακόλουθες ελεγκτικές διαδικασίες: Η Διοίκηση έχει παράσχει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις στις σημειώσεις 2.4.32, 3.1, 4.17, 15 και 36 των οικονομικών καταστάσεων. Αξιολογήσαμε τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των εσωτερικών δικλίδων ελέγχου, σχετικά με την προετοιμασία των προσδοκώμενων κερδών και προϋπολογισμών, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών δικλίδων ελέγχου που σχετίζονται με τις σημαντικές εκτιμήσεις, τα δεδομένα, τους υπολογισμούς και τις μεθοδολογίες που χρησιμοποιήθηκαν. Αξιολογήσαμε το εύλογο των σημαντικότερων παραδοχών και προσδοκιών για μελλοντικά φορολογικά κέρδη της Διοίκησης, συγκρίνοντας τα, με πραγματικά αποτελέσματα και λαμβάνοντας υπόψη τον στρατηγικό σχεδιασμό της Διοίκησης. Σημαντική συναλλαγή με την Intrum Στις 3 Ιουνίου 2019, η Τράπεζα ανακοίνωσε την μακροπρόθεσμη στρατηγική συνεργασία με την Intrum δημιουργώντας στην Ελλάδα έναν πρωτοποριακό πάροχο υπηρεσιών για τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων χρηματοοικονομικών ανοιγμάτων και περιουσιακών στοιχείων. Για τον λόγο αυτό, τον Σεπτέμβριο του 2019 τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της επιχειρηματικής μονάδας των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων της Τράπεζας καθώς και τα δικαιώματα υπηρεσιών της Τράπεζας σε αυτά τα ανοίγματα αποσχίστηκαν και εισφέρθηκαν σε είδος σε δύο νεοϊδρυθείσες εταιρείες. Τον Οκτώβριο του 2019 ολοκληρώθηκε η πώληση του πλειοψηφικού ποσοστού συμμετοχής των δύο νέων εταιρειών, με αποτέλεσμα ποσοστό συμμετοχής 80% συν μία μετοχή στις παραπάνω εταιρείες να μεταφερθεί στην Intrum Holding Spain SAU. Σαν αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης της συναλλαγής, η Τράπεζα και ο Όμιλος αναγνώρισε κέρδος προ φόρων €351 εκατ. Λαμβάνοντας υπόψη την σημαντικόητα του λογιστικού αποτελέσματος και της πολυπλοκότητας της συναλλαγής με την Intrum, έχουμε θεωρήσει σημαντικό θέμα ελέγχου την λογιστική αναγνώριση και επιμέτρηση αυτής της συναλλαγής. Η Διοίκηση έχει παράσχει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με την συναλλαγή στις σημειώσεις 2.2 και 23 των οικονομικών καταστάσεων. Με βάση την αξιολόγηση των ελεγκτικών κινδύνων, εξετάσαμε την λογιστική αντιμετώπιση που ακολούθησε η Διοίκηση αναφορικά με την συναλλαγή με την Intrum Holding Spain SAU . Η αξιολόγησή μας συμπεριέλαβε μεταξύ άλλων τις ακόλουθες ελεγκτικές διαδικασίες: Εξετάσαμε τις συμβάσεις καθώς και άλλα υποστηρικτικά έγγραφα όπως νομιμοποιητικά έγγραφα και το εγχειρίδιο λειτουργίας, προκειμένου να αξιολογήσουμε το κατά πόσο η Διοίκηση έχει αναγνωρίσει ορθά τη συναλλαγή στις οικονομικές κατατάσσεις σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, συμπεριλαμβανομένου του αποτελέσματος από την πώληση του ποσοστού συμμετοχής 80% των νεοϊδρυθεισών εταιρειών στην Intrum Holding Spain SAU. Με την υποστήριξη ειδικών εμπειρογνωμόνων μας επί των αποτιμήσεων, αξιολογήσαμε την λογικότητα και την καταλληλότητα των μεθόδων αποτίμησης που χρησιμοποιήθηκαν και των αποτελεσμάτων της αποτίμησης. Πραγματοποιήσαμε δοκιμασίες των λεπτομερειών των λογιστικών εγγραφών που σχετίζονται με την συγκεκριμένη συναλλαγή ώστε να λάβουμε διασφάλιση πως τα ενοποιημένα κονδύλια είναι ακριβή και πλήρη. Σημαντικότερα θέματα ελέγχου Πως αντιμετωπίστηκαν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου Γενικές εσωτερικές δικλίδες ελέγχου πληροφοριακών συστημάτων σχετικές με τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση Οι διαδικασίες χρηματοοικονομικής πληροφόρησης της Τράπεζας και του Ομίλου, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα πληροφοριακά συστήματα της Τράπεζας και του Ομίλου που υποστηρίζουν τις αυτοματοποιημένες λογιστικές διαδικασίες, τους σχετικούς υπολογισμούς και διαδικασίες συμφωνίας, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο περιβάλλον πληροφορικής που επηρεάζει το σύνολο των λειτουργιών της Τράπεζας και του Ομίλου. Το παραπάνω θεωρείται σημαντικό θέμα ελέγχου καθώς είναι κρίσιμο, οι γενικές δικλίδες ελέγχου πληροφοριακών συστημάτων που σχετίζονται με τη διαχείριση προσβάσεων, τη προστασία έναντι εσωτερικών και εξωτερικών απειλών που σχετίζονται με την ασφάλεια του κυβερνοχώρου, τη διαχείριση αλλαγών που διενεργούνται στα πληροφοριακά συστήματα και τη διαχείριση των καθημερινών λειτουργιών της πληροφορικής, να έχουν σχεδιαστεί και να λειτουργούν αποτελεσματικά, προκειμένου να εξασφαλίζεται η πληρότητα και η ακρίβεια των οικονομικών στοιχείων και πληροφοριών που παράγουν την χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Η Διοίκηση έχει παράσχει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις γενικές εσωτερικές δικλίδες ελέγχου των πληροφοριακών συστημάτων υπό τον τίτλο «Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου» στην ενότητα ΙΙ της «Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης» που περιλαμβάνεται στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου. Με βάση την εκτίμηση των ελεγκτικών κινδύνων, αξιολογήσαμε το σχεδιασμό και την αποτελεσματικότητα των γενικών δικλίδων ελέγχου των πληροφοριακών συστημάτων που σχετίζονται με τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Οι ελεγκτικές μας διαδικασίες συμπεριέλαβαν εκτός των άλλων, τη διαχείριση προσβάσεων, αλλαγών που διενεργούνται στα πληροφοριακά συστήματα και των καθημερινών λειτουργιών της πληροφορικής για τα κύρια επίπεδα υποδομής (όπως εφαρμογές, λειτουργικά συστήματα, βάσεις δεδομένων), για τα συστήματα που εμπίπτουν στο εύρος του ελέγχου. Οι βασικές ελεγκτικές διαδικασίες που διενεργήθηκαν περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων, την εξέταση: Των διαδικασιών απόδοσης και ανάκλησης δικαιωμάτων πρόσβασης στους χρήστες. Της παροχής προνομιακών δικαιωμάτων πρόσβασης σε εφαρμογές, λειτουργικά συστήματα και βάσεις δεδομένων. Της διαδικασίας περιοδικού ελέγχου των δικαιωμάτων των χρηστών στα πληροφοριακά συστήματα. Της διαδικασίας διαχείρισης αλλαγών σε εφαρμογές, λειτουργικά συστήματα και βάσεις δεδομένων (αίτημα χρήστη, δοκιμές αποδοχής από τους χρήστες και παροχή τελικής έγκρισης προκειμένου να τεθεί σε παραγωγή). Διαχείριση των καθημερινών λειτουργιών πληροφορικής. Άλλες πληροφορίες Η Διοίκηση είναι υπεύθυνη για τις άλλες πληροφορίες. Οι άλλες πληροφορίες, περιλαμβάνονται στην προβλεπόμενη από το Ν. 3556/2007 Ετήσια Οικονομική Έκθεση και εμπεριέχουν την Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου, για την οποία γίνεται σχετική αναφορά στην “Έκθεση επί Άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων”, τη Δήλωση των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, την Επεξηγηματική Έκθεση και τη Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης. Οι άλλες πληροφορίες δεν περιλαμβάνουν τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου μας επί αυτών. Η γνώμη μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων δεν καλύπτει τις άλλες πληροφορίες και δεν εκφράζουμε με τη γνώμη αυτή οποιασδήποτε μορφής συμπέρασμα διασφάλισης επί αυτών. Σε σχέση με τον έλεγχό μας επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, η ευθύνη μας είναι να αναγνώσουμε τις άλλες πληροφορίες, όπως παρουσιάζονται ανωτέρω και, με τον τρόπο αυτό, να εξετάσουμε αν οι άλλες πληροφορίες είναι ουσιωδώς ασυνεπείς με τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις ή τις γνώσεις που αποκτήσαμε κατά τον έλεγχο ή αλλιώς φαίνεται να είναι ουσιωδώς εσφαλμένες. Αν, με βάση τις εργασίες που έχουμε διενεργήσει, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ουσιώδες σφάλμα σε αυτές τις άλλες πληροφορίες, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφέρουμε το γεγονός αυτό. Δεν έχουμε τίποτα να αναφέρουμε σχετικά με το θέμα αυτό. Ευθύνες της Διοίκησης και των Υπευθύνων για τη Διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων Η Διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ, όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις εσωτερικές δικλίδες ελέγχου που η Διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, η Διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Τράπεζας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας, όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και αν η Διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Τράπεζα και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προβεί σ ’αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθρο 44 του Ν. 4449/2017) της Τράπεζας και του Ομίλου έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Τράπεζας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων Οι στόχοι μας είναι να αποκτήσουμε εύλογη διασφάλιση για το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, στο σύνολο τους, είναι απαλλαγμένες από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος και να εκδώσουμε έκθεση ελεγκτή, η οποία περιλαμβάνει τη γνώμη μας. Η εύλογη διασφάλιση συνιστά διασφάλιση υψηλού επιπέδου, αλλά δεν είναι εγγύηση ότι ο έλεγχος που διενεργείται σύμφωνα με τα ΔΠΕ, όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, θα εντοπίζει πάντα ένα ουσιώδες σφάλμα, όταν αυτό υπάρχει. Σφάλματα δύναται να προκύψουν από απάτη ή από λάθος και θεωρούνται ουσιώδη όταν, μεμονωμένα ή αθροιστικά, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται ότι θα επηρέαζαν τις οικονομικές αποφάσεις των χρηστών, που λαμβάνονται με βάση αυτές τις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις. Ως καθήκον του ελέγχου, σύμφωνα με τα ΔΠΕ όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία, ασκούμε επαγγελματική κρίση και διατηρούμε επαγγελματικό σκεπτικισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου. Επίσης: Εντοπίζουμε και αξιολογούμε τους κινδύνους ουσιώδους σφάλματος στις εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος, σχεδιάζοντας και διενεργώντας ελεγκτικές διαδικασίες που ανταποκρίνονται στους κινδύνους αυτούς και αποκτούμε ελεγκτικά τεκμήρια που είναι επαρκή και κατάλληλα για να παρέχουν βάση για την γνώμη μας. Ο κίνδυνος μη εντοπισμού ουσιώδους σφάλματος που οφείλεται σε απάτη είναι υψηλότερος από αυτόν που οφείλεται σε λάθος, καθώς η απάτη μπορεί να εμπεριέχει συμπαιγνία, πλαστογραφία, εσκεμμένες παραλείψεις, ψευδείς διαβεβαιώσεις ή παράκαμψη των εσωτερικών δικλίδων ελέγχου. Κατανοούμε τις εσωτερικές δικλίδες ελέγχου που σχετίζονται με τον έλεγχο, με σκοπό το σχεδιασμό ελεγκτικών διαδικασιών κατάλληλων για τις περιστάσεις, αλλά όχι με σκοπό την διατύπωση γνώμης επί της αποτελεσματικότητας των εσωτερικών δικλίδων ελέγχου της Τράπεζας και του Ομίλου. Αξιολογούμε την καταλληλότητα των λογιστικών αρχών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν και το εύλογο των λογιστικών εκτιμήσεων και των σχετικών γνωστοποιήσεων που έγιναν από τη Διοίκηση. Αποφαινόμαστε για την καταλληλότητα της χρήσης από τη Διοίκηση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας και με βάση τα ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτήθηκαν για το αν υπάρχει ουσιώδης αβεβαιότητα σχετικά με γεγονότα ή συνθήκες που μπορεί να υποδηλώνουν ουσιώδη αβεβαιότητα ως προς την ικανότητα της Τράπεζας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Αν συμπεράνουμε ότι υφίσταται ουσιώδης αβεβαιότητα, είμαστε υποχρεωμένοι στην έκθεση ελεγκτή να επιστήσουμε την προσοχή στις σχετικές γνωστοποιήσεις των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων ή αν αυτές οι γνωστοποιήσεις είναι ανεπαρκείς να διαφοροποιήσουμε τη γνώμη μας. Τα συμπεράσματά μας βασίζονται σε ελεγκτικά τεκμήρια που αποκτώνται μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης ελεγκτή. Ωστόσο, μελλοντικά γεγονότα ή συνθήκες ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα η Τράπεζα και ο Όμιλος να παύσουν να λειτουργούν ως συνεχιζόμενη δραστηριότητα. Αξιολογούμε τη συνολική παρουσίαση, τη δομή και το περιεχόμενο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των γνωστοποιήσεων, καθώς και το κατά πόσο οι εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις απεικονίζουν τις υποκείμενες συναλλαγές και τα γεγονότα με τρόπο που επιτυγχάνεται η εύλογη παρουσίαση. Αποκτούμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια αναφορικά με την χρηματοοικονομική πληροφόρηση των οντοτήτων ή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός του Ομίλου για την έκφραση γνώμης επί των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Είμαστε υπεύθυνοι για την καθοδήγηση, την επίβλεψη και την διενέργεια του ελέγχου του Ομίλου. Παραμένουμε αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ελεγκτική μας γνώμη. Μεταξύ άλλων θεμάτων, κοινοποιούμε στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, το σχεδιαζόμενο εύρος και το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου, καθώς και σημαντικά ευρήματα του ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων όποιων σημαντικών ελλείψεων στις εσωτερικές δικλίδες ελέγχου εντοπίζουμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας. Επιπλέον, δηλώνουμε προς τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση ότι έχουμε συμμορφωθεί με τις σχετικές απαιτήσεις δεοντολογίας περί ανεξαρτησίας και γνωστοποιούμε προς αυτούς όλες τις σχέσεις και άλλα θέματα που μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία μας και τα σχετικά μέτρα προστασίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Από τα θέματα που γνωστοποιήθηκαν στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, καθορίζουμε τα θέματα εκείνα που ήταν εξέχουσας σημασίας για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της ελεγχόμενης χρήσεως και ως εκ τούτου αποτελούν τα σημαντικότερα θέματα ελέγχου. Έκθεση επί Άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Έκθεση Διαχείρισης Διοικητικού Συμβουλίου Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση της Έκθεσης Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου και της Δήλωσης Εταιρικής Διακυβέρνησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση αυτή, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου 5 του άρθρου 2 του Ν. 4336/2015 (μέρος Β), σημειώνουμε ότι: α) Στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης, η οποία παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που ορίζονται στο άρθρο 152 του Ν. 4548/2018. β) Κατά τη γνώμη μας η Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου έχει καταρτισθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις των άρθρων 150, 151, 153 και 154 και της παραγράφου 1 (περιπτώσεις γ’ και δ’) του άρθρου 152 του Νόμου 4548/2018 και το περιεχόμενο αυτής αντιστοιχεί με τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019. γ) Με βάση τη γνώση που αποκτήσαμε κατά το έλεγχό μας, για την Τράπεζα και τον Όμιλο και το περιβάλλον της, δεν έχουμε εντοπίσει ουσιώδεις ανακρίβειες στην Έκθεση Διαχείρισης του Διοικητικού της Συμβουλίου. 2. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η γνώμη μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Τράπεζας και του Ομίλου, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 3. Παροχή Μη Ελεγκτικών Υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Τράπεζα και τις θυγατρικές της μη ελεγκτικές υπηρεσίες που απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. Οι επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Τράπεζα και τις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019, γνωστοποιούνται στην σημείωση 46 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. 4. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Τράπεζας με την από 28 Ιουνίου 2017 απόφαση της Ετήσιας Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων. Η χρήση που έληξε 31 Δεκεμβρίου 2019 είναι η τρίτη χρονιά διορισμού μας, ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές, από τη Γενική Συνέλευση των Μετόχων. Αθήνα, 27 Μαρτίου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής Δημήτρης Κουτσός - Κουτσόπουλος Α.Μ. ΣΟΕΛ: 26751 Deloitte Ανώνυμη Εταιρεία Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών Φραγκοκκλησιάς 3α & Γρανικού, 151 25 Μαρούσι Α.Μ. ΣΟΕΛ: E120 Deloitte Certified Public Accountants Societe Anonyme, a Greek company, registered in Greece with registered number 001223601000 and its registered office at Athens, 3a Fragkokklisias & Granikou str., 151 25, is an affiliate of Deloitte Central Mediterranean S.r.l., a company limited by guarantee registered in Italy with registered number 09599600963 and its registered office at Via Tortona no. 25, 20144, Milan, Italy. Deloitte Central Mediterranean S.r.l. is the affiliate for the territories of Italy, Greece and Malta of Deloitte NSE LLP, a UK limited liability partnership and member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited, a UK private company limited by guarantee (“DTTL”). DTTL and each of its member firms are legally separate and independent entities. DTTL, Deloitte NSE LLP and Deloitte Central Mediterranean S.r.l. do not provide services to clients. Please see www.deloitte.com/about to learn more about our global network of member firms. © 2020 Deloitte Central Mediterranean. All rights reserved. Κατάσταση Αποτελεσμάτων χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Κατάσταση Αποτελεσμάτων € Εκατ. ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Τόκοι και εξομοιούμενα έσοδα Τόκοι και εξομοιούμενα έξοδα ΚΑΘΑΡΑ ΕΣΟΔΑ ΑΠΟ ΤΟΚΟΥΣ Έσοδα προμηθειών Έξοδα προμηθειών ΚΑΘΑΡΑ ΕΣΟΔΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Έσοδα από μερίσματα Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Κέρδος/ (ζημία) από πώληση θυγατρικών, συγγενών εταιρειών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Λοιπά έσοδα/ (έξοδα) ΣΥΝΟΛΟ ΚΑΘΑΡΩΝ ΕΣΟΔΩΝ Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Έξοδα διοίκησης Αποσβέσεις Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) από πώληση ενσώματων παγίων και άυλων στοιχείων ενεργητικού ΣΥΝΟΛΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΞΟΔΩΝ ΠΡΟ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ ΚΕΡΔΗ ΠΡΟ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ, ΑΠΟΜΕΙΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΩΝ Αναμενόμενες ζημίες απομείωσης αξίας δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Αναστροφές/ (ζημίες) απομείωσης λοιπών στοιχείων ενεργητικού Αναμενόμενες (ζημίες απομειώσεων) / αναστροφές χρηματοοικονομικών μέσων στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Απομείωση αξίας θυγατρικών και συγγενών εταιρειών Απομείωση αξίας ενσώματων παγίων και άϋλων στοιχείων ενεργητικού Λοιπές απομειώσεις (ζημίες απομειώσεων) / αναστροφές Αναστροφές / (έξοδα) λοιπών προβλέψεων Αποτελέσματα συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες ΚΕΡΔΗ/ (ΖΗΜΙΕΣ) ΠΡΟ ΦΟΡΩΝ Φόρος εισοδήματος ΚΕΡΔΗ ΧΡΗΣΗΣ ΑΠΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΙΣΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Κέρδη/ (ζημίες) μετά από φόρο εισοδήματος από διακοπείσες δραστηριότητες ΚΕΡΔΗ/ (ΖΗΜΙΕΣ) ΧΡΗΣΗΣ Από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Κέρδη/ (ζημίες) αναλογούντα στους μετόχους της Τράπεζας Κέρδη/ (ζημίες) αναλογούντα στα δικαιώματα μειοψηφίας Από διακοπείσες δραστηριότητες Κέρδη/ (ζημίες) αναλογούντα στους μετόχους της Τράπεζας Κέρδη/ (ζημίες) αναλογούντα στα δικαιώματα μειοψηφίας Κέρδη/ (ζημίες) ανά μετοχή αναλογούντα στους μετόχους της Τράπεζας (σε €): Από συνεχιζόμενες δραστηριότητες - Βασικά - Προσαρμοσμένα Από διακοπείσες δραστηριότητες - Βασικά - Προσαρμοσμένα Σύνολο - Βασικά - Προσαρμοσμένα Σημείωση 6 6 Όμιλος Χρήση που έληξε την 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα Χρήση που έληξε την 31/12/2019 31/12/2018 1.855 (420) 1.435 417 (99) 1.874 (465) 1.410 429 (90) 1.867 (418) 1.449 358 (89) 1.852 (467) 1.385 372 (83) 318 2 339 7 269 6 289 31 13 24 12 22 345 (3) 348 0 5 17 5 17 55 2.174 (504) (387) (123) 87 1.882 (616) (441) (103) 17 2.106 (479) (363) (118) 27 1.772 (581) (420) (93) 1 (1.013) (1) (1.161) 1 (959) (1) (1.096) 1.161 721 1.147 676 28 (710) (62) (532) (63) (950) (42) (572) (44) 41 8 6 8 6 0 (14) (1) 1 (50) (30) 0 14 (25) (12) (1) 4 (92) (23) (23) 16 5 389 (123) 266 15 80 93 173 130 (103) 27 (57) 107 51 10 276 (344) (171) 27 51 270 (4) 185 (11) - - 10 0 (343) (1) - - 14 14 0,62 0,32 0,42 0,22 - - 14 14 0,02 0,01 (0,79) - - - 14 0,64 (0,37) - - 14 0,33 - - - 7 7 8 23 9 10 11 24, 25 4 23 24, 25 33 23 13 12 Οι σημειώσεις που παρατίθενται στις σελίδες 112 έως 380 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 106 Κατάσταση Συνολικών Εσόδων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Κατάσταση Συνολικών Εσόδων € Εκατ. Σημείωση Όμιλος Χρήση που έληξε την 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα Χρήση που έληξε την 31/12/2019 31/12/2018 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 266 173 27 51 15 115 (39) 115 (39) 15 9 2 - - 15 30 15 28 15 Κέρδη περιόδου (A) Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους: Ποσά που ενδέχεται να αναταξινομηθούν μεταγενέστερα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού χρεωστικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μεταβολή αποθεματικού συναλλαγματικών διαφορών Ποσά που δεν αναταξινομούνται μεταγενέστερα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού συμμετοχικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων 15, 41 (6) (0) (6) 0 15 148 (21) 137 (23) Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα/ (έξοδα) μετά από φόρους (Α)+(Β) 414 152 165 28 - Aναλογούντα στους μετόχους της Τράπεζας - Aναλογούντα στα δικαιώματα μειοψηφίας 418 (4) 164 (12) - - 10 (344) 0 0 (4) 1 - - (4) 147 - - (1) 0 - - Μεταβολή αποθεματικού από αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) Λοιπά συνολικά έσοδα/ (έξοδα) μετά από φόρους (Β) ΔΙΑΚΟΠΕΙΣΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Κέρδη/ (ζημίες) περιόδου (Γ) Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους: Ποσά που ενδέχεται να αναταξινομηθούν μεταγενέστερα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού χρεωστικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μεταβολή αποθεματικού συναλλαγματικών διαφορών Ποσά που δεν αναταξινομούνται μεταγενέστερα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού συμμετοχικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μεταβολή αποθεματικού από αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) (0) 0 - - Λοιπά συνολικά έσοδα/ (έξοδα) μετά από φόρους (Δ) (9) 148 0 0 Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα/ (έξοδα) μετά από φόρους (Γ)+(Δ) 0 (196) 0 0 - Aναλογούντα στους μετόχους της Τράπεζας 0 (195) - - - Aναλογούντα στα δικαιώματα μειοψηφίας 0 (1) - - Οι σημειώσεις που παρατίθενται στις σελίδες 112 έως 380 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 107 Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 την 31 Δεκεμβρίου 2019 Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης € Εκατ. ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Επενδύσεις σε ακίνητα Σημείωση Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 16 17 3.349 1.307 2.572 1.120 3.314 1.239 2.548 1.130 19 663 382 654 372 19 131 110 131 110 18 479 378 479 380 38 103 38 103 39.162 39.757 39.801 40.557 51 84 51 84 21 1.647 2.270 1.646 2.262 22 1.121 208 1.121 208 27 264 307 259 428 26 1.112 1.079 447 418 - - 586 602 20 Επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες Επενδύσεις σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες 23 264 162 255 179 Ενσώματα πάγια στοιχεία 25 1.044 1.010 980 877 Άυλα στοιχεία ενεργητικού 24 287 292 248 252 Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις 35 206 221 202 218 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις 36 6.478 6.647 6.439 6.600 Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 28 3.521 3.458 3.118 3.092 Στοιχεία ενεργητικού από διακοπείσες δραστηριότητες 12 108 1.721 - - 61.231 61.880 61.007 60.420 ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα 29 3.296 5.548 3.277 5.862 Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις 30 47.351 44.739 47.572 44.919 (0) 62 (0) 62 18 31 482 481 413 528 482 481 413 528 32 414 - 412 - 9 2 - - Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις 36 32 32 - - Υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση 37 130 192 125 187 Προβλέψεις για κινδύνους και βάρη 34 173 168 165 160 Λοιπές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από διακοπείσες δραστηριότητες ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ 33 12 1.071 19 885 1.804 939 - 736 - 53.458 54.374 53.454 52.866 ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Μετοχικό κεφάλαιο (κοινές μετοχές) Διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο Υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες Μείον: Ίδιες μετοχές Λοιπά αποθεματικά και αποτελέσματα εις νέον Ίδια Κεφάλαια αναλογούντα στους ιδιοκτήτες μητρικής Δικαιώματα μειοψηφίας ΣΥΝΟΛΟ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 40 2.620 2.620 2.620 2.620 40 13.075 13.075 13.075 13.075 40 40 2.040 (1) 2.040 (1) 2.040 - 2.040 - 41 (10.075) 7.659 115 7.773 61.231 (10.344) 7.390 116 7.506 61.880 (10.181) 7.553 7.553 61.007 (10.181) 7.554 7.554 60.420 Οι σημειώσεις που παρατίθενται στις σελίδες 112 έως 380 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 108 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Όμιλος € Εκατ. Υπόλοιπο έναρξης την 1/1/2018 σύμφωνα με την εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α 9 Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης Συνολικά έσοδα/ (έξοδα) για την χρήση Αγοραπωλησίες ιδίων μετοχών Μεταφορά μεταξύ λοιπών αποθεματικών και αποτελεσμάτων εις νέον Ανακύκληση στα αποτελέσματα του σωρευμένου αποθεματικού χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Πωλήσεις και μεταβολές ποσοστών Υπόλοιπο την 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης την 1/1/2019 Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης Αναλογούντα στους μετόχους μητρικής Αγοραπωλησίες ιδίων μετοχών Μεταφορά μεταξύ λοιπών αποθεματικών και αποτελεσμάτων εις νέον Ανακύκληση στα αποτελέσματα του σωρευμένου αποθεματικού χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Πωλήσεις και μεταβολές ποσοστών Υπόλοιπο την 31/12/2019 Αποθεματικό συναλλαγματικών διαφορών Λοιπά Αποθεματικά Αποτελέσματα εις νέον Σημείωση Μετοχικό Κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο 2.620 13.075 2.040 (1) (208) 119 167 (10.335) 7.477 126 7.603 40, 41 0 - 0 - 0 - 0 0 149 149 - (22) (22) - 0 - 0 (158) (158) (1) 127 (158) (31) (0) (0) (12) (12) - 127 (171) (44) (0) 41 - - - - - - (11) 11 - - 0 41 - - - - - - - (32) (32) - (32) 41 2.620 13.075 2.040 (1) (59) 97 (12) 144 (11) (10.526) (23) 7.390 2 116 (20) 7.506 2.620 - 13.075 - 2.040 - (1) - (59) 5 - 97 139 - 144 - (10.526) (6) 279 7.390 139 279 116 (0) (4) 7.506 138 276 0 0 0 0 5 139 0 273 418 (4) 414 41 - - - - - - - (165) (165) - (165) 40, 41 - - - (0) - - - 0 0 - 0 41 - - - - - - 2 (2) - - 0 41 - - - - - - - 2 2 - 2 41 - - - - - - (28) 43 14 3 17 2.620 13.075 2.040 (1) (54) 236 118 (10.375) 7.659 115 7.773 15 41 15 41 Συνολικά έσοδα/ (έξοδα) για την χρήση Καταβολή στους κατόχους των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών Υπό αίρεση Ίδιες μετατρέψιμες Μετοχές ομολογίες Αποθεματικό χρημ/κών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Δικαιώματα Σύνολο μειοψηφίας Σύνολο Κατά την τρέχουσα χρήση ο Όμιλος τροποποίησε την παρουσίαση των αναλογιστικών κερδών/ (ζημιών) των υποχρεώσεων για παροχές μετά την συνταξιοδότηση από τα «Λοιπά αποθεματικά» στα «Αποτελέσματα εις νέον», κατά το ποσό της αναλογιστικής ζημιάς ύψους € 33 εκατ. κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Το αντίστοιχο υπόλοιπο για την συγκριτική χρήση, € 27 εκατ., έχει αναμορφωθεί για σκοπούς συγκρισιμότητας με την τρέχουσα χρήση. Οι σημειώσεις που παρατίθενται στις σελίδες 112 έως 380 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 109 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Αποθεματικό χρημ/κών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Τράπεζα € Εκατ. Σημείωση Υπόλοιπο έναρξης την 1/1/2018 σύμφωνα με την εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α 9 Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης Συνολικά έσοδα/ (έξοδα) για την χρήση Ανακύκληση στα αποτελέσματα του σωρευμένου αποθεματικού χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων 15 41 41 Υπόλοιπο την 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης την 1/1/2019 Μετοχικό Κεφάλαιο Υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες Υπέρ το άρτιο Λοιπά Αποτελέσματα Αποθεματικά εις νέον Σύνολο 2.620 13.075 2.040 116 96 (10.389) 7.559 - - - (23) - - 0 51 (23) 51 0 0 0 (23) 0 51 28 - - - - - (32) (32) 2.620 13.075 2.040 93 96 (10.370) 7.554 2.620 13.075 2.040 93 96 (10.370) 7.554 Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους 15 - - - 143 - (6) 137 Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης 41 - - - - - 27 27 0 0 0 143 0 22 165 Συνολικά έσοδα/ (έξοδα) για την χρήση Καταβολή στους κατόχους των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών 41 - - - - - (165) (165) Ανακύκληση στα αποτελέσματα του σωρευμένου αποθεματικού χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων 41 - - - - - 0 0 2.620 13.075 2.040 236 96 (10.514) 7.553 Υπόλοιπο την 31/12/2019 Κατά την τρέχουσα χρήση η Τράπεζα τροποποίησε την παρουσίαση των αναλογιστικών κερδών/ (ζημιών) των υποχρεώσεων για παροχές μετά την συνταξιοδότηση από τα «Λοιπά αποθεματικά» στα «Αποτελέσματα εις νέον», κατά το ποσό της αναλογιστικής ζημιάς ύψους € 32 εκατ. κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Το αντίστοιχο υπόλοιπο για την συγκριτική χρήση, € 27 εκατ., έχει αναμορφωθεί για σκοπούς συγκρισιμότητας με την τρέχουσα χρήση. Οι σημειώσεις που παρατίθενται στις σελίδες 112 έως 380 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 110 Κατάσταση Ταμειακών Ροών χρήσης που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Κατάσταση Ταμειακών Ροών € Εκατ. Σημείωση Όμιλος Χρήση που έληξε την Τράπεζα Χρήση που έληξε την 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Ταμειακές pοές από λειτουργικές δραστηριότητες συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων Κέρδη/ (ζημίες) προ φόρων Προσαρμογή κερδών/ ζημιών προ φόρων: Προστίθενται: προβλέψεις και λοιπά έξοδα απομείωσης Προστίθενται: αποσβέσεις Προστίθενται: παροχές μετά τη συνταξιοδότηση και δαπάνες κόστους αποχώρησης Καθαρά κέρδη/(ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Καθαρά κέρδη/(ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (Κέρδη)/ ζημίες από επενδυτικές δραστηριότητες Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες πριν τη μεταβολή σε λειτουργικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων Μεταβολές λειτουργικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων: Καθαρή (αύξηση)/ μείωση των διαθεσίμων στις Κεντρικές Τράπεζες Καθαρή (αύξηση)/ μείωση των χρηματοοικονομικών μέσων αποτιμώμενων σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Καθαρή (αύξηση)/ μείωση των χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Καθαρή (αύξηση)/ μείωση των απαιτήσεων από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Καθαρή (αύξηση)/ μείωση των απαιτήσεων κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Καθαρή (αύξηση)/ μείωση των δανείων και απαιτήσεων από πελάτες Καθαρή (αύξηση)/ μείωση συμφωνιών επαναπώλησης τίτλων πελατών Καθαρή (αύξηση)/ μείωση των λοιπών στοιχείων ενεργητικού Καθαρή αύξηση/ (μείωση) των υποχρεώσεων προς πιστωτικά ιδρύματα Καθαρή αύξηση/ (μείωση) των υποχρεώσεων αποτιμώμενων στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Καθαρή αύξηση/ (μείωση) των υποχρεώσεων προς πελάτες Καθαρή αύξηση/ (μείωση) των λοιπών υποχρεώσεων 24, 25 10 130 (57) 778 123 46 656 103 147 1.017 118 45 733 93 140 7 (2) 10 (5) (17) 14 (5) (349) (17) (18) 992 980 967 869 (1) 357 (0) 357 (291) (210) (292) (223) (30) (913) (110) (346) 65 (78) (2.592) (1) (208) 45 1.312 (14) (480) (5.904) (30) (913) (112) (413) 65 (56) (2.584) (1) (208) 177 1.173 (14) (368) (5.910) (62) 2.611 (19) 62 3.620 (222) (62) 2.654 (44) 62 3.618 (286) (775) (3) (778) (664) (0) (664) (821) (1) (822) (756) (0) (756) 25,26 (83) (148) (69) (109) 24 14 (21) (0) 33 (31) (0) 12 (21) - 30 (31) - 245 (1.773) 2.529 467 (2.153) 1.739 240 (1.765) 2.512 466 (2.152) 1.734 Καθαρή ταμειακή εισροή/ (εκροή) από συνεχιζόμενες λειτουργικές δραστηριότητες Πώληση ενσώματων παγίων και άυλων στοιχείων ενεργητικού Αγορά άυλων στοιχείων ενεργητικού Αγορά διακρατούμενων προς πώληση στοιχείων ενεργητικού Πωλήσεις διακρατούμενων προς πώληση στοιχείων ενεργητικού εξαιρούμενων των πωλήσεων θυγατρικών εταιρειών Αγορά χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Πώληση χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Εξαγορές θυγατρικών εταιρειών, εξαιρουμένων των ταμειακών διαθεσίμων που αποκτήθηκαν και συμμετοχή σε (αυξήσεις)/μειώσεις μετοχικού κεφαλαίου Πωλήσεις θυγατρικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, εξαιρουμένων των ταμειακών διαθεσίμων που πωλήθηκαν Eξαγορές, ιδρύσεις και συμμετοχή σε (αυξήσεις)/μειώσεις μετοχικού κεφαλαίου συγγενών εταιρειών και κοινοπραξιών Πωλήσεις συγγενών εταιρειών Είσπραξη μερισμάτων 80 (5) (345) Καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες πριν την καταβολή φόρου εισοδήματος Φόρος εισοδήματος που καταβλήθηκε Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων Αγορά ενσώματων παγίων στοιχείων 389 (92) (1) (4) (3) 431 251 430 197 (10) 1 1 (25) 9 7 (8) 1 5 (25) 9 31 Καθαρή ταμειακή εισροή/ (εκροή) από συνεχιζόμενες επενδυτικές δραστηριότητες 1.241 146 1.333 147 Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων Έκδοση/ (αποπληρωμή) πιστωτικών τίτλων και λοιπών δανειακών κεφαλαίων Αγοραπωλησίες ιδίων μετοχών και δικαιωμάτων προτίμησης Ταμειακές πληρωμές κεφαλαίου και τόκων χρηματοδοτικών μισθώσεων 367 0 (31) 93 (0) - 365 (28) 93 - (165) 171 92 (165) 172 93 Καταβολή στους κατόχους των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών 41 Καθαρή ταμειακή εισροή/ (εκροή) από συνεχιζόμενες χρηματοδοτικές δραστηριότητες Συναλλαγματικές διαφορές του ταμείου και των ταμειακών ισοδυνάμων Καθαρή αύξηση/ (μείωση) του ταμείου και ταμειακών ισοδυνάμων από συνεχιζόμενες δραστηριότητες (Α) 6 (10) 3 (10) 640 (436) 686 (526) Καθαρές ταμειακές ροές από διακοπείσες λειτουργικές δραστηριότητες 100 (41) - - Καθαρές ταμειακές ροές από διακοπείσες επενδυτικές δραστηριότητες (348) (357) - - - - - - (0) (2) - - (249) (400) 0 0 3.351 4.188 2.954 3.479 3.742 3.351 3.640 2.954 Καθαρές ταμειακές ροές από διακοπείσες χρηματοδοτικές δραστηριότητες Συναλλαγματικές διαφορές του ταμείου και των ταμειακών ισοδυνάμων Καθαρή αύξηση/ (μείωση) του ταμείου και ταμειακών ισοδυνάμων από διακοπείσες δραστηριότητες (Β) 43 Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα έναρξης χρήσης (Γ) Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα στο τέλος της χρήσης (Α)+(Β)+(Γ) 43 Οι σημειώσεις που παρατίθενται στις σελίδες 112 έως 380 αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων 111 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 1 Γενικές πληροφορίες Η Τράπεζα Πειραιώς Α.Ε. («Τράπεζα») ιδρύθηκε το 1916 και οι μετοχές της είναι ονομαστικές και εισηγμένες στην Αγορά Αξιών του Χρηματιστηρίου Αθηνών από το 1918. Η Τράπεζα αποτελεί πιστωτικό ίδρυμα που λειτουργεί με τη μορφή ανώνυμης εταιρείας υπό την άμεση εποπτεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας («ΕΚΤ») και της Τράπεζας της Ελλάδος («ΤτΕ»), σύμφωνα με τις διατάξεις των νόμων 4261/2014 και 4548/2018, όπως ισχύουν, καθώς και το εφαρμοστέο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των πιστωτικών ιδρυμάτων και των εισηγμένων εταιρειών. Σύμφωνα με το Καταστατικό της, o σκοπός της Τράπεζας είναι κάθε εργασία ή δραστηριότητα, η οποία επιτρέπεται ή επιβάλλεται στις Τράπεζες από την εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία. Επισημαίνεται ότι ο Ν. 4548/2018 «Αναμόρφωση του δικαίου των ανωνύμων εταιρειών», τέθηκε σε ισχύ από 1 Ιανουαρίου 2019 και σε συνδυασμό με τον Ν. 4601/2019 για τους Εταιρικούς Μετασχηματισμούς, αντικαθιστούν πλήρως τον προϊσχύσαντα κωδικοποιημένο εταιρικό νόμο 2190/1920 για τις ανώνυμες εταιρίες. Ο νέος Ν. 4548/2018, μεταξύ άλλων, ενσωματώνει στο ελληνικό δίκαιο τις διατάξεις της Οδηγίας Shareholders Rights Directive II (SRD II) για τις αποδοχές των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς επίσης και για τις συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη. Οι αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει την ίδρυση και λειτουργία των ανώνυμων εταιριών από την εφαρμογή του νέου νόμου αφορούν κυρίως στις ακόλουθες ενότητες: Σύσταση ανώνυμης εταιρίας (νομικά έγγραφα σύστασης, επωνυμία, εταιρικά έγγραφα) Μετοχικό Κεφάλαιο (αποτίμηση των εισφορών σε είδος, διαδικασία πιστοποίησης καταβολής αρχικού μετοχικού κεφαλαίου ή αύξησής του) Τίτλοι που εκδίδονται από τις ανώνυμες εταιρίες Διοικητικό Συμβούλιο (σύνθεση και λειτουργία, καθήκοντα, ελαττωματικές αποφάσεις, πολιτική αποδοχών, έκθεση αποδοχών) Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Γενική Συνέλευση (είδη Γενικής Συνέλευσης, όροι συμμετοχής, κανόνες λήψης αποφάσεων) Δικαιώματα μειοψηφίας (π.χ. δυνατότητα σύστασης ενώσεων μετόχων) Διάθεση κερδών (διανομή ελάχιστου ή προσωρινού μερίσματος και προαιρετικών αποθεματικών) Λαμβανομένου υπόψη ότι τα βασικά χαρακτηριστικά, η δομή και οι γενικοί κανόνες λειτουργίας της ανώνυμης εταιρίας δεν μεταβάλλονται, παρά τις διάφορες νομοθετικές αλλαγές που προαναφέρθηκαν, ο αντίκτυπος του νέου νόμου στην Τράπεζα Πειραιώς και στις θυγατρικές της (εφεξής αποκαλούμενες όλες μαζί ως «ο Όμιλος»), δεν είναι σημαντικός. Η Τράπεζα Πειραιώς έχει έδρα στην Ελλάδα. Η διεύθυνση της έδρας της είναι Αμερικής 4, 105 64, Αθήνα, αριθμός Γ.Ε.ΜΗ. 225501000. Η διάρκεια της Τράπεζας έχει ορισθεί μέχρι την 6 Ιουλίου 2099. Η Τράπεζα Πειραιώς και οι θυγατρικές της αναπτύσσουν δραστηριότητες στη Νοτιοανατολική και Δυτική Ευρώπη. Ο Όμιλος κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 απασχολεί συνολικά 12.613 άτομα, εκ των οποίων 999 άτομα αντιστοιχούν σε μη συνεχιζόμενες δραστηριότητες (ΗMIΘΕΑ Α.Ε.). Η Τράπεζα αντίστοιχα απασχολεί 10.843. 112 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Η μετοχή της Τράπεζας Πειραιώς συμμετέχει, πέραν του Γενικού Δείκτη του Χ.Α., σε μία σειρά από άλλους δείκτες, όπως FTSE/X.A. (Large Cap, Βanks), FTSE (Emerging Markets SC, Med 100, FTSE4Good), MSCI (Global SC, EMEA, Greece), Stoxx (All Europe TMI, Balkan) και S&P (Global, Greece BMI). Το Διοικητικό Συμβούλιο κατά την ημερομηνία έγκρισης των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων έχει την ακόλουθη σύνθεση: Γεώργιος Π. Χαντζηνικολάου Ο Πρόεδρος Δ.Σ., Μη Εκτελεστικό Μέλος Karel G. De Boeck Ο Αντιπρόεδρος Δ.Σ., Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Χρήστος Ι. Μεγάλου Ο Διευθύνων Σύμβουλος, Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Βενετία Γ. Κοντογούρη Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Arne S. Berggren Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Enrico Tommaso C. Cucchiani Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. David R. Hexter Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Σολομών Α. Μπεράχας Μη εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Alexander Z. Blades Μη εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Περικλής Ν. Δοντάς Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ., Εκπρόσωπος του ΤΧΣ βάσει Ν. 3864/2010. Σύμφωνα με το Καταστατικό της Τράπεζας και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων αυτής και είναι επανεκλέξιμα. Η θητεία των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου είναι τριετής και παρατείνεται μέχρι την Τακτική Γενική Συνέλευση που συνέρχεται μετά τη λήξη της θητείας τους. Επισημαίνεται ότι σύμφωνα με τον Ν.3864/2010, στο Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας μετέχει και εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ΤΧΣ»). Επίσης σε περίπτωση αντικατάστασης μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου, σύμφωνα με το Νόμο και το Καταστατικό της Τράπεζας, η εκάστοτε αντικατάσταση ισχύει για το υπόλοιπο της θητείας του μέλους που αντικαθίσταται. Η θητεία του παρόντος Διοικητικού Συμβουλίου, σύμφωνα με την απόφαση που έλαβε η Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας κατά την 28 Ιουνίου 2017, λήγει την 28 Ιουνίου 2020, με δυνατότητα παράτασης κατά τα ανωτέρω. 2 Βάση κατάρτισης και σημαντικές λογιστικές αρχές Οι λογιστικές αρχές του Ομίλου και της Τράπεζας, που ακολουθούνται κατά την σύνταξη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, παρατίθενται κατωτέρω. Όπως επιτρέπεται από τις μεταβατικές διατάξεις στο Δ.Π.Χ.Α. 16, ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν επιλέξει να μην αναμορφώσουν τις συγκριτικές περιόδους αναφοράς, ακολουθώντας την τροποποιημένη αναδρομική εφαρμογή. Ως εκ τούτου, η λογιστική αρχή που παρατίθεται στη Σημείωση 2.2.20 στην Ετήσια Οικονομική Έκθεση της χρήσης 2018 αφορά στις περιόδους που έληξαν έως την 31 Δεκεμβρίου 2018. 113 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 2.1 Βάση κατάρτισης Οι ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου και οι ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας κατά το έτος και για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 («οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις») έχουν συνταχθεί σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς («Δ.Π.Χ.Α.»), όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά το χρόνο σύνταξης των εν λόγω χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Τα κονδύλια παρουσιάζονται στρογγυλοποιημένα σε εκατ. ευρώ (εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά) προς διευκόλυνση της παρουσίασης τους. Τυχόν διαφορές μεταξύ των ποσών που αναφέρονται στις κύριες χρηματοοικονομικές καταστάσεις και των σχετικών ποσών που παρουσιάζονται στις συνοδευτικές σημειώσεις, οφείλονται σε στρογγυλοποιήσεις. Όπου είναι απαραίτητο, τα συγκριτικά στοιχεία έχουν αναμορφωθεί για να είναι σύμφωνα με τις αλλαγές στην παρουσίαση της τρέχουσας περιόδου. Οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις έχουν συνταχθεί σύμφωνα με την αρχή του ιστορικού κόστους, με εξαίρεση τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία ενεργητικού και χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων που επιμετρώνται σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων είτε μέσω λοιπών συνολικών εσόδων, καθώς και τα παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα καθώς και τα επενδυτικά ακίνητα τα οποία επιμετρώνται στην εύλογη αξία. Η σύνταξη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων σε συμμόρφωση με τα Δ.Π.Χ.Α., απαιτεί τη χρήση σημαντικών λογιστικών εκτιμήσεων και παραδοχών, οι οποίες επηρεάζουν τα κονδύλια του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, τη γνωστοποίηση ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων κατά την ημερομηνία των χρηματοοικονομικών καταστάσεων καθώς και τα ποσά εσόδων και εξόδων της περιόδου αναφοράς. Οι τομείς όπου οι σημαντικές λογιστικές κρίσεις και παραδοχές είναι σημαντικές για τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, παρουσιάζονται στη Σημείωση 3. 2.2 Συνεχιζόμενη Δραστηριότητα Συμπέρασμα Η Διοίκηση έχει αποφανθεί ότι οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Τράπεζας έχουν καταρτιστεί κατάλληλα με βάση την αρχή της συνεχιζόμενης δραστηριότητας κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 λαμβάνοντας υπόψη: α) τις σημαντικές θετικές εξελίξεις στην Ελληνική oικονομία (δημοσιονομική πειθαρχία, ανάκαμψη αύξησης ΑΕΠ, αποκατάσταση ρευστότητας, ανάκαμψη τιμών ακινήτων) που έλαβαν χώρα τα τελευταία χρόνια και την πιστωτική επέκταση προς τις επιχειρήσεις το 2019, β) τη βελτιωμένη ρευστότητα του Ομίλου, που αποτυπώνεται στη σταθεροποίηση του δείκτη δανείων προς καταθέσεις σε ικανοποιητικά επίπεδα και στην αποκατάσταση των δεικτών κάλυψης ρευστότητας και καθαρής σταθερής χρηματοδότησης σε επίπεδα υψηλότερα των ελάχιστων εποπτικών απαιτήσεων, συμπεριλαμβανομένης της μηδενικής εξάρτησης από τον μηχανισμό παροχής έκτακτης ρευστότητας ELA («Emergency Liquidity Assistance») από τον Ιούλιο 2018 και της διαφοροποίησης των πηγών χρηματοδότησης, γ) την αυξητική τάση στην κερδοφορία από συνεχιζόμενες δραστηριότητες του Ομίλου, δ) τη βελτιωμένη κεφαλαιακή επάρκεια του Ομίλου από την έκδοση ομολόγου σταθερού επιτοκίου μειωμένης εξασφάλισης Tier 2 (το Ομόλογο «TIER 2») ονομαστικής αξίας € 400 εκατ. και € 500 εκατ. τον Ιούνιο του 2019 και τον Φεβρουάριο του 2020, αντίστοιχα, και καθώς και από τα κέρδη προ φόρων ύψους € 351 εκατ. από την πώληση της 114 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Μονάδας Αναδιαρθρώσεων (Recovery Banking Unit, RBU) της Τράπεζας στην Intrum Holding Spain S.A.U., η οποία ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2019, σε συνδυασμό με το Σχέδιο Κεφαλαιακής Ενίσχυσης που εφαρμόστηκε την περίοδο 2018-2019, ε) τα μέτρα που ελήφθησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την ΕΚΤ και τον Eνιαίο Εποπτικό Μηχανισμό (SSM) τον Μάρτιο του 2020 με σκοπό να μετριάσουν τις επιπτώσεις του COVID-19 στις οικονομίες των κρατών μελών, στις επιχειρήσεις που έχουν επηρεαστεί καθώς και τα έκτακτα μέτρα κεφαλαιακής και λειτουργικής ελάφρυνσης των Ευρωπαϊκών τραπεζών και στ) τα μέτρα που έλαβε η Ελληνική Κυβέρνηση και τα μέλη της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών για να μετριάσουν τις επιπτώσεις του COVID-19 στους δανειολήπτες. Μακροοικονομικό περιβάλλον Το 2019 η Ελληνική οικονομία διατήρησε την αναπτυξιακή δυναμική, παρά τις εγχώριες προκλήσεις και το κλίμα αβεβαιότητας που επικρατεί στο διεθνές περιβάλλον. Μετά την ολοκλήρωση τον Αύγουστο του 2018, του 3ου προγράμματος οικονομικής προσαρμογής (από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας –«ESM»), η Ελλάδα εντάχθηκε στον κύκλο συντονισμού της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, ενώ βρίσκεται πλέον υπό την ενισχυμένη εποπτεία του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 472/2013. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν ολοκληρωθεί επιτυχώς και εντός χρονοδιαγράμματος πέντε αξιολογήσεις από τον Νοέμβριο του 2018 έως το Φεβρουάριο του 2020. Tον Απρίλιο του 2019 εφαρμόστηκε μια νέα δέσμη μέτρων ελάφρυνσης του χρέους, η οποία είχε ανακοινωθεί τον Ιούνιο του 2018. Ειδικότερα, εφαρμόστηκε πρόσθετη 10ετής παράταση πληρωμής τόκων και αποπληρωμής κεφαλαίου σε δάνεια από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («EFSF») ύψους € 96,4 δισ, ενώ η μέση σταθμισμένη διάρκεια αποπληρωμής επεκτάθηκε κατά 10 έτη στα 42,5 έτη. Το χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής του χρέους εκτείνεται πλέον έως το 2070. Παράλληλα, συμφωνήθηκε, στη βάση ολοκλήρωσης επιτυχημένων αξιολογήσεων, η τμηματική απόδοση των κερδών Agreement on Net Financial Assets (ANFA) και Securities Market Programme (SMP), καθώς και η κατάργηση της σταδιακής αύξησης στο περιθώριο επιτοκίου σε μέρος των δανείων του EFSF. Τον Μάιο και τον Δεκέμβριο του 2019, εγκρίθηκαν τα αντίστοιχα μέτρα συνολικού ύψους € 1,7 δις Ταυτόχρονα, τον Ιούνιο του 2018 ξεκίνησε η δημιουργία αποθεματικού μετρητών για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας. Τον Νοέμβριο του 2019 ολοκληρώθηκε η διαδικασία της πρόωρης αποπληρωμής προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), ύψους € 2,7 δισ, ως μέρους του υπολοίπου προς αποπληρωμή των δανείων που έχουν χορηγηθεί από το ΔΝΤ στην Ελλάδα. Από το Δεκέμβριο του 2019 έχει ξεκινήσει επίσημα και η συζήτηση σε τεχνικό επίπεδο για πιθανή χρήση των ANFAs και SMPs για τη μείωση των ακαθάριστων χρηματοδοτικών αναγκών ή για τη χρηματοδότηση επενδύσεων, σύμφωνα με τους δημοσιονομικούς στόχους όπως έχουν τεθεί. Κατά τη διάρκεια του 2019 και του 2020, οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης Moody’s, S&P Global και Fitch σταδιακά αναβάθμισαν την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας στις κλίμακες «Β1» (σταθερές προοπτικές), «ΒB-» (θετικές προοπτικές) και «ΒΒ» (θετικές προοπτικές) αντίστοιχα. Τον Ιανουάριο του 2019 η Ελλάδα επέστρεψε στις διεθνείς αγορές χρεογράφων με την έκδοση 5ετούς ομολόγου ύψους € 2,5 δισ με απόδοση 3,6%. Επιπλέον, τον Μάρτιο του 2019 και τον Ιούλιο του 2019, η Ελλάδα εξέδωσε ομόλογα ονομαστικής αξίας € 2,5 δισ το καθένα, με 10ετή και 7ετή λήξη αντίστοιχα και με απόδοση 3,9% και 1,9% αντίστοιχα, ενώ τον Οκτώβριο προστέθηκε επιπλέον € 1,5 δισ στη 10ετή λήξη με απόδοση 1,50%. Τέλος, τον Ιανουάριο του 2020 εκδόθηκε 15ετές ομόλογο αξίας € 2,5 δισ με απόδοση στο 1,9%. Η σταθερά ανοδική πορεία της χώρας αντανακλά ένα βελτιωμένο περιβάλλον, το οποίο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου η 115 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ελληνική οικονομία να παραμείνει σε μια βιώσιμη τροχιά ανάπτυξης. Το 2019 το πραγματικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν («ΑΕΠ»), συνεχίζοντας τη θετική πορεία του 2018 (+1,9%), αυξήθηκε κατά 1,9% σε ετήσια βάση. Οι εξαγωγές, οι επενδύσεις και η τελική κατανάλωση είχαν θετική συμβολή στην ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, το 2019 η βελτίωση των επιχειρηματικών προσδοκιών και της εμπιστοσύνης καταναλωτών, κυρίως το δεύτερο εξάμηνο του έτους, οδήγησε τον αναθεωρημένο δείκτη οικονομικού κλίματος στις 105,4 μονάδες (μέσος όρος έτους), στην υψηλότερη τιμή από το 2007 (2007: 110,7 μονάδες και 2018: 103,8 μονάδες). Επίσης, το ποσοστό ανεργίας το 2019 μειώθηκε στο 17,3% έναντι 19,4% το 2018, ενώ η απασχόληση αυξήθηκε κατά 2,2 % σε ετήσια βάση. Παράλληλα, ο πληθωρισμός το 2019 ανήλθε στο 0,3% (2018: 0,6%), με τον πυρήνα του πληθωρισμού να διαμορφώνεται στο 0,5% (2018: 0,0%), καθώς η μείωση φορολογικών συντελεστών στα μέσα του 2019 οδήγησε σε αποκλιμάκωση των τιμών. Το 2019, ενισχύονται οι θετικές επιδόσεις στο χώρο του τουρισμού, καθώς οι ταξιδιωτικές εισπράξεις ανήλθαν στα € 18,2 δισ (έναντι € 16,1 δισ το 2018). Παράλληλα με τον τουρισμό αυξητική πορεία την τελευταία τριετία παρουσιάζει ο τομέας της μεταποίησης, του λιανικού εμπορίου, των υπηρεσιών, αλλά και οι εξαγωγές. Τέλος, την τελευταία διετία παρατηρείται έντονη ανάκαμψη στην αγορά ακινήτων. Οι τιμές των εμπορικών ακινήτων - όπως αποτυπώνονται με τον δείκτη τιμών γραφείων της Τράπεζας της Ελλάδας (ΤτΕ)- αυξήθηκαν κατά 7,2% το 2018 και κατά 5,4% σε ετήσια βάση το πρώτο εξάμηνο του 2019. Οι τιμές των οικιστικών ακινήτων - δείκτης τιμών διαμερισμάτων της ΤτΕ - αυξήθηκαν κατά 1,8% το 2018 και κατά 7,2% το 2019. Παράλληλα ενισχύονται οι καθαρές ξένες άμεσες επενδύσεις στην Ελλάδα σε ακίνητα φτάνοντας το 2019 τα € 1,4 δις από € 1,1 δις το 2018. Πρωταρχικοί παράγοντες κινδύνου για την πορεία της Ελληνικής οικονομίας, τον ελληνικό τραπεζικό κλάδο εν γένει αλλά και ειδικότερα για την Τράπεζα Πειραιώς αποτελούν οι διεθνείς και εγχώριες συνθήκες στο μακροοικονομικό περιβάλλον και στην χρηματαγορά, κυρίως λόγω των επιπτώσεων του κορωνοϊού (Covid-19), καθώς και η ενδεχόμενη επιστροφή σε περιβάλλον ύφεσης της Ευρωπαϊκής οικονομίας και η υψηλή μεταβλητότητα στις αγορές πετρελαίου. Επίσης, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή αποτελούν πρόσθετο παράγοντα κινδύνου. Κατ’ επέκταση, αρνητικές εξελίξεις στην οικονομική ανάπτυξη, στη δημοσιονομική πολιτική, στην ανεργία καθώς και στην πορεία των τιμών των ακινήτων θα είχαν ενδεχομένως αρνητική επίπτωση στην κεφαλαιακή επάρκεια της Τράπεζας (π.χ. επίδραση στην ποιότητα του δανειακού της χαρτοφυλακίου και στην κερδοφορία της) καθώς και στη ρευστότητά της (π.χ. εκροές ή παύση εισροών καταθέσεων, μείωση συναλλαγών επαναγοράς τίτλων με τρίτους στη διατραπεζική αγορά). Η Διοίκηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και αξιολογεί ανά τακτά χρονικά διαστήματα την ενδεχόμενη επίδραση τους στις λειτουργίες και στη χρηματοοικονομική απόδοση του Ομίλου. Ρευστότητα Εντός του 2019, οι καταθέσεις του Ομίλου Πειραιώς αυξήθηκαν σε € 47,4 δις από € 44,7 δις στις 31 Δεκεμβρίου 2018 (+6%). Το 2019, η έκθεση του Ομίλου στο Ευρωσύστημα μειώθηκε στα € 350 εκατ. στις 31 Δεκεμβρίου 2019 από € 3,2 δις στις 31 Δεκεμβρίου 2018, κυρίως λόγω της απομόχλευσης του δανειακού χαρτοφυλακίου της Τράπεζας και της περαιτέρω αύξησης της πελατειακής καταθετικής βάσης. Η χρηματοδότηση μέσω ELA της Τράπεζας Πειραιώς αποπληρώθηκε πλήρως τον Ιούλιο του 2018 και παρέμεινε μηδενική κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Στις συνεδριάσεις του Μαρτίου και του Ιουνίου 2019, η ΕΚΤ ανακοίνωσε επτά νέες Στοχευμένες Πράξεις Μακροχρόνιας Χρηματοδότησης («Targeted Long-term Refinancing Operations» - «TLTROs»), με διετή διάρκεια, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν τριμηνιαία κατά το διάστημα Σεπτέμβριος 2019 – Μάρτιος 2021, με καθορισμένους όρους. Κατά το 2019, η Τράπεζα αποπλήρωσε χρηματοδότηση ύψους € 1,0 δις που είχε λάβει παλαιότερα από τη διευκόλυνση χρηματοδότησης TLTRO II, ενώ τον Σεπτέμβριο του 2019 συμμετείχε στην 1η Πράξη Μακροχρόνιας Χρηματοδότησης του TLTRO III με ποσό € 100 εκατ., τον Δεκέμβριο 2019 με επιπλέον € 250 εκατ. στη 2η Πράξη του TLTRO III, και αναμένεται να αποφασίσει για τυχόν περαιτέρω χρήση της διευκόλυνσης TLTRO III στις επόμενες τριμηνιαίες πράξεις. Τον Μάρτιο του 116 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 2020, ως απάντηση στις επιπτώσεις της επιδημίας του COVID-19, η EKT έλαβε μέτρα που διευκολύνουν την αύξηση της χρήσης των TLTRO III, ενώ θα πραγματοποιήσει επιπλέον παροδικές πράξεις μακροχρόνιας χρηματοδότησης (LTROs) ώστε να στηρίξει το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Ευρωζώνης. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του 2019, ο Όμιλος συμμετείχε στην Βραχυπρόθεσμη Άσκηση της ΕΚΤ και υπέβαλε σε μηνιαία βάση πρόσθετες εκθέσεις δεικτών παρακολούθησης της ρευστότητας και σε περιοδική βάση υπέβαλε στον SSM ένα αναθεωρημένο σχέδιο ανάκαμψης του δείκτη κάλυψης ρευστότητας («LCR»). Η απομόχλευση του ισολογισμού του Ομίλου σε συνδυασμό με την υπό εξέλιξη αποκατάσταση των καταθέσεων πελατών, η βελτιωμένη πρόσβαση στις διατραπεζικές αγορές και η έκδοση χρεογράφων Tier 2 τον Ιούνιο του 2019 επέτρεψαν τη μείωση της εξάρτησης από την χρηματοδότηση της Κεντρικής Τράπεζας και τη βελτίωση του μίγματος χρηματοδότησης του Ομίλου, ενώ οδήγησαν στην αύξηση του αποθέματος των υψηλής ποιότητας ρευστών στοιχείων ενεργητικού (HQLA). Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, ο δείκτης LCR του Ομίλου ανερχόταν σε 117% (επομένως, πάνω από την κανονιστική απαίτηση του 100%) και ο δείκτης δανείων προς καταθέσεις (LDR) σε 79,4%. Κεφαλαιακή επάρκεια Ο δείκτης Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 (Common Equity Tier 1 ratio – CET-1) του Ομίλου, σύμφωνα με το πλαίσιο της Βασιλείας ΙΙΙ, διαμορφώθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2019 σε 14,05%. Ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαιακής επάρκειας (Total Regulatory Capital ratio) ενισχύθηκε κατά περίπου 80 μ.β. από την έκδοση ομολόγου ύψους € 400 εκατ. Tier 2 τον Ιούνιο του 2019 και διαμορφώνεται σε 14,92%. Ο pro-forma δείκτης του Ομίλου CET-1, αν συμπεριληφθούν τα κέρδη του 2019, διαμορφώθηκε σε 14,73% και ο αντίστοιχος pro-forma συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας σε 15,60% στις 31 Δεκεμβρίου 2019. Ο pro-forma συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου αυξάνεται στο 16,70%, συμπεριλαμβάνοντας τόσο τα κέρδη του 2019 όσο και την έκδοση Tier 2 ύψους € 500 εκατ. τον Φεβρουάριο του 2020. Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακών απαιτήσεων («Overall Capital Requirement – OCR») ανέρχεται στο 14,25% το 2020, όπως ορίσθηκε από τον SSM μέσω της διαδικασίας του Εποπτικού Ελέγχου και της Διαδικασίας Αξιολόγησης (Supervisory Review and Evaluation Process - SREP). Όμως, τα μέτρα που ανακοίνωσε ο Εποπτικός Μηχανισμός της ΕΚΤ στις 12 Μαρτίου 2020 επιτρέπουν στις τράπεζες να λειτουργούν παροδικά κάτω από το κεφαλαιακό επίπεδο που ορίζεται από τις κατευθυντήριες γραμμές του Πυλώνα 2 (Pillar 2 Guidance - P2G) και το κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας (capital conservation buffer - CCB). Επιπλέον, στις τράπεζες προκειμένου να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις του Πυλώνα 2 (P2R), επιτράπηκε να χρησιμοποιούν μερικώς τίτλους οι οποίοι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για την κάλυψη των κεφαλαιακών απαιτήσεων ως κεφάλαιο Common Equity Tier 1 (CET1), για παράδειγμα τίτλους Tier 1 ή Tier 2. Για την Τράπεζα Πειραιώς, η εφαρμογή αυτών των μέτρων σημαίνει συνολικό δείκτη κεφαλαιακών απαιτήσεων στο 11,75%. Το Σχέδιο Κεφαλαιακής Ενίσχυσης που είχε ανακοινώσει η Τράπεζα το 2018, προκειμένου να αποκαταστήσει τον δείκτη κεφαλαιακής της επάρκειας πάνω από τις ισχύουσες κεφαλαιακές απαιτήσεις και με σκοπό να επιταχύνει τη διαδικασία μείωσης των κινδύνων του ισολογισμού και τη στρατηγική απομόχλευσης των Μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων ολοκληρώθηκε. Η Διοίκηση της Τράπεζας Πειραιώς επεξεργάζεται επίσης μία σειρά επιπλέον πρωτοβουλιών για την περαιτέρω ενίσχυση της κεφαλαιακής της βάσης και τη δημιουργία κεφαλαιακών αποθεμάτων που να υπερβαίνουν τις εποπτικές απαιτήσεις. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται η έκδοση ομολόγου Tier 2 ύψους € 500 εκατ. τον Φεβρουάριο του 2020 που ενίσχυσε περαιτέρω τον συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου. Στις 3 Ιουνίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς και η Intrum ανακοίνωσαν μια μακροπρόθεσμη στρατηγική συνεργασία, ιδρύοντας εταιρία διαχείρισης μη εξυπηρετούμενων απαιτήσεων στην Ελλάδα με ηγετική θέση στην αγορά. Το συνολικό τίμημα εξαγοράς που συμφωνήθηκε με την Intrum Holding Spain S.A.U. για την απόκτηση ποσοστού συμμετοχής 80% πλέον μιας μετοχής των δραστηριοτήτων RBU της Τράπεζας και της νεοϊδρυθείσας από την Τράπεζα εταιρείας διαχείρισης ακίνητης 117 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 περιουσίας («REO») είναι € 328 εκατ., εκ των οποίων ποσό ονομαστικής αξίας € 32 εκατ. εξαρτάται από τη πραγματική μελλοντική απόδοση των αποκτηθεισών εταιριών διαχείρισης εντός της περιόδου 2020-2022. Η συναλλαγή ολοκληρώθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2019 και ο Όμιλος αναγνώρισε κέρδη προ φόρων ύψους € 351 εκατ. στο 4ο τρίμηνο του 2019. Σχετική με την κεφαλαιακή επάρκεια του Ομίλου και της Τράπεζας είναι η Σημείωση 4.16. 2.3 Υιοθέτηση των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς Τα ακόλουθα νέα λογιστικά πρότυπα και οι τροποποιήσεις στα υπάρχοντα Δ.Π.Χ.Α. και οι διερμηνείες, έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων («IASB»), έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) κατά την ημερομηνία δημοσίευσης των ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων του 2019 και έχουν ισχύ από την 1 Ιανουαρίου 2019. Νέα Λογιστικά Πρότυπα Δ.Π.Χ.Α. 16 «Μισθώσεις». Το Δ.Π.Χ.Α. 16 εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 2016 και αντικαθιστά το Δ.Λ.Π. 17 «Μισθώσεις», το Ε.Δ.Δ.Π.Χ.Π. 4 «Καθορισμός εάν μία συμφωνία περιλαμβάνει Μίσθωση», τη Διερμηνεία 15 «Λειτουργικές Μισθώσεις – Κίνητρα» και τη Διερμηνεία 27 «Αξιολόγηση της ουσίας των συναλλαγών σχετικά με την νομική μορφή μίας μίσθωσης». Το Δ.Π.Χ.Α. 16 καθορίζει τις αρχές για την αναγνώριση, την επιμέτρηση, την παρουσίαση και τις γνωστοποιήσεις των μισθώσεων, με σκοπό να εξασφαλίσει ότι οι μισθωτές και οι εκμισθωτές γνωστοποιούν σχετική πληροφόρηση που παρουσιάζει την ουσία των συναλλαγών που αφορούν μισθώσεις. Το πρότυπο εισάγει ένα ενιαίο μοντέλο για το λογιστικό χειρισμό από την πλευρά του μισθωτή, το οποίο απαιτεί την αναγνώριση των δικαιωμάτων χρήσης και υποχρεώσεων μίσθωσης για όλες τις συμβάσεις μισθώσεων με εναπομένουσα διάρκεια μεγαλύτερη των 12 μηνών, εκτός εάν το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι μη σημαντικής αξίας. Η λογιστική του εκμισθωτή παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη συγκριτικά με το Δ.Λ.Π. 17. Ο λογιστικός χειρισμός για τους μισθωτές απαιτεί κατά την έναρξη της σύμβασης μίσθωσης την αναγνώριση ενός δικαιώματος χρήσης και της αντίστοιχης υποχρέωσης μίσθωσης. Η αρχική επιμέτρηση του δικαιώματος χρήσης γίνεται στο ποσό της μισθωτικής υποχρέωσης πλέον των αρχικών άμεσων εξόδων, το εκτιμώμενο κόστος για την αποκατάσταση του περιουσιακού στοιχείου στην αρχική του κατάσταση και οποιεσδήποτε πληρωμές μείον τις καταβολές πριν από την ημερομηνία έναρξης. Ακολούθως, η επιμέτρηση του δικαιώματος χρήσης γίνεται στο κόστος μείον τις συσσωρευμένες αποσβέσεις και απομειώσεις, εκτός από τα μισθωμένα επενδυτικά ακίνητα τα οποία τηρούνται σε εύλογη αξία. Αντίστοιχα, κατά την ημερομηνία έναρξης, η μισθωτική υποχρέωση επιμετράται στην παρούσα αξία των μελλοντικών μισθωμάτων της μίσθωσης προεξοφλημένα με το επιτόκιο που αναφέρεται στην μίσθωση ή εάν το επιτόκιο αυτό δεν μπορεί να καθοριστεί, με το επιτόκιο δανεισμού του μισθωτή. Το δικαίωμα χρήσης του χρηματοοικονομικού στοιχείου αρχικά επιμετράται στο ποσό της υποχρέωσης μίσθωσης. Ο Όμιλος υιοθέτησε το Δ.Π.Χ.Α. 16, το οποίο αντικαθιστά το Δ.Λ.Π. 17, ακολουθώντας την τροποποιημένη αναδρομική εφαρμογή, χωρίς την αναμόρφωση των αντίστοιχων συγκριτικών στοιχείων όπως επιτρέπονταν από τις μεταβατικές διατάξεις του προτύπου. Ως εκ τούτου, οι συγκριτικές πληροφορίες για το 2018 είναι σύμφωνες με το Δ.Λ.Π. 17 και δεν είναι συγκρίσιμες με τις πληροφορίες που παρουσιάζονται στην τρέχουσα περίοδο. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την επίδραση από την πρώτη εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16 κατά την 1η Ιανουαρίου 2019 περιλαμβάνονται στη Σημείωση 49. Τροποποιήσεις σε Λογιστικά Πρότυπα και Διερμηνείες Δ.Π.Χ.Α. 9 (Τροποποίηση) «Προπληρωμές με αρνητική αποζημίωση». Η τροποποίηση επιτρέπει την επιμέτρηση συμμετρικών δικαιωμάτων προαίρεσης (options) που εμπεριέχουν προπληρωμές με αρνητική αποζημίωση είτε στο αποσβεσμένο κόστος είτε στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων αντί στην εύλογη αξία μέσω 118 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αποτελεσματικών λογαριασμών. Ε.Δ.Δ.Π.Χ.Π 23 «Αβεβαιότητα ως προς τους φορολογικούς χειρισμούς». Η Διερμηνεία αποσκοπεί στη μείωση της ποικιλομορφίας του τρόπου με τον οποίο οι εταιρείες αναγνωρίζουν και μετρούν τη φορολογική υποχρέωση ή απαίτηση όταν υπάρχει αβεβαιότητα ως προς το φορολογητέο κέρδος (ή φορολογική ζημιά), την φορολογική βάση των στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων, τις μη χρησιμοποιηθείσες φορολογικές ζημιές, τις μη χρησιμοποιηθείσες φορολογικές απαιτήσεις και τους φορολογικούς συντελεστές. Δ.Λ.Π. 28 (Τροποποίηση) «Μακροπρόθεσμες συμμετοχές σε Συγγενείς εταιρείες και Κοινοπραξίες». Η τροποποίηση παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τον λογιστικό χειρισμό των μακροπρόθεσμων συμμετοχών σε συγγενή εταιρεία ή κοινοπραξία –όπου η μέθοδος της καθαρής θέσης δεν εφαρμόζεται- με την χρήση του Δ.Π.Χ.Α. 9. Δ.Λ.Π. 19 (Τροποποίηση) «Παροχές σε εργαζόμενους». Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι σε περίπτωση που συμβεί τροποποίηση του προγράμματος, της περικοπής (curtailment) ή του διακανονισμού είναι υποχρεωτικό το κόστος τρέχουσας προϋπηρεσίας και ο καθαρός τόκος για την περίοδο μετά την επαναμέτρηση να προσδιορίζονται χρησιμοποιώντας τις υποθέσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την επαναμέτρηση. Επιπρόσθετα, διευκρινίζεται το αποτέλεσμα της τροποποίησης στο πρόγραμμα, την περικοπή ή τον διακανονισμό επί των απαιτήσεων που σχετίζονται με το ανώτατο όριο του περιουσιακού στοιχείου (asset ceiling). Δ.Π.Χ.Α. 3 (Τροποποίηση) «Συνενώσεις επιχειρήσεων». Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι στην περίπτωση που μια οικονομική οντότητα αποκτά έλεγχο σε μία επιχείρηση που είναι από κοινού ελεγχόμενη δραστηριότητα, τότε επιμετρά ξανά το δικαίωμα που διακρατούσε στην επιχείρηση αυτή. Δ.Π.Χ.Α. 11 (Τροποποίηση) «Σχήματα υπό κοινό έλεγχο». Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι στην περίπτωση που μια οικονομική οντότητα αποκτά από κοινού έλεγχο σε μία επιχείρηση που είναι από κοινού ελεγχόμενη, τότε η οικονομική οντότητα δεν επιμετρά ξανά τα δικαιώματα που διακρατούσε στην επιχείρηση αυτή. Δ.Λ.Π. 12 (Τροποποίηση) «Φόροι Εισοδήματος». Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι όλες οι φορολογικές επιπτώσεις από τα μερίσματα (π.χ. από διανομή κερδών) θα πρέπει να αναγνωρίζονται όπου αναγνωρίζονται οι συναλλαγές ή τα γεγονότα που δημιουργούν διανεμητέα κέρδη. Δ.Λ.Π. 23 (Τροποποίηση) «Κόστος Δανεισμού». Η τροποποίηση διευκρινίζει ότι αν κάποιος συγκεκριμένος δανεισμός παραμένει εκκρεμής ενώ το αντίστοιχο περιουσιακό στοιχείο είναι έτοιμο για την προβλεπόμενη χρήση ή την πώλησή του, τότε αυτός ο δανεισμός αποτελεί μέρος των κεφαλαίων του γενικού δανεισμού που η οικονομική οντότητα χρησιμοποιεί για να υπολογίζει το ποσοστό κεφαλαιοποίησης. Ο Ομιλος και η Τράπεζα έχουν υιοθετήσει τις ανωτέρω τροποποιήσεις και διερμηνείες, οι οποίες δεν είχαν σημαντική επίδραση στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις και ερμηνείες σε πρότυπα που έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων και έχουν υιοθετηθεί από την Ε.Ε., ωστόσο η εφαρμογή τους δεν είναι υποχρεωτική κατά το 2019 ούτε έχουν υιοθετηθεί πρόωρα από τον Όμιλο: Εννοιολογικό Πλαίσιο (Τροποποιήση) «Τροποποιήσεις των Παραπομπών στο Εννοιολογικό Πλαίσιο των Δ.Π.Χ.A.». Το νέο εννοιολογικό πλαίσιο δεν αποτελεί ουσιαστική αναθεώρηση του εγγράφου. Το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων επικεντρώθηκε σε θέματα που δεν καλύπτονταν ακόμη ή που έδειχναν προφανείς ελλείψεις που έπρεπε να αντιμετωπιστούν. 119 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δ.Λ.Π. 1 και Δ.Λ.Π. 8 (Τροποποιήσεις) «Ορισμός του ουσιώδους». Οι τροποποιήσεις παρέχουν διευκρινίσεις σχετικά με τον ορισμό του «ουσιώδους» και ευθυγραμμίζουν τον ορισμό που χρησιμοποιείται σε εννοιολογικό πλαίσιο και στα πρότυπα καθαυτά. Δ.Π.Χ.Α 9, Δ.Λ.Π. 39 και Δ.Π.Χ.Α. 7 (Τροποποίηση) «Αναμόρφωση του Δείκτη Αναφοράς Επιτοκίων». Η τροποποίηση αποσκοπεί στη παροχή χρήσιμων οικονομικών πληροφοριών κατά τη διάρκεια της περιόδου αβεβαιότητας που προκύπτει από τη σταδιακή κατάργηση του δείκτη αναφοράς επιτοκίων, όπως τα διατραπεζικά προσφερόμενα επιτόκια (IBORs) Ο Όμιλος και η Τράπεζα δεν έχουν υιοθετήσει πρόωρα τις ανωτέρω τροποποιήσεις, ωστόσο δεν αναμένεται ουσιώδης επίδραση στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου και της Τράπεζας. Τροποποιήσεις και ερμηνείες σε πρότυπα που έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων αλλά δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί από την Ε.Ε. και ως εκ τούτου δεν εφαρμόζονται από τον Όμιλο: Δ.Π.Χ.Α. 3 (Τροποποίηση) «Συνενώσεις επιχειρήσεων». Η τροποποίηση αποσκοπεί στην επίλυση των δυσκολιών που προκύπτουν όταν μια οικονομική οντότητα προσδιορίζει εάν έχει αποκτήσει μια επιχείρηση ή μια ομάδα περιουσιακών στοιχείων. Δ.Λ.Π. 1 (Τροποποίηση) «Ταξινόμηση των υποχρεώσεων ως μέχρι και άνω του 1 έτους». Η τροποποίηση αποσκοπεί στο να προάγει τη συνεπή εφαρμογή των απαιτήσεων του προτύπου, βοηθώντας τις εταιρείες να προσδιορίσουν κατά πόσο στην κατάσταση οικονομικής θέσης το χρέος και οι λοιπές υποχρεώσεις με αβέβαιη ημερομηνία διακανονισμού πρέπει να ταξινομούνται ως μέχρι του 1 έτους (λόγω ή ενδεχομένως λόγω διακανονισμού εντός ενός έτους) ή άνω του 1 έτους. 2.4 Σημαντικές Λογιστικές Αρχές 2.4.1 Ενοποίηση Οι ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις ενσωματώνουν τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας Πειραιώς και των θυγατρικών της (συμπεριλαμβανομένων δομημένων εταιρειών), οι οποίες είναι εταιρείες που ελέγχονται από την Τράπεζα. Ο έλεγχος επιτυγχάνεται, εάν και μόνο εάν, η Τράπεζα έχει α) κυρίαρχη επιρροή επί των θυγατρικών, β) έκθεση, ή δικαιώματα σε μεταβλητές αποδόσεις από τη συμμετοχή της σε θυγατρικές και γ) δυνατότητα να χρησιμοποιήσει την εξουσία της επί των θυγατρικών για να επηρεάσει το ύψος των αποδόσεων της Τράπεζας. Τα έσοδα και έξοδα και τα λοιπά συνολικά έσοδα των θυγατρικών που αποκτήθηκαν ή πωλήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους περιλαμβάνονται στην ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων και στην ενοποιημένη κατάσταση συνολικών εσόδων, αντίστοιχα, από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της απόκτησης ελέγχου μέχρι την ημερομηνία της πώλησης, όπως απαιτείται.Τα κέρδη/(ζημίες) της περιόδου και τα συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα/έξοδα θυγατρικών εταιρειών αποδίδονται στους ιδιοκτήτες της Τράπεζας και των δικαιωμάτων μειοψηφίας, ακόμη και αν αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ιδιοκτήτες των δικαιωμάτων μειοψηφίας να έχουν έλλειμμα. Όταν είναι απαραίτητο, γίνονται προσαρμογές στις οικονομικές καταστάσεις των θυγατρικών για να ευθυγραμμιστούν οι λογιστικές πολιτικές τους με εκείνες του Ομίλου. Όλες οι ενδοομιλικές συναλλαγές, τα υπόλοιπα, τα έσοδα και τα έξοδα απααλοίφονται πλήρως κατά την ενοποίηση. 120 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 2.4.2 Δικαιώματα μειοψηφίας Τα δικαιώματα μειοψηφίας επιμετρούνται κατά την ημερομηνία απόκτησης ελέγχου είτε με το ποσοστό συμμετοχής τους επί των αναγνωρισμένων ποσών της καθαρής θέσης του εξαγοραζόμενου είτε στην εύλογη αξία τους. Η επιλογή της επιμέτρησης πραγματοποιείται κάθε φορά με βάση τη συναλλαγή. Μεταγενέστερα της απόκτησης ελέγχου, η λογιστική αξία των δικαιωμάτων μειοψηφίας είναι το ποσό των εν λόγω δικαιωμάτων κατά την αρχική αναγνώριση συν η αναλογία των δικαιωμάτων μειοψηφίας επί των μεταγενέστερων μεταβολών των ιδίων κεφαλαίων. Τα συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα/(έξοδα) αποδίδονται στα δικαιώματα μειοψηφίας, ακόμη και αν αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα δικαιώματα μειοψηφίας να έχουν έλλειμμα. 2.4.3 Απώλεια ελέγχου επί θυγατρικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητας Όταν ο Όμιλος χάνει τον έλεγχό του επί θυγατρικής εταιρείας ή επιχείρηματικής δραστηριότητας, το κέρδος ή ζημία από την πώληση υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ (i) της συνολικής εύλογης αξίας του εισπραχθέντος τιμήματος πλέον της εύλογης αξίας του τυχόν εναπομείναντος ποσοστού και (ii) της προηγούμενης λογιστικής αξίας των στοιχείων ενεργητικού (συμπεριλαμβανομένης της υπεραξίας) και των υποχρεώσεων της υπό πώληση θυγατρικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητας και των δικαιομάτων μειοψηφίας, εάν υπάρχουν. Όσον αφορά τα στοιχεία ενεργητικού της θυγατρικής ή της επιχειρηματικής δραστηριότητας που αποτιμώνται στην εύλογη αξία καθώς και το σχετικό σωρευτικό κέρδος ή ζημία που έχει αναγνωριστεί στα λοιπά συνολικά έσοδα, τα ποσά που είχαν αναγνωριστεί προηγουμένως στα λοιπά συνολικά έσοδα λογιστικοποιούνται ως η Τράπεζα να είχε άμεσα διαθέσει τα σχετικά στοιχεία ενεργητικού (π.χ. αναταξινόμηση στην κατάσταση αποτελεσμάτων ή μεταφορά απευθείας στα κέρδη εις νέον όπως ορίζονται στα ισχύοντα Δ.Π.Χ.Α.). Η εύλογη αξία της τυχόν εναπομένουσας επένδυσης στην πρώην θυγατρική κατά την ημερομηνία απώλειας του ελέγχου θεωρείται ως η εύλογη αξία κατά την αρχική αναγνώριση για μεταγενέστερη λογιστική σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 9 Χρηματοοικονομικά Μέσα ή, κατά περίπτωση, το κόστος αρχικής αναγνώρισης μιας επένδυσης σε μία συγγενή εταιρεία ή κοινοπραξία. 2.4.4 Συγγενείς εταιρείες Συγγενείς είναι οι εταιρείες, στις οποίες ο Όμιλος ασκεί ουσιώδη επιρροή, αλλά δεν ασκεί έλεγχο. Γενικά, ουσιώδης επιρροή προκύπτει όταν ο Όμιλος κατέχει, άμεσα ή έμμεσα, περισσότερο από 20% επί των δικαιωμάτων ψήφου, εκτός εάν μπορεί να αποδειχθεί με σαφήνεια ότι αυτή δεν προκύπτει. Η ύπαρξη και η επιρροή δυνητικών δικαιωμάτων ψήφου, που είναι άμεσα εξασκήσιμα ή μετατρέψιμα, λαμβάνεται υπόψη στην αξιολόγηση της άσκησης ουσιώδους επιρροής από τον Όμιλο. Οι συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες λογιστικοποιούνται εφαρμόζοντας τη μέθοδο της καθαρής θέσης. Σύμφωνα με τη μέθοδο της καθαρής θέσης, η συμμετοχή αναγνωρίζεται αρχικά στο κόστος. Η υπεραξία που προκύπτει από την απόκτηση μιας συγγενούς επιχείρησης περιλαμβάνεται στη λογιστική αξία της συμμετοχής (μείον όποια απομείωση αξίας). Η λογιστική αξία της συμμετοχής αυξάνεται ή μειώνεται με τηναναλογία στα κέρδη ή τις ζημίες της συγγενούς μετά την εξαγορά (αναγνωρίζονται στην ενοποιημένη κατάσταση αποτελεσμάτων του Ομίλου) και στις κινήσεις των αποθεματικών (αναγνωρίζονται στα αποθεματικά). Τα μερίσματα που εισπράχθηκαν από τη συγγενή εταιρεία κατά τη διάρκεια του έτους μειώνουν τη λογιστική αξία της επένδυσης. Τα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη και ζημίες από συναλλαγές μεταξύ των συγγενών εταιρειών και του Ομίλου απαλείφονται κατά το ποσοστό, που κατέχει ο Όμιλος σε αυτές. Όπου είναι απαραίτητο, οι οικονομικές καταστάσεις της συγγενούς εταιρείας που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή της μεθόδου της καθαρής θέσης προσαρμόζονται έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η συνέπεια με τις λογιστικές αρχές που έχει υιοθετήσει ο Όμιλος. 121 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 2.4.5 Κοινοπραξίες Μία κοινοπραξία είναι μια από κοινού συμφωνία σύμφωνα με την οποία τα μέρη που έχουν κοινό έλεγχο επί της συμφωνίας έχουν δικαιώματα επί των καθαρών περιουσιακών στοιχείων ενεργητικού της συμφωνίας. Ο Όμιλος αναγνωρίζει τη συμμετοχή του σε μία κοινοπραξία ως επένδυση και λογιστικοποιεί αυτή την επένδυση χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της καθαρής θέσης (αναφορά γίνεται στη Σημείωση 2.4.4). 2.4.6 Συμμετοχές σε θυγατρικές, συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες στις ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις Στις ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας, οι συμμετοχές σε θυγατρικές, συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες επιμετρούνται στο κόστος κτήσης μείον μείον όποια απομείωση αξίας. 2.4.7 Απομείωση επενδύσεων σε θυγατρικές, συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Σε κάθε περίοδο σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, ο Όμιλος και η Τράπεζα εξετάζουν εάν υπάρχει ένδειξη απομείωσης της αξίας της επένδυση στη θυγατρική, τη συγγενή εταιρεία ή την κοινοπραξία. Αν υπάρχει τέτοια ένδειξη, ο Όμιλος υπολογίζει το ανακτήσιμο ποσό της επένδυσης. Όταν η λογιστική αξία μιας επένδυσης είναι μεγαλύτερη από το εκτιμώμενο ανακτήσιμο ποσό της, αποτιμάται στο ανακτήσιμο ποσό. 2.4.8 Μετατροπές Ξένου Νομίσματος Νόμισμα προσμέτρησης και αναφοράς Τα κονδύλια τα οποία συμπεριλαμβάνονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις της εκάστοτε θυγατρικής εξωτερικού, προσμετρώνται στο νόμισμα που αντανακλά καλύτερα την οικονομική ουσία των υποκείμενων γεγονότων και περιστάσεων που σχετίζονται με την θυγατρική (το νόμισμα προσμέτρησης). Οι Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις καταρτίζονται σε εκατ. ευρώ (€) που είναι το νόμισμα προσμέτρησης της Τράπεζας. Συναλλαγές και υπόλοιπα Οι συναλλαγές σε ξένο νόμισμα μετατρέπονται στο νόμισμα προσμέτρησης με τη συναλλαγματική ισοτιμία κατά την ημερομηνία της συναλλαγής. Οι συναλλαγματικές διαφορές, που προκύπτουν από την εκκαθάριση τέτοιου είδους συναλλαγών και από τη μετατροπή με τις συναλλαγματικές ισοτιμίες στο τέλος της χρήσης των νομισματικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων, που εκφράζονται σε ξένο νόμισμα, καταχωρούνται στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων. Οι συναλλαγματικές διαφορές από μετατροπή μη νομισματικών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού αποτελούν συστατικό στοιχείο της μεταβολής της εύλογης αξίας τους και αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων για τους μετοχικούς τίτλους που κατέχονται για εμπορικούς σκοπούς ή στα λοιπά συνολικά έσοδα για τους μετοχικούς τίτλους που ταξινομούνται ως επιμετρούμενοι στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων. Τα μη νομισματικά στοιχεία που καταχωρούνται στο ιστορικό κόστος μετατρέπονται σε ξένο νόμισμα χρησιμοποιώντας τη συναλλαγματική ισοτιμία κατά την ημερομηνία της συναλλαγής. Θυγατρικές εταιρείες Κατά την κατάρτιση των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων, τα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων των θυγατρικών εξωτερικού ενσωματώνονται με βάση τη συναλλαγματικές ισοτιμίες κατά την ημερομηνία κατάρτισης των Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων, ενώ τα στοιχεία εσόδων και εξόδων μετατρέπονται με τις μέσες ισοτιμίες της 122 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 περιόδου. Οι διαφορές που προκύπτουν από τη χρήση των τιμών κλεισίματος έναντι των μέσων συναλλαγματικών ισοτιμιών, καθώς και από την επανεκτίμηση του υπολοίπου ανοίγματος της καθαρής θέσης της επένδυσης σε μια θυγατρική εξωτερικού σε ισοτιμία κλεισίματος, αναγνωρίζονται απευθείας στο αποθεματικό συναλλαγματικών διαφορών εντός των λοιπών συνολικών εσόδων. Όταν ένα νομισματικό στοιχείο αποτελεί μέρος της καθαρής επένδυσης σε μία θυγατρική εξωτερικού και προσμετράται σε νόμισμα διαφορετικό από το νόμισμα αναφοράς είτε της οικονομικής οντότητας που συντάσει τις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις είτε της θυγαατρικής στο εξωτερικό, οι συναλλαγματικές διαφορές που προκύπτουν στις ατομικές χρηματοικονομικές καταστάσεις και των δύο εταιρειών μεταφέρονται στα λοιπά συνολικά έσοδα κατά την ενοποίηση. 2.4.9 Έσοδα και έξοδα τόκων Τα έσοδα και τα έξοδα από τόκους για όλα τα τοκοφόρα χρηματοοικονομικά μέσα αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου ως «τόκοι και εξομοιούμενα έσοδα» και ως «τόκοι και εξομοιούμενα έξοδα». Το πραγματικό επιτόκιο προεξοφλεί τις αναμενόμενες μελλοντικές εισπράξεις ή πληρωμές κατά τη διάρκεια ζωής ενός χρηματοπιστωτικού μέσου ή μέχρι την επόμενη ημερομηνία αναπροσαρμογής του επιτοκίου του, ώστε η αξία προεξόφλησης να ισούται με τη λογιστική του αξία, συμπεριλαμβανομένων τυχόν εξόδων από τη συναλλαγή. Τα έξοδα και τα άμεσα κόστη που σχετίζονται με τα χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στο αποσβεσμένο κόστος αναβάλλονται και αποσβένονται στα έσοδα ή έξοδα από τόκους κατά τη διάρκεια ζωής του μέσου χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Ειδικότερα, σε ότι αφορά στα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού ισχύουν τα ακόλουθα: Για τα χρηματοοικονομικά μέσα που έχουν ταξινομηθεί στα Στάδια (Stages) 1 ή 2, ο τόκος έσοδο υπολογίζεται εφαρμόζοντας το πραγματικό επιτόκιο επί της λογιστικής αξίας προ απομείωσης του χρηματοοικονομικού στοιχείου. Για τα χρηματοοικονομικά μέσα που ταξινομούνται στο Στάδιο (Stage) 3, τα έσοδα από τόκους υπολογίζονται εφαρμόζοντας το πραγματικό επιτόκιο στο αποσβεσμένο κόστος του χρηματοοικονομικού στοιχείου. Εάν η τακτική εξυπηρέτηση του χρηματοοικονομικού μέσου έχει αποκατασταθεί και δεν είναι πλέον απομειωμένο, τότε επαναταξινομείται στο Στάδιο 2. Για τα χρηματοοικονομικά μέσα που αγοράστηκαν ή δημιουργήθηκαν όντας απομειωμένα («POCI»), ο τόκος υπολογίζεται παρόμοια με τα δάνεια του Σταδίου 3 εφαρμόζοντας το προσαρμοσμένο λόγω απομείωσης πραγματικό επιτόκιο (credit adjusted effective interest rate) του χρηματοοικονομικού μέσου. Το προσαρμοσμένο λόγω απομείωσης πραγματικό επιτόκιο είναι το επιτόκιο που, κατά την αρχική αναγνώριση, προεξοφλεί τις εκτιμώμενες μελλοντικές ταμειακές ροές (συμπεριλαμβανομένων πιστωτικών ζημιών) στο αποσβεσμένο κόστος του χρηματοοικονομικού μέσου που έχει αγοραστεί ή δημιουργηθεί όντας απομειωμένο. Τα έσοδα ή έξοδα συναλλαγών, που σχετίζονται με τη δημιουργία χρηματοοικονομικών μέσων αποτιμώμενων στο αναπόσβεστο κόστος, όπως είναι τα δάνεια και οι απαιτήσεις από πελάτες, «αναβάλλονται» και αποσβένονται στη διάρκεια ζωής των μέσων αυτών, με βάση το πραγματικό επιτόκιο. Τα έσοδα ή έξοδα αυτά απεικονίζονται ως έσοδα ή έξοδα από τόκους στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 2.4.10 Έσοδα και έξοδα προμηθειών Ο Όμιλος εφαρμόζει το ακόλουθο μοντέλο βάσει πέντε βασικών βημάτων σε όλες τις συμβάσεις με πελάτες εκτός από τις συμφωνίες μίσθωσης και τα χρηματοοικονομικά μέσα: 123 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Προσδιορισμός της σύμβασης με τον πελάτη· Προσδιορισμός των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις συμβάσεις· Καθορισμός του τιμήματος συναλλαγής· Κατανομή του τιμήματος συναλλαγής στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις συμβάσεις και Αναγνώριση εσόδου καθώς η οντότητα ικανοποιεί τις υποχρεώσεις της. Ως εκ τούτου, ο Όμιλος αναγνωρίζει έσοδα όταν εκπληρώνεται η υποχρέωση απόδοσης (performance obligation), δηλαδή όταν ο έλεγχος των υπηρεσιών ή των αγαθών μεταβιβάζεται στον πελάτη. Τα έσοδα/έξοδα προμηθειών αναγνωρίζονται με την πάροδο του χρόνου, κατά το χρόνο που παρέχονται οι σχετικές υπηρεσίες. Για παράδειγμα, τα έσοδα προμηθειών από αμοιβές υπηρεσιών διαχείρισης στοιχείων ενεργητικού και υπηρεσιών διαχείρισης ακινήτων αναγνωρίζονται κατά τον χρόνο που παρέχεται η υπηρεσία στον πελάτη. Οι προμήθειες από κοινοπρακτικά δάνεια καταχωρούνται ως έσοδα, με την προϋπόθεση ότι έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία της κοινοπραξίας και ο Όμιλος δεν κρατά μέρος του δανείου ή κρατά ένα μέρος με την ίδια πραγματική απόδοση, με τους άλλους συμμετέχοντες. Οι προμήθειες που προκύπτουν από διαπραγματεύσεις ή από συμμετοχή σε διαπραγματεύσεις για λογαριασμό τρίτων, όπως για παράδειγμα ο διακανονισμός για εξαγορά μετοχών ή άλλων χρεογράφων ή η αγορά/πώληση εταιρειών, αναγνωρίζονται σε μία χρονική στιγμή κατά την οποία ολοκληρώνεται η συναλλαγή. Έξοδα προμηθειών κατά την εκτέλεση συναλλαγών (π.χ. προμήθειες πωλήσεων και μεσιτείας) αναγνωρίζονται κατά την ολοκλήρωση της συναλλαγής. 2.4.11 Έσοδα από μερίσματα Το έσοδο από μερίσματα καταχωρείται, όταν κατοχυρώνεται το δικαίωμα για την είσπραξη του μερίσματος. 2.4.12 Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») ή υποχρεωτικά σε FVTPL και Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών επιμετρούμενα υποχρεωτικά σε FVTPL Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που επιμετρούνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») είναι όλα τα χρηματοοικονομικά στοιχεία τα οποία δεν πληρούν τα κριτήρια να επιμετρηθούν είτε στο αποσβεσμένο κόστος είτε στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI). Οι μεταβολές στην εύλογη αξία αυτών των χρηματοοικονομικών στοιχείων αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Επιπλέον, η Διοίκηση δύναται υπό ορισμένες συνθήκες κατά την αρχική αναγνώριση, να προσδιορίζει ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού ως επιμετρούμενο στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, το οποίο διαφορετικά θα επιμετρούνταν στο αποσβεσμένο κόστος, ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων. Η εν λόγω επιλογή, είναι αμετάκλητη και μπορεί να γίνει μόνο εάν απαλείφει ή μειώνει αισθητά μια λογιστική αναντιστοιχία από την επιμέτρηση τέτοιων χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού ή υποχρεώσεων ή από την αναγνώριση των κερδών και ζημιών επί των χρηματοοικονομικών στοιχείων σε διαφορετική βάση. 124 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού επιμετρούμενα υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») Οι συμμετοχικοί τίτλοι επιμετρούνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») εκτός εάν ο Όμιλος και η Τράπεζα αποφασίσουν αμετάκλητα να τους επιμετρούν στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων («FVTOCI») (Παρακαλώ ανατρέξτε στη Σημείωση 2.2.10). Οι χρεωστικοί τίτλοι οι οποίοι επιμετρούνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») αποτελούν ανοίγματα για τα οποία οι συμβατικοί όροι δεν δημιουργούν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες χρηματοροές που συνίστανται αποκλειστικά σε πληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου κεφαλαίου (SPPI Fail). Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών επιμετρούμενα υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρούμενα υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων («FVTPL») αποτελούν πιστωτικά ανοίγματα για τα οποία οι συμβατικοί όροι δεν δημιουργούν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες χρηματοροές που συνίστανται αποκλειστικά σε πληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου κεφαλαίου (SPPI Fail). 2.4.13 Συμφωνίες πώλησης και επαναγοράς χρεογράφων και δανεισμός χρεογράφων Τα χρεόγραφα, τα οποία πωλούνται με βάση τις συμβάσεις πώλησης και επαναγοράς χρεογράφων (repos), αναταξινομούνται ως στοιχεία ενεργητικού σε ενέχυρο στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, όταν ο αποδέκτης έχει το δικαίωμα, βάσει συμβολαίου, να πωλήσει ή να επανεκχωρήσει το ενεχυριασμένο στοιχείο. Η υποχρέωση προς το αντισυμβαλλόμενο μέρος περιλαμβάνεται στις «Υποχρεώσεις προς Πιστωτικά Ιδρύματα» ή στις «Υποχρεώσεις προς πελάτες». Τα χρεόγραφα, τα οποία αγοράζονται και επαναπωλούνται με βάση τις συμβάσεις αγοράς και επαναπώλησης (reverse repos), καταχωρούνται ως «Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών». Οι «Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών» αποτιμώνται στο αποσβεσμένο κόστος κτήσης, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Η διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης και της τιμής αγοράς των εν λόγω χρεογράφων λογίζεται ως τόκος και αναγνωρίζεται κατά τη διάρκεια της σύμβασης με βάση το πραγματικό επιτόκιο. Χρεόγραφα εκχωρημένα από τον Όμιλο και την Τράπεζα σε αντισυμβαλλόμενους εμφανίζονται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης του Ομίλου και της Τράπεζας ως στοιχεία ενεργητικού, στην περίπτωση που ο Όμιλος και η Τράπεζα διατηρούν κατ’ ουσία τους κινδύνους και τα οφέλη, που απορρέουν από την κατοχή των εν λόγω χρεογράφων. Χρεόγραφα εκχωρημένα στον Όμιλο και τη Τράπεζα από αντισυμβαλλόμενους δεν εμφανίζονται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης του Ομίλου και της Τράπεζας, παρά μόνο στην περίπτωση πτώχευσης του αντισυμβαλλόμενου. Στην περίπτωση πώλησης των χρεογράφων σε τρίτο, ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζουν το εισπραχθέν τίμημα και την αντίστοιχη υποχρέωση επιστροφής των χρεογράφων στην εύλογη αξία στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης. 125 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 2.4.14 Επενδυτικό Χαρτοφυλάκιο επιμετρούμενο σε Εύλογη Αξία μέσω λοιπού Συνολικού Εισοδήματος («FVTOCI») Χρεωστικοί τίτλοι Ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού επιμετράται στην εύλογη αξία μέσω του λοιπού Συνολικού Εισοδήματος (FVTOCI) εάν πληρούνται αμφότερες οι ακόλουθες προϋποθέσεις: Το χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού διακρατείται στο πλαίσιο ενός επιχειρηματικού μοντέλου του οποίου ο στόχος επιτυγχάνεται τόσο με την είσπραξη συμβατικών χρηματοροών όσο και με την πώληση χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού (Διακράτησης για Είσπραξη και Πώληση) και Οι συμβατικοί όροι που διέπουν το περιουσιακό στοιχείο ενεργητικού δημιουργούν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες χρηματοροές που συνίστανται αποκλειστικά σε πληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου κεφαλαίου. Ένα επιχειρηματικό μοντέλο «Διακράτησης για Είσπραξη και Πώληση» (Hold To Collect & Sell) εφαρμόζεται όταν η Τράπεζα έχει αποφασίσει ότι τόσο η είσπραξη συμβατικών χρηματοροών όσο και η πώληση χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου του επιχειρηματικού μοντέλου. Για να καθοριστεί εάν ισχύει, η Διοίκηση εξετάζει: εάν το επιχειρηματικό μοντέλο θα αφορά συνήθως μεγαλύτερη συχνότητα και αξία πωλήσεων από ένα μοντέλο «διακράτησης για είσπραξη», εάν υπάρχουν διάφοροι στόχοι που μπορεί να συνάδουν με αυτόν τον τύπο επιχειρηματικού μοντέλου, όπως: - η διαχείριση καθημερινών αναγκών ρευστότητας, - η διατήρηση συγκεκριμένου προφίλ καμπύλης επιτοκίων, ή - η αντιστοίχιση της διάρκειας ζωής των χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού με τη διάρκεια ζωής των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων τις οποίες χρηματοδοτούν τα εν λόγω στοιχεία. Μετά την αρχική επιμέτρηση, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων με τα όποια κέρδη/ζημιές από την αποτίμηση στην εύλογη αξία να καταχωρούνται απευθείας στην κατάσταση συνολικών εσόδων. Στην κατάσταση αποτελεσμάτων ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζουν τα έσοδα από τόκους που υπολογίστηκαν με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου, τη ζημιά απομείωσης και τα συναλλαγματικά κέρδη και ζημίες. Την ημερομηνία αποαναγνώρισης ή αναταξινόμησης (όταν και μόνο όταν υπάρχει αλλαγή στο επιχειρηματικό μοντέλο) στην κατηγορία εύλογης αξίας μέσω αποτελεσμάτων, τα σωρευτικά κέρδη/ζημίες από αποτιμήσεις των χρεωστικών τίτλων αναταξινομούνται από την καθαρή θέση στην κατάσταση αποτελεσμάτων ως προσαρμογή αναταξινόμησης. Συμμετοχικοί τίτλοι Κατά την αρχική αναγνώριση, ο Όμιλος και η Τράπεζα δύνανται να επιλέξουν αμετάκλητα να παρουσιάσουν στα λοιπά συνολικά έσοδα μεταγενέστερες μεταβολές στην εύλογη αξία μίας επένδυσης σε συμμετοχικούς τίτλους στο πεδίο εφαρμογής του Δ.Π.Χ.Α. 9, οι οποίοι δεν διακρατούνται ούτε για εμπορικούς σκοπούς ούτε αποτελούν ενδεχόμενο τίμημα που αναγνωρίζεται από τον εξαγοράζοντα σε μία επιχειρηματική συνένωση κατά την οποία εφαρμόζεται το IFRS 3. Η επιλογή αυτή λαμβάνεται κατά περίπτωση. 126 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επιπλέον, αντίθετα με τους χρεωστικούς τίτλους σε FVTOCI, για τους συμμετοχικούς τίτλους ισχύουν τα εξής: τα συσσωρευμένα κέρδη και οι ζημίες που αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά έσοδα δεν αναταξινομούνται στη συνέχεια στην κατάσταση αποτελεσμάτων, αλλά μπορεί να αναταξινομούνται στα αποτελέσματα εις νέο, οι συμμετοχικοί τίτλοι δεν υπόκεινται σε απομείωση. Αποκλειστικά το έσοδο από μερίσματα από αυτούς τους συμμετοχικούς τίτλους αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, εκτός εάν το μέρισμα ξεκάθαρα αντιπροσωπεύει ανάκτηση μέρους του κόστους της επένδυσης. Το έσοδο από μερίσματα αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων μόνο όταν: α) το δικαίωμα του Ομίλου και της Τράπεζας να λαμβάνουν μέρισμα έχει εδραιωθεί. β) είναι πιθανό ότι τα οικονομικά οφέλη που σχετίζονται με το μέρισμα θα εισρεύσουν στον Όμιλο και την Τράπεζα, και γ) το ποσό του μερίσματος δύναται να επιμετρηθεί αξιόπιστα. Όλα τα λοιπά κέρδη και ζημιές (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με συνάλλαγμα) αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά έσοδα. 2.4.15 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Τα παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα περιλαμβάνουν κυρίως τις ανταλλαγές νομισμάτων και επιτοκίων, συμφωνίες προθεσμιακών επιτοκίων, συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης και δικαιώματα προαίρεσης (τόσο γραπτά όσο και αγοραζόμενα). Τα παράγωγα αναγνωρίζονται αρχικά στην κατάσταση οικονομικής θέσης στην εύλογη αξία την ημερομηνία κατά την οποία ο Όμιλος δεσμεύεται συμβατικά (δηλ. την ημερομηνία συναλλαγής) και στη συνέχεια επιμετρούνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Τα παράγωγα ταξινομούνται ως στοιχεία ενεργητικού όταν η εύλογη αξία τους είναι θετική ή ως υποχρέωση όταν η εύλογη αξία τους είναι αρνητική. Όταν ο Όμιλος συμμετέχει σε παράγωγα που χρησιμοποιούνται για εμπορικούς σκοπούς, τα πραγματοποιηθέντα και μη πραγματοποιηθέντα κέρδη και ζημίες καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Οι μεταβολές στις εύλογες αξίες των παραγώγων χρηματοοικονομικών μέσων περιλαμβάνονται στο «Καθαρό κέρδος/(ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων». Ένα παράγωγο μπορεί να ενσωματωθεί σε άλλο χρηματοπιστωτικό μέσο, γνωστό ως «κύρια σύμβαση». Εάν η κύρια σύμβαση είναι οποιαδήποτε σύμβαση εκτός από ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού, το ενσωματωμένο παράγωγο διαχωρίζεται από την κύρια σύμβαση του και αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστό παράγωγο, με την προϋπόθεση ότι οι κίνδυνοι και τα οικονομικά του χαρακτηριστικά δεν συνδέονται στενά με εκείνα της κύριας σύμβασης, τότε το ενσωματωμένο παράγωγο εμπίπτει στο λογιστικό ορισμό ενός παραγώγου και το κυρίως συμβόλαιο δεν αποτιμάται στην εύλογη αξία με τα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη και ζημίες να εμφανίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Εάν η κύρια σύμβαση είναι χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού, το σύνολο του υβριδικού μέσου επιμετράται είτε στο αναπόσβεστο κόστος είτε στην εύλογη αξία. 2.4.16 Λογιστική Αντιστάθμισης Ο Όμιλος επέλεξε να συνεχίσει να εφαρμόζει λογιστική αντιστάθμισης σύμφωνα με το Δ.Λ.Π. 39, όπως επιτρέπεται από το Δ.Π.Χ.Π. 9. Το Δεκέμβριο του 2019, η Τράπεζα εφάρμοσε λογιστική αντιστάθμισης εύλογης αξίας στον κίνδυνο επιτοκίου που προέκυψε από κρατικό ομολογιακό δάνειο σταθερού επιτοκίου, καθώς πληρούνταν τα καθορισμένα κριτήρια για την εφαρμογή λογιστικής αντιστάθμισης. Δεν εφαρμόστηκε λογιστική αντιστάθμισης από τον Όμιλο το 2018. Η λογιστική 127 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αντιστάθμισης εφαρμόζεται από τον Όμιλο μόνο εφόσον πληρούνται όλα τα ακόλουθα κριτήρια: κατά την έναρξη της αντιστάθμισης υπάρχει επίσημη περιγραφή και τεκμηρίωση του μέσου αντιστάθμισης, του αντισταθμιζόμενου στοιχείου, του στόχου αντιστάθμισης, της στρατηγικής και της σχέσης, η αντιστάθμιση αναμένεται να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για την μείωση του κινδύνου στο αντισταθμιζόμενο στοιχείο καθ 'όλη την περίοδο αντιστάθμισης. Η αντιστάθμιση θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματική όταν ο Όμιλος επιτυγχάνει αντισταθμιστικές μεταβολές της εύλογης αξίας μεταξύ 80% και 125% του κινδύνου που αντισταθμίζεται. και Η αντιστάθμιση είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε συνεχή βάση. Αντιστάθμιση εύλογης αξίας Οι μεταβολές στην εύλογη αξία των παραγώγων που προσδιορίζονται και χαρακτηρίζονται ως αντιστάθμιση εύλογης αξίας καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, μαζί με οποιεσδήποτε μεταβολές στην εύλογη αξία του αντισταθμιζόμενου στοιχείου ενεργητικού ή υποχρέωσης που αποδίδονται στον αντισταθμισμένο κίνδυνο. Αν η αντιστάθμιση παύσει να πληροί τα κριτήρια της λογιστικής αντιστάθμισης, το ποσό της αναπροσαρμογής της λογιστικής αξίας ενός αντισταθμισμένου στοιχείου, για το οποίο χρησιμοποιείται η μέθοδος του πραγματικού επιτοκίου, αποσβένεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά τη διάρκεια της περιόδου μέχρι τη λήξη του. Η απόσβεση βασίζεται στο επανυπολογισθέν πραγματικό επιτόκιο κατά την ημερομηνία έναρξης της απόσβεσης. Η μη αποσβεσμένη αναπροσαρμογή στη λογιστική αξία ενός μη τοκοφόρου αντισταθμιζόμενου στοιχείου αναγνωρίζεται άμεσα στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 2.4.17 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών επιμετρούμενα στο αποσβεσμένο κόστος Τα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών περιλαμβάνουν τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού τα οποία επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος για τα οποία ισχύουν οι δυο κάτωθι συνθήκες: α) το χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού διακρατείται στο πλαίσιο ενός επιχειρηματικού μοντέλου του οποίου ο στόχος επιτυγχάνεται με την είσπραξη συμβατικών χρηματοροών και β) οι συμβατικοί όροι που διέπουν το χρηματοοικονομικό στοιχείο δημιουργούν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες χρηματοροές που συνίσταται αποκλειστικά σε πληρωμή κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου κεφαλαίου (SPPI pass). Τα δάνεια και οι απαιτήσεις από πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος που εκταμιεύονται από τον Όμιλο και την Τράπεζα καταχωρούνται αρχικά στην εύλογη αξία, η οποία εμπεριέχει το κόστος συναλλαγής και μεταγενέστερα επιμετρώνται στην αποσβεσμένη αξία τους, εφαρμόζοντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Οι τόκοι των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών συμπεριλαμβάνονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων ως «Τόκοι και εξομοιούμενα έσοδα». Ο Όμιλος και η Τράπεζα σχηματίζουν αναμενόμενη πιστωτική ζημιά απομείωσης της αξίας των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος όταν αναμένουν ότι δεν θα μπορέσουν να εισπράξουν όλα τα οφειλόμενα ποσά, που ορίζονται στους συμβατικούς όρους των δανείων. Το ποσό της συσσωρευμένης αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς απομείωσης των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος είναι η διαφορά μεταξύ όλων των προβλεπόμενων από τη σύμβαση χρηματοροών και όλων των χρηματοροών που αναμένεται να εισπραχθούν 128 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 προεξοφλημένων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο του δανείου (ή του πιστωτικά αναπροσαρμοσμένου πραγματικού επιτοκίου για τα αποκτημένα ή δημιουργηθέντα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού απομειωμένης πιστωτικής αξίας). Ο Όμιλος και η Τράπεζα αξιολογούν σε κάθε περίοδο αναφοράς εάν υπάρχουν αντικειμενικές ενδείξεις ότι ένα δάνειο ή μια ομάδα δανείων έχει απομειωθεί. Σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, θα αναγνωρίζεται ζημία απομείωσης ίση με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες 12μήνου (αναλογούσα στο Στάδιο 1) για όλα τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού, για τα οποία δεν υφίσταται σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου από την αρχική τους αναγνώριση. Για χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού: α) στα οποία υφίσταται σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου από την αρχική τους αναγνώριση (Στάδιο 2), β) τα οποία είναι απομειωμένης πιστωτικής αξίας (Στάδιο 3) και γ) τα οποία είναι αποκτημένα ή δημιουργηθέντα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού απομειωμένης πιστωτικής αξίας, θα αναγνωρίζεται ζημία απομείωσης ίση με τις αναμενόμενες ζημιές, όπως αυτές προκύπτουν καθ' όλη τη διάρκεια ζωής του δανείου. Ορισμός Αθέτησης Ο Όμιλος και η Τράπεζα εφαρμόζουν τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής (EBA) NPE. Σύμφωνα με την Πολιτική Προβλέψεων του Ομίλου και της Τράπεζας ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο θεωρείται ως απομειωμένο και ταξινομείται στο Στάδιο 3 όταν χαρακτηρίζεται ως μη εξυπηρετούμενο άνοιγμα («ΝΡΕ»)9. Ο ορισμός της αθέτησης αξιολογείται: Σε επίπεδο ανοίγματος για τα χαρτοφυλάκια Ιδιωτικής Πίστης και Μικρών Επιχειρήσεων Σε επίπεδο πιστούχου για τα υπόλοιπα χαρτοφυλάκια. Ο καθορισμός της σημαντικής αύξησης του πιστωτικού κινδύνου (SICR) λαμβάνει υπόψη μια σειρά από παράγοντες οι οποίοι διαφοροποιούνται ανάλογα με το χαρτοφυλάκιο. Τα βασικά κριτήρια, τα οποία λαμβάνονται υπόψιν για τον εν λόγω καθορισμό παρατίθενται κατωτέρω. Πρωτεύοντα κριτήρια - 9 σημαντική αύξηση της πιθανότητας αθέτησης υποχρέωσης (PD) ενός χρηματοοικονομικού μέσου κατά την ημερομηνία αναφοράς, σε σύγκριση με την ημερομηνία αρχικής αναγνώρισης, βάσει ορισμένων απόλυτων (3% 6,5%) ή/και σχετικών (200%) ορίων. (ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ (Ε.Ε.) – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32015R0227&from=EL) 129 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δευτερεύοντα κριτήρια - ύπαρξη ρύθμισης - συμπεριφορά δανείου (παρακολούθηση του μέγιστου σταδίου καθυστέρησης κατά τους τελευταίους 12 μήνες) - ύπαρξη γεγονότος αθέτησης υποχρέωσης κατά τους τελευταίους 12 μήνες. Τελικό Κριτήριο (Backstop) - ο Όμιλος και η Τράπεζα εφαρμόζουν το κριτήριο του Δ.Π.Χ.Α. 9, σύμφωνα με το οποίο σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου έχει πραγματοποιηθεί όταν ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο είναι σε καθυστέρηση άνω των 30 ημερών και το σύνολο των συγκεκριμένων ανοιγμάτων έχουν ταξινομηθεί στο Στάδιο 2. Κύριες έννοιες μοντέλων απομείωσης αξίας Οι Αναμενόμενες Πιστωτικές Ζημιές («ECL») είναι συνάρτηση της Πιθανότητας Αθέτησης υποχρέωσης (PD), του Ανοίγματος Κατά την Αθέτηση (EAD) και της Ζημίας σε Περίπτωση Αθέτησης (LGD), και εκτιμώνται ενσωματώνοντας πληροφορίες που αφορούν το μέλλον καθώς και με τη χρήση εμπειρίας και κρίσης, ώστε να αντανακλώνται παράγοντες που δεν έχουν ληφθεί υπόψη από τα μοντέλα. Η Τράπεζα θεωρεί ως σημαντικές τις χορηγήσεις σε εταιρικούς και ιδιώτες πελάτες που πληρούν τα κατωτέρω κριτήρια σωρευτικά: Το συνολικό άνοιγμα σε επίπεδο πιστούχου στη λήξη της περιόδου που συνιστά την ημερομηνία αναφοράς υπερβαίνει το ποσό του € 1 εκατ. ή του ισόποσου αυτού σε ξένο νόμισμα. Τα ανοίγματα είναι ταξινομημένα ως NPE. Το αποτέλεσμα της ατομικής αξιολόγησης προσαρμόζεται περαιτέρω με την ενσωμάτωση της επίδρασης μακροοικονομικών σεναρίων που έχουν προσδιορισθεί με βάση τους υπολογισμούς των μοντέλων συλλογικής πρόβλεψης. Η εκτίμηση της απομείωσης αξίας σε συλλογική βάση διενεργείται σε όλα τα δάνεια που κατατάσσονται στα Στάδια 1 και 2 καθώς και στο Στάδιο 3 υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχουν αξιολογηθεί ατομικά. Οι χορηγήσεις και απαιτήσεις από πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος ομαδοποιούνται σύμφωνα με παρόμοια χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου (π.χ. κατηγορία καθυστέρησης οφειλέτη, κλάδος οικονομικής δραστηριότητας οφειλέτη, επιχειρηματικός τομέας ή τομέας προϊόντος και άλλους σχετικούς παράγοντες). Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι ενδεικτικά της δυνατότητας του οφειλέτη να αποπληρώσει όλες τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους των υπό αξιολόγηση χρηματοοικονομικών στοιχείων. Aν σε μεταγενέστερη περίοδο, το ποσό της σχηματιζόμενης πρόβλεψης μειωθεί και η μείωση σχετίζεται με αντικειμενικά γεγονότα, που συνέβησαν μετά το σχηματισμό της πρόβλεψης, όπως για παράδειγμα βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας του πιστούχου, τότε η πρόβλεψη μειώνεται και το κέρδος καταχωρείται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Τα ρυθμισμένα δάνεια ορίζονται ως ανοίγματα που προκύπτουν από συμβάσεις δανείων για τις οποίες έχουν ληφθεί μέτρα ρύθμισης. Τα μέτρα αυτά θεωρούνται ως παραχώρηση του Ομίλου και της Τράπεζας προς τους πιστούχους οι οποίοι αντιμετωπίζουν ή πρόκειται να αντιμετωπίσουν οικονομική δυσχέρεια στην εκπλήρωση των χρηματοοικονομικών 130 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 υποχρεώσεών τους. Το καθεστώς της ρύθμισης μπορεί να περιλαμβάνει τροποποίηση των συμβατικών όρων και προϋποθέσεων ή/και αναχρηματοδότηση της οφειλής. Τα δάνεια, που είναι σε καθεστώς ρύθμισης, ελέγχονται για απομείωση της αξίας τους, σύμφωνα με την πολιτική απομείωσης του Δ.Π.Χ.Α. 9 για δάνεια και απαιτήσεις από πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος , όπως αναφέρεται ανωτέρω. 2.4.18 Τροποποίηση χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Όταν οι συμβατικές ταμειακές ροές ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού επαναδιαπραγματεύονται ή τροποποιούνται και η επαναδιαπραγμάτευση ή η τροποποίηση δεν οδηγεί σε αποαναγνώριση του χρηματοοικονομικού στοιχείου σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 9, ο Όμιλος και η Τράπεζα υπολογίζουν εκ νέου την λογιστική αξία του χρηματοοικονομικού στοιχείου και αναγνωρίζουν «κέρδος ή ζημιά τροποποίησης» στα αποτελέσματα χρήσης. Η λογιστική αξία του χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού υπολογίζεται εκ νέου ως η παρούσα αξία των επαναδιαπραγματευθέντων ή τροποποιημένων συμβατικών ταμειακών ροών προεξοφλημένων με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο (ή του πιστωτικά αναπροσαρμοσμένου πραγματικού επιτοκίου για τα αποκτημένα ή δημιουργηθέντα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού απομειωμένης πιστωτικής αξίας) του χρηματοοικονομικού στοιχείου. Τυχόν κόστη ή προμήθειες προσαρμόζουν τη λογιστική αξία του τροποποιημένου χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού και αποσβένονται κατά την υπόλοιπη διάρκεια του τροποποιημένου χρηματοοικονομικού στοιχείου. 2.4.19 Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού αποαναγνωρίζεται όταν: τα συμβατικά δικαιώματα επί των χρηματοροών από το χρηματοοικονομικό στοιχείο έχουν εκπνεύσει, ή ο Όμιλος και η Τράπεζα μεταβιβάζουν το χρηματοοικονομικό στοιχείο και η μεταβίβαση πληροί τους όρους για αποαναγνώριση. Ο όρος «χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού» αναφέρεται είτε σε ολόκληρο είτε σε μέρος του χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού (ή σε ολόκληρη ή σε μέρος ομάδας συναφών χρηματοοικονομικών περιουσιακών ενεργητικού). Τα συμβατικά δικαιώματα επί των χρηματοροών από αυτό το χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού έχουν εκπνεύσει όταν για παράδειγμα: αποπληρώνεται μία απαίτηση δανείου, εκπνέει ένα δικαίωμα προαίρεσης χωρίς να έχει ασκηθεί. O Όμιλος και η Τράπεζα «μεταβιβάζουν» ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού όταν, και μόνο όταν: είτε μεταβιβάζουν τα συμβατικά δικαιώματα για να εισπράξουν τις χρηματοροές του χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού, διατηρούν τα συμβατικά δικαιώματα της είσπραξης των χρηματοροών του χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού, αλλά αναλαμβάνουν τη συμβατική υποχρέωση να καταβάλλουν τις χρηματοροές σε έναν ή περισσότερους αποδέκτες. 131 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Εάν ουσιαστικά όλοι οι κίνδυνοι και τα οφέλη της κυριότητας του χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού μεταβιβαστούν, τότε το χρηματοοικονομικό στοιχείο πρέπει να αποαναγνωρίζεται και όλα τα οφέλη και οι κίνδυνοι που δημιουργούνται ή διατηρούνται κατά τη μεταβίβαση να αναγνωρίζονται ξεχωριστά ως στοιχείο ενεργητικού ή υποχρεώσεων. Αποτελεί επιχειρηματική πρακτική η αναδιάρθρωση των χρεωστικών τίτλων ειδικότερα, όταν οι οφειλέτες αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες αλλά όχι μόνο σε αυτή την περίπτωση. Η αναδιάρθρωση είναι η τροποποίηση των όρων ενός δανείου ή η ανταλλαγή ενός χρεωστικού τίτλου που εκδόθηκε από έναν οφειλέτη για κάποιον άλλον. Εάν οι συμβατικές ταμειακές ροές επί ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού επαναδιαπραγματευτούν ή τροποποιηθούν, ο Όμιλος και η Τράπεζα αξιολογούν κατά πόσο έχουν εκπνεύσει τα δικαιώματα επί των χρηματοροών και, συνεπώς, θα πρέπει το χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού να αποαναγνωριστεί. Ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν ορίσει κριτήρια αποαναγνώρισης όπως: αλλαγή πιστούχου, αλλαγή νομίσματος, εισαγωγή δικαιώματος μετατροπής σε μετοχές στην τροποποιημένη σύμβαση και συνένωση μη ομοειδών συμβάσεων. Κατά την αποαναγνώριση ενός χρηματοοικονομικού στοιχείου ενεργητικού στην ολότητα του, η διαφορά μεταξύ: της λογιστικής αξίας του περιουσιακού στοιχείου κατά την ημέρα της αποαναγνώρισης, και του ανταλλάγματος που ελήφθη, (δηλ. κάθε νέου δημιουργηθέντος/ληφθέντος στοιχείου ενεργητικού αφαιρουμένης κάθε νέας υποχρέωσης που αναλαμβάνεται) αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων ως «Κέρδος ή ζημιά αποαναγνώρισης». Επιπροσθέτως, τυχόν σωρευτικό κέρδος ή ζημία ενός χρεωστικού μέσου σε FVTOCI που έχει αποαναγνωριστεί αναταξινομείται από την καθαρή θέση στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά την ημερομηνία της αποαναγνώρισης. Αντιστρόφως, σωρευτικά κέρδη ή ζημιές των συμμετοχικών τίτλων σε FVTOCI δεν θα αναταξινομούνται από την καθαρή θέση στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά την ημερομηνία της αποαναγνώρισης. 2.4.20 Αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Μία χρηματοοικονομική υποχρέωση αποαναγνωρίζεται όταν εκπληρώνεται, ακυρώνεται ή λήγει. Στις περιπτώσεις όπου, μία υφιστάμενη χρηματοοικονομική υποχρέωση αντικαθίσταται από μία άλλη από τον ίδιο δανειστή με σημαντικά διαφορετικούς όρους, ή οι όροι της υφιστάμενης υποχρέωσης τροποποιούνται σημαντικά, αυτή η σημαντική αλλαγή θεωρείται ως αποαναγνώριση της αρχικής υποχρέωσης και αναγνώριση μιας νέας, με τη διαφορά μεταξύ των λογιστικών υπολοίπων να αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 2.4.21 Απομείωση των θυγατρικών, συγγενών εταιρειών και κοινοπραξιών Οι επενδύσεις σε θυγατρικές, συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες καταχωρούνται στο κόστος κτήσης, μειωμένο κατά τις απομειώσεις αξίας. Ο Όμιλος και η Τράπεζα, στο πλαίσιο του ελέγχου για την απομείωση των λογιστικών αξιών των επενδύσεων σε θυγατρικές, συγγενείς εταιρείες ή κοινοπραξίες (εφεξής «Συμμετοχές») πραγματοποιεί αρχικά έλεγχο για τον εντοπισμό ενδείξεων απομείωσης (trigger event). Βάσει της σχετικής πολιτικής για την ένδειξη απομείωσης, έχουν τεθεί τόσο ποσοτικά κριτήρια, με τη χρήση δεικτών, όσο και ποιοτικά κριτήρια τα οποία εκτιμάται ότι δύνανται να επηρεάσουν την πορεία των 132 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Συμμετοχών και να οδηγήσουν στην απομείωση (ή μη). Αναφορικά με τα ποιοτικά κριτήρια αυτά ενδεικτικά αφορούν, τη μεταβολή των χρηματοοικονομικών στοιχείων των εταιρειών, εξελίξεις-προοπτικές στις χώρες ή/και κλάδους της οικονομίας στους οποίους δραστηριοποιούνται, αλλαγές στη Διοίκηση κτλ. Εάν υπάρχει τέτοια ένδειξη για την απομείωση της Συμμετοχής, τότε διενεργείται έλεγχος απομείωσης (impairment test) συγκρίνοντας το ανακτήσιμο ποσό της επένδυσης με τη λογιστική αξία της επένδυσης. Στην περίπτωση όπου η λογιστική αξία της επένδυσης υπερβαίνει την ανακτήσιμη αξία, τότε η λογιστική αξία απομειώνεται στην ανακτήσιμη. Η ζημία απομείωσης που έχει αναγνωριστεί σε προηγούμενες χρήσεις μπορεί να αντιστραφεί μόνο στην περίπτωση όπου υπάρχει μεταβολή στις παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό του ανακτήσιμου ποσού της επένδυσης από την τελευταία φορά που είχε αναγνωριστεί ζημία απομείωσης. Στην περίπτωση αυτή, η λογιστική αξία της επένδυσης αυξάνεται μέχρι το ανακτήσιμο ποσό και η εν λόγω αύξηση αποτελεί αντιστροφή της ζημίας απομείωσης. 2.4.22 Άυλα στοιχεία ενεργητικού Υπεραξία Για συνενώσεις επιχειρήσεων, ο Όμιλος αναγνωρίζει τυχόν υπεραξία κατά την ημερομηνία της εξαγοράς και την επιμετρά ως τη διαφορά του (α) από το (β), όπου: (α) το σύνολο: i. της εύλογης αξίας του τιμήματος για την απόκτηση του ελέγχου, καθώς και της αξίας της μειοψηφίας, και ii. της εύλογης αξίας της προηγούμενης συμμετοχής του Ομίλου στην εξαγοραζόμενη επιχείρηση κατά την ημερομηνία της εξαγοράς, στην περίπτωση εξαγορών επιχειρήσεων που λαμβάνουν χώρα σταδιακά. (β) της διαφοράς μεταξύ των αναγνωρίσιμων περιουσιακών στοιχείων και των αναληφθεισών υποχρεώσεων επιμετρημένων σε εύλογες αξίες κατά την ημερομηνία εξαγοράς. Στην περίπτωση εξαγοράς όπου το συνολικό τίμημα όπως ορίζεται από το (α), είναι χαμηλότερο της αξίας όπως ορίζεται από το (β), ο Όμιλος αναγνωρίζει το κέρδος που προκύπτει στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά την ημερομηνία εξαγοράς. Ο Όμιλος, σε κάθε περίπτωση, πριν την αναγνώριση του ως άνω κέρδους επανεξετάζει εάν ορθά έχει αναγνωρίσει τα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων που αποκτήθηκαν πριν την καταχώρηση του κέρδους στα αποτελέσματα. Η θετική υπεραξία που προκύπτει από την εξαγορά επιχείρησης αναγνωρίζεται αρχικά στο κόστος ως άυλο πάγιο στοιχείο και μεταγενέστερα επιμετράται στο κόστος μείον την συσσωρευμένη ζημιά απομείωσης. Σε περίπτωση απώλειας ελέγχου θυγατρικής εταιρείας, στο κέρδος ή τη ζημία από την πώληση συμπεριλαμβάνεται και το ποσό της υπεραξίας, που σχετίζεται με την πωληθείσα θυγατρική. Κατά τη διαδικασία ελέγχου απομείωσης της αξίας της, η υπεραξία η οποία έχει δημιουργηθεί σε μία συνένωση επιχειρήσεων κατανέμεται από την ημερομηνία απόκτησης, στις Μονάδες Δημιουργίας Ταμειακών Ροών (ΜΔΤΡ) της αποκτηθείσας θυγατρικής εταιρείας σύμφωνα με τους επιχειρηματικούς τομείς που παρουσιάζονται στην Σημείωση 5. Όταν σε μια Μ.Δ.Τ.Ρ. προκύψει ζημία λόγω απομείωσης της αξίας της, η ζημία αυτή καταρχήν μειώνει τη λογιστική αξία της υπεραξίας, που έχει κατανεμηθεί στη μονάδα αυτή και εν συνεχεία μειώνει αναλογικά την αξία των στοιχείων ενεργητικού, που ανήκουν στην εν λόγω Μ.Δ.Τ.Ρ. Αντιστροφή της υπεραξίας απαγορεύεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Δ.Λ.Π. 36 133 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 «Απομείωση Αξίας Περιουσιακών Στοιχείων». Λογισμικό Η δαπάνη για αγορά λογισμικού, το οποίο θα επιφέρει μελλοντικά οικονομικά οφέλη στον Όμιλο και την Τράπεζα για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους, καταχωρείται ως άυλο στοιχείο του ενεργητικού. Οι δαπάνες που βελτιώνουν ή επιμηκύνουν την απόδοση των προγραμμάτων λογισμικού πέραν των αρχικών τεχνικών προδιαγραφών ή αντίστοιχα τα έξοδα αναβάθμισης λογισμικού, ενσωματώνονται στο αρχικό κόστος κτήσεως του λογισμικού, με απαραίτητη προϋπόθεση να μπορούν να επιμετρηθούν με αξιοπιστία. Μετά την αρχική αναγνώριση, το λογισμικό επιμετράται στο κόστος μείον τις συσσωρευμένες αποσβέσεις και τις συσσωρευμένες ζημίες απομείωσης. Το λογισμικό αποσβένεται με τη σταθερή μέθοδο απόσβεσης με βάση την ωφέλιμη ζωή η οποία κυμαίνεται ανάμεσα στα 2 και 11 έτη. Στο τέλος κάθε περιόδου αναφοράς, ο Όμιλος και η Τράπεζα εξετάζουν τις λογιστικές αξίες των λογισμικών για το εάν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης αξίας, για παράδειγμα, όταν τα γεγονότα ή οι μεταβολές των συνθηκών υποδεικνύουν, ότι η λογιστική του αξία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμη. Όπου η ανακτήσιμη αξία είναι μικρότερη της λογιστικής αξίας του, το λογισμικό απομειώνεται στο ανακτήσιμο ποσό. Η συντήρηση της απόδοσης των προγραμμάτων λογισμικού αναγνωρίζεται ως έξοδο στην κατάσταση αποτελεσμάτων, όταν πραγματοποιείται η δαπάνη. Το λογισμικό αποαναγνωρίζεται όταν: (α) έχει πωληθεί ή (β) όταν δεν αναμένονται μελλοντικά οικονομικά οφέλη από τη χρήση ή τη διάθεση του λογισμικού. Το κέρδος ή η ζημία από την πώληση του λογισμικού προσδιορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του καθαρού προϊόντος της διάθεσης, αν υπάρχει, και της λογιστικής αξίας του λογισμικού. Λοιπά άυλα στοιχεία ενεργητικού Τα Λοιπά άυλα στοιχεία ενεργητικού αρχικά αναγνωρίζονται στο κόστος, όταν αναμένεται να προκύψουν μελλοντικές οικονομικές ωφέλειες από τη χρήση τους. Στο κόστος του άυλου στοιχείου ενεργητικού συμπεριλαμβάνεται και κάθε άμεσο κόστος, που απαιτείται για τη δημιουργία, την παραγωγή και την προετοιμασία για τη σωστή λειτουργία του. Παραδείγματα άμεσου κόστους είναι: Το κόστος προσωπικού, το οποίο είναι δυνατόν να εξακριβωθεί και να αποδοθεί άμεσα στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου άυλου στοιχείου. Οι αμοιβές εξωτερικών συνεργατών, που αφορούν στη δημιουργία του άυλου περιουσιακού στοιχείου. Τα λοιπά άυλα στοιχεία ενεργητικού περιλαμβάνουν επίσης, άυλα στοιχεία ενεργητικού που αναγνωρίστηκαν κατά τον επιμερισμό του κόστους εξαγοράς νέων θυγατρικών εταιρειών. Τα λοιπά άυλα στοιχεία ενεργητικού δύναται να περιλαμβάνουν πελατολόγιο, δίκτυο καταστημάτων και εμπορικά σήματα. 134 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Μετά την αρχική αναγνώριση, τα λοιπά άυλα στοιχεία ενεργητικού επιμετρώνται στο κόστος μείον τις συσσωρευμένες αποσβέσεις και τις συσσωρευμένες ζημίες απομείωσης. Τα στοιχεία αυτά αποσβένονται σε 5-10 χρόνια με την σταθερή μέθοδο απόσβεσης, ανάλογα με την ωφέλιμη ζωή του κάθε στοιχείου. Η ωφέλιμη ζωή των λοιπών αύλων στοιχείων ενεργητικού εξετάζεται σε ετήσια βάση. Στο τέλος κάθε περιόδου αναφοράς, ο Όμιλος και η Τράπεζα εξετάζουν τις λογιστικές αξίες των λοιπών αύλων στοιχείων ενεργητικού για το εάν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης αξίας, για παράδειγμα, όταν τα γεγονότα ή οι μεταβολές των συνθηκών υποδεικνύουν, ότι η λογιστική τους αξία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμη. Όπου η ανακτήσιμη αξία είναι μικρότερη της λογιστικής αξίας τους, τα λοιπά άυλα περιουσιακά στοιχεία απομειώνονται στο ανακτήσιμο ποσό. Τα λοιπά άυλα στοιχεία ενεργητικού αποαναγνωρίζονται όταν: (α) έχουν πωληθεί ή (β) όταν δεν αναμένονται μελλοντικά οικονομικά οφέλη από τη χρήση ή τη διάθεση τους. Το κέρδος ή η ζημία από την πώληση των λοιπών άυλων στοιχείων ενεργητικού προσδιορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του καθαρού προϊόντος της διάθεσης, αν υπάρχει, και της λογιστικής αξίας των λοιπών άυλων στοιχείων ενεργητικού. 2.4.23 Ενσώματα πάγια στοιχεία Ο Όμιλος και η Τράπεζα κατέχουν ενσώματα πάγια στοιχεία με σκοπό τη χρήση τους στη λειτουργική δραστηριότητα ή τη χρήση τους για διοικητικούς σκοπούς. Τα ενσώματα πάγια στοιχεία περιλαμβάνουν: οικόπεδα, ιδιοχρησιμοποιούμενα κτίρια, βελτιώσεις μισθωμένων ακινήτων, εξοπλισμό, έπιπλα και μεταφορικά μέσα. Τα ακίνητα και ο εξοπλισμός επιμετρούνται αρχικά στο κόστος, το οποίο περιλαμβάνει όλα τα έξοδα που είναι αναγκαία για να τεθεί ένα περιουσιακό στοιχείο σε κατάσταση λειτουργίας. Μεταγενέστερα, τα ενσώματα πάγια στοιχεία αποτιμώνται στο ιστορικό κόστος, μειωμένο κατά τις σωρευμένες αποσβέσεις και τις σωρευμένες απομειώσεις αξίας. Στο ιστορικό κόστος περιλαμβάνονται δαπάνες, που συνδέονται άμεσα με την αγορά των ενσώματων στοιχείων. Στο τέλος κάθε περιόδου αναφοράς, ο Όμιλος και η Τράπεζα εξετάζουν τις λογιστικές αξίες των ενσώματων παγίων στοιχείων για το εάν υπάρχουν ενδείξεις απομείωσης αξίας, για παράδειγμα, όταν γεγονότα ή αλλαγές στις συνθήκες παρέχουν ενδείξεις, ότι η λογιστική αξία ενδέχεται να μην είναι ανακτήσιμη. Η λογιστική αξία ενός ενσώματου παγίου στοιχείου μειώνεται στην ανακτήσιμη αξία, όταν η λογιστική αξία είναι μεγαλύτερη από την εκτιμώμενη ανακτήσιμη αξία. Η ανακτήσιμη αξία είναι η μεγαλύτερη μεταξύ της εύλογης αξίας του ενσώματου παγίου στοιχείου, μειωμένης κατά τις δαπάνες για την πώλησή του και της αξίας λόγω χρήσης (value in use). Ο Όμιλος και η Τράπεζα εφαρμόζουν το Δ.Λ.Π. 23 «Κόστος Δανεισμού», σύμφωνα με το οποίο το κόστος δανεισμού μεταφέρεται σε αύξηση του κόστους του σχετικού περιουσιακού στοιχείου, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις του Δ.Λ.Π. 23. Συγκεκριμένα, οι προϋποθέσεις του Δ.Λ.Π. 23 είναι οι ακόλουθες: α) το κόστος δανεισμού θα πρέπει να σχετίζεται άμεσα με την απόκτηση, κατασκευή ή παραγωγή ενός περιουσιακού στοιχείου και β) το κόστος δανεισμού θα είχε αποφευχθεί, εάν δεν είχε πραγματοποιηθεί η δαπάνη για το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο. Οι μεταγενέστερες δαπάνες συμπεριλαμβάνονται στην αξία του παγίου, ή αναγνωρίζονται ως ξεχωριστό πάγιο ανάλογα με την περίπτωση, μόνο όταν πιθανολογείται, ότι μελλοντικά οικονομικά οφέλη θα εισρεύσουν στον Όμιλο και τη Τράπεζα και οι δαπάνες αυτές μπορούν να αποτιμηθούν αξιόπιστα. Όλες οι υπόλοιπες δαπάνες επισκευών και συντηρήσεων καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, κατά τη χρήση στην οποία πραγματοποιούνται. 135 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Οι αποσβέσεις των υπολοίπων ενσώματων παγίων υπολογίζονται χρησιμοποιώντας την σταθερή μέθοδο απόσβεσης, με βάση την εκτιμώμενη ωφέλιμη ζωή και λαμβάνοντας υπόψη την υπολειμματική αξία κάθε παγίου. Ο Όμιλος και η Τράπεζα διενεργούν αξιολόγηση σε ετήσια βάση, τόσο στην ωφέλιμη ζωή των ενσώματων παγίων όσο και στην υπολειμματική αξία τους. Η διενέργεια αποσβέσεων των ενσώματων παγίων αρχίζει με την έναρξη χρήσης του ενσώματου παγίου στοιχείου και διακόπτεται μόνο με την πώληση του εν λόγω στοιχείου. Στην περίπτωση όπου το ενσώματο πάγιο παύει να χρησιμοποιείται, συνεχίζεται η απόσβεσή του μέχρι να αποσβεσθεί πλήρως. Η ωφέλιμη ζωή ανά κατηγορία παγίου ενεργητικού είναι η ακόλουθη: Εξοπλισμός και συστήματα υπολογιστών 3-5 χρόνια Βελτιώσεις επί μισθωμένων ακινήτων χαμηλότερη διάρκεια διάρκειας μίσθωσης Λοιπός εξοπλισμός και έπιπλα Μεταφορικά μέσα Ιδιοχρησιμοποιούμενα κτίρια Οικόπεδα 5-10 χρόνια 6-9 χρόνια 25-40 χρόνια δεν αποσβένονται μεταξύ ωφέλιμης ζωής και Ένα ιδιοχρησιμοποιούμενο ακίνητο αποαναγνωρίζεται και η λογιστική του αξία διαγράφεται, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Δ.Λ.Π. 16, κατά την πώληση ή όταν δεν αναμένονται μελλοντικά οικονομικά οφέλη στον Όμιλο ή στην Τράπεζα. Το ακίνητο μπορεί να διατεθεί μέσω συμφωνίας πώλησης ή μίσθωσης (ως εκμισθωτής) ή δωρεάς. Τα κέρδη ή η ζημιά από την διάθεση ιδιοχρησιμοποιούμενων ακινήτων ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης (μείον τα έξοδα της πώλησης) και της λογιστικής αξίας του ακινήτου κατά την ημερομηνία της πώλησης. Το κέρδος ή η ζημιά αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 2.4.24 Επενδύσεις σε ακίνητα Τα ακίνητα που κατέχονται με σκοπό τη μακροπρόθεσμη εκμίσθωση ή την απόκτηση υπεραξίας αναγνωρίζονται ως επενδύσεις σε ακίνητα στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης του Ομίλου και της Τράπεζας. Οι επενδύσεις σε ακίνητα περιλαμβάνουν οικόπεδα, κτίρια ή τμήματα κτιρίων, οικόπεδα και κτίρια λειτουργικής μίσθωσης, καθώς και κτίρια χρηματοδοτικής μίσθωσης. Τα ακίνητα, που κατέχονται από τον Όμιλο και την Τράπεζα ως μισθωτή με συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης, κατηγοριοποιούνται και λογιστικοποιούνται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του μισθωτή ως επενδύσεις σε ακίνητα, όταν πληρείται ο ορισμός σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 16 «Μισθώσεις». Οι επενδύσεις σε ακίνητα αρχικά αναγνωρίζονται στο κόστος, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εξόδων συναλλαγής. Μετά την αρχική καταχώρηση, οι επενδύσεις σε ακίνητα καταχωρούνται στην εύλογη αξία, όπως αυτή αξιολογείται από ανεξάρτητους εκτιμητές. Η εύλογη αξία προσδιορίζεται από τις αγοραίες τιμές ή αναπροσαρμόζεται, αν κρίνεται απαραίτητο, αναλόγως της φύσης, της τοποθεσίας και της κατάστασης του συγκεκριμένου παγίου. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 13 «Επιμέτρηση Εύλογης Αξίας», η επιμέτρηση της εύλογης αξίας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ικανότητα δημιουργίας οφελών από τη μέγιστη και βέλτιστη χρήση του περιουσιακού στοιχείου ή από την πώλησή του σε τρίτον, που θα χρησιμοποιήσει το εν λόγω περιουσιακό στοιχείο κατά τη μέγιστη και βέλτιστη χρήση του. Οι μέθοδοι επιμέτρησης που χρησιμοποιούνται είναι οι ακόλουθες: 136 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 α) Μέθοδος Αγοράς ή Συγκριτική Μέθοδος (Comparative Method). Σύμφωνα με την μέθοδο αυτή, ο προσδιορισμός της αξίας γίνεται με βάση τα συμπεράσματα που προκύπτουν από έρευνα και συλλογή συγκριτικών στοιχείων ακινήτων που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη ομοιότητα χαρακτηριστικών με τα εκτιμώμενα ακίνητα. β) Μέθοδος Εισοδήματος (Income Approach). Η εν λόγω μέθοδος προσδιορίζει την εύλογη αξία κάθε ακινήτου με βάση την κεφαλαιοποιημένη αξία του παρόντος μισθώματος. γ) Μέθοδος Κόστους (Cost Approach). Η μέθοδος αυτή προσδιορίζει την εύλογη αξία του κάθε ακινήτου με βάση το κόστος αντικατάστασης του ή την αξιοποίησή του. δ) Mass Appraisal ή Μαζικές επανεκτιμήσεις. Ο σκοπός της μεθόδου αυτής είναι να υπολογίσει με οικονομετρικές και χωρικά οικονομετρικές τεχνικές την τρέχουσα εμπορική αξία των ακινήτων. ε) Τεχνική της Αξιοποίησης του Ακινήτου (Residual Method). Η λογική της μεθόδου αυτής έχει ως βάση το ανώτατο τίμημα που θα ήταν διατεθειμένος να πληρώσει ένας επενδυτής για ένα οικόπεδο προκειμένου να το αξιοποιήσει και στη συνέχεια να το εκμεταλλευτεί. Οι ανωτέρω αναφερόμενες μέθοδοι εκτιμήσεων χρησιμοποιούνται από ανεξάρτητους εκτιμητές στο πλαίσιο των εκτιμήσεων σε εύλογη αξία των επενδύσεων σε ακίνητα. Για τις επενδύσεις σε ακίνητα που δεν εκτιμώνται από εκτιμητές, η εύλογη αξία προσδιορίζεται με μεθοδολογία που βασίζεται σε τιμές από πραγματοποιηθείσες εκτιμήσεις. Οι επενδύσεις σε ακίνητα που υπόκεινται σε βελτιώσεις για συνέχιση της χρήσης τους ως επενδύσεις σε ακίνητα ή για τις οποίες η αγορά είναι λιγότερο ενεργή, εξακολουθούν να αποτιμώνται σε εύλογες αξίες. Οι εύλογες αξίες των επενδύσεων σε ακίνητα αντανακλούν εισοδήματα από τρέχουσες μισθώσεις, καθώς και παραδοχές για μελλοντικές μισθώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς. Οι εύλογες αξίες αντανακλούν επίσης, οποιεσδήποτε εκροές αναμένονται για τις επενδύσεις σε ακίνητα. Μερικές από αυτές τις εκροές καταχωρούνται στις υποχρεώσεις, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις οικοπέδων και κτιρίων, που κατατάσσονται στις επενδύσεις σε ακίνητα. Σύμφωνα με τις πρόνοιες του Δ.Λ.Π. 40 «Επενδύσεις σε Ακίνητα», μεταγενέστερες δαπάνες καταχωρούνται στη λογιστική αξία του ακινήτου, μόνο όταν είναι πιθανόν, ότι μελλοντικά οικονομικά οφέλη, τα οποία σχετίζονται με το ακίνητο, θα εισρεύσουν στον Όμιλο και τη Τράπεζα και το κόστος του μπορεί να αποτιμηθεί αξιόπιστα. Οι δαπάνες βελτίωσης και συντήρησης καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά τη διάρκεια της χρήσης, στην οποία πραγματοποιούνται. Μεταβολές στην εύλογη αξία καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων στην περίοδο που προκύπτουν. Εάν μία επένδυση σε ακίνητο μετατραπεί σε ιδιοχρησιμοποιούμενη, κατηγοριοποιείται στα ενσώματα πάγια και η εύλογη αξία της κατά την ημερομηνία της αλλαγής θεωρείται ως το νέο κόστος. Τα ακίνητα που κατασκευάζονται ή αναπτύσσονται για μελλοντική χρήση ως επενδύσεις σε ακίνητα κατατάσσονται στα ενσώματα πάγια και καταχωρούνται στο κόστος μέχρι να ολοκληρωθεί η κατασκευή ή η ανάπτυξή τους, οπότε και αλλάζουν κατηγορία και λογιστικοποιούνται ως επενδύσεις σε ακίνητα. Μία επένδυση σε ακίνητα αποαναγνωρίζεται από την κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης κατά τη διάθεσή της. Η αποαναγνώριση μιας επένδυσης σε ακίνητα μπορεί να γίνεται με πώληση ή όταν μισθώνεται μέσω σύμβασης χρηματοδοτικής μίσθωσης. Το κέρδος/ ζημία που προκύπτει από τη διάθεση επενδυτικών ακινήτων προσδιορίζεται ως η 137 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 διαφορά μεταξύ του καθαρού προϊόντος της διάθεσης και της λογιστικής αξίας του επενδυτικού ακινήτου κατά την ημερομηνία διάθεσης. Η εν λόγω διαφορά αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 2.4.25 Μη κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού Διακρατούμενα προς Πώληση («ΔΠΠ») και Διακοπείσες δραστηριότητες Ο Όμιλος και Τράπεζα ταξινομούν ένα μη κυκλοφορούν στοιχείο ενεργητικού ως διακρατούμενο προς πώληση εάν το κόστος του θα ανακτηθεί κυρίως από την πώληση και όχι από τη χρήση του. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει να πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) το μη κυκλοφορούν στοιχείο ενεργητικού πρέπει να είναι διαθέσιμο για άμεση πώληση στην παρούσα κατάστασή του, β) η πώλησή του είναι πολύ πιθανή, γ) η Διοίκηση έχει δεσμευθεί για την πώληση, δ) έχει ξεκινήσει ένα ενεργό πρόγραμμα εξεύρεσης αγοραστή και ολοκλήρωσης του προγράμματος, ε) το μη κυκλοφορούν στοιχείο ενεργητικού πρέπει να είναι διαθέσιμο προς πώληση σε τιμή λογική σε σχέση με τη τρέχουσα εύλογη αξία του, στ) η πώληση ενός μη κυκλοφορούντος στοιχείου ενεργητικού πρέπει να θεωρηθεί ως ολοκληρωμένη πώληση εντός 12 μηνών από την ημερομηνία καταχώρισης στην κατηγορία «ΔΠΠ». Τα διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού επιμετρούνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ λογιστικής και εύλογης αξίας (αφαιρουμένων των εξόδων για την πώλησή τους). Τα στοιχεία της κατηγορίας αυτής δεν αποσβένονται. Κέρδη/ζημίες από την πώληση των διακρατούμενων προς πώληση στοιχείων αναγνωρίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Μια διακοπείσα δραστηριότητα του Ομίλου και της Τράπεζας, αφορά σε διακριτή επιχειρηματική δραστηριότητα του Ομίλου και της Τράπεζας η οποία έχει πωληθεί ή έχει κατηγοριοποιηθεί ως διακρατούμενη προς πώληση και: αντιπροσωπεύει μια ξεχωριστή κύρια επιχειρηματικότητα ή τις δραστηριότητες μιας γεωγραφικής περιοχής, είναι μέρος ενός συντονισμένου προγράμματος πώλησης μιας ξεχωριστής κύριας επιχειρηματικότητας ή των δραστηριοτήτων μιας γεωγραφικής περιοχής, ή αποτελεί θυγατρική, που αποκτήθηκε με αποκλειστικό σκοπό την μεταπώλησή της. Τα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων των διακοπεισών δραστηριοτήτων παρουσιάζονται διακριτά από τα υπόλοιπα στοιχεία του ενεργητικού και υποχρεώσεων, σε ξεχωριστή γραμμή και δεν συμψηφίζονται μεταξύ τους. Ομοίως, τα κέρδη/ζημίες μετά από φόρους από διακοπείσες δραστηριότητες παρουσιάζονται σε ξεχωριστή γραμμή της κατάστασης αποτελεσμάτων. 2.4.26 Ακίνητα ως στοιχεία κυκλοφορούντος ενεργητικού Τα ακίνητα ως στοιχεία κυκλοφορούντος ενεργητικού περιλαμβάνουν ακίνητα του Ομίλου και της Τράπεζας, που έχουν 138 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αποκτηθεί από πλειστηριασμούς προς πλήρη ή μερική ικανοποίηση των απαιτήσεων του Ομίλου και της Τράπεζας. Τα ακίνητα αυτά συμπεριλαμβάνονται στα «Λοιπά Στοιχεία Ενεργητικού» στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης. Τα ακίνητα ως στοιχεία κυκλοφορούντος ενεργητικού περιλαμβάνουν ακίνητα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του Δ.Λ.Π. 40, καθώς και ακίνητα των θυγατρικών της Τράπεζας, τα οποία πωλούνται στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους. Τα ακίνητα ως στοιχεία κυκλοφορούντος ενεργητικού λογιστικοποιούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του Δ.Λ.Π. 2 «Αποθέματα» και αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ του κόστους κτήσης και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Το κόστος κτήσης των αποθεμάτων ακινήτων καθορίζεται σύμφωνα με τη μέθοδο του μέσου σταθμικού κόστους. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης, μείον τα έξοδα πώλησης. Τα αποθέματα ακινήτων ως στοιχεία κυκλοφορούντος ενεργητικού αποαναγνωρίζονται από την κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης κατά τη διάθεσή τους. Το κέρδος/ζημία που προκύπτει από τη διάθεσή των εν λόγω ακινήτων προσδιορίζεται ως η διαφορά μεταξύ καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας μείον τα έξοδα πώλησης και της λογιστικής αξίας του ακινήτου. Η εν λόγω διαφορά αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 2.4.27 Μισθώσεις Πολιτική εν ισχύ μετά την 1 Ιανουαρίου 2019 Προσδιορισμός μίσθωσης Κατά τη σύναψη σύμβασης, ο Όμιλος και η Τράπεζα αξιολογούν κατά πόσο η σύμβαση είναι ή περιλαμβάνει μίσθωση. Μια σύμβαση είναι ή περιέχει μίσθωση εάν η σύμβαση μεταφέρει το δικαίωμα να ελέγχει τη χρήση ενός συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου για μια χρονική περίοδο έναντι ανταλλάγματος. Η χρονική περίοδος μπορεί να οριστεί από το ποσό της αξίας χρήσης ενός συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου. Ο Όμιλος και η Τράπεζα επανεξετάζουν εάν μια σύμβαση είναι ή περιέχει μίσθωση μόνο εάν αλλάξουν οι όροι και οι προϋποθέσεις της σύμβασης. Διαχωρισμός στοιχείων της σύμβασης Για ένα συμβόλαιο που περιλαμβάνει ένα στοιχείο μίσθωσης και ένα ή περισσότερα πρόσθετα στοιχεία μίσθωσης ή μη μίσθωσης, ο Όμιλος και η Τράπεζα κατανέμουν το τίμημα του συμβολαίου σε κάθε στοιχείο μίσθωσης με βάση την αντίστοιχη αυτόνομη τιμή του στοιχείου της μίσθωσης και της συνολικής αυτόνομης τιμής των στοιχείων μη μίσθωσης. Α. Ο Όμιλος ως μισθωτής Ο Όμιλος και η Τράπεζα, σύμφωνα με τις διατάξεις του Δ.Π.Χ.Α. 16 κατά τη σύναψη μιας σύμβασης, αξιολογούν αν η σύμβαση είναι ή περιέχει μίσθωση με βάση το εάν έχει το δικαίωμα να ελέγχει τη χρήση ενός προσδιορισμένου περιουσιακού στοιχείου για ένα χρονικό διάστημα, έναντι αντίστοιχου τιμήματος και να αποκτά ουσιωδώς όλα τα οικονομικά οφέλη από τη χρήση του στοιχείου. Κατά την ημερομηνία έναρξης της μίσθωσης, ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζουν ένα περιουσιακό στοιχείο δικαιώματος χρήσης (Right of Use asset – RoU), που αντιπροσωπεύει το δικαίωμα του να χρησιμοποιεί το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο, καθώς και μια υποχρέωση από τη μίσθωση που αντιπροσωπεύει την υποχρέωση του να καταβάλλει τις πληρωμές που απορρέουν από τη σύμβαση μίσθωσης. 139 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 16, ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζουν νέα περιουσιακά στοιχεία (Δικαίωμα Χρήσης – Right of Use «RoU») και υποχρεώσεις από μισθώσεις για όλα τα συμβόλαια μίσθωσης που πληρούν τον ορισμό της μίσθωσης. Ο Όμιλος και η Τράπεζα εφαρμόζοντας τις πρόνοιες του Δ.Π.Χ.Α. 16 για όλες τις μισθώσεις: α) αναγνωρίζουν υποχρεώσεις από τη μίσθωση στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης, β) αναγνωρίζουν περιουσιακά στοιχεία με δικαίωμα χρήσης στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης, γ) αναγνωρίζουν αποσβέσεις των περιουσιακών στοιχείων με δικαίωμα χρήσης και απομείωση αξίας βάσει των όσων ορίζονται στο Δ.Λ.Π. 36 «Απομείωση αξίας περιουσιακών στοιχείων» στην κατάσταση αποτελεσμάτων Χρήσης, δ) αναγνωρίζουν χρηματοδοτικά κόστη στις υποχρεώσεις από τη μίσθωση, και ε) διαχωρίζουν το συνολικό ποσό των πληρωμών σε μέρος κεφαλαίου (το οποίο παρουσιάζεται στις χρηματοδοτικές δραστηριότητες) και κόστος χρηματοδότησης (το οποίο παρουσιάζεται στις λειτουργικές δραστηριότητες) στην κατάσταση ταμειακών ροών. Η αρχική επιμέτρηση του RoU γίνεται στο κόστος κτήσης, το οποίο περιλαμβάνει τα εξής: α) το ποσό της αρχικής επιμέτρησης της υποχρέωσης από τη μίσθωση, β) τυχόν καταβληθέντα μισθώματα, αφαιρουμένων οποιονδήποτε κινήτρων στα συμβόλαια μίσθωσης που ελήφθησαν, γ) τυχόν αρχικές άμεσες δαπάνες του μισθωτή, και δ) την εκτίμηση του κόστους με το οποίο θα επιβαρυνθεί ο μισθωτής προκειμένου να αποσυναρμολογήσει και να απομακρύνει το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο, να αποκαταστήσει τον χώρο όπου έχει αρχικά τοποθετηθεί ή να επαναφέρει το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο στην κατάσταση στην οποία προβλέπεται από τους όρους και τις προϋποθέσεις της μίσθωσης. Όσον αφορά τη μεταγενέστερη επιμέτρηση και την αποαναγνώριση, ο Όμιλος και Τράπεζα ακολουθούν τους κανόνες και τη λογιστική πολιτική που ισχύουν και εφαρμόζονται στην κατηγορία παγίων που θα ενσωματωθεί το RoU. Οι υποχρεώσεις από μισθώσεις αρχικά επιμετρώνται στην παρούσα αξία των μελλοντικών μισθωμάτων προεξοφλημένα με το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού. Μεταγενέστερα, η υποχρέωση από τη μίσθωση προσαρμόζεται, μεταξύ άλλων, με τους τόκους και τις καταβολές μισθωμάτων, καθώς και με την επίπτωση από τυχόν τροποποιήσεις (που δεν συνιστούν διαφορετική σύμβαση μίσθωσης) της σύμβασης μίσθωσης. Η υποχρέωση της μίσθωσης θα αποαναγνωριστεί όταν εκπληρωθεί, ακυρωθεί, λήξει ή τροποποιηθεί σημαντικά. Για τις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις (διάρκειας 12 μηνών ή μικρότερης) και μισθώσεις περιουσιακών στοιχείων χαμηλής αξίας (κάτω των € 5 χιλ.), ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζουν ένα έξοδο μίσθωσης με τη σταθερή μέθοδο στη συνολική διάρκεια της μίσθωσης, όπως επιτρέπεται από το Δ.Π.Χ.Α. 16. 140 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Β. Ο Όμιλος ως εκμισθωτής Λειτουργικές μισθώσεις Στην περίπτωση που ο Όμιλος ή η Τράπεζα εκμισθώνει πάγια σε τρίτους με συμβάσεις λειτουργικής μίσθωσης, τα πάγια αυτά εμφανίζονται και αποτιμώνται στη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης, όπως και τα λοιπά πάγια της ίδιας κατηγορίας. Τα έσοδα μισθωμάτων του Ομίλου και της Τράπεζας αναγνωρίζονται κατά τη διάρκεια της μίσθωσης με τη σταθερή μέθοδο ή όποια άλλη συστηματική μέθοδο λογιστικοποίησης κρίνεται αποτελεσματικότερη. Χρηματοδοτικές μισθώσεις Στις περιπτώσεις που ο Όμιλος ή η Τράπεζα εκμισθώνει ενσώματα πάγια σε τρίτους, για τα οποία συνάπτει συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης, η παρούσα αξία των καταβληθέντων μισθωμάτων καταχωρείται ως απαίτηση στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης σε ποσό ίσο με την καθαρή επένδυση στο υπό μίσθωση πάγιο. Η διαφορά μεταξύ της συνολικής απαίτησης και της παρούσας αξίας της απαίτησης καταχωρείται ως μη δεδουλευμένο χρηματοοικονομικό έσοδο. Οι εισπράξεις μισθωμάτων διαχωρίζονται και μειώνουν τη συνολική απαίτηση από μισθώματα, ενώ το αναλογούν έσοδο τόκων αναγνωρίζεται σε δεδουλευμένη βάση στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Πολιτική εν ισχύ πριν την 1 Ιανουαρίου 2019 Α. Ο Όμιλος ως μισθωτής Λειτουργικές μισθώσεις Οι συμβάσεις μισθώσεων παγίων στοιχείων, από τις οποίες προκύπτει, ότι ο εκμισθωτής διατηρεί ένα σημαντικό μέρος από τους κινδύνους και τα οφέλη, που σχετίζονται με τα μισθωμένα ενσώματα πάγια, καταχωρούνται ως λειτουργικές μισθώσεις. Το μισθωμένο πάγιο δεν καταχωρείται ως στοιχείο ενεργητικού στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης του Ομίλου. Οι πληρωμές, που πραγματοποιούνται για συμβάσεις λειτουργικών μισθώσεων, καταχωρούνται στην κατάσταση αποτελεσμάτων με την ευθεία μέθοδο στη διάρκεια της λειτουργικής μίσθωσης. Χρηματοδοτικές μισθώσεις Μισθώσεις, στις οποίες ο Όμιλος διατηρεί ουσιαστικά το σύνολο από τους κινδύνους και τα οφέλη, που σχετίζονται με τα μισθωμένα πάγια, καταχωρούνται ως χρηματοδοτικές μισθώσεις. Στην περίπτωση που ο Όμιλος είναι μισθωτής ενσώματων παγίων μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης, τα μισθωμένα αυτά πάγια αναγνωρίζονται ως ενσώματα πάγια (στην ανάλογη κατηγορία παγίων) και η αντίστοιχη υποχρέωση για καταβολή των μισθωμάτων προς τον εκμισθωτή ως στοιχείο του παθητικού στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης. Τα ενσώματα μισθωμένα πάγια αρχικά καταχωρούνται στη μικρότερη αξία, μεταξύ της εύλογης αξίας του μισθωμένου παγίου και της παρούσας αξίας των μελλοντικών μισθωμάτων. Τα ιδιοχρησιμοποιούμενα μισθωμένα πάγια αποσβένονται στην ωφέλιμη ζωή του παγίου, εάν είναι μεγαλύτερη από τη διάρκεια της μίσθωσης, μόνο στην περίπτωση όπου εκτιμάται ότι τα μισθωμένα πάγια θα έρθουν στην κυριότητα του Ομίλου στο τέλος της μίσθωσης. Κάθε πληρωμή μισθώματος διαχωρίζεται σε κεφάλαιο και τόκο. Το ποσό του μισθώματος, που αφορά κεφάλαιο, μειώνει την υποχρέωση, ενώ ο τόκος καταχωρείται ως έξοδο στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. 141 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Β. Ο Όμιλος ως εκμισθωτής Λειτουργικές μισθώσεις Στην περίπτωση που ο Όμιλος ή η Τράπεζα εκμισθώνει πάγια σε τρίτους με συμβάσεις λειτουργικής μίσθωσης, τα πάγια αυτά εμφανίζονται και αποτιμώνται στη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης, όπως και τα λοιπά πάγια της ίδιας κατηγορίας. Τα έσοδα μισθωμάτων του Ομίλου και της Τράπεζας αναγνωρίζονται κατά τη διάρκεια της μίσθωσης. Χρηματοδοτικές μισθώσεις Στις περιπτώσεις που ο Όμιλος ή η Τράπεζα εκμισθώνει ενσώματα πάγια, για τα οποία συνάπτει συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης, η παρούσα αξία των καταβληθέντων μισθωμάτων καταχωρείται ως απαίτηση στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης. Η διαφορά μεταξύ της συνολικής απαίτησης και της παρούσας αξίας της απαίτησης καταχωρείται ως μη δεδουλευμένο χρηματοοικονομικό έσοδο. Οι εισπράξεις μισθωμάτων διαχωρίζονται και μειώνουν τη συνολική απαίτηση από μισθώματα, ενώ το αναλογούν έσοδο τόκων αναγνωρίζεται σε δεδουλευμένη βάση στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Γ. Συμβάσεις πώλησης και επαναμίσθωσης Μία συναλλαγή πώλησης και επαναμίσθωσης συνεπάγεται την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου και την εν συνεχεία επαναμίσθωση του ίδιου περιουσιακού στοιχείου. Ο λογιστικός χειρισμός μιας συναλλαγής πώλησης και επαναμίσθωσης εξαρτάται από το είδος της σχετικής μίσθωσης. Αν μία συναλλαγή πώλησης και επαναμίσθωσης καταλήξει σε χρηματοδοτική μίσθωση, οποιαδήποτε θετική διαφορά ανάμεσα στο τίμημα πώλησης του περιουσιακού στοιχείου και στη λογιστική αξία του, δεν θα αναγνωριστεί άμεσα ως έσοδο από τον πωλητή - μισθωτή αλλά ως έσοδο επόμενων χρήσεων, το οποίο θα μεταφέρεται τμηματικά στα αποτελέσματα καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Αν μία συναλλαγή πώλησης και επαναμίσθωσης καταλήξει σε λειτουργική μίσθωση και είναι φανερό ότι η συναλλαγή αυτή έχει γίνει στην εύλογη αξία, τότε οποιοδήποτε κέρδος ή ζημία αναγνωρίζεται αμέσως. Αν η τιμή πώλησης του περιουσιακού στοιχείου διαφέρει από την εύλογη αξία του, τότε οποιοδήποτε κέρδος ή ζημία αναγνωρίζεται αμέσως στα αποτελέσματα χρήσης. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις διαφοροποίησης των μελλοντικών μισθωμάτων. Έτσι, εάν προκύπτει μεν ζημία, η οποία όμως αντισταθμίζεται από οφέλη, που προκύπτουν από χαμηλότερα μελλοντικά μισθώματα, σε σχέση με τις τρέχουσες τιμές, τότε η ζημία αυτή αποσβένεται καθ’ όλη την προβλεπόμενη διάρκεια χρήσης του περιουσιακού στοιχείου . Ως εκ τούτου, το κέρδος που θα προκύψει, στην περίπτωση που η τιμή πώλησης του περιουσιακού στοιχείου είναι μεγαλύτερη από την εύλογη αξία του, λόγω αυξημένων μελλοντικών μισθωμάτων, παραμένει ως έσοδο επόμενων περιόδων και αποσβένεται καθ’ όλη την προβλεπόμενη διάρκεια χρήσης του περιουσιακού στοιχείου. 2.4.28 Ταμείο και χρηματικά διαθέσιμα Για τους σκοπούς της κατάστασης ταμειακών ροών, το ταμείο και τα χρηματικά διαθέσιμα ορίζονται ως βραχυπρόθεσμες επενδύσεις υψηλής ρευστότητας που είναι άμεσα μετατρέψιμα σε γνωστά ποσά μετρητών και τα οποία υπόκεινται σε μη σημαντικό κίνδυνο αλλαγών της αξία τους. Το ταμείο και τα χρηματικά διαθέσιμα εμπεριέχουν υπόλοιπα με ληκτότητα μικρότερη των τριών μηνών από την ημέρα απόκτησής τους, όπως μετρητά, μη δεσμευμένα χρηματικά διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα, χρεόγραφα εμπορικού χαρτοφυλακίου και απαιτήσεις από Τράπεζες. Οι υποχρεωτικές καταθέσεις στην Κεντρική Τράπεζα δεν είναι διαθέσιμες για 142 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 χρήση καθημερινών δραστηριοτήτων από τον Όμιλο και την Τράπεζα και συνεπώς δεν συμπεριλαμβάνονται στα υπόλοιπα με ληκτότητα μικρότερη των τριών μηνών. 2.4.29 Προβλέψεις Πρόβλεψη αναγνωρίζεται όταν: α) ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν µία παρούσα υποχρέωση (νομική ή τεκµαιρόµενη), ως αποτέλεσμα γεγονότων του παρελθόντος, β) είναι πιθανό ότι μία εκροή πόρων θα απαιτηθεί για το διακανονισμό της υποχρέωσης και γ) το ποσό της υποχρέωσης μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα. Εάν δεν πληρείται κάποια από τις προαναφερθείσες προϋποθέσεις, τότε δεν αναγνωρίζεται πρόβλεψη. Στην περίπτωση πλήθους όμοιων υποχρεώσεων, η πιθανότητα ότι θα απαιτηθεί εκροή κατά τον διακανονισμό των υποχρεώσεων αυτών, καθορίζεται λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των εν λόγω υποχρεώσεων ως μια ενιαία κατηγορία. Οι προβλέψεις προσμετρώνται στην παρούσα αξία των δαπανών, που αναμένεται να απαιτηθούν για τον διακανονισμό της υποχρέωσης, χρησιμοποιώντας ένα επιτόκιο, που αντανακλά τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για τη χρονική αξία του χρήματος και τους συναφείς µε την υποχρέωση κινδύνους. Η αύξηση της πρόβλεψης λόγω της παρόδου του χρόνου καταχωρείται ως έξοδο στην κατάσταση αποτελεσμάτων. Το ύψος της πρόβλεψης αποτελεί την καλύτερη εκτίμηση της δαπάνης, που απαιτείται για τον διακανονισμό της υποχρέωσης. Το ποσό της σχηματισμένης πρόβλεψης επανεξετάζεται σε κάθε ημερομηνία σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. 2.4.30 Συμβόλαια χρηματοοικονομικών εγγυήσεων Τα συμβόλαια χρηματοοικονομικών εγγυήσεων είναι συμβόλαια, τα οποία απαιτούν από τον εκδότη να κάνει συγκεκριμένες πληρωμές προς αποζημίωση του κομιστή για ζημία, που έχει υποστεί, επειδή ένας συγκεκριμένος χρεώστης αδυνατεί να προβεί σε πληρωμές όταν πρέπει, σύμφωνα με τους όρους ενός πιστωτικού μέσου. Τέτοια συμβόλαια χρηματοοικονομικών εγγυήσεων που εκδίδονται από τράπεζες, χρηματοοικονομικά ιδρύματα και άλλους φορείς για λογαριασμό πελατών, ώστε να διασφαλίζονται δάνεια, υπεραναλήψεις και άλλες τραπεζικές εργασίες. Τα συμβόλαια χρηματοοικονομικών εγγυήσεων καταχωρούνται αρχικά στην εύλογη αξία στις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις, την ημέρα που δόθηκε η εγγύηση. Μετά την αρχική καταχώρηση, οι υποχρεώσεις της Τράπεζας στο πλαίσιο τέτοιων συμβολαίων καταχωρούνται στη μεγαλύτερη αξία μεταξύ: α) της αρχικής, μείον τις υπολογισμένες αποσβέσεις, ώστε να αναγνωριστεί με τη σταθερή μέθοδο στην κατάσταση αποτελεσμάτων το έσοδο από προμήθειες, που έχει καταστεί δεδουλευμένο στη διάρκεια του συμβολαίου και β) του ποσού της πρόβλεψης που προσδιορίζεται μέσω του υπολογισμού της αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς. Οποιαδήποτε μεταβολή σε υποχρέωση, που σχετίζεται με εγγυήσεις, αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων την περίοδο που προκύπτει. 143 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 2.4.31 Παροχές σε εργαζομένους Α. Χρηματοδοτούμενα προγράμματα μετά την έξοδο από την υπηρεσία Τα χρηματοδοτούμενα προγράμματα συνταξιοδότησης, που υιοθετούνται από τον Όμιλο και τη Τράπεζα, χρηματοδοτούνται μέσω πληρωμών σε ασφαλιστικές εταιρίες ή σε κοινωνικά ασφαλιστικά ιδρύματα. Οι υποχρεώσεις του Ομίλου και της Τράπεζας για συνταξιοδότηση σχετίζονται, τόσο με προγράμματα καθορισμένων εισφορών, όσο και με προγράμματα καθορισμένων παροχών. Τα προγράμματα καθορισμένων εισφορών περιλαμβάνουν την καταβολή καθορισμένων εισφορών σε Κρατικά Ταμεία (π.χ. Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων), σε ασφαλιστικές εταιρείες, με αποτέλεσμα να μην ανακύπτει νομική ή τεκμαιρόμενη υποχρέωση του Ομίλου και της Τράπεζας σε περίπτωση που το Κρατικό Ταμείο ή η ασφαλιστική εταιρεία περιέλθει σε αδυναμία καταβολής των προβλεπόμενων παροχών στον ασφαλιζόμενο. Επομένως, τα προγράμματα αυτά καταχωρούνται ως προγράμματα καθορισμένων εισφορών. Οι εργοδοτικές εισφορές που αναλογούν σε κάθε έτος, αναγνωρίζονται και επιβαρύνουν την κατάσταση αποτελεσμάτων στη γραμμή «Έξοδα Προσωπικού». Τα προγράμματα καθορισμένων παροχών είναι προγράμματα συνταξιοδότησης με βάση τα οποία καταβάλλεται στον εργαζόμενο παροχή ανάλογα με τα χρόνια προϋπηρεσίας, την ηλικία και το μισθό. Η υποχρέωση που καταχωρείται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης, σχετικά με προγράμματα καθορισμένων παροχών, είναι η παρούσα αξία της υποχρέωσης κατά την ημερομηνία του Ισολογισμού, μείον την εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων του προγράμματος. Η υποχρέωση των καθορισμένων παροχών υπολογίζεται ετησίως από ανεξάρτητους αναλογιστές με τη μέθοδο «προβεβλημένης πιστωτικής μονάδας υποχρέωσης» (projected unit credit method). Αναλογιστικά κέρδη και ζημίες Τα αναλογιστικά κέρδη/ζημίες αναγνωρίζονται απευθείας στα ίδια κεφάλαια του Ομίλου και της Τράπεζας κατά τη χρονική περίοδο που αυτά πραγματοποιούνται. Η ανακύκλιση των εν λόγω αναλογιστικών κερδών/ζημιών στην κατάσταση αποτελεσμάτων δεν είναι δυνατή. Κόστος προϋπηρεσίας Το κόστος προϋπηρεσίας είναι η μεταβολή στην παρούσα αξία της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών, που προκύπτει από τροποποίηση ή περικοπή προγραμμάτων. Το εν λόγω κόστος αναγνωρίζεται απευθείας στην κατάσταση αποτελεσμάτων κατά την περίοδο, που τροποποιείται το πρόγραμμα. Β. Μη χρηματοδοτούμενα προγράμματα μετά την έξοδο από την υπηρεσία Ο Όμιλος και η Τράπεζα παρέχουν μη χρηματοδοτούμενα προγράμματα στους συνταξιοδοτούμενους υπαλλήλους. Η θεμελίωση δικαιώματος συμμετοχής σε αυτά τα προγράμματα βασίζεται συνήθως στα χρόνια προϋπηρεσίας του υπαλλήλου μέχρι την συνταξιοδότησή του και στη συμπλήρωση ενός κατώτερου αριθμού ετών προϋπηρεσίας. Τα αναμενόμενα κόστη αυτών των προγραμμάτων λογιστικοποιούνται, εφαρμόζοντας μεθοδολογία παρόμοια με αυτή που χρησιμοποιείται στα χρηματοδοτούμενα προγράμματα καθορισμένων παροχών. Αυτές οι υποχρεώσεις αποτιμώνται σε 144 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ετήσια βάση από ανεξάρτητους αναλογιστές. 2.4.32 Φόρος εισοδήματος Φόρος εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος αντιπροσωπεύει το άθροισμα του τρέχοντος φόρου και του αναβαλλόμενου φόρου. Τρέχων φόρος Ο φόρος που αναμένεται να καταβληθεί άμεσα, βασίζεται στο φορολογητέο κέρδος της χρήσης. Το φορολογητέο κέρδος διαφέρει από το (τη) «κέρδος/ ζημία προ φόρων», όπως αναφέρεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων λόγω εσόδων ή εξόδων που φορολογούνται ή εκπίπτουν σε άλλα έτη και εσόδων ή εξόδων που δεν θα φορολογηθούν ή εκπεστούν ποτέ. Ο τρέχων φόρος της Τράπεζας υπολογίζεται με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που έχουν θεσπιστεί ή εφαρμοσθεί ουσιαστικά μέχρι το τέλος της περιόδου αναφοράς. Αναβαλλόμενη φορολογία Ο αναβαλλόμενος φόρος αναγνωρίζεται σε προσωρινές διαφορές μεταξύ των λογιστικών αξιών των απαιτήσεων και υποχρεώσεων στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης και στις αντίστοιχες φορολογικές βάσεις που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό του φορολογητέου κέρδους. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις αναγνωρίζονται γενικά για όλες τις εκπεστέες προσωρινές διαφορές στο βαθμό που είναι πιθανό ότι θα υπάρχουν διαθέσιμα φορολογητέα κέρδη έναντι των οποίων οι εν λόγω εκπεστέες προσωρινές διαφορές θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Τέτοιες αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις δεν αναγνωρίζονται, εάν η προσωρινή διαφορά προκύπτει κατά την αρχική αναγνώριση των απαιτήσεων και των υποχρεώσεων (εκτός από συνενώσεις επιχειρήσεων) σε συναλλαγή που δεν επηρεάζει ούτε το φορολογητέο ούτε και το λογιστικό κέρδος. Επιπλέον, δεν αναγνωρίζονται αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις, αν η προσωρινή διαφορά προκύπτει κατά την αρχική αναγνώριση υπεραξίας. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις αναγνωρίζονται για φορολογητέες προσωρινές διαφορές που σχετίζονται με επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς επιχειρήσεις και συμμετοχές σε κοινοπραξίες, εκτός εάν ο Όμιλος και η Τράπεζα είναι σε θέση να ελέγξουν την αναστροφή της προσωρινής διαφοράς της οποίας όμως η αναστροφή δεν είναι πιθανή στο άμεσο μέλλον. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που προκύπτουν από εκπεστέες προσωρινές διαφορές που σχετίζονται με τις ανωτέρω επενδύσεις και συμμετοχές, αναγνωρίζονται μόνο στο βαθμό που είναι πιθανό ότι θα υπάρξουν επαρκή φορολογητέα κέρδη έναντι των οποίων θα χρησιμοποιηθούν τα οφέλη από τις προσωρινές διαφορές και αναμένεται να αναστραφούν στο ορατό μέλλον. Η λογιστική αξία των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων επανεξετάζεται στο τέλος κάθε περιόδου αναφοράς και μειώνεται στο βαθμό που δεν είναι πλέον πιθανό ότι τα φορολογητέα κέρδη θα είναι επαρκή για την ανάκτηση του συνόλου ή μέρους της απαίτησης. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις επιμετρώνται με τους ισχύοντες φορολογικούς συντελεστές 145 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 στην περίοδο κατά την οποία η υποχρέωση τακτοποιείται ή η απαίτηση λαμβάνει χώρα με βάση τους φορολογικούς συντελεστές (και τους φορολογικούς νόμους) που έχουν θεσπιστεί ή εφαρμοσθεί μέχρι το τέλος της περιόδου αναφοράς. Η επιμέτρηση των αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων και απαιτήσεων αντανακλά τις φορολογικές συνέπειες που θα προέκυπταν από τον τρόπο με τον οποίο ο Όμιλος και η Τράπεζα αναμένουν στο τέλος της περιόδου αναφοράς να ανακτήσουν ή να τακτοποιήσουν τη λογιστική αξία των απαιτήσεων και των υποχρεώσεων του. Για σκοπούς επιμέτρησης των αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων και απαιτήσεων για επενδύσεις σε ακίνητα, οι οποίες επιμετρώνται σε εύλογη αξία, θεωρείται ότι οι λογιστικές αξίες των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων ανακτώνται εξ ολοκλήρου μέσω πώλησης, εκτός αν αυτό δεν ισχύει. Αυτό συμβαίνει, όταν το επενδυτικό ακίνητο αποσβένεται και ανήκει σε επιχειρηματικό μοντέλο που έχει στόχο να αναλώσει όλα τα οικονομικά οφέλη που απορρέουν από αυτό το ακίνητο σταδιακά και όχι μέσω πώλησης. Η Διοίκηση επανεξέτασε το χαρτοφυλάκιο επενδύσεων σε ακίνητα της Τράπεζας και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι κανένα από τα επενδυτικά ακίνητα της Τράπεζας δεν ανήκει σε επιχειρηματικό μοντέλο του οποίου σκοπός είναι να αναλώσει όλα τα οικονομικά οφέλη σταδιακά, παρά μέσω πώλησης. Ως εκ τούτου, η Διοίκηση διαπίστωσε ότι το τεκμήριο «πώλησης» που καθορίζεται στις τροποποιήσεις του Δ.Λ.Π. 12 «Φόροι Εισοδήματος» δεν αντικρούεται. Κατά συνέπεια, ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν αναγνωρίσει αναβαλλόμενους φόρους επί των μεταβολών στην εύλογη αξία των επενδυτικών ακινήτων, καθώς υπόκειται σε φόρο εισοδήματος επί των μεταβολών της εύλογης αξίας των επενδύσεων σε ακίνητα κατά τη διάθεσή τους. Τρέχων και Αναβαλλόμενος Φόρος χρήσης Ο τρέχων και ο αναβαλλόμενος φόρος αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα, εκτός αν σχετίζονται με στοιχεία που αναγνωρίζονται στα λοιπά συνολικά έσοδα ή απευθείας στα ίδια κεφάλαια, όπου στην περίπτωση αυτή, ο τρέχων και ο αναβαλλόμενος φόρος αναγνωρίζονται, επίσης, στα λοιπά συνολικά έσοδα ή στα ίδια κεφάλαια, αντίστοιχα. Όπου ο τρέχων φόρος ή ο αναβαλλόμενος φόρος προκύπτουν από τον αρχικό λογιστικό χειρισμό για συνένωση επιχειρήσεων, η φορολογική επίδραση συμπεριλαμβάνεται στον λογιστικό χειρισμό γι’ αυτή τη συνένωση. 2.4.33 Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους, υβριδικά κεφάλαια και λοιπές δανειακές υποχρεώσεις Αρχική αναγνώριση Οι υποχρεώσεις από έκδοση πιστωτικών τίτλων, υβριδικών κεφαλαίων και λοιπών δανειακών κεφαλαίων λογιστικοποιούνται αρχικά στην εύλογη αξία τους (έσοδο από την έκδοσή τους, μείον τα πραγματοποιηθέντα έξοδα έκδοσής τους). Μεταγενέστερη Επιμέτρηση Μετά την αρχική αναγνώριση, οι πιστωτικοί τίτλοι και τα δανειακά κεφάλαια λογιστικοποιούνται στο αποσβεσμένο κόστος. Όποια διαφορά, μεταξύ του εσόδου από την έκδοση (μείον το κόστος έκδοσης) και της αξίας αποπληρωμής, αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα για όλη τη διάρκεια των τίτλων με τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Οι υποχρεώσεις από τίτλους και δανειακά κεφάλαια του Ομίλου και της Τράπεζας περιλαμβάνουν μεσοπρόθεσμους τίτλους («EMTN»), ομολογιακά δάνεια από τιτλοποιήσεις δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος, υβριδικά κεφάλαια και κεφάλαια μειωμένης εξασφάλισης. Εάν ο Όμιλος και η Τράπεζα εξαγοράσουν τους δανειακούς τίτλους που έχουν εκδώσει, τότε οι τίτλοι ή τα κεφάλαια αποαναγνωρίζονται από την κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης και η διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας της 146 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 υποχρέωσης και της αναμενόμενης εκταμίευσης καταχωρείται στην κατάσταση αποτελεσμάτων. 2.4.34 Λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις, που αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος Οι λοιπές χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις όπως οι καταθέσεις τραπεζών και πελατών καταχωρούνται αρχικά στην εύλογη αξία και μεταγενέστερα επιμετρώνται στην αποσβεσμένη αξία τους. 2.4.35 Τιτλοποιήσεις Ο Όμιλος και η Τράπεζα τιτλοποιούν περιουσιακά στοιχεία ενεργητικού. Τα στοιχεία αυτά αγοράζονται από εταιρείες ειδικού σκοπού, οι οποίες εν συνεχεία εκδίδουν ομόλογα σε επενδυτές. Ο Όμιλος ενοποιεί τις εταιρείες ειδικού σκοπού, εάν ασκεί έλεγχο ή έχει διακρατήσει σημαντικό μέρος των κινδύνων τους. Στην περίπτωση αυτή, τα ομόλογα που εκδίδονται για το σκοπό της τιτλοποίησης περιουσιακών στοιχείων ενεργητικού εμφανίζονται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης στο απόσβεσμένο κόστος τους, εκτός εάν οι εκδοθέντες τίτλοι ιδιοκατέχονται. 2.4.36 Μετοχικό κεφάλαιο και ίδιες μετοχές Τα έξοδα αυξήσεως μετοχικού κεφαλαίου καταχωρούνται αφαιρετικά των Ιδίων Κεφαλαίων. Τα μερίσματα, που αναλογούν στις κοινές μετοχές, αναγνωρίζονται ως υποχρέωση κατά την περίοδο, στην οποία εγκρίνονται από την Ετήσια Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων της Τράπεζας. Τυχόν προμερίσματα αναγνωρίζονται αφαιρετικά στα ίδια κεφάλαια της Τράπεζας, όταν εγκριθούν από το Διοικητικό Συμβούλιο. Tο κόστος απόκτησης ιδίων μετοχών, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων απόκτησής τους, εμφανίζεται αφαιρετικά των ιδίων κεφαλαίων, μέχρι την ακύρωση ή την πώλησή τους. Τα κέρδη/ζημίες από την πώληση των ιδίων μετοχών συμπεριλαμβάνονται απευθείας στα Ίδια Κεφάλαια. Ο αριθμός των ιδίων μετοχών, που κατέχονται από τον Όμιλο, δεν μειώνει τον αριθμό των μετοχών, που βρίσκονται σε κυκλοφορία. Οι ίδιες μετοχές, που κατέχονται από την Τράπεζα δεν ενσωματώνουν δικαίωμα είσπραξης μερίσματος. Οι ειδικές διατάξεις βάσει των οποίων δεν επιτρέπεται η αγορά ιδίων μετοχών αναφέρονται στη Σημείωση 40. 2.4.37 Συναλλαγές συνδεδεμένων μερών Ως συνδεδεμένα μέρη στον Όμιλο και στην Τράπεζα νοούνται: α) τα μέλη Δ.Σ. και της Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου, ο Επικεφαλής του Εσωτερικού Ελέγχου του Ομίλου, η Επικεφαλής της Κανονιστικής Συμμόρφωσης του Ομίλου, καθώς και οι Διευθύνοντες Σύμβουλοι των σημαντικών θυγατρικών του Ομίλου, συλλογικά οι κατέχοντες καίριες Διοικητικές Θέσεις, β) τα οικογενειακά μέλη των προσώπων που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις, γ) οι εταιρείες οι οποίες συναλλάσσονται με την Τράπεζα, εφόσον η συνολική συμμετοχή σε αυτές (των προσώπων που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις καθώς και των οικογενειακών μελών τους) υπερβαίνει αθροιστικά το 20%, δ) οι θυγατρικές εταιρείες της Τράπεζας, ε) οι συγγενείς εταιρείες της Τράπεζας και 147 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 στ) οι κοινοπραξίες της Τράπεζας και ζ) το ΤΧΣ, που οι κοινές μετοχές που κατέχει στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας παρέχουν τα ειδικά δικαιώματα του άρθρου 10 του N. 3864/2010, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Όλες οι συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη διέπονται από τους συνήθεις όρους και συνθήκες αγοράς. 2.4.38 Υπηρεσίες θεματοφυλακής Ο Όμιλος και η Τράπεζα παρέχουν υπηρεσίες θεματοφυλακής προς τρίτους για πλήθος χρηματοοικονομικών προϊόντων. Οι υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνουν διαδικασίες όπως φύλαξη αξιών, εκκαθάριση και διακανονισμό χρηματιστηριακών συναλλαγών επί αξιών στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, διενέργεια εταιρικών πράξεων, είσπραξη εισοδήματος κτλ, για λογαριασμό ιδιωτών, εταιρειών και θεσμικών επενδυτών. Ο Όμιλος λαμβάνει έσοδα προμηθειών για την παροχή αυτών των υπηρεσιών. Τα προϊόντα θεματοφυλακής δεν αποτελούν στοιχεία ενεργητικού του Ομίλου και δεν αναγνωρίζονται στις χρηματοικονομικές καταστάσεις. Οι συγκεκριμένες υπηρεσίες ενέχουν μόνο λειτουργικούς κινδύνους, καθώς ο Όμιλος δεν παρέχει καμία εγγύηση για τις συγκεκριμένες επενδύσεις και συνεπώς δεν εκτίθενται σε πιστωτικό κίνδυνο. 2.4.39 Σύνταξη οικονομικών αναφορών ανά τομέα δραστηριότητας Ο Διευθύνων Σύμβουλος, υποστηριζόμενος από τα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ομίλου, θεωρείται ως ο Επικεφαλής Λήψης Επιχειρηματικών Αποφάσεων του Ομίλου για σκοπούς καθορισμού των επιχειρηματικών τομέων δραστηριότητας που παρακολουθούνται. Όλες οι διεταιρικές συναλλαγές μεταξύ των επιχειρηματικών τομέων διεξάγονται σε όρους αγοράς και οι συναλλαγές και τα υπόλοιπα μεταξύ των τομέων απαλείφονται εντός του εκάστοτε τομέα. 2.4.40 Συμψηφισμός χρηματοοικονομικών μέσων Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις συμψηφίζονται και το καθαρό ποσό παρουσιάζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, όταν και μόνο όταν, ο Όμιλος έχει ένα νομικά ισχυρό δικαίωμα συμψηφισμού των αναγνωρισμένων ποσών και προτίθεται να διακανονίσει το καθαρό ποσό ή να αναγνωρίσει την απαίτηση και να διακανονίσει την υποχρέωση ταυτόχρονα. 3 Σημαντικές λογιστικές παραδοχές και βασικές πηγές επιμέτρησης της αβεβαιότητας Κατά την εφαρμογή των λογιστικών αρχών του Ομίλου, οι οποίες περιγράφονται στη Σημείωση 2, απαιτείται από την Διοίκηση να κάνει κρίσεις, εκτιμήσεις και παραδοχές σχετικά με τη λογιστική αξία των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων που δεν είναι άμεσα εμφανή από άλλες πηγές. Οι εκτιμήσεις και οι σχετικές παραδοχές βασίζονται στην ιστορική εμπειρία και σε άλλους παράγοντες που θεωρούνται σχετικοί και επανεξετάζονται σε συνεχή βάση. Τα πραγματικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από αυτές τις εκτιμήσεις. Ο Όμιλος πιστεύει ότι οι κρίσεις, οι εκτιμήσεις και οι παραδοχές που χρησιμοποιούνται στην κατάρτιση ενοποιημένων και ατομικών οικονομικών καταστάσεων είναι κατάλληλες. 3.1 Σημαντικές κρίσεις κατά την εφαρμογή των λογιστικών αρχών του Ομίλου Ακολουθούν οι σημαντικές κρίσεις, πέραν εκείνων που αφορούν εκτιμήσεις (οι οποίες αναφέρονται διακριτά κατωτέρω), 148 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 της Διοίκησης κατά τη διαδικασία εφαρμογής των λογιστικών αρχών του Ομίλου, οι οποίες έχουν τη σημαντικότερη επίδραση στα ποσά που αναγνωρίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου (SICR): Ο Όμιλος και η Τράπεζα αξιολογούν κατά πόσο έχει πραγματοποιηθεί μια σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου από την αρχική αναγνώριση ενός χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου που υπόκειται σε πρόβλεψη απομείωσης, βασιζόμενοι σε ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια τα οποία περιλαμβάνουν σημαντικές κρίσεις της Διοίκησης. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα κριτήρια που εφαρμόζονται σχετική είναι η Σημείωση 4.2. Τμηματοποίηση χρηματοοικονομικών στοιχείων του ενεργητικού με παρόμοια χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου: Ο Όμιλος και η Τράπεζα κατατάσσουν τα ανοίγματα τους με βάση τα κοινά χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου, τόσο για την εκτίμηση της σημαντικής αύξησης του πιστωτικού κινδύνου (SICR) όσο και για την επιμέτρηση της πρόβλεψης απομείωσης των δανείων σε συλλογική βάση. Οι διαφορετικές κατηγορίες αποσκοπούν στο να εντοπίσουν τόσο τις διαφορές στις πιθανότητες αθέτησης (PDs) όσο και στα ποσοστά ανάκτησης σε περίπτωση αθέτησης. Η ομαδοποίηση των ανοιγμάτων επανεξετάζεται σε τριμηνιαία βάση, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ομάδες παραμένουν ομοιογενείς ως προς την ανταπόκριση τους στα κοινά χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου που έχουν εντοπιστεί. Επιλογή και προσαρμογή των μοντέλων αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς (ECL) της Τράπεζας: Ο Όμιλος και η Τράπεζα χρησιμοποιούν διάφορα μοντέλα για την εκτίμηση της πρόβλεψης απομείωσης. Κρίση εφαρμόζεται για τον εντοπισμό του καταλληλότερου μοντέλου για κάθε είδος περιουσιακού στοιχείου, καθώς και για τον προσδιορισμό των παραδοχών που χρησιμοποιούνται σε αυτά τα μοντέλα. Η πολυπλοκότητα των μοντέλων, καθώς και η εξάρτηση από παραδοχές οι οποίες έχουν παραχθεί από άλλα μοντέλα, είναι υψηλού βαθμού και συνεπώς τυχόν αλλαγές στις παραδοχές και τα δεδομένα (π.χ. εσωτερικές αξιολογήσεις πιστοληπτικής διαβάθμισης, υποδείγματα συμπεριφοράς κλπ.), καθώς και νέα ή αναθεωρημένα μοντέλα, ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά την πρόβλεψη απομείωσης. Τα μοντέλα διέπονται από το Πλαίσιο διαχείρισης και διακυβέρνησης μοντέλων της Τράπεζας και επικυρώνονται από τη Μονάδα Επικύρωσης Μοντέλων της Τράπεζας («MVU»), η οποία είναι ανεξάρτητη από τη διαδικασία ανάπτυξης μοντέλων. Η Μονάδα MVU αναφέρεται απευθείας στον Chief Risk Officer («CRO»). Για περισσότερες πληροφορίες, σχετική είναι η Σημείωση 4.2. Αναγνώριση αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης (ΑΦΑ): Η Διοίκηση αξιολογεί την ανακτησιμότητα της ΑΦΑ του Ομίλου και της Τράπεζας σε κάθε περίοδο αναφοράς. Η αναγνώριση της ΑΦΑ βασίζεται στην αξιολόγηση της Διοίκησης αναφορικά με την πιθανότητα εμφάνισης και την επάρκεια μελλοντικών φορολογητέων κερδών, μελλοντικούς αντιλογισμούς υφιστάμενων φορολογητέων προσωρινών διαφορών και τις εν ισχύ στρατηγικές φορολογικού σχεδιασμού. Στην περίπτωση της έλλειψης ιστορικότητας φορολογητέων κερδών, οι πλέον σημαντικές κρίσεις αφορούν στην αναμενόμενη μελλοντική κερδοφορία και στη δυνατότητα εφαρμογής του στρατηγικού φορολογικού σχεδιασμού. Η προαναφερόμενη αξιολόγηση πραγματοποιείται είτε με την εφαρμογή της ισχύουσας φορολογικής νομοθεσίας που σχετίζεται με τον συμψηφισμό των φορολογικών ζημιών εις νέο με κέρδη που παράγονται σε μελλοντικές περιόδους (π.χ. πέντε έτη) είτε με το άρθρο 27Α του Ν. 4172/2013 (νόμος περί αναβαλλόμενης φορολογικής ζημιάς), όπως ισχύει, το οποίο επιτρέπει στα πιστωτικά ιδρύματα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, και από το 2017 και μετά, να μετατρέπουν τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που προκύπτουν από: α) τις ζημίες τις προερχόμενες από το PSI, β) τις σωρευμένες προβλέψεις για πιστωτικές ζημίες που αναγνωρίστηκαν στις 30 Ιουνίου 2015 γ) τις ζημιές από την οριστική διαγραφή ή τη διάθεση δανείων και (δ) τις λογιστικές διαγραφές, οι οποίες τελικά θα οδηγήσουν σε τελικές διαγραφές και ζημίες από πωλήσεις, σε απαίτηση (Φορολογική πίστωση) από το Ελληνικό Δημόσιο. Για περισσότερες πληροφορίες, σχετική είναι η Σημείωση 35. Αποτίμηση επενδυτικών ακινήτων και αποθεμάτων της Τράπεζας: Η λογιστική αξία των επενδυτικών ακινήτων και η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία των αποθεμάτων προσδιορίζονται στην εύλογη αξία τους. Η εύλογη αξία εκτιμάται σε ετήσια 149 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 βάση από ανεξάρτητους επαγγελματίες εκτιμητές για το σύνολο των ακινήτων σημαντικής αξίας και για δείγμα για τα ακίνητα μη σημαντικής αξίας. Η Τράπεζα ορίζει ένα ακίνητο ως σημαντικής αξίας αν η λογιστική του αξία υπερβαίνει τα € 5 εκατ. Η εύλογη αξία των ακινήτων που δεν αξιολογούνται από ανεξάρτητους εκτιμητές προσδιορίζεται από την Τράπεζα χρησιμοποιώντας τεχνικές αναγωγής. Εάν η Τράπεζα εφάρμοζε διαφορετικό κατώτατο όριο για τον προσδιορισμό των ακινήτων σημαντικής αξίας ή διαφορετική τεχνική αναγωγής σε ακίνητα μη σημαντικής αξίας, η λογιστική αξία των εν λόγω ακινήτων μπορεί να ήταν σημαντικά διαφορετική. Αξιολόγηση απομείωσης συμμετοχικών τίτλων της Τράπεζας σε εταιρείες του Ομίλου: Η Τράπεζα αξιολογεί για απομείωση την αξία των επενδύσεων σε θυγατρικές, συγγενείς και κοινοπραξίες στις ατομικές οικονομικές καταστάσεις της, όπως περιγράφεται στη Σημείωση 2.4.7. Η Τράπεζα διενεργεί την αξιολόγηση της βάσει συγκεκριμένων δεικτών (π.χ. κεφαλαιοποίηση αγοράς, πολλαπλάσια κλπ.) και κατώτατα όρια, τα οποία η Διοίκηση πιστεύει ότι είναι εύλογα και υποστηρικτικά στο υπάρχον περιβάλλον της αγοράς. Ωστόσο, εάν είχαν εφαρμοστεί άλλα κριτήρια ή κατώτατα όρια, τα συμπεράσματα και η επιμέτρηση της αξιολόγησης για απομείωση θα ήταν διαφορετικά. 3.2 Βασικές πηγές εκτίμησης της αβεβαιότητας Οι ακόλουθες είναι βασικές εκτιμήσεις που η Διοίκηση έχει χρησιμοποιήσει κατά τη διαδικασία εφαρμογής των λογιστικών πολιτικών του Ομίλου και οι οποίες έχουν τη σημαντικότερη επίδραση στα ποσά που αναγνωρίζονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Προσδιορισμός σεναρίων, σταθμίσεων κάθε σεναρίου και των μακροοικονομικών παραγόντων: Για να επιτευχθεί ο στόχος της επιμέτρησης των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, ο Όμιλος και η Τράπεζα αξιολογούν μια σειρά πιθανών αποτελεσμάτων σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Δ.Π.Χ.Α. 9, εφαρμόζοντας τρία μακροοικονομικά σενάρια, δηλαδή το βασικό, το δυσμενές και το αισιόδοξο, με τρόπο που εξασφαλίζει ένα αμερόληπτο και σταθμισμένο βάσει πιθανοτήτων αποτέλεσμα. Κάθε ένα από τα προαναφερθέντα σενάρια βασίζεται στο ενδεδειγμένο μοντέλο μακροοικονομικής πρόβλεψης της Τράπεζας και στις παραδοχές της Διοίκησης σχετικά με τις μελλοντικές οικονομικές συνθήκες, όπως αυτές αποτυπώνονται στους μακροοικονομικούς παράγοντες, τους παράγοντες που σχετίζονται με τις συνθήκες της αγοράς καθώς και με τυχόν άλλους παράγοντες. Τυχόν μεταβολές στα σενάρια και τις σταθμίσεις αυτών, μεταβολές στο σύνολο μακροοικονομικών μεταβλητών αλλά και στις παραδοχές των συγκεκριμένων μεταβλητών, θα είχαν επίδραση στο ποσό της αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς. Εκτίμηση παραμέτρων πιστωτικού κινδύνου των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (ECL) σε συλλογική βάση: Οι υπολογισμοί αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς βασίζονται σε μια σειρά από παραμέτρους όπως, έκθεση κατά την αθέτηση («EAD»), πιθανότητα αθέτησης («PD»), ζημιά δεδομένης της αθέτησης («LGD»), συντελεστή μετατροπής («CCF»), κλπ., οι οποίες ενσωματώνουν την άποψη της Διοίκησης για τις μελλοντικές συνθήκες. Ο Όμιλος και η Τράπεζα καθορίζουν α) τις συνδέσεις μεταξύ των μακροοικονομικών σεναρίων και των οικονομικών δεδομένων, όπως τα επίπεδα ανεργίας και τις αξίες των εξασφαλίσεων, καθώς και β) τις επιδράσεις αυτών στις παραμέτρους κινδύνου. Τα μοντέλα πρόβλεψης κινδύνου ενσωματώνουν έναν αριθμό μεταβλητών, όπως το ΑΕΠ, την ανεργία κλπ, οι οποίες χρησιμοποιούνται ως ανεξάρτητες μεταβλητές έτσι ώστε η προβλεπτική ικανότητα των μοντέλων να είναι η βέλτιστη δυνατή. Στη Σημείωση 4.2 περιλαμβάνονται περισσότερες λεπτομέρειες, συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης ευαισθησίας του ECL σε αλλαγές στις εκτιμώμενες μελλοντικές πληροφορίες. Αξιολόγηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (ECL) σε ατομική βάση: Για τα δάνεια που αξιολογούνται για απομείωση αξίας σε ατομική βάση, ο Όμιλος και η Τράπεζα λαμβάνουν υπόψη όλα τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία κατά περίπτωση και η επιμέτρηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών καθορίζεται χρησιμοποιώντας την μέθοδο 150 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 προεξόφλησης ταμειακών ροών. Οι αναμενόμενες ταμειακές ροές βασίζονται στις εκτιμήσεις της Διοίκησης κατά την ημερομηνία σύνταξης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, αντανακλώντας λογικές και τεκμηριωμένες παραδοχές και προβλέψεις για μελλοντικές ανακτήσεις βάσει διαφόρων παραγόντων, όπως επιχειρηματικά σχέδια και διαθέσιμες ταμειακές ροές, ρευστοποίηση εξασφαλίσεων σε περιπτώσεις όπου είναι πιθανό ότι η ανάκτηση του ανεξόφλητου ποσού θα περιλαμβάνει ρευστοποίηση εξασφαλίσεων, την εύλογη αξία της εξασφάλισης την χρονική στιγμή της αναμενόμενης ρευστοποίησης, τα κόστη απόκτησης και πώλησης της εξασφάλισης κ.λπ. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές είναι πολύ ευαίσθητες στις παραδοχές που χρησιμοποιούνται κατά την εκτίμηση τους. Θα μπορούσε να υπάρξει ένα ευρύτερο φάσμα πιθανών παραδοχών για κάθε ατομική αξιολόγηση δανειακής έκθεσης. Κατά συνέπεια, δεν είναι εφικτό να ποσοτικοποιηθούν τα εύρη των δυνητικών αποτελεσμάτων για αυτό το είδος αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, λόγω της ποικίλης φύσης και των συνθηκών που σχετίζονται με αυτές τις παραδοχές και του ευρέος φάσματος των αβεβαιοτήτων που τις αφορούν. Αποτίμηση στην εύλογη αξία της ακίνητης περιουσίας: Η εύλογη αξία των ακινήτων καθορίζεται με βάση τις τρέχουσες τιμές στην αγορά παρόμοιων ακινήτων προσαρμοσμένες ανάλογα με την κατάσταση και την τοποθεσία του ακινήτου ή με βάση πρόσφατες αγοραπωλησίες που έχουν υλοποιηθεί και αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες. Οι τεχνικές προεξόφλησης ταμειακών ροών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό της εύλογης αξίας όταν δεν έχουν πραγματοποιηθεί πρόσφατες συναλλαγές, χρησιμοποιώντας τις τρέχουσες παραδοχές της αγοράς, όπως τα ενοίκια της αγοράς και τα επιτόκια. Οι υπολογισμοί της εύλογης αξίας διενεργούνται από ανεξάρτητους επαγγελματίες εκτιμητές με τα κατάλληλα προσόντα, οι οποίοι αξιολογούν πληροφορίες από διάφορες πηγές, όπως: α) τις τρέχουσες τιμές σε μια ενεργό αγορά για ακίνητα διαφορετικής φύσης, κατάστασης ή τοποθεσίας (ή με διαφορετικές συμβάσεις μίσθωσης ή άλλων συμβολαίων), προσαρμοσμένες ώστε να αντανακλούν αυτές τις διαφορές, β) τις πρόσφατες τιμές παρόμοιων ακινήτων σε λιγότερο ενεργές αγορές, με προσαρμογές που να αντανακλούν τυχόν μεταβολές των οικονομικών συνθηκών από την ημερομηνία των συναλλαγών που πραγματοποιήθηκαν σε αυτές τις τιμές και γ) τις προβλέψεις προεξόφλησης ταμειακών ροών με βάση αξιόπιστες εκτιμήσεις των μελλοντικών ταμειακών ροών, που προκύπτουν από τους όρους των υφιστάμενων συμβάσεων μίσθωσης και άλλων συμβάσεων και (όπου είναι δυνατόν) από εξωτερικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως τρέχοντα ενοίκια αγοράς για παρόμοια ακίνητα στην ίδια τοποθεσία και κατάσταση και χρησιμοποιώντας προεξοφλητικά επιτόκια που αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες αξιολογήσεις της αγοράς για την αβεβαιότητα ως προς το ύψος και το χρονοδιάγραμμα των ταμειακών ροών. Η αποτίμηση σε εύλογη αξία των ακινήτων έχει μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας, με ένα ευρύ φάσμα πιθανών αποτελεσμάτων σε όλους τους τύπους ακινήτων (δηλαδή σημαντικής αξίας, ακίνητα προκύπτοντα από δειγματοληψία ή από αναγωγή λόγω μη σημαντικής αξίας), επομένως δεν είναι εφικτό να ποσοτικοποιηθούν τα εύρη των δυνητικών αποτελεσμάτων λόγω μεταβολών των διαφόρων παραδοχών που χρησιμοποιήθηκαν στον υπολογισμό. 4 Διαχείριση Χρηματοοικονομικών Κινδύνων 4.1 Πλαίσιο Διαχείρισης Κινδύνων Η αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων αποτελεί τον κύριο παράγοντα του Πλαισίου Διαχείρισης Κινδύνων, προκειμένου ο Όμιλος και η Τράπεζα να εξασφαλίζουν βιώσιμες αποδόσεις για τους μετόχους τους. Η Διοίκηση διαθέτει σημαντικούς πόρους για τη συνεχή αναβάθμιση των πολιτικών, διαδικασιών, μεθόδων και υποδομών, ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές και τις οδηγίες της Επιτροπής της Βασιλείας για την Εποπτεία του Τραπεζικού Συστήματος. Η αναγνώριση και διαχείριση των κινδύνων που απορρέουν από τις δραστηριότητες του Ομίλου και της Τράπεζας αποτελεί προτεραιότητα για τον σχεδιασμό της επιχειρηματικής στρατηγικής της. Για τον σκοπό αυτό, έχει διαμορφωθεί ένα πλαίσιο για τη συνετή διαχείριση των κινδύνων. 151 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Η Διοίκηση έχει υιοθετήσει πρακτικές σχετικά με τη διακυβέρνηση της διαχείρισης κινδύνων, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις σχετικές οδηγίες και κανονιστικές απαιτήσεις όπως έχουν τεθεί από την Επιτροπή της Βασιλείας για την Εποπτεία του Τραπεζικού Συστήματος, την Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (ΕΤΑ), την Ευρωπαϊκή Κεντρική Αρχή, την Τράπεζα της Ελλάδος και την Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (ΕΚ), συμπεριλαμβανομένων και όλων των αποφάσεων των αρμόδιων αρχών που εποπτεύουν τις θυγατρικές εταιρίες του Ομίλου. Το Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.) είναι επιφορτισμένο με την ευθύνη της κατάρτισης και επίβλεψης του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων. Το Δ.Σ. διασφαλίζει την κατάρτιση ενός κατάλληλου πλαισίου διαχείρισης κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών και της στρατηγικής, θέτοντας αποδεκτά όρια κινδύνου και διαμορφώνοντας παράλληλα ένα κατάλληλο εσωτερικό περιβάλλον, ώστε κάθε εργαζόμενος του Ομίλου και της Τράπεζας να γνωρίζει τη φύση των κινδύνων που συνδέονται με την άσκηση των καθηκόντων του. Ειδικότερα, το Δ.Σ. έχει συστήσει την Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων με πρωταρχικό ρόλο την επίβλεψη της διαχείρισης των κινδύνων σε επίπεδο Ομίλου. Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων Η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων (ΕΔΚ) είναι υπεύθυνη για την άσκηση των καθηκόντων της με γνώμονα την υποβοήθηση του έργου του Διοικητικού Συμβουλίου ως προς τα εξής: ύπαρξη κατάλληλης στρατηγικής για τους κινδύνους που αναλαμβάνονται, προσδιορισμός ορίων καθώς και του επιπέδου διάθεσης ανάληψης κινδύνου, όπως επίσης και η επίβλεψη της εφαρμογής των ανωτέρω, καθιέρωση αρχών και κανόνων που διέπουν τη διαδικασία διαχείρισης κινδύνων ως προς τον εντοπισμό, την αξιολόγηση, την επιμέτρηση, την παρακολούθηση, τον έλεγχο και τον περιορισμό των κινδύνων, κατάρτιση του εσωτερικού συστήματος διαχείρισης κινδύνων και ενσωμάτωση των κατάλληλων πολιτικών διαχείρισης κινδύνων στη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων, συμμόρφωση του Ομίλου και της Τράπεζας, μέσω αυστηρών και αξιόπιστων διαδικασιών, με τις απαιτήσεις του θεσμικού πλαισίου που διέπει τη λειτουργία διαχείρισης κινδύνων. Επιπλέον, η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων παρακολουθεί την ανεξαρτησία, την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας του Τομέα Διαχείρισης Κινδύνων της Τράπεζας και του Ομίλου. Η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων συστάθηκε με απόφαση του Δ.Σ. σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ΠΔΤΕ 2577/9.3.2006. Η ΕΔΚ αποτελείται από μη εκτελεστικά μέλη του Δ.Σ. που διαθέτουν τις κατάλληλες γνώσεις, ικανότητες και εξειδίκευση, ώστε να κατανοούν και να παρακολουθούν την στρατηγική διαχείρισης κινδύνων του ιδρύματος. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής ορίζεται από το Δ.Σ. και οφείλει να διαθέτει σημαντική εμπειρία στην εμπορική τραπεζική, και κατά προτίμηση στη διαχείριση κινδύνων και κεφαλαιακών απαιτήσεων, καθώς και εξοικείωση με το τοπικό και διεθνές κανονιστικό πλαίσιο. Ο εκπρόσωπος του Ταμείου Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) συμμετέχει στη σύνθεση της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων με πλήρη δικαιώματα ψήφου. Παρίστανται επίσης παρατηρητές από το Monitoring Trustee. Αποστολή της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων είναι: να μεριμνά ώστε ο Όμιλος και η Τράπεζα να διαθέτουν σαφώς ορισμένη στρατηγική διαχείρισης κινδύνων και διάθεσης ανάληψης κινδύνων. Η διάθεση ανάληψης κινδύνων του Ομίλου και της Τράπεζας θα πρέπει να διαρθρώνεται μέσα από μία σειρά ποσοτικών και ποιοτικών θέσεων για συγκεκριμένες κατηγορίες κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων ειδικών αποδεκτών επιπέδων (ανά χαρτοφυλάκιο, τομέα, γεωγραφική περιοχή, φερεγγυότητα, κ.λπ.), 152 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 να διασφαλίζει την αποτελεσματική κάλυψη όλων των ειδών κινδύνου (συμπεριλαμβανομένου και του λειτουργικού κινδύνου) που συνδέονται με τη δραστηριότητα του Ομίλου και της Τράπεζας, να διασφαλίζει ότι η διάθεση ανάληψης κινδύνου του Ομίλου και της Τράπεζας επικοινωνείται με σαφήνεια σε όλη την Τράπεζα και τις θυγατρικές της και ότι αποτελεί τη βάση διαμόρφωσης των πολιτικών διαχείρισης κινδύνων και των ορίων κινδύνου, σε επίπεδο Ομίλου και Τράπεζας, να διασφαλίζει τον ενοποιημένο έλεγχο διαχείρισης κινδύνων, την εξειδικευμένη αντιμετώπισή τους και τον αναγκαίο συντονισμό σε επίπεδο Τράπεζας και Ομίλου. Η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων συνέρχεται με πρόσκληση του Προέδρου της οποτεδήποτε κρίνεται απαραίτητο για την επίτευξη της αποστολής της, και σε κάθε περίπτωση τουλάχιστον μία (1) φορά τον μήνα. Τα μέλη της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων έχουν δικαίωμα να ζητήσουν γραπτώς τη σύγκληση της Επιτροπής Διαχείρισης Κινδύνων για τη συζήτηση συγκεκριμένων θεμάτων. Διαχείριση Κινδύνων Ομίλου Η Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου είναι ανεξάρτητη από τις υπόλοιπες μονάδες του Ομίλου και της Τράπεζας, οι οποίες προβαίνουν σε δραστηριότητες που παράγουν έσοδο ή/και είναι υπεύθυνες για τη διενέργεια συναλλαγών. Η μονάδα αυτή έχει αρμοδιότητες Διαχείρισης Κινδύνων και Ελέγχου Πιστωτικού Κινδύνου σύμφωνα με την ΠΔΤΕ 2577/09.03.2006 και τον Ν. 4261/2014. Η Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου είναι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό, την κατάρτιση και την εφαρμογή των πολιτικών του Ομίλου και της Τράπεζας που αφορούν τη διαχείριση κινδύνων και την κεφαλαιακή επάρκεια, σύμφωνα με τις οδηγίες του Διοικητικού Συμβουλίου, και καλύπτει όλο το εύρος των δραστηριοτήτων του Ομίλου και της Τράπεζας για όλα τα είδη κινδύνων. Η Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου υπόκειται στον έλεγχο της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου του Ομίλου όσον αφορά στην επάρκεια και αποτελεσματικότητα του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων (πολιτικές, μεθοδολογίες και διαδικασίες). Ο Υπεύθυνος Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου (CRO), Επικεφαλής της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου, συμμετέχει σε όλες τις βασικές εκτελεστικές επιτροπές, συμπεριλαμβανομένης και της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ομίλου, και αναφέρεται τόσο στην Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων όσο και στον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Τράπεζας, με απευθείας πρόσβαση στον Πρόεδρο της ΕΔΚ όποτε κρίνεται απαραίτητο. Ο CRO διατηρεί δικαίωμα αρνησικυρίας στην Ανώτατη Επιτροπή Πιστοδοτήσεων, καθώς και στην Επιτροπή Recovery Credit και Διαχείρισης Ενεργητικού και Παθητικού. Το Διοικητικό Συμβούλιο ορίζει τoν CRO μετά από εισήγηση της Επιτροπής Κινδύνου και ο διορισμός ή η αντικατάσταση μετά την έγκριση της Επιτροπής Κινδύνου γνωστοποιείται στην Τράπεζα της Ελλάδος και τον ΕΜΕ. To Μάρτιο του 2019, η εκσυγχρονισμένη και αναμορφωμένη οργανωτική δομή της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων ολοκληρώθηκε πλήρως, στοχεύοντας σε μια πιο δομημένη προσέγγιση της διαχείρισης κινδύνων με σταθερό ισορροπημένο και ολοκληρωμένο τρόπο. Επιπρόσθετα, η αναθεωρημένη δομή είναι ορθότερα ευθυγραμμισμένη με τους στρατηγικούς στόχους της Τράπεζας, λαμβάνοντας υπόψη το επικερδές και βιώσιμο επιχειρησιακό μοντέλο, την βελτιστοποίηση της κατανομής κεφαλαίου, την ενδυνάμωση της παρακολούθησης των κινδύνων, των μηχανισμών ελέγχου και την υιοθέτηση ανώτερων προτύπων διακυβέρνησης όπως και την ικανοποίηση των κανονιστικών απαιτήσεων και εποπτείας. Λαμβάνοντας υπόψη την αποστολή και τους στόχους της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων, δημιουργήθηκε η παρακάτω δομή τεσσάρων πυλώνων, με ξεκάθαρες και καθορισμένες λειτουργίες και αρμοδιότητες που αποτελείται από: 153 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Risk Balance sheet & capital planning Control Analytics Επιπλέον, σε ευθυγράμμιση με την πρωτοβουλία της Τράπεζας για ευρύτερη ενδυνάμωση του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου, καθιερώθηκε ο ρόλος του Segment Controller με διακριτή γραμμή αναφοράς στον CRO (segment Head). Οι κυριότερες αρμοδιότητες της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου είναι οι εξής: Συντάσσει, αξιολογεί και εισηγείται στον CRO τροποποιήσεις αναφορικά με το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων για τις δραστηριότητες του Ομίλου, σύμφωνα με τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές, καθώς και τις νομικές, κανονιστικές και εποπτικές απαιτήσεις. Διασφαλίζει την επικαιροποίηση του πλαισίου τουλάχιστον σε ετήσια βάση ή εκτάκτως σε περίπτωση (α) μεταβολών στη στρατηγική ή στο επιχειρηματικό μοντέλο του Ομίλου, ή (β) μεταβολών του κανονιστικού πλαισίου, του επιχειρηματικού περιβάλλοντος ή/και των μακροοικονομικών συνθηκών. Ειδικότερα, η Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου καταρτίζει την στρατηγική, τις πολιτικές και τις διαδικασίες αναφορικά με τα εξής: τον εντοπισμό, την αξιολόγηση, την επιμέτρηση, τη διαχείριση/έλεγχο, την παρακολούθηση και την αναφορά δυνητικών και πραγματικών εκθέσεων σε κινδύνους, τον προσδιορισμό, την κατανομή και παρακολούθηση των κατάλληλων ορίων κινδύνου (π.χ. του πιστωτικού κινδύνου, του κινδύνου αγοράς, κινδύνου ρευστότητας, και του λειτουργικού κινδύνου), σε συνεργασία με τις σχετικές Επιτροπές και Μονάδες του Ομίλου, τους στόχους κεφαλαιακής διαχείρισης, παρακολουθεί την εφαρμογή του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων, συμπεριλαμβανομένης της στρατηγικής κινδύνου και κεφαλαιακής επάρκειας, καθώς και των κανονιστικών απαιτήσεων και των κατευθύνσεων της Διοίκησης, παρακολουθεί την τήρηση του εγκεκριμένου πλαισίου διάθεσης ανάληψης κινδύνου σε συνεχή βάση, επιβλέπει την ευθυγράμμιση της Στρατηγικής Διαχείρισης Κινδύνου & Κεφαλαιακής Επάρκειας με το Επιχειρηματικό Σχέδιο, το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης, το Σχέδιο Χρηματοδότησης, τον Προϋπολογισμό, την Εσωτερική Διαδικασία Αξιολόγησης Επάρκειας Ρευστότητας (ΕΔΑΕΡ) , την Εσωτερική Διαδικασία Αξιολόγησης Κεφαλαιακής Επάρκειας (ΕΔΑΚΕ) και το Σχέδιο Ανάκαμψης, καταρτίζει, εφαρμόζει, παρακολουθεί και υποβάλλει αναφορές σχετικά με την Εσωτερική Διαδικασία Αξιολόγησης Κεφαλαιακής Επάρκειας (ΕΔΑΚΕ), και την Εσωτερική Διαδικασία Αξιολόγησης Επάρκειας Ρευστότητας (ΕΔΑΕΡ) του Ομίλου, ορίζει και υποβάλλει αναφορές σχετικά με τις απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας του Πυλώνα Ι (π.χ. πιστωτικός κίνδυνος, κίνδυνος αγοράς και λειτουργικός κίνδυνος), καταγράφει και υποβάλλει αναφορές σχετικά με τις κανονιστικές γνωστοποιήσεις κεφαλαιακής επάρκειας και διαχείρισης κινδύνων του Πυλώνα ΙΙΙ, 154 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 επιβλέπει την κατάρτιση και εναρμόνιση των πλαισίων διαχείρισης κινδύνων των θυγατρικών με το πλαίσιο και τις πρακτικές διαχείρισης κινδύνων του Ομίλου, καλλιεργεί την ευαισθητοποίηση σχετικά με την έκθεση σε κινδύνους, προάγει τη νοοτροπία διαχείρισης κινδύνων και υποστηρίζει όλες τις μονάδες του Ομίλου σε θέματα κινδύνου, συμμετέχει στην κατάρτιση της Πιστωτικής Πολιτικής του Ομίλου και της Τράπεζας, καθοδηγεί και συντονίζει τον σχεδιασμό και την εκτέλεση ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων φερεγγυότητας και ρευστότητας που πραγματοποιούνται σε επίπεδο Ομίλου, διενεργεί περιοδικές ή/και προσωρινές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων βάσει βασικού και δυσμενούς σεναρίου, προσαρμοσμένων στη φύση και στο εύρος των εργασιών του Ομίλου για όλα τα είδη κινδύνου, καταρτίζει και επικυρώνει μοντέλα απομείωσης δανείων (σύμφωνα με το πλαίσιο του ΔΠΧΑ 9), καταρτίζει τα Μοντέλα Τιμολόγησης έναντι Κινδύνου. Ο καθορισμός ενός εσωτερικού ελάχιστου ποσοστού απόδοσης (internal hurdle rate) για κάθε επενδυτική απόφαση (δάνειο) θα είναι καθοριστικής σημασίας για την Τράπεζα, και θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της για βιώσιμη κερδοφορία και καλύτερη κατανόηση των υποκείμενων κινδύνων. αξιολογεί νέα προϊόντα και δραστηριότητες ή σημαντικές αλλαγές στα ήδη υπάρχοντα πριν την υλοποίησή τους. Η Διαχείριση Κινδύνων Ομίλου αποτελείται από τις ακόλουθες μονάδες με τις παρακάτω λειτουργίες και κύριες αρμοδιότητες: Risk Έχει την ευθύνη για το σχεδιασμό του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων (πολιτικές, μεθοδολογίες, μοντέλα και διαδικασίες), που απορρέουν από πιστωτικά ανοίγματα, τα καλύμματα δανείων και τους κινδύνους αγοράς & ρευστότητας και διαχείρισης στοιχείων Ενεργητικού και Παθητικού (ALM). Με αυτό το στόχο, η Μονάδα χρησιμοποιεί κατάλληλες μεθόδους, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης υποδειγμάτων (models) για την πρόβλεψη, αναγνώριση, μέτρηση & παρακολούθηση των προαναφερθέντων κινδύνων. Επιπρόσθετα, έχει την ευθύνη για την παροχή ενημέρωσης αναφορικά με την εξέλιξη των εν λόγω κινδύνων προς τις αρμόδιες Επιτροπές και τη Διοίκηση του Ομίλου σε τακτική βάση καθώς επίσης και στις εποπτικές αρχές. Balance Sheet & Capital Planning Έχει την ευθύνη για την υποστήριξη της διαμόρφωσης και της υλοποίησης της στρατηγικής για την αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων, τη βελτιστοποίηση του ισολογισμού και την επίτευξη των επιχειρηματικών στόχων του Ομίλου, μέσω: - της ανάπτυξης, τήρησης και διάχυσης ενός αποτελεσματικού πλαισίου διάθεσης ανάληψης κινδύνων [risk appetite framework] σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Επιτροπής Κινδύνων και του Δ.Σ. - της εφαρμογής ολοκληρωμένου πλαισίου για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του κεφαλαιακού προγραμματισμού - της προετοιμασίας και της διενέργειας τακτικών ασκήσεων προσομοίωσης καταστάσεων κρίσης [stress-testing] - της μέτρησης, παρακολούθησης και διαχείρισης των κεφαλαιακών απαιτήσεων που προκύπτουν από τη λειτουργική δραστηριότητα της Τράπεζας και των θυγατρικών της. 155 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Analytics Έχει την ευθύνη για την ανάλυση και υποστήριξη του πλαισίου των στρατηγικών αποφάσεων της Τράπεζας μέσω ποσοτικών και ποιοτικών εργαλείων και εφαρμογών, με στόχο τόσο την αντιμετώπιση των διάφορων προκλήσεων που ανακύπτουν στο ευρύτερο πλαίσιο λειτουργίας του Group Risk Management όσο και την υιοθέτηση κουλτούρας προσαρμοσμένης σε όρους κινδύνων αποδοτικότητας. Η μονάδα Analytics, συντονίζει και παρακολουθεί έργα υπό την ευθύνη των Μονάδων Group Risk Management. Υποστήριξη των Μονάδων του Group Risk Management σχετικά με τη διαθεσιμότητα και ποιότητα των δεδομένων διαχείρισης κινδύνων σε επίπεδο Τράπεζας & Ομίλου. Control Έχει την ευθύνη για την αναγνώριση, παρακολούθηση και αξιολόγηση όλων των ειδών κινδύνων (πιστωτικός, αγοράς, λειτουργικός, ρευστότητας κλπ.) που απορρέουν από τις δραστηριότητες της Τράπεζας, μέσω της σχεδίασης, ανάπτυξης, εφαρμογής και αξιολόγησης ενός επαρκούς Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (Internal Control System) και με στόχο τη διασφάλιση της ασφαλούς και αποτελεσματικής λειτουργίας της Τράπεζας και της επίτευξης των επιχειρηματικών της στόχων. Η Μονάδα συνεργάζεται με τους Segment Controllers για την επίτευξη των παραπάνω στόχων. Επιπλεον εχει την ευθύνη για το σχεδιασμό, την εξειδίκευση και υλοποίηση αποτελεσματικού πλαισίου διαχείρισης των αναλαμβανόμενων λειτουργικών κινδύνων (πολιτικών, μεθοδολογιών και διαδικασιών) με βάση τη Στρατηγική Διαχείρισης Κινδύνων του Ομίλου και τις εκάστοτε απαιτήσεις των εποπτικών αρχών. Επισης είναι υπεύθυνη για το σχεδιασμό και την υλοποίηση της αξιολόγησης και επισκόπησης του πιστωτικού κινδύνου του χορηγητικού χαρτοφυλακίου του Ομίλου. Συστηματική αξιολόγηση (Credit Review) των πιστωτικών ορίων σε σχέση με το ύψος, τη μορφή των αναλαμβανόμενων κινδύνων ανά πιστούχο (ή όμιλο πιστούχων) και την Πιστωτική Πολιτική καθώς και επισκόπηση της αποτελεσματικής παρακολούθησης του πιστωτικού κινδύνου μέσω δειγματοληπτικών ελέγχων. Επιπλέον, το Control, μέσω της Μονάδας Επικύρωσης Υποδειγμάτων, είναι υπεύθυνο για τη διενέργεια ανεξάρτητων αξιολογήσεων των υποδειγμάτων της Τράπεζας, προκειμένου να επικυρωθεί η αξιοπιστία, η ακρίβεια και η αποτελεσματικότητά τους. Το πεδίο εφαρμογής της επικύρωσης περιλαμβάνει υποδείγματα πιστωτικού κινδύνου, λειτουργικού κινδύνου, κινδύνου αγοράς και ρευστότητας, κινδύνου επιτοκίου, καθώς και άλλα υποδείγματα που χρησιμοποιούνται από την Τράπεζα. Οι αξιολογήσεις προτεραιοποιούνται στα πλαίσια του Ετήσιου Πλάνου Επικύρωσης Υποδειγμάτων, το οποίο εγκρίνεται από την Επιτροπή Εποπτείας Υποδειγμάτων. Οι εκθέσεις επικύρωσης υποδειγμάτων με τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων επικύρωσης, συμπεριλαμßανομένων των αντίστοιχων ευρημάτων και συστάσεων, υποβάλλονται προς έγκριση στην Επιτροπή Εποπτείας Υποδειγμάτων. Segment Controller Ο Segment Controller είναι υπεύθυνος να εμφυσήσει την κουλτούρα της διαχείρισης λειτουργικού κινδύνου και να διασφαλίσει την ανάπτυξη ενός επαρκούς Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (Internal Control System) εντός του τομέα ευθύνης του, στοχεύοντας στην επίτευξη της λειτουργικής αρτιότητας και την αποκατάσταση των ελλείψεων των μηχανισμών ελέγχου. Επιπρόσθετα ο Segment Controller επισκοπεί, συμπληρώνει και σχολιάζει τις αξιολογήσεις λειτουργικού κινδύνου των unit Controllers. Επίσης, ο Segment Controller παρέχει τακτικές και ad hoc αναφορές στον CRO (segment Head) σχετικά με τα χαρακτηριστικά του λειτουργικού κινδύνου του τομέα αρμοδιότητας του και τρόπους αντιμετώπισης προκειμένου να αποκατασταθούν σημεία κινδύνων και ελέγχων. 156 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Γραφείο CRO Έχει την ευθύνη για την υποστήριξη και την παρακολούθηση των εργασιών υπό την άμεση ευθύνη του CRO και σε επιίπεδο Διαχείρισης Κινδύνων Ομίλου.. Η μονάδα επιπρόσθετα αναλαμβάνει και συντονίζει εργασίες της Γραμματείας Επιτροπής Κινδύνων Διοικητικού Συμβουλίου (BoD Risk Committee). Επιτροπές Επιτροπή Σεναρίων Αγοράς: Η Επιτροπή Σεναρίων Αγοράς ελέγχει και εγκρίνει σενάρια καθώς και τους συντελεστές στάθμισής τους που αντλούνται από τη μονάδα Οικονομικής Στρατηγικής & Επενδύσεων. Επιπλέον, ελέγχει και εγκρίνει προσωρινές αναπροσαρμογές των παραμέτρων πιστωτικού κινδύνου. Επιτροπή Προβλέψεων: Η Επιτροπή Προβλέψεων είναι αρμόδια για την έγκριση του εξόδου των τριμηνιαίων προβλέψεων των δανείων και απαιτήσεων από πελάτες της Τράπεζας και, εφόσον χρειάζεται, του Ομίλου, όπως προκύπτει από την εφαρμογή των πολιτικών και διαδικασιών της Τράπεζας που διέπουν τη διαδικασία λήψης εξατομικευμένων και συλλογικών προβλέψεων έναντι πιστωτικού κινδύνου. Η Επιτροπή Προβλέψεων είναι επίσης επιφορτισμένη με την υποχρέωση να διενεργεί περιοδικούς ελέγχους, σε τουλάχιστον ετήσια βάση, των πολιτικών και μεθοδολογιών (παραμέτρων, σεναρίων, σταθμίσεων σεναρίων, κ.λπ.) που εφαρμόζει η Τράπεζα για τον υπολογισμό των προβλέψεων. Τέλος, η Επιτροπή Προβλέψεων είναι αρμόδια για τα κάτωθι: α) παρακολούθηση της αναταξινόμησης των ανοιγμάτων [PE - εξυπηρετούμενα ανοίγματα / FPE -εξυπηρετούμενα ανοίγματα υπό ρύθμιση / NPE - μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα / FNPE - μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα υπό ρύθμιση], όπως προκύπτουν από την εφαρμογή των πολιτικών και διαδικασιών του Ομίλου και της Τράπεζας, β) εξέταση και έγκριση κάθε αιτήματος εξαίρεσης από τη σχετική εξαίρεση / παρέκκλιση της ταξινόμησης που της προωθείται από τις Επιχειρηματικές Μονάδες. Επιτροπή Εποπτείας Υποδειγμάτων: Η Επιτροπή Εποπτείας Υποδειγμάτων, αποτελούμενη από μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής και υπό την προεδρία του CRO, είναι κυρίως υπεύθυνη για την εφαρμογή του πλαισίου διαχείρισης και διακυβέρνησης υποδειγμάτων και την αξιολόγηση και έγκριση σχετικών θεμάτων. Ειδικότερα, η Επιτροπή Εποπτείας Υποδειγμάτων αξιολογεί και εγκρίνει το πλαίσιο ανάπτυξης υποδειγμάτων, την έναρξη της ανάπτυξης νέων υποδειγμάτων, καθώς και τη χρήση αλλά και την ανάγκη πιθανής κατάργησης/αντικατάστασης υφιστάμενων υποδειγμάτων. Επίσης, αξιολογεί και εγκρίνει το Πλαίσιο Επικύρωσης Υποδειγμάτων, το Ετήσιο Πλάνο Επικύρωσης Υποδειγμάτων και τις αξιολογήσεις επικύρωσης υποδειγμάτων που υποβάλλονται από τη Μονάδα Επικύρωσης Υποδειγμάτων και παρακολουθεί την τήρηση του χρονοδιαγράμματος για την υλοποίηση των σχετικών προτεινόμενων ενεργειών. 157 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 4.2 Πιστωτικός κίνδυνος Ο πιστωτικός κίνδυνος ορίζεται ως ο ενδεχόμενος κίνδυνος αδυναμίας ενός πιστούχου της Τράπεζας ή θυγατρικής ή αντισυμβαλλομένου του Ομίλου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του σύμφωνα με τους συμφωνηθέντες όρους και προϋποθέσεις. Ο πιστωτικός κίνδυνος είναι ο σημαντικότερος κίνδυνος για τον Όμιλο και την Τράπεζα, ως εκ τούτου η αποτελεσματική παρακολούθηση και η συνεχής διαχείρισή του αποτελούν πρώτη προτεραιότητα για την Ανώτατη Διοίκηση. Η συνεχής ανάπτυξη των υποδομών, των συστημάτων και μεθοδολογιών με στόχο την ποσοτικοποίηση και την εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την έγκαιρη και αποτελεσματική υποστήριξη της Διοίκησης και των επιχειρηματικών μονάδων στη λήψη αποφάσεων, τη διαμόρφωση πολιτικής και τη συμμόρφωση με τις εποπτικές απαιτήσεις. Η έκθεση του Ομίλου και της Τράπεζας στον πιστωτικό κίνδυνο απορρέει κυρίως από τις πιστοδοτήσεις της εταιρικής και λιανικής τραπεζικής, διάφορες επενδύσεις, εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές, συναλλαγές σε παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα, καθώς και από τον διακανονισμό συναλλαγών. Το ύψος του κινδύνου που συνδέεται με τα εν λόγω πιστωτικά ανοίγματα εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων οι γενικότερες οικονομικές συνθήκες, οι εξελίξεις στην αγορά, η οικονομική κατάσταση του πιστούχου, το ποσό, το είδος, η διάρκεια της έκθεσης, και η ύπαρξη εξασφαλίσεων και άλλων εγγυήσεων. Η εφαρμογή της πιστωτικής πολιτικής που ενσωματώνει τις αρχές της διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου του Ομίλου και της Τράπεζας, εξασφαλίζει την αποτελεσματική και ενιαία παρακολούθησή του. Η Διοίκηση εφαρμόζει μία ενιαία πολιτική και πρακτική αναφορικά με τις διαδικασίες πιστωτικής αξιολόγησης, έγκρισης, ελέγχου και παρακολούθησης. Όλα τα πιστωτικά όρια αναθεωρούνται ή/και ανανεώνονται τουλάχιστον ετησίως και προσδιορίζονται οι αρμόδιες υπηρεσίες έγκρισης βάσει του μεγέθους και της κατηγορίας της συνολικής έκθεσης στον πιστωτικό κίνδυνο που αναλαμβάνει ο Όμιλος και η Τράπεζα για κάθε πιστούχο ή ομάδα συνδεδεμένων πιστούχων (αρχή του ενιαίου οφειλέτη). Η Διοίκηση έχει καθιερώσει μία διαδικασία ελέγχου ποιότητας πιστοδοτήσεων με στόχο τον έγκαιρο εντοπισμό ενδεχόμενων μεταβολών της πιστοληπτικής ικανότητας των αντισυμβαλλομένων, καθώς επίσης και τακτικού ελέγχου των εξασφαλίσεων. Τα όρια των αντισυμβαλλομένων προσδιορίζονται μέσω ενός συστήματος διαβάθμισης του πιστωτικού κινδύνου, το οποίο αποδίδει σε κάθε αντισυμβαλλόμενο μία συγκεκριμένη διαβάθμιση κινδύνου (rating). Οι διαβαθμίσεις κινδύνου αναθεωρούνται τακτικά. Η διαδικασία ελέγχου ποιότητας των πιστοδοτήσεων δίνει τη δυνατότητα στη Διοίκηση να αξιολογεί την ενδεχόμενη ζημία που απορρέει από τους κινδύνους στους οποίους είναι εκτεθειμένη, και να λαμβάνει διορθωτικά μέτρα. Ανάλυση Κινδύνου Συγκέντρωσης Ο κίνδυνος συγκέντρωσης μπορεί να προκύψει από έλλειψη διασποράς των χαρτοφυλακίων, όπως είναι ο κίνδυνος συγκέντρωσης σε μεγάλους οφειλέτες, κλάδους της οικονομίας, γεωγραφικές περιοχές και είδη εξασφαλίσεων. Η Διοίκηση παρακολουθεί τον κίνδυνο συγκέντρωσης σε τακτική βάση, μέσω ενός πλαισίου αναφορών για την σχετική ενημέρωση της ανώτερης Διοίκησης και των εποπτικών αρχών. Επιπλέον της παρακολούθησης των εποπτικών ορίων, η Τράπεζα έχει ορίσει εσωτερικά όρια βάσει του Πλαισίου Διάθεσης Ανάληψης Κινδύνου, τα οποία αναθεωρούνται ετησίως. Κίνδυνος Χώρας Ο κίνδυνος χώρας αντανακλά τη ζημία που προκύπτει από την μακροοικονομική αστάθεια, κοινωνικά γεγονότα ή πολιτική 158 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αβεβαιότητα σε μία χώρα, συμπεριλαμβανομένων των κρατικοποιήσεων, της απαλλοτρίωσης και της αναδιάρθρωσης χρέους, που επηρεάζουν τα κέρδη ή/και το κεφάλαιο του ομίλου και της Τράπεζας. Ο κίνδυνος αυτός περιλαμβάνει τον κίνδυνο κράτους, τον κίνδυνο μεταβίβασης, και τον πολιτικό κίνδυνο. Η Διοίκηση έχει ορίσει εσωτερικά όρια χώρας βάσει του Πλαισίου Διάθεσης Ανάληψης Κινδύνου, τα οποία αναθεωρούνται ετησίως. Πιστωτικός Κίνδυνος Αντισυμβαλλομένου Ο πιστωτικός κίνδυνος αντισυμβαλλομένου (ΠΚΑ) ορίζεται ως ο κίνδυνος αθέτησης από πλευράς του αντισυμβαλλομένου μίας συναλλαγής, πριν τον οριστικό διακανονισμό των ταμειακών ροών της συναλλαγής αυτής. Αφορά σε παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα, τις πράξεις επαναγοράς, τις πράξεις δανειοδότησης ή δανειοληψίας κινητών αξιών ή αγαθών, τις πράξεις μακράς περιόδου διακανονισμού και τις πράξεις δανεισμού σε λογαριασμό περιθωρίου ασφάλισης. Για την αποτελεσματική διαχείριση του ΠΚΑ, η Διοίκηση διαθέτει διαδικασίες και κατευθυντήριες γραμμές για τον προσδιορισμό, την αναθεώρηση και την παρακολούθηση των πιστωτικών ορίων, καθώς και των ορίων συγκέντρωσης που τίθενται βάσει της διαβάθμισης του αντισυμβαλλομένου. Τα όρια τίθενται είτε σε ονομαστικά ποσά είτε σε μονάδες κινδύνου (πιστωτικό ισοδύναμο), αναλόγως της συναλλαγής, και αναθεωρούνται τουλάχιστον ετησίως. Η παρακολούθηση της χρήσης των πιστωτικών ορίων των αντισυμβαλλομένων γίνεται σε καθημερινή βάση. Για την αποτελεσματική διαχείριση του ΠΚΑ, και αναφορικά με τις τεχνικές περιορισμού του πιστωτικού κινδύνου, η Διοίκηση έχει συνάψει συμβάσεις με τους αντισυμβαλλομένους της όπως ISDA Master Agreements, Global Master Repurchase Agreements («GMRA») και συμβάσεις κάλυψης πιστωτικού κινδύνου (Credit Support Annexes «CSA»), οι οποίες εμπεριέχουν όλους τους απαιτούμενους όρους για τον συμψηφισμό των απαιτήσεων και υποχρεώσεων που απορρέουν από συναλλαγές παραγώγων και την παροχή εξασφαλίσεων μεταξύ των αντισυμβαλλομένων, οι οποίες εμπεριέχουν όλους τους απαιτούμενους όρους για τον συμψηφισμό των απαιτήσεων και υποχρεώσεων που απορρέουν από συναλλαγές παραγώγων και την παροχή εξασφαλίσεων μεταξύ των αντισυμβαλλομένων. Επιπλέον, γίνεται συμψηφισμός πληρωμών προκειμένου να αμβλυνθεί ο κίνδυνος διακανονισμού, σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που ορίζονται στα σχετικά συμβατικά κείμενα. Η Διοίκηση έχει θέσει όρια ημερήσιου διακανονισμού ανά αντισυμβαλλόμενο για την παρακολούθηση της έκθεσης στον κίνδυνο διακανονισμού. Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Ο πιστωτικός κίνδυνος που απορρέει από τα παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα περιορίζεται κάθε φορά σε όσα έχουν θετική εύλογη αξία, όπως καταγράφονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης. Στην περίπτωση των πιστωτικών παραγώγων, o Όμιλος και η Τράπεζα είναι επίσης εκτεθειμένοι ή προστατευμένοι από τον κίνδυνο αθέτησης του υποκείμενου νομικού προσώπου στο οποίο αφορά το παράγωγο. Ωστόσο, για την απεικόνιση των ενδεχόμενων ζημιών, ο Όμιλος και η Τράπεζα προβαίνουν σε προσαρμογές πιστωτικού κινδύνου, οι οποίες υπολογίζονται σε επίπεδο χαρτοφυλακίου. Όσον αφορά στα παράγωγα που διακανονίζονται σε ακαθάριστη βάση, ο Όμιλος και η Τράπεζα εκτίθονται επίσης στον κίνδυνο διακανονισμού, δηλαδή στον κίνδυνο που διατρέχει ο Όμιλος και η Τράπεζα να εκπληρώσουν την υποχρέωσή τους, αλλά ο αντισυμβαλλόμενος να αθετήσει τη δική του. 159 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ορισμός ανοιγμάτων απομειωμένης πιστωτικής αξίας O Όμιλος και η Τράπεζα εναρμόνισαν τον ορισμό της αθέτησης για σκοπούς χρηματοοικονομικής πληροφόρησης με τον ορισμό των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων («NPE») που χρησιμοποιείται για εποπτικούς σκοπούς. Συνεπώς, σύμφωνα με την Πολιτική Προβλέψεων του Ομίλου και της Τράπεζας ένα χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο θεωρείται ως απομειωμένο και ταξινομείται στο Στάδιο 3 όταν χαρακτηρίζεται ως μη εξυπηρετούμενο άνοιγμα («ΝΡΕ»)10. Μοντέλα Αξιολόγησης Πιστοληπτικής Ικανότητας (Πιθανότητα Αθέτησης – Probability of Default) Η αξιόπιστη επιμέτρηση του πιστωτικού κινδύνου αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα της Διαχείρισης Κινδύνων του Ομίλου και της Τράπεζας. Η συνεχής ανάπτυξη της υποδομής, των συστημάτων και μεθοδολογιών με στόχο την ποσοτικοποίηση και την εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την έγκαιρη και αποτελεσματική υποστήριξη της Διοίκησης και των επιχειρηματικών μονάδων στη λήψη αποφάσεων, τη διαμόρφωση πολιτικής και τη συμμόρφωση με τις εποπτικές απαιτήσεις. Ο Όμιλος και η Τράπεζα διαθέτουν τα δικά τους μοντέλα εσωτερικής διαβάθμισης. Πιο συγκεκριμένα, χρησιμοποιούν ξεχωριστά μοντέλα, τα οποία για το επιχειρηματικό χαρτοφυλάκιο διαβαθμίζουν τους πελάτες, με βάση την εσωτερική διαβάθμιση, από το 1 έως το 19. Τα μοντέλα ενσωματώνουν ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία, όπως επίσης και στοιχεία που αφορούν συγκεκριμένα στον πιστούχο, ενώ χρησιμοποιούν συμπληρωματική εξωτερική πληροφόρηση που ενδέχεται να επηρεάσει τη συμπεριφορά του πιστούχου. Όσον αφορά στο Χαρτοφυλάκιο Δανείων Ιδιωτών, η Τράπεζα χρησιμοποιεί Μοντέλα Αξιολόγησης (Scoring Models) τα οποία ενσωματώνουν στοιχεία δημογραφικά / συμπεριφορικά / στοιχεία αγοράς (Τειρεσίας). Οι εν λόγω πηγές πληροφόρησης χρησιμοποιούνται κατ' αρχήν για τον προσδιορισμό της πιθανότητας αθέτησης στο πλαίσιο της Βασιλείας ΙΙΙ της Τράπεζας. Στη συνέχεια οι πιθανότητες αθέτησης υποχρέωσης προσαρμόζονται για τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών βάσει του ΔΠΧΑ 9 ώστε να ενσωματώσουν τα μελλοντικά στοιχεία (forward-looking) καθώς και την ταξινόμηση των ανοιγμάτων σύμφωνα με τα Στάδια του ΔΠΧΑ 9. Η διαδικασία αυτή επαναλαμβάνεται για κάθε οικονομικό σενάριο. A) Δανειακό Χαρτοφυλάκιο Για την επιμέτρηση και παρακολούθηση του πιστωτικού κινδύνου αναφορικά με το δανειακό χαρτοφυλάκιο του Ομίλου και της Τράπεζας, πραγματοποιούνται τα ακόλουθα σε επίπεδο αντισυμβαλλομένου: Η πιστοληπτική ικανότητα καθώς και η πιθανότητα αθέτησης των συμβατικών υποχρεώσεων του πελάτη αξιολογούνται συστηματικά, Η πιθανότητα ενδεχόμενης ανάκτησης από τον Όμιλο και την Τράπεζα, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων του πιστούχου, υπολογίζεται βάσει της υφιστάμενης εξασφάλισης, των εγγυήσεων που έχουν παρασχεθεί και της πιθανότητας επαναφοράς του σε ενήμερη κατάσταση (curing). Η Διοίκηση αξιολογεί την πιστοληπτική ικανότητα των πιστούχων της, και εκτιμά την πιθανότητα αθέτησης των υποχρεώσεών τους εφαρμόζοντας μοντέλα αξιολόγησης ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και λαμβάνοντας υπόψη στοιχεία ιστορικά, τρέχοντα και μελλοντικού ορίζοντα. 10 (ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡOΠΗΣ (Ε.Ε.) – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32015R0227&from=EL). 160 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Επιχειρηματική Πίστη Οι πιστούχοι της Επιχειρηματικής Πίστης κατηγοριοποιούνται σε διαβαθμίσεις πιστοληπτικής ικανότητας (credit rating grades), οι οποίες αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς βαθμούς πιστωτικού κινδύνου και συνδέονται με διαφορετικές πιθανότητες αθέτησης. Σε κάθε διαβάθμιση αντιστοιχεί και διαφορετική πολιτική συνεργασίας με τον εκάστοτε πελάτη. Κάθε κατηγορία διαβάθμισης πιστοληπτικής ικανότητας προβλέπει συγκεκριμένες κατευθύνσεις σε σχέση με τις επιχειρήσεις-πιστούχους, οι οποίες παρατίθενται στη σχετική ενότητα του Εγχειριδίου Πιστωτικής Πολιτικής και Πρακτικής. Η κλίμακα διαβάθμισης των επιχειρήσεων-πιστούχων αποτελείται από 19 βαθμίδες που αντιστοιχούν σε πιστούχους, οι οποίοι δεν έχουν παρουσιάσει αθέτηση υποχρέωσης. Ο πίνακας κατωτέρω παρουσιάζει την πολιτική της Τράπεζας ανά βαθμίδα πιστούχου: ΠΙΣΤΟΛΗΠΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ 1-6 Δεν ισχύει 7-10 Ισχυρή Ανάπτυξη συνεργασίας 11-12 Καλή Ανάπτυξη συνεργασίας 13-14 Ικανοποιητική Προσεκτική ανάπτυξη της συνεργασίας με επαρκείς εξασφαλίσεις ή διατήρηση της συνεργασίας 15-16 Αδύναμη 17-19 Κακή Προσεκτική ανάπτυξη της συνεργασίας με ισχυρές εξασφαλίσεις ή διατήρηση συνεργασίας με επαρκείς εξασφαλίσεις Ενδεχόμενος χαρακτηρισμός / υποβάθμιση ή περιορισμός της συνεργασίας με ισχυρές εξασφαλίσεις ή διακοπή της συνεργασίας ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ Ή ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ο Όμιλος και η Τράπεζα χρησιμοποιούν διακριτά υποδείγματα ταξινόμησης ανάλογα με τον τύπο των εργασιών και το μέγεθος της επιχείρησης. 161 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Ειδικότερα: Κατηγορία Πιστοδότησης Επιχειρηματικός Δανεισμός Σύστημα Αξιολόγησης Κλίμακα Αξιολόγησης Χρήση του υποδείγματος RA για εταιρικούς πελάτες που τηρούν βιβλία Γ κατηγορίας και κύκλο εργασιών άνω των € 2,5 εκατ. 19-βάθμια Χρήση του υποδείγματος RA για εταιρικούς πελάτες που τηρούν βιβλία Γ κατηγορίας και κύκλο εργασιών έως € 2,5 εκατ 19-βάθμια Υπόδειγμα Δανεισμού Μικρών Επιχειρήσεων (μικρές ή ατομικές επιχειρήσεις) Βαθμός (Score) αξιολόγησης Υπόδειγμα Δανεισμού Αγροτικού Τομέα για αγροτικές επιχειρήσεις (μικρές επιχειρήσεις ή προσωπικές εταιρείες) Βαθμός (Score) αξιολόγησης Υπόδειγμα Χρηματοδότησης Έργων (Πιθανότητας Αθέτησης & Κατανομής/ PD & Slotting Criteria) Πιστοδοτήσεις Ειδικού Δανεισμού Υπόδειγμα Χρηματοδότησης για αγορά περιουσιακού στοιχείου (Ναυτιλία) Εμπειρικό υπόδειγμα «Manual Rating» 19-βάθμια / 4 κατηγοριών 19-βάθμια / 4 κατηγοριών 19-βάθμια To εμπειρικό υπόδειγμα («Manual Rating») εφαρμόζεται σε πελάτες στους οποίους κανένα άλλο υπόδειγμα δεν δύναται να εφαρμοστεί. Πρόκειται για πελάτες χωρίς χρηματοοικονομικά στοιχεία (νεοϊδρυθείσες εταιρίες, οχήματα ειδικού σκοπού – SPVs ) ή χρηματιστηριακές και ασφαλιστικές εταιρείες. Τα Υποδείγματα Εταιρικής Αξιολόγησης ενσωματώνουν τις ακόλουθες πληροφορίες για την ποσοτικοποίηση του κινδύνου του πελάτη: Ιστορικά οικονομικά στοιχεία που περιλαμβάνουν πραγματοποιηθέντα αποτελέσματα, δείκτες φερεγγυότητας, δείκτες ρευστότητας και άλλους σχετικούς δείκτες μέτρησης της χρηματοοικονομικής απόδοσης του πελάτη. Δημόσια διαθέσιμη πληροφόρηση για τον πελάτη από εξωτερικές πηγές, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών από οίκους αξιολόγησης (Credit Bureau). Οποιαδήποτε άλλα αντικειμενικά στοιχεία για την ποιότητα και τις ικανότητες της διοίκησης της εκάστοτε χρηματοδοτούμενης από την τράπεζα εταιρίας, που συνδέονται με την απόδοση της εταιρείας. Η πολυπλοκότητα και η λεπτομέρεια των τεχνικών αξιολόγησης ποικίλλει βάσει του ανοίγματος του Ομίλου και της Τράπεζας, της πολυπλοκότητας και του μεγέθους του πελάτη. Ορισμένα από τα λιγότερο πολύπλοκα δάνεια μικρών επιχειρήσεων διαβαθμίζονται στα πλαίσια των μοντέλων αξιολόγησης λιανικής τραπεζικής της Τράπεζας και του Ομίλου. 162 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Τα μοντέλα αυτά συνδυάζουν την χρηματοοικονομική και στατιστική ανάλυση με την εξειδικευμένη κρίση των αρμόδιων στελεχών. Οποτεδήποτε είναι εφικτό πραγματοποιείται συγκριτική αξιολόγηση των μοντέλων έναντι της πληροφόρησης από εξωτερικές πηγές. Οι πιστούχοι αξιολογούνται κατά τον αρχικό προσδιορισμό του πιστωτικού ορίου τους, και στη συνέχεια η αξιολόγησή τους αναθεωρείται τουλάχιστον ετησίως. Οι αξιολογήσεις ενημερώνονται επίσης οποτεδήποτε υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία που μπορεί να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στο επίπεδο του πιστωτικού κινδύνου. Ιδιωτική Πίστη Αναφορικά με το χαρτοφυλάκιο ιδιωτών, εφαρμόζονται διαφορετικά υποδείγματα αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας πελατών, που καλύπτουν διαφορετικά στάδια του πιστωτικού κύκλου, ως εξής: 1. Υποδείγματα Αιτήσεων (Application Scorecards) Τα Υποδείγματα Αιτήσεων έχουν βασιστεί αποκλειστικά σε ιστορικά στοιχεία αιτήσεων και συμπεριφοράς και έχουν προκύψει από στατιστική ανάλυση. Είναι ειδικά προσαρμοσμένα για τους πελάτες του Ομίλου και της Τράπεζας και διαφοροποιούνται βάσει προϊόντος και βάσει σκοπού. Συνεπώς, υπάρχουν πέντε μοντέλα αιτήσεων βάσει προϊόντος, και τρία μοντέλα βάσει σκοπού στα ενυπόθηκα / στεγαστικά δάνεια. 2. Υποδείγματα Συμπεριφοράς (Behavioral Scorecards) Τα Υποδείγματα Συμπεριφοράς έχουν βασιστεί αποκλειστικά στα ιστορικά στοιχεία συμπεριφοράς των πελατών σε προϊόντα της Τράπεζας και έχουν προκύψει από στατιστική ανάλυση. Είναι προσαρμοσμένα για τους πελάτες της Τράπεζας και διαφοροποιούνται βάσει προϊόντος και κατάστασης εξυπηρέτησης του δανείου (bucket and days past due). Έτσι, υπάρχουν δύο κατηγορίες μοντέλων, τα Υποδείγματα Συμπεριφοράς μικρής καθυστέρησης (early bucket behavior scores bucket 0-2) και τα μεγάλης καθυστέρησης (late bucket behavior scores - bucket 3+). Συνολικά υπάρχουν 17 υποδείγματα συμπεριφοράς. 3. Εσωτερικά Υποδείγματα Αξιολόγησης Πληροφοριών (Internal Bureau Scorecards) Υπάρχει επίσης ένα υπόδειγμα που αφορά στη συμπεριφορά των πελατών του Ομίλου και της Τράπεζας στην αγορά τη στιγμή της αίτησης. Έχει και αυτό βασιστεί αποκλειστικά σε ιστορικά στοιχεία και έχει προκύψει από στατιστική ανάλυση. Είναι προσαρμοσμένο στους πελάτες του Ομίλου και της Τράπεζας και δεν διαφοροποιείται βάσει προϊόντος. 4. Συνολικά Υποδείγματα Αίτησης (Overall Application Scorecards) Πρόκειται για υποδείγματα που συμμετέχουν στην εγκριτική διαδικασία και τα οποία στην ουσία αποτελούν συνδυασμό των τριών προαναφερθέντων υποδειγμάτων. Έτσι, όταν ένας πελάτης υποβάλλει μία αίτηση, αξιολογείται με βάση το δημογραφικό προφίλ του (application score), τη συμπεριφορά του στα προϊόντα της Τράπεζας (behavior score), και την αξιολόγηση του Τειρεσία. Πρόκειται για 5 υποδείγματα που διαφοροποιούνται βάσει κατηγορίας προϊόντος, έχουν προκύψει από στατιστική ανάλυση και βασίζονται σε ιστορικά στοιχεία αιτήσεων και συμπεριφοράς. Τα ανωτέρω εσωτερικά υποδείγματα προσδιορίζουν τους βασικούς παράγοντες που χρησιμοποιούνται στα μοντέλα για τον καθορισμό της πιθανότητας αθέτησης της Τράπεζας τόσο για το χαρτοφυλάκιο ιδιωτών, όσο και για το χαρτοφυλάκιο της επιχειρηματικής τραπεζικής της Τράπεζας. 163 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα 5. Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Αξιολόγηση Credit Bureau Μοντέλων (Scoring) Επιπλέον, ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν χρησιμοποιήσει το υπόδειγμα αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας της Τειρεσίας ΑΕ, το οποίο λαμβάνει υπόψη το σύνολο των ανοιγμάτων των δανειοληπτών στην ελληνική αγορά. Η χρήση του συγκεκριμένου υποδείγματος βελτίωσε την απόδοση των υφιστάμενων υποδειγμάτων. Η πολιτική που ακολουθείται στη διαδικασία έγκρισης και προσδιορίζει τη διάθεση καθώς και τη δυνατότητα του αιτούντος να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του βασίζεται επίσης σε μία σειρά πιστωτικών κριτηρίων (πέρα από τα προαναφερθέντα υποδείγματα αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας), όπως: Ηλικία /Υπηκοότητα /Επάγγελμα Ελάχιστο Επίπεδο εισοδήματος Μηνιαίο διαθέσιμο εισόδημα (ΜΔΕ), Σχέση δανείου προς Εισόδημα (LTI) Προγενέστερη πιστωτική συμπεριφορά του πελάτη Ανώτατο επίπεδο Ακάλυπτου Ανοίγματος Aνώτατα επίπεδα σχέσης δανείου προς αξία εξασφάλισης (ΔΔΑΕ) (για τα ενυπόθηκα δάνεια) σε συνδυασμό με τον σκοπό του δανείου. Καλύμματα & εξασφαλίσεις Μέγιστο όριο ανά προϊόν Η Διοίκηση εξετάζει τακτικά και ελέγχει την προβλεπτική ικανότητα της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας των μοντέλων (Επιχειρηματική & Ιδιωτική Πίστη), εξασφαλίζοντας έτσι τη δυνατότητα ορθής απεικόνισης του πιστωτικού κινδύνου και επιτρέποντας την έγκαιρη λήψη ενεργειών για την αντιμετώπιση πιθανών προβλημάτων. Ποσοστό ανάκτησης με βάση τις υφιστάμενες εξασφαλίσεις και εγγυήσεις. Παράλληλα με την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των αντισυμβαλλομένων, η Διοίκηση κατά τον καθορισμό και την ανανέωση των πιστωτικών ορίων εκτιμά το ποσοστό ανάκτησης σε σχέση με το άνοιγμα σε περίπτωση που ο πιστούχος αθετήσει τις συμβατικές υποχρεώσεις του. Η εκτίμηση του ποσοστού ανάκτησης βασίζεται στο είδος της πιστοδότησης και στην ποιότητα της τυχόν εξασφάλισης. Κατά πάγια πρακτική, όσο χαμηλότερη είναι η πιστοληπτική διαβάθμιση του πιστούχου, τόσο ισχυρότερες είναι οι απαιτούμενες εξασφαλίσεις ώστε το ποσοστό ανάκτησης να είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερο σε περίπτωση που ο πιστούχος αθετήσει τις συμβατικές υποχρεώσεις του έναντι του Ομίλου και της Τράπεζας. Άνοιγμα σε αθέτηση (Exposure At Default) Το άνοιγμα σε αθέτηση (EAD) ισούται με το ύψος του πιστωτικού ανοίγματος, την στιγμή της αθέτησης, λαμβάνοντας υπόψη οποιοδήποτε επιπλέον ποσό πιστωτικών ορίων που έχει αναληφθεί έως την ημερομηνία της αθέτησης. Η μετατροπή των εγκεκριμένων πιστωτικών ορίων που δεν έχουν πλήρως εκταμιευτεί αλλά αντιπροσωπεύουν δυνητικό πιστωτικό άνοιγμα πραγματοποιείται με τον κοινώς χρησιμοποιούμενο Συντελεστή Μετατροπής Πίστωσης (ΣΜΠ), ο οποίος ισούται με 164 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 το κλάσμα του «πιστωτικού ανοίγματος σε αθέτηση» μείον του «πιστωτικού ανοίγματος κατά τον χρόνο της αθέτησης» προς το ποσό που δεν έχει εκταμιευθεί κατά τον χρόνο αθέτησης («Limit at observation – Balance at observation»). Ζημία σε περίπτωση αθέτησης (Loss Given Default) Η ζημία σε περίπτωση αθέτησης (loss given default - LGD) ορίζεται ως το ποσοστό της οικονομικής ζημίας κατά τη διάρκεια της περιόδου ανάκτησης προς το άνοιγμα κατά τον χρόνο αθέτησης. O υπολογισμός της ζημιάς σε περίπτωση αθέτησης λαμβάνει υπόψη τις ταμειακές ροές καθώς επίσης και το σύνολο των εξόδων τα οποία και προεξοφλούνται με τη χρήση του Πραγματικού Επιτοκίου (Effective Interest Rate). Για τον υπολογισμό της ζημίας σε περίπτωση αθέτησης, λαμβάνονται υπόψη οι πιθανές ανακτήσεις. Υπάρχουν διάφορα είδη «Ανάκτησης»: Ανακτήσεις μετρητών θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι ταμειακές ροές από τον πελάτη, από τον εγγυητή, από πιστωτικές διευκολύνσεις που επανήλθαν σε ενήμερη κατάσταση, από εξασφαλίσεις (αποδεκτές ασφάλειες/εγγυήσεις), από πώληση οφειλών. Ανακτήσεις εκτός μετρητών θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι κατασχέσεις. Για τον πλήρη υπολογισμό της ζημίας σε περίπτωση αθέτησης χρησιμοποιούνται επιπλέον στοιχεία: Επαναφορά σε ενήμερη κατάσταση μέσω Τροποποίησης των όρων δανεισμού (Cure via Modification) Το επίπεδο επαναφοράς των λογαριασμών σε ενήμερη κατάσταση εφαρμόζοντας κάποια Τροποποίηση των όρων της σύμβασης. Ζημία σε περίπτωση μη επαναφοράς σε ενήμερη κατάσταση: Ζημία που προκύπτει από περιπτώσεις όπου ο Όμιλος και η Τράπεζα δεν κατάφεραν να αποκαταστήσει την τακτική εξυπηρέτηση. Ζημία σε περίπτωση τροποποίησης: Ζημία που προέκυψε λόγω του είδους της τροποποίησης που προτάθηκε στον πελάτη. Ποιότητα Δανειακού Χαρτοφυλακίου Το Δανειακό Χαρτοφυλάκιο ανάλογα με την ποιότητα του τμηματοποιείται στις ακόλουθες κατηγορίες, τόσο για το χαρτοφυλάκιο ιδιωτικής όσο και για το χαρτοφυλάκιο επιχειρηματικής πίστης: Ισχυρή - Ιδιωτική Πίστη: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 1 (Stage 1) που βρίσκονται σε 0 ημέρες καθυστέρησης - Επιχειρηματικά: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 1 (Stage 1) εκτός εμπορικών ακινήτων με αξιολόγηση έως και 14 - Επιχειρηματικά: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 1 (Stage 1) εμπορικών ακινήτων με αξιολόγηση έως και 10 Προτεινόμενη - Ιδιωτική Πίστη: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 1 (Stage 1) που βρίσκονται σε 1-30 ημέρες καθυστέρησης 165 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 - Επιχειρηματικά: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 1 (Stage 1) εκτός εμπορικών ακινήτων με αξιολόγηση άνω του 14 - Επιχειρηματικά: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 1 (Stage 1) εμπορικών ακινήτων με αξιολόγηση άνω του 10 Ειδικής Παρακολούθησης - Ιδιωτική Πίστη: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 2 (Stage 2) - Επιχειρηματικά: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 2 (Stage 2) Σε αθέτηση - Ιδιωτική Πίστη: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 3 (Stage 3) - Επιχειρηματικά: Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 3 (Stage 3) Τα μη διαβαθμισμένα επιχειρηματικά δάνεια που εντάσσονται στο Στάδιο 1 κατηγοριοποιούνται σύμφωνα με το επίπεδο καθυστέρησής τους. Η ανωτέρω κατηγοριοποίηση σχετίζεται άμεσα με το επίπεδο της πιθανότητας αθέτησης κάθε χαρτοφυλακίου (το επίπεδο της πιθανότητας αθέτησης ποικίλλει μεταξύ των κατηγοριών). Σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου Η αξιολόγηση της σημαντικής αύξησης του πιστωτικού κινδύνου (significant increase in credit risk) είναι ουσιώδης για τον εντοπισμό του σημείου μετάβασης του υπολογισμού των προβλέψεων από την 12μηνη περίοδο στο σύνολο της διάρκειας ζωής του δανείου. Εάν, κατόπιν της αξιολόγησης αυτής, επέλθει σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου, ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζουν ποσό πρόβλεψης ζημίας ίσο με το ποσό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του δεδομένου χρηματοοικονομικού μέσου. Για τη διενέργεια της αξιολόγησης αυτής, ο Όμιλος και η Τράπεζα συγκρίνουν τον κίνδυνο αθέτησης στο χρηματοοικονομικό μέσο κατά την ημερομηνία αναφοράς, με τον αντίστοιχο κίνδυνο αθέτησης κατά την ημερομηνία αρχικής αναγνώρισης. Στόχος του Ομίλου και της Τράπεζας είναι να εντοπιστεί η εν λόγω σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου προτού θεωρηθεί το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο ως απομειωμένης πιστωτικής αξίας. Η κατανομή μεταξύ σταδίων (Stages) βασίζεται στα κριτήρια που παρατίθενται κατωτέρω: Εάν, κατά την ημερομηνία αναφοράς, το δάνειο είναι σε κατάσταση μη εξυπηρετούμενου ανοίγματος, εντάσσεται στο «Στάδιο 3» (Stage 3) και υπολογίζονται οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής. Εάν έχει παρουσιαστεί σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου κατά την ημερομηνία αναφοράς έναντι του αντίστοιχου κινδύνου κατά την ημερομηνία αρχικής αναγνώρισης, το δάνειο ταξινομείται στο «Στάδιο 2» (Stage 2) και υπολογίζονται οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής. Τα υπόλοιπα δάνεια ταξινομούνται στο «Στάδιο 1» (Stage 1) και οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες υπολογίζονται για 12 μήνες. Τα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια βάσει των οποίων ο Όμιλος και η Τράπεζα αξιολογούν εάν συντρέχει σημαντική αύξηση 166 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 του πιστωτικού κινδύνου ενός ανοίγματος παρατίθενται κατωτέρω. Χαρτοφυλάκιο Επιχειρηματικών Δανείων και Δανείων Ιδιωτών Πρωτεύοντα κριτήρια - σημαντική αύξηση της πιθανότητας αθέτησης υποχρέωσης (PD) ενός χρηματοοικονομικού μέσου κατά την ημερομηνία αναφοράς, σε σύγκριση με την ημερομηνία αρχικής αναγνώρισης, βάσει ορισμένων απόλυτων (3% - 6,5%) ή/και σχετικών (200%) ορίων Δευτερεύοντα κριτήρια - ύπαρξη ρύθμισης - συμπεριφορά δανείου (παρακολούθηση του μέγιστου σταδίου καθυστέρησης κατά το τελευταίο 12μηνο) - ύπαρξη γεγονότος αθέτησης υποχρέωσης βάσει του Ορισμού των Μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων που περιέχεται στις Κατευθυντήριες γραμμές της EBA, κατά τους τελευταίους 12 μήνες. Τελικό Κριτήριο (Backstop) - καθυστέρηση 30 ημερών και άνω Κριτήρια αξιολόγησης της απομείωσης Δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος σε ατομική και συλλογική βάση Αξιολόγηση σε ατομική βάση Για την καλύτερη απεικόνιση του αναμενόμενου κινδύνου, ο Όμιλος και η Τράπεζα καταρτίζουν έναν κατάλογο με τους πιστούχους για τους οποίους θα γίνει αξιολόγηση σε ατομική βάση. Η αξιολόγηση σε ατομική βάση γίνεται για τα σημαντικά δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος, δηλαδή αυτά που πληρούν τα κατωτέρω κριτήρια σωρευτικά: Αφορούν πιστούχους το συνολικό δανειακό άνοιγμα των οποίων στη λήξη της περιόδου που συνιστά την ημερομηνία αναφοράς υπερβαίνει το ποσό του 1 εκατ. ευρώ ή του ισόποσου αυτού σε ξένο νόμισμα για την Τράπεζα. Για τις θυγατρικές εταιρείες έχουν θεσπιστεί χαμηλότερα όρια. Τα πιστωτικά ανοίγματα κατατάσσονται σε Αθέτηση (Non performing exposures) σύμφωνα με την πιστωτική πολιτική της Τράπεζας. Εκτός από τα μεμονωμένα σημαντικά δάνεια, πρόσθετα πιστωτικά ανοίγματα μπορούν να αξιολογούνται σε ατομική βάση, ανεξάρτητα από το επίπεδο έκθεσής τους, κατά την κρίση της Επιτροπής Προβλέψεων της Τράπεζας. Περιγραφή του Υπολογισμού των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (ECL) (σε ατομική βάση) Η αναμενόμενη πιστωτική ζημία ορίζεται ως η διαφορά ανάμεσα σε όλες τις συμβατικές ταμειακές ροές που είναι απαιτητές σύμφωνα με τη σύμβαση και όλες τις αναμενόμενες ταμειακές ροές (ήτοι όλες οι υστερήσεις ταμειακών ροών), προεξοφλημένη με βάση το αρχικό πραγματικό επιτόκιο (ή το αρχικό πραγματικό επιτόκιο προσαρμοσμένο στον πιστωτικό κίνδυνο όταν πρόκειται για χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία πιστωτικά απομειωμένα κατά την αρχική τους 167 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα αναγνώριση). Οι ταμειακές ροές που λαμβάνονται υπόψη περιλαμβάνουν όλες τις συμβατικές ταμειακές ροές του δανείου, καθώς και ταμειακές ροές από την πώληση εξασφαλίσεων ή άλλων πιστωτικών ενισχύσεων. Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9, για τον υπολογισμό των αναμενόμενων ζημιών πρέπει να ληφθούν υπόψη σενάρια σταθμισμένα βάσει πιθανοτήτων που θα αφορούν την αναμενόμενη διάρκεια του χρηματοοικονομικού μέσου. Ο υπολογισμός συνίσταται στην εκτίμηση ενός εύρους πιθανών εκβάσεων που περιλαμβάνει τον εντοπισμό ενδεχόμενων σεναρίων τα οποία προσδιορίζουν το ποσό και τον χρόνο των ταμειακών ροών για κάθε συγκεκριμένη έκβαση, και την εκτιμώμενη πιθανότητα της έκβασης αυτής. Ο υπολογισμός των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών βάσει της ατομικής αξιολόγησης ορίζεται ως εξής: 𝐸𝐶𝐿 = ∑(𝐼𝐹𝑅𝑆 𝑂𝑢𝑡𝑠𝑡𝑎𝑛𝑑𝑖𝑛𝑔 𝐵𝑎𝑙𝑎𝑛𝑐𝑒 − 𝑃𝑟𝑒𝑠𝑒𝑛𝑡 𝑉𝑎𝑙𝑢𝑒 𝑜𝑓 𝑡ℎ𝑒 𝑅𝑒𝑐𝑜𝑣𝑒𝑟𝑎𝑏𝑙𝑒 𝐴𝑚𝑜𝑢𝑛𝑡) ∙ 𝑃𝑖 𝑖 Όπου: Λογιστικό Υπόλοιπο βάσει ΔΠΧΑ (IFRS Outstanding Balance): Το σχηματισμένο λογιστικό υπόλοιπο με βάση τα ΔΠΧΑ κατά την ημερομηνία αναφοράς και διενέργειας του ελέγχου ατομικής αξιολόγησης. Παρούσα Αξία του Ανακτήσιμου Ποσού (Present Value of the Recoverable Amount): Ποσοτικοποίηση του ανακτήσιμου ποσού, βάσει της παρούσας αξίας των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών που σχετίζονται είτε με εισπράξεις μετρητών από τον οφειλέτη είτε με τα έσοδα από την εκκαθάριση των εξασφαλίσεων δανείων που προεξοφλούνται στην παρούσα αξία τους με το αρχικό πραγματικό επιτόκιο του δανείου (EIR). 𝑷𝒊 : ο συντελεστής στάθμισης πιθανοτήτων κάθε σεναρίου βάσει του οποίου υπολογίζεται το ποσό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Αξιολόγηση σε συλλογική βάση Η αξιολόγηση σε συλλογική βάση εφαρμόζεται σε όλες τις υπόλοιπες χορηγήσεις, ήτοι σε όσες εντάσσονται στα Στάδια 1 και 2 (Stage 1 & Stage 2), καθώς και στις χορηγήσεις του Σταδίου 3 (Stage 3) που δεν υπόκεινται σε ατομική αξιολόγηση. Περιγραφή του Υπολογισμού των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (ECL) (σε συλλογική βάση) Για τον υπολογισμό του ποσού απομείωσης των δανείων που εκτιμάται σε συλλογική βάση, χρησιμοποιούνται, στατιστικές μέθοδοι βάσει παραμέτρων πιστωτικού κινδύνου. Ο υπολογισμός των Αναμενόμενων Πιστωτικών Ζημιών καθ' όλη τη διάρκεια ζωής, για όλα τα χαρτοφυλάκια, παρατίθεται κατωτέρω: 𝑇 𝐿𝐸𝐶𝐿 = ∑ (∑ 𝑃𝐷𝑡𝑖 × 𝐿𝐺𝐷𝑡𝑖 × 𝐸𝐴𝐷𝑡 × 𝐷𝐹𝑡 ) 𝑃𝑖 𝑖 𝑡 Όπου: Χρόνος ως τη Λήξη (T): Ο χρόνος που απομένει έως τη λήξη του δανείου. Πιθανότητα Αθέτησης (PD): Η παράμετρος αυτή εκφράζει την πιθανότητα αθέτησης ενός χρηματοοικονομικού μέσου. Τα δάνεια και οι απαιτήσεις που εντάσσονται στο Στάδιο 1 (Stage 1) υπολογίζονται με πιθανότητα αθέτησης 12 μηνών, ενώ αυτά που εντάσσονται στο Στάδιο 2 (Stage 2) υπολογίζονται βάσει της πιθανότητας 168 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αθέτησης καθ' όλη τη διάρκεια ζωής της χορήγησης. Για το Στάδιο 3 (Stage 3), PD=1. Ζημία σε περίπτωση αθέτησης (LGD): Η παράμετρος αυτή ορίζει την «αναμενόμενη» πιστωτική ζημία που προκύπτει σε περίπτωση αθέτησης ενός χρηματοοικονομικού μέσου. Εκφράζεται ως ποσοστό του ανοίγματος το οποίο, εάν πολλαπλασιαστεί με το άνοιγμα του δανείου, δίνει το ποσό της ζημίας του Ομίλου και της Τράπεζας κατά τον χρόνο αθέτησης. Άνοιγμα κατά την αθέτηση (EAD): Η παράμετρος αυτή ορίζει την αξία του ανοίγματος σε περίπτωση αθέτησης ενός χρηματοοικονομικού μέσου. Το EAD βασίζεται στον ακόλουθο τύπο: 𝐸𝐴𝐷𝑡 =(𝑂𝑛 − 𝐵𝑎𝑙𝑎𝑛𝑐𝑒 𝑆ℎ𝑒𝑒𝑡 𝐸𝑥𝑝𝑜𝑠𝑢𝑟𝑒)𝑡 +(𝑂𝑓𝑓 − 𝐵𝑎𝑙𝑎𝑛𝑐𝑒 𝑆ℎ𝑒𝑒𝑡 𝐸𝑥𝑝𝑜𝑠𝑢𝑟𝑒)𝑡 ∙𝐶𝐶𝐹𝑡 Συντελεστής Μετατροπής Πίστωσης (CCF) είναι η παράμετρος που μετατρέπει στοιχεία εκτός ισολογισμού, όπως είναι τα μη χρησιμοποιηθέντα ανοίγματα, σε ισόποσα πιστωτικά ανοίγματα εντός ισολογισμού. Συντελεστής Προεξόφλησης κατά την χρονική στιγμή t (DFt): Συντελεστές που χρησιμοποιούνται για την προεξόφληση μίας αναμενόμενης ζημίας σε παρούσα αξία κατά την ημερομηνία αναφοράς. (Πραγματικό επιτόκιο - EIR) Σταθμισμένο βάσει πιθανοτήτων αποτέλεσμα (Pi) = ο συντελεστής στάθμισης πιθανοτήτων κάθε σεναρίου βάσει του οποίου υπολογίζεται το ποσό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Ο Όμιλος και η Τράπεζα επιμετρούν την αναμενόμενη πιστωτική ζημία ενός χρηματοοικονομικού μέσου λαμβάνοντας υπόψη πολλαπλές ενδεχόμενες παραμέτρους. Στο πλαίσιο της συλλογικής αξιολόγησης, η Τράπεζα εφαρμόζει τρία εναλλακτικά σενάρια, των οποίων η επίδραση ενσωματώνεται στις παραμέτρους κινδύνου του μοντέλου αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Στη συνέχεια, οι σχετικοί συντελεστές στάθμισης πιθανοτήτων εφαρμόζονται στο ποσό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών που προέκυψε από κάθε σενάριο, με αποτέλεσμα να προκύπτει το σταθμισμένο βάσει πιθανοτήτων ποσό αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Η Μονάδα Στρατηγικής Οικονομικών & Επενδύσεων είναι αρμόδια για τον υπολογισμό των εναλλακτικών μακροοικονομικών σεναρίων (πρόγνωση μελλοντικών οικονομικών συνθηκών που επιβεβαιώνουν τον forward looking χαρακτήρα της διαδικασίας), συμπεριλαμβανομένων των προβλεπόμενων σχετικών μακροοικονομικών μεταβλητών και των αντίστοιχων συντελεστών στάθμισης πιθανοτήτων, που χρησιμοποιούνται στον υπολογισμό των απομειώσεων. Υπολογισμός των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών για δάνεια και απαιτήσεις πελατών του Επιχειρηματικού χαρτοφυλακίου στο αποσβεσμένο κόστος Τα βασικά στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση των μελλοντικών ταμειακών ροών για δάνεια και απαιτήσεις πελατών του Επιχειρηματικού Χαρτοφυλακίου στο αποσβεσμένο κόστος παρατίθενται κατωτέρω: Συνεχιζόμενες λειτουργικές ταμειακές ροές: Οι λειτουργικές ταμειακές ροές του υπόχρεου ή του εγγυητή, οι οποίες είναι συνεχιζόμενες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αποπληρωμή της οφειλής. Τρέχουσες εξασφαλίσεις και εγγυήσεις: Εκτιμάται η τρέχουσα αξία των υφιστάμενων διακρατούμενων εξασφαλίσεων και εγγυήσεων του υπόχρεου, καθώς και η δυνατότητα ρευστοποίησής τους βάσει σεναρίου αναγκαστικής ρευστοποίησης ή σεναρίου εθελοντικής παράδοσης ακινήτου ή πώλησης. 169 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δεσμευτικές Συμφωνίες Αποπληρωμής ή Διακανονισμού: Λαμβάνονται υπόψη τυχόν επιπρόσθετες συμφωνίες αναδιάρθρωσης ή διακανονισμού οφειλής μεταξύ του Ομίλου και της Τράπεζας και του πιστούχου. Πρόσθετες Πληροφορίες που λαμβάνονται από τον Υπεύθυνο Διαχείρισης Σχέσης: Λαμβάνεται υπόψη κάθε επιπλέον αξιόπιστη πληροφορία που έχει στη διάθεσή του ο Υπεύθυνος Διαχείρισης Σχέσης σχετικά με τη δυνατότητα του υπόχρεου να εξυπηρετήσει την οφειλή του προς τον Όμιλο και την Τράπεζα. Προσωπικές Εγγυήσεις του υπόχρεου: Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, κυρίως εκείνες που υποδηλώνουν ανοίγματα σημαντικών πελατών, μπορεί να ληφθεί υπόψη η αξία των προσωπικών εγγυήσεων υπέρ του υπόχρεου. Η χρήση των εν λόγω προσωπικών εγγυήσεων στην διαδικασία σχηματισμού των ατομικών προβλέψεων υπόκειται στην εγκριτική διαδικασία που τηρεί η Τράπεζα. Διαδικασία εξυγίανσης ή συνδιαλλαγής του Άρθρου 106 του Ν. 3588/2007: Οποιαδήποτε έσοδα προσδοκώνται μέσω της διαδικασίας εξυγίανσης ή συνδιαλλαγής του Άρθρου 106. Ο υπολογισμός των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών πραγματοποιείται σύμφωνα με τις εξής δύο προσεγγίσεις, οι οποίες ορίζονται στις ακόλουθες υπο-ενότητες: Οι προσεγγίσεις της λειτουργούσας επιχείρησης (Going concern) και θέσης σε εκκαθάριση (Gone Concern). Η προσέγγιση της Λειτουργούσας Επιχείρησης (Going concern) Σύμφωνα με το σενάριο της «λειτουργούσας επιχείρησης», οι λειτουργικές ταμειακές ροές του πιστούχου ή του εγγυητή είναι συνεχείς και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αποπληρωμή της χρηματοοικονομικής οφειλής προς όλους τους πιστωτές. Ο Όμιλος και η Τράπεζα λαμβάνουν υπόψη διάφορες προσεγγίσεις αναλόγως του συγκεκριμένου πιστούχου όταν εφαρμόζουν την παραδοχή της λειτουργούσας επιχείρησης κατά τον προσδιορισμό των ταμειακών ροών που θα προκύψουν από τη λειτουργία του πιστούχου, καθώς και από τη ρευστοποίηση των μη βασικών εξασφαλίσεων για τη λειτουργία της όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση. Επιπλέον, η Διοίκηση λαμβάνει υπόψη τους ακόλουθους παράγοντες κατά την αξιολόγησή της: Τις εκτιμώμενες μελλοντικές ταμειακές ροές βάσει των πιο πρόσφατων οικονομικών στοιχείων του πιστούχου / εγγυητή. Στις περιπτώσεις αναδιάρθρωσης, τα σχέδια αναδιάρθρωσης και τις μεταβολές που προκύπτουν στη δομή της οικονομικής οντότητας Για τις σχετικές εκτιμήσεις λαμβάνονται υπόψη οι ενδεχόμενες επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη διατήρηση των μελλοντικών ταμειακών ροών (κεφαλαιουχικές δαπάνες) Όταν οι ταμειακές ροές βασίζονται στη ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων του πιστούχου, ο Όμιλος και η Τράπεζα εκτιμούν την αναμενόμενη τιμή πώλησης προκειμένου να αποκτήσουν εικόνα των αναμενόμενων μελλοντικών ταμειακών ροών που θα προκύψουν από την πώληση των περιουσιακών στοιχείων, μείον του εκτιμώμενου κόστους που συνδέεται με τη ρευστοποίηση. Εξασφαλίσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέτρο που δεν επηρεάζονται οι λειτουργικές ταμειακές ροές. Επιπλέον, στις περιπτώσεις που ακολουθείται προσέγγιση σε «δύο βήματα» (ήτοι ανάλυση ανά περίοδο, ακολουθούμενη από εκτίμηση της τελικής αξίας), η προσέγγιση της «επιχείρησης σε εκκαθάριση» μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη για το δεύτερο βήμα και περιλαμβάνει τη ρευστοποίηση των εξασφαλίσεων. 170 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Βάσει των ανωτέρω πληροφοριών, το ποσό της αναμενόμενης πιστωτικής ζημίας επιμετράται ως η διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας του περιουσιακού στοιχείου και των εκτιμώμενων μελλοντικών ταμειακών ροών προεξοφλημένων στο αρχικό πραγματικό επιτόκιο του χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου. Η προσέγγιση της Επιχείρησης σε Εκκαθάριση (Gone Concern) Η Διοίκηση αποφασίζει την επιμέτρηση της απομείωσης βάσει της προσέγγισης της Επιχείρησης σε Εκκαθάριση, θεωρώντας ότι οι λειτουργικές ταμειακές ροές του πιστούχου παύουν και χρησιμοποιούνται οι εξασφαλίσεις, συμπεριλαμβανομένων τυχόν άλλων εισπράξεων που η Τράπεζα κρίνει ως ανακτήσιμες. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν ισχύει ένας ή παραπάνω από τους ακόλουθους παράγοντες: Οι μελλοντικές λειτουργικές ταμειακές ροές του πιστούχου εκτιμώνται ως χαμηλές ή αρνητικές, ή / και Το άνοιγμα εξασφαλίζεται σημαντικά, και το εν λόγω περιουσιακό στοιχείο είναι κεντρικής σημασίας για τη δημιουργία ταμειακών ροών, ή / και Συντρέχει πολύ υψηλός βαθμός αβεβαιότητας ως προς την εκτίμηση των μελλοντικών ταμειακών ροών, ή / και Οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι ανεπαρκείς για τη διενέργεια ανάλυσης βάσει λειτουργούσας επιχείρησης. Τα έσοδα από την χρήση των εξασφαλίσεων αναπροσαρμόζονται ώστε να λαμβάνουν υπόψη τα έξοδα ρευστοποίησης καθώς και επιπρόσθετες μειώσεις της αξίας, όπου συντρέχει περίπτωση. Λαμβάνονται υπόψη οι εκτιμήσεις της αγοράς, οι προσδοκίες για τη στρατηγική ρευστοποίησης εξασφαλίσεων (συναινετικής έναντι μη συναινετικής - αναγκαστικής), και το υποκείμενο νομικό πλαίσιο προκειμένου να προσδιοριστεί επιπλέον μείωση της αξίας που μπορεί να χρειαστεί να εφαρμοστούν, καθώς και οι παραδοχές του χρόνου πώλησης. Διαγραφές Ο Όμιλος και η Τράπεζα προβαίνουν σε λογιστική διαγραφή έναντι των αναμενόμενων ζημιών από πιστωτικό κίνδυνο: ανεπίδεκτων είσπραξης απαιτήσεων, δηλαδή απαιτήσεων για τις οποίες έχουν εξαντληθεί τα προβλεπόμενα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης και είσπραξης σε βάρος του οφειλέτη και των λοιπών ενεχομένων ή έχει κριθεί ότι η συνέχιση των δικαστικών ή εξωδικαστικών ενεργειών δεν αναμένεται να αποφέρει θετικό αποτέλεσμα για την Τράπεζα ή ότι το κόστος ανάκτησης είναι οικονομικά ασύμφορο σε σχέση με την αναμενόμενη ωφέλεια, μη ανακτήσιμων ποσών απαιτήσεων δηλαδή των ποσών που αφορούν τη διαφορά μεταξύ του συνόλου της κατά ΔΠΧΑ απαίτησης και των εκτιμώμενων λειτουργικών ταμειακών ροών που αναμένονται να εισπραχθούν, προσαυξημένων με την εκτιμώμενη αξία των εξασφαλίσεων , καθώς και των ενεχόμενων περιουσιακών στοιχείων επί των οποίων δύναται να εγγραφεί βάρος υπέρ της Τράπεζας. Ο Όμιλος και η Τράπεζα προβαίνουν σε ρυθμίσεις ή οριστικές διευθετήσεις με άφεση χρέους όταν εκτιμούν ότι αποδεδειγμένα αποτελούν τη βέλτιστη λύση έναντι εναλλακτικών τύπων ρύθμισης ή οριστικής διευθέτησης στα πλαίσια της διαχείρισης πιστούχων σε οικονομική δυσκολία. Οι λογιστικές διαγραφές εγκρίνονται από το Διοικητικό Συμβούλιο και την Επιτροπή Προβλέψεων ενώ οι αφέσεις χρέους 171 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 δύναται να εγκριθούν και από άλλα εξουσιοδοτημένα εγκριτικά κλιμάκια. Β) Χαρτοφυλάκιο Χρεογράφων και λοιπών βραχυπρόθεσμων χρηματοοικονομικών στοιχείων Ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζουν προβλέψεις απομείωσης χρεωστικών τίτλων και άλλων χρηματοοικονομικών στοιχείων βραχυπρόθεσμης ληκτότητας, που αποτιμώνται στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων. Το ύψος των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (ΑΠΖ) που αναγνωρίζονται ως προβλέψεις απομείωσης εξαρτάται από το μέγεθος της επιδείνωσης του πιστωτικού κινδύνου από την ημερομηνία της αρχικής αναγνώρισης. Η εκτίμηση της σημαντικής επιδείνωσης είναι καίριας σημασίας για τον καθορισμό του σημείου μετάβασης μεταξύ της απαίτησης για μέτρηση της ΑΠΖ 12 μηνών έναντι της μέτρησης ΑΠΖ που θα βασίζεται σε ολόκληρη τη ζωή του χρηματοοικονομικού στοιχείου. Η προσέγγιση της αναγνώρισης προβλέψεων απομείωσης στηρίζεται στην παρακάτω κατανομή σε Στάδια: Στάδιο 1: Περιέχει χρηματοοικονομικά στοιχεία τα οποία δεν έχουν υποστεί σημαντική επιδείνωση της πιστωτικής ποιότητας από την ημερομηνία αρχικής αναγνώρισης ή είναι χαμηλού πιστωτικού κινδύνου κατά την ημερομηνία αναφοράς. Η Τράπεζα έχει υιοθετήσει την απλούστευση «χαμηλού πιστωτικού κινδύνου» σύμφωνα με την οποία εάν ένα χρηματοπιστωτικό στοιχείο έχει χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο, θεωρείται ότι δεν έχει σημειωθεί σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου. Η Τράπεζα θεωρεί ότι όλα τα μέσα επενδυτικού βαθμού εμπεριέχουν χαμηλό κίνδυνο, ως εκ τούτου κατατάσσονται στο Στάδιο 1. Στο στάδιο 1, γίνεται αναγνώριση ΑΠΖ δωδεκαμήνου. Για χρηματοοικονομικά στοιχεία με υπολειπόμενη διάρκεια ζωής μικρότερη των 12 μηνών, η ΑΠΖ υπολογίζεται για την υπολειπόμενη περίοδο μέχρι τη λήξη. Στάδιο 2: Περιέχει χρηματοοικονομικά στοιχεία τα οποία έχουν υποστεί σημαντική αύξηση πιστωτικού κινδύνου από την ημερομηνία της αρχικής αναγνώρισης. Στο στάδιο 2, αναγνωρίζεται ΑΠΖ για όλη τη διάρκεια της ζωής του στοιχείου. Στάδιο 3: Περιέχει χρηματοοικονομικά στοιχεία τα οποία είναι σε καθεστώς αθέτησης (απομειωμένα). Στο στάδιο 3, αναγνωρίζεται ΑΠΖ για όλη τη διάρκεια της ζωής του στοιχείου. Για την εκτίμηση της σημαντικής επιδείνωσης του πιστωτικού κινδύνου των στοιχείων μη-επενδυτικής διαβάθμισης και της κατανομής τους από το Στάδιο 1 στο Στάδιο 2 (και αντίστροφα), ο Όμιλος και η Τράπεζα βασίζονται στις ακόλουθες δύο ανεξάρτητες συνθήκες: α) υποβάθμιση (αναβάθμιση) της πιστοληπτικής αξιολόγησης από Εξωτερικούς Οργανισμούς Πιστοληπτικής Αξιολόγησης (ΕΟΠΑ) σε σχέση με την ημερομηνία κτήσης ή β) αύξηση (μείωση) δωδεκάμηνης πιθανότητας αθέτησης από την ημερομηνία κτήσης. Σε περίπτωση που δεν υφίσταται εξωτερική πιστοληπτική αξιολόγηση, ο Όμιλος και η Τράπεζα χρησιμοποιούν την εσωτερική αξιολόγηση της πιστοληπτικής διαβάθμισης. Παράλληλα, ο Όμιλος και η Τράπεζα παρακολουθούν την πορεία των πιστωτικών περιθωρίων στην αγορά ομολόγων. Οποιαδήποτε αύξηση των πιστωτικών περιθωρίων πάνω από ένα ενδεικτικό όριο από την ημερομηνία της αρχικής αναγνώρισης, ενεργοποιεί μια εσωτερική διαδικασία επανεξέτασης της κατανομής των εν λόγω στοιχείων σε κατάλληλα 172 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 στάδια, προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσο η παρατηρούμενη μεταβολή των περιθωρίων φερεγγυότητας αντανακλά κάποια μεταβολή του προσδοκώμενου πιστωτικού κινδύνου. Ορισμός Αθέτησης Ένας χρεωστικός τίτλος ή άλλο χρηματοοικονομικό στοιχείο βραχυπρόθεσμης ληκτότητας θεωρείται ότι βρίσκεται σε αθέτηση και συνεπώς κατατάσσεται στο Στάδιο 3, εφόσον υφίσταται πιστοληπτική διαβάθμιση από ΕΟΠΑ που αντιστοιχεί σε «Αθέτηση». Επιπλέον, σε περίπτωση που ο εκδότης ή ο αντισυμβαλλόμενος εχει επιπρόσθετες υποχρεώσεις προς την Τράπεζα και κάποιες από αυτές βρίσκονται σε καθεστώς αθέτησης, τότε σύμφωνα με τον κανόνα της «επιμόλυνσης πιστούχου», το εν λόγω στοιχείο κατατάσσεται επίσης στο Στάδιο 3. Εκτίμηση Αναμενόμενων Πιστωτικών Ζημιών Ο Όμιλος και η Τράπεζα χρησιμοποιούν τις ακόλουθες βασικές παραμέτρους για τον υπολογισμό της Αναμενόμενης Πιστωτικής Ζημίας (ECL): Πιθανότητα Αθέτησης (PD), Ζημία σε περίπτωση Αθέτησης (LGD), πραγματικό επιτόκιο (EIR) και Άνοιγμα σε Αθέτηση (EAD). Πιθανότητα Αθέτησης (PD): Διαχωρίζεται στις ακόλουθες δυο κατηγορίες: - Πιθανότητα Αθέτησης 12 μηνών, η οποία αντιστοιχεί στην εκτιμώμενη πιθανότητα αθέτησης για τους επόμενους 12 μήνες και χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό των ΑΠΖ των χρηματοοικονομικών στοιχείων του Σταδίου 1. - Πιθανότητα Αθέτησης πλήρους διάρκειας ζωής, η οποία αντιστοιχεί στην εκτιμώμενη πιθανότητα αθέτησης για την υπόλοιπη διάρκεια ζωής του χρηματοοικονομικού στοιχείου και χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό των ΑΠΖ του Σταδίου 2. Για τα στοιχεία που είναι κατηγοριοποιημένα στο Στάδιο 3, η πιθανότητα αθέτησης ορίζεται στο 100%. Ζημία σε περίπτωση Αθέτησης (LGD): Ορίζεται ως το μέρος του συνολικού πιστωτικού ανοίγματος που η Τράπεζα εκτιμά ότι δεν θα μπορέσει να ανακτήσει σε περίπτωση αθέτησης. Η τιμή της εν λόγω παραμέτρου εξαρτάται από τον τύπο του εκδότη, την εξοφλητική προτεραιότητα και την ύπαρξη καλυμμάτων. Πραγματικό Επιτόκιο (EIR): Η απόδοση μέχρι τη λήξη του χρηματοοικονομικού στοιχείου κατά το χρόνο κτήσης. Άνοιγμα σε Αθέτηση (EAD): Ορίζεται ως η συνολική ζημία που ενδέχεται να προκύψει από μια πιθανή αθέτηση του εκδότη του χρηματοπιστωτικού στοιχείου. Για τον υπολογισμό του ανοίγματος σε αθέτηση, η Τράπεζα ακολουθεί τη μέθοδο του μελλοντικού αναπόσβεστου κόστους, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι δεν θα ανακτηθεί το σύνολο των μελλοντικών ταμειακών ροών, αλλά ένα μέρος αυτών. Το άνοιγμα σε αθέτηση είναι το άθροισμα των προεξοφλημένων ταμειακών ροών κατά την ημερομηνία αναφοράς, χρησιμοποιώντας το πραγματικό επιτόκιο (EIR). Ο Όμιλος και η Τράπεζα δεν χρησιμοποιούν εσωτερικά μοντέλα για την εκτίμηση της πιθανότητας αθέτησης και της ζημιάς σε περίπτωση αθέτησης ή οποιουδήποτε από τα κριτήρια κατανομής σε στάδια (stages) που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς χρεωστικών τίτλων κι λοιπών βραχυπρόθεσμων χρηματοοικονομικώνν προϊόντων. Ως βασική μεθοδολογία για τον υπολογισμό της κατανομής σε στάδια και του υπολογισμού της αναμενόμενης πιστωτικής ζημιάς, η Τράπεζα βασίζεται στην αξιολόγηση των εξωτερικών οίκων αξιολόγησης και των δημοσιευμένων πιθανοτήτων αθέτησης. Η προσέγγιση αυτή προϋποθέτει ένα ενιαίο «μέσο» σενάριο οικονομικής κατάστασης, το οποίο 173 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αντιπροσωπεύει το μέσο όρο όλων των πιθανών αποτελεσμάτων κάτω από διαφορετικά σενάρια μακροοικονομικών συνθηκών. Η αξιολόγηση της ύπαρξης σημαντικής αύξησης του πιστωτικού κινδύνου για χρεωστικούς τίτλους, πραγματοποιείται μέσω αυτοματοποιημένης διαδικασίας. Κάθε άλλη αξιολόγηση σχετικά με την ύπαρξη σημαντικής αύξησης του πιστωτικού κινδύνου, η οποία οδηγεί σε διαφορετική έκβαση από πλευράς κατανομής σε στάδια (Stages) όπως ορίζεται ανωτέρω, θα πρέπει να εγκρίνεται από την Επιτροπή Προβλέψεων σε κάθε ημερομηνία αναφοράς. Αποκτηθέντα ή δημιουργημένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία απομειωμένης πιστωτικής αξίας (POCI) Τα αποκτηθέντα ή δημιουργημένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία απομειωμένης πιστωτικής αξίας (περιουσιακά στοιχεία POCI) είναι απομειωμένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κατά την αρχική τους αναγνώριση. Σε αντίθεση με τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία απομειωμένης πιστωτικής αξίας, η αντίστοιχη αξιολόγηση για τα περιουσιακά στοιχεία POCI γίνεται κατά την αρχική αναγνώριση και όχι μεταγενέστερα. Εάν ένα δάνειο κατά την αρχική του αναγνώριση χαρακτηριστεί ως POCI τότε επιμετράται πάντοντε βάσει των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών καθόλη την διάρκεια της ζωής του. Τα περιουσιακά στοιχεία POCI παραμένουν στην κατηγορία POCI καθ' όλη τη διάρκεια ζωής τους, και δεν αξιολογούνται για κατηγοριοποίηση σε στάδια (Stages) ή για μεταφορά από ένα στάδιο σε ένα άλλο. Ανάλυση στοιχείων στο μοντέλο αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (ECL) σύμφωνα με πολλαπλά οικονομικά σενάρια Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τις αξίες των βασικών οικονομικών μεταβλητών / παραδοχών μελλοντικού ορίζοντα που χρησιμοποιούνται σε κάθε ένα από τα οικονομικά σενάρια για τους υπολογισμούς των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Η μονάδα Οικονομικής και Επενδυτικής Στρατηγικής του Ομίλου και της Τράπεζας προβλέπει την πιθανότητα εξέλιξης μακροοικονομικών μεταβλητών που θα επηρεάσουν το ύψος των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών των δανειακών χαρτοφυλακίων κάτω από πολλαπλά οικονομικά σενάρια. Η Διοίκηση κατά τον υπολογισμό των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών υπολογίζει τρία διαφορετικά σενάρια (Ευνοϊκό – Βασικό – Δυσμενές) κάθε ένα εκ των οποίων συσχετίζεται με διαφορετικές πιθανότητες αθέτησης (PD) και διαφορετικές ζημίες σε περίπτωση αθέτησης (LGD). Η στάθμιση κάθε σεναρίου είναι η ακόλουθη: Βασικό 60%, Ευνοϊκό 20%, Δυσμενές 20%. Επίσης, η εκτίμηση πολλαπλών οικονομικών σεναρίων συνυπολογίζει την πιθανότητα ανάκτησης των δανείων σε αθέτηση, περιλαμβάνομένης της πιθανότητας τα δάνεια να εξυγιανθούν. 174 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 Αύξησης ΑΕΠ Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Δείκτης ανεργίας Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Δείκτης Τιμών (Κατοικιών) Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Δείκτης Τιμών (Εκτός κατοικιών) Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Όμιλος 31/12/2018 Αύξησης ΑΕΠ Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Δείκτης ανεργίας Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Δείκτης Τιμών (Κατοικιών) Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Δείκτης Τιμών (Εκτός κατοικιών) Ευνοϊκό Βασικό Δυσμενές Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Σενάριο ECL Key drivers Αποδοθείσες Mέσος όρος πιθανότητες 4 χρόνων % % 20 60 20 4,5 2,5 0,6 20 60 20 11,3 13,2 15,1 20 60 20 8,9 7,0 5,1 20 60 20 6,2 4,2 2,3 Σενάριο ECL Key drivers Αποδοθείσες Mέσος όρος πιθανότητες 4 χρόνων % % 20 60 20 4,4 2,4 0,0 20 60 20 13,6 14,7 16,0 20 60 20 5,5 3,3 0,7 20 60 20 5,2 3,7 2,0 Ετήσιες προβλέψεις κύριων οικονομικών δεικτών που χρησιμοποιούνται στα μοντέλα ECL (Βασικό σενάριο) Ο αναμενόμενος ρυθμός αύξησης του Πραγματικού ΑΕΠ κατά τα επόμενα έτη παραμένει ως επί το πλείστον αμετάβλητος, δεδομένου ότι το αναμενόμενο αποτέλεσμα για το 2019 είναι κοντά σε αυτό που προβλέπεται. Το Πραγματικό ΑΕΠ αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται με ρυθμό άνω του 2,5% την επόμενη τετραετία, εξαρτώμενο έντονα από την σταθερότητα του οικονομικού (εγχώριου και διεθνές) περιβάλλοντος και την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων της οικονομικής πολιτικής. Αναφορικά με την αγορά εργασίας υπάρχει σταδιακή βελτίωση κατά τα τελευταία έτη, καθώς η απασχόληση ακολουθεί σταθερά την πορεία ανάπτυξης, με το ποσοστό ανεργίας να φθίνει συνεχώς. Αυτή η πτωτική πορεία αναμένεται να επιταχυνθεί, συγκλίνοντας μακροπρόθεσμα σε σταθεροποίηση της κατάστασης. Οι δείκτες τιμών 175 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 κατοικιών και εμπορικών ακινήτων ακολουθούν υψηλά ανοδική πορεία, καθώς τα πραγματικά δεδομένα για το 2018-19 δείχνουν ταχύτερη ανάκαμψη από την αναμενόμενη στην αγορά ακινήτων, καθώς ενισχύεται σταδιακά και το διαθέσιμο εισόδημα. Πολλαπλά οικονομικά σενάρια υπολογισμού αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Δεδομένου ότι η ΑΠΖ του Ομίλου επηρεάζεται κυρίως από την Τράπεζα, η Διοίκηση αξιολόγησε την ευαισθησία της πρόβλεψης ΑΠΖ της Τράπεζας για δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος, έναντι πιθανών εύλογων μεταβολών στο ρυθμό ανάπτυξης του Πραγματικού ΑΕΠ, σε σύγκριση με τα σενάρια μελλοντικών εκτιμήσεων που χρησιμοποιήθηκαν στην επιμέτρηση ΑΠΖ κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019. Η ανάλυση ευαισθησίας διενεργήθηκε με την υπόθεση μιας «ευνοϊκής» και μιας «δυσμενούς» μετατόπισης των τριών σεναρίων μελλοντικών εκτιμήσεων του ΑΕΠ κατά 1 ποσοστιαία μονάδα, η οποία επηρέασε τις εκτιμήσεις ρυθμού ανάπτυξης ΑΕΠ για το σύνολο της περιόδου. Διενεργήθηκε πλήρης επανεκτίμηση του συνόλου των μακροοικονομικών μεταβλητών από τα σχετικά υποδείγματα, λαμβάνοντας υπόψη τις «ευνοϊκές» και «δυσμενείς» προσαρμογές επί των σεναρίων ρυθμού ανάπτυξης ΑΕΠ που είχαν αρχικά εφαρμοστεί, καθώς ο ρυθμός ανάπτυξης ΑΕΠ διαδραματίζει καίριο ρόλο στον προσδιορισμό των λοιπών μακροοικονομικών μεταβλητών. Ο ακόλουθος πίνακας περιλαμβάνει την επίδραση των ΑΠΖ στο χαρτοφυλάκιο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος, κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019, για κάθε ένα εναλλακτικό υποθετικό σενάριο. Η επίδραση από τις ΑΠΖ θα πρέπει να αξιολογείται στα πλαίσια της ανάλυσης ευαισθησίας στο σύνολό της, σε συνδυασμό με τις παραπάνω επεξηγηματικές σημειώσεις. Εναλλακτικό υποθετικό σενάριο Στάδιο 1 Επίδραση ΑΠΖ Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο Υψηλότερο ΑΕΠ (+1%) (3) (25) (178) (205) Χαμηλότερο ΑΕΠ (-1%) 2 27 143 172 4.3 Διαχείριση πιστωτικού κινδύνου Μέγιστη έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο πριν τη λήψη εξασφαλίσεων και λοιπών τεχνικών μείωσης πιστωτικού κινδύνου Ο ακόλουθος πίνακας απεικονίζει το μέγιστο επίπεδο έκθεσης του Ομίλου και της Τράπεζας σε πιστωτικό κίνδυνο κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 αντίστοιχα, πριν ληφθούν υπόψη τυχόν ληφθείσες εξασφαλίσεις και λοιπές τεχνικές μείωσης του πιστωτικού κινδύνου. Για να εκτιμηθεί η επίδραση του κινδύνου όπως παρατίθεται κατωτέρω, για τα εντός ισολογισμού περιουσιακά στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν τα λογιστικά υπόλοιπα όπως αυτά εμφανίζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης κατά την ημερομηνία αναφοράς. 176 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων (Σημείωση 17) Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (Σημείωση 18) Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσμάτων (Σημείωση 19) Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (Σημείωση 20) Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (Σημείωση 21) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος (Σημείωση 22) Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών -διακρατούμενα προς πώληση (Σημείωση 27) Λοιπά στοιχεία ενεργητικού (Σημείωση 28) Πιστωτικές δεσμεύσεις (Σημείωση 39) Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 1.307 479 1.120 378 1.239 479 1.130 380 655 372 654 372 39.162 39.757 39.801 40.557 1.437 2.097 1.435 2.093 1.121 208 1.121 208 264 304 259 304 2.304 3.452 2.328 3.290 2.317 3.719 2.392 3.556 50.181 49.854 51.024 50.992 Οι παρακάτω πίνακες παρουσιάζουν τα υπόλοιπα προ προβλέψεων των πιστωτικών ανοιγμάτων του Ομίλου και της Τράπεζας κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 για τα χρηματοοικονομικά μέσα στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων, καθώς επίσης και για τα πιστωτικά ανοίγματα εκτός ισολογσμού. Όμιλος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Συλλογική βάση 31/12/2019 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος 1.307 - POCI Ατομική βάση Συλλογική βάση - - Σύνολο Ατομική βάση - 1.307 19.979 4.999 7.390 10.431 5.348 2.000 50.148 6.679 2.819 4.560 425 3.501 119 18.103 5.399 2.236 3.328 351 2.515 86 13.914 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 888 441 1.047 73 892 32 3.372 Πιστωτικές κάρτες 392 143 186 1 93 1 816 13.300 2.180 2.830 10.006 1.848 1.882 32.046 Δάνεια Ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις 7.011 865 119 4.104 108 415 12.621 Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις 4.549 1.314 2.711 5.892 1.737 1.467 17.670 Δημόσιος Τομέας 1.740 1 0 11 3 - 1.754 Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) 1.437 - - - - - 1.437 Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στο αποσβεσμένο κόστος 1.121 - - - - - 1.121 38 - - - - - 38 646 89 12 447 - - 1.194 24.528 5.088 7.403 10.878 5.348 2.000 55.245 2.642 76 304 - - - 3.022 23 - 1 - - - 25 330 55 7 - 12 - 405 2.995 132 313 0 12 0 3.452 Συμφωνίες επαναπώλησης με πελάτες Άλλα περιουσιακά στοιχεία - Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εντός ισολογισμού Εγγυητικές Επιστολές Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εκτός ισολογισμού 177 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Συλλογική βάση 31/12/2018 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος 1.120 0 POCI Ατομική βάση Συλλογική βάση 0 - Σύνολο Ατομική βάση 0 - 1.120 19.221 5.894 7.766 11.683 5.934 2.593 53.091 7.049 2.820 4.851 475 3.989 148 19.331 5.831 2.165 3.355 395 2.664 112 14.523 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 817 510 1.241 78 1.184 35 3.865 Πιστωτικές κάρτες 400 145 255 1 142 1 943 12.172 3.074 2.915 11.208 1.945 2.445 33.760 Μεγάλες Επιχειρήσεις 6.489 1.210 80 4.211 95 690 12.776 Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις 3.961 1.863 2.834 6.986 1.847 1.754 19.246 Δημόσιος Τομέας 1.722 1 1 11 3 0 1.738 2.095 2 - - - - 2.097 Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στο αποσβεσμένο κόστος 208 - - - - - 208 Συμφωνίες επαναπώλησης με πελάτες 103 - - - - - 103 Άλλα περιουσιακά στοιχεία - Χρηματοοικονομικά μέσα 730 18 35 366 - - 1.149 23.477 5.914 7.800 12.049 5.934 2.593 57.768 2.388 75 325 - - - 2.788 31 0 2 - - - 33 391 63 5 0 10 - 469 2.810 138 332 0 10 0 3.290 Δάνεια Ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εντός ισολογισμού Εγγυητικές Επιστολές Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εκτός ισολογισμού Τράπεζα Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Συλλογική βάση 31/12/2019 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος 1.239 - POCI Ατομική βάση Συλλογική βάση - - Σύνολο Ατομική βάση - - 1.239 21.115 4.780 7.054 10.488 5.268 1.891 50.595 6.671 2.819 4.560 423 3.501 119 18.093 5.398 2.236 3.328 350 2.515 86 13.914 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 881 441 1.047 72 892 32 3.364 Πιστωτικές κάρτες 392 143 186 1 93 1 816 14.444 1.961 2.494 10.064 1.767 1.773 32.502 Δάνεια Ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις 8.614 885 34 4.527 99 408 14.568 Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις 4.094 1.075 2.459 5.526 1.666 1.365 16.186 Δημόσιος Τομέας 1.735 1 0 10 3 - 1.749 Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) 1.435 - - - - - 1.435 Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στο αποσβεσμένο κόστος 1.121 - - - - - 1.121 38 - - - - - 38 716 37 12 369 - - 1.133 25.664 4.816 7.066 10.856 5.268 1.891 55.562 2.854 76 304 - - - 3.234 22 - 1 - - - 23 387 55 7 - 12 - 461 3.262 132 313 0 12 0 3.719 Συμφωνίες επαναπώλησης με πελάτες Άλλα περιουσιακά στοιχεία - Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εντός ισολογισμού Εγγυητικές Επιστολές Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εκτός ισολογισμού 178 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Συλλογική βάση 31/12/2018 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος 1.130 - POCI Ατομική βάση Συλλογική βάση - - Σύνολο Ατομική βάση - - 1.130 20.448 6.070 7.453 11.053 5.879 2.438 53.342 7.042 2.820 4.851 473 3.989 148 19.323 5.831 2.165 3.355 394 2.664 112 14.521 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 811 510 1.241 78 1.184 35 3.859 Πιστωτικές κάρτες 400 145 255 1 142 1 942 13.407 3.250 2.603 10.580 1.889 2.290 34.019 Μεγάλες Επιχειρήσεις 8.022 1.758 36 4.080 95 672 14.663 Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις 3.663 1.491 2.566 6.490 1.791 1.617 17.618 Δημόσιος Τομέας 1.722 1 0 10 3 0 1.737 2.091 2 - - - - 2.093 Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στο αποσβεσμένο κόστος 208 - - - - - 208 Συμφωνίες επαναπώλησης με πελάτες 103 - - - - - 103 Άλλα περιουσιακά στοιχεία - Χρηματοοικονομικά μέσα 832 3 10 314 - - 1.160 24.813 6.075 7.463 11.367 5.879 2.438 58.036 2.612 75 325 - - - 3.012 30 0 2 - - - 32 434 63 5 - 10 - 513 3.076 138 332 0 10 0 3.556 Δάνεια Ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρεωστικοί τίτλοι επιμετρημένοι στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εντός ισολογισμού Εγγυητικές Επιστολές Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Σύνολο πιστωτικών ανοιγμάτων εκτός ισολογισμού 4.3.1 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στο πλαίσιο διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου, ο Όμιλος παρακολουθεί την έκθεση του στον πιστωτικό κίνδυνο σε όλα τα αγορασμένα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (προ προβλέψεων), ήτοι το άνοιγμα κατά την αθέτηση είναι προσαυξημένο με το αναπόσβεστο ποσό προσαρμογής στην εύλογη αξία των αποκτηθέντων δραστηριοτήτων κατά την ημερομηνία αναφοράς («προσαρμογή PPA»). Για τον σκοπό της παρούσας γνωστοποίησης, η λογιστική αξία προ προβλέψεων ορίζεται στο αποσβεσμένο κόστος, πριν την προσαρμογή των προβλέψεων, προσαυξημένο με την προσαρμογή PPA. Ομοίως, η πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών στους κατωτέρω πίνακες περιλαμβάνει την προσαρμογή του PPA. Για το λόγο αυτό, η λογιστική αξία προ προβλέψεων και η πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών όπως παρατίθεται κατωτέρω διαφοροποιούνται από τα αντίστοιχα κονδύλια που παρουσιάζονται στη Σημείωση 20. Στους παρακάτω πίνακες παρουσιάζονται τα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος του Ομίλου και της Τράπεζας την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018: 179 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - 31/12/2019 Στεγαστικά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Στεγαστικών Δανείων Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Καταναλωτικών, Προσωπικών και Λοιπών δανείων Πιστωτικές Κάρτες Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Πιστωτικών Καρτών Δανεία Ιδιωτών Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων Ιδιωτών Δάνεια προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Δάνεια προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δάνεια προς τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια και χορηγήσεις σε πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων και απαιτήσεων κατά πελάτων στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 1 Αναμενόμενες Αναμενόμενες πιστωτικές πιστωτικές ζημίες (ECL) καθ' ζημίες (ECL) όλη τη διάρκεια 12μήνου ζωής Στάδιο 3 Αναμενόμενες POCI πιστωτικές Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικές ζημίες απομειωμένης απομειωμένης πιστωτικής πιστωτικής αξίας αξίας καθ' όλη καθ' όλη τη τη διάρκεια διάρκεια ζωής ζωής Σύνολο 5.399 (2) 5.396 2.236 (35) 2.201 3.679 (942) 2.737 2.601 (707) 1.895 13.914 (1.686) 12.228 888 (28) 441 (53) 1.119 (698) 924 (571) 3.372 (1.350) 860 388 422 353 2.022 392 (2) 391 143 (7) 136 187 (159) 28 94 (84) 10 816 (251) 565 6.679 (33) 6.647 2.819 (95) 2.724 4.985 (1.799) 3.186 3.619 (1.361) 2.258 18.103 (3.288) 14.815 7.011 (52) 6.959 865 (38) 827 4.222 (1.752) 2.470 523 (236) 286 12.621 (2.078) 10.543 4.549 (32) 1.314 (105) 8.603 (3.749) 3.204 (1.730) 17.670 (5.615) 4.518 1.209 4.854 1.474 12.054 1.740 (1) 1.739 1 (0) 1 11 (4) 7 3 (0) 3 1.754 (5) 1.749 13.300 (85) 2.180 (143) 12.836 (5.504) 3.730 (1.967) 32.046 (7.699) 13.215 2.037 7.332 1.763 24.347 19.979 (117) 4.999 (238) 17.821 (7.303) 7.349 (3.328) 50.148 (10.986) 19.862 4.761 10.518 4.021 39.162 180 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - 31/12/2018 Στεγαστικά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Στεγαστικών Δανείων Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Καταναλωτικών, Προσωπικών και Λοιπών δανείων Πιστωτικές Κάρτες Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Πιστωτικών Καρτών Δανεία Ιδιωτών Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων Ιδιωτών Δάνεια προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Δάνεια προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δάνεια προς τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια και χορηγήσεις σε πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων και απαιτήσεων κατά πελάτων στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 1 Αναμενόμενες Αναμενόμενες πιστωτικές πιστωτικές ζημίες (ECL) καθ' ζημίες (ECL) όλη τη διάρκεια 12μήνου ζωής Στάδιο 3 Αναμενόμενες POCI πιστωτικές Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικές ζημίες απομειωμένης απομειωμένης πιστωτικής πιστωτικής αξίας αξίας καθ' όλη καθ' όλη τη τη διάρκεια διάρκεια ζωής ζωής Σύνολο 5.831 (4) 5.827 2.165 (65) 2.100 3.750 (1.004) 2.746 2.776 (750) 2.026 14.523 (1.824) 12.699 817 (28) 510 (81) 1.319 (827) 1.219 (756) 3.865 (1.692) 789 429 492 463 2.174 400 (2) 398 145 (6) 139 256 (205) 51 142 (121) 21 943 (333) 610 7.049 (34) 7.014 2.820 (152) 2.669 5.325 (2.036) 3.289 4.137 (1.626) 2.511 19.331 (3.848) 15.482 6.489 (84) 6.405 1.210 (85) 1.125 4.292 (2.204) 2.088 786 (421) 364 12.776 (2.794) 9.982 3.961 (36) 1.863 (130) 9.820 (4.500) 3.601 (2.021) 19.246 (6.687) 3.926 1.733 5.321 1.580 12.559 1.722 (1) 1.722 1 (0) 1 11 (4) 8 3 (0) 3 1.738 (4) 1.734 12.172 (120) 3.074 (215) 14.123 (6.707) 4.390 (2.443) 33.760 (9.485) 12.052 2.858 7.416 1.947 24.275 19.221 (154) 5.894 (367) 19.448 (8.743) 8.527 (4.069) 53.090 (13.333) 19.067 5.527 10.705 4.458 39.757 181 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα - 31/12/2019 Στεγαστικά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Στεγαστικών Δανείων Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Καταναλωτικών, Προσωπικών και Λοιπών δανείων Πιστωτικές Κάρτες Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Πιστωτικών Καρτών Δανεία Ιδιωτών Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων Ιδιωτών Δάνεια προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Δάνεια προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δάνεια προς τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια και χορηγήσεις σε πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων και απαιτήσεων κατά πελάτων στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 1 Αναμενόμενες Αναμενόμενες πιστωτικές πιστωτικές ζημίες (ECL) καθ' ζημίες (ECL) όλη τη διάρκεια 12μήνου ζωής Στάδιο 3 Αναμενόμενες POCI πιστωτικές Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικές ζημίες απομειωμένης απομειωμένης πιστωτικής πιστωτικής αξίας αξίας καθ' όλη καθ' όλη τη τη διάρκεια διάρκεια ζωής ζωής Σύνολο 5.398 (2) 5.396 2.236 (35) 2.201 3.678 (941) 2.737 2.601 (707) 1.895 13.914 (1.685) 12.228 881 (28) 441 (53) 1.119 (697) 924 (571) 3.364 (1.350) 852 388 421 353 2.014 392 (2) 390 143 (7) 136 187 (159) 28 94 (84) 10 816 (251) 564 6.671 (32) 6.638 2.819 (95) 2.724 4.984 (1.798) 3.186 3.619 (1.361) 2.258 18.093 (3.286) 14.807 8.614 (51) 8.563 885 (37) 848 4.561 (1.999) 2.563 507 (228) 279 14.568 (2.315) 12.253 4.094 (25) 1.075 (101) 7.986 (3.445) 3.030 (1.618) 16.186 (5.188) 4.070 974 4.541 1.412 10.997 1.735 (1) 1.734 1 (0) 1 11 (4) 7 3 (0) 3 1.749 (5) 1.744 14.444 (77) 1.961 (138) 12.558 (5.447) 3.540 (1.846) 32.502 (7.508) 14.367 1.822 7.111 1.694 24.994 21.115 (109) 4.780 (233) 17.542 (7.245) 7.159 (3.207) 50.595 (10.794) 21.005 4.547 10.297 3.952 39.801 182 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα - 31/12/2018 Στεγαστικά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Στεγαστικών Δανείων Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Καταναλωτικών, Προσωπικών και Λοιπών δανείων Πιστωτικές Κάρτες Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Πιστωτικών Καρτών Δανεία Ιδιωτών Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων Ιδιωτών Δάνεια προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μεγάλες Επιχειρήσεις Δάνεια προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δάνεια προς τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Δάνεια και χορηγήσεις σε πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος Υπόλοιπο προ προβλέψεων Μείον: Πρόβλεψη για απομείωση Σύνολο Δανείων και απαιτήσεων κατά πελάτων στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 1 Αναμενόμενες Αναμενόμενες πιστωτικές πιστωτικές ζημίες (ECL) καθ' ζημίες (ECL) όλη τη διάρκεια 12μήνου ζωής Στάδιο 3 Αναμενόμενες POCI πιστωτικές Αναμενόμενες ζημίες πιστωτικές ζημίες απομειωμένης απομειωμένης πιστωτικής πιστωτικής αξίας αξίας καθ' όλη καθ' όλη τη τη διάρκεια διάρκεια ζωής ζωής Σύνολο 5.831 (4) 5.827 2.165 (65) 2.100 3.749 (1.003) 2.746 2.776 (750) 2.026 14.521 (1.823) 12.699 811 (28) 510 (81) 1.319 (827) 1.219 (756) 3.859 (1.691) 783 429 492 463 2.167 400 (2) 398 145 (6) 139 256 (205) 51 142 (121) 21 942 (333) 609 7.042 (34) 7.007 2.820 (152) 2.669 5.324 (2.035) 3.288 4.137 (1.626) 2.511 19.323 (3.847) 15.475 8.022 (147) 7.874 1.758 (84) 1.674 4.116 (2.123) 1.993 767 (412) 355 14.663 (2.766) 11.897 3.663 (33) 1.491 (112) 9.056 (4.132) 3.409 (1.890) 17.618 (6.167) 3.630 1.379 4.924 1.519 11.451 1.722 (1) 1.722 1 (0) 1 11 (3) 7 3 (0) 3 1.737 (4) 1.733 13.407 (181) 3.250 (196) 13.183 (6.259) 4.179 (2.302) 34.019 (8.938) 13.226 3.054 6.924 1.878 25.082 20.448 (215) 6.070 (348) 18.506 (8.294) 8.317 (3.928) 53.342 (12.785) 20.233 5.723 10.213 4.389 40.557 183 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 4.3.2 Πιστωτική ποιότητα ανά τομέα, κλάδο και κατηγορία περιουσιακού στοιχείου Οι κατωτέρω πίνακες παρέχουν την πιστωτική ποιότητα ανά κατηγορία περιουσιακού στοιχείου και την αξία των εξασφαλίσεων των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (προ προβλέψεων) του Ομίλου και της Τράπεζας την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018. Όμιλος 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές Κάρτες Επιχειρηματικά Δάνεια Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες Σύνολο Αξία Προσωρινή Σε αθέτηση εξασφάλικαθυστέρηση σης Τράπεζα Προσωρινή Προτεινόκαθυστέρη Σε αθέτηση μενη ση Προτεινόμενη 6.004 675 3.232 8.192 13.072 6.003 668 3.232 8.190 13.064 4.808 590 2.538 5.978 12.006 4.808 590 2.538 5.977 12.005 808 80 551 1.933 1.054 808 73 551 1.933 1.046 388 4 143 281 12 387 4 143 281 12 9.259 2.453 2.408 16.171 15.377 9.206 3.503 2.242 15.802 14.155 5.740 1.347 901 4.634 5.887 6.030 2.584 996 4.957 5.712 Ισχυρή 3.519 1.105 1.508 11.537 9.490 3.176 918 1.246 10.845 8.443 1.734 5 3 11 1.661 1.730 5 3 11 1.656 1.734 5 3 11 1.661 1.730 5 3 11 1.656 - - - - - - - - - - 16.997 3.133 5.643 24.374 30.110 16.939 4.176 5.477 24.003 28.874 Προσωρινή Προτεινόκαθυστέρη Σε αθέτηση μενη ση Αξία εξασφάλισης Όμιλος 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές Κάρτες Επιχειρηματικά Δάνεια Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες Σύνολο Αξία εξασφάλισης Ισχυρή Τράπεζα Αξία Προσωρινή εξασφά Σε αθέτηση καθυστέρηση λισης Ισχυρή Προτεινόμενη 6.251 797 3.233 9.049 13.379 6.250 791 3.233 9.048 13.372 5.129 703 2.446 6.245 12.248 5.129 702 2.446 6.245 12.248 728 89 642 2.406 1.111 728 83 642 2.406 1.105 394 6 145 398 20 394 6 145 398 20 7.669 2.781 3.434 18.138 14.891 7.408 4.276 3.466 17.131 13.379 4.651 1.837 1.287 5.000 5.002 4.623 3.398 1.835 4.806 4.647 3.017 944 2.147 13.137 9.889 2.785 878 1.631 12.325 8.732 102 1.621 4 12 1.624 102 1.621 4 11 1.623 102 1.621 4 12 1.624 102 1.621 4 11 1.623 - - - - - - - - - - 14.022 5.199 6.671 27.199 29.894 13.760 6.688 6.703 26.190 28.374 Ισχυρή Οι παρακάτω πίνακες παρουσιάζουν την ανάλυση ενηλικίωσης και την κατηγοριοποίηση σε στάδια με βάση τον πιστωτικό κίνδυνο, ανά επίπεδο του δανειακού χαρτοφυλακίου για τον Όμιλο και την Τράπεζα κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018: 184 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Χωρίς 1-30 ημέρες Καθυστέρηση 31-90 ημέρες 91-180 ημέρες 181-365 ημέρες 365+ Καταγγελμένα ημέρες Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 8.927 1.715 760 324 307 625 5.445 18.103 6.679 2.819 4.985 3.619 18.103 Στεγαστικά δάνεια 7.080 1.461 615 254 217 291 3.997 13.914 5.399 2.236 3.679 2.601 13.914 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 1.328 240 136 65 56 334 1.213 3.372 888 441 1.119 924 3.372 518 14 8 5 35 0 235 816 392 143 187 94 816 Επιχειρηματικά Δάνεια 15.218 3.403 1.564 1.389 361 474 7.882 30.291 11.560 2.179 12.825 3.727 30.291 Μεγάλες Επιχειρήσεις 8.499 1.712 749 508 71 67 1.014 12.621 7.011 865 4.222 523 12.621 Πιστωτικές Κάρτες Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις 6.720 1.690 815 880 290 406 6.868 17.670 4.549 1.314 8.603 3.204 17.670 1.742 5 0 0 0 0 7 1.754 1.740 1 11 3 1.754 1.742 5 0 - - 0 7 1.754 1.740 1 11 3 1.754 - - - - - - - 0 - - - - 0 Σύνολο 25.888 5.123 2.324 1.713 668 1.099 13.334 50.148 19.979 4.999 17.821 7.349 50.148 Αξία εξασφαλίσεων 16.799 3.127 1.576 1.044 315 494 6.756 30.110 13.272 3.617 9.192 4.029 30.110 Δημόσιος Τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες Όμιλος 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Χωρίς 1-30 ημέρες Καθυστέρηση 31-90 ημέρες 91-180 ημέρες 181-365 ημέρες 365+ Καταγγελμένα ημέρες Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 9.481 1.927 951 508 335 524 5.605 19.331 7.049 2.820 5.325 4.137 19.331 Στεγαστικά δάνεια 7.565 1.622 757 297 222 311 3.749 14.523 5.831 2.165 3.750 2.776 14.523 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 1.390 290 186 205 75 213 1.506 3.865 817 510 1.319 1.219 3.865 Πιστωτικές Κάρτες 527 15 8 6 38 0 349 943 400 145 256 142 943 Επιχειρηματικά Δάνεια 16.581 3.440 1.536 763 498 1.007 8.197 32.022 10.450 3.073 14.112 4.387 32.022 Μεγάλες Επιχειρήσεις 8.548 1.646 602 333 149 319 1.180 12.776 6.489 1.210 4.292 786 12.776 Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις 8.032 1.794 935 430 350 688 7.016 19.246 3.961 1.863 9.820 3.601 19.246 1.726 5 0 0 0 0 7 1.738 1.722 1 3 11 1.738 1.726 5 0 - - 0 7 1.738 1.722 1 3 11 1.738 - - - - - - - 0 - - - - 0 Σύνολο 27.788 5.371 2.488 1.271 833 1.531 13.808 53.091 19.221 5.894 19.441 8.535 53.091 Αξία εξασφαλίσεων 16.797 3.160 1.666 701 467 832 6.270 29.894 11.877 4.183 9.544 4.291 29.894 Δημόσιος Τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες 185 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Χωρίς 1-30 ημέρες Καθυστέρηση 31-90 ημέρες 91-180 ημέρες 181-365 ημέρες 365+ Καταγγελμένα ημέρες Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 8.919 1.715 759 324 307 625 5.444 18.093 6.671 2.819 4.984 3.619 18.093 Στεγαστικά δάνεια 7.080 1.461 615 254 217 291 3.996 13.914 5.398 2.236 3.678 2.601 13.914 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 1.321 240 136 65 56 334 1.212 3.364 881 441 1.119 924 3.364 518 14 8 5 35 0 235 816 392 143 187 94 816 Επιχειρηματικά Δάνεια 16.686 3.114 1.359 1.369 283 429 7.513 30.753 12.709 1.960 12.547 3.537 30.753 Μεγάλες Επιχειρήσεις 10.547 1.696 706 501 71 55 990 14.568 8.614 885 4.561 507 14.568 6.139 1.417 652 868 212 374 6.524 16.186 4.094 1.075 7.986 3.030 16.186 1.737 5 0 0 0 0 6 1.749 1.735 1 11 3 1.749 1.737 5 0 - - - 6 1.749 1.735 1 11 3 1.749 - - - - - - - 0 - - - - 0 Σύνολο 27.342 4.834 2.118 1.694 590 1.054 12.963 50.595 21.115 4.780 17.542 7.159 50.595 Αξία εξασφαλίσεων 16.370 2.840 1.266 990 311 471 6.626 28.874 12.803 3.301 8.808 3.962 28.874 Πιστωτικές Κάρτες Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες Τράπεζα 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Χωρίς 1-30 ημέρες Καθυστέρηση 31-90 ημέρες 91-180 ημέρες 181-365 ημέρες 365+ Καταγγελμένα ημέρες Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 9.475 1.926 951 508 335 524 5.603 19.323 7.042 2.820 5.324 4.137 19.323 Στεγαστικά δάνεια 7.565 1.621 757 297 222 311 3.748 14.521 5.831 2.165 3.749 2.776 14.521 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια 1.383 290 186 205 75 213 1.506 3.859 811 510 1.319 1.219 3.859 526 15 8 6 38 0 349 942 400 145 256 142 942 Επιχειρηματικά Δάνεια 18.037 3.227 1.239 710 444 938 7.689 32.282 11.684 3.249 13.172 4.176 32.282 Μεγάλες Επιχειρήσεις 10.578 1.652 539 322 140 300 1.132 14.663 8.022 1.758 4.116 767 14.663 7.459 1.574 700 388 304 637 6.556 17.618 3.663 1.491 9.056 3.409 17.618 1.726 5 0 0 0 0 6 1.737 1.722 1 11 3 1.737 1.726 5 0 - - 0 6 1.737 1.722 1 11 3 1.737 - - - - - - - 0 - - - - 0 Σύνολο 29.237 5.158 2.191 1.218 779 1.461 13.298 53.342 20.448 6.070 18.506 8.317 53.342 Αξία εξασφαλίσεων 16.186 2.825 1.370 627 457 791 6.119 28.374 11.379 3.840 8.937 4.218 28.374 Πιστωτικές Κάρτες Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Ελλάδα Λοιπές χώρες 186 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Οι παρακάτω πίνακες παρουσιάζουν την πιστωτική ποιότητα ανά τομέα, κλάδο και κατηγορία περιουσιακού στοιχείου για τον Όμιλο και την Τράπεζα κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018: Όμιλος 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 6.679 2.819 4.560 425 3.501 119 18.103 13.300 2.180 2.830 10.006 1.848 1.882 32.046 118 102 8 1.234 10 36 1.812 521 625 1.518 1.705 1.231 95 1.068 285 1.011 448 207 101 28 308 59 30 428 39 20 434 340 89 1 907 2 0 211 151 9 1.875 1.409 920 92 1.415 498 128 656 208 55 288 192 37 590 0 151 76 4 337 296 282 7 319 96 27 - 177 1.395 1.740 53 355 1 103 574 0 562 943 11 62 435 3 31 450 - 4.152 1.754 19.979 4.999 7.390 10.431 5.348 2.000 50.148 1.509 5.194 2.965 2.053 1.645 5.245 1.791 254 2.611 786 1.099 988 187 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Όμιλος 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 7.049 2.820 4.851 475 3.989 148 19.331 12.172 3.074 2.915 11.208 1.945 2.445 33.760 598 63 11 830 10 46 1.558 1.825 415 456 2.201 306 385 5.587 515 389 1.048 1.547 799 30 848 273 1.120 295 219 24 411 312 36 623 61 102 348 74 2 943 0 0 213 131 8 1.675 1.048 144 1.670 661 34 839 207 58 191 28 10 653 1 113 65 4 378 408 9 373 5 168 35 - 3.403 2.166 1.237 5.597 1.778 100 2.804 773 1.293 290 99 106 670 67 70 1.301 1.167 1.722 413 1 620 1 1.161 11 496 3 569 0 4.425 1.738 19.221 5.894 7.766 11.683 5.934 2.593 53.091 Προβλέψεις για απομειώσεις σε δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 33 95 1.594 205 1.284 77 3.288 85 143 1.259 4.246 877 1.089 7.699 2 1 5 572 5 21 606 9 22 208 787 141 195 1.362 7 11 2 10 2 1 5 2 25 14 8 0 32 5 0 13 3 1 159 16 0 476 0 31 48 4 630 361 54 700 124 41 143 78 13 76 9 353 0 17 28 1 141 138 3 158 15 12 - 1.027 544 59 1.729 132 43 224 171 45 1 3 53 177 34 20 289 7 1 39 0 257 0 562 4 212 0 386 - 1.463 5 117 238 2.853 4.451 2.161 1.166 10.986 188 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Προβλέψεις για απομειώσεις σε δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 34 152 1.811 225 1.539 88 3.848 120 215 1.324 5.383 977 1.466 9.485 12 5 5 568 5 31 626 15 27 214 1.070 154 225 1.704 11 6 1 15 3 0 6 2 37 24 19 0 37 31 0 12 5 16 165 13 1 507 0 35 44 4 862 460 74 797 218 12 226 96 17 81 11 1 400 0 17 23 2 190 237 205 4 41 19 - 1.333 746 77 1.961 3 5 55 253 37 57 409 10 1 35 0 279 0 727 3 248 0 457 0 1.756 4 154 367 3.135 5.608 2.516 1.553 13.333 256 12 337 189 75 189 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 Δάνεια Iδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Όμιλος 31/12/2018 Δάνεια Iδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Στάδιο 1 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση Σύνολο 6.647 2.724 2.966 220 2.216 41 14.815 13.215 2.037 1.571 5.761 970 792 24.347 116 101 3 662 5 15 902 1.803 426 226 1.088 146 142 3.832 514 614 1.516 1.695 192 92 28 276 181 72 1 430 779 559 38 715 117 28 238 155 143 3 161 1.939 1.509 1.586 3.515 1.229 94 1.063 283 986 54 30 415 36 19 2 0 180 103 5 374 86 513 130 42 0 134 48 2 82 15 - 1.659 211 2.387 616 1.054 176 49 50 385 28 11 699 1.388 1.739 316 1 318 0 382 7 223 3 64 - 2.690 1.749 19.862 4.761 4.538 5.980 3.187 834 39.162 Στάδιο 1 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση Σύνολο 7.014 2.669 3.040 249 2.451 61 15.482 12.052 2.858 1.591 5.825 968 979 24.275 586 58 6 262 5 15 932 1.810 388 242 1.131 152 160 3.883 505 384 1.047 1.532 796 30 842 271 1.084 271 200 24 374 282 36 611 56 85 183 61 1 436 0 0 178 88 4 813 588 70 873 443 22 613 111 41 111 17 9 252 0 96 42 3 188 171 9 168 0 127 16 - 2.070 1.421 1.160 3.636 1.522 88 2.467 584 1.218 288 94 51 417 30 13 892 1.157 1.722 378 1 341 0 433 7 248 3 111 0 2.669 1.734 19.067 5.527 4.631 6.074 3.419 1.040 39.757 190 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Τράπεζα 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 6.671 2.819 4.560 423 3.501 119 18.093 14.444 1.961 2.494 10.064 1.767 1.773 32.502 1.750 102 8 1.345 10 36 3.251 1.696 321 412 1.818 279 321 4.847 451 713 1.543 1.496 1.231 95 1.006 269 994 197 141 28 272 59 30 382 38 14 308 25 1 859 2 0 106 145 8 1.359 1.000 112 1.280 498 128 612 207 55 190 30 581 0 132 76 4 291 256 7 308 87 27 - 2.797 2.166 1.690 4.797 151 42 89 559 54 29 924 1.314 1.735 333 1 530 0 1.079 10 408 3 410 - 4.075 1.749 21.115 4.780 7.054 10.488 5.268 1.891 50.595 1.791 254 2.326 762 1.074 Υπόλοιπα προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 7.042 2.820 4.851 473 3.989 148 19.323 13.407 3.250 2.603 10.580 1.889 2.290 34.019 2.019 488 11 830 10 46 3.403 1.695 301 434 2.126 297 369 5.221 464 589 1.071 1.368 799 30 810 262 1.122 277 188 24 350 312 36 521 60 93 317 36 2 904 0 0 127 125 7 1.578 925 144 1.470 661 34 774 207 58 189 28 10 644 1 103 65 4 370 348 9 360 5 148 35 - 3.196 2.114 1.261 5.094 268 81 91 666 59 67 1.232 1.189 1.722 519 1 546 0 1.098 10 477 3 532 0 4.361 1.737 20.448 6.070 7.453 11.053 5.879 2.438 53.342 1.778 100 2.484 753 1.285 191 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Τράπεζα 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Προβλέψεις για απομειώσεις σε δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 32 95 1.594 204 1.284 77 3.286 77 138 1.198 4.249 848 998 7.508 2 1 5 662 5 21 696 8 21 199 751 138 180 1.296 7 6 2 9 14 7 0 31 152 9 0 463 609 420 70 594 74 8 346 136 116 3 149 993 566 75 1.592 2 1 5 2 25 5 0 12 3 1 0 28 48 4 124 41 126 77 13 0 15 28 1 10 12 - 132 43 197 169 44 1 3 46 176 27 18 272 6 1 38 0 244 0 583 3 205 0 353 - 1.428 5 109 233 2.793 4.452 2.132 1.075 10.794 Προβλέψεις για απομειώσεις σε δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση 34 152 1.811 224 1.539 88 3.847 181 196 1.261 4.997 952 1.350 8.938 15 6 5 568 5 31 630 14 25 205 1.013 150 209 1.616 10 5 1 14 24 6 0 33 158 9 1 499 805 392 74 660 80 10 1 394 184 189 195 1.261 612 77 1.794 3 0 6 2 37 31 0 12 5 16 0 33 43 4 218 12 203 96 16 0 16 23 2 4 32 19 - 256 12 303 188 74 2 5 48 250 30 54 389 70 1 35 0 257 0 686 3 242 0 432 0 1.722 4 215 348 3.072 5.222 2.491 1.437 12.785 192 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Στάδιο 1 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση Σύνολο 6.638 2.724 2.966 220 2.216 41 14.807 14.367 1.822 1.295 5.816 919 775 24.994 1.748 101 3 683 5 15 2.555 1.688 300 213 1.068 141 141 3.551 444 707 1.541 1.487 1.229 94 1.002 267 969 183 134 28 241 54 30 369 35 13 156 17 1 396 2 0 77 97 4 751 581 42 686 374 86 486 130 42 116 22 235 0 118 48 2 155 140 3 159 78 15 - 1.805 1.600 1.615 3.205 1.659 211 2.129 593 1.030 150 39 43 383 26 11 652 1.308 1.734 295 1 287 0 497 7 203 3 57 - 2.646 1.744 21.005 4.547 4.261 6.035 3.136 816 39.801 193 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Δάνεια Ιδιωτών Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Χρηματοδότηση Έργων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Δημόσιος Τομέας Σύνολο Στάδιο 1 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Συλλογική Ατομική Συλλογική Ατομική βάση βάση βάση βάση Σύνολο 7.007 2.669 3.040 249 2.451 61 15.475 13.226 3.054 1.341 5.583 937 940 25.082 2.004 482 6 262 5 15 2.773 1.681 276 229 1.113 147 159 3.605 454 583 1.070 1.353 253 183 24 317 160 28 1 405 773 532 70 809 110 17 9 250 186 159 9 165 1.935 1.502 1.183 3.300 796 30 804 260 1.086 282 36 509 55 77 0 0 94 82 4 443 22 571 111 41 0 88 42 3 0 117 16 - 1.522 88 2.182 566 1.210 266 76 43 416 28 13 843 1.119 1.722 484 1 290 0 411 7 235 3 100 0 2.639 1.733 20.233 5.723 4.381 5.832 3.388 1.001 40.557 Οι πίνακες που ακολουθούν παραθέτουν την πιστωτική ποιότητα, ανά στάδιο, ανά κατηγορία δανειακού χαρτοφυλακίου του Ομίλου και της Τράπεζας την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018. Στεγαστικά Δάνεια Όμιλος 31/12/2019 Στεγαστικά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 4.808 - - - 4.808 590 - - - 590 Προσωρινή καθυστέρηση - 2.236 - 302 2.538 Σε αθέτηση - - 3.679 2.299 5.978 Ισχυρή Προτεινόμενη Υπόλοιπα προ προβλέψεων 5.399 2.236 3.679 2.601 13.914 Ισχυρή 2 - - - 2 Προτεινόμενη 1 - - - 1 Προσωρινή καθυστέρηση - 35 - 6 41 Σε αθέτηση - - 942 700 1.643 Σύνολο Πρόβλεψης 2 35 942 707 1.686 Σύνολο Υπολοίπου 5.396 2.201 2.737 1.895 12.228 Αξία εξασφαλίσεων 5.075 2.004 2.859 2.067 12.006 194 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Στεγαστικά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 5.129 - - - 5.129 703 - - - 703 Προσωρινή καθυστέρηση - 2.165 - 280 2.446 Σε αθέτηση - - 3.750 2.496 6.245 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 5.831 2.165 3.750 2.776 14.523 Ισχυρή 3 - - - 3 Προτεινόμενη 1 - - - 1 Προσωρινή καθυστέρηση - 65 - 9 75 Σε αθέτηση - - 1.004 740 1.744 Σύνολο Πρόβλεψης 4 65 1.004 750 1.824 Σύνολο Υπολοίπου 5.827 2.100 2.746 2.026 12.699 Αξία εξασφαλίσεων 5.323 1.897 2.867 2.161 12.248 Τράπεζα 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Στεγαστικά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 4.808 - - - 4.808 590 - - - 590 Προσωρινή καθυστέρηση - 2.236 - 302 2.538 Σε αθέτηση - - 3.678 2.299 5.977 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 5.398 2.236 3.678 2.601 13.914 Ισχυρή 2 - - - 2 Προτεινόμενη 1 - - - 1 Προσωρινή καθυστέρηση - 35 - 6 41 Σε αθέτηση - - 941 700 1.642 Σύνολο Πρόβλεψης 2 35 941 707 1.685 Σύνολο Υπολοίπου 5.396 2.201 2.737 1.895 12.228 Αξία εξασφαλίσεων 5.075 2.004 2.859 2.067 12.005 195 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Στεγαστικά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 5.129 - - - 5.129 702 - - - 702 Προσωρινή καθυστέρηση - 2.165 - 280 2.446 Σε αθέτηση - - 3.749 2.496 6.245 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 5.831 2.165 3.749 2.776 14.521 Ισχυρή 3 - - - 3 Προτεινόμενη 1 - - - 1 Προσωρινή καθυστέρηση - 65 - 9 75 Σε αθέτηση - - 1.003 740 1.744 Σύνολο Πρόβλεψης 4 65 1.003 750 1.823 Σύνολο Υπολοίπου 5.827 2.100 2.746 2.026 12.699 Αξία εξασφαλίσεων 5.323 1.897 2.867 2.161 12.248 Καταναλωτικά, Προσωπικά & Λοιπά Δάνεια Όμιλος 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Καταναλωτικά, Προσωπικά & Λοιπά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 808 - - - 808 80 - - - 80 Προσωρινή καθυστέρηση - 441 - 110 551 Σε αθέτηση - - 1.119 814 1.933 888 441 1.119 924 3.372 25 - - - 25 Προτεινόμενη 3 - - - 3 Προσωρινή καθυστέρηση - 53 - 28 81 Σε αθέτηση Υπόλοιπα προ προβλέψεων Ισχυρή - - 698 543 1.241 Σύνολο Πρόβλεψης 28 53 698 571 1.350 Σύνολο Υπολοίπου 860 388 422 353 2.022 Αξία εξασφαλίσεων 362 167 267 258 1.054 196 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Καταναλωτικά, Προσωπικά & Λοιπά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 728 - - - 728 89 - - - 89 Προσωρινή καθυστέρηση - 510 - 132 642 Σε αθέτηση - - 1.319 1.087 2.406 817 510 1.319 1.219 3.865 26 - - - 26 Υπόλοιπα προ προβλέψεων Ισχυρή Προτεινόμενη 3 - - - 3 Προσωρινή καθυστέρηση - 81 - 37 118 Σε αθέτηση - - 827 718 1.546 Σύνολο Πρόβλεψης 28 81 827 756 1.692 Σύνολο Υπολοίπου 789 429 492 463 2.174 Αξία εξασφαλίσεων 318 179 302 312 1.111 Τράπεζα 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Καταναλωτικά, Προσωπικά & Λοιπά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 808 - - - 808 73 - - - 73 Προσωρινή καθυστέρηση - 441 - 110 551 Σε αθέτηση - - 1.119 814 1.933 881 441 1.119 924 3.364 25 - - - 25 Υπόλοιπα προ προβλέψεων Ισχυρή Προτεινόμενη 3 - - - 3 Προσωρινή καθυστέρηση - 53 - 28 81 Σε αθέτηση - - 697 543 1.241 Σύνολο Πρόβλεψης 28 53 697 571 1.350 Σύνολο Υπολοίπου 852 388 421 353 2.014 Αξία εξασφαλίσεων 354 167 267 258 1.046 197 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Καταναλωτικά, Προσωπικά & Λοιπά Δάνεια - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 728 - - - 728 83 - - - 83 Προσωρινή καθυστέρηση - 510 - 132 642 Σε αθέτηση - - 1.319 1.087 2.406 811 510 1.319 1.219 3.859 25 - - - 25 Υπόλοιπα προ προβλέψεων Ισχυρή Προτεινόμενη 3 - - - 3 Προσωρινή καθυστέρηση - 81 - 37 118 Σε αθέτηση - - 827 718 1.545 Σύνολο Πρόβλεψης 28 81 827 756 1.691 Σύνολο Υπολοίπου 783 429 492 463 2.167 Αξία εξασφαλίσεων 312 179 302 312 1.105 Πιστωτικές Κάρτες Όμιλος 31/12/2019 Πιστωτικές κάρτες - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 388 - - - 388 Προτεινόμενη 4 - - - 4 Προσωρινή καθυστέρηση - 143 - 0 143 Σε αθέτηση - - 187 94 281 Ισχυρή Υπόλοιπα προ προβλέψεων 392 143 187 94 816 Ισχυρή 2 - - - 2 Προτεινόμενη 0 - - - 0 Προσωρινή καθυστέρηση - 7 - 0 7 Σε αθέτηση - - 159 84 243 Σύνολο Πρόβλεψης 2 7 159 84 251 Σύνολο Υπολοίπου 391 136 28 10 565 Αξία εξασφαλίσεων 0 0 7 5 12 198 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Ισχυρή Πιστωτικές κάρτες - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 394 - - - 394 Προτεινόμενη 6 - - - 6 Προσωρινή καθυστέρηση - 145 - 1 145 Σε αθέτηση - - 256 142 398 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 400 145 256 142 943 Ισχυρή 2 - - - 2 Προτεινόμενη 0 - - - 0 Προσωρινή καθυστέρηση - 6 - 0 6 Σε αθέτηση - - 205 121 326 Σύνολο Πρόβλεψης 2 6 205 121 333 Σύνολο Υπολοίπου 398 139 51 21 610 Αξία εξασφαλίσεων 0 0 13 7 20 Τράπεζα 31/12/2019 Ισχυρή Πιστωτικές κάρτες - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 387 - - - 387 Προτεινόμενη 4 - - - 4 Προσωρινή καθυστέρηση - 143 - 0 143 Σε αθέτηση - - 187 94 281 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 392 143 187 94 816 Ισχυρή 1 - - - 1 Προτεινόμενη 0 - - - 0 Προσωρινή καθυστέρηση - 7 - 0 7 Σε αθέτηση - - 159 84 243 Σύνολο Πρόβλεψης 2 7 159 84 251 Σύνολο Υπολοίπου 390 136 28 10 564 Αξία εξασφαλίσεων 0 0 7 5 12 199 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Ισχυρή Πιστωτικές κάρτες - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 394 - - - 394 Προτεινόμενη 6 - - - 6 Προσωρινή καθυστέρηση - 145 - 1 145 Σε αθέτηση - - 256 142 398 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 400 145 256 142 942 Ισχυρή 2 - - - 2 Προτεινόμενη 0 - - - 0 Προσωρινή καθυστέρηση - 6 - 0 6 Σε αθέτηση - - 205 121 326 Σύνολο Πρόβλεψης 2 6 205 121 333 Σύνολο Υπολοίπου 398 139 51 21 609 Αξία εξασφαλίσεων 0 0 13 7 20 Μεγάλες Επιχειρήσεις Όμιλος 31/12/2019 Μεγάλες Επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Ισχυρή 5.740 - - - 5.740 Προτεινόμενη 1.271 76 - - 1.347 Προσωρινή καθυστέρηση - 790 - 111 901 Σε αθέτηση - - 4.222 412 4.634 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 7.011 865 4.222 523 12.621 Ισχυρή 23 - - - 23 Προτεινόμενη 29 1 0 - 30 Προσωρινή καθυστέρηση - 37 - 5 42 Σε αθέτηση - - 1.752 231 1.983 Σύνολο Πρόβλεψης 52 38 1.752 236 2.078 Σύνολο Υπολοίπου 6.959 827 2.470 286 10.543 Αξία εξασφαλίσεων 3.466 503 1.628 290 5.887 200 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Μεγάλες Επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Ισχυρή 4.651 - - - 4.651 Προτεινόμενη 1.837 - - - 1.837 Προσωρινή καθυστέρηση - 1.210 - 77 1.287 Σε αθέτηση - - 4.292 709 5.000 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 6.489 1.210 4.292 786 12.776 Ισχυρή 36 - - - 36 Προτεινόμενη 48 - - - 48 Προσωρινή καθυστέρηση - 85 - 2 87 Σε αθέτηση - - 2.204 419 2.623 Σύνολο Πρόβλεψης 84 85 2.204 421 2.794 Σύνολο Υπολοίπου 6.405 1.125 2.088 364 9.982 Αξία εξασφαλίσεων 2.337 810 1.539 316 5.002 Τράπεζα 31/12/2019 Μεγάλες Επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Ισχυρή 6.030 - - - 6.030 Προτεινόμενη 2.584 - - - 2.584 Προσωρινή καθυστέρηση - 885 - 111 996 Σε αθέτηση - - 4.561 396 4.957 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 8.614 885 4.561 507 14.568 Ισχυρή 22 - - - 22 Προτεινόμενη 29 - - - 29 Προσωρινή καθυστέρηση - 37 - 5 42 Σε αθέτηση - - 1.999 223 2.221 Σύνολο Πρόβλεψης 51 37 1.999 228 2.315 Σύνολο Υπολοίπου 8.563 848 2.563 279 12.253 Αξία εξασφαλίσεων 3.425 410 1.595 281 5.712 201 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Μεγάλες Επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Ισχυρή 4.623 - - - 4.623 Προτεινόμενη 3.398 - - - 3.398 Προσωρινή καθυστέρηση - 1.758 - 77 1.835 Σε αθέτηση - - 4.116 690 4.806 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 8.022 1.758 4.116 767 14.663 Ισχυρή 96 - - - 96 Προτεινόμενη 51 - - - 51 Προσωρινή καθυστέρηση - 84 - 2 86 Σε αθέτηση - - 2.123 410 2.533 Σύνολο Πρόβλεψης 147 84 2.123 412 2.766 Σύνολο Υπολοίπου 7.874 1.674 1.993 355 11.897 Αξία εξασφαλίσεων 2.107 808 1.425 307 4.647 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Όμιλος 31/12/2019 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Ισχυρή 3.519 - - - 3.519 Προτεινόμενη 1.030 76 - - 1.105 Προσωρινή καθυστέρηση - 1.238 99 171 1.508 Σε αθέτηση - - 8.504 3.033 11.537 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 4.549 1.314 8.603 3.204 17.670 Ισχυρή 18 - - - 18 Προτεινόμενη 13 1 - - 15 Προσωρινή καθυστέρηση - 104 77 7 187 Σε αθέτηση - - 3.672 1.723 5.395 Σύνολο Πρόβλεψης 32 105 3.749 1.730 5.615 Σύνολο Υπολοίπου 4.518 1.209 4.854 1.474 12.054 Αξία εξασφαλίσεων 2.713 942 4.426 1.409 9.490 202 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Μικρομεσαίες επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 3.017 - - - 3.017 944 - - - 944 Προσωρινή καθυστέρηση - 1.863 143 141 2.147 Σε αθέτηση - - 9.677 3.460 13.137 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 3.961 1.863 9.820 3.601 19.246 Ισχυρή 20 - - - 20 Προτεινόμενη 16 - - - 16 Προσωρινή καθυστέρηση - 130 56 12 199 Σε αθέτηση - - 4.443 2.010 6.453 Σύνολο Πρόβλεψης 36 130 4.500 2.021 6.687 Σύνολο Υπολοίπου 3.926 1.733 5.321 1.580 12.559 Αξία εξασφαλίσεων 2.279 1.296 4.818 1.496 9.889 Τράπεζα 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Μικρομεσαίες επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 3.176 - - - 3.176 918 - - - 918 Προσωρινή καθυστέρηση - 1.075 - 171 1.246 Σε αθέτηση - - 7.986 2.859 10.845 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 4.094 1.075 7.986 3.030 16.186 Ισχυρή 12 - - - 12 Προτεινόμενη 13 - - - 13 Προσωρινή καθυστέρηση - 101 - 7 108 Σε αθέτηση - - 3.445 1.611 5.056 Σύνολο Πρόβλεψης 25 101 3.445 1.618 5.188 Σύνολο Υπολοίπου 4.070 974 4.541 1.412 10.997 Αξία εξασφαλίσεων 2.297 720 4.076 1.351 8.443 203 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Μικρομεσαίες επιχειρήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 2.785 - - - 2.785 878 - - - 878 Προσωρινή καθυστέρηση - 1.491 - 140 1.631 Σε αθέτηση - - 9.056 3.269 12.325 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 3.663 1.491 9.056 3.409 17.618 Ισχυρή 18 - - - 18 Προτεινόμενη 15 - - - 15 Προσωρινή καθυστέρηση - 112 - 10 123 Σε αθέτηση - - 4.132 1.879 6.012 Σύνολο Πρόβλεψης 33 112 4.132 1.890 6.167 Σύνολο Υπολοίπου 3.630 1.379 4.924 1.519 11.451 Αξία εξασφαλίσεων 2.018 956 4.327 1.432 8.732 Δημόσιος Τομέας Όμιλος 31/12/2019 Δημόσιος Τομέας - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 1.734 - - - 1.734 Προτεινόμενη 5 - - - 5 Προσωρινή καθυστέρηση - 1 - 3 3 Σε αθέτηση - - 11 0 11 Ισχυρή Υπόλοιπα προ προβλέψεων 1.740 1 11 3 1.754 Ισχυρή 1 - - - 1 Προτεινόμενη 0 - - - 0 Προσωρινή καθυστέρηση - 0 - 0 0 Σε αθέτηση - - 4 0 4 Σύνολο Πρόβλεψης 1 0 4 0 5 Σύνολο Υπολοίπου 1.739 1 7 3 1.749 Αξία εξασφαλίσεων 1.657 0 4 0 1.661 204 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Ισχυρή Δημόσιος Τομέας - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 1.730 - - - 1.730 Προτεινόμενη 5 - - - 5 Προσωρινή καθυστέρηση - 1 - 3 3 Σε αθέτηση - - 11 0 11 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 1.735 1 11 3 1.749 Ισχυρή 1 - - - 1 Προτεινόμενη 0 - - - 0 Προσωρινή καθυστέρηση - 0 - 0 0 Σε αθέτηση - - 4 0 4 Σύνολο Πρόβλεψης 1 0 4 0 5 Σύνολο Υπολοίπου 1.734 1 7 3 1.744 Αξία εξασφαλίσεων 1.652 0 4 0 1.656 Όμιλος & Τράπεζα 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Δημόσιος Τομέας - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 102 - - - 102 1.621 - - - 1.621 Προσωρινή καθυστέρηση - 1 - 3 4 Σε αθέτηση - - 11 1 12 Υπόλοιπα προ προβλέψεων 1.722 1 11 3 1.738 Ισχυρή 1 - - - 1 Προτεινόμενη 0 - - - 0 Προσωρινή καθυστέρηση - 0 - 0 0 Σε αθέτηση - - 4 0 4 Σύνολο Πρόβλεψης 1 0 4 0 4 Σύνολο Υπολοίπου 1.722 1 8 3 1.734 Αξία εξασφαλίσεων 1.619 1 4 0 1.624 Ο Όμιλος και η Τράπεζα δεν έχουν χρηματοδοτήσει κανένα άνοιγμα στο Δημόσιο Τομέα εκτός Ελλάδος την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018. Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το δανειακό χαρτοφυλάκιο ιδιωτών του Ομίλου για το 2019 είναι η ακόλουθη: 205 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος Δάνεια Ιδιωτών - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 7.049 2.820 5.324 4.137 19.331 - (0) (168) (229) (398) 395 80 0 - 475 (949) (197) (112) (314) (1.572) Πωληθέντα περιουσιακά στοιχεία (0) - - - (0) Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) (1) (0) (2) (0) (0) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (541) 541 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (114) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 640 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 114 0 (640) (459) 15 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 0 0 459 0 (15) 0 601 (601) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 171 78 201 185 635 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (2) (98) (89) (188) Διαγραφές (1) (3) (106) (77) (187) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις 15 (1) (11) 6 9 6.679 2.819 4.985 3.619 18.103 Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2019 0 206 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος Δάνεια Ιδιωτών - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση 34 152 2.036 1.626 3.848 - (0) (117) (166) (283) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (7) 7 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (1) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 43 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστοφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές Αποαναγνωρισμένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2019 0 1 0 (43) 0 (54) 54 (0) 0 136 (136) (0) (20) (54) 262 71 261 0 0 0 - 0 - - (0) - (0) 0 1 94 88 184 (0) (2) (98) (89) (188) (1) (3) (106) (77) (187) 0 0 - (0) (0) (0) (0) (16) (46) (192) (93) (347) 33 95 1.799 1.361 3.288 Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το δανειακό χαρτοφυλάκιο ιδιωτών της Τράπεζας για το 2019 είναι η ακόλουθη: 207 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Τράπεζα Δάνεια Ιδιωτών - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 7.042 2.820 5.323 4.137 19.323 - (0) (168) (229) (398) 394 80 0 - 474 (948) (197) (112) (314) (1.571) (0) (0) (1) (0) (2) (541) 541 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (114) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 640 114 0 (640) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 0 0 (459) 15 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 459 0 (15) 0 601 (601) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 171 78 200 185 634 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (2) (98) (89) (188) Διαγραφές (1) (3) (106) (77) (186) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις 13 (1) (11) 6 7 6.671 2.819 4.984 3.619 18.093 Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2019 Τράπεζα 0 Δάνεια Ιδιωτών -Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση 34 152 2.035 1.626 3.847 - (0) (117) (166) (283) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (7) 7 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (1) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 42 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές Αποαναγνωρισμένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2019 0 1 0 (42) (54) 0 54 0 (0) 0 136 (136) 0 (19) (54) 262 71 260 0 1 94 88 184 (0) (2) (98) (89) (188) (1) (3) (106) (77) (186) 0 - (0) (0) (0) (0) (16) (46) (193) (93) (347) 32 95 1.798 1.361 3.286 Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το δανειακό χαρτοφυλάκιο ιδιωτών του Ομίλου για το 2018 είναι η ακόλουθη: 208 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος Δάνεια Ιδιωτών - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2018 7.874 3.505 4.540 4.746 20.665 Μεταφορά στις διακοπείσες δραστηριότητες (176) (26) (27) - (230) 230 70 2 0 303 (726) (113) 250 (353) (942) - - (110) (266) (376) Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Πωληθέντα περιουσιακά στοιχεία Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) (0) (0) (3) (2) (5) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (706) 706 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (143) - 143 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 684 (684) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (1.044) 1.044 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 3 - (3) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 370 (370) - 0 Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 2 13 173 194 383 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (2) (119) (93) (214) Διαγραφές (0) (3) (210) (96) (310) 8 28 14 8 57 7.049 2.820 5.324 4.137 19.331 Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2018 209 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μεταφορά στις διακοπείσες δραστηριότητες Δάνεια Ιδιωτών - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 35 475 1.960 2.063 4.534 (10) - (12) (0) (1) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (20) 20 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (20) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 11 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές 0 20 0 (11) 0 (302) 302 0 (0) 0 25 (25) 0 28 (67) 91 (101) (49) 1 1 0 0 2 - - (8) - (8) 0 2 119 95 216 (0) (0) (2) (3) (119) (210) (93) (96) (214) (310) 0 Πωλήσεις δανείων και χορηγήσεων - - (98) (242) (341) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2018 1 14 14 2 30 34 152 2.036 1.626 3.848 Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το δανειακό χαρτοφυλάκιο ιδιωτών της Τράπεζας για το 2018 είναι η ακόλουθη: 210 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Τράπεζα Δάνεια Ιδιωτών - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2018 Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 7.690 3.478 4.509 4.746 20.423 230 70 2 0 303 (725) (113) 250 (353) (941) - - (110) (266) (376) Πωληθέντα περιουσιακά στοιχεία Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (0) (0) (3) (2) (5) (706) 706 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (143) - 143 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 684 (684) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (1.044) 1.044 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 3 - (3) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 370 (370) - 0 Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 2 13 173 194 382 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (2) (119) (93) (214) Διαγραφές (0) (3) (208) (96) (307) 8 28 14 8 57 7.042 2.820 5.323 4.137 19.323 Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2018 211 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Τράπεζα Δάνεια Ιδιωτών - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 34 474 1.947 2.063 4.518 (20) 20 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (20) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 11 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 0 20 0 (11) (297) 0 297 0 (0) 0 26 (26) 0 27 (67) 91 (101) (48) 1 1 0 0 2 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης - - (8) - (8) 0 2 119 95 216 (0) (2) (119) (93) (214) Διαγραφές (0) (3) (208) (96) (307) Πωλήσεις δανείων και χορηγήσεων - - (98) (242) (341) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2018 0 8 20 2 30 34 152 2.035 1.626 3.847 Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το επιχειρηματικό δανειακό χαρτοφυλάκιο και τον Δημόσιο τομέα του Ομίλου για το 2019 είναι η ακόλουθη: 212 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Πωληθέντα περιουσιακά στοιχεία Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 12.172 3.074 14.123 4.390 33.760 (1) - (347) (199) (547) 3.370 167 7 - 3.544 (3.167) (312) (112) (273) (3.865) (126) (30) (80) - (237) - - (0) - (0) (553) 553 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (580) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 1.589 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο 580 0 (1.589) (321) 0 321 0 (86) 0 557 (557) 0 86 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 0 - - (19) (2) (20) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 487 91 621 252 1.450 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (2) (443) (181) (626) Διαγραφές (1) (11) (1.136) (260) (1.408) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις 23 4 (34) 2 (4) 13.300 2.180 12.836 3.730 32.046 Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2019 213 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση 120 215 6.707 2.443 9.485 - (0) (277) (171) (448) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (17) 17 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (3) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 103 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές Αποαναγνωρισμένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Πωλήσεις δανείων και χορηγήσεων Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2019 0 3 0 (103) 0 (40) 40 0 (3) 0 170 (170) 0 (85) (74) 627 (16) 452 0 0 - - 0 - - (3) - (3) 0 1 293 148 442 (0) (2) (443) (181) (626) (0) (11) (1.136) (260) (1.408) - - 0 - 0 - (2) (13) - (14) 3 - - (10) (1) (11) (37) (29) (110) 5 (171) 85 143 5.504 1.967 7.699 Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το επιχειρηματικό δανειακό χαρτοφυλάκιο και τον Δημόσιο τομέα της Τράπεζας για το 2019 είναι η ακόλουθη: 214 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Πωληθέντα περιουσιακά στοιχεία Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 13.407 3.250 13.183 4.179 34.019 (1) - (269) (199) (469) 3.521 135 4 - 3.660 (2.999) (581) (49) (269) (3.899) (126) (30) (80) - (236) - - (0) - (0) (535) 535 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (846) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 1.442 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο 846 0 (1.442) (485) 0 485 0 (76) 0 496 (496) 0 76 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 0 - - (19) (2) (20) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 487 91 605 244 1.427 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (2) (428) (173) (603) Διαγραφές (1) (11) (1.114) (243) (1.369) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις 19 5 (34) 2 (9) 14.444 1.961 12.558 3.540 32.502 Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2019 215 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση 181 196 6.259 2.302 8.938 - (0) (203) (171) (374) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (17) 17 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (3) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 100 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές Αποαναγνωρισμένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία Πωλήσεις δανείων και χορηγήσεων Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2019 0 3 0 (100) 0 (29) 29 0 (1) 0 161 (161) 0 (147) (61) 915 (14) 693 - - (2) - (2) 0 1 283 141 425 (0) (2) (428) (173) (603) (0) (11) (1.114) (243) (1.369) - - (0) - (0) - (2) (13) - (14) 1 - - (10) (1) (11) (37) (31) (110) 5 (174) 77 138 5.447 1.846 7.508 Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το επιχειρηματικό δανειακό χαρτοφυλάκιο και τον Δημόσιο τομέα του Ομίλου για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 είναι η ακόλουθη: 216 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2018 Μεταφορά στις διακοπείσες δραστηριότητες Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Πωληθέντα περιουσιακά στοιχεία Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 12.873 3.416 16.989 6.038 39.316 (330) (151) (262) - (743) - (44) (551) (50) (645) 4.618 166 61 (2) 4.844 (4.784) (351) 108 (913) (5.941) - - (919) (450) (1.369) (19) (4) (123) (85) (15) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (968) 968 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (205) - 205 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 951 (951) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (619) 619 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 20 - (20) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 633 (633) - 0 Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο - - (20) (9) (30) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 7 21 639 287 954 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (7) (529) (179) (714) Διαγραφές (0) (1) (1.725) (353) (2.079) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις 77 8 181 26 291 12.172 3.074 14.123 4.390 33.760 Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2018 217 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 122 314 8.825 3.307 12.569 (2) (1) (69) - (72) - (9) (313) (27) (349) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (27) 27 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (29) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 16 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μεταφορά στις διακοπείσες δραστηριότητες Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) Χρέωση για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία από αποαναγνώριση (κατάσταση αποτελεσμάτων) 0 29 0 (16) (86) 0 86 0 (2) 0 79 (79) 0 33 (102) 784 (167) 548 26 13 1 - 40 - - (3) - (3) 0 - - - 0 2 Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 0 3 358 144 505 (0) (7) (529) (179) (714) Διαγραφές (0) (1) (1.725) (353) (2.079) Πωλήσεις δανείων και χορηγήσεων - - (711) (289) (1.000) Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο - - (13) (8) (21) (21) 2 66 15 61 120 215 6.707 2.443 9.485 Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2018 Η ανάλυση της κίνησης υπολοίπων, προ προβλέψεων, και της αντίστοιχης κίνησης πρόβλεψης αναφορικά με το επιχειρηματικό δανειακό χαρτοφυλάκιο και τον Δημόσιο τομέα της Τράπεζας για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2018 είναι η ακόλουθη: 218 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 1/1/2018 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση Νέα περιουσιακά στοιχεία δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Λοιπά υπόλοιπα Mεικτής λογιστικής αξίας/Αποπληρωμές Δάνεια προς Εταιρείες και τον Δημόσιο Τομέα - Κίνηση υπολοίπων προ προβλέψεων Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 13.637 3.637 15.928 5.801 39.003 - (44) (551) (50) (645) 4.473 212 14 - 4.699 (4.905) (418) 134 (895) (6.084) Πωληθέντα περιουσιακά στοιχεία - - (918) (450) (1.367) Αποαναγνωρισμένα περιουσιακά στοιχεία (εξαιρουμένων των διαγραφών) - - (0) (2) (2) (1.244) 1.244 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (192) - 192 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 1.478 (1.478) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (526) 526 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 77 - (77) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 601 (601) - 0 Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο - - (20) (9) (30) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 639 287 954 7 21 Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης (0) (7) (515) (177) (699) Διαγραφές (0) (1) (1.676) (348) (2.026) Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις 76 9 107 23 216 13.407 3.250 13.183 4.179 34.019 Υπόλοιπα προ προβλέψεων την 31/12/2018 219 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μεταφορά (στα)/ από διακρατούμενα προς πώληση 114 286 8.250 3.148 11.797 - (9) (313) (27) (349) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (26) 26 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (22) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 11 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 0 22 0 (11) 0 (80) 80 0 (1) 0 51 (51) 0 39 (76) 781 (155) 589 26 13 1 - 40 - - (3) - (3) 1 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) Μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης Διαγραφές τόκων που αναγνωρίζονται από μεταβολή της παρούσας αξίας της πρόβλεψης 0 3 352 144 499 (0) (7) (515) (177) (699) Διαγραφές (0) (1) (1.676) (348) (2.026) Πωλήσεις δανείων και χορηγήσεων - - (711) (289) (1.000) Συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο - - (13) (8) (21) 39 1 55 15 109 181 196 6.259 2.302 8.938 Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31/12/2018 Εντός του 2019, η Τράπεζα αναθεώρησε τις εκτιμήσεις της αναφορικά με τα κριτήρια που εφαρμόζονται για την κατηγοριοποίηση των διεταιρικών δανειακών ανοιγμάτων εντός του σταδίου 3 και των παραδοχών εκείνων που χρησιμοποιούνται στα μοντέλα επιμέτρησης των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών σε ατομική βάση. Για τα πιστωτικά ανοίγματα που εκτιμήθηκαν ως απομειωμένα, η Διοίκηση εκτίμησε την πιστωτική ζημία εφαρμόζοντας haircut, το οποίο είναι άμεσα συνυφασμένο με την αντίστοιχη οικονομική κατάσταση και επίδοση της θυγατρικής, όπως αυτή αντικατοπτρίζεται από την αξία της καθαρής της θέσης. Σε συνέχεια αυτής της αναθεώρησης το έξοδο απομείωσης της Τράπεζας για τα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 καθώς και η πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 31 Δεκεμβρίου 2019, αυξήθηκαν κατά € 220 εκατ. Δεν υπάρχει επίπτωση στον Όμιλο από αυτή την αλλαγή στην λογιστική εκτίμηση, καθώς τα διεταιρικά υπόλοιπα και συναλλαγές απαλείφονται κατά την ενοποίηση. Η προ προβλέψεων ζημιά από τροποποιήσεις συμβατικών όρων δανείων που αναγνώρισε ο Όμιλος και η Τράπεζα κατά τη χρήση 2019, ανέρχεται σε € 276 εκατ. και € 274 εκατ. αντίστοιχα. Η εν λόγω ζημία αντιπροσωπεύει την αλλαγή στη μεικτή λογιστική αξία (πχ προ προβλέψεων) των δανείων αμέσως πριν έως και αμέσως μετά την τροποποίηση των συμβατικών τους όρων. Η επίπτωση αυτής της τροποποίησης στην πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών των εν λόγω δανείων ήταν αναστροφή ποσού € 221 εκατ. και € 220 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα. Η καθαρή επίπτωση στην κατάσταση αποτελεσμάτων για τη χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 ανήλθε σε € 55 εκατ. και € 54 εκατ., αντίστοιχα. Η μεικτή λογιστική αξία (πριν την τροποποίηση) εκείνων των δανείων που οι ταμειακές ροές τους τροποποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της χρήσης του 2019 ανήλθε σε € 2.531 εκατ. και € 2.612 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα. Η μεικτή λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019 των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος που οι συμβατικοί τους όροι είχαν τροποποιηθεί από την αρχική τους αναγνώριση την στιγμή που η πρόβλεψη απομείωσής τους επιμετρούνταν με βάση τις αναμενόμενες πιστωτικές 220 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ζημιές, καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής τους, και για τα οποία η αντίστοιχη πρόβλεψη απομείωσης την 31 Δεκεμβρίου 2019 επιμετρούνταν με βάση τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές 12μήνου, ανήλθε σε € 704 εκατ. 4.3.3 Εξασφαλίσεις και άλλες πιστωτικές ενισχύσεις Παράλληλα με την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των αντισυμβαλλομένων, ο Όμιλος και η Τράπεζα εκτιμoύν το ποσοστό ανάκτησης έναντι των ανοιγμάτων, όταν τίθενται ή αναθεωρούνται όρια. Η εκτίμηση αυτή επηρεάζεται από το είδος της απαίτησης και την ύπαρξη σχετικών εξασφαλίσεων ή/και εγγυήσεων. Σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική, όταν η αξιολόγηση ενός πιστούχου είναι χαμηλή ζητούνται ακόμη πιο ισχυρές εξασφαλίσεις / εγγυήσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί ένα υψηλότερο ποσοστό ανάκτησης αντισταθμίζοντας έτσι την πιθανότητα αθέτησης του πιστούχου. Ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν ορίσει κατηγορίες αποδεκτών εξασφαλίσεων οι οποίες έχουν ενσωματωθεί και στην πιστωτική πολιτική. Ο Όμιλος και η Τράπεζα θεωρούν τις εξασφαλίσεις ως ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία τα οποία ενεχυριάζονται ως εξασφάλιση της έγκαιρης αποπληρωμής των απαιτήσεών της, μειωμένης όμως δυνατότητας ρευστοποίησης. Τα βασικά είδη αποδεκτής εξασφάλισης είναι τα ακόλουθα: Ενεχυριασμένες καταθέσεις και επιταγές, Υποθήκες ακινήτων, Υποθήκες πλοίων, Εγγυήσεις Ελληνικού Δημοσίου Τραπεζικές εγγυητικές επιστολές Εγγυήσεις από το Ταμείο Εγγυοδοσίας Μικρών και Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων (ΤΕΜΠΜΕ) Ενεχυριασμένα χρηματοοικονομικά μέσα όπως μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων, μετοχές, ομόλογα, γραμμάτια και απαιτήσεις. Οι εξασφαλίσεις που συνδέονται με μία πίστωση αξιολογούνται αρχικά στο πλαίσιο της διαδικασίας έγκρισης πιστώσεων, βάσει της τρέχουσας ή της εύλογης αξίας τους, και επαναξιολογούνται σε τακτά διαστήματα. Εξασφαλίσεις ή εγγυήσεις συνήθως δεν λαμβάνονται έναντι ανοιγμάτων προς χρηματοοικονομικά ιδρύματα. Ο προσδιορισμός της εμπορικής αξίας ακινήτων, τα οποία μπορεί να εξασφαλίζουν οποιαδήποτε κατηγορία πιστοδότησης προς νομικά ή φυσικά πρόσωπα, πραγματοποιείται τόσο από εσωτερικούς όσο και από ανεξάρτητους εξωτερικούς πιστοποιημένους εκτιμητές. Οι εκτιμήσεις διακρίνονται σε εκτιμήσεις από ανεξάρτητο εκτιμητή (Individual) για συγκεκριμένο ακίνητο με φυσική αυτοψία (on-site) ή χωρίς (desktop) και εκτιμήσεις με χρήση στατιστικών μεθόδων (Indexed (π.χ. Propindex, Δείκτες ΤτΕ κ.ά.) ή οποιασδήποτε άλλης αυτοματοποιημένης διαδικασίας. Ο Όμιλος και η Τράπεζα ακολουθούν τις γενικά αποδεκτές, κατά τα διεθνή εκτιμητικά πρότυπα, μεθοδολογίες εκτίμησης: 221 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα α. Μέθοδος Αγοράς ή Συγκριτική Μέθοδος (Market Approach) β. Μέθοδος Εισοδήματος (Income Approach) γ. Μέθοδος Κόστους (Cost Approach) Οι αρχικές εκτιμήσεις ενυπόθηκων ακινήτων πραγματοποιούνται πάντα με φυσική αυτοψία. Ο Όμιλος και η Τράπεζα επικαιροποιούν τις αξίες των ακινήτων (είτε μέσω ανεξάρτητων εκτιμητών, είτε με χρήση στατιστικών μεθόδων), που εξασφαλίζουν πιστοδοτήσεις (ανεξάρτητα αν είναι χαρακτηρισμένες ως PE / NPE) τουλάχιστον μία φορά ετησίως. Επιπλέον, επανεκτιμήσεις ακινήτων πραγματοποιούνται από ανεξάρτητους εκτιμητές τη χρονική στιγμή κατά την οποία τα ανοίγματα που εξασφαλίζονται με τα ακίνητα χαρακτηρίζονται ως μη εξυπηρετούμενα (NPE) και τουλάχιστον μία φορά ετησίως (είτε από ανεξάρτητους εκτιμητές, είτε με χρήση στατιστικών μεθόδων), για όσο διάστημα διατηρούν αυτό το χαρακτηρισμό. Ο Όμιλος και η Τράπεζα παρακολουθούν συνεχώς τις συνθήκες της ελληνικής αγοράς ακινήτων, είτε εσωτερικά μέσω μακροοικονομικών εκθέσεων του Chief Economist του Ομίλου, είτε εξωτερικά μέσω εκθέσεων που παράγονται από την Πειραιώς Real Estate και άλλες διεθνούς κύρους εκτιμητικές εταιρείες. Οι μεταβολές των συνθηκών της αγοράς θεωρούνται σημαντικός παράγοντας που καθορίζει την αγοραία αξία ενός ακινήτου. Ασταθείς συνθήκες στην αγορά ακινήτων ενδέχεται να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη συχνότητα επανεκτίμησης. Ο Όμιλος και η Τράπεζα επίσης μπορούν να λαμβάνουν εγγυήσεις από μητρικές εταιρείες για δάνεια και απαιτήσεις προς τις θυγατρικές τους. Όμιλος 31/12/2019 Συμφωνίες επαναπώλησης Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στο αποσβεσμένο κόστος Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις Σύνολο Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Εξασφάλιση με Χρηματοοικονομική Λοιπές Συνολική αξία Ληφθείσες ακίνητα εξασφάλιση εξασφαλίσεις εξασφαλίσεων εγγυήσεις - 12 - 12 - 25.023 887 4.200 30.110 6.468 11.857 871 12 4.449 7.835 1 48 54 1 473 310 1 102 129 0 966 1.345 1.659 12.006 1.054 12 5.887 9.490 1.661 0 1.347 5.121 0 - 0 - 0 0 25.023 899 4.200 30.122 6.468 - 470 - 470 - 0 470 0 470 0 104 0 89 0 73 2 267 2 723 2 104 89 75 269 725 222 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Συμφωνίες επαναπώλησης Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στο αποσβεσμένο κόστος Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 Συμφωνίες επαναπώλησης Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στο αποσβεσμένο κόστος Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις Σύνολο Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Εξασφάλιση με Χρηματοοικονομική Λοιπές Συνολική αξία Ληφθείσες ακίνητα εξασφάλιση εξασφαλίσεις εξασφαλίσεων εγγυήσεις - 9 - 9 - 25.363 12.093 976 19 4.104 8.170 1 838 42 50 0 424 320 2 3.693 114 85 0 474 1.399 1.621 29.894 12.248 1.111 20 5.002 9.889 1.624 7.958 0 0 1.919 6.039 0 25.363 - 847 50 3.693 - 29.903 50 7.958 - 0 105 0 50 88 1 0 75 0 50 267 1 0 766 4 105 89 75 268 770 Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Χρηματοοικονο Εξασφάλιση με Λοιπές Συνολική αξία Ληφθείσες μική ακίνητα εξασφαλίσεις εξασφαλίσεων εγγυήσεις εξασφάλιση - 12 - 12 - 24.299 885 3.690 28.874 6.474 11.856 871 12 4.350 7.209 1 48 46 1 481 308 1 102 129 0 880 926 1.654 12.005 1.046 12 5.712 8.443 1.656 1.362 5.112 0 24.299 897 3.690 28.886 6.474 - 470 - 470 - 0 470 0 470 0 104 0 97 0 72 0 273 0 723 2 104 97 72 274 725 223 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Συμφωνίες επαναπώλησης Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στο αποσβεσμένο κόστος Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις Σύνολο Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Εξασφάλιση με Χρηματοοικονομική Λοιπές Συνολική αξία Ληφθείσες ακίνητα εξασφάλιση εξασφαλίσεις εξασφαλίσεων εγγυήσεις - 9 - 9 - 24.489 12.092 976 19 3.954 7.447 1 831 42 44 0 425 318 2 3.054 114 85 0 267 967 1.621 28.374 12.248 1.105 20 4.647 8.732 1.623 7.995 1.958 6.037 0 24.489 - 840 50 3.054 - 28.383 50 7.995 - 0 105 0 50 96 1 0 72 0 50 273 1 0 764 3 105 97 72 274 767 Επιπλέον, η εύλογη αξία των εξασφαλίσεων που πωλήθηκαν ή επανεχυριάστηκαν ανήλθε σε € 81 εκατ. και € 419 εκατ. κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 αντίστοιχα. Ο Όμιλος και η Τράπεζα απέκτησαν τις εν λόγω εξασφαλίσεις από συμφωνίες επαναπώλησης ή συναλλαγές παραγώγων έχοντας υποχρέωση να τις επιστρέψουν στον εκχωρητή και υπό συνήθεις και καθιερωμένους όρους που ισχύουν για τυποποιημένες συναλλαγές δανεισμού τίτλων και για συναλλαγές παραγώγων. Οι πίνακες κατωτέρω παρουσιάζουν την εύλογη αξία των διακρατούμενων εξασφαλίσεων και των πιστωτικών ενισχύσεων για τα δάνεια και τις απαιτήσεις στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 3. Ορισμένα δάνεια και απαιτήσεις στο αποσβεσμένο κόστος Σταδίου 3 ,αναλόγως των εξασφαλίσεών τους, ενδέχεται να μην παρουσιάζουν αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες όταν η αξία των εξασφαλίσεων αναμένεται να είναι υψηλότερη της εκτιμώμενης ζημίας σε περίπτωση αθέτησης, ακόμη και αν η αξία αυτών των εξασφαλίσεων έχει προβλεφθεί μέσω πολλαπλών οικονομικών σεναρίων. 224 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων για δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Σταδίου 3 στο αποσβεσμένο κόστος διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου 31/12/2019 Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Εξασφάλιση με ακίνητα Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Σύνολο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις Σύνολο Όμιλος 175 570 9.192 3.508 6.974 2.846 2 11 2.859 - 942 258 7 2 267 0 698 7 1.447 3.889 - 0 118 48 - 64 489 4 7 1.628 4.426 4 703 2.805 0 159 1.715 3.457 4 8.447 175 570 9.192 3.508 6.974 21 3 10 34 175 101 - - - - 0 0 21 3 10 34 175 101 Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων για δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Σταδίου 3 στο αποσβεσμένο κόστος διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Εξασφάλιση με ακίνητα Σύνολο Σχετική Ληφθείσες αναμενόμενη εγγυήσεις πιστωτική ζημία 8.447 31/12/2018 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Σύνολο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις ΧρηματοοικοΣυνολική Λοιπές νομική αξία εξασφαλίσεις εξασφάλιση εξασφαλίσεων ΧρηματοοικοΣυνολική Λοιπές νομική αξία εξασφαλίσεις εξασφάλιση εξασφαλίσεων Σχετική Ληφθείσες αναμενόμενη εγγυήσεις πιστωτική ζημία 8.735 2.851 120 3 688 14 9.544 2.867 4.386 0 8.647 1.004 294 13 1.441 4.136 - 7 0 31 80 - 2 67 602 4 302 13 1.539 4.818 4 0 926 3.460 - 827 205 2.183 4.424 4 8.735 120 688 9.544 4.386 8.647 22 - 2 - 10 - 33 - 192 1 105 0 22 2 10 33 193 105 225 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Σύνολο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις Σύνολο Τράπεζα 31/12/2018 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Μεγάλες επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Σύνολο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Συμβόλαια χρηματοοικονομικής εγγύησης Ενέγγυες Πιστώσεις Σύνολο Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων για δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Σταδίου 3 στο αποσβεσμένο κόστος διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Σχετική ΧρηματοοικοΣυνολική Εξασφάλιση Λοιπές Ληφθείσες αναμενόμενη νομική αξία με ακίνητα εξασφαλίσεις εγγυήσεις πιστωτική εξασφάλιση εξασφαλίσεων ζημία 8.178 171 458 8.808 3.508 7.245 2.846 2 11 2.859 - 941 258 7 2 267 - 697 7 1.443 3.624 - 0 115 48 - 38 404 4 7 1.595 4.076 4 703 2.805 0 159 1.999 3.445 4 8.178 171 458 8.808 3.508 7.245 22 3 10 35 175 101 - - - - 0 0 22 3 10 35 175 101 Εύλογη αξία εξασφαλίσεων και πιστωτικών ενισχύσεων για δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Σταδίου 3 στο αποσβεσμένο κόστος διακρατούμενων βάσει του βασικού σεναρίου Είδος εξασφάλισης ή πιστωτικής ενίσχυσης Σχετική ΧρηματοοικοΣυνολική Εξασφάλιση Λοιπές Ληφθείσες αναμενόμενη νομική αξία με ακίνητα εξασφαλίσεις εγγυήσεις πιστωτική εξασφάλιση εξασφαλίσεων ζημία 8.280 2.851 117 3 540 14 8.937 2.867 4.385 - 8.294 1.003 294 13 1.342 3.781 - 7 0 28 80 - 2 55 466 4 302 13 1.425 4.327 4 925 3.460 - 827 205 2.123 4.132 3 8.280 117 540 8.937 4.385 8.294 22 22 2 2 10 10 33 33 192 1 193 105 0 105 4.3.4 Δείκτες δανείου προς αξία εξασφάλισης στεγαστικών δανείων και δανείων για αγορά ακινήτων για εμπορική χρήση Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει το δείκτη δανείου προς την αξία εξασφάλισης (LTV), ο οποίος αντανακλά τη σχέση μεταξύ των στεγαστικών δανείων και των δανείων για εμπορική χρήση προ προβλέψεων και της αξίας των περιουσιακών στοιχείων που διακρατούνται ως εξασφαλίσεις (στον υπολογισμό συμπεριλαμβάνονται επιπλέον αποδεκτές, σύμφωνα με την πολιτική της Τράπεζας, εξασφαλίσεις). H ομαδοποίηση των οικιστικών και εμπορικών ακινήτων ανά εύρος LTV 226 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 συνοψίζεται ως ακολούθως: Όμιλος 31/12/2019 Τράπεζα Δάνεια για Στεγαστικά αγορά ακινήτων δάνεια (προ για εμπορική προβλέψεων) χρήση (προ προβλέψεων) Δάνεια για Στεγαστικά αγορά ακινήτων δάνεια (προ για εμπορική προβλέψεων) χρήση (προ προβλέψεων) Μικρότερο από 50% 3.142 119 3.142 119 50%-70% 2.284 79 2.284 79 71%-80% 1.104 22 1.104 22 81%-90% 1.045 46 1.045 46 91%-100% 955 50 955 50 101%-120% 1.622 57 1.622 92 121%-150% 1.505 67 1.505 67 Μεγαλύτερο από 150% 2.257 274 2.257 274 Συνολική αξία Δ&Α 13.914 714 13.914 750 Σταθμισμένος Μέσος Όρος του Δείκτη 97,5% 155,2% 97,4% 155,2% Όμιλος 31/12/2018 Τράπεζα Δάνεια για Στεγαστικά αγορά ακινήτων δάνεια (προ για εμπορική προβλέψεων) χρήση (προ προβλέψεων) Δάνεια για Στεγαστικά αγορά ακινήτων δάνεια (προ για εμπορική προβλέψεων) χρήση (προ προβλέψεων) Μικρότερο από 50% 2.815 221 2.815 221 50%-70% 2.152 106 2.152 106 71%-80% 1.094 15 1.094 15 81%-90% 1.082 8 1.082 8 91%-100% 1.042 34 1.042 34 101%-120% 1.809 66 1.809 66 121%-150% 1.864 103 1.864 103 Μεγαλύτερο από 150% 2.664 384 2.664 384 Συνολική αξία Δ&Α 14.523 937 14.521 937 Σταθμισμένος Μέσος Όρος του Δείκτη 104,0% 158,8% 104,0% 158,8% 4.3.5 Ανάκτηση εξασφαλίσεων Οι ανακτηθείσες εξασφαλίσεις, που παρουσιάζονται παρακάτω στη γραμμή «Ακίνητη Περιουσία» αφορούν σε ακίνητα, τα οποία περιλαμβάνονται στα κονδύλια της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης, «Λοιπά στοιχεία ενεργητικού», «Ενσώματα Πάγια Στοιχεία», «Επενδύσεις σε ακίνητα» και «Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού». 227 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - 31/12/2019 Ακίνητη Περιουσία - Αστικά Ακίνητα - Εμπορικά ακίνητα Λοιπές εξασφαλίσεις Όμιλος - 31/12/2018 Ακίνητη Περιουσία - Αστικά Ακίνητα - Εμπορικά ακίνητα Λοιπές εξασφαλίσεις Τράπεζα - 31/12/2019 Ακίνητη Περιουσία Συσσωρευμένη Αξία Εκ των οποίων: πρόβλεψη ανακτηθεισών εντός της απομείωσης ή εξασφαλίσεων χρήσης μεταβολή στην εύλογη αξία Εκ της οποίας: Καθαρή αξία εντός της ανακτηθεισών χρήσης εξασφαλίσεων Καθαρό Καθαρή Αξία Κέρδος ή ζημία Πώλησης από την πώληση 1.898 280 (201) (65) 1.697 33 7 401 86 (59) (6) 341 19 5 1.497 194 (141) (59) 1.356 14 1 11 4 (8) (4) 4 1 0 Συσσωρευμένη Αξία Εκ των οποίων: πρόβλεψη ανακτηθεισών εντός της απομείωσης ή εξασφαλίσεων χρήσης μεταβολή στην εύλογη αξία Εκ της οποίας: Καθαρή αξία εντός της ανακτηθεισών χρήσης εξασφαλίσεων Καθαρό Καθαρή Αξία Κέρδος ή ζημία Πώλησης από την πώληση 1.470 217 (226) (91) 1.244 58 346 52 (71) (14) 275 38 3 1.125 165 (155) (77) 970 20 (1) 15 2 (11) (4) 4 1 0 Συσσωρευμένη Αξία Εκ των οποίων: πρόβλεψη ανακτηθεισών εντός της απομείωσης ή εξασφαλίσεων χρήσης μεταβολή στην εύλογη αξία Εκ της οποίας: Καθαρή αξία εντός της ανακτηθεισών χρήσης εξασφαλίσεων 2 Καθαρό Καθαρή Αξία Κέρδος ή ζημία Πώλησης από την πώληση 1.276 171 (134) (25) 1.142 26 6 - Αστικά Ακίνητα 353 65 (44) (2) 309 16 5 - Εμπορικά ακίνητα 923 106 (89) (22) 834 10 1 - - - - - - - Λοιπές εξασφαλίσεις Τράπεζα - 31/12/2018 Ακίνητη Περιουσία Συσσωρευμένη Αξία Εκ των οποίων: πρόβλεψη ανακτηθεισών εντός της απομείωσης ή εξασφαλίσεων χρήσης μεταβολή στην εύλογη αξία Εκ της οποίας: Καθαρή αξία εντός της ανακτηθεισών χρήσης εξασφαλίσεων Καθαρό Καθαρή Αξία Κέρδος ή ζημία Πώλησης από την πώληση 1.162 199 (142) (34) 1.020 49 - Αστικά Ακίνητα 318 51 (60) (15) 258 35 3 - Εμπορικά ακίνητα 844 148 (82) (19) 762 14 (1) 0 - - - 0 - - Λοιπές εξασφαλίσεις 2 O Όμιλος και η Τράπεζα χορηγούν δάνεια με εξασφάλιση ακίνητα και σε περίπτωση μη εξυπηρέτησής τους προβαίνουν σε αποκτήσεις των σχετικών ακινήτων, όταν αυτό κρίνεται ως η βέλτιστη λύση, από τις αρμόδιες μονάδες της Τράπεζας και των θυγατρικών της, που έχουν εξουσιοδοτηθεί προς το σκοπό αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, αξιολογούνται κάθε φορά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ακινήτου (όπως ενδεικτικά το είδος και η κατάσταση του ακινήτου, η τοποθεσία, οι δυνατές χρήσεις του κλπ) και το κόστος απόκτησής του σε σχέση με την αξία μεταγενέστερης πώλησής του ή με το όφελος ιδιόχρησης. Η ανωτέρω αξιολόγηση εντάσσεται στην στρατηγική του Ομίλου και της Τράπεζας , είναι σύμφωνη με την πολιτική - πλαίσιο για τα ιδιόκτητα ακίνητα και εναρμονίζεται με τους στόχους για τη κερδοφορία, τη ρευστότητα και την κεφαλαιακή επάρκεια. Για τον Όμιλο και την Τράπεζα, η ανάκτηση και η διαχείριση των ακινήτων από πλειστηριασμούς γίνεται από τη Μονάδα 228 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Αξιοποίησης Ακινήτων (REO) με βάση εγκεκριμένες εσωτερικές διαδικασίες. Συγκεκριμένα, έχει συσταθεί μια ειδική ομάδα διαχείρισης ακινήτων Ομίλου, η οποία είναι υπεύθυνη να αποφασίζει σε ποιούς πλειστηριασμούς η Τράπεζα θα συμμετάσχει για την απόκτηση των εμπράγματων εξασφαλίσεων. Από την ίδια Μονάδα επανεξετάζεται περιοδικά η βέλτιστη χρήση των αποκτηθέντων ακινήτων, σε συνεργασία με την Piraeus Real Estate. Για τα προς πώληση ακίνητα έχει θεσμοθετηθεί μία διαδικασία που περιλαμβάνει τη χρήση πολλών διαφορετικών καναλιών πώλησης. Οι σχετικές διαδικασίες επιβλέπονται από την εξειδικευμένη θυγατρική του Ομίλου, Piraeus Real Estate σε συνεργασία με τη Μονάδα Αξιοποίησης Ακινήτων της Τράπεζας, μέσα από το δίκτυο καταστημάτων της Τράπεζας, μεσιτικών γραφείων και άμεσες πωλήσεις ενώ διενεργούνται ηλεκτρονικοί πλειοδοτικοί διαγωνισμοί (www.properties4sale.gr) καθώς και δημόσιοι πλειοδοτικοί διαγωνισμοί μέσω του Τύπου. Επίσης σε πολλά ανακτημένα ακίνητα συμφωνούνται μισθώσεις όταν κρίνεται ότι το προσφερόμενο μίσθωμα σε συνεργασία με την Piraeus Real Estate είναι εύλογο και οι γενικότεροι όροι είναι προς το συμφέρον του Ομίλου και της Τράπεζας. Τις μισθώσεις αυτές τις παρακολουθεί το Τμήμα Εκμισθώσεων, που επιλαμβάνεται των συμβολαίων και είναι υπεύθυνο για την παρακολούθηση και την είσπραξη των μισθωμάτων. Επιπλέον, υπάρχουν ακίνητα τα οποία η Τράπεζα τα ιδιοχρησιμοποιεί στα πλαίσια των εργασιών της, ή μισθώνονται σε εταιρείες του Ομίλου. Τόσο την ιδιόχρηση όσο και τις μισθώσεις/υπομισθώσεις σε εταιρείες του Ομίλου παρακολουθεί το Τμήμα Στέγασης της μονάδας Τεχνικών Έργων, σε συνεργασία με το τμήμα εκμισθώσεων της μονάδας REO. Τέλος, ειδικά ακίνητα που δύναται να αξιοποιηθούν με περαιτέρω επενδύσεις, εξετάζονται μεμονωμένα. Τα ανωτέρω αποτελούν τη βασική πολιτική και το πλαίσιο διαδικασιών του Ομίλου και της Τράπεζας σε συνήθεις συνθήκες αγοράς ακινήτων. Ωστόσο, εξετάζονται και εναλλακτικά σενάρια για μαζική εκποίηση των ακινήτων ή τη συνεισφορά τους σε διάφορα επενδυτικά σχήματα, σε συνεργασία με εξωτερικούς επενδυτικούς συμβούλους, σε μια προσπάθεια βελτιστοποίησης της απόδοσης του ενεργητικού του. Επιπρόσθετα, το 2019 ο Όμιλος δεν ανέκτησε μετοχικούς τίτλους (2018: € 38 εκατ.). 4.4 Ρυθμίσεις Συνοπτική παρουσίαση των τροποποιημένων και ρυθμισμένων δανείων Η Διοίκηση εφαρμόζει τα «Εκτελεστικά Τεχνικά Πρότυπα» («ITS») της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής («ΕΤΑ») αναφορικά με τα ρυθμισμένα δάνεια. Η εναρμόνιση της Πολιτικής Αναδιαρθρώσεων του Ομίλου και της Τράπεζας με τους σχετικούς ορισμούς της ΕΤΑ και τις κατευθύνσεις της Τράπεζας της Ελλάδος ενισχύθηκε με τη δημιουργία νέων δομών και διαδικασιών, με την ανάπτυξη νέων συστημάτων πληροφορικής και την τροποποίηση των υφιστάμενων εφαρμογών, με στόχο την αποτελεσματική και αξιόπιστη διαχείριση των δανείων σε καθυστέρηση, πραγματοποιώντας βιώσιμες ρυθμίσεις και παρακολουθώντας την αποτελεσματικότητα διαφόρων ειδών ρυθμίσεων. Τα ρυθμισμένα δάνεια και απαιτήσεις ορίζονται ως ανοίγματα που προκύπτουν από δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών για τα οποία έχουν ληφθεί μέτρα ρύθμισης. Τα μέτρα αυτά θεωρούνται ως διευκόλυνση του Ομίλου και της Τράπεζας προς τους πιστούχους οι οποίοι αντιμετωπίζουν ή πρόκειται να αντιμετωπίσουν οικονομική δυσχέρεια στην εκπλήρωση των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεών τους. Το καθεστώς της ρύθμισης μπορεί να περιλαμβάνει τροποποίηση των συμβατικών όρων και προϋποθέσεων ή/και αναχρηματοδότηση της οφειλής. Τα μέτρα ρύθμισης δεν οδηγούν σε αποαναγνώριση παρά μόνο εάν η ρύθμιση αυτή μεταβάλει ουσιαστικά τους όρους της 229 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα αρχικής σύμβασης. Σύμφωνα με τo εγχειρίδιο οδηγιών της EΤA, προκειμένου ένα δάνειο να αποχαρακτηριστεί από ρυθμισμένο, θα πρέπει να τηρούνται τα σχετικά κριτήρια του κανονισμού, συμπεριλαμβανομένης της ελάχιστης περιόδου παρακολούθησης (τουλάχιστον 2 έτη από την στιγμή του χαρακτηρισμού του ως εξυπηρετούμενου). Προκειμένου να επιτευχθεί η αποτελεσματικότερη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων απαιτήσεων, η Τράπεζα ολοκλήρωσε την μακροπρόθεσμη στρατηγική συμφωνία με την Intrum. Ο Όμιλος Intrum είναι ένας από τους κορυφαίους παρόχους υπηρεσιών διαχείρισης μη εξυπηρετούμενων απαιτήσεων και λειτουργεί με σκοπό την μεγιστοποίηση των ανακτήσεων και την ελαχιστοποίηση των πιστωτικών ζημιών, των σταθμισμένων στοιχείων ενεργητικού και της κεφαλαιακής επίπτωσης όλων των ενεργειών ανακτήσεων, αναγνωρίζοντας παράλληλα τους λειτουργικούς και οικονομικούς στόχους που έχουν τεθεί στην Τράπεζα από τον SSM. Το Συμβούλιο Εποπτείας & Διαχείρισης Καθυστερήσεων το οποίο, μεταξύ άλλων, είναι αρμόδιο για την στρατηγική διαχείρισης των δανείων σε καθυστέρηση, συνεργάζεται με τη Διαχείριση Κινδύνων για την επίτευξη μίας κοινής συμφωνίας και την ανάπτυξη κατάλληλων μεθόδων για την αξιολόγηση του κινδύνου του χαρτοφυλακίου Διαχείρισης Intrum Hellas Credit Servicing Α.Ε.. Η Διαχείριση Κινδύνων παρακολουθεί τη διαδικασία ρύθμισης και αξιολογεί τους σχετικούς κινδύνους ανά χαρτοφυλάκιο και είδος ρύθμισης. Ο CRO ενημερώνεται σε τουλάχιστον μηνιαία βάση για την εξέλιξη των μη εξυπηρετούμενων απαιτήσεων, και έχει το δικαίωμα να εκφράζει την άποψή του στην Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων του Διοικητικού Συμβουλίου. Ανάλυση ρυθμίσεων δανείων που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος, με βάση την πιστωτική τους ποιότητα Όμιλος 31/12/2019 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Υπόλοιπο προ προβλέψεων Πρόβλεψη Στάδιο 1 Πρόβλεψη Στάδιο 2 Πρόβλεψη Στάδιο 3 Πρόβλεψη POCI Σύνολο πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Δάνεια που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος Αξία εξασφάλισης Δάνεια που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος Τράπεζα Ρυθμισμένα % Ρυθμισμένων Ρυθμισμένα % Ρυθμισμένων Δάνεια που Δάνεια που Δανείων που Δάνεια που Δανείων που επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται στο στο στο στο στο αποσβεσμένο αποσβεσμένο αποσβεσμένο αποσβεσμένο αποσβεσμένο κόστος κόστος κόστος κόστος κόστος 19.979 4.999 17.821 7.349 50.148 (117) (238) 2.696 6.516 1.512 10.725 (127) 0,0% 53,9% 36,6% 20,6% 21,4% 0,0% 53,5% 21.115 4.780 17.542 7.159 50.595 (109) (233) 2.614 6.193 1.447 10.254 (126) 0,0% 54,7% 35,3% 20,2% 20,3% 0,0% 54,1% (7.303) (3.328) (10.986) 19.862 4.761 (1.994) (281) (2.402) 2.568 27,3% 8,4% 21,9% 0,0% 53,9% (7.245) (3.207) (10.794) 21.005 4.547 (1.927) (265) (2.318) 2.488 26,6% 8,3% 21,5% 0,0% 54,7% 10.518 4.021 4.523 1.232 43,0% 30,6% 10.297 3.952 4.266 1.182 41,4% 29,9% 39.162 8.323 21,3% 39.801 7.936 19,9% 30.110 6.717 22,3% 28.874 6.348 22,0% 230 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 31/12/2018 Δάνεια που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Υπόλοιπο προ προβλέψεων Πρόβλεψη Στάδιο 1 Πρόβλεψη Στάδιο 2 Πρόβλεψη Στάδιο 3 Πρόβλεψη POCI Σύνολο πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Δάνεια που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος Αξία εξασφάλισης Όμιλος Τράπεζα Ρυθμισμένα % Ρυθμισμένων Ρυθμισμένα % Ρυθμισμένων Δάνεια που Δάνεια που Δανείων που Δάνεια που Δανείων που επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται στο στο στο στο στο αποσβεσμένο αποσβεσμένο αποσβεσμένο αποσβεσμένο αποσβεσμένο κόστος κόστος κόστος κόστος κόστος 19.221 5.894 19.448 8.527 53.090 (154) (367) (8.743) (4.069) (13.333) 19.067 5.527 10.705 4.458 2.893 7.858 2.049 12.800 (188) (2.443) (553) (3.185) 2.705 5.415 1.495 0,0% 49,1% 40,4% 24,0% 24,1% 0,0% 51,2% 27,9% 13,6% 23,9% 0,0% 48,9% 50,6% 33,5% 20.448 6.070 18.506 8.317 53.342 (215) (348) (8.294) (3.928) (12.785) 20.233 5.723 10.213 4.389 2.759 7.443 2.054 12.256 (185) (2.371) (524) (3.080) 2.575 5.071 1.529 0,0% 45,5% 40,2% 24,7% 23,0% 0,0% 53,1% 28,6% 13,4% 24,1% 0,0% 45,0% 49,7% 34,8% 39.757 9.615 24,2% 40.557 9.176 22,6% 29.894 7.520 25,2% 28.374 7.090 25,0% Ρυθμισμένα δάνεια που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος ανά είδος μέτρου ρύθμισης Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Πρόγραμμα μειωμένων πληρωμών Παροχή περιόδου χάριτος/ Χρεοστάσιο Επέκταση διάρκειας δανείου Κεφαλαιοποίηση ληξιπρόθεσμων οφειλών Συνδυασμός μέτρων ρύθμισης Λοιπά 1.230 464 2.326 817 3.054 432 1.520 528 2.550 1.088 3.691 238 1.176 464 2.318 812 2.735 432 1.441 528 2.543 1.084 3.341 238 Συνολικό καθαρό ποσό 8.323 9.615 7.936 9.176 Συμφωνία ρυθμισμένων δανείων που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος Στον παρακάτω πίνακα απεικονίζεται η συμφωνία ρυθμισμένων δανείων που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος μετά από τις προβλέψεις αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. 231 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος Υπόλοιπο έναρξης την 1/1 (καθαρή αξία) Υπόλοιπο έναρξης διακοπεισών δραστηριοτήτων Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 9.615 10.441 9.176 9.706 - (146) - - Μέτρα ρύθμισης κατά τη διάρκεια της χρήσης 2.002 3.011 1.940 2.975 Αποπληρωμή δανείων (μερική ή ολική) (983) (879) (959) (851) Δάνεια που εξήλθαν από το καθεστώς ρύθμισης εντός της χρήσης (2.692) (3.225) (2.589) (3.067) Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών 343 334 329 348 - από συνεχιζόμενες δραστηριότητες 343 334 - - - - - - 38 80 38 64 8.323 9.615 7.936 9.176 - από διακοπείσες δραστηριότητες Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο λήξης (καθαρή αξία) Ρυθμισμένα δάνεια που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος ανά κατηγορία Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Δάνεια ιδιωτών 3.947 4.350 3.947 4.350 Στεγαστικά 3.408 3.702 3.408 3.702 539 648 539 648 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά Πιστωτικές κάρτες - - - - Επιχειρηματικά δάνεια 4.371 5.258 3.984 4.819 Μεγάλες Επιχειρήσεις 1.451 1.681 1.352 1.591 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις 2.920 3.577 2.632 3.228 Δημόσιος Τομέας 4 7 4 7 Ελλάδα 4 7 4 7 Λοιπές Χώρες - - - - 8.323 9.615 7.936 9.176 Συνολική καθαρή αξία Ρυθμισμένα δάνεια που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος ανά γεωγραφική περιοχή Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Λοιπή Ευρώπη 8.306 17 9.578 37 7.921 15 9.154 22 Συνολική καθαρή αξία 8.323 9.615 7.936 9.176 Ελλάδα 4.5 Ανταλλαγές χρέους με απόκτηση συμμετοχής Η Τράπεζα Πειραιώς, σε ορισμένες περιπτώσεις συμφωνιών αναδιάρθρωσης χρεών, συμμετέχει σε συμφωνίες ανταλλαγής χρέους των δανειστών με απόκτηση συμμετοχής σε μια προσπάθεια να καταστούν οι επιχειρήσεις του δανειολήπτη βιώσιμες και να μπορούν να εξυπηρετηθούν οι υποχρεώσεις του προς την Τράπεζα. Οι ανταλλαγές χρέους με απόκτηση 232 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα συμμετοχής αναφέρονται σε συναλλαγές, στις οποίες ο δανειολήπτης και η Τράπεζα επαναδιαπραγματεύονται τους όρους του δανείου, με στόχο την πλήρη ή μερική μείωση του δανείου με την παράλληλη έκδοση συμμετοχικών τίτλων στην Τράπεζα. Οι εν λόγω συμφωνίες αναδιάρθρωσης χρεών οδηγούν στην απόκτηση ελέγχου ή ουσιώδους επιρροής ή μειοψηφικής συμμετοχής από την Τράπεζα επί του δανειολήπτη. Παρατίθενται αναλυτικοί πίνακες με τις ανταλλαγές χρέους με μετοχές που έλαβαν χώρα το 2019 και το 2018: 2019 Α/Α Επωνυμία Εταιρείας Αποκτηθέν ποσοστό Ημερομηνία απόκτησης Κόστος απόκτησης συμμετοχής 3,7% 13/3/2019 0 1 UNISOFT Α.Ε. 2 HELESI ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ 35,0% 29/3/2019 5 3 ΑΚΡΙΤΑΣ Α.Ε. 12,2% 26/7/2019 0 4 ΧΡΥΣΟΣ ΟΔΗΓΟΣ 8,4% 23/12/2019 0 Αποκτηθέν ποσοστό Ημερομηνία απόκτησης Κόστος απόκτησης συμμετοχής 2018 Α/Α Επωνυμία Εταιρείας 1 DANAOS CORPORATION 2,4% 10/8/2018 7 2 LION RENTAL S.A. 0,4% 20/12/2018 0 4.6 Χρεωστικοί τίτλοι στο αποσβεσμένο κόστος ή αποτιμώμενοι σε εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Οι πίνακες κατωτέρω παραθέτουν την εύλογη αξία των χρεωστικών τίτλων μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) του Ομίλου και της Τράπεζας, βάσει του συστήματος αξιολόγησης της Standard & Poor’s και της ταξινόμησης σε στάδια (Stages): Όμιλος 31/12/2019 BBB- έως ΒΒΒ+ BB- έως ΒΒ+ Λιγότερο από BBΜη διαβαθμισμένα Σύνολο Εξωτερική διαβάθμιση χρεωστικών τίτλων σε εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 39 - - - 39 111 - - - 111 1.265 - - - 1.265 22 - - - 22 1.437 0 0 0 1.437 233 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Εξωτερική διαβάθμιση χρεωστικών τίτλων σε εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Όμιλος 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο - - - - 0 BBB- έως ΒΒΒ+ BB- έως ΒΒ+ Λιγότερο από BBΜη διαβαθμισμένα Σύνολο 31/12/2019 70 - 2.017 8 2 - - 10 2.095 2 0 0 2.097 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 39 - - - 39 111 - - - 111 1.263 - - - 1.263 22 - - - 22 1.435 0 0 0 1.435 Λιγότερο από BBΜη διαβαθμισμένα Σύνολο Εξωτερική διαβάθμιση χρεωστικών τίτλων σε εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Τράπεζα 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο - - - - 0 70 - - - 70 2.013 - - - 2.013 8 2 - - 10 2.091 2 0 0 2.093 BBB- έως ΒΒΒ+ BB- έως ΒΒ+ Λιγότερο από BBΜη διαβαθμισμένα Σύνολο Όμιλος & Τράπεζα Σύνολο - - Στάδιο 2 BB- έως ΒΒ+ BB- έως ΒΒ+ - - Στάδιο 1 BBB- έως ΒΒΒ+ BBB- έως ΒΒΒ+ - Εξωτερική διαβάθμιση χρεωστικών τίτλων σε εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Τράπεζα 31/12/2019 70 2.017 Στάδιο 1 Εξωτερική διαβάθμιση χρεωστικών τίτλων σε αποσβεσμένο κόστος Αναμενόμενες Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο πιστωτικές ζημιές (ECL) Σύνολο 1.116 - - - 1.116 0 1.116 5 - - - 5 0 5 1.121 0 0 0 1.121 0 1.121 234 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος & Τράπεζα 31/12/2018 Εξωτερική διαβάθμιση χρεωστικών τίτλων σε αποσβεσμένο κόστος Αναμενόμενες Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο πιστωτικές ζημιές (ECL) Στάδιο 1 BBB- έως ΒΒΒ+ BB- έως ΒΒ+ Σύνολο Σύνολο 203 - - - 203 0 203 5 - - - 5 0 5 208 0 0 0 208 0 208 4.7 Συγκέντρωση κινδύνου χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού με έκθεση σε πιστωτικό κίνδυνο Γεωγραφικός τομέας Στον παρακάτω πίνακα αναλύεται η λογιστική αξία προ προβλέψεων των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που εκτίθενται στον πιστωτικό κίνδυνο. Η έκθεση στον πιστωτικό κίνδυνο βασίζεται στη χώρα εγκατάστασης του Ομίλου. Όμιλος Υπόλοιπα προ προβλέψεων 31/12/2019 Ελλάδα Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά Πιστωτικές κάρτες Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Άλλα περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο Λοιπές χώρες POCI Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Γενικό Σύνολο 1.185 - - - 1.185 122 - - - 122 1.307 38 - - - 38 - - - - 0 38 19.573 4.935 16.979 7.349 48.836 406 64 842 - 1.313 50.148 6.659 2.766 4.942 3.619 17.986 20 53 44 - 117 18.103 5.383 2.224 3.671 2.601 13.879 16 12 8 - 35 13.914 884 400 1.083 924 3.291 4 41 36 - 81 3.372 392 143 187 94 816 0 0 0 - 1 816 12.914 2.168 12.038 3.730 30.850 386 12 798 - 1.196 32.046 6.688 864 4.112 523 12.185 323 2 111 - 436 12.621 4.487 1.304 7.915 3.204 16.910 63 10 687 - 760 17.670 1.740 1 11 3 1.754 - - - - 0 1.754 1.435 - - - 1.435 1 - - - 1 1.437 1.121 - - - 1.121 - - - - 0 1.121 634 87 452 - 1.172 15 0 6 - 22 1.194 23.986 5.021 17.432 7.349 53.788 545 64 848 0 1.458 55.245 235 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Υπόλοιπα προ προβλέψεων 31/12/2018 Ελλάδα Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά Πιστωτικές κάρτες Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Άλλα περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο Λοιπές χώρες POCI Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Γενικό Σύνολο 972 0 0 - 972 148 - - - 148 1.120 103 - - - 103 - - - - 0 103 19.046 5.756 18.345 8.527 51.674 175 138 1.103 - 1.416 53.091 7.036 5.829 2.736 2.133 5.251 3.736 4.137 2.776 19.160 14.474 13 2 84 32 74 14 - 171 49 19.331 807 458 1.260 1.219 3.744 10 52 60 - 121 3.865 400 145 256 142 942 0 0 0 - 1 943 12.011 3.019 13.094 4.390 32.514 162 54 1.029 - 1.245 33.760 6.414 1.190 4.017 786 12.406 75 20 274 - 370 12.776 3.874 1.829 9.066 3.601 18.370 87 34 755 - 876 19.246 1.722 1 11 3 1.738 - - - - 0 1.738 2.091 2 - - 2.093 4 - - - 4 2.097 208 - - - 208 - - - - 0 208 712 27 400 - 1.139 0 5 4 - 9 1.149 23.133 5.784 18.745 8.527 56.190 327 143 1.107 0 1.578 57.768 14.523 236 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Υπόλοιπα προ προβλέψεων 31/12/2019 Ελλάδα Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια Ιδιωτών Λοιπές χώρες POCI Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Γενικό Σύνολο 1.175 - - - 1.175 64 - - - 64 1.239 38 - - - 38 - - - - 0 38 20.628 4.719 16.555 7.159 49.061 487 61 987 - 1.534 50.595 6.651 5.383 2.766 2.224 4.942 3.671 3.619 2.601 17.978 13.879 20 15 53 12 42 7 - 115 34 18.093 13.914 Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά 877 400 1.083 924 3.283 4 41 35 - 81 3.364 Πιστωτικές κάρτες 392 143 187 94 816 - - - - 0 816 13.976 1.953 11.614 3.540 31.083 467 8 944 - 1.419 32.502 8.164 885 4.243 507 13.798 451 - 319 - 769 14.568 4.078 1.067 7.360 3.030 15.536 16 8 625 - 650 16.186 1.735 1 11 3 1.749 - - - - 0 1.749 1.435 - - - 1.435 - - - - 0 1.435 1.121 - - - 1.121 - - - - 0 1.121 708 37 379 - 1.123 8 - 2 - 10 1.133 25.105 4.756 16.934 7.159 53.954 559 61 988 0 1.608 55.562 Στεγαστικά δάνεια Δάνεια προς Εταιρείες και προς το Δημόσιο Τομέας Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Άλλα περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο 237 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Υπόλοιπα προ προβλέψεων 31/12/2018 Ελλάδα Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια Ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά Πιστωτικές κάρτες Δάνεια προς Εταιρείες και προς το Δημόσιο Τομέας Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Άλλα περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο Λοιπές χώρες POCI Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Γενικό Σύνολο 1.095 - - - 1.095 36 - - - 36 1.130 103 - - - 103 - - - - 0 103 20.070 5.923 17.478 8.317 51.787 379 147 1.029 - 1.554 53.342 7.030 5.829 2.736 2.133 5.251 3.736 4.137 2.776 19.154 14.474 12 2 84 32 73 13 - 168 48 19.323 14.521 801 458 1.260 1.219 3.738 10 52 59 - 121 3.859 400 145 256 142 942 - - - - 0 942 13.040 3.187 12.227 4.179 32.633 367 63 956 - 1.386 34.019 7.711 1.712 3.843 767 14.034 311 46 273 - 630 14.663 3.607 1.474 8.373 3.409 16.862 56 17 683 - 756 17.618 1.722 1 11 3 1.737 - - - - 0 1.737 2.091 2 - - 2.093 - - - - 0 2.093 208 - - - 208 - - - - 0 208 832 3 324 - 1.160 - - - - 0 1.160 24.399 5.928 17.802 8.317 56.446 414 147 1.029 0 1.590 58.036 238 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τομείς Δραστηριότητας Στον παρακάτω πίνακα αναλύεται ανά κλάδο η λογιστική αξία των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου που εκτίθενται στον πιστωτικό κίνδυνο. Η κατανομή έχει γίνει σύμφωνα με τον επιχειρηματικό κλάδο κάθε αντισυμβαλλομένου. Όμιλος 31/12/2019 Υπόλοιπα προ προβλέψεων - Επιχειρηματικοί κλάδοι Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία ΧρηματοΧονδρεΑκτοΔημόσιος Ναυτιλιακές Ξενοδοδότηση μπόριο & πλοϊκές Τομέας Εταιρείες χεία Έργων λιανεμπόριο Εταιρείες Εταιρείες Ακινήτων Κατασκευές Γεωργία Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Σύνολο Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Άλλα περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο 80 51 15 8 - 7 380 2 - 0 0 7 4 464 177 1.194 2.959 5.245 2.981 2.060 1.645 5.255 4.520 1.793 254 2.611 786 1.105 997 4.716 18.318 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI 1.565 102 1.246 46 1.820 467 2.334 625 526 207 1.760 488 632 101 1.010 318 1.518 28 93 7 1.711 309 2.325 910 4.414 28 76 3 1.232 59 501 0 95 30 128 - 1.068 428 867 247 285 39 359 104 1.018 20 64 4 186 51 667 93 1.615 374 1.831 896 6.850 2.819 5.030 3.619 55.245 24.533 5.063 18.290 7.359 Σύνολο 2.959 5.245 2.981 2.060 1.645 5.255 4.520 1.793 254 2.611 786 1.105 997 4.716 18.318 55.245 1.307 - - - - - - - - - - - - - - 1.307 - - - - - - - - - - - - - - 38 38 1.509 - 5.194 - 2.965 - 2.053 - 1.645 - 5.245 - 1.754 - 1.791 - 254 - 2.611 - 786 - 1.099 - 988 - 4.152 - 18.103 18.103 13.914 50.148 18.103 13.914 - - - - - - - - - - - - - - 3.372 816 3.372 816 1.509 1.424 5.194 1.236 2.965 770 2.053 1.004 1.645 1.566 5.245 675 1.754 - 1.791 1.791 254 254 2.611 965 786 6 1.099 890 988 514 4.152 1.526 - 32.046 12.621 85 3.958 2.195 1.049 79 4.569 1.754 - - 1.646 781 209 474 2.626 - 17.670 1.754 63 - - - - 4 1.265 - - - - - 5 99 - 1.437 - - - - - - 1.121 - - - - - - - - 1.121 Τα υπόλοιπα προ προβλέψεων των δανείων και απαιτήσεων που παρουσιάζονται στο κονδύλι του Δημόσιου Τομέα € 1.754 εκατ. για τον Όμιλο, αφορούν κυρίως το εποχικό δάνειο προς τον Οργανισμό Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων («ΟΠΕΚΕΠΕ») ποσού € 1.649 εκατ. (31 239 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Δεκεμβρίου 2018: 1.616 εκατ.), το οποίο αποπληρώθηκε μέσα στο Φεβρουάριο 2020. Όμιλος 31/12/2018 Υπόλοιπα προ προβλέψεων - Επιχειρηματικοί κλάδοι Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Μεταφορές ΧρηματοΧονδρεΔημόσιος Ναυτιλιακές Ακτοπλοϊκές Ξενοδο& δότηση μπόριο & Γεωργία Ενέργεια Τομέας Εταιρείες Εταιρείες χεία Εφοδιαστική Έργων λιανεμπόριο Αλυσίδα Εταιρείες Ακινήτων Κατασκευές Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Σύνολο Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Άλλα περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο 55 47 12 6 - 22 346 1 - 0 0 4 0 503 152 1.149 2.798 5.634 3.415 2.172 1.237 5.624 4.295 1.779 100 2.804 773 1.297 1.301 4.951 19.586 57.768 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI 1.837 63 843 55 1.829 430 2.685 690 516 295 2.035 569 389 219 1.128 436 1.048 24 146 19 1.559 416 2.623 1.025 4.264 1 26 3 799 313 661 5 30 36 35 - 848 623 1.052 281 273 61 338 101 1.125 102 66 4 290 99 776 136 1.399 421 2.067 1.064 7.259 2.820 5.370 4.137 23.467 5.922 19.851 8.527 Σύνολο 2.798 5.634 3.415 2.172 1.237 5.624 4.295 1.779 100 2.804 773 1.297 1.301 4.951 19.586 57.768 1.120 - - 0 - - 0 - - - - 0 - 0 - 1.120 - - - - - - - - - - - - - - 103 103 1.558 - 5.587 - 3.403 - 2.166 - 1.237 - 5.597 - 1.738 - 1.778 - 100 - 2.804 - 773 - 1.293 - 1.301 - 4.425 - 19.331 19.331 14.523 53.091 19.331 14.523 - - - - - - - - - - - - - - 3.865 943 3.865 943 1.558 1.407 5.587 1.430 3.403 948 2.166 875 1.237 1.124 5.597 819 1.738 - 1.778 1.778 100 100 2.804 981 773 42 1.293 1.047 1.301 709 4.425 1.517 - 33.760 12.775 151 - 4.158 - 2.455 - 1.291 - 114 - 4.778 - 1.738 - - 1.823 - 732 - 245 - 592 - 2.907 - - 19.247 1.738 66 - - - - 5 2.002 - - - - - - 24 - 2.097 - - - - - - 208 - - - - - - - - 208 240 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Στον παρακάτω πίνακα αναλύεται ανά κλάδο η λογιστική αξία των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων της Τράπεζας που εκτίθενται στον πιστωτικό κίνδυνο. Η κατανομή έχει γίνει σύμφωνα με τον επιχειρηματικό κλάδο κάθε αντισυμβαλλομένου. Τράπεζα 31/12/2019 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Υπόλοιπα προ προβλέψεων - Επιχειρηματικοί Κλάδοι Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία ΧρηματοΧονδρεΔημόσιος δότηση μπόριο & Τομέας Έργων λιανεμπόριο Εταιρείες Ακινήτων Κατασκευές Ναυτιλιακές Εταιρείες Ακτοπλοϊκές Εταιρείες Μεταφορές & Γεωργία Ενέργεια Εφοδιαστική Αλυσίδα Ξενοδοχεία Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Σύνολο 1.239 - - - - - - - - - - - - - - 1.239 - - - - - - - - - - - - - - 38 38 3.251 4.847 2.797 2.166 1.690 4.797 1.749 1.791 254 2.326 762 1.074 924 4.075 18.093 50.595 - - - - - - - - - - - - - - 18.093 13.914 18.093 13.914 - - - - - - - - - - - - - - 3.364 3.364 - - - - - - - - - - - - - - 816 816 3.251 4.847 2.797 2.166 1.690 4.797 1.749 1.791 254 2.326 762 1.074 924 4.075 - 32.502 3.166 1.112 743 1.350 1.611 547 - 1.791 254 884 2 890 514 1.705 - 14.568 85 3.735 2.054 816 79 4.250 - - - 1.442 760 184 410 2.370 - 16.186 1.749 1.749 63 - - - - 4 1.263 - - - - - 5 99 - 1.435 - - - - - - 1.121 - - - - - - - - 1.121 194 4 2 8 - - 365 2 - - - 1 - 432 125 1.133 Σύνολο 4.747 4.852 2.800 2.174 1.690 4.801 4.499 1.793 254 2.326 762 1.074 929 4.606 18.256 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI 3.243 102 1.356 46 1.700 321 2.231 600 453 197 1.667 482 713 141 1.034 287 1.543 28 113 7 1.500 272 2.139 889 4.394 27 75 3 1.232 59 501 0 95 30 128 - 1.006 382 718 220 269 38 352 103 994 14 63 4 156 42 648 83 1.539 343 1.907 818 6.827 2.819 4.991 3.619 55.562 25.664 4.816 17.922 7.159 Σύνολο 4.747 4.852 2.800 2.174 1.690 4.801 4.499 1.793 254 2.326 762 1.074 929 4.606 18.256 55.562 Άλλα περιουσιακά στοιχεία - Χρηματοοικονομικά μέσα Το ποσό των δανείων και απαιτήσεων που παρουσιάζεται στο κονδύλι του Δημόσιου Τομέα, € 1.749 εκατ. για την Τράπεζα, αφορά κυρίως το εποχικό δάνειο προς τον Οργανισμό Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων («ΟΠΕΚΕΠΕ») ποσού € 1.649 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: 1.616 εκατ.), το οποίο αποπληρώθηκε μέσα στο Φεβρουάριο 2020. 241 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 ΧρηματοΒιομηχανία/ οικονομικά Κατασκευές Βιοτεχνία ιδρύματα Εταιρείες Ακινήτων Υπόλοιπα προ προβλέψεων - Επιχειρηματικοί κλάδοι ΧρηματοΧονδρεΔημόσιος Ναυτιλιακές Ακτοπλοϊκές δότηση μπόριο & Ξενοδοχεία Γεωργία Ενέργεια Τομέας Εταιρείες Εταιρείες Έργων λιανεμπόριο Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Σύνολο Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια ιδιωτών Στεγαστικά δάνεια Καταναλωτικά, Προσωπικά και Λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Δάνεια προς εταιρείες και τον δημόσιο τομέα Μεγάλες Επιχειρήσεις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Δημόσιος Τομέας Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρούμενα στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Άλλα περιουσιακά στοιχεία Χρηματοοικονομικά μέσα Σύνολο 60 1 - 8 - - 326 1 - - - 1 - 650 115 1.160 4.656 5.222 3.196 2.122 1.261 5.099 4.274 1.778 100 2.484 753 1.285 1.232 5.034 19.540 58.036 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI 3.269 488 843 55 1.695 301 2.561 666 464 277 1.896 560 589 188 969 376 1.071 24 146 19 1.373 350 2.373 1.004 4.244 1 25 3 799 312 661 5 30 36 35 - 810 521 901 252 262 60 332 100 1.123 93 65 4 268 81 757 126 1.564 524 1.937 1.010 7.252 2.820 5.331 4.137 24.813 6.075 18.831 8.317 Σύνολο 4.656 5.222 3.196 2.122 1.261 5.099 4.274 1.778 100 2.484 753 1.285 1.232 5.034 19.540 58.036 1.130 - - - - - - - - - - - - - - 1.130 - - - - - - - - - - - - - - 103 103 3.403 - 5.221 - 3.196 - 2.114 - 1.261 - 5.094 - 1.737 - 1.778 - 100 - 2.484 - 753 - 1.285 - 1.232 - 4.361 - 19.323 19.323 14.521 53.342 19.323 14.521 - - - - - - - - - - - - - - 3.859 942 3.859 942 3.403 3.252 5.221 1.287 3.196 909 2.114 1.119 1.261 1.147 5.094 664 1.737 - 1.778 1.778 100 100 2.484 881 753 38 1.285 1.068 1.232 709 4.361 1.713 - 34.019 14.663 151 - 3.935 - 2.287 - 995 - 114 - 4.430 - 1.737 - - 1.604 - 715 - 217 - 524 - 2.648 - - 17.618 1.737 62 - - - - 5 2.002 - - - - - - 24 - 2.093 - - - - - - 208 - - - - - - - - 208 Στον παρακάτω πίνακα αναλύεται ανά κλάδο η ονομαστική αξία των εκτός ισολογισμού χρηματοοικονομικών στοιχείων του Ομίλου και της Τράπεζας που εκτίθενται στον πιστωτικό κίνδυνο. Η κατανομή έχει γίνει σύμφωνα με τον επιχειρηματικό κλάδο κάθε αντισυμβαλλόμενου. 242 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 Εγγυητικές επιστολές Ονομαστική Αξία Στοιχείων εκτός ισολογισμού - Επιχειρηματικοί κλάδοι Χρηματοοι -κονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Μεταφορές & Ενέργεια Εφοδιαστική Αλυσίδα Γεωργία Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Σύνολο 832 25 - 187 - - - 44 6 76 51 184 - 3.022 7 - - - 6 - - - - 1 - - 11 - 25 9 7 53 18 - 12 - 22 41 19 3 96 78 405 841 32 53 212 0 12 0 65 49 96 54 291 78 3.452 586 21 53 184 - 11 - 47 30 94 49 239 58 2.995 45 7 - 11 - 0 - 9 13 0 2 22 17 132 42 210 4 - 17 - - - 9 2 1 2 23 1 313 - 0 0 - - 0 - - - 0 2 0 0 7 2 12 1.332 338 841 32 53 212 0 12 0 65 49 96 54 291 78 3.452 Ενέργεια Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα 28 18 338 Στάδιο 1 1.330 292 Στάδιο 2 0 4 Στάδιο 3 2 POCI Όμιλος Χρηματοοι -κονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Ονομαστική Αξία Στοιχείων εκτός ισολογισμού - Επιχειρηματικοί κλάδοι ΧονδρεΧρηματοΝαυτιΑκτομπόριο & Δημόσιος Ξενοδοδότηση λιακές πλοϊκές Γεωργία λιανεμπόΤομέας χεία Έργων Εταιρείες Εταιρείες ριο Εταιρείες Ακινήτων Κατασκευές Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Σύνολο 1.087 284 821 23 - 184 - - - 56 6 94 52 181 - 2.788 0 8 - - - 11 - - - - 0 - - 15 - 33 10 10 23 16 27 0 9 - 96 41 38 5 82 74 469 301 831 46 16 221 0 9 0 152 48 133 57 277 74 3.290 254 552 35 16 199 0 9 - 127 31 130 55 221 59 2.810 3 56 7 - 3 - - - 13 12 2 1 28 13 138 2 44 223 4 - 19 - - - 12 2 1 1 23 1 332 - 0 - - - 0 - - - 0 2 0 0 6 1 10 1.125 301 831 46 16 221 0 9 0 152 48 133 57 277 74 3.290 Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια 38 Υπόλοιπο την 31/12/2018 1.125 Στάδιο 1 1.123 Στάδιο 2 1 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Ξενοδοχεία 313 1.332 Εγγυητικές επιστολές Ακτοπλοϊκές Εταιρείες 0 Υπόλοιπο την 31/12/2019 31/12/2018 Ναυτιλιακές Εταιρείες 1.304 Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Σύνολο ΧονδρεΧρηματομπόριο & Δημόσιος δότηση λιανεμπόρ- Τομέας Έργων ιο Εταιρείες Ακινήτων 243 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Εγγυητικές επιστολές Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Εταιρείες Ακινήτων Ιδιώτες Σύνολο 832 107 - 185 - - - 44 6 76 51 192 - 3.235 7 - - - 4 - - - - 1 - - 11 - 23 9 7 53 18 - 12 - 22 41 19 3 96 77 461 841 114 53 208 0 12 0 65 49 95 54 299 77 3.719 586 104 53 180 - 11 - 47 30 94 49 247 57 3.262 45 7 - 11 - 0 - 9 13 0 2 22 17 132 42 210 4 - 17 - - - 9 2 1 2 23 1 313 - 0 0 - - 0 - - - 0 2 0 0 7 2 12 1.514 338 841 114 53 208 0 12 0 65 49 95 54 299 77 3.719 86 18 338 Στάδιο 1 1.512 292 Στάδιο 2 0 4 Στάδιο 3 2 POCI Τράπεζα Ονομαστική Αξία Στοιχείων εκτός ισολογισμού - Επιχειρηματικοί κλάδοι Χρηματοοικονομικά ιδρύματα Βιομηχανία/ Βιοτεχνία Κατασκευές Χρηματοδότηση Έργων Εταιρείες Ακινήτων Χονδρεμπόριο & λιανεμπόριο Δημόσιος Ναυτιλιακ- ΑκτοπλοϊκΤομέας ές Εταιρείες ές Εταιρείες Ξενοδοχεία Μεταφορές & Ενέργεια Εφοδιαστική Αλυσίδα Γεωργία Λοιποί κλάδοι Ιδιώτες Σύνολο 1.224 284 821 106 - 180 - - - 56 6 94 52 189 - 3.012 0 8 - - - 9 - - - - 0 - - 15 - 32 10 23 16 27 0 9 - 96 41 38 5 82 72 513 831 129 16 216 0 9 0 152 48 133 57 286 72 3.556 552 118 16 193 0 9 - 127 31 130 55 229 57 3.076 56 7 - 3 - - - 13 12 2 1 28 13 138 44 223 4 - 19 - - - 12 2 1 1 23 1 332 - 0 - - - 0 - - - 0 2 0 0 6 1 10 1.307 301 831 129 16 216 0 9 0 152 48 133 57 286 72 3.556 Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια 83 10 Υπόλοιπο την 31/12/2018 1.307 301 Στάδιο 1 1.305 254 Στάδιο 2 1 3 Στάδιο 3 2 POCI Σύνολο Λοιποί κλάδοι 313 1.514 Εγγυητικές επιστολές Μεταφορές & Εφοδιαστική Αλυσίδα 0 Υπόλοιπο την 31/12/2019 31/12/2018 Ενέργεια 1.428 Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Σύνολο Ονομαστική Αξία Στοιχείων εκτός ισολογισμού - Επιχειρηματικοί κλάδοι Χονδρεμπόριο & Δημόσιος Ναυτιλιακ- Ακτοπλοϊκ- ΞενοδοΓεωργία λιανεμπόΤομέας ές Εταιρείες ές Εταιρείες χεία ριο Χρηματοδότηση Έργων 244 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Λοιπές απαιτήσεις από τον Ελληνικό Δημόσιο Τομέα Στον παρακάτω πίνακα απεικονίζεται η συνολική λογιστική αξία των απαιτήσεων του Ομίλου και της Τράπεζας από τον Ελληνικό Δημόσιο Τομέα την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018: Όμιλος Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Ομόλογα και έντοκα γραμμάτια αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσμάτων (FVTPL) Δάνεια και απαιτήσεις κατά Δημοσίου τομέα στο αποσβεσμένο κόστος Ομόλογα, έντοκα γραμμάτια και λοιποί τίτλοι μεταβλητής απόδοσης που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (FVTOCI) Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 398 306 398 306 650 242 650 242 1.749 1.738 1.744 1.737 1.263 2.002 1.263 2.002 547 534 535 526 4.607 4.822 4.590 4.814 4.8 Συμψηφισμός χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού Σύμφωνα με τις διατάξεις του ΔΠΧΑ 7 «Χρηματοοικονομικά Μέσα: Γνωστοποιήσεις», γνωστοποιείται η επίδραση ή η δυνητική επίδραση που έχουν οι συμφωνίες συμψηφισμού ή οι συμφωνίες χρηματοοικονομικών μέσων, στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου και της Τράπεζας. Ειδικότερα, στις γνωστοποιήσεις περιλαμβάνονται τα ακόλουθα: α) Tα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, που συμψηφίζονται σύμφωνα με τα κριτήρια του ΔΛΠ 32 και το καθαρό ποσό που προκύπτει παρουσιάζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, όταν υπάρχει νόμιμο συμβατικό δικαίωμα συμψηφισμού και πρόθεση διακανονισμού του καθαρού ποσού αυτών ή πρόθεση ταυτόχρονης είσπραξης της απαίτησης και εξόφλησης της υποχρέωσης. β) Οι συναλλαγές που εμπίπτουν σε συμβάσεις International Swaps and Derivatives Association («ΙSDA») και παρεμφερείς κύριες συμβάσεις συμψηφισμού ανεξάρτητα εάν αυτές συμψηφίζονται ή όχι στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης. Ο Όμιλος και η Τράπεζα δεν έχουν συμψηφίσει κανένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού και παθητικού την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, δεδομένου ότι τα κριτήρια συμψηφισμού που αναφέρονται στην πρώτη περίπτωση (α) δεν πληρούνται. Οι πίνακες που ακολουθούν απεικονίζουν για τον Όμιλο και την Τράπεζα, τα ακαθάριστα ποσά των χρηματοοικονομικών μέσων που αναγνωρίσθηκαν την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, καθώς επίσης και την καθαρή επίδραση που θα επέφερε στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης η πλήρης εξάσκηση των δικαιωμάτων συμψηφισμού («καθαρό ποσό») που απορρέουν από συμβάσεις ISDA και παρεμφερείς κύριες συμβάσεις συμψηφισμού. Συνεπώς, οι εν λόγω πίνακες περιλαμβάνουν κυρίως τα εξής χρηματοοικονομικά στοιχεία: α) Συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων («IRSs»), διανομισματικές συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων (cross currency interest rate swaps), προθεσμιακά συμβόλαια συναλλάγματος (fx forwards), συμβάσεις ανταλλαγής νομισμάτων (currency swaps) και δικαιώματα προαίρεσης (options), για τα οποία υπάρχουν συμβάσεις ISDA και β) διατραπεζικές συμβάσεις επαναγοράς ομολόγων (repos) που καλύπτονται από Global Master Repurchase Agreement (GMRA). 245 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού στοιχεία (ποσό που ενεργητικού (ποσό συμψηφίστηκε) προς συμψηφισμό) Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα Καθαρή αξία χρηματοοικονομικά Ληφθείσες χρηματοοικονομικών στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό στοιχείων ενεργητικού ληφθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων Σύνολο 479 - 479 382 10 93 - 93 93 - - 572 0 572 475 10 87 Όμιλος 31/12/2019 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά στοιχεία στοιχεία παθητικού ενεργητικού (ποσό (ποσό προς που συμψηφισμό) συμψηφίστηκε) 87 Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα Καθαρή αξία χρηματοοικονομικά Δοθείσες χρηματοοικονομικών στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό στοιχείων παθητικού δοθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 482 - 482 32 445 Συμφωνίες επαναγοράς τίτλων 2.394 - 2.394 2.392 2 - Σύνολο 2.876 0 2.876 2.424 447 5 Όμιλος 31/12/2018 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού στοιχεία (ποσό που ενεργητικού (ποσό συμψηφίστηκε) προς συμψηφισμό) Καθαρή αξία χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού 5 Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα χρηματοοικονομικά Ληφθείσες στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό ληφθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 378 - 378 295 4 Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων 128 - 128 25 103 - Σύνολο 506 0 506 320 107 79 Όμιλος 31/12/2018 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά στοιχεία στοιχεία παθητικού ενεργητικού (ποσό (ποσό προς που συμψηφισμό) συμψηφίστηκε) Καθαρή αξία χρηματοοικονομικών στοιχείων παθητικού 79 Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα χρηματοοικονομικά Δοθείσες στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό δοθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 413 - 413 38 366 9 Συμφωνίες επαναγοράς τίτλων 2.050 - 2.050 2.048 1 1 Σύνολο 2.462 0 2.462 2.086 367 10 246 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά Καθαρή αξία στοιχεία παθητικού στοιχεία χρηματοοικονομικών (ποσό που ενεργητικού (ποσό στοιχείων ενεργητικού συμψηφίστηκε) προς συμψηφισμό) Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα χρηματοοικονομικά Ληφθείσες στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό ληφθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων Σύνολο 479 - 479 382 10 93 - 93 93 - - 572 0 572 475 10 87 Τράπεζα 31/12/2019 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά στοιχεία στοιχεία παθητικού ενεργητικού (ποσό (ποσό προς που συμψηφισμό) συμψηφίστηκε) Καθαρή αξία χρηματοοικονομικών στοιχείων παθητικού 87 Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα χρηματοοικονομικά Δοθείσες στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό δοθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 482 - 482 32 445 Συμφωνίες επαναγοράς τίτλων 2.394 - 2.394 2.392 2 - Σύνολο 2.876 0 2.876 2.424 447 5 Τράπεζα 31/12/2018 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά Καθαρή αξία στοιχεία παθητικού στοιχεία χρηματοοικονομικών (ποσό που ενεργητικού (ποσό στοιχείων ενεργητικού συμψηφίστηκε) προς συμψηφισμό) 5 Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα χρηματοοικονομικά Ληφθείσες στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό ληφθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 380 - 380 295 4 Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων 128 - 128 25 103 - Σύνολο 508 0 508 320 107 82 Τράπεζα 31/12/2018 Αναγνωρισθέντα Χρηματοοικονομικά χρηματοοικονομικά στοιχεία στοιχεία παθητικού ενεργητικού (ποσό (ποσό προς που συμψηφισμό) συμψηφίστηκε) Καθαρή αξία χρηματοοικονομικών στοιχείων παθητικου 82 Συναφή ποσά που δεν συμψηφίστηκαν στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης Αναγνωρισθέντα χρηματοοικονομικά Δοθείσες στοιχεία και λοιπές χρηματικές Καθαρό ποσό δοθείσες μη εγγυήσεις χρηματικές εγγυήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία παθητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα 413 - 413 38 366 Συμφωνίες επαναγοράς τίτλων 2.219 - 2.219 2.217 1 9 1 Σύνολο 2.632 0 2.632 2.256 367 10 4.9 Κίνδυνος αγοράς Ο κίνδυνος αγοράς είναι ο υφιστάμενος ή ενδεχόμενος κίνδυνος ζημίας λόγω δυσμενών μεταβολών στις τιμές αγοράς και στα επιτόκια, στις τιμές μετοχών και των εμπορευμάτων, στις συναλλαγματικές ισοτιμίες, καθώς και στη μεταβλητότητα αυτών. Η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων του Διοικητικού Συμβουλίου έχει εγκρίνει ενιαία πολιτική διαχείρισης κινδύνου αγοράς, η οποία εφαρμόζεται στον Όμιλο και την Τράπεζα και περιγράφει τους βασικούς ορισμούς που αφορούν στη διαχείριση του 247 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 κινδύνου αγοράς, καθορίζοντας τους ρόλους και τις ευθύνες των εμπλεκομένων μονάδων και στελεχών. Ο Όμιλος και η Τράπεζα διατηρούν περιορισμένη συναλλακτική δραστηριότητα με στόχο τη βελτίωση της κερδοφορίας τους και των υπηρεσιών που παρέχουν στην πελατεία τους. Η δραστηριότητα αυτή συνεπάγεται την ανάληψη κινδύνου αγοράς, τον οποίο ο Όμιλος και η Τράπεζα επιδιώκουν να εντοπίζουν, να εκτιμούν, να παρακολουθούν και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά μέσα από ένα πλαίσιο αρχών, διαδικασιών επιμέτρησης και ορίων, το οποίο διέπει όλες του τις συναλλαγές. Οι σημαντικότερες κατηγορίες κινδύνου αγοράς για τον Όμιλο και την Τράπεζα είναι ο επιτοκιακός, ο μετοχικός και ο συναλλαγματικός κίνδυνος. Ο Όμιλος και η Τράπεζα εφαρμόζουν σύγχρονες και ευρέως αποδεκτές τεχνικές για την επιμέτρηση του κινδύνου αγοράς. Συγκεκριμένα, υπολογίζονται δείκτες ευαισθησίας, όπως η μέτρηση PV01 (δυσμενής επίπτωση στην καθαρή τρέχουσα αξία όλων των στοιχείων ισολογισμού έναντι παράλληλης μετατόπισης των καμπυλών επιτοκίων όλων των νομισμάτων κατά 1 μονάδα βάσης), καθώς και η Αξία σε Κίνδυνο (Value- at- Risk), η οποία ενσωματώνει το σύνολο των παραγόντων κινδύνου. Για κάθε δραστηριότητα που ενέχει κίνδυνο αγοράς, ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν θεσπίσει κατάλληλα όρια ανά είδος κινδύνου, τα οποία παρακολουθούνται σε συστηματική βάση. Η διαχείριση του κινδύνου αγοράς δεν περιορίζεται στις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης του χαρτοφυλακίου συναλλαγών, αλλά καλύπτει το σύνολο των στοιχείων της Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης. Η επιμέτρηση της Αξίας σε Κίνδυνο είναι η εκτίμηση της μέγιστης δυνητικής ζημίας στην καθαρή τρέχουσα αξία ενός χαρτοφυλακίου, που μπορεί να συμβεί σε ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα και για ένα συγκεκριμένο επίπεδο εμπιστοσύνης (confidence level). Ο Όμιλος και η Τράπεζα εφαρμόζουν τις ακόλουθες τρεις μεθόδους για τον υπολογισμό του Value-at-Risk: Μέθοδος Α: την παραμετρική μέθοδο υπολογισμού Value-at-Risk, με χρονικό ορίζοντα μιας ημέρας και επίπεδο εμπιστοσύνης 99% με ιστορικές παρατηρήσεις δυο ετών και ίση στάθμιση μεταξύ των παρατηρήσεων, Μέθοδος Β: την παραμετρική μέθοδο υπολογισμού Value-at-Risk, με χρονικό ορίζοντα μιας ημέρας και επίπεδο εμπιστοσύνης 99% και με δεδομένα αγοράς στα οποία λαμβάνονται υπόψη με μεγαλύτερη βαρύτητα οι πρόσφατες παρατηρήσεις (μεταβλητότητες και συντελεστές συσχέτισης που υπολογίζονται με τη μεθοδολογία εκθετικής εξομάλυνσης, λ=0.94) και Μέθοδος Γ: την παραμετρική μέθοδο υπολογισμού Value-at-Risk με τη χρήση μεταβλητοτήτων και συντελεστών συσχέτισης που αφορούν σε περίοδο κρίσης (Stressed Value-at-Risk), ώστε να εκτιμάται η δυνητική επίπτωση στις τρέχουσες θέσεις. Η μεθοδολογία Value-at-Risk δεν μπορεί να καλύψει την εκτίμηση οικονομικών απωλειών που μπορεί να προκύψουν από ακραίες συνθήκες αγοράς, και γι’ αυτό το λόγο οι επιμετρήσεις συνοδεύονται από έναν αριθμό σεναρίων προσομοίωσης καταστάσεων κρίσης. Τα σενάρια αυτά βασίζονται στους κύριους παράγοντες κινδύνου που μπορεί να επηρεάσουν την αξία των στοιχείων του ισολογισμού. Ο Όμιλος και η Τράπεζα ελέγχουν την αξιοπιστία των εκτιμήσεων του Value-at-Risk, εφαρμόζοντας σχετικό πρόγραμμα ελέγχου εκ των υστέρων (back-testing program) στο χαρτοφυλάκιο των συναλλαγών τους, μέσω σύγκρισης της εκτίμησης της τιμής Value-at-Risk με την αντίστοιχη πραγματική μεταβολή της αξίας του χαρτοφυλακίου, λόγω μεταβολής στις τιμές της αγοράς σε καθημερινή βάση. Η εκτιμηθείσα τιμή Value-at-Risk την 31 Δεκεμβρίου 2019 ήταν € 3,5 εκατ. για το σύνολο του χαρτοφυλακίου συναλλαγών 248 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα του Ομίλου και της Τράπεζας. Η εκτίμηση αυτή αναλύεται σε € 3,5 εκατ. τιμή Value-at-Risk για τον επιτοκιακό κίνδυνο και € 0,2 εκατ. για τον συναλλαγματικό κίνδυνο, μειωμένο κατά € 0,2 εκατ. εξαιτίας του βαθμού διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου συναλλαγών την 31 Δεκεμβρίου 2019. Η τιμή Value-at-Risk στις 31 Δεκεμβρίου 2018 ήταν € 1,5 εκατ. για το σύνολο του χαρτοφυλακίου συναλλαγών του Ομίλου και της Τράπεζας. Η εκτίμηση αυτή αναλύεται σε € 1,5 εκατ. τιμή Value-at-Risk για τον επιτοκιακό κίνδυνο και € 0,1 εκατ. για τον συναλλαγματικό κίνδυνο, μειωμένο κατά € 0,1 εκατ., εξαιτίας του βαθμού διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου συναλλαγών την 31 Δεκεμβρίου 2018. Την 31 Δεκεμβρίου 2019 η τιμή Value-at-Risk του χαρτοφυλακίου συναλλαγών του Ομίλου αυξήθηκε λόγω της αύξησης της θέσης της Τράπεζας σε ελληνικά κυβερνητικά ομόλογα και έντοκα γραμμάτια κατά € 247 εκατ. Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τον υπολογισμό του Value-at-Risk. Η επιμέτρηση του Value-at-Risk στον ακόλουθο πίνακα υπολογίζεται με την Μέθοδο Α, όπως περιγράφηκε ανωτέρω. Όμιλος - Ποσά σε € εκατ. Χαρτοφυλάκιο Συναλλαγών Ομίλου - Συνολικό VaR VaR Επιτοκιακός Κίνδυνος VaR Κίνδυνος Μετοχών 3,5 1,5 3,5 1,5 0,0 0,0 2019 2018 VaR VaR ΣυναλλαγΚίνδυνος ματικός Εμπορευμάτων Κίνδυνος 0,2 0,1 0,0 0,0 Μείωση Λόγω Διαφοροποίησης Χαρτοφυλακίου -0,2 -0,1 4.10 Κίνδυνος συναλλάγματος Ο Όμιλος και η Τράπεζα εκτίθενται στις επιδράσεις της μεταβολής των ισοτιμιών των διαφόρων νομισμάτων που επηρεάζουν τη χρηματοοικονομική του θέση και τις ταμειακές του ροές. Η Διοίκηση θέτει όρια στην έκθεση του Ομίλου και της Τράπεζας στις μεταβολές του συναλλάγματος τα οποία παρακολουθούνται καθημερινά. Οι παρακάτω πίνακες συνοψίζουν τη συναλλαγματική έκθεση του Ομίλου και της Τράπεζας την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018. Στους πίνακες που ακολουθούν παρουσιάζονται σε λογιστικές αξίες τα στοιχεία ενεργητικού και οι υποχρεώσεις του Ομίλου και της Τράπεζας ανά νόμισμα, ενώ περιλαμβάνονται και οι θέσεις σε παράγωγα σε ονομαστικές αξίες ανά νόμισμα, οι οποίες μειώνουν σημαντικά τον αναλαμβανόμενο κίνδυνο: 249 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - Κατά την 31/12/2019 EUR USD GBP JPY CHF Λοιπά Νομίσματα Σύνολο Ενεργητικό Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες 3.278 16 6 0 2 47 3.349 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) 1.093 105 15 8 44 42 1.307 661 2 - - - - 663 127 5 - - - - 131 2.218 107 84 18 32 288 2.746 Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού 38 - - - - - 38 35.706 2.138 5 11 1.212 88 39.162 51 - - - - 0 51 1.523 122 - - - 1 1.647 1.121 - - - - - 1.121 264 - - - - 0 264 1.032 - - - - 80 1.112 Επενδύσεις σε ακίνητα Επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες Επενδύσεις σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Ενσώματα πάγια στοιχεία - - - - - - - 264 0 - - - - 264 1.039 - - - - 5 1.044 Άυλα στοιχεία ενεργητικού 287 - 0 - - 1 287 Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις 206 - - - - 0 206 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις 6.476 - - - - 2 6.478 Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 3.381 9 2 (0) 3 127 3.521 108 - - - - - 108 58.872 2.504 112 38 1.293 680 63.499 Στοιχεία ενεργητικού από διακοπείσες δραστηριότητες Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) 3.223 65 3 - 5 0 3.296 45.273 1.640 109 1 15 313 47.351 (0) - - - - - (0) 395 781 1 37 1.277 252 2.744 Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους 481 - - - - - 481 Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις 414 - - - - - 414 9 - - - - 0 9 31 - - - - 1 32 130 Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση 130 - - - - 0 Προβλέψεις για κινδύνους και βάρη 172 0 - 0 0 1 173 1.077 3 1 (0) (18) 7 1.071 Λοιπές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από διακοπείσες δραστηριότητες Σύνολο υποχρεώσεων Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (προσαρμογές στην εύλογη αξία) Έκθεση σε συναλλαγματικό κίνδυνο 19 - - - - - 19 51.225 2.490 113 38 1.280 574 55.720 (5) 0 0 0 0 0 (5) 7.642 14 (2) (0) 14 105 7.773 250 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - Κατά την 31/12/2018 EUR USD GBP JPY CHF Λοιπά Νομίσματα Σύνολο Ενεργητικό Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες 2.509 18 6 0 2 38 2.572 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 923 79 25 8 45 40 1.120 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών 382 0 - - - - 382 Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών 106 4 - - - - 110 2.872 200 51 18 267 311 3.719 103 - - - - - 103 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος 36.002 2.264 38 67 1.299 87 39.757 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών 84 0 - - - 0 84 4 2.270 208 Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων 2.183 83 - - - Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος 208 - - - - - Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού 304 - - - - 3 307 1.017 - - - - 62 1.079 Επενδύσεις σε ακίνητα Επενδύσεις σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες 162 - - - - - 162 1.002 - - - - 8 1.010 Άυλα στοιχεία ενεργητικού 292 - 0 - - 0 292 Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις 221 - - - - 0 221 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις 6.645 - - - - 2 6.647 Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 3.293 5 2 (0) 2 156 3.458 856 52 7 0 7 799 1.721 59.161 2.705 128 93 1.622 1.511 65.221 Ενσώματα πάγια στοιχεία Στοιχεία ενεργητικού από διακοπείσες δραστηριότητες Σύνολο ενεργητικού Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 5.506 39 1 0 1 1 5.548 42.864 1.471 99 1 13 290 44.739 62 - - - - - 62 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) 706 1.096 20 93 1.611 198 3.723 Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους 528 - - - - - 528 Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις 2 - - - - 0 2 32 - - - - 1 32 Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση 192 - - - - 0 192 Προβλέψεις για κινδύνους και βάρη 167 0 - - - 1 168 Λοιπές υποχρεώσεις 875 3 1 (0) 0 7 885 Υποχρεώσεις από διακοπείσες δραστηριότητες 809 101 10 0 1 884 1.804 51.743 2.710 130 94 1.626 1.382 57.685 (31) 0 0 0 0 0 (31) 7.387 (5) (1) (0) (5) 130 7.506 Σύνολο υποχρεώσεων Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (προσαρμογές στην εύλογη αξία) Έκθεση σε συναλλαγματικό κίνδυνο 251 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα - Κατά την 31/12/2019 EUR USD Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες 3.275 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 1.042 654 CHF Λοιπά Νομίσματα Σύνολο 0 2 16 3.314 8 44 33 1.239 - - - 654 GBP JPY 15 6 97 15 - - Ενεργητικό Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών 127 5 - - - - 131 2.218 107 84 18 32 288 2.746 38 - - - - - 38 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος 36.371 2.138 6 11 1.204 70 39.801 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών 51 - - - - - 51 Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων 1.523 122 - - - - 1.646 Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος 1.121 - - - - - 1.121 Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού 259 - - - - - 259 Επενδύσεις σε ακίνητα 447 - - - - - 447 Επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες 565 0 1 - - 20 586 Επενδύσεις σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες 255 - - - - - 255 Ενσώματα πάγια στοιχεία 980 - - - - - 980 Άυλα στοιχεία ενεργητικού 248 - - - - - 248 Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις 202 - - - - - 202 6.439 - - - - - 6.439 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού 3.081 9 2 (0) 3 24 3.118 58.895 2.493 113 38 1.285 451 63.275 Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 3.204 65 3 - 5 0 3.277 45.555 1.619 109 1 15 274 47.572 (0) - - - - - (0) Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) 395 781 1 37 1.277 252 2.744 Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους 481 - - - - - 481 Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις 412 - - - - - 412 Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις - - - - - - - Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις - - - - - - - Υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση 125 - - - - - 125 Προβλέψεις για κινδύνους και βάρη 165 0 - 0 0 - 165 Λοιπές υποχρεώσεις 953 3 1 (0) (18) 0 939 51.290 2.468 114 38 1.280 526 55.716 (5) 0 0 0 0 0 (5) 7.599 25 (1) (0) 5 (75) 7.553 Σύνολο υποχρεώσεων Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (προσαρμογές στην εύλογη αξία) Έκθεση σε συναλλαγματικό κίνδυνο 252 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα - Κατά την 31/12/2018 EUR USD GBP JPY CHF Λοιπά Νομίσματα Σύνολο Ενεργητικό Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες 2.508 17 6 0 2 16 2.548 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 947 75 25 8 45 30 1.130 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών 372 - - - - - 372 Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών 106 4 - - - - 110 2.865 199 51 18 272 311 3.717 103 - - - - - 103 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος 36.852 2.227 39 67 1.297 75 40.557 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών 84 - - - - - 84 Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων 2.180 83 - - - - 2.262 Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος 208 - - - - - 208 Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού 428 - - - - - 428 Επενδύσεις σε ακίνητα 418 - - - - - 418 Επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες 582 3 1 - - 17 602 Επενδύσεις σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες 179 - - - - - 179 Ενσώματα πάγια στοιχεία 877 - - - - - 877 Άυλα στοιχεία ενεργητικού 252 - - - - - 252 Τρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις 218 - - - - 0 218 6.600 - - - - - 6.600 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού 3.044 10 2 (0) 2 33 3.092 58.822 2.619 123 93 1.619 483 63.757 Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων 5.768 88 4 0 1 2 5.862 43.091 1.457 99 1 13 258 44.919 62 - - - - - 62 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (ονομαστική αξία) 706 1.102 20 93 1.611 199 3.731 Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους 528 - - - - - 528 Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις - - - - - - - Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις - - - - - - - Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις - - - - - - - Υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση 187 - - - - - 187 Προβλέψεις για κινδύνους και βάρη 160 - - - - - 160 Λοιπές υποχρεώσεις 727 5 1 (0) 0 3 736 51.229 2.652 123 94 1.625 461 56.184 (19) 0 0 0 0 0 (19) 7.574 (34) (0) (1) (7) 22 7.554 Σύνολο υποχρεώσεων Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα (προσαρμογές στην εύλογη αξία) Έκθεση σε συναλλαγματικό κίνδυνο 253 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 4.11 Κίνδυνος επιτοκίου O Επιτοκιακός Κίνδυνος ορίζεται ως ο κίνδυνος μίας αρνητικής επίπτωσης στη χρηματοοικονομική θέση του Ομίλου και της Τράπεζας, εξαιτίας της έκθεσής τους σε μεταβολές στις αγορές επιτοκίων και μπορεί να αποτελέσει μία σημαντική πηγή κερδοφορίας και αύξησης της αξίας του Ομίλου και της Τράπεζας. Αλλαγές στις τιμές των επιτοκίων επηρεάζουν την κερδοφορία του Ομίλου και της Τράπεζας, μεταβάλλοντας το Καθαρό Eπιτοκιακό Αποτέλεσμα, καθώς και την αξία άλλων εσόδων ή εξόδων ευαίσθητων σε μεταβολές επιτοκίων. Οι μεταβολές των επιτοκίων επηρεάζουν επίσης την αξία των στοιχείων ενεργητικού και των υποχρεώσεων, αφού η παρούσα αξία μελλοντικών χρηματοροών (και σε ορισμένες περιπτώσεις οι ίδιες οι χρηματοροές) μεταβάλλεται όταν τα επιτόκια επίσης αλλάζουν. Συνεπώς, μία αποτελεσματική διαδικασία διαχείρισης κινδύνων, η οποία εκτιμά, παρακολουθεί και συντελεί στη διατήρηση του επιτοκιακού κινδύνου μέσα σε αποδεκτά όρια (μέσω αποτελεσματικής αντιστάθμισης, όπου αυτή κρίνεται απαραίτητη), είναι επιτακτική για την ασφάλεια της χρηματοοικονομικής απόδοσης του Ομίλου και της Τράπεζας. Ο Όμιλος και η Τράπεζα εφαρμόζουν πολιτική διαχείρισης επιτοκιακού κινδύνου που υιοθετεί τεχνικές αποτιμήσεων που βασίζονται κυρίως στην Ανάλυση Επιτοκιακού Ανοίγματος (Interest Rate Gap Analysis). Όπως παρουσιάζεται στους παρακάτω πίνακες, σύμφωνα με την Ανάλυση Επιτοκιακού Ανοίγματος, τα στοιχεία απαιτήσεων και υποχρεώσεων κατανέμονται σε χρονικές περιόδους ανάλογα με την εναπομένουσα διάρκεια μέχρι τη λήξη τους (περίπτωση στοιχείων σταθερού επιτοκίου), ή σύμφωνα με την ημερομηνία του επόμενου επαναπροσδιορισμού του επιτοκίου τους (περίπτωση στοιχείων κυμαινόμενου επιτοκίου). Σε περιπτώσεις όπου για οποιεσδήποτε απαιτήσεις ή υποχρεώσεις δεν υπάρχει τακτή συμβατική ημερομηνία λήξης (π.χ. ανοιχτοί αλληλόχρεοι λογαριασμοί) ή ημερομηνία επαναπροσδιορισμού επιτοκίου (π.χ. καταθέσεις όψεως ή ταμιευτηρίου), τότε αυτές κατατάσσονται στην χρονική περίοδο μέχρι ένα μήνα. Τα στοιχεία του ενεργητικού και οι υποχρεώσεις σε ξένο νόμισμα μετατρέπονται σε ευρώ χρησιμοποιώντας τις ισοτιμίες του κάθε νομίσματος της ημερομηνίας αναφοράς. 254 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - 31/12/2019 Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Άτοκα Σύνολο Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες 3.339 0 0 0 - 10 3.349 Aπαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 1.192 70 21 - - 24 1.307 16 42 33 70 494 8 663 131 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών - - - 13 2 117 Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών 9 16 13 - - - 38 21.667 6.501 5.158 4.969 846 71 39.213 70 142 321 190 714 210 1.647 1.121 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος - - - 413 708 - Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 0 0 6 1 0 932 940 26.293 6.772 5.552 5.656 2.765 1.372 48.409 Σύνολο χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους 2.011 907 24 355 - - 3.296 36.430 5.939 4.937 2 0 43 47.351 481 481 - - - - - Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις - - - 414 - - 414 Λοιπές υποχρεώσεις 0 1 4 1 - 1.065 1.071 38.923 6.846 4.965 772 0 1.107 52.613 2 (39) (2) (2) (2) (12.628) (114) 585 4.882 2.762 264 (4.247) Σύνολο χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Καθαρή ονομαστική αξία παραγώγων Συνολικό άνοιγμα επιτοκιακού κινδύνου (44) 255 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - 31/12/2018 Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Άτοκα Σύνολο Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες Aπαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων 2.566 0 0 - - 6 2.572 979 31 87 - - 24 1.120 61 62 60 98 91 10 382 110 - - - - 16 94 35 39 29 - - - 103 22.342 6.550 4.770 5.204 909 66 39.841 367 321 794 152 463 172 2.270 208 Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος - - - 203 5 - Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 0 0 5 0 - 900 906 26.351 7.002 5.745 5.657 1.486 1.272 47.512 3.279 1.229 36 1.005 - - 5.548 34.732 5.058 4.847 2 0 100 44.739 - 6 0 35 21 - 62 494 34 - - - - 528 Σύνολο χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Καθαρή ονομαστική αξία παραγώγων Συνολικό άνοιγμα επιτοκιακού κινδύνου 0 0 7 22 12 844 885 38.505 6.326 4.891 1.063 32 944 51.762 (12) (26) (3) (19) (15) (12.166) 650 851 4.575 1.438 327 (4.325) (76) 256 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα - 31/12/2019 Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Άτοκα Σύνολο Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα 3.314 - - - - - 3.314 Aπαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 1.164 73 2 - - - 1.239 16 42 31 70 494 - 654 131 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών - - - 13 2 117 Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών 9 16 13 - - - 38 21.281 7.586 5.233 4.959 792 - 39.851 210 1.646 1.121 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων 70 142 320 190 714 Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος - - - 413 708 - Λοιπά στοιχεία ενεργητικού - - - - - 962 962 25.853 7.859 5.600 5.644 2.710 1.289 48.955 Σύνολο χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους 2.010 895 23 350 - - 3.277 36.664 5.935 4.929 2 - 42 47.572 481 - - - - - 481 Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις - - - 412 - - 412 Λοιπές υποχρεώσεις - - - - - 939 939 39.154 6.830 4.952 764 0 982 52.682 2 (39) (2) (2) (2) (13.299) 990 646 4.878 2.707 307 (3.771) Σύνολο χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Καθαρή ονομαστική αξία παραγώγων Συνολικό άνοιγμα επιτοκιακού κινδύνου (44) 257 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα - 31/12/2018 Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Άτοκα Σύνολο Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα 2.548 - - - - - 2.548 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 1.010 121 - - - - 1.130 61 62 60 98 91 - 372 110 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων - - - - 16 94 35 39 29 - - - 103 22.204 7.379 4.936 5.206 916 - 40.640 170 2.262 208 364 321 792 152 463 Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος - - - 203 5 - Λοιπά στοιχεία ενεργητικού - - - - - 997 997 26.221 7.922 5.816 5.659 1.493 1.260 48.371 3.598 1.229 35 1.000 - - 5.862 34.915 5.059 4.843 2 - 100 44.919 - 6 0 35 21 - 62 494 34 - - - - 528 Σύνολο χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Καθαρή ονομαστική αξία παραγώγων Συνολικό άνοιγμα επιτοκιακού κινδύνου - - - - - 736 736 39.007 6.328 4.878 1.037 21 836 52.106 425 (3.811) (12) (26) (3) (19) (15) (12.798) 1.568 935 4.603 1.456 (76) Στον Όμιλο και την Τράπεζα, ως μέγεθος εκτίμησης του επιτοκιακού κινδύνου, υπολογίζεται κάθε μεταβολή της καθαρής παρούσας αξίας των στοιχείων ενεργητικού – υποχρεώσεων, αναφορικά με μεταβολή των επιτοκίων κατά 1 μονάδα βάσης (PV01). Η Ανάλυση Επιτοκιακού Ανοίγματος επιτρέπει την εκτίμηση του επιτοκιακού κινδύνου μέσω του δείκτη «Επιτοκιακών Αποτελεσμάτων σε Κίνδυνο», ο οποίος εκφράζει την αρνητική επίπτωση στο προβλεπόμενο ετήσιο επιτοκιακό αποτέλεσμα από μια παράλληλη σε όλες τις διάρκειες μεταβολή των επιτοκίων σε όλα τα νομίσματα. Τόσο για το PV01, όσο και για τα «Επιτοκιακά Αποτελέσματα σε Κίνδυνο», έχουν θεσπιστεί από τη Διοίκηση κατάλληλα όρια, τα οποία ελέγχονται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Επιπλέον, σε τακτά χρονικά διαστήματα υπολογίζεται από τη Διοίκηση η επίπτωση στην αξία του χαρτοφυλακίου ομολόγων, μιας μεταβολής στα πιστωτικά περιθώρια (credit spreads) τόσο για τους εκδότες κρατικών ομολόγων (government issuers), όσο και για τους εταιρικούς εκδότες (corporate issuers). Η Διοίκηση αποτιμά πιθανές οικονομικές απώλειες αναφορικά με υποθετικά σενάρια κρίσης στις αγορές των επιτοκίων. Τα πιθανά σενάρια κρίσης περιλαμβάνουν έντονες μεταβολές στα επίπεδα των επιτοκίων, αλλαγές στην κλίση και το σχήμα των καμπυλών επιτοκίων, ή αλλαγές στη μεταβλητότητα των τιμών αγοράς. 258 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 4.12 Κίνδυνος ρευστότητας Η Διοίκηση αναγνωρίζει ότι η αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου ρευστότητας συμβάλλει ουσιαστικά στην ικανότητα εκπλήρωσης των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων του Ομίλου και στη διαφύλαξη των οικονομικών αποτελεσμάτων και των κεφαλαίων του. Ο κίνδυνος ρευστότητας που διατρέχει ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα ορίζεται ως ο κίνδυνος αδυναμίας εκπλήρωσης των υποχρεώσεων του από ταμειακές ροές, όταν αυτές καταστούν πληρωτέες, χωρίς την ανάληψη σημαντικής οικονομικής απώλειας ή μη αποδεκτού κόστους σε διαρκή βάση, συμπεριλαμβανομένων συνθηκών κρίσης. Ο Όμιλος εφαρμόζει ενιαία Πολιτική Διαχείρισης Κινδύνου Ρευστότητας, εγκεκριμένη από την Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων του Διοικητικού Συμβουλίου. Η πολιτική αυτή συμμορφώνεται με τις εποπτικές διατάξεις και είναι σύμφωνη με διεθνώς βέλτιστες εφαρμοσμένες πρακτικές. Η πολιτική αυτή περιγράφει τους βασικούς ορισμούς και μεθοδολογίες αποτίμησης του κινδύνου ρευστότητας, καθορίζει τους ρόλους και τις ευθύνες των εμπλεκόμενων μονάδων και στελεχών της Τράπεζας και των θυγατρικών και περιγράφει οδηγίες για το χειρισμό καταστάσεων κρίσης ρευστότητας. Για την ορθή διαχείριση του κινδύνου ρευστότητας η Διοίκηση παρακολουθεί και διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, το ύψος, την ποιότητα και τη διάρθρωση / διασπορά των στοιχείων ρευστών διαθεσίμων, την ανάλυση των ταμειακών χρηματοροών που προκύπτουν από τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού (εισροές, εκροές) σε χρονικές περιόδους, τη διάρθρωση / διασπορά και το κόστος των πηγών χρηματοδότησης, τη διάρθρωση / διασπορά και τη χρηματοδοτική ικανότητα των διαθέσιμων ενεχύρων και τις ανάγκες χρηματοδότησης σε τοπικά και ξένα νομίσματα. Επιπλέον, η πολιτική ορίζει και ένα Σχέδιο Διαχείρισης Καταστάσεων Κρίσης Ρευστότητας, το οποίο τίθεται σε εφαρμογή σε περίπτωση κρίσης ρευστότητας. Μία τέτοια κρίση μπορεί να οφείλεται είτε σε συγκεκριμένο γεγονός που σχετίζεται με δραστηριότητες της Τράπεζας, είτε στις γενικότερες συνθήκες των αγορών. Στο σχέδιο διαχείρισης ρευστότητας καταγράφονται συγκεκριμένες συνθήκες ενεργοποίησής του, καθώς και ενδείξεις αυξημένης ετοιμότητας. Η Τράπεζα και ο Όμιλος υπολογίζουν τους δείκτες «Δείκτης Κάλυψης Ρευστότητας (Liquidity Coverage Ratio)» και «Δείκτης Καθαρής Σταθερής Χρηματοδότησης (Net Stable Funding Ratio)» σε μηνιαία και τριμηνιαία βάση αντίστοιχα, όπως ορίζει ο Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 575/2013. Την 31 Δεκεμβρίου 2019 και οι δύο δείκτες (LCR και NSFR) υπερέβαιναν το ελάχιστο αποδεκτό εποπτικό όριο του 100%. Βάσει της Οδηγίας 2013/36/ΕΕ (γνωστή ως CRD IV), η οποία ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με τον Ν.4261/2014, τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να διαθέτουν ολοκληρωμένες στρατηγικές, διαδικασίες, πολιτικές και συστήματα που διασφαλίζουν την επαρκή παρακολούθηση του κινδύνου ρευστότητας. Βάσει της Οδηγίας, η Τράπεζα υπέβαλε στον SSM την Ετήσια Έκθεση για τη Διαδικασία Εσωτερικής Επάρκειας Ρευστότητας («ILAAP») το έτος 2019, η οποία εμπεριέχει τις διαδικασίες που διέπουν τη διαχείριση του κινδύνου ρευστότητας, καθώς και τα βασικά αποτελέσματα της αξιολόγησης της τρέχουσας και μελλοντικής θέσης ρευστότητας για την Τράπεζα και τον Όμιλο. Επιπλέον, στα πλαίσια των διαδικασιών ICCAP και ILAAP, εξετάστηκαν σενάρια προσομοίωσης καταστάσεων κρίσης και αξιολογήθηκε η επίπτωσή τους επί της θέσης της Τράπεζας και του Ομίλου και επί των υποχρεωτικών δεικτών ρευστότητας. Συμβατικές μη προεξοφλημένες ταμειακές ροές Οι συμβατικές μη προεξοφλημένες ταμειακές ροές από χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις πλην παραγώγων και των μη ανακλητών αχρησιμοποίητων πιστωτικών ορίων παρουσιάζονται στους παρακάτω πίνακες. Ο κίνδυνος ρευστότητας από υποχρεώσεις από παράγωγα δεν θεωρείται σημαντικός. 259 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Σύνολο 1.953 36.417 828 5.893 21 5.001 424 63 79 0 3.305 47.373 1 - - 8 39 492 558 14 - 515 597 50 116 114 88 51 419 38.421 6.837 5.183 1.624 144 52.209 2 6 10 143 244 405 Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Σύνολο Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους Λοιπές υποχρεώσεις 3.225 35.048 1.168 4.991 15 4.915 1.081 75 70 0 5.558 45.029 - 6 0 35 21 62 3 621 0 48 9 92 507 132 57 13 576 906 Σύνολο 38.897 6.213 5.031 1.829 161 52.131 2 0 7 195 265 469 Σύνολο Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Όμιλος 31/12/2018 Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Τράπεζα Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Σύνολο Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα 1.952 816 20 419 79 3.286 Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους 36.650 1 5.889 - 4.993 8 63 492 14 47.594 515 42 119 39 91 556 82 56 595 390 38.645 6.824 5.151 1.612 149 52.380 0 6 10 201 244 461 31/12/2019 Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια 260 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια Έως 1 μήνα 1 - 3 μήνες 3 - 12 μήνες 1 - 5 έτη Πάνω από 5 έτη Σύνολο 3.544 1.168 14 1.076 70 5.871 35.001 4.988 4.909 75 - 44.973 3 629 6 0 - 0 9 - 35 507 107 21 63 - 62 582 736 39.177 6.162 4.932 1.800 154 52.225 0 0 7 240 265 513 4.13 Μεταβιβάσεις χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 η λογιστική αξία των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν μεταβιβασθεί αλλά συνεχίζουν να αναγνωρίζονται στο σύνολό τους και των συνδεδεμένων υποχρεώσεων παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα: 31/12/2019 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Σύνολο 31/12/2018 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Σύνολο Μεταβιβασθέντα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Λογιστική αξία Όμιλος Τράπεζα Σχετιζόμενες υποχρεώσεις Λογιστική αξία Όμιλος Τράπεζα 490 6.571 490 6.571 397 1.029 397 1.029 909 1.121 909 1.121 705 1.083 705 1.083 9.091 9.091 3.213 3.213 Μεταβιβασθέντα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Λογιστική αξία Όμιλος Τράπεζα Σχετιζόμενες υποχρεώσεις Λογιστική αξία Όμιλος Τράπεζα 252 8.421 275 8.421 225 4.114 243 4.114 1.149 208 1.316 208 957 198 1.093 198 10.031 10.220 5.493 5.648 Οι συναλλαγές σύμφωνα με τις οποίες τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία μεταβιβάζονται, αλλά συνεχίζουν να αναγνωρίζονται στο σύνολο τους στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής θέσης του Ομίλου αφορούν σε άντληση ρευστότητας μέσω του Ευρωσυστήματος, σύμφωνα με τους γενικούς όρους που ισχύουν για τέτοιου είδους συμφωνίες, καθώς και συμφωνίες επαναγοράς τίτλων (repos), οι οποίες διέπονται από GMRAs. Όσον αφορά στην παροχή ρευστότητας από το Ευρωσύστημα, οι παρεχόμενες εμπράγματες εξασφαλίσεις υφίστανται γενικά ένα σημαντικό κούρεμα (haircut), το 261 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 οποίο έχει ως αποτέλεσμα η λογιστική αξία των συνδεδεμένων υποχρεώσεων να είναι χαμηλότερη από τη λογιστική αξία των μεταβιβασμένων περιουσιακών στοιχείων. Ο Όμιλος δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει, να πουλήσει ή να ενεχυριάσει τα προαναφερθέντα περιουσιακά στοιχεία, καθ’ όλη τη διάρκεια της συναλλαγής και παραμένει εκτεθειμένος σε επιτοκιακό και πιστωτικό κίνδυνο επί αυτών των χρηματοοικονομικών μέσων. Το δικαίωμα αναγωγής του αντισυμβαλλόμενου δεν περιορίζεται μόνο στα μεταβιβασθέντα περιουσιακά στοιχεία. Ο Όμιλος δεν έχει μεταβιβασθέντα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία τα οποία δεν υπόκεινται σε πλήρη αποαναγνώριση αλλά συνεχίζουν να απεικονίζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης στο βαθμό της συνεχιζόμενης ανάμειξης ή αποαναγνωρίστηκαν πλήρως αλλά υφίστανται συνεχιζόμενη ανάμειξη. 4.14 Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων που δεν επιμετρώνται σε εύλογες αξίες Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τις λογιστικές και εύλογες αξίες για τα χρηματοοικονομικά στοιχεία, τα οποία δεν επιμετρούνται στην εύλογη αξία σε επαναλαμβανόμενη βάση και η εύλογη αξία τους θα μπορούσε να είναι σημαντικά διαφορετική από την λογιστική. Όμιλος Χρηματοοικονομικά στοιχεία Ενεργητικού Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Πιστωτικοί τίτλοι σε κυκλοφορία Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις Όμιλος Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2019 31/12/2019 39.162 38.893 1.121 1.191 481 414 494 425 Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2018 31/12/2018 Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 - - 38.893 1.191 - - 425 494 - - Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Πιστωτικοί τίτλοι σε κυκλοφορία Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις Τράπεζα Χρηματοοικονομικά στοιχεία Ενεργητικού Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Πιστωτικοί τίτλοι σε κυκλοφορία Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις 39.757 39.495 - - 39.495 208 213 - 213 - 528 - 516 - - 516 - - Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 - - 39.611 1.191 - - - 494 - 423 - - Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2019 31/12/2019 39.801 39.611 1.121 1.191 481 412 494 423 262 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Χρηματοοικονομικές yποχρεώσεις Πιστωτικοί τίτλοι σε κυκλοφορία Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Λογιστική Αξία Εύλογη Αξία 31/12/2018 31/12/2018 40.557 40.369 208 213 528 516 - - Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 - - 40.369 - 213 - - 516 - - Οι ακόλουθες μέθοδοι και υποθέσεις χρησιμοποιήθηκαν για να εκτιμηθεί η εύλογη αξία των ανωτέρω χρηματοοικονομικών μέσων την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018. Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος: Η εύλογη αξία υπολογίζεται με μοντέλα προεξόφλησης χρηματοροών (discounted cash flow model), λαμβάνοντας υπόψη τις καμπύλες απόδοσης που παρατηρούνται στην αγορά κατά την ημερομηνία αποτίμησης και τυχόν προσαρμογές για τον πιστωτικό κίνδυνο. Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος, πιστωτικοί τίτλοι σε κυκλοφορία και λοιπές δανειακές υποχρεώσεις: Η εύλογη αξία τους υπολογίζεται με τιμές της αγοράς, ή, όπου αυτές δεν είναι διαθέσιμες, με την χρήση μοντέλων προεξόφλησης χρηματοροών (discounted cash flow model), που βασίζονται σε τρέχοντα επιτόκια της αγοράς και προσφέρονται για μέσα με παρόμοια πιστωτική ποιότητα και διάρκεια. 4.15 Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων που επιμετρώνται σε εύλογες αξίες Εύλογη αξία είναι η τιμή στην οποία θα πωληθεί ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο ενεργητικού ή στην οποία θα μεταφερθεί μία υποχρέωση, μεταξύ αντισυμβαλλομένων μερών, υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς, κατά την ημερομηνία της επιμέτρησης. Το Δ.Π.Χ.Α. 13 καθορίζει μία ιεραρχία εύλογης αξίας που κατηγοριοποιεί τα χρηματοοικονομικά μέσα σε τρία επίπεδα, βάσει των δεδομένων που χρησιμοποιούνται για τις τεχνικές αποτίμησης, ως ακολούθως: Στο Επίπεδο 1 τα εισαγόμενα δεδομένα περιλαμβάνουν μη προσαρμοσμένες τιμές σε ενεργές αγορές για ταυτόσημα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων που μπορούν να αξιολογηθούν κατά την ημερομηνία αποτίμησης. Τα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων του επιπέδου 1 περιλαμβάνουν χρεωστικούς και μετοχικούς τίτλους, καθώς και συμβάσεις παραγώγων που διαπραγματεύονται σε ενεργό αγορά (δηλ. συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης και δικαιώματα προαίρεσης διαπραγματεύσιμα στο χρηματιστήριο). Μια ενεργή αγορά είναι μια αγορά στην οποία οι συναλλαγές για στοιχεία ενεργητικού ή υποχρεώσεων, λαμβάνουν χώρα με επαρκή συχνότητα και όγκο για την παροχή πληροφοριών σε συνεχή βάση και χαρακτηρίζονται από χαμηλά περιθώρια προσφοράς / ζήτησης. Στο Επίπεδο 2 τα εισαγόμενα δεδομένα περιλαμβάνουν άλλα παρατηρήσιμα δεδομένα που δεν περιλαμβάνονται στο Επίπεδο 1 της ιεραρχίας των εύλογων αξιών, για παρόμοια χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων, για τιμές από αγορές που δεν είναι ενεργές, ή άλλα δεδομένα που είναι παρατηρήσιμα, ή μπορούν να επιβεβαιωθούν από παρατηρήσιμα δεδομένα για σχεδόν το σύνολο της διάρκειας του μέσου. Κάποιο δεδομένο είναι παρατηρήσιμο εάν μπορεί να αναπτυχθεί με δεδομένα αγοράς, όπως διαθέσιμες στο κοινό πληροφορίες για γεγονότα ή συναλλαγές και αντικατοπτρίζει τις υποθέσεις που θα χρησιμοποιούσαν οι συμμετέχοντες στην αγορά κατά την τιμολόγηση του στοιχείου του ενεργητικού ή της υποχρέωσης. Τα στοιχεία ενεργητικού και οι υποχρεώσεις του Επιπέδου 2 περιλαμβάνουν 263 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 εξωχρηματιστηριακές συμβάσεις παραγώγων και τίτλους των οποίων οι αξίες καθορίζονται χρησιμοποιώντας μοντέλα τιμολόγησης, μεθοδολογίες προεξοφλημένων ταμειακών ροών ή παρόμοιες τεχνικές με εισαγωγή δεδομένων που είναι παρατηρήσιμα στην αγορά ή που μπορούν να προκύψουν κυρίως από ή να επιβεβαιωθούν από παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. Στο Επίπεδο 3 τα εισαγόμενα δεδομένα αναφέρονται σε μη παρατηρήσιμα δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων που κατέχει η ίδια η εταιρεία, τα οποία προσαρμόζονται εάν είναι αναγκαίο, ώστε να αντικατοπτρίζουν τις υποθέσεις που θα χρησιμοποιούσαν οι συμμετέχοντες στην αγορά υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες. Κάποιο δεδομένο δεν είναι παρατηρήσιμο εάν, ελλείψει διαθεσιμότητας δεδομένων για την αγορά, αναπτύσσεται χρησιμοποιώντας τις καλύτερες διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τις υποθέσεις που θα χρησιμοποιούσαν οι συμμετέχοντες στην αγορά κατά την τιμολόγηση του στοιχείου ενεργητικού ή της υποχρέωσης. Τα στοιχεία ενεργητικού και οι υποχρεώσεις του Επιπέδου 3 περιλαμβάνουν χρηματοοικονομικά μέσα των οποίων η αξία καθορίζεται χρησιμοποιώντας μοντέλα τιμολόγησης, μεθοδολογίες προεξοφλημένων ταμειακών ροών ή παρόμοιες τεχνικές με εισαγωγή δεδομένων που απαιτούν σημαντική κρίση ή εκτίμηση από τη Διοίκηση. Οι πολύπλοκες εξωχρηματιστηριακές (over-the-counter) συναλλαγές των παραγώγων ή δομημένων χρεογράφων, οι οποίες αποτιμώνται χρησιμοποιώντας μη τυποποιημένο μοντέλο αγοράς και χαρακτηρίζονται από σημαντική αβεβαιότητα, κατανέμονται στο Επίπεδο 3 των χρηματοοικονομικών μέσων. Η ιεραρχία της εύλογης αξίας δίνει την υψηλότερη προτεραιότητα στα δεδομένα του Επιπέδου 1 και τη χαμηλότερη προτεραιότητα στα δεδομένα Επιπέδου 3. Το επίπεδο στην ιεραρχία εύλογης αξίας στο οποίο κατατάσσεται ένας υπολογισμός εύλογης αξίας προσδιορίζεται με βάση το κατώτερο επίπεδο δεδομένων που χρησιμοποιούνται στον υπολογισμό της εύλογης αξίας και έχουν σημαντική επίδραση. Για το σκοπό αυτό, η σημαντικότητα των εισαγόμενων δεδομένων αξιολογείται με βάση την επιμέτρηση του συνόλου της εύλογης αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων. Στη συνέχεια παρατίθεται η ανάλυση των χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων που αποτιμώνται σε εύλογη αξία σε επαναλαμβανόμενη βάση, ανά επίπεδο ιεραρχίας εύλογης αξίας κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 στα τρία προαναφερόμενα επίπεδα ιεράρχησης: 264 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες και μέθοδοι αποτίμησης 31/12/2019 Όμιλος 31/12/2018 Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 Σύνολο Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 Σύνολο Χρηματοοικονομικά στοιχεία Ενεργητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα - 479 - 479 - 372 6 378 647 16 0 663 382 0 0 382 78 0 53 131 59 0 52 110 - - 51 51 - - 84 84 1.426 129 92 1.647 2.137 51 81 2.270 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα - 482 - 482 - 413 - 413 Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών - - - 0 62 - - 62 Χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται σε εύλογες αξίες μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Υποχρεώσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες και μέθοδοι αποτίμησης 31/12/2019 Τράπεζα 31/12/2018 Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 Σύνολο Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Επίπεδο 3 Σύνολο Χρηματοοικονομικά στοιχεία Ενεργητικού Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα - 479 - 479 - 372 8 380 637 16 0 654 372 0 0 372 78 0 53 131 59 0 52 110 - - 51 51 - - 84 84 1.425 129 92 1.646 2.133 51 79 2.262 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα - 482 - 482 - 413 - 413 Υποχρεώσεις αποτιμώμενες στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών - - - 0 62 - - 62 Χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται σε εύλογες αξίες μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις Μεταφορές μεταξύ Επιπέδου 1 και Επιπέδου 2 Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 δεν πραγματοποιήθηκαν μεταφορές χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων μεταξύ του Επιπέδου 1 και του Επιπέδου 2, σύμφωνα με την Πολιτική ιεράρχησης των στοιχείων 265 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ενεργητικού και υποχρεώσεων του Ομίλου. Οι μεταφορές μεταξύ των Επιπέδων θεωρούνται ότι πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο αναφοράς, εντός της οποίας μεταφέρθηκαν τα χρηματοοικονομικά μέσα. Χρηματοοικονομικά μέσα του Επιπέδου 3 Τα χρηματοοικονομικά μέσα του Επιπέδου 3 περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: α) Τα απομειωμένα δάνεια και προκαταβολές κατά πελατών τα οποία αποτιμώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, καθώς οι συμβατικές ταμειακές ροές δεν ικανοποιούν το κριτήριο του SPPI, αποτιμώνται μέσω της μεθόδου προεξόφλησης ταμειακών ροών (DCF), ενσωματώνοντας μη παρατηρήσιμες παραμέτρους της αγοράς. β) Ομόλογα που αποτιμώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, συμπεριλαμβανομένου χρεογράφου μεταβλητής απόδοσης (performance note) με βάση τα κέρδη προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων των εταιρειών i) Intrum Hellas Credit Servicing Α.Ε., (ii) Intrum Hellas REO Solutions A.E. και (iii) οποιασδήποτε θυγατρική τους, ονομαστικής αξίας € 32 εκατ., που εκδόθηκε από την Intrum Holding Spain S.A.U. και αποκτήθηκε από την Τράπεζα, στο πλαίσιο της συναλλαγής με την Intrum, καθώς τα μοντέλα υπολογισμού για την εύλογη αξία τους χρησιμοποιούν σημαντικές μη παρατηρήσιμες παραμέτρους (π.χ. προεξοφλητικό επιτόκιο, μεταβλητότητα, αναμενόμενες ταμειακές ροές, κ.α.). Η εύλογη αξία του ενδεχόμενου τιμήματος έχει εκτιμηθεί από ανεξάρτητα πιστοποιημένα άτομα, τα οποία ειδικεύονται στην εκτίμηση της εύλογης αξίας. γ) Συμμετοχικούς τίτλους που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων και αποτελεσμάτων, οι οποίοι δεν διαπραγματεύονται σε ενεργή αγορά και η εύλογη αξία τους εκτιμάται με βάση την προσέγγιση εισοδήματος ή αγοράς, για τις οποίες χρησιμοποιήθηκαν ως βασικές παραδοχές η πρόβλεψη των εσόδων, συγκριτικά πολλαπλάσια της οικονομικής αξίας των εσόδων, η αξία των καθαρών περιουσιακών στοιχείων, τα προσαρμοσμένα κεφάλαια και άλλα στοιχεία τα οποία δεν αποτελούν παρατηρήσιμες παραμέτρους της αγοράς. δ) Τα αμοιβαία κεφάλαια και τα αμοιβαία κεφάλαια κλειστού τύπου, τα οποία δεν πληρούν τον ορισμό ενός συμμετοχικού τίτλου βάσει του ΔΛΠ 32 και υποχρεωτικά έχουν επιμετρηθεί στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, χρησιμοποιώντας μοντέλα που βασίζονται στην τιμή του αμοιβαίου κεφαλαίου και η οποία διαμορφώνεται από τον Διαχειριστή του αμοιβαίου κεφαλαίου. ε) Υπό αίρεση μετατρέψιμα χρηματοοικονομικά μέσα των οποίων η ενεργοποίηση της μετατροπής τους σε μετοχικούς τίτλους, βασίζεται στην επίδραση μη παρατηρήσιμων δεδομένων (π.χ. Ισολογισμός ή Εποπτικά Κεφάλαια). Κατά τις χρήσεις 2019 και 2018, δεν πραγματοποιήθηκε καμία μεταφορά από και προς το Επίπεδο 3. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται η συμφωνία των εύλογων αξιών του Επιπέδου 3 για την περίοδο που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, για τον Όμιλο και την Τράπεζα: 266 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Κίνηση στοιχείων επιπέδου 3 Χρηματοοικονομικών μέσων Δάνεια και Χρηματοοικονοαπαιτήσεις κατά Χρηματοοικονομικά μέσα που πελατών που μικά μέσα που επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται υποχρεωτικά υποχρεωτικά στην εύλογη στην εύλογη στην εύλογη αξία μέσω των αξία μέσω αξία μέσω λοιπών αποτελεσματιαποτελεσματισυνολικών κών κών εσόδων λογαριασμών λογαριασμών Υπόλοιπο Έναρξης 1/1/2018 Κέρδος/ (ζημία) χρήσης Λοιπά συνολικά έσοδα Αγορές Διαθέσεις/ Αποπληρωμές Μεταφορά στα Λοιπά στοιχεία Ενεργητικού Μεταφορά στις διακοπείσες εταιρείες Μεταφορά στα Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Υπόλοιπο λήξης 31/12/2018 Κέρδος/ (ζημία) χρήσης Λοιπά συνολικά έσοδα Αγορές Μεταφορά στα Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Διαθέσεις/ Αποπληρωμές Υπόλοιπο λήξης 31/12/2019 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα - απαιτήσεις Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα - υποχρεώσεις 63 107 116 4 25 (5) - (14) - (0) 24 1 - (25) - (1) (0) 32 (89) - - (5) - - (1) - - - (10) - - - 52 84 81 6 0 (11) 13 (3) - 2 8 5 (6) - - (1) (11) (19) (5) - - 53 51 92 0 0 267 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Υπόλοιπο Έναρξης 1/1/2018 Κέρδος/ (ζημία) χρήσης Λοιπά συνολικά έσοδα Αγορές Διαθέσεις/ Αποπληρωμές Μεταφορά στα Λοιπά στοιχεία Ενεργητικού Μεταφορά στα Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Υπόλοιπο 31/12/2018 Κέρδος/ (ζημία) χρήσης Λοιπά συνολικά έσοδα Αγορές Μεταφορά στα Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Διαθέσεις/ Αποπληρωμές Υπόλοιπο λήξης 31/12/2019 Κίνηση στοιχείων Eπιπέδου 3 Χρηματοοικονομικών μέσων Δάνεια και Χρηματοοικονοαπαιτήσεις κατά Χρηματοοικονομικά μέσα που πελατών που μικά μέσα που επιμετρώνται επιμετρώνται επιμετρώνται Παράγωγα Παράγωγα υποχρεωτικά υποχρεωτικά στην εύλογη χρηματοοικοχρηματοοικοστην εύλογη στην εύλογη αξία μέσω των νομικά μέσα νομικά μέσα αξία μέσω αξία μέσω λοιπών - απαιτήσεις - υποχρεώσεις αποτελεσματιαποτελεσματισυνολικών κών κών εσόδων λογαριασμών λογαριασμών 63 (5) (1) (5) 107 (14) - 111 24 32 (89) - 4 3 - 25 (25) - - (10) - - - 52 84 79 8 0 (11) 13 (3) - 8 5 (8) - - - (11) - - (1) (19) (0) - - 53 51 92 0 0 Διαδικασία Αποτίμησης και Ελέγχου Ο Όμιλος έχει θεσπίσει κατάλληλες διαδικασίες και εσωτερικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι εύλογες αξίες των χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων, υπολογίζονται σε λογική βάση. Οι υπολογισμοί για την εύλογη αξία επικυρώνονται από μηχανισμούς της Τράπεζας, οι οποίοι είναι ανεξάρτητοι από τη Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνου. Οι εύλογες αξίες των ομολόγων προσδιορίζονται είτε με αναφορά σε χρηματιστηριακές τιμές ενεργών αγορών ή με αναφορά σε προσφορά τιμών από εξωτερικούς διαπραγματευτές ή σε γενικώς παραδεκτά μοντέλα αποτίμησης, τα οποία βασίζονται σε παρατηρήσιμες ή μη παρατηρήσιμες στην αγορά πληροφορίες, όταν οι παρατηρήσιμες πληροφορίες δεν είναι διαθέσιμες, καθώς επίσης με αναφορά σε σχετικές παραμέτρους της αγοράς όπως επιτόκια, μεταβλητότητα δικαιωμάτων προαίρεσης, συναλλαγματικές ισοτιμίες. Ο Όμιλος επίσης, μπορεί κάποιες φορές να χρησιμοποιεί τιμές προερχόμενες από τρίτους και να πραγματοποιεί διαδικασίες επικύρωσης σε αυτές τις πληροφορίες, στο μέτρο του δυνατού, ή να βασίζει την εύλογη αξία του στις τιμές των πιο πρόσφατων συναλλαγών, δεδομένης της απουσίας ενεργούς αγοράς ή παρόμοιων συναλλαγών ή άλλων παρατηρήσιμων δεδομένων στην αγορά. Όλα αυτά τα χρηματοοικονομικά μέσα, ταξινομούνται στη χαμηλότερη βαθμίδα ιεραρχίας της εύλογης αξίας (Επίπεδο 3). Η επιμέτρηση της εύλογης αξίας των ομολόγων και των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών που δεν ικανοποιούν τα κριτήρια του SPPI, συμπεριλαμβανομένων και των σημαντικών παραδοχών στα μοντέλα αποτίμησης, αξιολογούνται από την Μονάδα του Middle Office, ενώ ελέγχονται και επικυρώνονται σε συστηματική βάση από την Μονάδα Διαχείρισης Κινδύνου του Ομίλου. Οι εύλογες αξίες των εξωχρηματιστηριακών παραγώγων (over-the-counter), προσδιορίζεται με βάση τον υπολογισμό της παρούσας αξίας των αναμενόμενων ταμειακών ροών, με βάση την Αρχή του «ουδέτερου κινδύνου». Ο Όμιλος αναλαμβάνει 268 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 θέσεις σε Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης και επομένως τα μοντέλα αποτίμησης που χρησιμοποιούνται αντικατοπτρίζουν τα αποδεκτά μοντέλα της αγοράς. Τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται στα μοντέλα αποτίμησης καθορίζονται με βάση τις παρατηρήσιμες πληροφορίες της αγοράς, όπου είναι εφικτό. Προσαρμογές για πιστωτικό κίνδυνο αντισυμβαλλομένου «CVA», εφαρμόζονται σε όλα τα εξωχρηματιστηριακά παράγωγα. Ο Όμιλος χρησιμοποιεί μια ξεχωριστή προσαρμογή του πιστωτικού κινδύνου (CVA), για κάθε αντισυμβαλλόμενο στον οποίο ο Όμιλος έχει έκθεση. Η προσαρμογή του πιστωτικού κινδύνου υπολογίζεται λαμβάνοντας υπόψη τα αναμενόμενα πιστωτικά ανοίγματα με τη χρήση μεθόδων προσομοίωσης (όπως προσομοίωση Monet Carlo), καθώς επίσης συμβάσεις International Swaps and Derivatives Association (ISDA) και συμβάσεις κάλυψης πιστωτικού κινδύνου (Credit Support Annexes, CSA). Για σκοπούς επιμέτρησης του ίδιου πιστωτικού κινδύνου «DVA», ο Όμιλος εφαρμόζει, συμμετρικά, την ίδια μεθοδολογία με εκείνη που εφαρμόζεται για τον υπολογισμό του CVA. Η διμερής προσαρμογή πιστωτικού κινδύνου («BCVA») βασίζεται σε ενδεχόμενες πιθανότητες αθέτησης, προερχόμενες από συμβόλαια ανταλλαγής πιστωτικής αθέτησης («CDS») που παρατηρούνται στην αγορά, ή αν δεν είναι διαθέσιμα, από άλλες κατάλληλες πηγές. Έχουν θεσπιστεί επαρκείς διαδικασίες ελέγχου για την επικύρωση αυτών των μοντέλων, σε συστηματική βάση. Οι Μονάδες Διαχείρισης Κινδύνου και Middle Office, παρέχουν το απαραίτητο ελεγκτικό πλαίσιο ώστε να διασφαλίζεται ότι οι τιμές των παραγώγων χρηματοπιστωτικών μέσων είναι εύλογες και αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες οικονομικές συγκυρίες και τις συνθήκες της αγοράς. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό Υποδομών Αγοράς (European Markets and Infrastructure Regulation - EMIR), οι αποτιμήσεις των εξωχρηματιστηριακών (over-the-counter) παραγώγων συγκρίνονται σε ημερήσια βάση με τις αντίστοιχες τιμές αντισυμβαλλομένων, στα πλαίσια της ημερήσιας διαδικασίας παροχής εξασφαλίσεων και διακανονισμού παραγώγων. 269 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Ποιοτικές πληροφορίες για τα Χρηματοοικονομικά Μέσα που επιμετρώνται βάσει του Επιπέδου 3 την 31 Δεκεμβρίου Εύλογη Αξία Εύλογη Αξία 2019 2018 Χρηματοοικονομικά Μέσα Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών - Ομόλογα Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών - Ενδεχόμενη υποχρέωση πληρωμής Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών - Μετοχικοί τίτλοι Δάνεια και απαιτήσεις που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών 1 - 2 6 16 13 130 51 Σημαντικά μη Μέθοδος παρατηρήσιμα Αποτίμησης δεδομένα 84 Εύρος δεδομένων 2018 Χαμηλό Υψηλό Χαμηλό Προεξόφληση ταμειακών ροών, Εσωτερικό Μοντέλο για υπολογισμό BCVA Περιθώριο πιστωτικού κινδύνου Μεταβλητότητα μετοχικών τίτλων - Προεξόφληση αναμενόμενων ταμειακών ροών Μεταβλητότητα CET1 % Επιτόκιο προεξόφλησης 12% 30% 12% 16% Προσομοίωση Monte Carlo Μεταβλητότητα εσόδων Επιτόκιο προεξόφλησης Αναμενόμενου EBITDA 15% 14% n/a2 Προσέγγιση εισοδήματος, αγοράς n/a1 Προεξόφληση Ταμειακών Ροών Αναπροσαρμογή αναμενόμενων ταμειακών ροών - 114 Εύρος δεδομένων 2019 - Υψηλό 2,5% 5,5% 20% 45% - - 15% 14% n/a2 - - n/a1 n/a1 n/a1 n/a1 0%3 100%3 0%3 100%3 Αναφέρεται κυρίως στην κατοχή μετοχών του Ομίλου στο μετοχικό κεφάλαιο ιδιωτικών εταιρειών, επομένως οι αντίστοιχες μετοχές δεν διαπραγματεύονται σε ενεργές αγορές. Ελλείψει δεδομένων η εύλογη αξία των τίτλων αυτών εκτιμάται με τη χρήση μοντέλων προσέγγισης εισοδήματος ή αγοράς. Δεδομένης της διαφορετικής φύσης της επένδυσης στην κατοχή μετοχών, δεν είναι πρακτικά εφαρμόσιμη η γνωστοποίηση του εύρους των σημαντικών μη παρατηρήσιμων δεδομένων. 2 Οι στόχοι των αποδόσεων και το προβλεπόμενο EBITDA των υποκείμενων συνδεδεμένων εταιρειών του Ομίλου στη διάρκεια της περιόδου υπολογισμού, αποτελεί ευαίσθητη πληροφόρηση η οποία δεν γνωστοποιείται, καθώς αυτό α) θα ήταν επιζήμιο για τα συμφέροντα του Ομίλου και β) η εύλογη αξία του περιουσιακού στοιχείου είναι ασήμαντη. 3 Εκφράζεται ως ποσοστό της προ προβλέψεων αξίας του δανείου. Οι εύλογες πιθανές υποθέσεις, εκτός από εκείνες που προαναφέρθηκαν για τον υπολογισμό των μη παρατηρήσιμων δεδομένων του Επιπέδου 3, δεν θα είχαν σημαντική επίπτωση στα χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού και υποχρεώσεων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία σε επαναλαμβανόμενη βάση, για την Τράπεζα και τον Όμιλο. Ιεραρχία εύλογης αξίας για τις διακοπείσες δραστηριότητες Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019, οι διακοπείσες δραστηριότητες του Ομίλου δεν περιλαμβάνουν χρηματοοικομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων που αποτιμώνται στην εύλογη αξία σε επαναλαμβανόμενη βάση. Την 31 Δεκεμβρίου 2018 η μοναδική κατηγορία περιουσιακών στοιχείων που επιμετρήθηκε στην εύλογη αξία ήταν τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που επιμετρώνται σε εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, ποσού € 230 εκατ., εκ των οποίων 270 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ποσό € 229 εκατ. και ποσό € 1 εκατ. κατατάχθηκαν στο Επίπεδο 2 και στο Επίπεδο 3 αντίστοιχα. 4.16 Κεφαλαιακή επάρκεια Οι βασικοί στόχοι της Διοίκησης σχετικά με τη διαχείριση της κεφαλαιακής επάρκειας είναι: η συμμόρφωση με τις κεφαλαιακές απαιτήσεις έναντι αναλαμβανόμενων κινδύνων, σύμφωνα με το εποπτικό πλαίσιο, η διαφύλαξη της δυνατότητας του Ομίλου και της Τράπεζας να συνεχίσουν απρόσκοπτα τις δραστηριότητές τους έτσι ώστε να προσφέρουν αποδόσεις και οφέλη στους μετόχους και να διασφαλίζουν την εμπιστοσύνη των συναλλασσόμενων, η διατήρηση μίας ισχυρής και σταθερής κεφαλαιακής βάσης, η οποία να στηρίζει τα επιχειρηματικά σχέδια της Διοίκησης του Ομίλου και της Τράπεζας και η διατήρηση και ενίσχυση των υφιστάμενων υποδομών, πολιτικών, διαδικασιών και μεθοδολογιών για την επαρκή κάλυψη των εποπτικών του αναγκών, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν συμμορφωθεί από την 1 Ιανουαρίου 2014 με το ρυθμιστικό πλαίσιο «CRD IV» (εφαρμογή της Βασιλείας ΙΙΙ από την Ε.Ε.), όπως αυτή αποτυπώθηκε στην οδηγία 2013/36/ΕΕ (CRD) και στον Κανονισμό 575/2013 (CRR). Η οδηγία ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο με τον νόμο 4261/2014. Το ρυθμιστικό πλαίσιο απαιτεί από τα Πιστωτικά Ιδρύματα να διατηρούν σε επίπεδο Ομίλου και Τράπεζας ένα ελάχιστο επίπεδο εποπτικών ιδίων κεφαλαίων σε σχέση με το ύψος των αναλαμβανόμενων κινδύνων. Οι ελάχιστοι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας, βάσει του άρθρου 92 του CRR, διαμορφώνονται ως εξής: Δείκτες Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 (CET1 ratio) Δείκτες Κεφαλαίου της Κατηγορίας 1 (Tier 1 ratio) Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου (CAD ratio) Όμιλος Τράπεζα 4,5% 4,5% 6,0% 8,0% 6,0% 8,0% Από τις 4 Νοεμβρίου 2014, στο πλαίσιο λειτουργίας του SSM, ο Όμιλος και η Τράπεζα υπόκεινται στην άμεση εποπτεία της ΕΚΤ. Βάσει της Διαδικασίας Εποπτικής Εξέτασης και Αξιολόγησης (Supervisory Review and Evaluation Process, SREP), η ΕΚΤ γνωστοποίησε στον Όμιλο Πειραιώς τη συνολική κεφαλαιακή του απαίτηση, η οποία θα ισχύσει για το 2020, δεν λαμβάνονται υπόψη τα έκτακτα μέτρα λόγω κορωνοϊού (COVID-19). Σύμφωνα με τη σχετική απόφαση, η Τράπεζα Πειραιώς θα όφειλε να διατηρεί σε ατομική και ενοποιημένη βάση Συνολικό Δείκτη Κεφαλαιακής Επάρκειας (Overall Capital Requirements - OCR) ύψους 14,25% (2019: 14,00%), ο οποίος περιλάμβάνε: α) τις ελάχιστες συνολικές κεφαλαιακές απαιτήσεις του Πυλώνα Ι της Βασιλείας σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 92(1) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 ύψους 8%, β) τις επιπρόσθετες κεφαλαιακές απαιτήσεις υπό τον Πυλώνα ΙΙ της Βασιλείας βάσει του άρθρου 16(2) του κανονισμού (ΕΕ) 271 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 αριθ. 1024/2013 ύψους 3,25% (αμετάβλητες βάσει της προηγούμενης απόφασης), γ) το απόθεμα ασφαλείας διατήρησης κεφαλαίου του Νόμου υπ’ αριθ. 4261/2014, το οποίο ανέρχεται σε 2,5% και δ) το μεταβατικό απόθεμα ασφαλείας O-SII (άλλων συστημικά σημαντικών ιδρυμάτων) του Νόμου υπ’ αριθ. 4261/2014 το οποίο για το 2020 ανέρχεται σε 0,50% (0,25% το 2019). Στον πίνακα που ακολουθεί παρατίθενται τα κύρια μεγέθη της κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου και της Τράπεζας για την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, όπως υπολογίστηκαν βάσει των κανόνων του ισχύοντος ρυθμιστικού πλαισίου και μετά την εφαρμογή των μεταβατικών διατάξεων του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 (CRR) και των μεταβατικών διατάξεων του Κανονισμού (ΕΕ) 2395/2017 που αφορά τον μετριασμό των επιπτώσεων από την εισαγωγή του ΔΠΧΑ 9 στα ίδια κεφάλαια. Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Μετοχικό κεφάλαιο Διαφορά από έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο Υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες Mείον: Ίδιες μετοχές Λοιπά αποθεματικά και αποτελέσματα εις νέον Δικαιώματα μειοψηφίας Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 2.620 2.620 2.620 2.620 13.075 13.075 13.075 13.075 2.040 2.040 2.040 2.040 (0) (0) - - (10.355) (10.344) (10.209) (10.181) 115 116 - - Μείον: Άυλα πάγια στοιχεία (304) (292) (265) (252) Σύνολο εποπτικών προσαρμογών των κυρίων βασικών ιδίων κεφαλαίων (787) (724) (648) (612) Μέσα κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (Common Equity Tier 1 Capital) 6.403 6.489 6.614 6.689 Υβριδικά κεφάλαια - - - - Σύνολο εποπτικών προσαρμογών των βασικών ιδίων κεφαλαίων - - - - 6.403 6.489 6.614 6.689 394 - 392 - 394 0 392 0 Μέσα κεφαλαίου της κατηγορίας 1 (Tier 1 Capital) (Α) Υποχρεώσεις από μειωμένης εξασφάλισης δάνεια Σύνολο εποπτικών προσαρμογών των συμπληρωματικών ιδίων κεφαλαίων Σύνολο συμπληρωματικών ιδίων κεφάλαιων (Β) Συνολικά Εποπτικά Ίδια Κεφάλαια (Α) + (Β) 6.798 6.489 7.006 6.689 Σύνολο σταθμισμένου έναντι των κινδύνων ενεργητικoύ (εντός & εκτός ισολογισμού στοιχεία) 45.565 47.554 44.216 45.563 Δείκτης κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET1 Capital ratio) 14,05% 13,65% 14,96% 14,68% Δείκτης κεφαλαίου της κατηγορίας 1 (T1 Capital ratio) 14,05% 13,65% 14,96% 14,68% Συνολικός δείκτης κεφαλαίου (Total Capital Ratio) 14,92% 13,65% 15,84% 14,68% Ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας την 31 Δεκεμβρίου 2019 για τον Όμιλο Πειραιώς διαμορφώθηκε σε 14,92% (δείκτης CET1 14,05%), καλύπτοντας τα υφιστάμενα επίπεδα Συνολικών Κεφαλαιακών Απαιτήσεων (OCR) για το 2019. Ο pro-forma Ομιλικός Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας κατά Βασιλεία ΙΙΙ, συμπεριλαμβανομένων των κερδών χρήσης 2019 ανήλθε σε 15,60% (Δείκτης Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 στο 14,73%). Ο pro forma Ομιλικός Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας αυξάνεται σε 16.70%, συμπεριλαμβανομένων των κερδών χρήσης 2019 και την έκδοση € 500 εκατ. Tier 2 που πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο 2020. 272 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Η εξάπλωση του COVID-19 αποδεικνύεται σημαντική πρόκληση σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα. Στις 12 Μαρτίου 2020, η ΕΚΤ ανακοίνωσε δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση των δυσμενών οικονομικών επιπτώσεων από την πανδημία στις Τράπεζες που βρίσκονται υπό την εποπτεία της. Τα μέτρα παρέχουν προσωρινή στήριξη στις Τράπεζες ώστε να είναι σε θέση να συνεχίσουν την παροχή ρευστότητας και να ανταπεξέλθουν στις αυξημένες ανάγκες της ευρωπαϊκής οικονομίας. Για αυτούς τους λόγους, η ΕΚΤ θα επιτρέψει στις Τράπεζες να λειτουργούν προσωρινά κάτω από τα κεφαλαιακά επίπεδα που ορίζουν οι κατευθύνσεις του Πυλώνα ΙΙ (Pillar 2 Guidance - P2G) και το κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας διατήρησης κεφαλαίου (Capital Conservation Buffer - CCB). Επιπλέον, θα επιτρέπεται στις Τράπεζες η μερική χρήση κεφαλαιακών μέσων που δεν είναι αποδεκτά ως Κεφάλαιο Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 (CET1 capital), για παράδειγμα κεφαλαιακά μέσα που ανήκουν στο Πρόσθετο Κεφάλαιο της Κατηγορίας 1 (Additional Tier 1 - AT1) ή στο Κεφάλαιο της Κατηγορίας 2 (Tier 2 – T2), για την κάλυψη των απαιτήσεων του Πυλώνα ΙΙ (P2R). Με αυτόν τον τρόπο υιοθετείται εμπροσθοβαρώς ένα μέτρο που αρχικά ήταν προγραμματισμένο να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2021, ως μέρος της τελευταίας αναθεώρησης της οδηγίας για την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (CRD V). 4.17 Κίνδυνος που σχετίζεται με την αναγνώριση του κυρίως τμήματος των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων ως απαιτήσεις (Deferred Tax Credits) έναντι του Ελληνικού Δημοσίου είτε ως εποπτικό κεφάλαιο είτε ως απαίτηση Για τον υπολογισμό των δεικτών κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου και της Τράπεζας, λαμβάνονται υπόψη οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που έχουν αναγνωρισθεί με βάση τις οικείες διατάξεις των Δ.Π.Χ.Α. Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019, οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις του Ομίλου και της Τράπεζας ανέρχονταν σε € 6.478 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 6.647 εκατ.) και € 6.439 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 6.600 εκατ.) αντίστοιχα. Σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, ο Όμιλος και η Τράπεζα προβαίνουν στην επανεκτίμηση της αξίας των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων, γεγονός που είναι πιθανό να οδηγήσει στη μεταβολή του υπολοίπου τους στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης και κατά επέκταση να επηρεάσει τον υπολογισμό των δεικτών κεφαλαιακής επάρκειας. Με βάση την ισχύουσα οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις («CRD IV»), οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που αναγνωρίζονται με βάση τα Δ.Π.Χ.Α. και στηρίζονται στη μελλοντική κερδοφορία του Ομίλου, αφαιρούνται από το Δείκτη Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 («CET1») εάν υπερβαίνουν συγκεκριμένα όρια. Σύμφωνα όμως με τις διατάξεις του Ν 4172/2013, άρθρο 27Α, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα, μετά την ψήφιση και του Ν.4465/2017, περί αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων («ΑΦΑ»), επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις στα πιστωτικά ιδρύματα, στις εταιρείες χρηματοδοτικής μίσθωσης και πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων, από το 2017 και μετά, να μετατρέψουν τις ΑΦΑ, προερχόμενες από τις ζημίες του PSI και από συσσωρευμένες προβλέψεις έναντι πιστωτικού κινδύνου οι οποίες έχουν λογισθεί έως τις 30 Ιουνίου 2015, καθώς και από τις λογιστικές διαγραφές και οριστικές ζημίες λόγω οριστικής διαγραφής ή μεταβίβασης δανείων, σε απαίτηση (Tax Credits) έναντι του Ελληνικού Δημοσίου. Βασική προϋπόθεση για τη μετατροπή είναι η ύπαρξη λογιστικής ζημίας βάσει Δ.Π.Χ.Α., ξεκινώντας από το φορολογικό έτος 2016 και μετά. Η απαίτηση συμψηφίζεται με τον αναλογούντα φόρο εισοδήματος του νομικού προσώπου ή και εταιρειών του ιδίου εταιρικού ομίλου («συνδεδεμένων επιχειρήσεων») του φορολογικού έτους στο οποίο αφορούν οι εγκριθείσες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Το μη συμψηφιζόμενο μέρος αναγνωρίζεται άμεσα ως απαίτηση από το Ελληνικό Δημόσιο. Στην περίπτωση αυτή, τα ανωτέρω νομικά πρόσωπα ή οι εταιρείες υποχρεούνται στην έκδοση παραστατικών τίτλων δικαιωμάτων κτήσεως κοινών μετοχών (δικαιώματα μετατροπής) υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου που αντιστοιχούν σε κοινές μετοχές συνολικής αγοραίας αξίας ίσης με το 100% του ποσού της οριστικής και εκκαθαρισμένης φορολογικής απαίτησης και στο σχηματισμό ισόποσου ειδικού αποθεματικού προοριζόμενο αποκλειστικά για την αύξηση του μετοχικού του κεφαλαίου. Οι κοινοί μέτοχοι θα έχουν δικαίωμα προτίμησης επί των ανωτέρω δικαιωμάτων. Το εν λόγω αποθεματικό θα 273 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 κεφαλαιοποιηθεί και θα εκδοθούν κοινές μετοχές υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου. Εάν το δικαίωμα μετατροπής ασκηθεί από το Ελληνικό Δημόσιο, η κυριότητα των εν λόγω κοινών μετοχών ή συνεταιριστικών μερίδων (δικαιώματα μετατροπής) περιέρχεται αυτοδικαίως και χωρίς αντάλλαγμα στο ΤΧΣ. Παράλληλα, προβλέπεται 20ετής απόσβεση των οριστικών ζημιών από διαγραφές και πωλήσεις δανείων, διατηρώντας το καθεστώς των ΑΦΑ καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου, διαχωρίζοντας τις λογιστικές από τις οριστικές διαγραφές δανείων και πιστώσεων. Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019, οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις του Ομίλου και της Τράπεζας, που πληρούσαν τα κριτήρια του ανωτέρω νομου, ανέρχονταν σε € 3,9 δις (31 Δεκεμβρίου 2018: € 3,9 δις), εκ των οποίων ποσό € 1,2 δις (31 Δεκεμβρίου 2018: € 1,3 δις) αφορά σε αναπόσβεστες ζημίες του προγράμματος PSI και ποσό € 2,7 δις (31 Δεκεμβρίου 2018: € 2,7 δις) αφορά στις διαφορές μεταξύ του Δ.Π.Χ.Α. λογιστικού υπολοίπου και της φορολογικής βάσης των δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών. Η αναγνώριση αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων καθώς και η ενδεχόμενη μετατροπή τους σε απαιτήσεις έναντι του Ελληνικού Δημοσίου (Tax Credits) μπορεί να επηρεαστούν αρνητικά από: α) τη μελλοντική μείωση των συντελεστών φορολογίας εισοδήματος, β) την δυσμενή αλλαγή των κανονισμών που διέπουν τον χειρισμό των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων στα εποπτικά κεφάλαια και γ) την τυχόν δυσμενή αλλαγή στην ερμηνεία των προαναφερθέντων τροποποιήσεων της νομοθεσίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην περίπτωση όπου κάποιος από τους ανωτέρω κινδύνους λάβει χώρα, αυτό πιθανόν θα έχει δυσμενή επίπτωση στην επάρκεια των εποπτικών κεφαλαίων του Ομίλου και της Τράπεζας. 5 Ανάλυση κατά τομέα Ο Διευθύνων Σύμβουλος, σε συνεργασία με τα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ομίλου, είναι ο ανώτερος Φορέας λήψης αποφάσεων, βάσει των οποίων παρακολουθείται και αξιολογείται η απόδοση του κάθε τομέα. Η Διοίκηση, μετά την ολοκλήρωση της συναλλαγής με την Intrum, δημιούργησε τον τομέα NPE Management Unit («NPEMU»), που ασχολείται με τη διαχείριση του εγχώριου μη εξυπηρετούμενου χαρτοφυλακίου (NPE portfolio) του Ομίλου, με αποτέλεσμα την αναδιοργάνωση της δομής των τομέων του Ομίλου ως ακολούθως: α) Οι μη κύριες δραστηριότητες διαχείρισης ακίνητης περιουσίας, οι συμμετοχές του Ομίλου καθώς και οι διεθνείς δραστηριότητες αποσχίστηκαν από τον τομέα Piraeus Legacy Unit («PLU») και αναγνωρίζονται, μαζί με τις κύριες δραστηριότητες, ως ξεχωριστοί τομείς. Δεν σημειώνεται υπέρβαση των ποσοτικών κατωτάτων ορίων του ΔΠΧΑ 8, επομένως το σύνολο των τομέων αυτών παρουσιάζεται στον τομέα «Λοιπά – Core». β) Ο τομέας Piraeus Legacy Unit («PLU»), που μετά την ανωτέρω αλλαγή συμπεριλάμβανε μόνο το NPE χαρτοφυλάκιο, μεταφέρθηκε στον τομέα NPE Management Unit («NPEMU»). Η συγκριτική πληροφόρηση των τομέων της 31 Δεκεμβρίου 2018 έχει αναμορφωθεί, ώστε να είναι συγκρίσιμη με τους αναθεωρημένους επιχειρηματικούς τομείς. Ο Όμιλος έχει αναγνωρίσει του ακόλουθους επιχειρηματικούς τομείς: Λιανική Τραπεζική – Συμπεριλαμβάνονται πελάτες Mass, Affluent, Private banking, Μικρών Επιχειρήσεων, οι κύριες δραστηριότητες του Δημοσίου Τομέα καθώς και τα κανάλια διανομής. Επιχειρηματική Τραπεζική – Περιλαμβάνει τις εργασίες και τα μεγέθη Μεγάλων Επιχειρήσεων, Ναυτιλίας, Μικρομεσαίων 274 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επιχειρήσεων και των κύριων δραστηριοτήτων του Αγροτικού τομέα. Piraeus Financial Markets («PFM») – Περιλαμβάνει τις εργασίες που σχετίζονται με αγορές Ομολόγων, Συναλλάγματος Χρηματαγορών και λοιπές δραστηριότητες Διαχείρισης Διαθεσίμων μέρος των οποίων είναι και η διαχείριση του επιτοκιακού περιθωρίου των εργασιών της Τράπεζας. Συμπεριλαμβάνονται επίσης και οι μεγάλοι πελάτες – ιδρύματα (Institutional Clients’ Segment). Λοιπά – Περιλαμβάνει δραστηριότητες που δεν κατατάσσονται σε κάποιο συγκεκριμένο πελατειακό τομέα καθώς και τις χρηματοδοτικές ενέργειες βάσει αποφάσεων της ALCO. Σε συνέχεια του ανασχηματισμού των επιχειρηματικών τομέων, ο εν λόγω τομέας περιλαμβάνει τη διαχείριση ακίνητης περιουσίας, τις μη πελατειακές συμμετοχές του Ομίλου και τις διεθνείς δραστηριότητες. NPE Management Unit (NPE MU) – Περιλαμβάνει τη διαχείριση του NPE χαρτοφυλακίου που δεν θεωρείται κύρια δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το ποιος διαχειρίζεται τα δάνεια (η Τράπεζα ή άλλη εταιρεία). Επίσης περιλαμβάνονται τα έξοδα προς την Intrum Hellas Credit Servicing Α.Ε. για τη διαχείριση του NPE χαρτοφυλακίου του Ομίλου. Παρατίθεται ανάλυση των αποτελεσμάτων και των λοιπών στοιχείων κατά επιχειρηματικό τομέα του Ομίλου. Οι διεταιρικές συναλλαγές πραγματοποιούνται σε συνήθεις όρους αγοράς. Οι συναλλαγές και τα υπόλοιπα μεταξύ των τομέων δεν συνυπολογίζονται εντός των σχετικών τομέων. 275 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τομείς «Core» 1/1 - 31/12/2019 Λιανική Επιχειρηματική Τραπεζική Τραπεζική Piraeus Financial Markets (PFM) Λοιπά Σύνολο NPE MU Όμιλος Καθαρά έσοδα από τόκους 516 422 103 5 1.047 388 1.435 Καθαρά έσοδα προμηθειών 180 120 6 (0) 305 13 318 Λοιπά έσοδα/ (έξοδα) Σύνολο καθαρών εσόδων Σύνολο λειτουργικών εξόδων προ προβλέψεων 6 (14) 64 34 89 332 421 702 528 172 39 1.442 733 2.174 (467) (147) (26) (217) (856) (157) (1.013) Κέρδη/ (ζημίες) προ προβλέψεων, απομειώσεων και φόρων 235 382 147 (178) 586 576 1.161 Αναμενόμενες ζημίες απομείωσης αξίας δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (76) (129) (0) (27) (233) (477) (710) Αναστροφές / (ζημίες) απομείωσης λοιπών στοιχείων ενεργητικού - 0 - (62) (62) - (62) Αναμενόμενες (ζημίες απομειώσεων) / αναστροφές χρηματοοικονομικών μέσων στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων - - 8 - 8 - 8 Απομείωση αξίας θυγατρικών και συγγενών εταιρειών - - - 0 0 - 0 Απομείωση αξίας ενσώματων παγίων και άϋλων στοιχείων ενεργητικού - - - (14) (14) - (14) Λοιπές απομειώσεις (ζημίες απομειώσεων) / αναστροφές - - (1) (0) (1) - (1) Αναστροφές / (έξοδα) λοιπών προβλέψεων 0 5 0 (4) 1 0 1 Αποτελέσματα συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες - - - 5 5 - 5 159 258 154 (281) 290 99 Κέρδη/ (ζημίες) προ φόρων Φόρος εισοδήματος Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Κέρδη/ (ζημίες) μετά από φόρο εισοδήματος από διακοπείσες δραστηριότητες 389 (123) 266 - - - 10 10 - Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης 10 276 Λοιπά στοιχεία κατά την 31/12/2019 Σύνολο ενεργητικού από συνεχιζόμενες δραστηριότητες (εξαιρουμένων των διακρατούμενων προς πώληση στοιχείων ενεργητικού) Σύνολο ενεργητικού από διακοπείσες δραστηριότητες Σύνολο ενεργητικού από διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού Σύνολο υποχρεώσεων 10.099 14.607 7.380 14.213 46.298 14.561 60.860 0 10.099 0 14.607 7.380 108 0 14.321 108 0 46.406 264 14.825 108 264 61.231 34.553 7.892 8.235 2.416 53.095 363 53.458 276 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τομείς «Core» 1/1 - 31/12/2018 (Όπως αναμορφώθηκε) Λιανική Επιχειρηματική Τραπεζική Τραπεζική Piraeus Financial Markets (PFM) Λοιπά Σύνολο NPE MU Όμιλος Καθαρά έσοδα από τόκους 571 447 108 (26) 1.099 310 1.410 Καθαρά έσοδα προμηθειών 159 133 4 26 321 18 339 Λοιπά έσοδα/ (έξοδα) Σύνολο καθαρών εσόδων Σύνολο λειτουργικών εξόδων προ προβλέψεων 6 3 43 93 145 (12) 133 736 583 155 93 1.566 316 1.882 (477) (149) (23) (335) (985) (176) (1.161) Κέρδη/ (ζημίες) προ προβλέψεων, απομειώσεων και φόρων 259 434 131 (243) 581 140 721 Αναμενόμενες ζημίες απομείωσης αξίας δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (37) (76) 0 (95) (208) (324) (532) Αναστροφές / (ζημίες) απομείωσης λοιπών στοιχείων ενεργητικού - - - (63) (63) - (63) Αναμενόμενες (ζημίες απομειώσεων) / αναστροφές χρηματοοικονομικών μέσων στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων - - 6 - 6 - 6 Απομείωση αξίας θυγατρικών και συγγενών εταιρειών - - - (50) (50) 0 (50) Απομείωση αξίας ενσώματων παγίων και άϋλων στοιχείων ενεργητικού - - - (30) (30) - (30) Λοιπές απομειώσεις (ζημίες απομειώσεων) / αναστροφές - - 0 0 0 0 0 Αναστροφές / (έξοδα) λοιπών προβλέψεων - - - 14 14 - 14 Αποτελέσματα συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Κέρδη/ (ζημίες) προ φόρων - - - 15 15 - 15 222 358 137 (453) 264 (184) 80 Φόρος εισοδήματος 93 Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Κέρδη/ (ζημίες) μετά από φόρο εισοδήματος από διακοπείσες δραστηριότητες 173 - - - (344) (344) - Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης (344) (171) Λοιπά στοιχεία κατά την 31/12/2018 Σύνολο ενεργητικού από συνεχιζόμενες δραστηριότητες (εξαιρουμένων των διακρατούμενων προς πώληση στοιχείων ενεργητικού) 10.162 13.830 5.768 14.598 44.358 15.494 59.852 Σύνολο ενεργητικού από διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Σύνολο ενεργητικού 10.162 33 13.862 5.768 1.721 274 16.593 1.721 307 46.386 15.494 1.721 307 61.880 Σύνολο υποχρεώσεων 33.044 7.643 9.023 4.318 54.029 345 54.374 Σύνολο ενεργητικού από διακοπείσες δραστηριότητες 277 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Στους ανωτέρω πίνακες, τα έντοκα έσοδα σε κάθε τομέα παρουσιάζονται μετά την αφαίρεση των εντόκων εξόδων, καθώς η αξιολόγηση των τομέων βασίζεται πρωτίστως στα καθαρά έντοκα έσοδα. β) Γεωγραφικοί τομείς O Όμιλος δραστηριοποιείται στις εξής γεωγραφικές περιοχές: α) Ελλάδα, η κύρια χώρα δραστηριοποίησης της Τράπεζας β) Υπόλοιπη Ευρώπη, που περιλαμβάνει την Αλβανία, την Βουλγαρία, την Ρουμανία, την Σερβία, την Ουκρανία, την Κύπρο, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Λουξεμβούργο, την Γερμανία και την Ιρλανδία και γ) Λοιπές χώρες που περιλαμβάνουν την Αίγυπτο. Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τα καθαρά έσοδα και τα μη κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού του Ομίλου σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές . Ο επιμερισμός έχει βασιστεί στη χώρα εγκατάστασης των θυγατρικών. Όμιλος Ελλάδα Υπόλοιπη Ευρώπη Λοιπές χώρες Σύνολο συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων Διακοπείσες δραστηριότητες Καθαρά Έσοδα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Μη κυκλοφορούντα στοιχεία ενεργητικού 31/12/2019 31/12/2018 2.140 35 (1) 2.174 1.833 49 (0) 1.882 2.257 181 5 2.443 2.199 177 5 2.380 70 (29) 82 85 Σχετική πληροφόρηση για τις εταιρείες του Ομίλου που έχουν ταξινομηθεί στις διακοπείσες δραστηριότητες για τις χρήσεις 2019 και 2018, παρουσιάζεται στη Σημείωση 12. 278 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 6 Καθαρά έσοδα από τόκους Συνεχιζόμενες δραστηριότητες Τόκοι και εξομοιούμενα έσοδα Τόκοι χρεογράφων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Τόκοι χρεωστικών τίτλων στο αποσβεσμένο κόστος Τόκοι δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος και συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων Τόκοι απαιτήσεων κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Λοιποί τόκοι έσοδα Σύνολο τόκων και εξομοιούμενων εσόδων από χρηματοοικονομικά μέσα μη αποτιμώμενα σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Τόκοι χρηματοοικονομικών μέσων αποτιμώμενων σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Τόκοι παράγωγων χρηματοοικονομικών μέσων Σύνολο τόκων και εξομοιούμενων εσόδων Τόκοι και εξομοιούμενα έξοδα Τόκοι υποχρεώσεων προς πελάτες και συμφωνιών επαναγοράς τίτλων Τόκοι πιστωτικών τίτλων σε κυκλοφορία και λοιπών δανειακών κεφαλαίων Τόκοι υποχρεώσεων προς πιστωτικά ιδρύματα Εισφορά Ν. 128/75 Λοιποί τόκοι έξοδα Σύνολο τόκων και εξομοιούμενων εξόδων από χρηματοοικονομικά μέσα μη αποτιμώμενα σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Τόκοι χρηματοοικονομικών μέσων αποτιμώμενων σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Τόκοι παράγωγων χρηματοοικονομικών μέσων Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 42 47 41 46 19 1 19 1 1.657 1.711 1.642 1.698 7 16 4 17 7 45 6 9 1.740 1.779 1.755 1.761 10 12 10 12 104 84 102 80 1.855 1.874 1.867 1.852 (188) (226) (187) (226) (27) (6) (28) (6) (9) (69) (4) (32) (81) (17) (9) (68) (6) (36) (81) (19) (298) (362) (298) (368) (2) (2) (2) (2) (120) (101) (118) (97) Σύνολο τόκων και εξομοιούμενων εξόδων (420) (465) (418) (467) Καθαρά έντοκα έσοδα 1.435 1.410 1.449 1.385 Ανάλυση εσόδων από τόκους ανά πιστωτική ποιότητα και ανά χαρτοφυλάκιο. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τα έντοκα έσοδα από δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος και συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων, ανά πιστωτική ποιότητα και ποιοτική διαβάθμιση. 279 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος - Συνεχιζόμενες δραστηριότητες 31/12/2019 Μη απομειωμένα Στάδιο 1 & 2 31/12/2018 Απομειωμένης πιστωτικής αξίας Στάδιο 3 POCI Μη απομειωμένα Σύνολο Στάδιο 1 & 2 Απομειωμένης πιστωτικής αξίας Στάδιο 3 POCI Σύνολο Δάνεια ιδιωτών Δάνεια προς εταιρείες 328 118 95 542 356 148 43 547 600 402 109 1.111 595 487 75 1.157 Δάνεια προς Δημόσιο Τομέα Σύνολο 4 932 0 520 0 205 5 1.657 6 957 1 636 0 118 7 1.711 31/12/2018 Απομειωμένης πιστωτικής αξίας Στάδιο 3 POCI Σύνολο Τράπεζα Μη απομειωμένα Στάδιο 1 & 2 31/12/2019 Απομειωμένης πιστωτικής αξίας Στάδιο 3 POCI Μη απομειωμένα Σύνολο Στάδιο 1 & 2 Δάνεια ιδιωτών 328 118 95 541 355 148 43 547 Δάνεια προς εταιρείες 607 383 107 1.097 602 470 73 1.145 Δάνεια προς Δημόσιο Τομέα 4 939 0 502 0 202 4 1.642 6 963 1 619 0 116 7 1.698 Σύνολο 7 Καθαρά έσοδα προμηθειών Συνεχιζόμενες δραστηριότητες Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Έσοδα προμηθειών Εμπορική τραπεζική Επενδυτική τραπεζική Διαχείριση κεφαλαίων 383 20 14 406 11 13 338 10 9 358 5 9 Σύνολο εσόδων προμηθειών 417 429 358 372 Εμπορική τραπεζική Επενδυτική τραπεζική Διαχείριση κεφαλαίων (95) (4) (0) (87) (3) (0) (89) (0) (0) (83) (0) (0) Σύνολο εξόδων προμηθειών (99) (90) (89) (83) Καθαρά έσοδα προμηθειών 318 339 269 289 Έξοδα προμηθειών Οι παρακάτω πίνακες παρουσιάζουν τα έσοδα προμηθειών από συμβάσεις με πελάτες του Ομίλου και της Τράπεζας, για τις χρήσεις που έληξαν 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, με βάση τον τύπο προϊόντος και τους επιχειρηματικούς τομείς πριν από την αφαίρεση οποιωνδήποτε συναφών εξόδων. ‘Έχουν πραγματοποιηθεί αναταξινομήσεις μεταξύ των επιχειρηματικών τομέων για την συγκριτική χρήση λόγω βελτίωσης μεθοδολογίας/διαδικασίας κατανομών. Για περεταίρω πληροφόρηση, αναφορά γίνεται στη Σημείωση 5. α. Έσοδα προμηθειών Ο Όμιλος και η Τράπεζα διαχωρίζουν τα έσοδα από τις συμβάσεις με τους πελάτες με βάση το είδος των παρεχόμενων υπηρεσιών. Η Διοίκηση πιστεύει ότι αυτός ο τρόπος διαχωρισμού καταδεικνύει καλύτερα πως η φύση, η ποσότητα, ο χρόνος και η αβεβαιότητα των εσόδων και των ταμειακών ροών του Ομίλου και της Τράπεζας επηρεάζονται από 280 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα οικονομικούς παράγοντες. Όμιλος 1/1 - 31/12/2019 Συναλλαγών/ενεργοποίησης POS Αμοιβαίων κεφαλαίων/Μετοχών Ασφαλιστικών Εργασιών Καρτών Καταθέσεων Κίνησης Κεφαλαίων Εγγυητικών Επιστολών Δανείων και απαιτήσεων από πελάτες Πληρωμές Λογαριασμών Συναλλάγματος Λοιπές Προμήθειες Σύνολο Λιανική Επιχειρηματική Τραπεζική Τραπεζική Συναλλαγών/ενεργοποίησης POS Αμοιβαίων κεφαλαίων/Μετοχών Ασφαλιστικών Εργασιών Καρτών Καταθέσεων Κίνησης Κεφαλαίων Εγγυητικών Επιστολών Δανείων και απαιτήσεων από πελάτες Πληρωμές Λογαριασμών Συναλλάγματος Λοιπές Προμήθειες Σύνολο NPE MU Σύνολο 39 22 1 0 2 63 19 24 38 6 37 2 1 4 5 1 12 27 6 0 0 0 0 0 1 9 1 0 2 1 0 2 2 0 2 3 27 39 46 8 53 33 8 25 21 18 238 47 4 4 9 137 0 0 1 0 8 1 2 0 4 20 2 0 0 0 14 58 31 27 32 417 Piraeus Financial Markets Λοιπά NPE MU Σύνολο Όμιλος 1/1 - 31/12/2018 Έσοδο Προμηθειών Piraeus Financial Λοιπά Markets Έσοδο Προμηθειών Λιανική Επιχειρηματική Τραπεζική Τραπεζική 33 18 23 30 6 36 2 29 1 5 3 1 12 29 1 4 0 0 0 0 0 0 2 57 1 0 1 (0) 2 0 3 3 1 2 3 64 25 87 38 8 52 35 7 20 20 18 213 62 3 5 4 155 0 0 1 0 6 (29) 1 1 4 36 5 0 0 0 19 44 25 26 27 429 281 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 1/1 - 31/12/2019 Λιανική Επιχειρηματική Τραπεζική Τραπεζική Συναλλαγών/ενεργοποίησης POS Αμοιβαίων κεφαλαίων/Μετοχών Ασφαλιστικών Εργασιών Καρτών Καταθέσεων Κίνησης Κεφαλαίων Εγγυητικών Επιστολών Δανείων και απαιτήσεων από πελάτες Πληρωμές Λογαριασμών Συναλλάγματος Λοιπές Προμήθειες Σύνολο Σύνολο 22 0 5 1 12 27 1 4 0 0 0 0 0 0 1 1 0 2 1 2 0 2 0 2 3 63 14 1 46 8 53 33 8 25 21 18 203 44 4 4 10 129 0 0 1 0 7 1 1 0 1 8 1 0 0 0 12 54 30 27 29 358 NPE MU Σύνολο Λιανική Επιχειρηματική Τραπεζική Τραπεζική Συναλλαγών/ενεργοποίησης POS Αμοιβαίων κεφαλαίων/Μετοχών Ασφαλιστικών Εργασιών Καρτών Καταθέσεων Κίνησης Κεφαλαίων Εγγυητικών Επιστολών Δανείων και απαιτήσεων από πελάτες Πληρωμές Λογαριασμών Συναλλάγματος Λοιπές Προμήθειες Σύνολο NPE MU 39 9 38 6 37 2 Τράπεζα 1/1 - 31/12/2018 Έσοδο Προμηθειών Piraeus Financial Λοιπά Markets Έσοδο Προμηθειών Piraeus Financial Λοιπά Markets 33 8 30 6 36 2 29 0 3 1 12 29 1 3 0 0 0 0 0 1 50 1 0 1 (0) 2 0 3 1 2 3 64 12 50 38 8 52 35 7 20 20 18 180 57 3 5 5 145 0 0 1 0 5 (28) 1 1 1 26 4 0 0 0 16 39 24 26 24 372 β. Λοιπά έσοδα Οι κατωτέρω πίνακες παρουσιάζουν τα λοιπά έσοδα από συμβάσεις με πελάτες του Ομίλου και της Τράπεζας για τις χρήσεις που έληξαν 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Δ.Π.Χ.Α. 15. Όμιλος Λοιπά έσοδα Λιανική Τραπεζική Λοιπά NPE MU Σύνολο Λοιπά έσοδα εκμεταλλεύσεως 0 35 2 37 Κέρδη από πώληση επενδυτικών ακινήτων - 1 - 1 Κέρδη από πώληση λοιπών στοιχείων ενεργητικού 0 7 44 1 3 8 46 1/1 - 31/12/2019 Σύνολο 282 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος Λοιπά έσοδα Λιανική Τραπεζική Λοιπά NPE MU Σύνολο Λοιπά έσοδα εκμεταλλεύσεως 0 63 - 63 Κέρδη από πώληση επενδυτικών ακινήτων - 0 - 0 Κέρδη από πώληση λοιπών στοιχείων ενεργητικού 0 5 68 0 5 68 1/1 - 31/12/2018 Σύνολο Τράπεζα Λοιπά έσοδα Λιανική Τραπεζική Λοιπά NPE MU Σύνολο Λοιπά έσοδα εκμεταλλεύσεως 0 9 2 10 Κέρδη από πώληση επενδυτικών ακινήτων 0 0 6 15 1 3 0 7 18 1/1 - 31/12/2019 Κέρδη από πώληση λοιπών στοιχείων ενεργητικού Σύνολο Τράπεζα Λοιπά έσοδα Λιανική Τραπεζική Λοιπά NPE MU Σύνολο Λοιπά έσοδα εκμεταλλεύσεως 0 35 - 35 Κέρδη από πώληση επενδυτικών ακινήτων - 0 - 0 Κέρδη από πώληση λοιπών στοιχείων ενεργητικού 0 5 40 0 5 40 1/1 - 31/12/2018 Σύνολο 8 Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Συνεχιζόμενες δραστηριότητες Κέρδη / (ζημίες) ομολόγων (Α) Αποτελέσματα από λοιπά χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών (Β) Κέρδη / (ζημίες) λοιπών χρηματοοικονομικών μέσων (Γ) Αποτελέσματα από χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών (Α) + (Β) + (Γ) Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 29 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 1 29 1 (20) 25 (20) 25 4 (2) 2 (4) 13 24 12 22 283 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 9 Καθαρά λοιπά έσοδα/ (έξοδα) Όμιλος Συνεχιζόμενες δραστηριότητες Καθαρή ζημία από την αποτίμηση επενδυτικών ακινήτων (Σημείωση 26) Κέρδη/ (ζημίες) από αποαναγνώριση χρηματοοικονομικών μέσων στο αποσβεσμένο κόστος Έσοδα ενοικίων από επενδυτικά ακίνητα Λοιπά καθαρά έσοδα / (έξοδα) Σύνολο Καθαρών Λοιπών Εσόδων/ (Εξόδων) Τράπεζα 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 (4) (31) (2) (8) 7 39 13 55 42 38 39 87 7 11 1 17 0 10 25 27 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 10 Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Όμιλος Συνεχιζόμενες δραστηριότητες Μισθοί και ημερομίσθια Τράπεζα (339) (350) (319) (328) Εισφορές κοινωνικής ασφάλισης (88) (93) (84) (88) Λοιπές δαπάνες προσωπικού (32) (36) (26) (154) (31) (36) (25) (147) (9) 7 (9) 7 (504) (616) (479) (581) Δαπάνες προγράμματος αποχώρησης Δαπάνες παροχών μετά τη συνταξιοδότηση Σύνολο Ο αριθμός προσωπικού των συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων για τον Όμιλο την 31 Δεκεμβρίου 2019 ήταν 11.615 (31 Δεκεμβρίου 2018: 12.616) και για την Τράπεζα ήταν 10.843 (31 Δεκεμβρίου 2018: 11.794). Η μείωση του αριθμού των εργαζομένων το 2019 οφείλεται κυρίως στη συναλλαγή με την Intrum και στο Πρόγραμμα Εθελουσίας Εξόδου που βρίσκεται σε εξέλιξη. Στις 31 Δεκεμβρίου 2019 ο αριθμός των εργαζομένων, με πλήρη απασχόληση, που μεταφέρθηκε στην Intrum Hellas Credit Servicing Α.Ε. ανερχόταν σε 628 άτομα. Σχετικά με τους συμμετέχοντες στο Πρόγραμμα Εθελουσίας Εξόδου, 251 εργαζόμενοι αποχώρησαν από τον Όμιλο το 2019 και 87 εργαζόμενοι τον Ιανουάριο και το Φεβρουάριο του 2020. 11 Έξοδα διοίκησης Συνεχιζόμενες δραστηριότητες Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Φόροι - τέλη Έξοδα προβολής και διαφήμισης Αμοιβές και συναφή έξοδα Εισφορές πληρωτέες στο Ταμείο Εγγύησης και Εξυγίανσης Καταθέσεων Λοιπά διάφορα έξοδα (80) (58) (80) (81) (48) (100) (72) (69) (69) (70) (61) (88) (50) (119) (59) (153) (49) (103) (59) (142) Σύνολο (387) (441) (363) (420) Η μείωση στα έξοδα διοίκησης οφείλεται κυρίως στις συνεχείς ενέργειες της Τράπεζας για την αποτελεσματικότερη διαχείριση του κόστους, σύμφωνα με το σχέδιο της κεφαλαιακής της ενίσχυσης καθώς και στην εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16, 284 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 βάσει του οποίου € 25 εκατ. και € 27 εκατ. για τον ‘Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα μεταφέρθηκαν στο κονδύλι «αποσβέσεις». Οι εισφορές που καταβάλλονται στο Ταμείο Εγγύησης και Εξυγίανσης Καταθέσεων περιλαμβάνουν κυρίως € 29 εκατ. που αφορούν την τακτική εισφορά της Τράπεζας στο Ελληνικό Ταμείο Εγγυήσεων Καταθέσεων και Επενδύσεων («ΤΕΚΕ») (31 Δεκεμβρίου 2018: € 33 εκατ.) και € 19 εκατ. εκ των προτέρων εισφορές στο Ταμείο ενιαίου διακανονισμού (31 Δεκεμβρίου 2018: € 25 εκατ.). 12 Διακοπείσες δραστηριότητες Οι διακοπείσες δραστηριότητες του Ομίλου την 31 Δεκεμβρίου 2019 αποτελούνται αποκλειστικά από την ΗΜΙΘΕΑ Α.Ε., ενώ την 31 Δεκεμβρίου 2018, αποτελούνταν από τις εταιρείες ΗΜΙΘΕΑ Α.Ε., Piraeus Bank Bulgaria A.D.και Tirana Bank I.B.C. S.A. Τα αποτελέσματα από τις διακοπείσες δραστηριότητες της χρήσης 2019 αποτελούνται από τις εταιρείες ΗΜΙΘΕΑ Α.Ε., Piraeus Bank Bulgaria A.D. και Tirana Bank I.B.C. S.A. (για τις δύο τελευταίες έως την ημερομηνία πώλησης τους), ενώ τα αποτελέσματα από τις διακοπείσες δραστηριότητες για την χρήση 2018 αποτελούνται από τις εταιρείες ΗΜΙΘΕΑ Α.Ε., Τirana Bank I.B.C. S.A., Piraeus Bank Bulgaria A.D., Sentinel Advisors S.A., Piraeus Leasing Doo Beograd, Piraeus Bank Beograd A.D., Piraeus Bank Romania S.A. και Olympic Εμπορικές και Τουριστικές Επιχειρήσεις Α.Ε. ΗΜΙΘΕΑ Α.Ε. Η θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας ΗΜΙΘΕΑ Α.Ε., η οποία κατέχει και λειτουργεί το Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν, έχει ταξινομηθεί στις «Διακοπείσες δραστηριότητες» και στα «Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία Ενεργητικού» στις ενοποιημένες και ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου και της Τράπεζας, αντίστοιχα. Η Τράπεζα παραμένει δεσμευμένη στο στρατηγικό της σχέδιο για τη διάθεση της ΗΜΙΘΕΑ Α.Ε. και θεωρεί ότι η πώληση είναι πολύ πιθανή στο προσεχές μέλλον. Piraeus Bank Bulgaria A.D. Κατά το 2o τρίμηνο του 2018, η θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας, Piraeus Bank Bulgaria A.D. («PBB») ταξινομήθηκε στις «Διακοπείσες δραστηριότητες» και στα «Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία Ενεργητικού» στις ενοποιημένες και ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου και της Τράπεζας, αντίστοιχα. Η πώληση της Piraeus Bank Bulgaria A.D. στη Eurobank Bulgaria AD ολοκληρώθηκε στις 13 Ιουνίου 2019, αφού λήφθηκαν οι απαιτούμενες εγκρίσεις από τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές, ενώ το τίμημα ανήλθε σε περίπου € 77 εκατ. Tirana Bank I.B.C. S.A. Κατά το 2o τρίμηνο του 2018, η θυγατρική της Τράπεζας Tirana Bank I.B.C. S.A. («PB Albania»), ταξινομήθηκε στις «Διακοπείσες Δραστηριότητες» και στα «Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού» στις ενοποιημένες και ατομικές χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου και της Τράπεζας, αντίστοιχα. Η πώληση ολοκληρώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2019, ημερομηνία κατά την οποία ο έλεγχος της PB Albania μεταβιβάστηκε στην Balfin Sh.p.k. και την Komercijalna Banka AD. Το τίμημα ανήλθε σε € 57 εκατ. Sentinel Advisors S.A Στις 3 Απριλίου 2018, ολοκληρώθηκε η πώληση της θυγατρικής της Τράπεζας Sentinel Advisors S.A. (πρώην ATE Insurance Romania S.A.). Το τίμημα ανήλθε σε € 3 εκατ. 285 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Piraeus Bank Beograd AD and Piraeus Leasing Doo Beograd Στις 17 Οκτωβρίου 2017, η Τράπεζα Πειραιώς ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε συμφωνία για την πώληση των τραπεζικών και leasing δραστηριοτήτων της στη Σερβία, στη Direktna Banka A.D., τραπεζικό όμιλο της Σερβίας, για συνολικό τίμημα σε μετρητά € 61 εκατ., με συνδυασμό πώλησης και ταυτόχρονης μείωσης κεφαλαίου στην Piraeus Bank Beograd A.D. Στις 23 Απριλίου 2018, ολοκληρώθηκε η πώληση της Piraeus Bank Beograd A.D. και της Piraeus Leasing Doo Beograd στην Direktna Banka A.D. μετά από τη λήψη των απαραίτητων κανονιστικών εγκρίσεων από τη Σερβική Κεντρική Τράπεζα και τη Σερβική Επιτροπή Ανταγωνισμού καθώς και το ΤΧΣ. Piraeus Bank Romania S.A Στις 21 Νοεμβρίου 2017, η Τράπεζα Πειραιώς A.E. ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε συμφωνία με την J.C. Flowers & Co για την πώληση του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου στη θυγατρική της στη Ρουμανία, Piraeus Bank Romania S.A. («PBR»). Στις 29 Ιουνίου 2018, η Τράπεζα ολοκλήρωσε την πώληση της Piraeus Bank Romania S.A. στην J.C. Flowers & Co, μετά από τη λήψη των απαραίτητων κανονιστικών εγκρίσεων από τη Ρουμανική Κεντρική Τράπεζα και τη Ρουμανική Επιτροπή Ανταγωνισμού καθώς και το ΤΧΣ. Το τίμημα για τη συναλλαγή ανήλθε στο ποσό των € 44 εκατ. Olympic Εμπορικές και Τουριστικές Επιχειρήσεις Α.Ε. Στις 21 Νοεμβρίου 2017, η Τράπεζα Πειραιώς ανακοίνωσε σχετικά με την πώληση της θυγατρικής της «Olympic Εμπορικές και Τουριστικές Επιχειρήσεις Ανώνυμη Εταιρεία» («Olympic») - η οποία κατέχει το master franchise της Avis Rent a Car, Budget Rent a Car και Payless για την Ελλάδα - ότι η Avis Budget Group, μέσω της θυγατρικής της εταιρείας Zodiac Europe Limited, άσκησε δικαιώματα που κατείχε σύμφωνα με τους όρους των συμβάσεων franchise για τα σήματά της. Η συναλλαγή ολοκληρώθηκε στις 15 Μαρτίου 2018 με τίμημα € 81 εκατ. 286 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Α) Κέρδη /(ζημίες) μετά από φόρο εισοδήματος από διακοπείσες δραστηριότητες 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 Τόκοι και εξομοιούμενα έσοδα 19 81 Τόκοι και εξομοιούμενα έξοδα (1) 17 (11) 69 8 (1) 7 29 (5) 24 2 (5) 11 33 (156) 39 70 (29) (35) (19) (7) (61) (65) (51) (12) (128) ΚΑΘΑΡΑ ΕΣΟΔΑ ΑΠΟ ΤΟΚΟΥΣ Έσοδα προμηθειών Έξοδα προμηθειών ΚΑΘΑΡΑ ΕΣΟΔΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Καθαρά κέρδη/ (ζημίες) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών Κέρδος/ (ζημία) από πώληση θυγατρικών, συγγενών εταιρειών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων Λοιπά έσοδα/ (έξοδα) ΣΥΝΟΛΟ ΚΑΘΑΡΩΝ ΕΣΟΔΩΝ Αμοιβές και έξοδα προσωπικού Έξοδα διοίκησης Αποσβέσεις ΣΥΝΟΛΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΞΟΔΩΝ ΠΡΟ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ ΚΕΡΔΗ ΠΡΟ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ, ΑΠΟΜΕΙΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΩΝ Προβλέψεις και απομειώσεις αξίας ΚΕΡΔΗ/ (ΖΗΜΙΕΣ) ΠΡΟ ΦΟΡΩΝ Φόρος εισοδήματος Κέρδη/ (ζημίες) μετά από φόρο εισοδήματος από διακοπείσες δραστηριότητες 9 (157) (6) (192) 4 (349) 6 10 5 (344) Κατά την χρήση που έληξε 31 Δεκεμβρίου 2018, οι επενδύσεις του Ομίλου, κυρίως στις θυγατρικές Piraeus Bank Bulgaria A.D. και Tirana Bank I.B.C. S.A., απομειώθηκαν στην εύλογη αξία μείον το κόστος της πώλησής τους με ζημιά ύψους € 181 εκατ., η οποία περιλαμβάνεται στο κονδύλι «Προβλέψεις και απομειώσεις αξίας» στον παραπάνω πίνακα. 287 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Β) Στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεων για διακοπείσες δραστηριότητες 31/12/2019 31/12/2018 ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Ταμείο και διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα 0 278 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων πελατών - 116 1 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων - 992 230 Επενδύσεις σε ακίνητα Ενσώματα πάγια στοιχεία 81 1 84 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 11 15 6 15 108 1.721 31/12/2019 31/12/2018 ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Υποχρεώσεις προς Πιστωτικά Ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Υποχρεώσεις για παροχές μετά την συνταξιοδότηση Προβλέψεις για κινδύνους και βάρη Λοιπές υποχρεώσεις 5 3 11 33 1.601 6 142 22 Σύνολο Υποχρεώσεων 19 1.804 Σύνολο Ενεργητικού 13 Φόρος εισοδήματος Συνεχιζόμενες δραστηριότητες Τρέχων φόρος Αναβαλλόμενος φόρος (έξοδο) (Σημείωση 36) Φόρος εισοδήματος Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (14) (109) (10) 103 (3) (100) (4) 112 (123) 93 (103) 107 Ο φόρος που αναλογεί στα αποτελέσματα διαφέρει από το ποσό που θα προέκυπτε αν τα κέρδη / ζημίες φορολογούνταν με τους ονομαστικούς φορολογικούς συντελεστές ως ακολούθως: 288 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος 2019 Αποτελέσματα προ φόρων Φόρος που αναλογεί Επίπτωση από εισόδημα μη υποκείμενο σε φόρο Επίπτωση από επανεκτίμηση της φορολογικής βάσης και λοιπές μόνιμες διαφορές στα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Μη φορολογικά εκπιπτόμενα έξοδα και λοιπές μόνιμες διαφορές Επίδραση εφαρμογής διαφορετικών φορολογικών συντελεστών μητρικής και θυγατρικών Επίπτωση στον αναβαλλόμενο φόρο από μεταβολή του φορολογικού συντελεστή Επίδραση αποτελεσμάτων από συμμετοχές σε συγγενείς Φόρος εισοδήματος Πραγματικός φορολογικός συντελεστής χρήσης 2018 Τράπεζα 2019 2018 389 80 130 (57) (113) 9 (23) 36 (38) 5 16 17 22 (44) 148 (77) 22 (92) 148 (75) 5 5 - - (4) 2 (123) 31,6% 4 93 -116,7% (103) 79,0% 107 189,4% Σύμφωνα με τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (Ν.4172/2013), όπως τροποποιήθηκε με τον Ν.4646/2019 (ΦΕΚ Α΄201/12.12.2019) και ισχύει σήμερα, ο φορολογικός συντελεστής των κερδών από επιχειρηματική δραστηριότητα της Τράπεζας για το 2019 και το 2018 ανέρχεται σε 29%. Από το 2019 και εφεξής, ο φορολογικός συντελεστής για τα νομικά πρόσωπα που ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ελλάδα ανέρχεται σε 24%. Για τα πιστωτικά ιδρύματα ο φορολογικός συντελεστής παραμένει στο 29%, εφόσον αυτά έχουν ενταχθεί στις ειδικές διατάξεις του άρθρου 27Α του ΚΦΕ σχετικά με την αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση και για τα φορολογικά έτη που υπάγονται σε αυτές. Ο παρακρατούμενος φόρος επί των μερισμάτων για τα οποία η απόφαση έγκρισης διανομής από το αρμόδιο όργανο του νομικού προσώπου έχει ληφθεί από την 1 Ιανουαρίου 2020 και μετά, μειώνεται από 10% σε 5%, ενώ για τα μερίσματα για τα οποία η καταληκτική προθεσμία για την λήψη απόφασης έγκρισης τους είναι πριν την 1 Ιανουαρίου 2020 εφαρμόζεται ο συντελεστής παρακράτησης 10%. Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν αναγνωρίσει αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις συνολικού ύψους € 6.478 εκατ. και € 6.439 εκατ., αντίστοιχα, (2018: € 6.647 εκατ. και € 6.600 εκατ. αντίστοιχα). Σχετική αναφορά γίνεται στη Σημείωση 36. Ο φόρος εισοδήματος για τις θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου που δραστηριοποιούνται σε άλλες χώρες, έχει υπολογιστεί με τους αντίστοιχους ισχύοντες ονομαστικούς φορολογικούς συντελεστές για τις χρήσεις 2019 και 2018 (Βουλγαρία: 10%, Ρουμανία: 16%, Αίγυπτος: 22,5%, Σερβία: 15%, Ουκρανία: 18%, Κύπρος: 12,5%, Αλβανία: 15% και Ηνωμένο Βασίλειο: 19%). Με το άρθρο 82 του Ν. 4472/2017 προβλέπεται η υποχρέωση των πιστωτικών ιδρυμάτων και λοιπών νομικών προσώπων που εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 27Α του Ν.4172/2013 να καταβάλλουν ετήσια προμήθεια 1,5% επί του υπερβάλλοντος ποσού της εγγυημένης από το Ελληνικό Δημόσιο αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης, που προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ του ισχύοντος φορολογικού συντελεστή που εφαρμόζεται βάσει του Ν. 4334/2015 (ΦΕΚ Α'80/16.7.2015) αναδρομικά από 1 Ιανουαρίου 2015 (29%) και του φορολογικού συντελεστή που ίσχυε την 30 Ιουνίου 2015 (26%). Το συνολικό ποσό που αντιστοιχεί στον Όμιλο και στην Τράπεζα, για την χρήσεις που έληξαν την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 ανέρχεται στα € 7 εκατ. και έχει αναγνωρισθεί στη γραμμή «Λοιπά έσοδα/ (έξοδα)» της Κατάστασης Αποτελεσμάτων. Με το άρθρο 63 του Ν. 4607/2019, από 1 Μαΐου 2019 επεκτάθηκε η επιβολή εισφοράς του Ν. 128/75 στις πάσης φύσεως πιστώσεις που χορηγούν όλα τα χρηματοδοτικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένου των χρηματοοικονομικών διευθετήσεων, όπως ορίζονται στον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 575/2013, που λειτουργούν στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Η υποχρέωση αυτή 289 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 καταργείται από 1 Ιανουαρίου 2020 και εφεξής, σύμφωνα με το άρθρο 67 του Ν.4646/2019. Από 1 Ιανουαρίου 2020 και εφεξής, τα φυσικά και νομικά πρόσωπα, που είναι φορολογικοί κάτοικοι αλλοδαπής, απαλλάσσονται από τον φόρο εισοδήματος από έσοδα τόκων εταιρικών ομολόγων που εκδόθηκαν από εταιρείες που δραστηριοποιούνται εντός Ε.Ε ή σε οργανωμένη χρηματιστηριακή αγορά εκτός Ε.Ε, η οποία εποπτεύεται από αρχή διαπιστευμένη από τον Διεθνή Οργανισμό Εποπτικών Αρχών Κεφαλαιαγοράς (International Organization of Securities Commissions, IOSCO), καθώς και των πάσης φύσεως ομολογιών που εκδίδουν οι πιστωτικοί συνεταιρισμοί που λειτουργούν ως πιστωτικά ιδρύματα. 14 Κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή Τα βασικά κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή υπολογίζονται διαιρώντας τα κέρδη/(ζημίες) μετά φόρων που αναλογούν στους κοινούς μετόχους της μητρικής με το μέσο σταθμισμένο αριθμό κοινών μετοχών, που βρισκόταν σε κυκλοφορία κατά τη διάρκεια της χρήσης, εξαιρώντας το μέσο αριθμό ιδίων μετοχών, που είχε στην κατοχή του ο Όμιλος. Την 2 Δεκεμβρίου 2015, στο πλαίσιο της κεφαλαιακής στήριξης, σύμφωνα με όσα προβλέπονται από το Νόμο 3864/2010 και την Πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου Νο 36/2015, το Διοικητικό Συμβούλιο προέβη στην έκδοση Υπό Αίρεση Μετατρέψιμων Ομολογιών («CoCos») συνολικού ποσού € 2.040 εκατ., που καλύφθηκε αποκλειστικά από το ΤΧΣ. Κέρδη/(ζημίες) χρήσης αναλογούντα στους κοινούς μετόχους της Τράπεζας από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Κέρδη/(ζημίες) χρήσης αναλογούντα στους κοινούς μετόχους της Τράπεζας από διακοπείσες δραστηριότητες Κέρδη/(ζημίες) χρήσης αναλογούντα στους κοινούς μετόχους της Τράπεζας από συνεχιζόμενες και διακοπείσες δραστηριότητες 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 270 185 10 (343) 279 (158) Μέσος σταθμισμένος αριθμός κοινών μετοχών (Βασικά κέρδη/ζημίες) 436.450.375 436.456.563 Δυνητικές μετοχές από τη μετατροπή των Υπό Αίρεση Μετατρέψιμων Ομολογιών (CoCos) 394.400.000 394.400.000 Μέσος σταθμισμένος αριθμός κοινών μετοχών (Προσαρμοσμένα κέρδη/ζημίες) 830.850.375 830.856.563 Βασικά κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή σε € από συνεχιζόμενες δραστηριότητες 0,62 0,42 Προσαρμοσμένα κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή σε € από συνεχιζόμενες δραστηριότητες 0,32 0,22 Βασικά κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή σε € από διακοπείσες δραστηριότητες 0,02 (0,79) Προσαρμοσμένα κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή σε € από διακοπείσες δραστηριότητες 0,01 - Βασικά κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή σε € από συνεχιζόμενες και διακοπείσες δραστηριότητες 0,64 (0,37) Προσαρμοσμένα κέρδη/(ζημίες) ανά μετοχή σε € από συνεχιζόμενες και διακοπείσες δραστηριότητες 0,33 - Τα Cocos δεν είχαν μειωτική επίδραση επί των κερδών/(ζημιών) ανά μετοχή για τη συγκριτική χρήση για τις διακοπείσες δραστηριότητες και το σύνολο συνεχιζόμενων και διακοπεισών δραστηριοτήτων. Συνεπώς η μειωτική επίδραση για το 2018 υπολογίστηκε μόνο για τις συνεχιζόμενες δραστηριότητες. 290 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 15 Φορολογικές επιδράσεις σχετιζόμενες με τα λοιπά συνολικά έσοδα / (έξοδα) περιόδου 1/1 - 31/12/2019 Όμιλος - Συνεχιζόμενες δραστηριότητες 1/1 - 31/12/2018 Προ φόρων Φόροι Μετά από φόρους Προ φόρων Φόροι Μετά από φόρους 166 (51) 115 (49) 11 (39) 9 - 9 2 - 2 41 (11) 30 21 (5) 15 Ποσά που ενδέχεται να αναταξινομηθούν μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού χρεωστικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μεταβολή αποθεματικού συναλλαγματικών διαφορών Ποσά που δεν αναταξινομούνται μεταγενέστερα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού συμμετοχικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μεταβολή αποθεματικού από αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) (8) 2 (6) 0 (0) (0) Λοιπά συνολικά έσοδα από συνεχιζόμενες δραστηριότητες 207 (60) 148 (26) 5 (21) 1/1 - 31/12/2019 Τράπεζα 1/1 - 31/12/2018 Προ φόρων Φόροι Μετά από φόρους Προ φόρων Φόροι Μετά από φόρους 166 (51) 115 (49) 11 (39) 40 (12) 28 22 (6) 15 Ποσά που ενδέχεται να αναταξινομηθούν μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού χρεωστικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Ποσά που δεν αναταξινομούνται μεταγενέστερα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Μεταβολή αποθεματικού συμμετοχικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μεταβολή αποθεματικού από αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) Λοιπά συνολικά έσοδα (8) 2 (6) 0 (0) 0 198 (60) 137 (27) 4 (23) 16 Ταμείο και διαθέσιμα στις κεντρικές τράπεζες Όμιλος Ταμείο Υπόλοιπα στις κεντρικές τράπεζες Επιταγές εισπρακτέες - Γραφείο Συμψηφισμού κεντρικών τραπεζών Υποχρεωτικές καταθέσεις στις Κεντρικές Τράπεζες Σύνολο Ταμείου και διαθεσίμων στις Κεντρικές Τράπεζες Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 849 629 846 626 2.404 1.850 2.376 1.831 92 91 92 91 4 3 - - 3.349 2.572 3.314 2.548 Οι «Υποχρεωτικές καταθέσεις στις Κεντρικές Τράπεζες» σχετίζονται κυρίως με την υποχρέωση της Τράπεζας να διατηρεί τρεχούμενο λογαριασμό στην ΤτΕ, με σκοπό τη διευκόλυνση των ενδοτραπεζικών συναλλαγών με την κεντρική τράπεζα, τις τράπεζες μέλη της και τα άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μέσω του συστήματος TARGET (Trans-European Automated Real-Time Gross Settlement Express Transfer system). 291 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Η ΤτΕ είναι ο κύριος ρυθμιστής των πιστωτικών ιδρυμάτων και απαιτεί από όλα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα στην Ελλάδα να διατηρούν καταθέσεις στην ΤτΕ με μέσο υπόλοιπο που αντιστοιχεί στο 1,0% των συνολικών καταθέσεων των πελατών τους, όπως προβλέπεται και από την ΕΚΤ. Ανάλογες δεσμεύσεις υφίστανται και για τη θυγατρική τράπεζα του Ομίλου, JSC Piraeus Bank ICB. Οι καταθέσεις της Τράπεζας στην ΤτΕ τοκίζονται με επιτόκιο αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ (0,0% την 31 Δεκεμβρίου 2019), ενώ οι αντίστοιχες καταθέσεις της θυγατρικής JSC Piraeus Bank ICB είναι μη τοκοφόρες. Κατά την ημερομηνία αναφοράς, η Τράπεζα διατηρούσε μηδενικό υπόλοιπο υποχρεωτικών καταθέσεων στην Κεντρική Τράπεζα, καθώς το μέσο υπόλοιπο της περιόδου είχε υπερβεί την ελάχιστη οριζόμενη απαίτηση, ενώ ο Όμιλος διατηρούσε ποσό € 4 εκατ. υποχρεωτικών καταθέσεων αναφορικά με τη θυγατρική στην Ουκρανία, JSC Piraeus Bank ICB (την 31 Δεκεμβρίου 2018 το αντίστοιχο ποσό αναφορικά με την ίδια θυγατρική ανερχόταν σε € 3 εκατ.). Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες δωδεκαμήνου είναι μικρότερες του € 1 εκατ. τόσο για τον Όμιλο όσο και για την Τράπεζα. 17 Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 285 55 74 892 374 25 75 646 215 55 77 892 247 25 212 646 Σύνολο δανείων και απαιτήσεων κατά πιστωτικών ιδρυμάτων 1.307 1.120 1.239 1.130 εκ των οποίων: Μέχρι ένα έτος Πάνω από ένα έτος 1.238 69 1.069 51 1.171 68 965 166 Καταθέσεις όψεως και προθεσμίας σε τράπεζες Συμφωνίες επαναπώλησης τίτλων τραπεζών Τοποθετήσεις σε Τράπεζες Εγγυήση σε λογαριασμούς περιθωρίου Οι Απαιτήσεις κατά Πιστωτικών Ιδρυμάτων στο σύνολό τους έχουν ταξινομηθεί στο Στάδιο 1. Οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες δωδεκαμήνου είναι μικρότερες του € 1 εκατ. τόσο για τον Όμιλο όσο και για την Τράπεζα. 292 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 18 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Όμιλος 31/12/2019 Παράγωγα διακρατούμενα για εμπορικούς σκοπούς Συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων (interest rate swaps) Συμβάσεις ανταλλαγής νομισμάτων (currency swaps) Προθεσμιακά συμβόλαια συναλλάγματος (FX forwards) Δικαιώματα προαίρεσης (options) και λοιπά παράγωγα Διανομισματικές συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων Σύνολο Ονομαστικές αξίες Τράπεζα Ονομαστικές αξίες Εύλογες Αξίες Ενεργητικού Παθητικού 7.477 448 430 1.184 8 203 Ενεργητικού Παθητικού 7.477 448 430 3 1.184 8 3 3 2 203 3 2 6.069 20 0 6.069 20 0 1.169 - 46 1.169 - 46 16.103 479 482 16.103 479 482 Όμιλος 31/12/2018 Παράγωγα διακρατούμενα για εμπορικούς σκοπούς Συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων (interest rate swaps) Συμβάσεις ανταλλαγής νομισμάτων (currency swaps) Προθεσμιακά συμβόλαια συναλλάγματος (FX forwards) Δικαιώματα προαίρεσης (options) και λοιπά παράγωγα Διανομισματικές συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων Σύνολο Εύλογες Αξίες Ονομαστικές αξίες Τράπεζα Ονομαστικές αξίες Εύλογες Αξίες Ενεργητικού Παθητικού 7.141 353 333 1.663 3 257 Εύλογες Αξίες Ενεργητικού Παθητικού 7.142 353 333 13 1.670 3 13 2 5 257 2 5 5.027 19 0 5.029 21 0 1.513 0 61 1.513 0 61 15.602 378 413 15.611 380 413 Οι συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίου περιλαμβάνουν κυρίως συναλλαγές με πελάτες της Τράπεζας και τον συμψηφισμό των θέσεων τους που διακρατούνται από την Τράπεζα με άλλους αντισυμβαλλόμενους με σκοπό την οικονομική αντιστάθμιση της έκθεσης του επιτοκιακού κινδύνου. Η διμερής προσαρμογή πιστωτικού κινδύνου «BCVA» για τον Όμιλο και την Τράπεζα κατά τη 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, ανήλθε σε € 5 εκατ. και € 7 εκατ., αντίστοιχα. Το Δεκέμβριο του 2019, η Τράπεζα εφάρμοσε λογιστική αντιστάθμισης εύλογης αξίας στη μεταβλητότητα που προκύπτει από αλλαγές στην εύλογη αξία του κρατικού ομολόγου σταθερού επιτοκίου, λόγω μεταβολών στα επιτόκια της αγοράς. Η ονομαστική αξία του ομολόγου είναι € 5 εκατ. και η επίδραση της εν λόγω λογιστικής αντιστάθμισης στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής θέσης και Κατάστασης Αποτελεσμάτων της Τράπεζας είναι επουσιώδης. 293 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 19 Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσμάτων α) Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσμάτων Όμιλος Ομόλογα Εκδόσεως Ελληνικού Δημοσίου Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 650 242 650 242 Ομόλογα Εκδόσεως Δημοσίου άλλων κρατών 2 126 - 126 Ομόλογα εταιρειών 4 4 4 4 Μετοχές 8 10 - - 663 382 654 372 Σύνολο β) Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού που επιμετρώνται υποχρεωτικά σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσμάτων Όμιλος Ομόλογα εταιρειών Ομόλογα που εκδίδονται από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα Μετοχές εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών Μετοχές εισηγμένες σε χρηματιστήρια εξωτερικού Μη εισηγμένες μετοχές Αμοιβαία Κεφάλαια Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 13 2 3 0 20 94 16 1 6 0 19 69 13 2 3 0 20 94 16 1 6 0 19 69 131 110 131 110 Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, τα εταιρικά ομόλογα που επιμετρώνται υποχρεωτικά στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων, περιλαμβάνουν χρεόγραφο μεταβλητής απόδοσης (performance note) με βάση τα κέρδη προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων των εταιρειών (i) Intrum Hellas Credit Servicing A.E. (ii) Intrum Hellas REO Solutions A.E. και (iii) οποιασδήποτε θυγατρικής τους καθώς αποτυγχάνει στην αξιολόγηση του SPPI. Ο τίτλος μεταβλητής απόδοσης εκδόθηκε από την Intrum Holding Spain S.A.U., με ονομαστική αξία € 32 εκατ. και αποκτήθηκε από την Τράπεζα στο πλαίσιο της συναλλαγής με την Intrum. 294 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 20 Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Στεγαστικά δάνεια 13.733 14.128 13.733 14.148 Καταναλωτικά, προσωπικά και λοιπά δάνεια Πιστωτικές κάρτες Δάνεια ιδιωτών Δάνεια προς εταιρείες και Δημόσιο τομέα Υπόλοιπο προ προβλέψεων δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών 2.997 746 17.476 30.999 3.134 825 18.087 31.510 2.989 745 17.467 31.455 3.151 830 18.129 31.850 48.475 49.597 48.922 49.979 Μείον: Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (9.314) (9.840) (9.122) (9.422) Σύνολο 39.162 39.757 39.801 40.557 5.832 33.330 7.347 32.410 5.979 33.822 8.499 32.058 Εκ των οποίων: Μέχρι ενός έτους Πάνω από ένα έτος Αναφορικά με τη συμφωνία των υπολοίπων προ προβλέψεων και την πρόβλεψης αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, μπορείτε να ανατρέξετε στη Σημείωση 4.3.1. Tα δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος του Ομίλου περιλαμβάνουν και απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις: Όμιλος - Απαιτήσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις 31/12/2019 31/12/2018 Μέχρι ένα έτος Από 1 έτος έως 5 έτη Περισσότερο από 5 έτη Ακαθάριστες επενδύσεις σε χρηματοδοτικές μισθώσεις Μη δεδουλευμένα χρηματοοικονομικά έσοδα Καθαρές επενδύσεις σε χρηματοδοτικές μισθώσεις Εκ των οποίων: Μέχρι ένα έτος Από 1 έτος έως 5 έτη Περισσότερο από 5 έτη 529 317 650 289 800 1.646 (182) 1.464 942 1.881 (217) 1.664 511 268 685 632 237 796 Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, ο Όμιλος αναγνώρισε πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών ποσού € 390 εκατ. και € 527 εκατ., αντίστοιχα έναντι απαιτήσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις. 295 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 21 Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Ομόλογα εκδόσεως Ελληνικού Δημοσίου 771 527 771 527 Ομόλογα εταιρειών 108 29 108 29 65 66 63 62 493 1.475 493 1.475 1.437 2.097 1.435 2.093 210 172 210 170 1.647 2.270 1.646 2.262 532 1.481 532 1.477 904 616 903 616 1.437 2.097 1.435 2.093 Ομόλογα τραπεζών και εκδόσεως Δημοσίου άλλων κρατών Έντοκα γραμμάτια Ελληνικού Δημοσίου Χρεωστικοί τίτλοι που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μετοχές & Άλλοι τίτλοι μεταβλητής απόδοσης που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Χρεωστικοί τίτλοι που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων έως ένα έτος Χρεωστικοί τίτλοι που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων πάνω από ένα έτος Σύνολο χρεωστικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Ο Όμιλος και η Τράπεζα διακρατούν συγκεκριμένους συμμετοχικούς τίτλους για σκοπούς μη βραχυπρόθεσμου κέρδους, οι οποίοι επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων («FVTOCI»). Ο ακόλουθος πίνακας περιλαμβάνει τους τίτλους που κατέχει η Τράπεζα και παρουσιάζει την εύλογη αξία τους στη λήξη της χρήσης: Τράπεζα - Εύλογη αξία συμμετοχικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων 31/12/2019 31/12/2018 Mastercard Inc. 42 26 Visa Inc. (Series C convertible participating preferred stock) 41 28 Visa Inc. (Class C series I) 36 25 Attica Α.Ε. Συμμετοχών 33 31 Vivartia Συμμετοχών Α.Ε. 26 32 Λοιπά 32 28 Σύνολο 210 170 Στις 29 Νοεμβρίου 2018, η Τράπεζα προχώρησε σε διάθεση των κοινών μετοχών που κατείχε στις εταιρείες Αττική Οδός Α.Ε. και Αττικά Διόδια Α.Ε., οι οποίες είχαν ταξινομηθεί και επιμετρούνταν στην εύλογη αξία μέσω λοιπού συνολικού εισοδήματος. Το έσοδο από μερίσματα που αναγνώρισαν ο Όμιλος και η Τράπεζα από αυτές τις συμμετοχές, για τη χρήση που έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2018, ανήλθε στο ποσό των € 6 εκατ. Η εύλογη αξία των μετοχών κατά τη στιγμή της διάθεσης ανήλθε στο ποσό των € 57 εκατ. και η σωρευτική ζημιά ανήλθε στο ποσό των € 32 εκατ. Τα σωρευτικά κέρδη / (ζημίες) που αναταξινομούνται εντός της καθαρής θέσης από το «Αποθεματικό χρημ/κών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων» στα «Αποτελέσματα εις νέον» για τις χρήσεις 2019 και 2018 παρατίθενται στη σημείωση 41. Η κίνηση των χρεωστικών τίτλων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων συνοψίζεται 296 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα παρακάτω: Όμιλος Τράπεζα Στάδιο 1 Στάδιο 2 Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Σύνολο Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 1.902 - 1.902 1.724 - 1.724 Μεταφορά στις Διακοπείσες Δραστηριότητες (170) - (170) - - 0 Προσθήκες 2.189 2 2.192 2.189 2 2.191 Εισπράξεις κουπονιών (7) (0) (7) (6) (0) (6) (1.840) (1) (1.841) (1.836) (1) (1.837) 46 0 47 46 0 46 1 - 1 - - 0 (26) (0) (26) (26) (0) (26) Υπόλοιπο λήξης 31/12/2018 2.095 2 2.097 2.091 2 2.092 Προσθήκες 1.769 - 1.769 1.762 - 1.762 (25) - (25) (24) - (24) (2.625) (2) (2.627) (2.614) (2) (2.616) 41 0 41 41 0 41 1 - 1 - - 0 180 0 180 179 0 179 1.437 0 1.437 1.435 0 1.435 Διαθέσεις/ λήξεις Έσοδα από τόκους Συναλλαγματικές διαφορές Κέρδος/ (ζημία) από μεταβολές στην εύλογη αξία Εισπράξεις κουπονιών Διαθέσεις/ λήξεις Έσοδα από τόκους Συναλλαγματικές διαφορές Κέρδος/ (ζημία) από μεταβολές στην εύλογη αξία Υπόλοιπο λήξης 31/12/2019 Ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνώρισαν αναμενόμενες ζημίες απομείωσης αξίας στους χρεωστικούς τίτλους που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, που ανήλθε σε € 4 εκατ. και € 15 εκατ. στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 αντίστοιχα. Σχετική αναφορά για την αναμενόμενη ζημία απομείωσης, μετά φόρων, που αναγνωρίστηκε στα λοιπά συνολικά έσοδα κατά τη διάρκεια της χρήσης γίνεται στη σημείωση 41. 22 Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, το χαρτοφυλάκιο χρεογράφων του Ομίλου, που αποτιμάται στο αποσβεσμένο κόστος, αποτελείται αποκλειστικά από κρατικά ομόλογα έκδοσης ξένων κρατών με ημερομηνία λήξης άνω του έτους μετά την ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων. Εντός του 2019, ο Όμιλος αγόρασε κρατικά ομόλογα ονομαστικής αξίας € 900 εκατ. Το σύνολο του χαρτοφυλακίου κατατάσσεται στο Στάδιο 1, καθώς η πλειοψηφία των χρεογράφων είναι επενδυτικού βαθμού κατά την ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων και οι αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες αυτών είναι μη σημαντικές. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την πιστοληπτική διαβάθμιση του χαρτοφυλακίου, ανατρέξτε στη Σημείωση 4.6. 23 Επενδύσεις σε ενοποιούμενες εταιρείες Οι επενδύσεις του Ομίλου και της Τράπεζας σε ενοποιούμενες εταιρείες από συνεχιζόμενες και διακοπείσες δραστηριότητες είναι οι εξής: 297 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Α) Θυγατρικές εταιρείες (μέθοδος ολικής ενσωμάτωσης) από συνεχιζόμενες δραστηριότητες α/α Επωνυμία Εταιρείας 1. 2. 3. Αντικείμενο εργασιών Πειραιώς Leasing Xρηματοδοτικές Χρηματοδοτικές μισθώσεις Mισθώσεις A.E. Πειραιώς Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε. Γενική Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών & Συμβούλων Α.Ε. Χώρα Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις Όμιλος Τράπεζα % συμμετοχής % συμμετοχής Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% Χρηματοδοτικές μισθώσεις Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% Χρηματοοικονομικές υπηρεσίες Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 4. Πειραιώς Α.Ε.Π.Ε.Υ. Χρηματιστηριακές εργασίες Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 5. Πειραιώς Factoring A.E. Πρακτόρευση απαιτήσεων Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 6. Piraeus Capital Management Α.Ε. Διαχείριση αμοιβαίων κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 7. Piraeus Jeremie Technology Catalyst Management Α.Ε. Διαχείριση αμοιβαίων κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών Ελλάδα 2013-2019 100,00% - 8. Ελληνικό Ταμείο Βιώσιμης Ανάπτυξης Ελλάδα - 65,00% - 9. ΕΤΒΑ Διαχείρισης Α.Κ.Ε.Σ. Α.Ε. Ελλάδα 2014-2019 65,00% - 10. Πειραιώς Asset Management Α.Ε.Δ.Α.Κ. Διαχείριση αμοιβαίων κεφαλαίων Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 11. Πειραιώς Πρακτορειακή Ασφαλιστικών Εργασιών Α.Ε. Πρακτόρευση ασφαλειών Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 12. Γενική Ενημέρωσης και Ρύθμισης Αξιολόγηση και είσπραξη Α.Ε. εμπορικών απαιτήσεων Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών κλειστού τύπου Διαχείριση αμοιβαίων κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών 13. ΔΙ.ΒΙ.ΠΑ.ΚΑ. Α.Ε. Φορέας διοίκησης και διαχείρισης βιομηχανικού πάρκου Καστοριάς Ελλάδα 2013-2019 57,53% - 14. ΕΤΒΑ Αναπτυξιακή Α.Ε. Πραγματοποίηση επενδύσεων και ανάπτυξη δράσεων, σύμφωνα με τις αρχές της Βιώσιμης Ανάπτυξης Ελλάδα 2014-2019 65,00% - 15. ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε. Ανάπτυξη/ διαχείριση βιομηχανικών περιοχών Ελλάδα 2013-2019 65,00% 65,00% 16. Abies Ανώνυμη Εταιρεία Ακινήτων Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2013-2019 61,65% 40,14% 17. AΧΑΪΑ Clauss Εstate Α.Ε. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2013-2019 75,49% 75,49% 18. Euroterra Ανώνυμη Εταιρεία Ακινήτων Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2013-2019 62,90% 42,51% 19. Kosmopolis A' A.E. Εκμ/σης εμπ. κέντρων - παροχής υπηρεσιών Διαχείριση εμπορικού κέντρου Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 20. Linklife Food & Entertainment Hall Εκμετάλλευση χώρων εστίασης A.E. Ελλάδα 2014-2019 100,00% - Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% Κτηματική, τουριστική & αναπτυξιακή εταιρεία Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 21. ND Αναπτυξιακή Α.Ε. 22. New Up Dating Development Κτημ., Τουρ. & Αναπτ. Α.Ε. 298 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα α/α Επωνυμία Εταιρείας Αντικείμενο εργασιών Χώρα Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις Όμιλος Τράπεζα % συμμετοχής % συμμετοχής 23. Picar Α.Ε. Διαχείριση χώρων City Link Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 24. Property Horizon Α.Ε. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 25. Rebikat Ανώνυμη Εταιρεία Ακινήτων Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2013-2019 61,92% 40,31% 26. Γενική Εταιρεία Κατασκευών και Αναπτύξεων Α.Ε. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας & συμμετοχών Ελλάδα 2014-2019 66,66% 66,66% 27. Εντροπία Κτηματική Α.Ε. Εταιρεία εκμετάλλευσης ακινήτων Ελλάδα 2013-2019 66,70% - 28. ΕΥΡΩΑΚ Α.Ε. Ακινήτων Συμμετοχές Real Estate Ελλάδα 2013-2019 53,60% 53,60% Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 30. Πειραιώς Buildings A.E. Ανάπτυξη ακινήτου Ελλάδα 2010-2019 100,00% - 31. Πειραιώς Development A.E. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 32. Πειραιώς Real Estate Α.Ε. Τεχνική και κατασκευαστική εταιρεία Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% 33. Πλειάδες Estate Α.Ε. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 34. A.C.T. B.A.S. Α.Ε. Παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών επί μισθοδοτικών και εργατικών θεμάτων Ελλάδα 2014-2019 100,00% 100,00% KPM Energy Εταιρεία Παραγωγής Παραγωγή και εκμετάλλευση Ηλεκτρικής Ενέργειας A.E. ηλεκτρικής ενέργειας μέσω ΑΠΕ Ελλάδα 2013-2019 100,00% - 29. 35. Οικιστική Ανάπτυξη Κομοτηνής Α.Ε. 36. Mille Fin A.E. Εμπορία Οχημάτων Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 37. Multicollection A.E. Αξιολόγηση και είσπραξη εμπορικών απαιτήσεων Ελλάδα 2009-2019 51,00% 51,00% 38. Πειραιώς Direct Solutions A.E. Εταιρεία παροχής χρηματοοικονομικών – τηλεπικοινωνιακών & μηχανογραφικών υπηρεσιών Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 39. Zibeno I Energy S.A. Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας μέσω ΑΠΕ και Συμβατικών Πηγών Ενέργειας Ελλάδα 2015-2019 100,00% - Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% Διαχείριση σκαφών αναψυχής Ελλάδα 2013-2019 100,00% - Εκμετάλλευση αιολικού πάρκου στην Ελλάδα Ελλάδα 2014-2019 100,00% - Παραγωγή, μεταφορά, διανομή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στην ελληνική επικράτεια Ελλάδα 2011-2019 100,00% - 40. Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Κέντρο Βιώσιμης Ξενοδοχεία - Επαγγελματική Επιχειρηματικότητας Εξέλιξη Α.Ε. Κατάρτιση & Εκπαίδευση 41. ΠΡΟΣΠΕΚΤ Ν.Ε.Π.Α. 42. Άνεμος Ηπείρου Ανώνυμη Ενεργειακή Εταιρεία 43. Αιολική Μπελεχέρι ΑΕ 299 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα α/α Επωνυμία Εταιρείας Αντικείμενο εργασιών Παραγωγή και διάθεση ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά πάρκα Παραγωγή και διάθεση Αιολικό Πάρκο Ευρυτανίας 2 ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά Μορφοράχη E.E. πάρκα Παραγωγή και διάθεση Αιολικό Πάρκο Ευρυτανίας 4 ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά Ουρανός E.E. πάρκα Η μελέτη, κατασκευή και λειτουργία εγκαταστάσεων DMX Αιολική Μαρμαρίου -Αγκάθι σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής Μ.Ε.Π.Ε. ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Η μελέτη, κατασκευή και λειτουργία εγκαταστάσεων DMX Αιολική Μαρμαρίου -Ρίγανη σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής Ε.Π.Ε. ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Η παραγωγή και διάθεση Αιολικό Πάρκο Josharton ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά Ροδόπη 2 Ε.Ε. πάρκα Θριάσιο Εμπορευματικό Κέντρο Εμπορευματικό Κέντρο Α.Ε. Χώρα Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις Όμιλος Τράπεζα % συμμετοχής % συμμετοχής 44. Αιολικό Πάρκο Άρτας Αετοί Ε.Ε. Ελλάδα 2014-2019 100,00% - 45. Ελλάδα 2014-2019 100,00% - Ελλάδα 2014-2019 100,00% - Ελλάδα 2011-2019 100,00% - Ελλάδα 2011-2019 100,00% - Ελλάδα 2014-2019 100,00% - Ελλάδα 2018-2019 52,00% - 46. 47. 48. 49. 50. 51. ΗMIΘΕΑ Α.Ε. (1) Οργάνωση, εκμετάλλευση και διοίκηση νοσηλευτικών μονάδων Ελλάδα 2013-2019 100,00% 100,00% 52. Tirana Leasing Sh.A. Χρηματοδοτικές μισθώσεις Αλβανία 2018-2019 100,00% 100,00% 53. Cielo Consultancy Sh.P.K. Εταιρεία συμμετοχών και επενδύσεων Αλβανία 2014-2019 99,09% - 54. Beta Asset Management EOOD Ενοικίαση και διαχείριση ακινήτων Βουλγαρία 2013-2019 100,00% - 55. Bulfina E.A.D. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Βουλγαρία 2008-2019 100,00% 100,00% 56. Bulfinace E.A.D. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Βουλγαρία 2008-2019 100,00% - 57. Delta Asset Management EOOD Εταιρεία Διαχείρισης Ακινήτων Βουλγαρία 2015-2019 100,00% - 58. Piraeus Real Estate Bulgaria EOOD Τεχνική & κατασκευαστική εταιρεία Βουλγαρία 2007-2019 100,00% - 59. Varna Asset Management EOOD Εταιρεία διαχείρισης ακινήτων Βουλγαρία 2014-2019 100,00% - Ταξιδιωτικές υπηρεσίες, 60. Asset Management Bulgaria EOOD ενοικιάσεις και διαχείριση ακίνητης περιουσίας Βουλγαρία 2012-2019 100,00% - 61. Besticar Bulgaria EOOD Διαχείριση απαιτήσεων Βουλγαρία 2012-2019 100,00% - 62. Besticar EOOD Διαχείριση προβληματικών απαιτήσεων Βουλγαρία 2012-2019 100,00% - 63. Emerald Investments EOOD Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Βουλγαρία 2018-2019 100,00% - 64. Piraeus Nedvizhimi Imoti EOOD Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Βουλγαρία - 100,00% - 300 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα α/α Επωνυμία Εταιρείας 65. Piraeus Equity Investment Management Ltd Αντικείμενο εργασιών Χώρα Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις Όμιλος Τράπεζα % συμμετοχής % συμμετοχής Διαχείριση κεφαλαίων Κύπρος 2012-2019 100,00% - Εταιρεία συμμετοχών σε ΑΠΕ Κύπρος 2013-2019 100,00% - Χρηματοεπενδυτικές, κτηματικές εργασίες Κύπρος 2009-2019 90,85% 90,85% 68. Piraeus Clean Energy Holdings Ltd Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2013-2019 100,00% - 69. Piraeus Equity Partners Ltd Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2013-2019 100,00% 100,00% Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2016-2019 100,00% - 71. PRI WIND I Limited Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2016-2019 100,00% - 72. PRI WIND II Limited Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2016-2019 100,00% - 73. PRI WIND III Limited Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2016-2019 100,00% - 74. R.E. Anodus Two Ltd Εταιρεία συμμετοχών και επενδύσεων Κύπρος 2013-2019 99,09% 99,09% 75. Tellurion Ltd Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2013-2019 100,00% 100,00% 76. Tellurion Two Ltd Εταιρεία Συμμετοχών Κύπρος 2013-2019 99,09% - 77. Trieris Two Real Estate Ltd Εταιρεία συμμετοχών, επενδύσεων και διαχείρισης χαρτοφυλακίου ακινήτων Κύπρος 2011-2019 100,00% 100,00% 78. Zibeno Investments Ltd Εταιρεία συμμετοχών Κύπρος 2013-2019 100,00% - 79. Ο.F. Investments Ltd Εταιρεία επενδύσεων Κύπρος 2013-2019 100,00% - 80. R.E. Anodus Ltd Εταιρεία συμβουλευτικών υπηρεσιών για real estate και συμμετοχών Κύπρος 2009-2019 100,00% 100,00% 81. Ακίνητα Λάκκος Μικέλλη Ltd Εταιρεία εκμετάλλευσης ακινήτων Κύπρος 2009-2019 50,66% 40,00% 82. Φιλοκτηματική Δημόσια Ltd Ανάπτυξη γης και κτηματικής περιουσίας Κύπρος 2015-2019 53,29% 6,39% 83. Piraeus Clean Energy GP Ltd Γενικός εταίρος της Piraeus Clean Energy LP Κύπρος 2012-2019 100,00% - 84. Piraeus Equity Advisors Ltd Συμβουλευτική εταιρεία επενδύσεων Κύπρος 2012-2019 100,00% - Ανάπτυξη γης και κτηματικής περιουσίας Κύπρος 2018-2019 26,65% - Κύπρος 2015-2019 53,29% - Κύπρος 2016-2019 100,00% - 66. Arigeo Energy Holdings Ltd 67. 70. 85. Euroinvestment & Finance Public Ltd Piraeus Renewable Investments Limited Sunholdings Properties Company Ltd 86. Φιλοκτηματική Εργοληπτική Ltd 87. WH South Wind Hellas Ltd Τεχνική & κατασκευαστική εταιρεία Επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της παραγωγής, μεταφοράς, διανομής και προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας 301 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα α/α Επωνυμία Εταιρείας 88. Emadierio Solar Energy & Investments Ltd 89. Josharton Ltd Αντικείμενο εργασιών Κατοχή άδειας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αιολικού πάρκου Επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της παραγωγής, μεταφοράς, διανομής και προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας Χώρα Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις Όμιλος Τράπεζα % συμμετοχής % συμμετοχής Κύπρος 2016-2019 100,00% - Κύπρος 2016-2019 100,00% - 90. JSC Piraeus Bank ICB Τραπεζικές υπηρεσίες Ουκρανία - 99,99% 99,99% 91. Akinita Ukraine LLC Εταιρεία διαχείρισης ακινήτων Ουκρανία 2014-2019 100,00% - 92. Sinitem LLC Αγοραπωλησίες ακινήτων Ουκρανία 2013-2019 99,94% - 93. Solum Enterprise LLC Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ουκρανία 2012-2019 99,94% - 94. Solum Limited Liability Company Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ουκρανία 2018-2019 99,94% - 95. Piraeus Leasing Romania S.A. Παροχή ελεγκτικών και εισπρακτικών υπηρεσιών για δάνεια της εταιρείας Ρουμανία 2003-2019 100,00% 100,00% Εταιρεία διαχείρισης ακινήτων Ρουμανία 2014-2019 99,09% - 97. Priam Business Consultancy SRL Ανάπτυξη real estate Ρουμανία 2014-2019 99,18% - 98. Proiect Season Residence SRL Ανάπτυξη ακίνητης περιουσίας Ρουμανία 2012-2019 100,00% - 99. R.E. Anodus SRL Ανάπτυξη real estate Ρουμανία 2013-2019 99,09% - Ρουμανία 2014-2019 99,09% - Σερβία 2007-2019 100,00% 100,00% Αίγυπτος 2011-2019 100,00% 99,90% - 100,00% 100,00% - 100,00% 100,00% Ηνωμένο Βασίλειο - 100,00% 100,00% Ηνωμένο Βασίλειο - - - Ηνωμένο Βασίλειο - - - Ηνωμένο Βασίλειο - - - 96. Daphne Real Estate Consultancy SRL 100. Rhesus Development Projects SRL Εταιρεία διαχείρισης ακινήτων 101. Piraeus Rent Doo Beograd Λειτουργικές μισθώσεις 102. Piraeus Real Estate Egypt LLC Διαχείριση ακίνητης περιουσίας 103. Trieris Real Estate Management Ltd Διαχείριση της Trieris Real Estate Ltd 104. Piraeus Group Capital Ltd Έκδοση πιστωτικών τίτλων 105. Piraeus Group Finance PLC Έκδοση πιστωτικών τίτλων 106. Axia Finance III PLC 107. Axia Finance PLC 108. Axia III APC LIMITED Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση επιχειρηματικών δανείων Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση επιχειρηματικών δανείων Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση επιχειρηματικών δανείων Βρετανικές Παρθένες Νήσοι Ηνωμένο Βασίλειο 302 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζα Αντικείμενο εργασιών 109. Estia Mortgage Finance PLC Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων Ηνωμένο Βασίλειο - - - 110. Estia Mortgage Finance ΙΙ PLC Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων Ηνωμένο Βασίλειο - - - 111. Kion Mortgage Finance PLC Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων Ηνωμένο Βασίλειο - - - 112. Praxis I Finance PLC Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση καταναλωτικών δανείων Ηνωμένο Βασίλειο - - - 113. Praxis II APC LIMITED Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση καταναλωτικών δανείων Ηνωμένο Βασίλειο - - - 114. Praxis II Finance PLC Εταιρεία ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση καταναλωτικών δανείων Ηνωμένο Βασίλειο - - - - 100,00% 99,94% 115. Piraeus Asset Management Europe S.A. Χώρα Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις α/α Επωνυμία Εταιρείας Διαχείριση αμοιβαίων κεφαλαίων Λουξεμβούργο % συμμετοχής % συμμετοχής Σημείωση (1): Κατηγοριοποιημένη στις διακοπείσες δραστηριότητες (Σημείωση 12). Οι εταιρείες με αρίθμηση 106 έως 114 αποτελούν οχήματα ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών και έκδοση πιστωτικών τίτλων. Η εταιρεία με αρίθμηση 85, η οποία στον παραπάνω πίνακα εμφανίζεται με ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου μικρότερο του 50,00%, αποτελεί θυγατρική του Ομίλου λόγω πλειοψηφίας στο Διοικητικό Συμβούλιο της εταιρείας. Επίσης, κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 σε καθεστώς εκκαθάρισης ήταν οι εταιρείες με αρίθμηση 30, 36-37, 52, 58, 65, 83-84, 97 και 100. Πέντε θυγατρικές εταιρείες, οι οποίες στο σύνολό τους δεν είναι σημαντικές ως προς τη χρηματοοικονομική θέση και τα αποτελέσματα του Ομίλου, δεν ενοποιούνται αλλά τηρούνται στο κόστος κτήσης. Οι θυγατρικές που τηρούνται στο κόστος κτήσης είναι οι ακόλουθες: α) «ΕΛΣΥΠ Α.Ε.», β) «Το Μουσείο Ε.Π.Ε», γ) «Axia III Holdings Ltd.», δ) «Praxis II Holdings Ltd.» και ε) «Kion Holdings Ltd.». Η ενοποίηση όλων των ανωτέρω εταιρειών δεν θα είχε σημαντική επίπτωση στην Ενοποιημένη Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης και στην Ενοποιημένη Κατάσταση Αποτελεσμάτων καθώς το σύνολο του καθαρού εσόδου, το σύνολο της καθαρής θέσης και το σύνολο ενεργητικού των ανωτέρω εταιρειών είναι μικρότερο του 0,01% των αντίστοιχων μεγεθών του Ομίλου βάσει των πιο πρόσφατων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Η κίνηση των επενδύσεων της Τράπεζας σε θυγατρικές εταρείες αναλύεται ως εξής: 303 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 602 811 - 1 4 1 (3) (2) Υπόλοιπο έναρξης Προσθήκες Συμμετοχή σε αυξήσεις/μειώσεις μετοχικού κεφαλαίου θυγατρικών εταιριών Διαθέσεις Απομείωση αξίας Μεταφορά στο διακρατούμενο προς πώληση χαρτοφυλάκιο Υπόλοιπο λήξης (17) (60) - (148) 586 602 Ετήσιες Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις Θυγατρικών Εταιρειών Οι ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις των θυγατρικών εταιρειών του Ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς, για τη χρήση 2019 που είχαν οριστικοποιηθεί πριν την ημερομηνία έκδοσης της Ετήσιας Χρηματοοικονομικής Έκθεσης της χρήσης 2019, έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο στη διεύθυνση www.piraeusbankgroup.com στην ενότητα Ενημέρωση Επενδυτών και στην υποενότητα Οικονομικά Στοιχεία - Οικονομικές Καταστάσεις & Λοιπές Πληροφορίες - Ενοποιούμενες θυγατρικές εταιρείες. Οι ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις των υπολοίπων θυγατρικών εταιρειών του Ομίλου θα αναρτηθούν στην ιστοσελίδα της Τράπεζας Πειραιώς κατά την οριστικοποίησή τους. Μεταβολές ποσοστού συμμετοχής σε θυγατρικές εταιρείες που δεν οδήγησαν σε απώλεια ελέγχου Η αλλαγή του ποσοστού συμμετοχής σε θυγατρικές εταιρείες, που δεν οδήγησαν σε απώλεια ελέγχου, δεν επηρεάζει σημαντικά τα ποσά που αναλογούν στους μετόχους της Τράπεζας κατά τη διάρκεια των χρήσεων 2019 και 2018. Επίδραση απώλειας ελέγχου θυγατρικών εταιρειών Οι σημαντικότερες περιπτώσεις απώλειας ελέγχου θυγατρικών κατά τις χρήσεις 2019 και 2018, έχουν ως εξής: Τίμημα Κέρδος/ζημία Ομίλου από πώληση Tirana Bank I.B.C. 57 5 Piraeus Bank Bulgaria A.D. 77 5 1/1 - 31/12/2019 Gama Asset Management EOOD 2 0 Intrum Hellas REO Solutions A.E. 34 41 276 310 Intrum Hellas Credit Servicing A.E. Το κέρδος από την απώλεια ελέγχου για τις εταιρείες Gama Asset Management EOOD, Intrum Hellas REO Solutions A.E. και Intrum Hellas Credit Servicing Α.Ε. αναγνωρίστηκε στη γραμμή «Κέρδος/ (ζημία) από πώληση θυγατρικών, συγγενών εταιρειών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων» της Κατάστασης Αποτελεσμάτων. Το κέρδος από την απώλεια ελέγχου για τις εταιρείες Tirana Bank I.B.C. και Piraeus Bank Bulgaria A.D. παρουσιάζεται στη γραμμή «Κέρδη/ (ζημίες) μετά από φόρο εισοδήματος από διακοπείσες δραστηριότητες». 304 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τίμημα Κέρδος/ζημία Ομίλου από πώληση Piraeus Bank Romania S.A. 44 (100) Πειραιώς Μεσίτες Ασφαλ. & Αντασφαλ. Εργασιών Α.Ε. 27 18 Πειραιώς Direct Services Α.Ε. 1 1 Πειραιώς ACT Services Α.Ε. 1 1 Piraeus Bank Beograd A.D. 61 (53) Olympic Εμπορικές και Τουριστικές Επιχειρήσεις Α.Ε. 81 (5) Piraeus Leasing Doo Beograd - 1 Sentinel Advisors S.A. 3 0 Special Financial Solutions Α.Ε.Δ.Α.Δ.Π. 0 (0) Piraeus Real Estate Tirana Sh.P.K. 0 (0) 55 (3) 3 0 1/1 - 31/12/2018 Alecsandri Estates SRL Yota Assets Ltd Σημαντικοί περιορισμοί θυγατρικών εταιρειών Αναφορικά με τις θυγατρικές εταιρείες εσωτερικού του Ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς, πέραν των εν ισχύ συνηθισμένων περιορισμών που επιβάλλονται στο πλαίσιο της λειτουργίας τους και της ισχύουσας νομοθεσίας, δεν υφίστανται για τον Όμιλο άλλοι σημαντικοί νομικοί, συμβατικοί ή κανονιστικοί περιορισμοί, σχετικά με τη δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων με τη μορφή μερισμάτων, επιστροφής κεφαλαίων κτλ., καθώς και αποπληρωμής δανείων που έχουν συναφθεί εντός του Ομίλου. Γενικά, υπάρχουν περιορισμοί όσον αφορά στη διανομή μερισμάτων από τις θυγατρικές τράπεζες του εξωτερικού, ενώ δεν υπάρχουν περιορισμοί στην αποπληρωμή των δανείων τους, που έχουν χορηγηθεί από άλλη εταιρεία του Ομίλου, ακόμη και πριν τη λήξη τους. Σημαντικά δικαιώματα μειοψηφίας Υπάρχουν σημαντικά δικαιώματα μειοψηφίας για τις θυγατρικές εταιρείες ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε., Ακίνητα Λάκκος Μικέλλη Ltd και Euroterra Ανώνυμη Εταιρεία Ακινήτων. Το ποσοστό συμμετοχής των μετόχων μειοψηφίας στις ανωτέρω θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου είναι ίδιο με το αντίστοιχο ποσοστό δικαιωμάτων ψήφου. Το ποσοστό δικαιωμάτων μειοψηφίας και η αντίστοιχη λογιστική αξία την 31 Δεκεμβρίου 2019, καθώς και τα αποτελέσματα που αναλογούν στη μειοψηφία για το έτος 2019 συγκριτικά με το έτος 2018 για τις ως άνω θυγατρικές εταιρείες, έχουν ως εξής: Επωνυμία εταιρείας % δικαιωμάτων μειοψηφίας Υπόλοιπο δικαιωμάτων μειοψηφίας Κέρδη/ (ζημίες) που αναλογούν στη μειοψηφία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 2019 2018 ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε. 35,00% 35,00% 68 71 (3) (5) Ακίνητα Λάκκος Μικέλλη LTD 49,34% 49,34% 30 30 0 (0) Euroterra Ανώνυμη Εταιρεία Ακινήτων 37,10% 37,10% 17 17 0 (3) Ακολουθεί πίνακας που παρουσιάζει τα συνοπτικά προς ενοποίηση οικονομικά στοιχεία (πριν την απαλοιφή των ενδοεταιρικών συναλλαγών) των προαναφερόμενων θυγατρικών: 305 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Συνοπτικά Στοιχεία Συγκεντρωτικού Συνολικού Εισοδήματος Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε. 2019 Ακίνητα Λάκκος Μικέλλη Ltd 2018 2019 2018 Euroterra Ανώνυμη Εταιρεία Ακινήτων 2019 2018 Κέρδη/ (ζημίες) χρήσης (9) (15) 1 (1) 1 (8) Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους (0) (0) - - - - Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα μετά από φόρους (9) (15) 1 (1) 1 (8) Συνοπτικά στοιχεία Κατάστασης Χρηματοοικονομικής Θέσης Ακίνητα Λάκκος Μικέλλη Euroterra Ανώνυμη Ltd Εταιρεία Ακινήτων 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε. Στοιχεία ενεργητικού μέχρι 1 έτος Στοιχεία ενεργητικού άνω του 1 έτους 63 166 63 162 6 69 5 69 0 98 0 97 Σύνολο Ενεργητικού 229 226 75 74 98 98 Υποχρεώσεις μέχρι 1 έτος Υποχρεώσεις άνω του 1 έτους 6 30 7 16 3 6 3 6 13 19 8 25 Σύνολο Υποχρεώσεων 36 23 10 10 33 33 Συνοπτική Κατάσταση Ταμειακών Ροών ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε. 2019 Καθαρή ταμειακή εισροή/(εκροή) από λειτουργικές δραστηριότητες Καθαρή ταμειακή εισροή/(εκροή) από επενδυτικές δραστηριότητες Καθαρή ταμειακή εισροή/(εκροή) από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Καθαρή ταμειακή αύξηση/ (μείωση) του ταμείου και των ταμειακών ισοδυνάμων Ακίνητα Λάκκος Μικέλλη Ltd 2018 2019 2018 Euroterra Ανώνυμη Εταιρεία Ακινήτων 2019 2018 2 (4) - - 0 (0) (2) (1) - - - - - - - - - - (1) (5) 0 0 0 (0) Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα έναρξης χρήσης 54 59 - - 0 0 Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα λήξης χρήσης 53 54 0 0 0 0 Ενοποιούμενες εταιρείες ειδικής δομής Ο Όμιλος ελέγχει και ως εκ τούτου ενοποιεί τέσσερις εταιρείες ειδικού σκοπού, που συστάθηκαν για να εξυπηρετήσουν συναλλαγές τιτλοποίησης στεγαστικών, επιχειρηματικών και καταναλωτικών δανείων. Οι ανωτέρω εταιρείες ειδικού σκοπού («SPVs») δημιουργήθηκαν προκειμένου να εξυπηρετήσουν την άντληση ρευστότητας του Ομίλου. Την 31 Δεκεμβρίου 2019 ο Όμιλος έχει στην ιδιοκατοχή του τις τιτλοποιήσεις των Axia I, Praxis I και Praxis II, ενώ η τιτλοποίηση Kion έχει διατεθεί σε επενδυτές, έχοντας όμως και ο Όμιλος το μεγαλύτερο μέρος αυτής στην κατοχή του. Η τιτλοποίηση Kion αποκτήθηκε στο πλαίσιο της εξαγοράς της Millennium Bank και ο Όμιλος συνεχίζει την εξυπηρέτησή της. Ανάλογα με τα κριτήρια που πρέπει να ικανοποιεί το κάθε τιτλοποιημένο χαρτοφυλάκιο δανείων, ο Όμιλος προβαίνει στις απαραίτητες ενέργειες, που προκύπτουν από τις συμβατικές υποχρεώσεις. Τέτοιες ενέργειες είναι η αντικατάσταση δανείων ή ακόμη και η προσθήκη νέων δανείων, όπου αυτό προβλέπεται από τους όρους της τιτλοποίησης και είναι εφικτό. Πρόθεση του Ομίλου είναι να συνεχίσει την ανωτέρω πρακτική, προκειμένου οι τιτλοποιήσεις του να συνεχίσουν να αποτελούν εργαλεία άντλησης ρευστότητας. 306 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ο Όμιλος δημιούργησε την εταιρία ειδικού σκοπού PIRAEUS SNF Designated Activity Company όπου τιτλοποίησε μη εξυπηρετούμενα δάνεια (επιχειρηματικά, στεγαστικά και καταναλωτικά). Η εταιρεία αυτή ενοποιείται με την Τράπεζα. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται η λογιστική αξία των κατεχόμενων από τον Όμιλο ομολογιών εκδόσεως εταιρειών τιτλοποιήσεων («SPVs»): Επωνυμία εταιρείας Λογιστική αξία κατεχόμενων ομολογιών 31/12/2019 31/12/2018 250 250 - 235 Praxis I Finance PLC 190 217 Praxis II Finance PLC 370 370 Axia Finance PLC Axia Finance III PLC 1 Estia Mortgage Finance PLC 1 - 81 Estia Mortgage Finance ΙΙ PLC 1 - 529 15 26 825 1.708 Kion Mortgage Finance PLC Σύνολο 1 Σχετική πληροφόρηση δίνεται στη Σημείωση 31. Έκθεση σε μη ενοποιούμενα σχήματα ειδικής δομής Ο Όμιλος την 31 Δεκεμβρίου 2019 έχει επενδύσει σε αμοιβαία κεφάλαια ανοικτού τύπου των κατά 100% θυγατρικών εταιρειών του Ομίλου, «Πειραιώς Asset Management ΑΕΔΑΚ» και «Piraeus Asset Management Europe SA», και των οποίων η διαχείριση πραγματοποιείται από την «Πειραιώς Asset Management ΑΕΔΑΚ». Η διαχείριση των αμοιβαίων κεφαλαίων διενεργείται στο πλαίσιο του επενδυτικού σκοπού που αναφέρεται στον κανονισμό του κάθε αμοιβαίου κεφαλαίου και πραγματοποιείται προς το συμφέρον των μεριδιούχων. Ως εκ τούτου, ο Όμιλος λειτουργεί ως εκπρόσωπος (agent) των μεριδιούχων και δεν ασκεί έλεγχο βάσει των διατάξεων του Δ.Π.Χ.Α. 10. Κατά συνέπεια τα υπό διαχείριση αμοιβαία κεφάλαια στα οποία συμμετέχει ο Όμιλος έχουν αναγνωριστεί στο χαρτοφυλάκιο που αποτιμάται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων. Τα αμοιβαία κεφάλαια πληρούν τον ορισμό των σχημάτων ειδικής δομής. Ο Όμιλος δεν εγγυάται τις αποδόσεις των εν λόγω αμοιβαίων κεφαλαίων και δεν έχει υποχρέωση χρηματοδότησής τους και ως εκ τούτου η μέγιστη έκθεση του Ομίλου σε κίνδυνο περιορίζεται στη λογιστική αξία των αμοιβαίων κεφαλαίων την 31 Δεκεμβρίου 2019 ποσού περίπου € 76 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 52 εκατ.). Ο Όμιλος συμμετέχει και σε άλλα επενδυτικά σχήματα (funds), τα οποία δεν διαχειρίζεται. Η λογιστική αξία των εν λόγω επενδυτικών σχημάτων ανέρχονταν κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 σε περίπου € 19 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 27 εκατ.). Επιπλέον, στο πλαίσιο των συμβατικών υποχρεώσεων για τη συμμετοχή στα προαναφερθέντα επενδυτικά σχήματα, ο Όμιλος έχει την υποχρέωση, εφόσον του ζητηθεί, να καταβάλει υπολειπόμενο συνολικό ποσό περίπου € 2 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 3 εκατ.). Πέραν της προαναφερθείσας δέσμευσης, δεν υφίστανται άλλες σημαντικές υποχρεώσεις. Σε κάθε ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων, αξιολογείται εάν ασκείται έλεγχος σε κάποιο αμοιβαίο κεφάλαιο ή επενδυτικό σχήμα (fund), 307 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 βάσει των διατάξεων του Δ.Π.Χ.Α. 10. Στον πίνακα που ακολουθεί, παρουσιάζονται τα υπό διαχείριση αμοιβαία κεφάλαια στα οποία συμμετέχει ο Όμιλος, καθώς και το ενεργητικό τους κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 31 Δεκεμβρίου 2018, αντίστοιχα: Σύνολο Ενεργητικού Αμοιβαία κεφάλαια 31/12/2019 31/12/2018 Πειραιώς Α/Κ Ασφαλιστικών Φορέων Μικτό Εσωτερικού (Ι) 7 1 Πειραιώς Α/Κ Θεσμικών Επενδυτών Μετοχικό Εσωτερικού (Ι) 1 0 Πειραιώς Α/Κ Fund of Funds Μετοχικό 21 14 Πειραιώς Α/Κ Fund of Funds Ομολογιακό 22 19 Πειραιώς Α/Κ Διεθνές Fund of Funds Μικτό - 27 Πειραιώς Α/Κ Μετοχικό Εσωτερικού 92 44 Πειραιώς Α/Κ US Μετοχικό Εξωτερικού 11 6 Πειραιώς Α/Κ Διαχείρισης Βραχυπρόθεσμων Διαθεσίμων - 22 Piraeusinvest Enhanced Liquidity USD Fund Retail 12 15 Piraeusinvest Enhanced Liquidity EUR Fund Retail 39 70 Piraeusinvest Global Balanced for Retail 12 13 8 9 Piraeusinvest Global Conservative Balanced FOF Retail 10 11 Πειραιώς Fund of Funds Μικτό Αμυντικής Στρατηγικής (Ι) 31 0 Πειραιώς Fund of Funds Αναδυόμενων Αγορών Μετοχικό (Ι) 6 0 Πειραιώς Διεθνές Εταιρικών Ομολόγων (Ι) 3 - Πειραιώς Διεθνές Κρατικών Ομολόγων (Ι) 12 - 8 - 295 251 Piraeusinvest Global Aggressive Balanced FOF Retail Πειραιώς Δυναμικών Επιχειρήσεων (Ι) Σύνολο Τα έσοδα του Ομίλου τα οποία προέρχονται από προμήθειες εξαγοράς, διάθεσης και διαχείρισης των αμοιβαίων κεφαλαίων που διαχειρίζεται, έχουν αναγνωρισθεί στα αποτελέσματα και ανήλθαν στα € 3 εκατ. τόσο στη χρήση 2019 όσο και στη χρήση του 2018. Β) Συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες (μέθοδος ενσωμάτωσης καθαρής θέσης) από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Συγγενείς εταιρείες Οι συγγενείς εταιρείες που ενοποιούνται στον Όμιλο με τη μέθοδο ενσωμάτωσης καθαρής θέσης, είναι οι ακόλουθες: 308 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα α/α Επωνυμία Εταιρείας Αντικείμενο εργασιών Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών κλειστού τύπου Αμοιβαίο Κεφάλαιο Επιχειρηματικών Συμμετοχών κλειστού τύπου Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις Όμιλος Τράπεζα % συμμετοχής % συμμετοχής Ελλάδα - 50,01% 50,01% Ελλάδα - 30,00% - Χώρα 1 Piraeus - TANEO Capital Fund Α.Κ.Ε.Σ. 2 PJ Tech Catalyst Fund 3 APE Commercial Property Κτημ. Τουρ. & Αναπτ. A.E. Εταιρεία συμμετοχών Ελλάδα 2013-2019 27,80% 27,80% 4 Marfin Investment Group Α.Ε. Συμμετοχών Εταιρεία συμμετοχών Ελλάδα 2013-2019 31,28% 31,19% 5 Όμικρον Κύκλος Ένα Συμμετοχική Εταιρεία συμμετοχών Α.Ε. Ελλάδα 2013-2019 28,10% 28,10% 6 APE Fixed Assets Κτημ. Τουρ. & Αναπτ. A.E. Ελλάδα 2013-2019 27,80% 27,80% Ελλάδα 2013-2019 28,92% 28,92% 7 Κτηματική, τουριστική και αναπτυξιακή εταιρεία Κτηματική, τουριστική και APE Επενδυτικής Περιουσίας Α.Ε. αναπτυξιακή εταιρεία 8 Όλγανος Α.Ε. Διαχείριση και Εκμ/ση Ακινήτων/ Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας από Υδροηλεκτρικούς Σταθμούς Ελλάδα 2014-2019 32,27% 32,27% 9 Πύρριχος Α.Ε. Διαχείριση ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2013-2019 50,77% 50,77% 10 Exodus Α.Ε. Εφαρμογές πληροφορικής Ελλάδα 2013-2019 49,90% 49,90% 11 Αναπτυξιακή Εταιρεία Έβρου Α.Ε. Διαχείριση κοινοτικών προγραμμάτων Ελλάδα 2014-2019 30,00% 30,00% 12 Υπηρεσίες Λογισμικού Ελλάδα 2017-2019 26,00% - Διαχείριση τεχνολογικού πάρκου Ελλάδα 2013-2019 30,45% 30,45% 14 Γαία Επιχειρείν Α.Ε. Εταιρεία Διαχείρισης & Ανάπτυξης ΕΤΕΠ Κρήτης A.E. Intrum Hellas REO Solutions A.E. Διαχείριση Ακινήτων Ελλάδα - 19,96% 19,96% 15 Intrum Hellas Credit Servicing A.E. Διαχείριση απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις Ελλάδα - 20,00% 20,00% 16 Τειρεσίας Α.Ε. Διατραπεζική εταιρεία ανάπτυξης, λειτουργίας και διαχείρισης πληροφοριακών συστημάτων Ελλάδα 2013-2019 23,53% 23,53% 17 Trastor A.E.E.A.Π. Εταιρεία επενδύσεων ακίνητης περιουσίας Ελλάδα 2013-2019 39,39% 39,39% 18 Πειραιώς Direct Services Α.Ε. Εταιρεία παροχής υπηρεσιών υποστήριξης & ηλεκτρονικού εμπορίου, πώληση καρτών χρόνου ομιλίας Ελλάδα 2013-2019 49,90% 49,90% 19 Τrieris Real Estate Ltd Διαχείριση ακίνητης περιουσίας 2018-2019 32,37% 32,37% 20 Exus Software Ltd Εταιρεία Εμπορίας Προϊόντων Πληροφορικής 2018-2019 49,90% 49,90% 21 Εταιρεία Ανάπτυξης Επιχειρηματικού Πάρκου Οινοφύτων Ασωπού Α.Ε. (Ε.ΑΝ.ΕΠ.Ο.Α.ΑΕ) Ανάπτυξη επιχειρηματικών πάρκων - 24,50% - 13 Βρετανικές Παρθένες Νήσοι Ηνωμένο Βασίλειο Ελλάδα Ο Όμιλος ασκεί ουσιώδη επιρροή αλλά δεν ελέγχει τις παραπάνω εταιρείες. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση των εταιρειών 309 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 1 και 9, όπου η συμμετοχή του Ομίλου και τα δικαιώματα ψήφου υπερβαίνουν το 50%. Την 6η Σεπτεμβρίου 2019 και 16η Σεπτεμβρίου 2019 η Τράπεζα ίδρυσε τις «Alternative REO Solutions Μονοπρόσωπη Α.Ε.» και την «Alternative Financial Solutions A.E.», αντίστοιχα. Τα στοιχεία του ενεργητικού και οι υποχρεώσεις των δραστηριοτήτων που αφορούν τα Μη Εξυπηρετούμενα Ανοίγματα («ΜΕΑ») της Τράπεζας αποσχίσθηκαν και συνεισφέρθηκαν σε είδος στην τελευταία ως άνω εταιρεία κατά την ημερομηνία της ίδρυσής της. Στις 23 Οκτωβρίου 2019 ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση από την Τράπεζα του ελέγχου στις δραστηριότητες ΜΕΑ και στην εταιρεία REO και μεταβιβάστηκε στην Intrum Holding Spain S.A.U. ποσοστό συμμετοχής 80% πλέον μίας μετοχής των εν λόγω εταιρειών. Η ουσία της ίδρυσης των εταιρειών ήταν αποκλειστικά για να διευκολύνει τη διάθεση των δραστηριοτήτων ΜΕΑ της Τράπεζας στην Intrum Holding Spain S.A.U., συνεπώς οι προαναφερθείσες συναλλαγές λογιστικοποιήθηκαν στο σύνολό τους ως ενιαία συναλλαγή την ημερομηνία κατά την οποία η Τράπεζα έχασε τον έλεγχο στις δραστηριότητες ΜΕΑ και στην εταιρεία REO, δηλαδή στις 23 Οκτωβρίου 2019. Στις 23 Οκτωβρίου 2019, η Alternative Financial Solutions S.A. και η Alternative REO Solutions μονοπρόσωπη Α.Ε., μετονομάστηκαν σε Intrum Hellas Credit Servicing A.E. και Intrum Hellas REO Solutions A.E., αντίστοιχα. Μετά τις 23 Οκτωβρίου 2019, η Τράπεζα διατηρεί μερίδιο 20% μείον μία μετοχή και ασκεί σημαντική επιρροή. Ως εκ τούτου, και οι δύο εταιρείες ενοποιήθηκαν την 31 Δεκεμβρίου 2019 στις οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου ως συγγενείς εταιρείες με τη μέθοδο της καθαρής θέσης, ενώ τα κέρδη προ φόρων από την προαναφερόμενη συναλλαγή ανήλθε σε € 351 εκατ. Η NGP Plastic A.E.Β.Ε., συγγενής εταιρεία που είναι μη σημαντική ως προς τη χρηματοοικονομική θέση και τα αποτελέσματα του Ομίλου, δεν ενοποιείται αλλά τηρείται στο κόστος κτήσης. Η εν λόγω συγγενής εταιρεία αντιστοιχεί σε λιγότερο από 0,24% στα συνολικά καθαρά έσοδα του Ομίλου, σε λιγότερο από 0,03% στη συνολική καθαρή θέση του Ομίλου και σε λιγότερο από 0,04% στο σύνολο ενεργητικού του Ομίλου, με βάση τις πιο πρόσφατες χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Οι μεταβολές στο χαρτοφυλάκιο των ενοποιούμενων εταιρειών αναφέρονται στη Σημείωση 45. Κοινοπραξίες Οι κοινοπραξίες που ενοποιούνται στον Όμιλο είναι οι ακόλουθες: Φορολογικά ανέλεγκτες χρήσεις Όμιλος % συμμετοχής Ελλάδα 2012-2019 50,00% - Ελλάδα - 50,00% 50,00% α/α Επωνυμία Εταιρείας Αντικείμενο εργασιών Χώρα 1 Α.Ε.Π. Ελαιώνα Α.Ε. Εκμετάλλευση ακινήτων 2 Πείργκα Κύθνου Ι.Κ.Ε. Διαχείριση ακινήτων Τράπεζα % συμμετοχής Συμμετοχές σε σημαντικές συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Ο Όμιλος δε συμμετέχει σε συγγενή εταιρεία και κοινοπραξία, η οποία να κρίνεται ως σημαντική, είτε λόγω των οικονομικών μεγεθών της είτε λόγω ενδεχόμενης στρατηγικής σημασίας. Συμμετοχές σε μη σημαντικές συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Η συνολική λογιστική αξία των συμμετοχών σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες για τον Όμιλο και την Τράπεζα, την 31 Δεκεμβρίου 2019, ανέρχεται σε € 264 εκατ. και € 255 εκατ. αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 162 εκατ. και € 179 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα). Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζεται σε σύνολο η αναλογία στα μετά φόρων αποτελέσματα και στα συγκεντρωτικά 310 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 συνολικά έσοδα των συγγενών εταιρειών του Ομίλου την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018. Τα εν λόγω στοιχεία είναι τα προς ενοποίηση οικονομικά στοιχεία των συγγενών εταιρειών με βάση τα Δ.Π.Χ.Α και μετά από τυχόν αναπροσαρμογές που απαιτούνται για την εναρμόνιση των προς ενοποίηση στοιχείων τους με τις λογιστικές αρχές του Ομίλου. Συνοπτικά οικονομικά στοιχεία 2019 2018 Κέρδη/ (ζημίες) μετά φόρων 5 15 Λοιπά συνολικά έσοδα Ποσά που ενδέχεται να αναταξινομηθούν μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων Ποσά που δεν αναταξινομούνται μεταγενέστερα στην κατάσταση αποτελεσμάτων 0 1 0 1 0 (1) Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα 5 15 Λοιπές πληροφορίες για συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Ο Όμιλος σταματάει να αναγνωρίζει την αναλογία του στις ζημιές συγγενών εταιρειών μετά την πλήρη απομείωση της αξίας της συμμετοχής. Το σωρευτικό ποσό των μη αναγνωρισθέντων ζημιών από τις συγγενείς εταιρείες κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 ανήλθε σε ποσό € 29 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 38 εκατ.). Στην περίπτωση όπου η συγγενής εταιρεία στη συνέχεια επιτυγχάνει κέρδη, ο Όμιλος θα ξεκινήσει να αναγνωρίζει την αναλογία του στα κέρδη της εταιρείας μόνο μετά από την εξίσωση των αναλογούντων αυτών κερδών με τις μη αναγνωρισθείσες ζημίες. Δεν υπάρχουν σημαντικές ενδεχόμενες υποχρεώσεις του Ομίλου, που να συνδέονται με τη συμμετοχή του σε συγγενείς εταιρείες ή κοινοπραξίες. Δεν υπάρχουν μη αναγνωρισθείσες δεσμεύσεις του Ομίλου που να σχετίζονται με τη συμμετοχή του σε κοινοπραξίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μελλοντική εκροή μετρητών ή άλλων πόρων. Δεν υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί στη δυνατότητα συγγενών ή κοινοπραξιών να μεταφέρουν κεφάλαια στην εταιρία με μορφή μερισμάτων ή να αποπληρώσουν δάνεια που τους έχουν χορηγηθεί από τον Όμιλο, πέραν των εν ισχύ συνηθισμένων περιορισμών που επιβάλλονται στο πλαίσιο της λειτουργίας τους και της ισχύουσας νομοθεσίας. Κίνηση επενδύσεων σε συγγενείς εταιρείες και κοινοπραξίες Όμιλος Υπόλοιπο έναρξης Προσθήκες και συμμετοχή σε αυξήσεις/ μειώσεις μετοχικού κεφαλαίου Διαθέσεις Μερίδιο στα κέρδη/ (ζημιές) μετά φόρων Μεταφορά από θυγατρικές εταιρείες Απομείωση Συναλλαγματικές διαφορές και λοιπές προσαρμογές Υπόλοιπο λήξης Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 162 251 179 246 88 29 86 25 (5) 5 (61) 15 (2) - (61) - 0 0 (50) (8) (32) 14 (21) - - 264 162 255 179 Οι «Προσθήκες και συμμετοχή σε αυξήσεις/ μειώσεις μετοχικού κεφαλαίου» εντός της χρήσης 2019 αφορούν κυρίως τις 311 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα συγγενείς εταιρείες της Τράπεζας Intrum Hellas Credit Servicing Α.Ε., Intrum Hellas REO Solutions Α.Ε. και Trastor Α.Ε.Ε.Α.Π. Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία των συγγενών εταιρειών και των κοινοπραξιών 31/12/2019 α/α Επωνυμία Εταιρείας Χώρα % συμμετοχής 1 Εταιρεία Διαχείρισης & Ανάπτυξης ΕΤΕΠ Κρήτης A.E. Ελλάδα 30,45% 2 Αναπτυξιακή Εταιρεία Έβρου Α.Ε. Ελλάδα 30,00% 3 APE Commercial Property Κτημ. Τουρ. & Αναπτ. A.E. Ελλάδα 27,80% 4 APE Fixed Assets Κτημ. Τουρ. & Αναπτ. A.E. Ελλάδα 27,80% Βρετανικές Παρθένες Νήσοι Κέρδη/ (ζημίες) προ φόρων Σύνολο Σύνολο εσόδων Ενεργητικού Σύνολο Υποχρεώσεων 0 0 0 0 (0) 0 1 1 (0) 0 6 0 (0) - 49 4 32,37% 0 0 18 1 5 Τrieris Real Estate Ltd 6 APE Επενδυτικής Περιουσίας Α.Ε. Ελλάδα 28,92% (0) - 170 8 7 Όμικρον Κύκλος Ένα Συμμετοχική Α.Ε. Ελλάδα 28,10% (4) 0 115 140 8 Exodus Α.Ε. Ελλάδα 49,90% (1) 4 10 10 9 Piraeus - TANEO Capital Fund Α.Κ.Ε.Σ. Ελλάδα 50,01% (1) 0 2 0 10 Τειρεσίας Α.Ε. Ελλάδα 23,53% 0 18 12 11 11 PJ Tech Catalyst Fund Ελλάδα 30,00% 0 1 13 1 12 Πύρριχος Α.Ε. Ελλάδα 50,77% (0) 0 5 18 13 Πειραιώς Direct Services Α.Ε. Ελλάδα 49,90% 1 20 5 3 14 Γαία Επιχειρείν Α.Ε. Ελλάδα 26,00% 0 25 9 4 15 Όλγανος Α.Ε. Ελλάδα 32,27% (0) 0 9 10 16 Exus Software Ltd Ηνωμένο Βασίλειο 49,90% 0 4 3 2 17 Marfin Investment Group Α.Ε. Συμμετοχών Ελλάδα 31,28% * * * * 18 Intrum Hellas REO Solutions A.E. Ελλάδα 19,96% 0 1 52 9 19 Intrum Hellas Credit Servicing A.E. Ελλάδα 20,00% 23 52 407 47 20 Trastor A.E.E.A.Π. Ελλάδα 39,39% 14 24 220 98 21 Α.Ε.Π. ΕΛΑΙΩΝΑ Α.Ε. Ελλάδα 50,00% (2) (0) 112 107 22 Εταιρεία Ανάπτυξης Επιχειρηματικού Πάρκου Οινοφύτων Ασωπού Α.Ε. (Ε.ΑΝ.ΕΠ.Ο.Α.ΑΕ) Ελλάδα 24,50% (0) - 0 0 23 Πείργκα Κύθνου Ι.Κ.Ε. Ελλάδα 50,00% (0) - 2 0 (*) Κατά την έγκριση της Ετήσιας Οικονομικής Έκθεσης, η εισηγμένη συγγενής εταιρεία Marfin Investment Group A.E. δεν είχε ανακοινώσει τα ετήσια οικονομικά της στοιχεία για το 2019. 312 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 31/12/2018 α/α Επωνυμία Εταιρείας Χώρα % συμμετοχής 1 Εταιρεία Διαχείρισης & Ανάπτυξης ΕΤΕΠ Κρήτης A.E. Ελλάδα 30,45% 2 Αναπτυξιακή Εταιρεία Έβρου Α.Ε. Ελλάδα 30,00% 3 APE Commercial Property Κτημ. Τουρ. & Αναπτ. A.E. Ελλάδα 27,80% 4 APE Fixed Assets Κτημ. Τουρ. & Αναπτ. A.E. Ελλάδα 27,80% 5 Τrieris Real Estate Ltd Βρετανικές Παρθένες Νήσοι 32,37% 6 APE Επενδυτικής Περιουσίας Α.Ε. Ελλάδα 28,92% 7 Όμικρον Κύκλος Ένα Συμμετοχική Α.Ε. Ελλάδα 28,10% 8 Exodus Α.Ε. Ελλάδα 49,90% 9 Piraeus - TANEO Capital Fund Α.Κ.Ε.Σ. Ελλάδα 50,01% 10 Τειρεσίας Α.Ε. Ελλάδα 23,53% 11 PJ Tech Catalyst Fund Ελλάδα 30,00% 12 Πύρριχος Α.Ε. Ελλάδα 50,77% 13 Πειραιώς Direct Services Α.Ε. Ελλάδα 49,90% 14 Γαία Επιχειρείν Α.Ε. Ελλάδα 26,00% 15 Όλγανος Α.Ε. Ελλάδα 32,27% 16 Exus Software Ltd Ηνωμένο Βασίλειο 49,90% 17 Marfin Investment Group Α.Ε. Συμμετοχών Ελλάδα 31,57% 18 Ιχθυοτροφεία Σελόντα ΑΕΓΕ Ελλάδα 32,92% 19 Νηρεύς Ιχθυοκαλλιέργιες Α.Ε. Ελλάδα 32,23% 20 Trastor A.E.E.A.Π. Ελλάδα 39,39% 21 Unisoft Α.Ε. Ελλάδα 23,07% 22 Α.Ε.Π. ΕΛΑΙΩΝΑ Α.Ε. Ελλάδα 50,00% Κέρδη/ (ζημίες) προ φόρων Σύνολο εσόδων Σύνολο Ενεργητικού Σύνολο Υποχρεώσεων 0 0 0 0 (0) 0 1 1 (0) 0 6 0 1 0 49 5 1 1 22 5 (2) - 171 8 (4) 0 115 140 (1) 6 12 10 1 - 6 0 0 15 9 8 2 - 13 1 (1) 0 5 18 1 16 5 3 1 26 9 5 (2) 0 9 10 (0) 4 1 1 (55) 1.037 2.258 1.910 (35) 161 249 273 (15) 197 392 243 4 9 118 35 (5) 7 7 36 (2) - 107 106 313 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 24. Άυλα στοιχεία ενεργητικού Όμιλος Υπεραξία Αξία κτήσης Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Υπόλοιπο που αναταξινομήθηκε στις διακοπείσες δραστηριότητες Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Απομείωση Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο που αναταξινομήθηκε στις διακοπείσες δραστηριότητες Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Απομείωση Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Υπόλοιπο που αναταξινομήθηκε στις διακοπείσες δραστηριότητες Έξοδο αποσβέσεων Διαθέσεις και διαγραφές Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Υπόλοιπο που αναταξινομήθηκε στις διακοπείσες δραστηριότητες Έξοδο αποσβέσεων Διαθέσεις και διαγραφές Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Αναπόσβεστη αξία 31 Δεκεμβρίου 2018 31 Δεκεμβρίου 2019 Τράπεζα Λογισμικό Λοιπά άυλα Σύνολο Υπεραξία Λογισμικό Λοιπά άυλα Σύνολο 41 0 0 0 (0) 0 1 42 (0) (5) 0 37 561 (5) 31 27 (14) (10) (1) 590 21 33 (8) 0 0 637 77 (27) 0 (0) (0) 0 (1) 49 0 (0) (0) 0 49 679 (32) 31 27 (15) (10) (1) 681 0 21 33 (8) (5) 0 723 5 5 (5) 0 544 31 27 (14) (10) 579 21 33 (7) 0 625 36 36 0 0 36 585 0 31 27 (14) (10) 0 620 0 21 33 (7) (5) 0 661 0 (318) (60) (379) - (305) (24) (329) 0 0 0 0 3 (48) 12 1 (351) (47) 4 (0) (394) 24 (2) 0 0 (38) (4) 0 (0) (42) 27 (50) 12 1 (389) 0 (51) 4 (0) (436) 0 0 (48) 12 0 (341) (46) 4 (383) (2) (26) (4) (30) 0 (50) 12 0 (367) 0 (50) 4 0 (413) 42 37 239 243 11 7 292 287 5 0 237 242 10 6 252 248 314 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Κατά τη διάρκεια του 2019 αναγνωρίστηκε ζημία απομείωσης ύψους € 5 εκατ. για την Πανελλήνια Τράπεζα Α.Ε.. Το σημαντικότερο ποσό της υπεραξίας του Ομίλου στις 31 Δεκεμβρίου 2019, είναι € 27 εκατ. και αφορά στον όμιλο των θυγατρικών της WH South Wind Hellas Ltd. Το υπόλοιπο ποσό των € 10 εκατομμυρίων κατανέμεται σε θυγατρικές που δεν φέρουν σημαντική υπεραξία σε ατομική βάση. 25 Ενσώματα πάγια στοιχεία Όμιλος Αξία κτήσης Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Υπόλοιπο που αναταξινομήθηκε στις διακοπείσες δραστηριότητες Απόκτηση θυγατρικών Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Απομείωση Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Αναταξινόμηση και προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 (προσαρμοσμένο) Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Απομείωση Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Υπόλοιπο που αναταξινομήθηκε στις διακοπείσες δραστηριότητες Έξοδο αποσβέσεων χρήσης Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Αναταξινόμηση και προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 (προσαρμοσμένο) Έξοδο αποσβέσεων χρήσης Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Αναπόσβεστη αξία 31 Δεκεμβρίου 2018 31 Δεκεμβρίου 2019 Γήπεδα και Κτίρια Εξοπλισμός και λοιπά ενσώματα πάγια Δικαίωμα χρήσης στοιχείων ενεργητικού 782 398 - 64 228 1.472 (5) 13 35 (22) (15) (8) 0 779 (32) 0 18 0 (7) (0) 1 378 - 0 0 32 (27) (0) 0 0 69 (22) 0 12 (0) (10) (12) 0 197 (58) 13 97 (50) (31) (21) 1 1.423 (58) (4) 171 0 0 109 721 10 (21) (13) (2) 0 695 374 20 1 (9) (0) (0) 386 171 15 0 (2) 0 0 184 69 19 (34) 0 (2) 0 52 197 4 1 (4) (6) 0 192 1.532 68 (54) (29) (9) 1 1.509 (111) (215) - - (105) (431) 3 (12) 3 0 (0) (116) 28 (34) 0 6 0 (215) - - 20 (7) 0 9 (0) (82) 51 (52) 3 15 0 (413) 39 4 (43) - 0 0 (77) (8) 3 5 (0) (78) (211) (32) 0 6 (1) (237) (43) (25) 0 1 (0) (67) 0 (82) (6) (0) 4 (0) (84) (413) (71) 3 16 (1) (465) 663 617 163 149 117 69 52 115 108 1.010 1.044 ΑκινητοποιήΒελτιώσεις σεις υπό Εκμισθωμένων εκτέλεση ακινήτων Σύνολο 315 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Αξία κτήσης Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Απομείωση Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Αναταξινόμηση και προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 (προσαρμοσμένο) Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Απομείωση Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Συσσωρευμένες αποσβέσεις Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Έξοδο αποσβέσεων χρήσης Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Αναταξινόμηση και προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 (προσαρμοσμένο) Έξοδο αποσβέσεων χρήσης Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Αναπόσβεστη αξία 31 Δεκεμβρίου 2018 31 Δεκεμβρίου 2019 Γήπεδα και Κτίρια Εξοπλισμός και λοιπά ενσώματα πάγια Δικαίωμα χρήσης στοιχείων ενεργητικού 637 34 (12) (15) (1) 287 17 0 (6) (0) - 59 27 (27) 0 0 204 12 (0) (9) (12) 1.187 90 (39) (30) (14) 643 298 - 59 194 1.195 (4) (4) 168 0 160 639 10 295 14 168 11 59 20 194 4 1.355 59 0 (7) (2) 641 1 (8) (0) 302 0 (2) 0 177 (34) 0 0 45 1 (4) (6) 189 (32) (22) (7) 1.353 (41) (7) (0) 0 (48) (164) (30) 0 5 (189) - - (84) (6) 0 9 (81) (289) (43) 0 14 (318) 2 4 (6) - 0 0 (46) (7) 0 0 (53) (185) (28) 0 6 (207) (6) (27) 0 1 (32) 0 (81) (6) (0) 4 (82) (318) (67) 0 11 (374) 595 589 110 95 144 59 45 113 107 877 979 ΑκινητοποιήΒελτιώσεις σεις υπό Εκμισθωμένων εκτέλεση ακινήτων Σύνολο Τα «Δικαιώματα χρήσης στοιχείων ενεργητικού» περιλαμβάνουν ποσό € 111 εκατ. για τον Όμιλο και € 140 εκατ. για την Τράπεζα που αναφέρεται σε Εκμισθωμένα γήπεδα και κτίρια. 316 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 26 Επενδύσεις σε ακίνητα Ιδιόκτητα επενδυτικά ακίνητα Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 Υπόλοιπο που αναταξινομήθηκε στις διακοπείσες δραστηριότητες Κέρδη / (ζημίες) από επιμέτρηση σε Εύλογες Αξίες (Σημείωση 9) Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Επενδύσεις σε ακίνητα από πωληθείσες εταιρείες Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Αναταξινόμηση και προσαρμογές λόγω εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2019 (προσαρμοσμένο) Κέρδη / (ζημίες) από επιμέτρηση σε Εύλογες Αξίες (Σημείωση 9) Προσθήκες Μεταφορές Διαθέσεις και διαγραφές Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 Όμιλος Τράπεζα Επενδυτικά ακίνητα Δικαίωμα χρήσης Ιδιόκτητα επενδυτικά ακίνητα Σύνολο 1.121 - 1.121 400 (1) - (1) - (31) 52 15 (22) (56) 1 1.079 - (31) 52 15 (22) (56) 1 1.079 (8) 19 24 (17) 418 (87) 992 87 87 1.079 418 (0) 31 25 (22) 3 1.029 (4) 83 (4) 31 25 (22) 3 1.112 (2) 21 15 (4) 447 Για πληροφορίες σχετικά με τα έσοδα από ενοίκια των επενδυτικών ακινήτων, ανατρέξτε στη Σημείωση 9. Τα άμεσα λειτουργικά έξοδα που αναγνωρίστηκαν στην κατάσταση αποτελεσμάτων τόσο για την χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 όσο και για την χρήση 2018 και προέρχονται από επενδύσεις σε ακίνητα τα οποία επέφεραν εισόδημα, ανήλθαν σε € 4 εκατ. και € 3 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα. Τα άμεσα λειτουργικά έξοδα για τον Όμιλο και την Τράπεζα που προέρχονται από επενδύσεις σε ακίνητα που δεν απέφεραν εισόδημα ήταν € 2 εκατ. τόσο για την χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 όσο και για την χρήση 2018. Οι μετρήσεις της εύλογης αξίας των επενδύσεων σε ακίνητα κατηγοριοποιούνται στο επίπεδο 3 της ιεραρχίας της εύλογης αξίας. Ανατρέξτε στη Σημείωση 3.1 για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο Όμιλος καθορίζει την εύλογη αξία των επενδυτικών ακινήτων του. 27 Διακρατούμενα προς πώληση στοιχεία ενεργητικού Χαρτοφυλάκιο δανείων Η Τράπεζα εκκίνησε το 2018 και το 2019 τη διαδικασία πώλησης επτά χαρτοφυλακίων δανείων, όπως περιγράφεται παρακάτω: Χαρτοφυλάκιο δανείων Chios Κατά τη διάρκεια του 2018, η Τράπεζα κατέληξε σε συμφωνία για την πώληση μη εξυπηρετούμενων και καταγγελμένων επιχειρηματικών δανείων, εξασφαλισμένων με ακίνητα, συνολικού ύψους πιστωτικών απαιτήσεων € 110 εκατ. Τα δάνεια 317 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 με λογιστική αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2018 ύψους € 39 εκατ. πληρούσαν τα κριτήρια για να ταξινομηθούν ως Διακρατούμενα προς πώληση, σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 5 και συμπεριλήφθηκαν στον λειτουργικό τομέα «NPEMU» της Σημείωσης 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Τον Αύγουστο του 2019, η Τράπεζα ολοκλήρωσε την πώληση του πρώτου μέρους του χαρτοφυλακίου (Χαρτοφυλάκιο Α), συνολικού ύψους πιστωτικών απαιτήσεων 93 εκατ.. Το αποτέλεσμα της εν λόγω πώλησης, λαμβάνοντας υπόψη τα κόστη της συναλλαγής, ήταν μη σημαντικό και περιλαμβάνεται στο κονδύλι «καθαρά λοιπά έσοδα/ (έξοδα)». Το δεύτερο τμήμα του χαρτοφυλακίου (Χαρτοφυλάκιο B), του οποίου η πώληση εκκρεμεί στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2020, έχει συνολικές πιστωτικές απαιτήσεις και λογιστική αξία ύψους € 19 εκατ. και € 12 εκατ. αντίστοιχα. Ο λειτουργικός τομέας που περιλαμβάνει το προαναφερθέν Χαρτοφυλάκιο Β είναι o «NPEMU», όπως παρουσιάζεται στη Σημείωση 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Χαρτοφυλάκιο δανείων Clover Κατά τη διάρκεια του 2018, η Τράπεζα κατέληξε σε συμφωνία για την πώληση μη εξυπηρετούμενων και καταγγελμένων επιχειρηματικών δανείων. Τα δάνεια αυτά είναι εξασφαλισμένα με κοινές μετοχές ιδιωτικών εταιρειών και ακίνητης περιουσίας, που αντιστοιχούν σε συνολικές πιστωτικές απαιτήσεις ύψους € 58 εκατ. Τα δάνεια είχαν λογιστική αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2018 ύψους € 12 εκατ., πληρούσαν τα κριτήρια για να ταξινομηθούν ως Διακρατούμενα προς πώληση σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 5 και συμπεριλήφθηκαν στον λειτουργικό τομέα «NPEMU» της Σημείωσης 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Εντός του Μαρτίου 2019, η Τράπεζα ολοκλήρωσε την πώληση του προαναφερθέντος χαρτοφυλακίου. Χαρτοφυλάκιο δανείων Nemo Κατά τη διάρκεια του 2018, η Τράπεζα κατέληξε σε συμφωνία για την πώληση μη εξυπηρετούμενων και καταγγελμένων επιχειρηματικών και ναυτιλιακών πιστωτικών ανοιγμάτων, με εμπράγματες εξασφαλίσεις πλοίων και ακινήτων. Τα δάνεια είχαν λογιστική αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2018 ύψους € 253 εκατ., πληρούσαν τα κριτήρια για να ταξινομηθούν ως Διακρατούμενα προς πώληση σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 5 και συμπεριλήφθηκαν στον λειτουργικό τομέα «NPEMU» και «Επιχειρηματική Τραπεζική» της Σημείωσης 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Τον Ιούλιο του 2019, η Τράπεζα ολοκλήρωσε την πώληση του προαναφερθέντος χαρτοφυλακίου, με συνολικό ύψος πιστωτικών απαιτήσεων € 535 εκατ. Χαρτοφυλάκιο δανείων Iris Κατά τη διάρκεια του 2019, η Τράπεζα σε συνεργασία με τις Πειραιώς Leasing Xρηματοδοτικές Mισθώσεις A.E. και Πειραιώς Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε., εκκίνησε τη διαδικασία για την πώληση δανειακού χαρτοφυλακίου αποτελούμενου κυρίως από μη εξυπηρετούμενα και καταγγελμένα δάνεια, εν μέρει εξασφαλισμένα με ακίνητα, συνολικού ύψους πιστωτικών απαιτήσεων € 1,8 δις. Τα δάνεια είχαν λογιστική αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 ύψους € 71 εκατ. και € 76 εκατ. για την Τράπεζα και τον Όμιλο αντίστοιχα, πληρούσαν τα κριτήρια για να ταξινομηθούν ως Διακρατούμενα προς πώληση σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 5 και συμπεριλήφθηκαν στον λειτουργικό τομέα «NPEMU» της Σημείωσης 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Χαρτοφυλάκιο δανείων Kalypso Κατά τη διάρκεια του 2019, η Τράπεζα εκκίνησε τη διαδικασία για την πώληση ενός μη εξυπηρετούμενου και 318 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 καταγγελμένου χαρτοφυλακίου επιχειρηματικών δανείων, εξασφαλισμένου με ακίνητα, συνολικού ύψους πιστωτικών απαιτήσεων € 69 εκατ.. Τα δάνεια είχαν λογιστική αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 ύψους € 41 εκατ., πληρούσαν τα κριτήρια για να ταξινομηθούν ως Διακρατούμενα προς πώληση σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 5 και συμπεριλήφθηκαν στον λειτουργικό τομέα «ΝPEMU» της Σημείωσης 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Χαρτοφυλάκιο δανείων Trinity Κατά τη διάρκεια του 2019, η Τράπεζα εκκίνησε τη διαδικασία για την πώληση ενός μη εξυπηρετούμενου και καταγγελμένου χαρτοφυλακίου επιχειρηματικών δανείων, εξασφαλισμένου με ακίνητα, συνολικού ύψους πιστωτικών απαιτήσεων € 760 εκατ.. Τα δάνεια με λογιστική αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 ύψους € 119 εκατ., πληρούν τα κριτήρια για να ταξινομηθούν ως Διακρατούμενα προς πώληση σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 5 και συμπεριλήφθηκαν στον λειτουργικό τομέα «ΝPEMU» της Σημείωσης 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Χαρτοφυλάκιο Violet Κατά τη διάρκεια του 2019, η Τράπεζα εκκίνησε τη διαδικασία για την πώληση ενός μη εξυπηρετούμενου επιχειρηματικού ανοίγματος, εξασφαλισμένου με κοινές μετοχές και ακίνητα, με συνολική έκθεση ύψους € 137 εκατ., καθώς και με μετοχές και χρεόγραφα. Το δάνειο με λογιστική αξία στις 31 Δεκεμβρίου 2019 ύψους € 16 εκατ. πληροί τα κριτήρια για να ταξινομηθεί ως Διακρατούμενο προς πώληση σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 5 και συμπεριλήφθηκε στον λειτουργικό τομέα «NPEMU» της Σημείωσης 5 «Ανάλυση κατά τομέα». Όμιλος Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Πάγια περιουσικά στοιχεία Επενδύσεις σε θυγατρικές Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 264 304 259 304 0 3 - - - - - 124 264 307 259 428 319 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 28 Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 1.375 1.316 893 799 (192) (217) (122) (126) 1.183 1.099 771 673 0 1 - - 41 41 41 42 30 30 27 27 (7) (11) - - 34 31 30 27 1.217 1.130 801 700 Προπληρωμένα εξόδα 42 48 40 48 Έσοδα εισπρακτέα 26 33 29 30 8 3 3 0 Απαιτήσεις από συναλλαγές πιστωτικών καρτών 82 150 82 150 Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων 821 1 818 23 821 - 818 0 446 404 434 401 1.426 1.478 1.409 1.446 (62) (57) (55) (51) 1.364 1.422 1.355 1.395 Απαιτήσεις από το Ελληνικό Δημόσιο 367 317 365 315 Απαιτήσεις από συναλλαγές πιστωτικών καρτών 120 98 120 98 50 102 46 84 - - 144 187 Ακίνητα ως στοιχεία κυκλοφορούντος ενεργητικού Συσσωρευμένες απομειώσεις ακινήτων ως στοιχείων κυκλοφορούντος ενεργητικού Καθαρή αξία ακινήτων ως στοιχείων κυκλοφορούντος ενεργητικού (A) Αποθέματα αυτοκινήτων Λοιπά αποθέματα Αποθέματα αυτοκινήτων και λοιπά αποθέματα Συσσωρευμένες απομειώσεις αποθεμάτων αυτοκινήτων και λοιπών αποθεμάτων Καθαρή αξία αποθεμάτων αυτοκινήτων και λοιπών αποθεμάτων (Β) Συνολική Καθαρή αξία Αποθεμάτων (Α) + (Β) Απαιτήσεις από φορολογικές αρχές και το Ελληνικό Κράτος Απαιτήσεις κατά τρίτων Λοιπά Μη χρηματοοικονομικές λοιπές απαιτήσεις Συσσωρευμένες απομειώσεις λοιπών απαιτήσεων Καθαρή αξία μη χρηματοοικονομικών λοιπών απαιτήσεων (Γ) Έσοδα εισπρακτέα Απαιτήσεις από θυγατρικές Απαιτήσεις κατά τρίτων Λοιπά Χρηματοοικονομικά μέσα 132 526 117 515 2 455 1 475 1.194 1.149 1.133 1.160 Συσσωρευμένες απομειώσεις χρηματοοικονομικών μέσων (254) (243) (171) (164) 940 906 962 997 3.521 3.458 3.118 3.092 Καθαρή αξία χρηματοοικονομικών μέσων (Δ) Λοιπά στοιχεία ενεργητικού (A) + (B) + (Γ) + (Δ) εκ των οποίων: Μέχρι ενός έτους Πάνω από ένα έτος 1.040 948 960 905 1.264 1.108 1.357 1.215 Η καθαρή αξία των ακινήτων ως στοιχείων κυκλοφορούντος ενεργητικού την 31 Δεκεμβρίου 2019 για τον Όμιλο και την Τράπεζα ποσού σε € 1.183 εκατ. και € 771 εκατ., αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 1.099 εκατ. και € 673 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα) περιλαμβάνει κυρίως ακίνητα που αποκτήθηκαν από τον Όμιλο και την Τράπεζα μέσω πλειστηριασμών. 320 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Οι συσσωρευμένες απομειώσεις ακινήτων ως στοιχείων κυκλοφορούντος ενεργητικού ποσού € 192 εκατ. και € 122 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 217 εκατ. και € 126 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα) οφείλονται στη διαφορά μεταξύ του κόστους κτήσης και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας τους. Λοιπά Μη – χρηματοοικονομικά μέσα Το «Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων» που περιλαμβάνεται στα λοιπά στοιχεία ενεργητικού σχετίζεται με τη συμμετοχή της Τράπεζας σε στοιχεία επενδύσεων και με την κάλυψη των καταθέσεων. Πιο συγκεκριμένα: Με το άρθρο 9 παρ. 1 του Ν. 4370/2016, το ανώτατο όριο κάλυψης του συνόλου των καταθέσεων κάθε καταθέτη σε πιστωτικό ίδρυμα, που καλύπτεται από το σύστημα εγγυήσεως καταθέσεων του Ταμείου Εγγυήσεως Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ), είναι € 100 χιλ. Λόγω της αύξησης του ποσού αυτού, αυξήθηκαν τα ποσά της εισφοράς που καταβάλλουν τα πιστωτικά ιδρύματα στο ΤΕΚΕ από το έτος 2008 και μετά. Στο άρθρο 25 παρ. 8, 9, 10 του Ν. 4370/2016 προβλέπεται ότι το Πρόσθετο Κεφάλαιο Κάλυψης Καταθέσεων (ΠΚΚΚ), αποτελεί ειδική ομάδα περιουσίας, η οποία προέκυψε από τις εισφορές των πιστωτικών ιδρυμάτων κατ' εφαρμογή της παρ.2 του άρθρου 6 του Ν. 3714/2008 (Α' 231). Το ενεργητικό του ΠΚΚΚ θεωρείται ότι αποτελεί ενεργητικό των συμμετεχόντων σε αυτό πιστωτικών ιδρυμάτων, κατά το λόγο συμμετοχής τους σε αυτό και αποτελεί μέρος των διαθεσίμων και αντικείμενο διαχείρισης από το ΤΕΚΕ προς επίτευξη των σκοπών του. Κάθε πιστωτικό ίδρυμα που συμμετέχει στο ΠΚΚΚ έχει μια ατομική μερίδα σε αυτό, που αντιστοιχεί στο ποσοστό συμμετοχής του στο ΠΚΚΚ. Με το άρθρο 13 του Ν.4370/2016, το ΤΕΚΕ εγγυάται απαιτήσεις από καλυπτόμενες επενδυτικές υπηρεσίες ποσού έως € 30 χιλ. ανά επενδυτή. Η καταβολή της πρώτης εισφοράς από τα συμμετέχοντα πιστωτικά ιδρύματα πραγματοποιήθηκε εντός του 2010. Οι εν λόγω εισφορές των πιστωτικών ιδρυμάτων για την εγγύηση των επενδύσεων περιέρχονται σε ειδική ομάδα περιουσίας, της οποίας τα επιμέρους στοιχεία ανήκουν εξ αδιαιρέτου, κατά το ποσοστό συμμετοχής εκάστου, στα συμμετέχοντα πιστωτικά ιδρύματα. Κάθε πιστωτικό ίδρυμα που συμμετέχει στο Σκέλος Κάλυψης Επενδύσεων (ΣΚΕ) έχει μία ατομική μερίδα σε αυτό. Οι ατομικές μερίδες αντιστοιχούν στο ποσοστό συμμετοχής του κάθε συμμετέχοντος στο ενεργητικό του ΣΚΕ πιστωτικού ιδρύματος, σύμφωνα με το άρθρο 30 του Ν. 4370/2016. Με το άρθρο 36 παρ. 1, 2, 3 του Ν.4370/2016 ορίζεται ότι τα διαθέσιμα του Σκέλους Εξυγίανσης («ΣΕ»), ως Ταμείου Εξυγίανσης για τα πιστωτικά ιδρύματα, προέρχονται από τακτικές εκ των προτέρων εισφορές, έκτακτες εκ των υστέρων εισφορές και εναλλακτικά μέσα χρηματοδότησης κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στα εσωτερικά άρθρα 98, 99 και 100 αντίστοιχα του άρθρου 2 του Ν. 4335/2015. Το ΣΕ με τις εισφορές αυτές αποπληρώνει τις υποχρεώσεις του από δάνεια για σκοπούς εξυγίανσης των πιστωτικών ιδρυμάτων. Οι εισφορές καθορίζονται κατ’ εφαρμογή των ισχυουσών διατάξεων. Επίσης σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 806/2014, η Τράπεζα ανήκει στην ευθύνη του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης (Single Resolution Fund-SRB), και συμμετέχει μέσω προκαθορισμένων τακτικών ετήσιων εισφορών καθορισμένων από το ενιαίο συμβούλιο εξυγίανσης (SRB). Το κονδύλι «Λοιπά» ποσού € 446 εκατ. και € 434 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 404 εκατ. και € 401 εκατ. αντίστοιχα) περιλαμβάνει κυρίως τα υπόλοιπα προσωρινών και μεταβατικών λογαριασμών λόγω διαφορών χρονισμού. 321 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Λοιπά Χρηματοοικονομικά Μέσα Το κονδύλι «Απαιτήσεις από το Ελληνικό Δημόσιο» ποσού € 367 εκατ. και € 365 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 317 εκατ. και € 315 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα) περιλαμβάνουν κυρίως ποσά στεγαστικών δανείων με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, που ζητούνται ή είναι επιλέξιμα να ζητηθούν από το Ελληνικό Δημόσιο. Το κονδύλι «Λοιπά» ποσού € 526 εκατ. και € 455 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 515 εκατ. και € 475 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα), αφορούν κυρίως σε εμπορικές απαιτήσεις και σε λοιπά στοιχεία ενεργητικού. Οι απαιτήσεις από συναλλαγές πιστωτικών καρτών κυρίως αφορούν σε συναλλαγές πιστωτικών και χρεωστικών καρτών που δεν έχουν ακόμη διακανονιστεί, καθώς και σε άληκτες δόσεις που δεν είναι ακόμα απαιτητές αλλά έχουν προεξοφληθεί στους εμπόρους. Όμιλος Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 24 1 219 244 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (1) 1 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 0 (1) 1 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 10 (10) 0 (17) 0 1 (16) (1) (0) (2) (3) 28 0 25 53 Μεταβολές των μοντέλων και στοιχείων που χρησιμοποιούνται για τους υπολογισμούς των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Αντιστροφή των προβλέψεων απομείωσης που δεν απαιτούνται πλέον (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για την περίοδο Διαγραφή ζημιών απομείωσης (18) - (6) (24) Λοιπές κινήσεις - - (0) (0) Την 31/12/2019 15 11 228 254 Όμιλος Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 31 1 225 257 Mεταφορά σε διακοπείσες (0) - (1) (1) Ζημιές απομείωσης για την περίοδο (7) 0 9 2 Διαγραφή ζημιών απομείωσης (0) - (18) (18) Λοιπές κινήσεις 0 - 3 3 Την 31/12/2018 24 1 218 243 322 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Κίνηση πρόβλεψης Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μεταβολές των μοντέλων και στοιχείων που χρησιμοποιούνται για τους υπολογισμούς των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών Αντιστροφή των προβλέψεων απομείωσης που δεν απαιτούνται πλέον (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για την περίοδο (κατάσταση αποτελεσμάτων) Διαγραφή ζημιών απομείωσης Την 31/12/2019 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο 24 0 140 164 (17) - - (17) (1) (0) (1) (2) 22 0 22 44 (18) - - (18) 8 2 161 171 Τράπεζα Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 31 - 153 184 Ζημιές απομείωσης για νέα χρηματοοικονομικά στοιχεία δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) 4 0 - 4 (11) - (6) (18) Αντιστροφή των προβλέψεων απομείωσης που δεν απαιτούνται πλέον (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες απομείωσης για την περίοδο (κατάσταση αποτελεσμάτων) - - 8 8 Διαγραφή ζημιών απομείωσης (0) - (15) (15) Την 31/12/2018 24 0 140 164 Ανάλυση ενηλικίωσης επιλεγμένων χρηματοοικονομικών μέσων, που περιλαμβάνονται στα λοιπά στοιχεία ενεργητικού, ανά γραμμή προϊόντος Όμιλος 31/12/2019 Μέρες καθυστέρησης - προ προβλέψεων Χωρίς 1-30 καθυστέ ημέρες ρηση 31-90 ημέρες 91-180 ημέρες 181-365 ημέρες 365+ ημέρες Καταγγε Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο λμένα Απαιτήσεις από το Ελληνικό Κράτος Απαιτήσεις από συναλλαγές πιστωτικών καρτών 0 275 27 - - 65 - 367 275 27 65 367 120 - - - - - - 120 120 - - 120 Απαιτήσεις κατά τρίτων 179 88 14 7 8 412 0 707 251 62 394 707 Σύνολο 299 363 41 7 8 476 0 1.194 646 89 459 1.194 Όμιλος 31/12/2018 Απαιτήσεις από το Ελληνικό Κράτος Απαιτήσεις από συναλλαγές πιστωτικών καρτών Απαιτήσεις κατά τρίτων Σύνολο Μέρες καθυστέρησης - προ προβλέψεων Χωρίς 1-30 καθυστέ ημέρες ρηση 31-90 ημέρες 91-180 ημέρες 181-365 ημέρες 365+ ημέρες Καταγγε Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο λμένα 18 303 - - - 14 - 335 321 - 14 335 - 98 0 0 0 5 - 103 98 5 - 103 115 163 10 8 16 399 - 711 294 27 390 711 132 563 10 8 16 418 0 1.149 712 32 404 1.149 323 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2019 Μέρες καθυστέρησης - προ προβλέψεων Χωρίς καθυστέ ρηση 1-30 ημέρες 31-90 ημέρες 91-180 181-365 ημέρες ημέρες 365+ Καταγγε ημέρες λμένα Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο Απαιτήσεις από το Ελληνικό Κράτος Απαιτήσεις από συναλλαγές πιστωτικών καρτών - 274 27 - - 65 - 365 274 27 65 365 120 - - - - - - 120 120 - - 120 Απαιτήσεις από θυγατρικές 134 2 - - - 8 - 144 136 - 8 144 Απαιτήσεις κατά τρίτων 140 49 10 1 0 305 - 504 186 10 308 504 Σύνολο 393 324 37 1 0 378 - 1.133 716 37 381 1.133 Τράπεζα 31/12/2018 Απαιτήσεις από το Ελληνικό Κράτος Απαιτήσεις από συναλλαγές πιστωτικών καρτών Απαιτήσεις από θυγατρικές Μέρες καθυστέρησης - προ προβλέψεων Χωρίς 1-30 καθυστέ ημέρες ρηση 31-90 ημέρες 91-180 ημέρες 181-365 ημέρες 365+ ημέρες Καταγγε Σύνολο Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 Σύνολο λμένα - 301 - - - 14 - 315 301 - 14 315 - 98 - - - - - 98 98 - - 98 - 179 - - - 8 - 187 179 - 8 187 Απαιτήσεις κατά τρίτων 108 147 3 1 1 299 - 560 254 3 302 560 Σύνολο 108 724 3 1 1 322 - 1.160 832 3 324 1.160 29 Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Ποσά οφειλόμενα στην EΚΤ και σε Κεντρικές Τράπεζες 355 3.200 355 3.200 Διατραπεζικές καταθέσεις 365 142 365 292 Τίτλοι που πωλούνται σε Π.Ι. βάσει συμφωνιών επαναγοράς 2.394 2.050 2.394 2.219 Λοιπά 182 3.296 157 5.548 163 3.277 150 5.862 2.801 495 4.406 1.142 2.787 491 4.724 1.138 εκ των οποίων: Μέχρι ενός έτους Πάνω από ένα έτος Τα ποσά οφειλόμενα στην EΚΤ και σε κεντρικές τράπεζες αφορούν πράξεις αναχρηματοδότησης έναντι ενεχύρων από το Ευρωσύστημα και η μείωση οφείλεται στην απομόχλευση του δανειακού χαρτοφυλακίου, την αύξηση των καταθέσεων πελατείας και την έκδοση του Ομολόγου Tier 2 τον Ιούνιο 2019. 324 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 30 Υποχρεώσεις προς πελάτες Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 8.178 8.019 8.371 8.130 4.568 3.665 4.636 3.761 Επιχειρήσεις Τρεχούμενοι λογαριασμοί και καταθέσεις όψεως Καταθέσεις προθεσμίας Δεσμευμένες καταθέσεις, καταθέσεις για εγγύηση και λοιπές καταθέσεις Σύνολο (Α) Ιδιώτες Τρεχούμενοι λογαριασμοί και καταθέσεις όψεως Ταμιευτήριο Καταθέσεις προθεσμίας Δεσμευμένες καταθέσεις, καταθέσεις για εγγύηση και λοιπές καταθέσεις Σύνολο (Β) Eπιταγές και εμβάσματα (Γ) Σύνολο Υποχρεώσεων προς πελάτες (Α)+(Β)+(Γ) 237 245 238 245 12.983 11.928 13.245 12.136 4.169 16.660 13.467 3.618 15.323 13.737 4.152 16.656 13.447 3.604 15.320 13.727 30 32 30 32 34.325 32.711 34.285 32.683 42 100 42 100 47.351 44.739 47.572 44.919 47.289 62 44.666 73 47.511 62 44.846 73 εκ των οποίων: Μέχρι ενός έτους Πάνω από ένα έτος Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, οι υποχρεώσεις προς πελάτες (εξαιρουμένων των επιταγών και των εμβασμάτων) που αφορούν καταθέσεις κυμαινόμενου επιτοκίου ήταν € 29,1 δις και € 29,3 δις για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 27,1 δις και € 27,3 δις για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα), ενώ στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 οι υποχρεώσεις προς πελάτες που αφορούν καταθέσεις σταθερού επιτοκίου για τον Όμιλο και την Τράπεζα ήταν € 18,2 δις και € 17,5 δις. 31 Υποχρεώσεις από πιστωτικούς τίτλους Όμιλος Σταθμισμένο επιτόκιο (%) Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου 3m Euribor + 63μβ επιτοκίου Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου 3m Euribor + 250μβ Σειρά 4 10 58 10 58 471 471 471 471 Σύνολο πιστωτικών τίτλων σε κυκλοφορία 481 528 481 528 325 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Οι οικονομικοί όροι των πιστωτικών τίτλων από τιτλοποιήσεις δανείων και καλυμμένα ομόλογα του Ομίλου και της Τράπεζας που έχουν διατεθεί σε τρίτους την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 είναι οι ακόλουθοι: Εκδότης Περιγραφή Σταθμισμένο Ονομαστική Επιτόκιο επί αξία ΕναπομείΤύπος συνολικής ΟνομαδιακρατούΗμερομηνία Ημερομηνία νασα ΑποπληΥποκείμενων Νόμισμα εναπομείνασας στική μενων Έκδοσης Λήξεως Ονομαστική ρωμές Δανείων ονομαστικής αξίας/ αξία τίτλων από Αξία Συχνότητα πληρωμής την κουπονιών Τράπεζα Ονομαστική αξία Σταθμισμένο διακρατού- Λογιστική Επιτόκιο σε μενων Αξία τρίτα μέρη τίτλων από τρίτα μέρη 31/12/2019 Τιτλοποιημένα Δάνεια Estia 1 Mortgage Finance PLC Estia 2 Mortgage Finance PLC Kion Mortgage Finance PLC Τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επιτικίου (Class A,B,C) Τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επιτικίου (Class A,B,C) Τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επιτικίου (Class A,B,C) Στεγαστικά δάνεια 7-Ιουν-05 27-Απρ-40 EUR - 750 0 750 0 0 0 - Στεγαστικά δάνεια 24-Ιουλ-07 27-Αυγ-54 EUR - 1.250 0 1.250 0 0 0 - Στεγαστικά δάνεια 7-Δεκ-06 15-Ιουλ-51 EUR 3m Euribor + 48 μβ/ Τρίμηνο 600 25 575 15 10 10 3m Euribor + 63 μβ Στεγαστικά δάνεια 31-Οκτ-17 31-Οκτ-22 EUR 3m Euribor + 250 μβ/ Τρίμηνο 500 500 0 30 470 471 3m Euribor + 250 μβ Καλυμμένα Ομόλογα Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 4 326 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Εκδότης Περιγραφή Σταθμισμένο Ονομαστική Επιτόκιο επί αξία ΕναπομείΤύπος συνολικής ΟνομαδιακρατούΗμερομηνία Ημερομηνία νασα ΑποπληΥποκείμενων Νόμισμα εναπομείνασας στική μενων Έκδοσης Λήξεως Ονομαστική ρωμές Δανείων ονομαστικής αξίας/ αξία τίτλων από Αξία Συχνότητα πληρωμής την κουπονιών Τράπεζα Ονομαστική αξία Σταθμισμένο διακρατού- Λογιστική Επιτόκιο σε μενων Αξία τρίτα μέρη τίτλων από τρίτα μέρη 31/12/2018 Τιτλοποιημένα Δάνεια Estia 1 Mortgage Finance PLC Estia 2 Mortgage Finance PLC Kion Mortgage Finance PLC Τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επιτικίου (Class A,B,C) Τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επιτικίου (Class A,B,C) Τιτλοποίηση στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επιτικίου (Class A,B,C) Στεγαστικά δάνεια 7-Ιουν-05 27-Απρ-40 EUR 3m Euribor + 48 μβ/ Τρίμηνο 750 91 659 81 10 10 3m Euribor + 68 μβ Στεγαστικά δάνεια 24-Ιουλ-07 27-Αυγ-54 EUR 3m Euribor + 42 μβ/ Τρίμηνο 1.250 563 687 529 34 34 3m Euribor + 77 μβ Στεγαστικά δάνεια 7-Δεκ-06 15-Ιουλ-51 EUR 3m Euribor + 41 μβ/ Τρίμηνο 600 39 561 26 13 13 3m Euribor + 56 μβ Στεγαστικά δάνεια 31-Οκτ-17 31-Οκτ-22 EUR 3m Euribor + 250 μβ/ Τρίμηνο 500 500 0 30 470 471 3m Euribor + 250 μβ Καλυμμένα Ομόλογα Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 4 Οι κυριότερες συναλλαγές των υποχρεώσεων από πιστωτικούς τίτλους από την 1 Ιανουαρίου έως και την 31 Δεκεμβρίου 2019 είναι οι ακόλουθες: Στις 26 Σεπτεμβρίου 2019, η Estia 1 Mortgage Finance PLC ανακοίνωσε την πρόθεση πρόωρης αποπληρωμής των Classes A,B και C, κατά το ποσό της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας των τίτλων, προσαυξημένης με τους δεδουλευμένους τόκους. Η πρόωρη αποπληρωμή ολοκληρώθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2019. Στις 3 Οκτωβρίου 2019, η Estia 2 Mortgage Finance PLC ανακοίνωσε την πρόθεση πρόωρης αποπληρωμής των Classes A,B και C, κατά το ποσό της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας των τίτλων, προσαυξημένης με τους δεδουλευμένους τόκους. Η πρόωρη αποπληρωμή ολοκληρώθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 327 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Οι κυριότερες συναλλαγές των υποχρεώσεων από πιστωτικούς τίτλους μετά την 31 Δεκεμβρίου 2019 είναι οι ακόλουθες: Στις 11 Μαρτίου 2020, η Kion Mortgage Finance PLC ανακοίνωσε την πρόθεση πρόωρης αποπληρωμής των Classes A,B, και C, κατά το ποσό της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας των τίτλων, προσαυξημένης με τους δεδουλευμένους τόκους, στην ημερομηνία πληρωμής τοκομεριδίου της 15ης Απριλίου 2020. Οι οικονομικοί όροι των πιστωτικών τίτλων από τιτλοποιήσεις δανείων και καλυμμένα ομόλογα του Ομίλου που ιδιοκατέχονται από την Τράπεζα την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 είναι οι ακόλουθοι: Εκδότης Περιγραφή Τύπος Υποκείμενων Δανείων Ημερομηνία Ημερομηνία Νόμισμα Έκδοσης Λήξεως Σταθμισμένο Επιτόκιο/ Συχνότητα πληρωμής κουπονιών Ονομαστική Αξία Εναπομείνασα Αποπληρωμές Ονομαστική Αξία Ακυρώσεις 31/12/2019 Τιτλοποιημένα Δάνεια Axia 1 Finance PLC Axia 3 Finance PLC Praxis 1 Finance PLC Praxis 2 Finance PLC Τιτλοποίηση επιχειρηματικών δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου (Class A,B) Τιτλοποίηση επιχειρηματικών δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου (Class A,B) Τιτλοποίηση καταναλωτικών δανείων σταθερού (Class A) και κυμαινόμενου (Class B) επιτοκίου Τιτλοποίηση καταναλωτικών δανείων σταθερού (Class A) και κυμαινόμενου (Class B) επιτοκίου Επιχειρηματικά 21-Νοε-08 δάνεια 25-Απρ-35 EUR 3m Euribor + 52μβ / Τρίμηνο 1.750 250 0 1.500 Επιχειρηματικά 17-Αυγ-09 δάνεια 26-Αυγ-24 EUR - 2.352 0 0 2.352 28-Ιουν-35 EUR 3m Euribor / Τρίμηνο 725 190 535 0 27-Δεκ-23 EUR 1.69% / Μηνιαίο 558 370 0 188 Καταναλωτικά, προσωπικά και 30-Απρ-09 λοιπά δάνεια Καταναλωτικά, προσωπικά και 14-Αυγ-09 λοιπά δάνεια Καλυμμένα Ομόλογα Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 3 Στεγαστικά δάνεια 16-Φεβ-17 16-Νοε-21 EUR 1m Euribor + 150 μβ/ Μηνιαίο 1.000 500 0 500 Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 5 Στεγαστικά δάνεια 20-Νοε-17 20-Νοε-20 EUR 3m Euribor + 150μβ / Τρίμηνο 1.000 1.000 0 0 Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 6 Στεγαστικά δάνεια 31-Ιαν-18 29-Ιαν-21 EUR 3m Euribor + 150μβ / Τρίμηνο 1.000 1.000 0 0 Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 7 Στεγαστικά δάνεια 11-Μαϊ-18 11-Φεβ-22 EUR 3m Euribor + 150μβ / Τρίμηνο 1.000 1.000 0 0 328 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Εκδότης Περιγραφή Τύπος Υποκείμενων Δανείων Ημερομηνία Ημερομηνία Νόμισμα Έκδοσης Λήξεως Σταθμισμένο Επιτόκιο/ Συχνότητα πληρωμής κουπονιών Ονομαστική Αξία Εναπομείνασα Αποπληρωμές Ονομαστική Αξία Ακυρώσεις 31/12/2018 Τιτλοποιημένα Δάνεια Axia 1 Finance PLC Axia 3 Finance PLC Praxis 1 Finance PLC Praxis 2 Finance PLC Τιτλοποίηση επιχειρηματικών δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου (Class A,B) Τιτλοποίηση επιχειρηματικών δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου (Class A,B) Τιτλοποίηση καταναλωτικών δανείων σταθερού (Class A) και κυμαινόμενου (Class B) επιτοκίου Τιτλοποίηση καταναλωτικών δανείων σταθερού (Class A) και κυμαινόμενου (Class B) επιτοκίου Επιχειρηματικά 21-Νοε-08 δάνεια 25-Απρ-35 EUR 3m Euribor + 52μβ / Τρίμηνο 1.750 250 0 1.500 Επιχειρηματικά 17-Αυγ-09 δάνεια 26-Αυγ-24 EUR 3m Euribor + 79μβ / Τρίμηνο 2.352 235 0 2.117 28-Ιουν-35 EUR 3m Euribor / Τρίμηνο 725 217 508 0 27-Δεκ-23 EUR 1.66% / Μηνιαίο 558 370 0 188 Καταναλωτικά, προσωπικά και 30-Απρ-09 λοιπά δάνεια Καταναλωτικά, προσωπικά και 14-Αυγ-09 λοιπά δάνεια Καλυμμένα Ομόλογα Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 3 Στεγαστικά δάνεια 16-Φεβ-17 18-Νοε-19 EUR 1m Euribor + 150μβ/ Μηνιαίο 1.000 1.000 0 0 Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 5 Στεγαστικά δάνεια 20-Νοε-17 20-Μαϊ-19 EUR 3m Euribor + 150μβ / Τρίμηνο 1.000 1.000 0 0 Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 6 Στεγαστικά δάνεια 31-Ιαν-18 31-Ιουλ-19 EUR 3m Euribor + 150μβ / Τρίμηνο 1.000 1.000 0 0 Τράπεζα Πειραιώς Καλυμμένες ομολογίες κυμαινόμενου επιτοκίου - Σειρά 7 Στεγαστικά δάνεια 11-Μαϊ-18 11-Φεβ-20 EUR 3m Euribor + 150μβ / Τρίμηνο 1.000 1.000 0 0 329 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Στις 13 Μαΐου 2019, ο Όμιλος και η Τράπεζα προέβησαν σε τροποποιήσεις στους όρους της 5ης σειράς καλυμμένων ομολογιών (αρχικής λήξης Μαΐου 2019) και της 6ης σειράς καλυμμένων ομολογιών (αρχικής λήξης Ιουλίου 2019) αναφορικά με την επέκταση της διάρκειάς τους κατά 18 επιπλέον μήνες, τροποποιώντας τις αντίστοιχες ημερομηνίες λήξης σε Νοέμβριο 2020 και Ιανουάριο 2021, αντίστοιχα. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2019, ο Όμιλος και η Τράπεζα προέβησαν σε μερική ακύρωση της ονομαστικής αξίας της 3ης Σειράς Καλυμμένων Ομολογιών (λήξης Νοεμβρίου 2019) κατά € 500 εκατ. Στις 7 Οκτωβρίου 2019, ο Όμιλος και η Τράπεζα προέβησαν σε τροποποιήσεις στους όρους της 3ης Σειράς Καλυμμένων Ομολογιών (αρχικής λήξης Νοεμβρίου 2019) και της 7ης Σειράς Καλυμμένων Ομολογιών (αρχικής λήξης Φεβρουαρίου 2020), αναφορικά με την επέκταση της διάρκειάς τους κατά επιπλέον 24 μήνες, τροποποιώντας τις αντίστοιχες ημερομηνίες λήξης, σε Νοέμβριο 2021 και Φεβρουάριο 2022, αντίστοιχα. Στις 17 Δεκεμβρίου 2019, η Axia Finance PLC, ανακοίνωσε την πρόθεση πρόωρης πλήρους αποπληρωμής των Classes A και Β, κατά το ποσό της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας των τίτλων. Η πρόωρη αποπληρωμή ολοκληρώθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2019. Τα δάνεια από τιτλοποίηση στεγαστικών, επιχειρηματικών και καταναλωτικών δανείων του Ομίλου και της Τράπεζας που περιλαμβάνονται στο κονδύλι «Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών» την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 παρουσιάζονται παρακάτω: Όμιλος Τιτλοποιημένα δάνεια Στεγαστικά δάνεια Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 25 692 25 692 Καταναλωτικά, προσωπικά και λοιπά δάνεια 597 622 597 622 Επιχειρηματικά δάνεια και Δημόσιος τομέας 253 522 253 522 Σύνολο τιτλοποιημένων δανείων 875 1.835 875 1.835 Τα δάνεια που έχουν χρησιμοποιηθεί ως κάλυμμα στα ανωτέρω προγράμματα καλυμμένων ομολόγων του Ομίλου και της Τράπεζας και περιλαμβάνονται στο κονδύλι «Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών» την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018 παρουσιάζονται παρακάτω: Όμιλος Δάνεια- καλύμματα στο πρόγραμμα καλυμμένων ομολόγων Στεγαστικά δάνεια Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 5.222 5.907 5.222 5.907 Oι τίτλοι Κύριου Χρέους χωρίς εξασφάλιση εκδίδονται μέσω του προγράμματος ΕΜΤΝ («EMTN Programme») είτε απευθείας από την Τράπεζα είτε μέσω της θυγατρικής του Ομίλου Piraeus Group Finance PLC και φέρουν την εγγύηση της Τράπεζας. Η Τράπεζα δεν προέβη σε καμία έκδοση ομολόγου Κύριου Χρέους μέσω του προγράμματος EMTN εντός της χρήσης 2019. 330 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 32 Λοιπές δανειακές υποχρεώσεις Στις 26 Ιουνίου 2019, η Piraeus Group Finance PLC εξέδωσε το Ομόλογο Tier 2, ονομαστικής αξίας € 400 εκατ., λήξης Ιουνίου 2029. Ο παραπάνω τίτλος εκδόθηκε με την εγγύηση της Τράπεζας στο πλαίσιο του Προγράμματος ΕΜΤΝ και το επιτόκιο έχει καθοριστεί σε 9,75% για τα πρώτα 5 έτη πληρωτέο σε ετήσια βάση. Εφόσον το Ομόλογο Tier 2 δεν εξαγοραστεί από τον εκδότη κατά την ημερομηνία εξαγοράς, το νέο επιτόκιο καθορίζεται βάσει του ισχύοντος 5ετούς επιτοκίου mid swap πλέον 9,952%. Το Ομόλογο Tier 2, είναι εξαγοράσιμο ολικώς από τον Εκδότη στην ονομαστική του αξία, στις 26 Ιουνίου 2024, με προϋπόθεση την έγκριση της αρμόδιας Εποπτικής Αρχής. Στις 31 Οκτωβρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς υποκατέστησε την Piraeus Group Finance PLC ως εκδότη του Ομολόγου Tier 2. Ο Όμιλος και η Τράπεζα δεν προέβησαν σε καμία επαναγορά του Ομολόγου Tier 2 εντός της χρήσης 2019. Στις 19 Φεβρουαρίου 2020, η Τράπεζα Πειραιώς εξέδωσε Ομόλογο σταθερού επιτοκίου Tier 2, ονομαστικής αξίας € 500 εκατ., λήξης Φεβρουαρίου 2030, με επιτόκιο 5.5% για τα πρώτα 5 έτη πληρωτέο σε ετήσια βάση και εφόσον το Ομόλογο Tier 2 δεν εξαγοραστεί από τον εκδότη κατά την ημερομηνία εξαγοράς, το νέο επιτόκιο καθορίζεται βάσει του ισχύοντος 5ετούς επιτοκίου mid swap πλέον 5.774%. Το Ομόλογο Tier 2, είναι εξαγοράσιμο ολικώς από τον Εκδότη στην ονομαστική του αξία, στις 19 Φεβρουαρίου 2025, με προϋπόθεση την έγκριση της αρμόδιας Εποπτικής Αρχής. 33 Λοιπές υποχρεώσεις Όμιλος Προεισπραγμένα έσοδα Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 29 35 27 32 Έξοδα πληρωτέα 123 104 114 98 Χρηματοδοτικές μισθώσεις 139 40 146 1 Υποχρεώσεις από συναλλαγές μέσω ΔΙΑΣ 264 326 263 325 Παρακρατηθέντες φόροι και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης 50 115 56 97 45 110 49 89 129 222 1.071 81 146 885 129 105 939 81 62 736 833 238 739 146 663 276 629 107 Πιστωτές και προμηθευτές Εισπράξεις από τρίτους προς απόδοση Λοιπές υποχρεώσεις εκ των οποίων: Τρέχουσες Μη τρέχουσες 331 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Η υποχρέωση χρηματοδοτικής μίσθωσης αναλύεται ως εξής: Όμιλος Ακαθάριστες υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις 31/12/2019 Τράπεζα 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Όχι περισσότερο από 1 έτος 31 8 27 1 Από 1 έτος έως 5 έτη 88 31 82 - Περισσότερο από 5 έτη 49 24 53 - Μεικτές υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις 168 63 162 1 Χρηματοοικονομικά έξοδα (29) (22) (15) - Καθαρές υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις 139 40 146 1 Όχι περισσότερο από 1 έτος 27 8 23 1 Από 1 έτος έως 5 έτη 68 43 21 12 73 50 - εκ των οποίων: Περισσότερο από 5 έτη 34 Προβλέψεις Η μεταβολή των προβλέψεων για τον Όμιλο και την Τράπεζα έχει ως εξής: Όμιλος Επίδικες απαιτήσεις Τράπεζα Πρόβλεψη Πιστωτικών Λοιπά Δεσμεύσεων εκτός Ισολογισμού Σύνολο Επίδικες απαιτήσεις 206 26 Πρόβλεψη Πιστωτικών Λοιπά Δεσμεύσεων εκτός Ισολογισμού Σύνολο Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου 2018 32 21 Μεταφορά σε διακοπείσες δραστηριότητες (2) (1) (0) (3) - - - - 5 2 (21) (13) 3 2 (22) (16) (0) (14) - (14) (0) (16) - (16) (0) (0) (1) (2) (1) - 0 (1) - (6) - (6) - (67) - (67) Προβλέψεις / (Έσοδα) Προβλέψεις που χρησιμοποιήθηκαν Λοιπές κινήσεις Μεταφορά Πρόβλεψης των Δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2018 Προβλέψεις / (Έσοδα) Προβλέψεις που χρησιμοποιήθηκαν Λοιπές κινήσεις Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου 2019 154 80 153 259 35 2 131 168 28 0 132 160 1 29 (12) 18 0 27 (12) 15 (1) (9) - (10) - (7) - (7) (3) (1) 0 (3) (3) - (0) (3) 32 21 119 173 26 19 120 165 Ο Όμιλος σχηματίζει προβλέψεις για επίδικες υποθέσεις όταν πιστεύει ότι είναι πιθανό να επέλθει ζημιά, η οποία εύλογα μπορεί να εκτιμηθεί. Οι προβλέψεις αυτές ενδέχεται να μεταβληθούν από περίοδο σε περίοδο σε περίπτωση που υπάρξουν νέα δεδομένα. Σε περιπτώσεις που δεν έχει σχηματιστεί σχετική πρόβλεψη, η Διοίκηση δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει 332 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 εύλογα τις πιθανές ζημιές, είτε επειδή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει χρόνια, είτε οι υποθέσεις βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο, είτε υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με το πιθανό τελικό αποτέλεσμα ή ζητημάτων που πρέπει να επιλυθούν. Η Διοίκηση συμβουλευόμενη τους Νομικούς της συμβούλους κατέληξε ότι το ποσό των αναγνωρισμένων προβλέψεων για επίδικες υποθέσεις είναι επαρκές. Οι προβλέψεις επί πιστωτικών δεσμεύσεων σε εκτός ισολογισμού στοιχεία εκτιμώνται βασιζόμενες στην ίδια μεθοδολογία που εφαρμόζεται για τα «Δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες στο αποσβεσμένο κόστος. Σχετική αναφορά γίνεται στην Σημείωση 4.3.1. 35 Tρέχουσες φορολογικές απαιτήσεις Η καθαρή αξία των τρεχουσών φορολογικών απαιτήσεων με ημερομηνία 31 Δεκεμβρίου 2019 για τον Όμιλο και την Τράπεζα ανέρχονται σε € 206 εκατ. και € 202 εκατ. αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 221 εκατ. και € 218 εκατ. για τον ‘Ομιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα). Το ποσό περιλαμβάνει κυρίως: α) Απαιτήσεις από παρακρατούμενους φόρους επί τόκων ομολόγων και εντόκων γραμματίων ύψους € 89 εκατ., οι οποίες ανάγονται στα οικονομικά έτη 2009, 2011, 2012 και 2013 (φορολογικό έτος 2008, 2010, 2011 και 2012). Με τις διατάξεις του Ν.4605 (άρθρο 93, παρ. 1 & 2) που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 52 την 1 Απριλίου 2019, εισήχθη στη νομοθεσία περί Φορολογίας Νομικών Προσώπων, τροποποίηση η οποία αποσαφηνίζει θέματα σχετικά με τις ανωτέρω απαιτήσεις από παρακρατούμενους φόρους, οι οποίοι για την Τράπεζα αναλύονται ως εξής: φόροι ύψους € 26 εκατ. οι οποίοι, παρακρατήθηκαν σύμφωνα με την παράγραφο 8 του άρθρου 12 του Ν. 2238/1994, για το οικονομικό έτος 2013 (φορολογικό έτος 2012) συμψηφίζονται κατά προτεραιότητα όταν προκύψει φόρος εισοδήματος και κατά το μέρος που ο φόρος αυτός επαρκεί για το σκοπό του ως άνω συμψηφισμού, ενώ ένα ποσό € 14 εκατ. παρακρατήθηκε στην ίδια βάση, για το οικονομικό έτος 2010 (φορολογικό έτος 2009), οι οποίοι διεκδικούνται από το Ελληνικό Δημόσιο, παρακρατούμενοι φόροι ύψους € 49 εκατ. οι οποίοι εμπίπτουν στο ρυθμιστικό πεδίο της παραγράφου 6 του άρθρου 3 του Ν. 4046/2012 και δεν συμψηφίστηκαν εντός των πέντε (5) ετών, συμψηφίζονται σε ισόποσες δόσεις εντός δέκα (10) ετών με οποιαδήποτε φύσεως φορολογικές υποχρεώσεις της Τράπεζας, αρχής γενομένης από 1 Ιανουαρίου 2020. β) Απαιτήσεις από παρακρατούμενους φόρους τόκων Εντόκων Γραμματίων Ελληνικού Δημοσίου ύψους € 60 εκατ., οι οποίοι παρακρατήθηκαν μετά την 1 Ιανουαρίου 2013, συμψηφίζονται με φόρο εισοδήματος εντός των επόμενων πέντε χρήσεων από το έτος της απαίτησης. Μετά το πέρας της πενταετίας το μη συμψηφισθέν ποσό συμψηφίζεται με τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις. γ) Παρακρατούμενοι φόροι ύψους € 42 εκατ., που παρακρατήθηκαν στις χρήσεις 2017, 2018 και 2019, επί εταιρικών ομολόγων, οι οποίοι είναι απαιτητοί από το Ελληνικό Δημόσιο. δ) Λοιπές φορολογικές απαιτήσεις του Ομίλου και της Τράπεζας ύψους € 15 εκατ. και € 11 εκατ. αντίστοιχα. 333 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 36 Αναβαλλόμενοι Φόροι Οι αναβαλλόμενοι φόροι υπολογίζονται για τον Όμιλο και την Τράπεζα με βάση τη μέθοδο της πλήρους υποχρέωσης (liability method) για όλες τις προσωρινές διαφορές. Οι ονομαστικοί φορολογικοί συντελεστές των θυγατρικών εταιρειών του Ομίλου διαφοροποιούνται από τον ονομαστικό φορολογικό συντελεστή της Τράπεζας (Σημείωση 13). Οι αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις και αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναλύονται ως εξής: Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Συντάξεις και λοιπές παροχές μετά την συνταξιοδότηση Λοιπές προβλέψεις Προσαρμογές Αποτίμησης επενδύσεων σε ακίνητα Αποσβέσεις ενσώματων παγίων Αποσβέσεις Άυλων στοιχείων ενεργητικού Αναγνώριση φορολογικών ζημιών Επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες Λοιπά αναβαλλόμενα φορολογικά στοιχεία (0) (1) 31 2 (0) (0) 0 (0) (0) 30 2 (0) (0) 1 - - Σύνολο 32 32 0 0 Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 35 5.321 54 4.771 35 5.303 53 4.748 0 (95) 3 (1) (41) (17) 1 1.215 2 54 4 (33) 12 (4) 1 (5) 446 1.271 120 11 (95) 3 (6) (52) (17) 1.215 1 52 (32) 12 (6) (11) (5) 444 1.271 119 9 Σύνολο 6.478 6.647 6.439 6.600 Καθαρή αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση 6.446 6.615 6.439 6.600 Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Συντάξεις και λοιπές παροχές μετά την συνταξιοδότηση Δάνεια & Απαιτήσεις κατά πελατών Λοιπές προβλέψεις Προσαρμογές Αποτίμησης χρεογράφων Προσαρμογές Αποτίμησης παραγώγων Προσαρμογές Αποτίμησης επενδύσεων σε ακίνητα Αποσβέσεις ενσώματων παγίων Αποσβέσεις Άυλων στοιχείων ενεργητικού Αναγνώριση φορολογικών ζημιών Απομείωση Ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου (PSI) Επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες Λοιπά αναβαλλόμενα φορολογικά στοιχεία Η Διοίκηση θεωρεί ότι η ανακτησιμότητα των απαιτήσεων από αναβαλλόμενους φόρους, κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 για τον Όμιλο και την Τράπεζα, ποσού € 6.478 εκατ. και € 6.439 εκατ., αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 6.647 εκατ. και € 6.600 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα), είναι πιθανή με βάση τις εκτιμήσεις για το φορολογικό σχεδιασμό του Ομίλου και τα μελλοντικά φορολογητέα κέρδη της Τράπεζας (Σημείωση 3.1). Την 31 Δεκεμβρίου 2019, ο Όμιλος και η Τράπεζα συμψήφισαν μέρος από τις συσσωρευμένες φορολογικές ζημιές που δημιουργήθηκαν τα έτη 2015 έως 2019 για τον Όμιλο και 2015 για την Τράπεζα, αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 1.688 εκατ. και € 1.553 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα). Η Διοίκηση της Τράπεζας έχει εκτιμήσει ότι οι 334 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 μεταφερόμενες φορολογικές ζημιές του Ομίλου που ανέρχονται σε € 5 εκατ. μπορούν να συμψηφιστούν με φορολογικά κέρδη με βάση το φορολογικό σχεδιασμό και ως εκ τούτου αναγνωρίστηκε για τον Όμιλο αναβαλλόμενος φόρος € 1 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 446 εκατ.). Οι μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες που μπορούν να συμψηφιστούν με μελλοντικά φορολογητέα κέρδη ανέρχονται σε € 5 εκατ. για τον Όμιλο (€ 0 εκατ. για την Τράπεζα) και δεν έχουν χρονικό περιορισμό. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις που οφείλονται σε μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες αναγνωρίζονται μόνο όταν είναι πιθανό ότι θα υπάρχουν φορολογητέα κέρδη, έναντι των οποίων μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτές οι μεταφερόμενες φορολογικές ζημίες. Σε αυτή τη βάση, ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν μη χρησιμοποιημένες φορολογικές ζημίες την 31 Δεκεμβρίου 2019, ύψους € 210 εκατ. και € 71 εκατ. αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 131 εκατ. και € 0 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα) για τις οποίες δεν έχει αναγνωριστεί αναβαλλόμενος φόρος στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης. Ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν συμψηφίσει τις απαιτήσεις και υποχρεώσεις από αναβαλλόμενους φόρους ανά εταιρεία ξεχωριστά, υπό την προϋπόθεση ότι οι τοπικές φορολογικές αρχές της κάθε χώρας παρέχουν το δικαίωμα συμψηφισμού των αναγνωριζόμενων ποσών π.χ. το δικαίωμα συμψηφισμού των απαιτήσεων και υποχρεώσεων από τον κύριο φόρο εισοδήματος αλλά και από τον αναβαλλόμενο φόρο, εφόσον αυτοί οι φόροι αφορούν στην ίδια φορολογική αρχή. Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Καθαρή αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση την 1/1 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 6.615 6.508 6.600 6.484 Υπόλοιπο έναρξης καθαρής αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης από διακοπείσες δραστηριότητες - (0) - - Καθαρή αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση/(υποχρέωση) λόγω της επίπτωσης της πρώτης εφαρμογής του Δ.Π.Χ.Α. 9 την 1/1/2018 - 1 - - Καθαρή αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση/(υποχρέωση) λόγω μεταβολής στο χαρτοφυλάκιο εταιρειών - (0) - - (109) (109) - 103 103 - (100) - 112 - (62) 5 (63) 4 2 (0) 2 (0) 2 - (0) - - - (0) (0) - - 0 0 - (1) (1) - - - 6.446 6.615 6.439 6.600 Επίδραση αναβαλλόμενου φόρου στα αποτελέσματα χρήσης - Από συνεχιζόμενες - Από διακοπείσες Αποτίμηση χρηματοοικονομικών μέσων στην Εύλογη Αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (Σημείωση 15) Αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση από αναλογιστικα κέρδη/ (ζημίες) (Σημείωση 15) - Από συνεχιζόμενες - Από διακοπείσες Καθαρή αναβαλλόμενη φορολογική υποχρέωση εξαιτίας αλλαγών στις πωληθείσες θυγατρικές Επίδραση συναλλαγματικών διαφορών και λοιπές κινήσεις - Από συνεχιζόμενες - Από διακοπείσες Καθαρή αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση την 31/12 Τα ποσά του αναβαλλόμενου φόρου που επηρέασαν απευθείας την καθαρή θέση του Ομίλου και της Τράπεζας κατά τη χρήση 2019, έχουν ως εξής: α) αναβαλλόμενο φορολογικό έξοδο € (62) εκατ. για τον Όμιλο και € (63) εκατ. για την Τράπεζα αντίστοιχα, που αφορά την αποτίμηση των χρεογράφων στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων που καταχωρήθηκε στο αποθεματικό FVTOCI (Σημείωση 15) και β) αναβαλλόμενο φορολογικό έσοδο ύψους € 2 εκατ. τόσο για τον Όμιλο όσο και για την Τράπεζα αναφορικά με τα αναλογιστικά κέρδη / ζημίες των υποχρεώσεων καθορισμένων 335 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 παροχών που εμφανίζονται στο αποθεματικό (Σημείωση 15). Ο αναβαλλόμενος φόρος που αναγνωρίζεται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, αποδίδεται σε προσωρινές διαφορές η επίπτωση των οποίων αναλύεται στον παρακάτω πίνακα: Αναβαλλόμενος φόρος (Κατάσταση Αποτελεσμάτων) Συντάξεις και λοιπές παροχές μετά την συνταξιοδότηση Δάνεια & Απαιτήσεις κατά πελατών Λοιπές προβλέψεις Προσαρμογές της αποτίμησης χρεογράφων Προσαρμογές της αποτίμησης παραγώγων Προσαρμογές αποτίμησης επενδύσεων σε ακίνητα Αποσβέσεις παγίων Αποσβέσεις άϋλων στοιχείων ενεργητικού Αναγνώριση φορολογικών ζημιών Απομείωση Ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου (PSI) Επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς εταιρείες Λοιπές προσωρινές διαφορές Σύνολο Ανάλυση αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης Μέχρι ενός έτους Πάνω από ένα έτος Σύνολο Ανάλυση αναβαλλόμενης φορολογικής υποχρέωσης Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 (21) 551 (3) (0) (9) 1 (43) (12) (445) (55) (117) 43 (109) 0 420 (5) 1 28 5 4 (26) (125) (55) (141) (3) 103 Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 216 6.262 6.478 109 6.537 6.647 Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Μέχρι ενός έτους Πάνω από ένα έτος Σύνολο 0 32 32 0 32 32 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 (20) 555 (9) (40) (12) (444) (55) (118) 43 (100) (0) 424 28 5 (26) (125) (55) (142) 1 111 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 207 6.232 6.439 100 6.500 6.600 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 0 0 37 Υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση Ισχύοντα Προγράμματα Παροχών Συνταξιοδοτικές Αποζημιώσεις Η πλειονότητα των εταιρειών του Ομίλου οφείλουν από την νομοθεσία να προσφέρουν συνταξιοδοτικές αποζημιώσεις στους υπαλλήλους που αποχωρούν από την εργασία λόγω συνταξιοδότησης. Οι αποζημιώσεις πραγματοποιούνται με πληρωμή εφάπαξ ποσού το οποίο κατά κύριο λόγο υπολογίζεται με βάση τον τελευταίο μισθό και τα έτη προϋπηρεσίας και εξαρτώνται από την ισχύουσα δικαιοδοσία στην οποία υπάγεται η εκάστοτε εταιρεία και από την ειδικότητα του εργαζομένου (πχ. Το Ελληνικό Δίκαιο προβλέπει διαφορετική αποζημίωση για μισθωτούς, και δικηγόρους). Σε κάποιες περιπτώσεις, οι κανονισμοί του Ομίλου προβλέπουν επιπλέον παροχές για εργαζομένους, υψηλότερες των νόμιμων ελάχιστων. Ακολουθεί σύνοψη των καθορισμένων προγραμμάτων παροχών του Ομίλου: 336 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα 1. Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Εφάπαξ συνταξιοδοτική αποζημίωση σύμφωνα με τους ελληνικούς νόμους Ν. 2112/1920 και Ν. 4093/2012 Η εφάπαξ συνταξιοδοτική αποζημίωση παρέχεται στην πλειονότητα των εργαζομένων στην Τράπεζα και στις Θυγατρικές Εσωτερικού σύμφωνα με τους κάτωθι όρους: Σε συμμόρφωση με τον Ν. 4046/2012 του Ελληνικού Δικαίου και την Απόφαση της Βουλής των Ελλήνων (6/28/2/2012), από τις 14 Φεβρουαρίου 2012, τα συμβόλαια των εργαζομένων που παύουν πριν την συμπλήρωση της συνταξιοδότησης ή καλύπτονται από ιδιαίτερες συνθήκες συνταξιοδότησης, θεωρούνται ως συμβόλαια αορίστου χρόνου και ως εκ τούτου ισχύουν οι προβλέψεις του Ν. 2112/1920, για συνταξιοδοτικές αποζημιώσεις. Στις 12 Νοεμβρίου 2012, ο Ν. 4093/2012 (Ε.Κ Α’222) μείωσε την νόμιμη αποζημίωση που είχε οριστεί από τον Ν. 2112/1920 σε περίπτωση αποπομπής εργαζομένου ή συνταξιοδότησης. Οι εργαζόμενοι οι οποίοι στις 12 Νοεμβρίου 2012 έχουν 16 συνεχή έτη προϋπηρεσίας στον ίδιο εργοδότη, δικαιούνται την νόμιμη αποζημίωση για όλα τα έτη εργασίας έως την ημερομηνία αυτή. Για τους εργαζόμενους οι οποίοι στις 12 Νοεμβρίου 2012 έχουν προϋπηρεσία λιγότερη των 17 ετών στον ίδιο εργοδότη, η ανώτατη νόμιμη αποζημίωση είναι 12 πραγματικοί μισθοί. Και στις δύο προαναφερθείσες περιπτώσεις και σε περίπτωση κανονικής συνταξιοδότησης, οι εργαζόμενοι αν είναι επικουρικά ασφαλισμένοι, λαμβάνουν το 40% της νόμιμης αποζημίωσης όπως ορίζεται από τον Ν. 2112/1920 και το Ν. 4093/2012. Σε περίπτωση ανικανότητας – αναπηρίας πριν την ηλικία συνταξιοδότησης ή σε περίπτωση πρόωρης συνταξιοδότησης, δεν παρέχεται αποζημίωση. Για τους δικηγόρους, σύμφωνα με τον Ν. 4194/2013, σε περίπτωση κανονικής συνταξιοδότησης λαμβάνουν το 100% της νόμιμης αποζημίωσης. Σε περίπτωση οικειοθελούς αποχώρησης από την υπηρεσία για οποιοδήποτε λόγο η παροχή που δίνεται είναι: σε περίπτωση αποχώρησης έπειτα από 28 έτη εργασίας 100%, σε περίπτωση αποχώρησης έπειτα από 20 έτη εργασίας 66,67% και σε περίπτωση αποχώρησης έπειτα από 15 έτη εργασίας 50%. 2. Εφάπαξ Αποζημίωση σύμφωνα με την Συλλογική Σύμβαση της Τράπεζας Πειραιώς Η εφάπαξ αποζημίωση παρέχεται σε ορισμένους εργαζομένους της Τράπεζας Πειραιώς. Το ποσό της αποζημίωσης είναι πληρωτέο στον εργαζόμενο όταν πληρούν τις προϋποθέσεις για πλήρη σύνταξη από το Ταμείο Κοινωνικής Ασφάλισης. Το ποσό της αποζημίωσης βασίζεται σε προκαθορισμένο αριθμό μισθών, για το 100% του μικτού μηνιαίου μισθού που ίσχυε τους 3 τελευταίους μήνες πριν την συνταξιοδότηση. Η εφάπαξ αποζημίωση δεν ισχύει στις περιπτώσεις θανάτου, ανικανότητας – αναπηρίας ή λήξης της συνεργασίας πριν την ηλικία συνταξιοδότησης. 3. Εφάπαξ Αποζημίωση σύμφωνα με σύμφωνα με Ατομικές Συμβάσεις των εργαζομένων της πρ. Τράπεζας Nat West Οι εργαζόμενοι από τη πρ. Nat West που προσλήφθηκαν πριν την 31 Δεκεμβρίου 1991, με βάση τις ατομικές τους συμβάσεις, σε περίπτωση συνταξιοδότησης ή θανάτου, λαμβάνουν 100% της νόμιμης αποζημίωσης του Ν. 2112/1920 και Ν. 4093/2012 του Ελληνικού Δικαίου. 4. Εφάπαξ Αποζημίωση σύμφωνα με την Σύμβαση των Εργαζομένων της πρ. Τράπεζας Μακεδονίας Θράκης Η εφάπαξ αποζημίωση παρέχεται σε εργαζομένους της πρ. Μακεδονίας –Θράκης σύμφωνα με Συλλογική Σύμβαση. Η εφάπαξ αποζημίωση είναι πληρωτέα στον εργαζόμενο όταν πληροί τις προϋποθέσεις για πλήρη σύνταξη από το Ταμείο Κοινωνικής Ασφάλισης. Η εφάπαξ αποζημίωση ισούται με το 100% της συνταξιοδοτικής παροχής σύμφωνα με τον πίνακα αποζημίωσης του Οργανισμού της πρ. Μακεδονίας-Θράκης. 337 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα 5. Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Εφάπαξ Αποζημίωση για τα τέκνα πρ. Τράπεζας Μακεδονίας- Θράκης Η εφάπαξ αποζημίωση παρέχεται στα τέκνα των εργαζομένων της πρ. Τράπεζας Μακεδονίας –Θράκης, βασιζόμενη με προκαθορισμένο τρόπο υπολογισμού, όταν το τέκνο γίνει 25 ετών ή και νωρίτερα βάσει ορισμένων συνθηκών. Σε περίπτωση θανάτου του τέκνου, το ποσό παρέχεται στον γονιό. Σε περίπτωση αποχώρησης του εργαζομένου από την Τράπεζα αποζημιώνεται η συνεισφορά του εργαζομένου, όχι της Τράπεζας, χωρίς τόκους. Εάν η αποχώρηση οφείλεται σε συνταξιοδότηση, το πρόγραμμα μπορεί να συνεχιστεί και να χρηματοδοτηθεί από το ποσό της σύνταξης του πρ. εργαζομένου. Σε αυτή την περίπτωση η Τράπεζα συνεχίζει την συνεισφορά της. 6. Εφάπαξ Αποζημίωση σύμφωνα με το Ασφαλιστήριο Συμβόλαιο ορισμένων Μελών της Διοίκησης Η Τράπεζα Πειραιώς προσχώρησε σε Ασφαλιστήριο Συμβόλαιο για παροχή εφάπαξ αποζημίωσης στην λήξη της εργασιακής σχέσης, ορισμένων Μελών της Διοίκησης, βασισμένη σε προκαθορισμένο τρόπο υπολογισμού, σε όλες τις περιπτώσεις με την εξαίρεση της απάτης. Τράπεζα Πειραιώς και Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς Η πρόβλεψη η οποία πραγματοποιείται, βασίζεται σε αναλογιστική μελέτη από ανεξάρτητο αναλογιστή με βάση τη μέθοδο της «προβεβλημένης πιστωτικής μονάδας υποχρέωσης», σύμφωνα με την οποία το κόστος για αποζημιώσεις λόγω συνταξιοδότησης προσωπικού επιβαρύνει την κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσης, με σκοπό να επιμεριστεί και να αναγνωριστεί το αναλογούν κόστος, στην περίοδο που οι εργαζόμενοι παρέχουν τις υπηρεσίες τους. Η αντίστοιχη υποχρέωση που εμφανίζεται στον Ισολογισμό υπολογίζεται ως η παρούσα αξία των ταμειακών ροών με βάση το επιτόκιο των εταιρικών ομολόγων υψηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης, που έχουν ληκτότητα ανάλογη με αυτή της υποχρέωσης. Οι εργαζόμενοι της Τράπεζας δικαιούνται αποζημίωση λόγω εξόδου από την υπηρεσία, με βάση το χρόνο υπηρεσίας, τις αποδοχές και την κατάταξή τους. Οι παροχές των προγραμμάτων εθελούσιας εξόδου που καταβλήθηκαν στις χρήσεις 2019 και 2018 περιλαμβάνονται στις απεικονίσεις για τα μη χρηματοδοτούμενα προγράμματα. Στους παρακάτω πίνακες παρουσιάζονται τα ποσά που αναγνωρίστηκαν στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης και στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων για τον Όμιλο και την Τράπεζα, κατανεμημένα σε χρηματοδοτούμενα και μη χρηματοδοτούμενα συνταξιοδοτικά προγράμματα: Ποσά που αναγνωρίζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης Παροχές μετά τη συνταξιοδότηση - χρηματοδοτούμενες Παροχές μετά τη συνταξιοδότηση - μη χρηματοδοτούμενες Σύνολο Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 5 125 130 64 129 192 5 120 125 64 124 187 338 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Ποσά που αναγνωρίζονται στην Καθαρή Θέση Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Χρηματοδοτούμενες Προσαρμογές στις υποχρεώσεις από αλλαγή των υποθέσεων Εμπειρικές προσαρμογές στις υποχρεώσεις Εμπειρικές προσαρμογές στα περιουσιακά στοιχεία Λοιπές προσαρμογές Συνολικό ποσό χρηματοδοτούμενων Μη χρηματοδοτούμενες (0) 0 0 0 0 0 0 0 0 (0) 0 0 0 0 0 0 0 0 Προσαρμογές στις υποχρεώσεις από αλλαγή των υποθέσεων Εμπειρικές προσαρμογές στις υποχρεώσεις Συνολικό ποσό μη χρηματοδοτούμενων Σύνολο (7) (1) (8) (8) 2 (2) (0) 0 (7) (1) (8) (8) 2 (2) (0) 0 Ποσά που αναγνωρίστηκαν στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Παροχές μετά τη συνταξιοδότηση - χρηματοδοτούμενες Κόστος τρέχουσας υπηρεσίας Καθαρή δαπάνη τόκου Έξοδα Αναγνώριση κόστους προϋπηρεσίας Κόστος περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας 0 0 0 0 6 1 0 (3) (18) 0 0 0 0 6 1 0 (3) (18) Σύνολο παροχών μετά τη συνταξιοδότηση - χρηματοδοτούμενες 0 (14) 0 (13) Παροχές μετά τη συνταξιοδότηση - μη χρηματοδοτούμενες Κόστος τρέχουσας υπηρεσίας Δαπάνη τόκου Αναγνώριση κόστους προϋπηρεσίας Κόστος περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας Σύνολο παροχών μετά τη συνταξιοδότηση - μη χρηματοδοτούμενες 4 2 2 17 7 2 0 152 4 2 2 17 4 2 0 147 26 161 25 153 Σύνολο 26 147 26 140 Α) Παροχές μετά τη συνταξιοδότηση - χρηματοδοτούμενες Η καθαρή υποχρέωση στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης αναλύεται ως εξής: Όμιλος 31/12/2019 Παρούσα αξία υποχρεώσεων Εύλογη αξία περιουσιακών στοιχείων Σύνολο Τράπεζα 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 8 80 8 80 (2) (16) (2) (16) 5 64 5 64 Στα χρηματοδοτούμενα προγράμματα η Τράπεζα ακολουθεί τις προτάσεις της ασφαλιστικής εταιρίας σε σχέση με το ύψος των εισφορών. Οι αναμενόμενες εισφορές της Τράπεζας προς τα χρηματοδοτούμενα προγράμματα καθορισμένων παροχών στο προσωπικό ανέρχονται σε € 0,3 εκατ. για το 2020. Σημειώνεται επίσης, ότι δεν υπάρχουν δεσμεύσεις από το νόμο σχετικά με το επίπεδο χρηματοδότησης των καθορισμένων παροχών στο προσωπικό λόγω εξόδου, από την υπηρεσία που 339 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 παρέχει η Τράπεζα. Η κίνηση στην ακαθάριστη αξία της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών αναλύεται ως εξής: Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Κόστος τρέχουσας υπηρεσίας Δαπάνη τόκου Ζημία / (κέρδος) περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας Κόστος προϋπηρεσίας κατά τη χρήση Εισφορές εργαζομένων Παροχές που καταβλήθηκαν από τα περιουσιακά στοιχεία Παροχές που καταβλήθηκαν από τον εργοδότη Αναλογιστικά (κέρδη)/ ζημίες Λοιπά Υπόλοιπο λήξης Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 80 0 0 116 6 2 80 0 0 116 6 2 0 0 (72) (0) 0 (0) (18) (3) 1 (23) 0 (0) - 0 0 (72) (0) 0 (0) (18) (3) 1 (23) (0) - 8 80 8 80 Η κίνηση στην εύλογη αξία των περιουσιακών στοιχείων για τον Όμιλο και την Τράπεζα αναλύεται ως εξής: Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Αναμενόμενη απόδοση των περουσιακών στοιχείων Εισφορές εργοδότη Εισφορές εργαζομένων Παροχές που καταβλήθηκαν από τα περιουσιακά στοιχεία Έξοδα Αναλογιστικά κέρδη/(ζημίες) Υπόλοιπο λήξης Απόδοση περιουσιακών στοιχείων Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 16 0 24 0 16 0 24 0 58 0 (72) (0) 0 2 15 1 (23) (0) 0 16 58 0 (72) (0) 0 2 15 1 (23) (0) 0 16 0 0 0 0 Τα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία δεν είναι εισηγμένα, είναι επενδυμένα ως ακολούθως: Όμιλος Αμοιβαία κεφάλαια Ομόλογα Καταθέσεις Μετοχές Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 83,2% 5,1% 23,5% 60,3% 83,2% 5,1% 23,5% 60,3% 11,7% - 16,1% 0,1% 11,7% - 16,1% 0,1% Παρακάτω αναλύεται η μεταβολή της καθαρής υποχρέωσης των χρηματοδοτούμενων παροχών μετά τη συνταξιοδότηση για τον Όμιλο και την Τράπεζα, κατανεμημένη σε έξοδα, εισφορές, παροχές και ποσά που αναγνωρίζονται στην καθαρή θέση: 340 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Σύνολο δαπάνης που αναγνωρίστηκε στο λογαριασμό αποτελεσμάτων Εισφορές εργοδότη Παροχές που πληρώθηκαν από τον εργοδότη Ποσό που αναγνωρίστηκε στην καθαρή θέση Υπόλοιπο λήξης Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 64 93 64 92 0 (58) (0) (0) 5 (14) (15) (0) 64 0 (58) (0) (0) 5 (13) (15) (0) 64 B) Παροχές μετά τη συνταξιοδότηση – Μη χρηματοδοτούμενες Τα ποσά που αναγνωρίζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης αναλύονται ως εξής: Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Παρούσα αξία υποχρεώσεων 125 129 120 124 Υποχρέωση στον Ισολογισμό 125 129 120 124 Η κίνηση στην παρούσα αξία της υποχρέωσης για τον Όμιλο και την Τράπεζα αναλύεται ως εξής: Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Κόστος τρέχουσας υπηρεσίας Δαπάνη τόκου 129 4 2 102 7 2 124 4 2 95 4 2 Ζημία/(κέρδος) περικοπών/διακανονισμών/τερματισμού υπηρεσίας Κόστος προϋπηρεσίας κατά τη χρήση Παροχές που καταβλήθηκαν από τον εργοδότη Αναλογιστικά (κέρδη)/ ζημίες Μεταφορά θυγατρικών στις διακοπείσες δραστηριότητες Αποαναγνώριση θυγατρικών εταιρειών 17 2 (38) 8 - 152 0 (129) 0 (1) (3) 17 2 (37) 8 - 147 0 (125) 0 - Υπόλοιπο λήξης 125 129 120 124 Οι μεταβολές στην υποχρέωση η οποία είναι αναγνωρισμένη στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης για τον Όμιλο και την Τράπεζα, κατανεμημένες σε έξοδα, εισφορές, παροχές και ποσά που αναγνωρίζονται στην καθαρή θέση αναλύονται ως εξής: 341 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζα 1/1 1/1 1/1 - 31/12/2019 1/1 - 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Υπόλοιπο έναρξης Σύνολο δαπάνης που αναγνωρίστηκε στο λογαριασμό αποτελεσμάτων Παροχές που καταβλήθηκαν από τον εργοδότη Ποσό που αναγνωρίστηκε στην καθαρή θέση Μεταφορά θυγατρικών στις διακοπείσες δραστηριότητες και αποαναγνώριση θυγατρικών εταιρειών Υπόλοιπο λήξης 129 102 124 95 26 (38) 8 161 (129) 0 25 (37) 8 153 (125) 0 125 (4) 129 120 124 Η αναμενόμενη σταθμισμένη μέση διάρκεια των υποχρεώσεων των προγραμμάτων καθορισμένων παροχών είναι 12,8 έτη για τον Όμιλο και την Τράπεζα. Οι αναλογιστικές παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν από τον Όμιλο και την Τράπεζα έχουν ως εξής: Όμιλος 31/12/2019 Προεξοφλητικό Επιτόκιο Ρυθμός πληθωρισμού Αναμενόμενη Απόδοση Περιουσιακών Στοιχείων Μελλοντικές Αυξήσεις Μισθών Πίνακας θνησιμότητας που χρησιμοποιήθηκε Τράπεζα 31/12/2018 1,0% 1,6% 1,4% 1,8% 1,0% 1,6% 1,4% 1,8% EVK00, με βάση την ελβετική θνησιμότητα 31/12/2019 31/12/2018 1,0% 1,8% 1,4% 1,8% 1,0% 1,8% 1,4% 1,8% EVK00, με βάση την ελβετική θνησιμότητα Σύμφωνα με το αναθεωρημένο Δ.Λ.Π. 19, το επιτόκιο που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της αναμενόμενης απόδοσης των περιουσιακών στοιχείων, είναι το προεξοφλητικό επιτόκιο βάσει του οποίου υπολογίζεται η υποχρέωση για παροχές μετά την απασχόληση. Ανάλυση ευαισθησίας στις υποχρεώσεις καθορισμένων παροχών Η ανάλυση ευαισθησίας των σημαντικών παραδοχών της υποχρέωσης καθορισμένων παροχών στο προσωπικό λόγω εξόδου από την υπηρεσία είναι η ακόλουθη: Επίδραση στη δεδουλευμένη υποχρέωση καθορισμένων παροχών (Όμιλος) Επίδραση στη δεδουλευμένη υποχρέωση καθορισμένων παροχών (Τράπεζα) Αλλαγή στην υπόθεση Αύξηση Μείωση Αλλαγή στην υπόθεση Αύξηση Μείωση Επιτόκιο προεξόφλησης +/-0,50% -6,1% 6,7% +/-0,50% -6,1% 6,7% Μελλοντική αύξηση αποδοχών +/-0,50% 6,4% -5,9% +/-0,50% 6,4% -5,9% αύξηση/ 3,4% μείωση κατά 50% -3,1% 3,5% Κύριες υποθέσεις Ρυθμός οικειοθελών αποχωρήσεων αύξηση/ μείωση κατά 50% -3,1% Η ανωτέρω ανάλυση ευαισθησίας βασίζεται στη μεταβολή κάθε παραδοχής διατηρώντας όλες τις άλλες παραδοχές σταθερές. Σε ένα οικονομικό περιβάλλον όμως οι παραδοχές δεν είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους και συνήθως επηρεάζονται συνολικά. Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε για την ανάλυση της ευαισθησίας είναι η ίδια με τη μέθοδο που χρησιμοποιείται κατά τον υπολογισμό της υποχρέωσης που αναγνωρίζεται στην Ενοποιημένη Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης. Το τελικό κόστος των καθορισμένων παροχών εξαρτάται από την πραγματική μελλοντική 342 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 εμπειρία σχετικά με τις πραγματικές αυξήσεις μισθών και από άλλους παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν το κόστος, όπως η κινητικότητα των εργαζομένων και οι νέες προσλήψεις. Ισχύοντα Προγράμματα Εισφορών Η συνολική εισφορά στα κρατικά ασφαλιστικά ταμεία, στα τρέχοντα κρατικά προγράμματα παροχών και στα ισχύοντα προγράμματα εισφορών για τον Όμιλο και την Τράπεζα για το 2019, ανήλθαν σε € 92 εκατ. και € 88 εκατ. αντίστοιχα (2018: € 97 εκατ. για τον Όμιλο και € 93 εκατ. για την Τράπεζα). Παρατίθεται σύνοψη των προγραμμάτων εισφορών του Ομίλου: 1. Εθνικό Συνταξιοδοτικό Πρόγραμμα Τράπεζας Πειραιώς και Θυγατρικών Εσωτερικού Το κύριο μετά-συνταξιοδοτικό πλάνο της Τράπεζας ορίζεται από συγκεκριμένες εισφορές που ορίζονται από το κρατικό ασφαλιστικό ταμείο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ. Η συνεισφορά του εργοδότη και των εργαζομένων στο μετα-συνταξιοδοτικό πρόγραμμα ορίζονται από τον νόμο και ισούνται σήμερα με 20,26% των μισθών των εργαζομένων για τον εργοδότη και 13,20% για τους μισθούς των εργαζομένων με το αντίστοιχο πλαφόν. 2. Εθνικό Πρόγραμμα Υγείας Τράπεζας Πειραιώς Η προκαθορισμένη συνεισφορά στο Εθνικό Σύστημα Υγείας ανέρχεται στο 6% του μισθού του εργαζομένου. Η συνεισφορά του εργαζομένου ανέρχεται στο 3% του μισθού του. Ανάλογες εισφορές πληρώνονται για τα ασφαλισμένα μέλη των οικογενειών των ασφαλισμένων (όπως ο/η σύζυγος που δεν εργάζεται και τα τέκνα) και αυξάνονται στην περίπτωση που ο/η σύζυγος εργάζονται ή στην περίπτωση που μέλη της οικογένειας είναι επίσης ασφαλισμένα. Η συνεισφορά των συνταξιοδοτημένων εργαζομένων αντιστοιχεί σε ποσοστό της σύνταξής τους, ενώ επιπλέον εισφορές υφίστανται για επιπλέον ασφαλισμένα μέλη της οικογένειας. Το Εθνικό Πρόγραμμα Υγείας προσφέρει οφέλη στους εργαζομένους πριν και έπειτα της συνταξιοδότησής τους καθώς και στα ασφαλισμένα μέλη της οικογένειάς τους. 3. Ιδιωτικό Συνταξιοδοτικό Πρόγραμμα Τράπεζας Πειραιώς Με στόχο την εναρμόνιση και τον εκσυγχρονισμό των προσφερόμενων προγραμμάτων, η Τράπεζα προχώρησε εντός του 2019 στο σχεδιασμό ενός νέου, ενιαίου, ομαδικού συνταξιοδοτικού σχήματος, το οποίο θα απευθύνεται σε όλους τους εργαζόμενους της Τράπεζας, με ίδιους όρους για όλους. 4. Ιδιωτικά Ασφαλιστικά Προγράμματα Εισφορών για τέκνα εργαζομένων Ομίλου Η Tράπεζα προσφέρει τρία προγράμματα ορισμένων εισφορών στα τέκνα των εργαζομένων, αναλόγως της Τράπεζας από την οποία προέρχονται. Τα τρία προγράμματα έχουν τους ίδιους όρους και τα ίδια προαπαιτούμενα. Το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε κατά την διάρκεια της ασφάλισης του εργαζομένου (εισφορές τράπεζας, εργαζομένου και τόκοι) παρέχεται ως εφάπαξ ποσό είτε στο ίδιο το τέκνο (αν πληρούνται κάποιοι όροι όπως γάμος, εργασία, 25ο έτος και θάνατος τους εργαζομένου γονέα, κλπ.) είτε στον εργαζόμενο γονέα στις περιπτώσεις της αποχώρησης από την τράπεζα λόγω συνταξιοδότησης, της συμμετοχής σε πρόγραμμα εθελουσίας, είτε στην περίπτωση μερικής-ολικής ανικανότητας και θανάτου του ασφαλιζομένου τέκνου. Στην περίπτωση παραίτησης του εργαζομένου, λαμβάνει το ποσό των εισφορών του και τους τόκους. 343 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα 5. Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ιδιωτικά Προγράμματα Υγείας Τράπεζας Πειραιώς Επιπλέον, η Τράπεζα προσφέρει στους εργαζομένους και στις οικογένειές τους (σύζυγος και τέκνα με όρια ηλικίας) Ασφαλιστικό Πρόγραμμα Υγείας & Ζωής. Περιλαμβάνει ασφάλεια ζωής του εργαζομένου, αποζημίωση σε περίπτωση μερικής ή ολικής ανικανότητας του εργαζομένου λόγω ατυχήματος ή σοβαρής ασθένειας, νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη για τον εργαζόμενο και τους ασφαλισμένους της οικογένειάς του, επίδομα επέμβασης/ παραμονής στο νοσοκομείο, επίδομα τοκετού και check up. Η τράπεζα πληρώνει συγκεκριμένα μηνιαία ασφάλιστρα στην ασφαλιστική εταιρεία για τα θέματα υγείας του εργαζομένου και των ασφαλισμένων μελών και ποσοστό του μισθού για τις παροχές ζωής και την ασφάλεια ανικανότητας – αναπηρίας. Σε περίπτωση συμμετοχής στο Πρόγραμμα συζύγου ή τέκνου που δεν είναι ασφαλισμένοι σε Κρατικό φορέα ως προστατευόμενα μέλη του εργαζομένου, τότε η ιδιωτική ασφάλεια καλύπτει την νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη και ο εργαζόμενος πληρώνει ένα ορισμένο ποσό μηνιαίως το οποίο αφαιρείται από τη μισθοδοσία του αντίστοιχα. 6. Συνταξιοδοτικά Προγράμματα Καθορισμένων Εισφορών για τις θυγατρικές Εσωτερικού Οι εταιρείες Πειραιώς Leasing Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε., Πειραιώς Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε., ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε. και Πειραιώς Πρακτορειακή Ασφαλιστικών Εργασιών Α.Ε. προσφέρουν στους εργαζομένους συνταξιοδοτικά προγράμματα. Σύμφωνα με τις πρόνοιες των συμβολαίων, ο εργαζόμενος λαμβάνει ποσό ίσο με το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε κατά την συμμετοχή του/της στο πρόγραμμα, εξαρτώμενο από τα έτη της συμμετοχής σε αυτό. Καταβάλλονται επίσης μηνιαίες εισφορές από τον εργαζόμενο και τον εργοδότη ως ποσοστό του μικτού μηνιαίου μισθού. Τα προγράμματα της Πειραιώς Leasing Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε. και Πειραιώς Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε. (πρώην Κύπρου) διακόπηκαν στις 31 Δεκεμβρίου 2019 και οι ασφαλισμένοι εργαζόμενοι στο εν λόγω πρόγραμμα θα υπαχθούν σε νέο πλάνο συνταξιοδότησης, το οποίο είναι σε διαδικασία εξέλιξης για υλοποίηση. 7. Συνταξιοδοτικά Προγράμματα Καθορισμένων Εισφορών για τα καταστήματα και τις θυγατρικές Εξωτερικού Για το κατάστημα του Λονδίνου της Τράπεζας Πειραιώς κάθε εργαζόμενος υπογράφει ένα ατομικό συμβόλαιο σύμφωνα με το οποίο ο εργοδότης συνεισφέρει ποσοστό του μισθού στο ατομικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα του κάθε εργαζομένου. Το ποσοστό συμμετοχής διαφέρει σε κάθε συμβόλαιο και οι εισφορές αυτές καταβάλλονται σε μηνιαία βάση. Ο εργαζόμενος έχει την δυνατότητα να λάβει το σωρευμένο ποσό είτε σε μορφή εφάπαξ είτε κατά ένα τμήμα σαν ετήσια παροχή και το υπολειπόμενο ποσό με τη μορφή εφάπαξ. Σύμφωνα με τους όρους του συμβολαίου, ο εργαζόμενος πρέπει να είναι στην ηλικία συνταξιοδότησης προκειμένου να λάβει το ποσό που δικαιούται, το οποίο διαφέρει ανάλογα με την ημερομηνία γέννησης, αλλά χωρίς να είναι υποχρεωτική η συνταξιοδότηση. Για τις θυγατρικές του Ομίλου Φιλοκτηματική Δημόσια Ltd και Φιλοκτηματική Εργοληπτική Λτδ που εδρεύουν στην Κύπρο, ο εργοδότης και οι υπάλληλοι συνεισφέρουν στο Κυβερνητικό Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων με βάση τους μισθούς των υπαλλήλων. Επιπρόσθετα, οι θυγατρικές αυτές υπόκεινται σε σχέδιο καθορισμένων συνεισφορών, ενώ τα περιουσιακά στοιχεία τους τηρούνται σε ξεχωριστό ταμείο υπό τη διαχείριση επιτροπής. Το εν λόγω σχήμα χρηματοδοτείται με πληρωμές από τις θυγατρικές του Ομίλου και τους υπαλλήλους. 8. Αποταμιευτικά Ιδιωτικά Προγράμματα Τέκνων Ελληνικών Θυγατρικών Οι εταιρεία Πειραιώς Πρακτορειακή Ασφαλιστικών Εργασιών προσφέρει προγράμματα καθορισμένων εισφορών στα τέκνα των εργαζομένων που έχουν τους ίδιους όρους και τις ίδιες προϋποθέσεις. Το συνολικό ποσό που συγκεντρώνεται την περίοδο της ασφάλισης (εισφορές υπαλλήλου και Τράπεζας επιπλέον τόκων) παρέχεται σε μορφή εφάπαξ ποσού είτε στο ίδιο το τέκνο, αν πληρούνται κάποιες προδιαγραφές όπως γάμος του τέκνου, εργασία, 25ο έτος ηλικίας και θάνατος του 344 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 γονέα-εργαζομένου είτε στον γονέα-εργαζόμενο σε περιπτώσεις όπως η αποχώρηση από την Τράπεζα λόγω συνταξιοδότησης, παραίτησης, συμμετοχής σε πρόγραμμα εθελουσίας εξόδου, μερική ή ολική ανικανότητα και θάνατος του ασφαλιζομένου τέκνου. 9. Ιδιωτικά Προγράμματα Υγείας Θυγατρικών Εσωτερικού Οι εταιρείες Πειραιώς Leasing Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε., Πειραιώς Χρηματοδοτικές Μισθώσεις, ETBA BΙ.ΠΕ Α.Ε., Πειραιώς Real Estate Α.Ε., Πειραιώς Πρακτορειακή Ασφαλιστικών Εργασιών Α.Ε., Πειραιώς Direct Solutions Α.Ε., Πειραιώς Factoring Α.Ε., Πειραιώς Ανώνυμη Εταιρεία Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών, Πειραιώς Asset Management ΑΕΔΑΚ, Πειραιώς Capital Management Α.Ε, Piraeus Jeremie Tech Catalyst Management A.E. και Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, προσφέρουν στους εργαζομένους ομαδικά προγράμματα υγείας τα οποία περιλαμβάνουν ασφάλεια ζωής, αποζημίωση σε περίπτωση μόνιμης και ολικής ανικανότητας λόγω ατυχήματος ή σοβαρής ασθένειας, νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη για τον εργαζόμενο και τα εξαρτώμενα μέλη, επίδομα για χειρουργικές επεμβάσεις και επίδομα τοκετού. Οι θυγατρικές πληρώνουν μηνιαία ασφάλιστρα στις ασφαλιστικές εταιρείες. Για την κάλυψη της νοσοκομειακής και εξωνοσοκομειακής περίθαλψης των προστατευόμενων μελών (σύζυγος, τέκνα), στις εταιρείες Πειραιώς Leasing Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε., Πειραιώς Χρηματοδοτικές Μισθώσεις (πρώην Κύπρου), Πειραιώς Πρακτορειακή Ασφαλιστικών Εργασιών Α.Ε., Πειραιώς Factoring Α.Ε., Πειραιώς Ανώνυμη Εταιρεία Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών, Πειραιώς Asset Management ΑΕΔΑΚ και Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, τα ασφάλιστρα επίσης πληρώνονται από τις θυγατρικές. Στις περιπτώσεις των ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε. και Πειραιώς Real Estate Α.Ε. ο εργαζόμενος πληρώνει μηνιαία ασφάλιστρα ανά ασφαλιζόμενο μέλος, ποσό το οποίο κρατείται από τον μηνιαίο μισθό. Για τις εταιρείες Πειραιώς Direct Solutions Α.Ε., Πειραιώς Capital Management Α.Ε. και Piraeus Jeremie Tech Catalyst Management Α.Ε., σε περίπτωση που ο/η ασφαλιζόμενος σύζυγος και τέκνα δεν είναι προστατευόμενα μέλη στην κρατική ασφάλεια υγείας, τότε ο εργαζόμενος πληρώνει μηνιαία ένα ορισμένο ποσό ανά ασφαλισμένο άτομο το οποίο αφαιρείται από τον μισθό του. 10. Ιδιωτικά Προγράμματα Υγείας για Καταστήματα και Θυγατρικές Εξωτερικού Το υποκατάστημα Λονδίνου της Τράπεζας Πειραιώς προσφέρει στους εργαζομένους ομαδικό πρόγραμμα υγείας το οποίο περιλαμβάνει ασφάλεια ζωής, αποζημίωση σε περίπτωση μόνιμης και ολικής ανικανότητας λόγω ατυχήματος ή σοβαρής ασθένειας, νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη για τον εργαζόμενο και τα εξαρτώμενα μέλη. Τα ασφάλιστρα πληρώνονται από την Τράπεζα σε ετήσια βάση. Οι εργαζόμενοι έχουν την δυνατότητα να ασφαλίσουν τους συγγενείς τους κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις στο πρόγραμμα με τις ίδιες παροχές για νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη, για τους οποίους τα ασφάλιστρα πληρώνονται από την Τράπεζα. Οι Piraeus Insurance Brokerage Eood και Varna Asset Management Eood προσφέρουν ομαδικό πρόγραμμα υγείας για νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη. Τα ασφάλιστρα πληρώνονται σε μηνιαία βάση. Ο εργαζόμενος πληρώνει το ασφάλιστρο για τα μέλη της οικογένειάς του που επιθυμεί να ασφαλίσει( τέκνα, σύζυγοι και γονείς). Οι JSC Piraeus Bank ICB, Sοlum Entreprise LLC και Akinita Ukraine LLC στην Ουκρανία προσφέρουν στους εργαζομένους ομαδικά ασφαλιστήρια υγείας για νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη. Τα ασφάλιστρα πληρώνονται ανά τρίμηνο. Η Pireaus Leasing Romania S.A. στην Ρουμανία προσφέρει ένα checkup (σε ετήσια βάση ή και πιο συχνά κάτω από 345 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 συγκεκριμένες συνθήκες πχ. Μακρόχρονη άδεια εργαζομένου λόγω ασθενείας) μόνο στους εργαζομένους, χωρίς να υφίσταται σύμβαση με ασφαλιστική. Η Φιλοκτηματική Δημόσια Ltd και η Philoktimatiki Ergoliptiki Ltd στην Κύπρο προσφέρουν ομαδικό πρόγραμμα υγείας στους εργαζομένους το οποίο περιλαμβάνει ασφάλεια ζωής, αποζημίωση σε περίπτωση μόνιμης και ολικής ανικανότητας λόγω ατυχήματος ή σοβαρής ασθένειας, νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη για τον εργαζόμενο και τα εξαρτώμενα μέλη. Τα ασφάλιστρα πληρώνονται σε μηνιαία βάση από τους εργαζομένους και τις θυγατρικές. 38 Μισθώσεις Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τις συμβατικές μη προεξοφλημένες ταμειακές ροές των συνολικών υποχρεώσεων μίσθωσης του Ομίλου και της Τράπεζας κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και κατά την ημερομηνία μετάβασης στο Δ.Π.Χ.Α. 16, την 1 Ιανουαρίου 2019. Ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν επιλέξει να εξαιρέσουν την αναγνώριση για βραχυπρόθεσμες μισθώσεις και συνεπώς η ανάλυση που ακολουθεί δεν περιλαμβάνει μισθώσεις με υπολειμματική διάρκεια μικρότερη των 12 μηνών από την 1η Ιανουαρίου 2019. Όμιλος Έως 1 έτος Από 1 έως 5 έτη Άνω των 5 ετών Σύνολο μη προεξοφλημένων υποχρεώσεων Τράπεζα 31/12/2019 1/1/2019 31/12/2019 1/1/2019 31 88 49 32 96 64 27 82 53 29 89 68 168 192 162 186 Στις 31 Δεκεμβρίου 2019, η παρούσα αξία των υποχρεώσεων από μισθώσεις ανέρχεται σε € 139 εκατ. για τον Όμιλο (1 Ιανουαρίου 2019: € 157 εκατ.) και σε € 146 εκατ. για την Τράπεζα (1 Ιανουαρίου 2019: € 167 εκατ.) Οι υποχρεώσεις μισθώσεων περιλαμβάνονται στο κονδύλι «Λοιπές υποχρεώσεις». Παρακαλώ ανατρέξτε στη Σημείωση 49 για πληροφορίες σχετικά με τη μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16. α. Υποχρεώσεις από μισθώσεις Ποσά που αναγνωρίστηκαν στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων – Εκμισθωμένα Ιδιοχρησιμοποιούμενα Πάγια Τόκοι μισθώσεων Αποσβέσεις εκμισθωμένων ενσώματων παγίων στοιχείων Εξοδα σχετιζόμενα με βραχυχρόνιες μισθώσεις (μισθώσεις 1 μήνα ή λιγότερο μπορούν να εξαιρεθούν) Κέρδη/ ζημιές από συναλλαγές πωλήσεων και επαναμισθώσεων Όμιλος Τράπεζα 1/1-31/12/2019 3 25 4 27 16 15 - - 346 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 β. Απαιτήσεις από μισθώσεις Ακαθάριστες Επενδύσεις σε χρημ/κές μισθώσεις Έως 1 έτος Από 1 έως 5 έτη Άνω των 5 ετών Σύνολο μη εισπραχθεισών απαιτήσεων από μισθώσεις Μείον: Μη δουλευμένα χρηματοοικονομικά έσοδα Καθαρή επένδυση σε μισθώσεις Απαιτήσεις από Λειτουργικές Μισθώσεις Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 529 317 800 1.646 182 1.464 650 289 942 1.881 217 1.664 25 4 4 33 2 31 24 5 8 37 3 33 Group Bank 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Έως 1 έτος Από 1 έως 5 έτη 38 142 38 152 13 57 11 60 Μετά από 5 έτη Σύνολο μη εισπραχθεισών απαιτήσεων από μισθώσεις 81 261 93 283 26 96 18 89 39 Ενδεχόμενες υποχρεώσεις, εξασφαλίσεις, μεταφορές χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και δεσμεύσεις 39.1 Νομικά θέματα Υπάρχουν ορισμένες εκκρεμείς απαιτήσεις και δικαστικές αγωγές κατά του Ομίλου και της Τράπεζας, στα πλαίσια της συνήθους επιχειρηματικής δραστηριότητας. Για τις περιπτώσεις για τις οποίες δεν έχει αναγνωριστεί πρόβλεψη, η Διοίκηση δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει την πιθανή ζημία καθώς: α) οι αγωγές είτε βρίσκονται σε αρχικό στάδιο είτε μπορεί να διαρκέσουν αρκετά χρόνια χωρίς κάποια βεβαιότητα σχετικά με την πιθανότητα της τελικής έκβασης, ή β) υπάρχουν σημαντικά νομικά ζητήματα σε εκκρεμότητα που πρέπει να επιλυθούν τα οποία θα επέφεραν σημαντική μεταβολή στην αξιολόγηση. Ωστόσο, με βάση την κρίση της Διοίκησης και τη γνωμοδότηση των Νομικών Υπηρεσιών του Ομίλου και της Τράπεζας, η οριστική διευθέτηση των εν λόγω υποθέσεων δεν αναμένεται να έχει σημαντική επίπτωση στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων και στην Κατάσταση Ταμειακών Ροών του Ομίλου και της Τράπεζας. Το ποσό των προβλέψεων που σχετίζονται με επίδικες απαιτήσεις και το οποίο έχει αναγνωρίσει η Διοίκηση κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα ανέρχεται σε € 32 εκατ. και € 26 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 35 εκατ. και € 28 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα). 39.2 Εκκρεμείς φορολογικοί έλεγχοι Η Τράπεζα έχει ελεγχθεί από τις φορολογικές αρχές μέχρι και τη χρήση του 2010. Για τις χρήσεις 2011 - 2016, απαιτήθηκαν φορολογικοί έλεγχοι για την Τράπεζα, και όλες τις Ελληνικές Ανώνυμες Εταιρείες. Οι εν λόγω φορολογικοί έλεγχοι διενεργήθηκαν από τους ορκωτούς ελεγκτές κατά το Ν.2190/1920 σύμφωνα με το άρθρο 347 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 82 του Ν.2238/1994 και το άρθρο 65Α του Ν.4174/2013, όπως ίσχυαν. Από τη χρήση 2016 και μετά η έκδοση του Φορολογικού Πιστοποιητικού Ελέγχου έγινε προαιρετική, ωστόσο, η Διοίκηση επέλεξε για την Τράπεζα και τις ελληνικές θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου να συνεχίσουν τη λήψη του Φορολογικού Πιστοποιητικού από τους σχετικούς ορκωτούς ελεγκτές. Η φορολογική αρχή διατηρεί το δικαίωμα να προχωρήσει σε φορολογικό έλεγχο εντός του θεσπισθέντος πλαισίου, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 36 του Ν.4174/2013. Για τις χρήσεις 2011 και 2012, σύμφωνα με το άρθρο 82 παρ. 5 του Ν.2238/1994 όπως ίσχυαν, έχει ολοκληρωθεί ο φορολογικός έλεγχος της Τράπεζας και έχει εκδοθεί το Φορολογικό Πιστοποιητικό Ελέγχου από την εταιρεία PricewaterhouseCoopers A.E. χωρίς επιφύλαξη και ευρήματα. Ο φορολογικός έλεγχος για την χρήση 2013 έχει ολοκληρωθεί από την PricewaterhouseCoopers A.E. και το σχετικό Φορολογικό Πιστοποιητικό Ελέγχου, έχει εκδοθεί και υποβληθεί στο Υπουργείο Οικονομικών, διατυπώνεται δε, θέμα έμφασης, αναφορικά με τις διατάξεις που εφαρμόστηκαν για την φορολογική αντιμετώπιση των αποκτηθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού ελληνικών υποκαταστημάτων πιστωτικών ιδρυμάτων με έδρα σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση τις οποίες στοιχειοθετείται η απαλλαγή από φορολογικές επιβαρύνσεις. Για τις χρήσεις 2014, 2015 και 2016, έχει ολοκληρωθεί ο φορολογικός έλεγχος της Τράπεζας από την PricewaterhouseCoopers A.E. και έχει εκδοθεί το Φορολογικό Πιστοποιητικό Ελέγχου χωρίς να διατυπώνεται επιφύλαξη και ευρήματα. Για τις χρήσεις 2017 και 2018 ο φορολογικός έλεγχος έχει ολοκληρωθεί από την Deloitte A.E. και έχει εκδοθεί το Φορολογικό Πιστοποιητικό Ελέγχου χωρίς να διατυπώνεται επιφύλαξη και ευρήματα. Για την χρήση 2019 ο φορολογικός έλεγχος βρίσκεται σε εξέλιξη και διενεργείται από τον τακτικό ελεγκτή της Τράπεζας Deloitte Α.Ε. Όσον αφορά στις ημεδαπές θυγατρικές του Ομίλου που υποχρεούνται σε έλεγχο από ορκωτό ελεγκτή και για τις οποίες η διοίκηση έχει επιλέξει προαιρετικά να αποκτήσει τα πιστοποιητικά ελέγχου σύμφωνα με το άρθρο 65Α του Ν.4174/2013, οι φορολογικοί έλεγχοι των εταιρειών αυτών για τη χρήση 2018 έχουν ολοκληρωθεί και έχουν εκδοθεί τα σχετικά Φορολογικά Πιστοποιητικά Ελέγχου, ενώ για την χρήση 2019 διενεργείται ήδη από τους νόμιμους ελεγκτές των εταιρειών φορολογικός έλεγχος, χωρίς να έχει ακόμα ολοκληρωθεί. Οι ανέλεγκτες χρήσεις των θυγατρικών, συγγενών εταιρειών και κοινοπραξιών του Ομίλου παρατίθενται στη Σημείωση 23 και ως εκ τούτου, οι φορολογικές τους υποχρεώσεις για τις χρήσεις αυτές δεν έχουν καταστεί οριστικές. Οι Φορολογικές Αρχές δεν έχουν ελέγξει όλες τις χρήσεις των θυγατρικών εταιρειών και συνεπώς οι φορολογικές τους υποχρεώσεις για τις χρήσεις αυτές δεν μπορούν να θεωρηθούν οριστικές. Πρόσθετοι φόροι και προσαυξήσεις μπορούν να επιβληθούν ως αποτέλεσμα των εν λόγω φορολογικών ελέγχων που διενεργούνται από τις Φορολογικές Αρχές αν και δεν αναμένεται να έχει ουσιώδη επίπτωση στις Οικονομικές Καταστάσεις του Ομίλου και της Τράπεζας. 39.3 Πιστωτικές δεσμεύσεις Ο Όμιλος και η Τράπεζα, στο πλαίσιο των συνήθων χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων τους, συνάπτουν συμβατικές πιστωτικές δεσμεύσεις με τους πελάτες τους προκειμένου να εξυπηρετήσουν τις χρηματοδοτικές τους ανάγκες ή υποχρεώσεις. Οι συμβατικές δεσμεύσεις, λόγω της φύσης τους, αντιμετωπίζονται ως στοιχεία εκτός ισολογισμού. Οι Πιστωτικές δεσμεύσεις αφορούν εγγυητικές επιστολές, ενέγγυες πιστώσεις και εγκεκριμένες αλλά μη εκταμιευθείσες πιστωτικές διευκολύνσεις. Γενικά οι εγγυητικές επιστολές και ενέγγυες πιστώσεις διασφαλίζουν την πληρωμή σε τρίτο 348 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα μέρος για εμπορικές συναλλαγές ενός πελάτη ή εγγυώνται την καλή εκτέλεση μιας συμφωνίας ενός πελάτη σε τρίτο εμπλεκόμενο. Οι μη ανακληθείσες αχρησιμοποίητες πιστωτικές δεσμεύσεις είναι συμφωνίες χορηγήσεων που προϋποθέτουν τη μη αθέτηση των αναγραφόμενων όρων της συμφωνίας από τον πελάτη. Ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνωρίζοντας τον εγγενή πιστωτικό κίνδυνο αυτών των Πιστωτικών δεσμεύσεων, εφαρμόζει την ίδια Πιστοδοτική Πολιτική, τις ίδιες εγκριτικές διαδικασίες και ελέγχους όπως αυτά εφαρμόζονται στα Δάνεια και τις απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος. Κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν αναλάβει τις ακόλουθες κεφαλαιακές δεσμεύσεις: Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Εγγυητικές επιστολές Ενέγγυες Πιστώσεις Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια 3.022 25 2.788 33 3.235 23 3.012 32 405 469 461 513 Συνολικές δεσμεύσεις 3.452 3.290 3.719 3.556 Τα μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια της 31 Δεκεμβρίου 2019 προσμετρώνται στον υπολογισμό του Σταθμισμένου Ενεργητικού (Risk Weighted Assets) για σκοπούς κεφαλαιακής επάρκειας υπό τους εν ισχύ κεφαλαιακούς κανόνες. Σημειώνεται ότι υπολογίζεται αναμενόμενη Πιστωτική Ζημιά (ECL allowance) για τα μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια καθώς και για τις ενέγγυες πιστώσεις και εγγυητικές επιστολές. Όμιλος 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Εγγυητικές επιστολές - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 2.381 0 - - 2.381 4 2.376 261 - - - 261 6 255 Προσωρινή καθυστέρηση - 76 - - 76 3 74 Σε αθέτηση - - 304 - 304 101 203 2.642 76 304 0 3.022 114 2.909 Σύνολο Όμιλος 31/12/2018 Χρηματοοικονομικές εγγυήσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 2.115 - - - 2.115 5 2.109 274 0 - - 274 6 267 Προσωρινή καθυστέρηση - 75 - - 75 3 72 Σε αθέτηση - - 325 - 325 105 220 2.388 75 325 0 2.788 119 2.669 Ισχυρή Προτεινόμενη Σύνολο Στάδιο 1 349 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2019 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2019 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης Αποαναγνωρισμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού(εξαιρουμένων των διαγραφών) Εγγυητικές επιστολές - Κίνηση ονομαστικής αξίας Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 2.388 75 325 - 2.788 1.021 16 58 - 1.095 (770) (11) (74) - (855) (6) - - - (6) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (3) 3 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (4) - 4 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 8 (8) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (0) 0 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 7 - (7) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 1 (1) - 0 Συναλλαγματικές διαφορές 0 - - - 0 2.642 76 305 0 3.022 Την 31/12/2019 Όμιλος 31/12/2018 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2018 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης Μεταφορά στις Διακοπείσες Δραστηριότητες Αποαναγνωρισμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού(εξαιρουμένων των διαγραφών) Εγγυητικές επιστολές - Κίνηση ονομαστικής αξίας Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 2.262 186 321 - 2.770 1.270 6 66 - 1.342 (1.100) (107) (86) - (1.293) (28) (3) (1) - (32) - (0) - - (0) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (32) 32 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (16) - 16 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 - - 0 25 (25) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (15) 15 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 6 - (6) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 2 (2) - 0 Συναλλαγματικές διαφορές 0 0 - - 0 Λοιπά 0 (1) 1 - (0) 2.388 75 325 0 2.788 Την 31/12/2018 350 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Εγγυητικές επιστολές - Κίνηση πρόβλεψης 31/12/2019 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Χρέωση για νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού από αποαναγνώριση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Διαγραφή ζημιών απομείωσης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 12 3 105 - 119 (0) 0 - - 0 (0) - 0 - 0 1 (1) - 0 - (0) 0 - 0 - 6 (6) - 0 0 - - - 0 (2) (5) 2 - (6) (0) - - - (0) 0 - - - 0 10 3 101 0 114 Συναλλαγματικές διαφορές Την 31/12/2019 Όμιλος Εγγυητικές επιστολές - Κίνηση πρόβλεψης 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 14 8 114 - 136 (0) (0) - - (0) (1) 1 - - 0 (5) - 5 - 0 0 (0) - - 0 - (3) 3 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 0 - (0) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 0 (0) - 0 Ζημίες απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) 3 (3) (18) - (18) Συναλλαγματικές διαφορές 0 0 1 - 1 Λοιπές κινήσεις 0 0 (0) - 0 Την 31/12/2018 12 3 105 0 119 Τράπεζα Εγγυητικές επιστολές - Εσωτερική διαβάθμιση Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μεταφορά στις Διακοπείσες Δραστηριότητες Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 2.502 - - - 2.502 4 2.498 352 - - - 352 6 346 Προσωρινή καθυστέρηση - 76 - - 76 3 74 Σε αθέτηση - - 305 - 305 101 203 2.854 76 305 0 3.235 114 3.121 Σύνολο 351 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Ισχυρή Προτεινόμενη Εγγυητικές επιστολές - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 2.248 - - - 2.248 5 2.243 364 - - - 364 7 357 Προσωρινή καθυστέρηση - 75 - - 75 3 72 Σε αθέτηση - - 325 - 325 105 220 2.612 75 325 0 3.012 120 2.892 Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 Εγγυητικές επιστολές - Κίνηση ονομαστικής αξίας Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 2.612 75 325 - 3.012 1.017 16 58 - 1.091 (783) (11) (74) - (868) Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (3) 3 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (4) - 4 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 8 (8) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (0) 0 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 7 - (7) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 1 (1) - 0 2.854 76 305 0 3.235 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2019 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης Την 31/12/2019 Τράπεζα 31/12/2018 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2018 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 Εγγυητικές επιστολές - Κίνηση ονομαστικής αξίας Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 2.435 183 322 - 2.939 1.295 6 66 - 1.367 (1.101) (107) (86) - (1.294) (31) 31 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (16) - 16 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 - - 0 25 (25) Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (15) 15 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 7 - (7) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 2 (2) - 0 2.612 75 325 0 3.012 Την 31/12/2018 352 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Εγγυητικές επιστολές - Κίνηση πρόβλεψης 31/12/2019 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 13 3 105 - 120 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (0) 0 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (0) - 0 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 1 (1) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (0) 0 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 - - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 6 (6) - 0 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) (3) (5) 2 - (6) Διαγραφή ζημιών απομείωσης (0) - - - (0) Την 31/12/2019 10 3 101 0 114 Τράπεζα Εγγυητικές επιστολές- Κίνηση πρόβλεψης 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 14 8 114 - 136 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (1) 1 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (5) - 5 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 0 (0) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (3) 3 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 1 0 - (0) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 - 0 (0) - 0 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) 3 (3) (18) - (17) Συναλλαγματικές διαφορές 0 0 1 - 1 13 3 105 0 120 Την 31/12/2018 Όμιλος 31/12/2019 Ισχυρή Ενέγγυες πιστώσεις- Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 22 - - - 22 0 22 Προτεινόμενη 1 - - - 1 0 1 Προσωρινή καθυστέρηση - - - - 0 - - Σε αθέτηση - - 1 - 1 0 1 23 0 1 0 25 0 24 Σύνολο 353 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος 31/12/2018 Ενέγγυες πιστώσεις- Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο Ισχυρή 29 - - - 29 0 28 Προτεινόμενη 3 - - - 3 0 3 Προσωρινή καθυστέρηση - 0 - - 0 0 0 Σε αθέτηση - - 2 - 2 0 2 31 0 2 0 33 0 33 Σύνολο Όμιλος 31/12/2019 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2019 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης Αποαναγνωρισμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού(εξαιρουμένων των διαγραφών) Συναλλαγματικές διαφορές Την 31/12/2019 Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση ονομαστικής αξίας Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 31 0 2 - 33 17 - 1 - 18 (22) (0) (2) - (25) (2) - - - (2) 0 - - - 0 23 0 1 0 25 Όμιλος 31/12/2018 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2018 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση ονομαστικής αξίας Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 26 1 10 - 37 13 0 2 - 15 Μεταφορά στις Διακοπείσες Δραστηριότητες (3) - - - (3) Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης (5) (1) (10) - (16) Συναλλαγματικές διαφορές 0 - - - 0 Λοιπά (0) - - - (0) Την 31/12/2018 31 0 2 0 33 Όμιλος 31/12/2019 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Χρέωση για νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού από αποαναγνώριση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Διαγραφή ζημιών απομείωσης Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 0 0 0 - 0 0 - - - 0 (0) (0) (0) - (0) (0) - - - (0) Συναλλαγματικές διαφορές 0 - - - 0 Την 31/12/2019 0 0 0 0 0 354 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση πρόβλεψης 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 0 0 1 - 2 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (0) - - - (0) Αντιστροφή των προβλέψεων απομείωσης που δεν απαιτούνται πλέον (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ανακτήσεις διαγραφέντων ποσών (κατάσταση αποτελεσμάτων) 0 - - - 0 0 (0) (1) - (1) Λοιπές κινήσεις 0 0 0 - 0 Την 31/12/2018 0 0 0 0 0 Τράπεζα 31/12/2019 Ενέγγυες πιστώσεις- Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο Ισχυρή 20 - - - 20 0 20 Προτεινόμενη 1 - - - 1 0 1 Προσωρινή καθυστέρηση - - - - 0 - - Σε αθέτηση - - 1 - 1 0 1 22 0 1 0 23 0 23 Σύνολο Τράπεζα 31/12/2018 Ενέγγυες πιστώσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο Ισχυρή 27 - - - 27 0 27 Προτεινόμενη 3 - - - 3 0 3 Προσωρινή καθυστέρηση - 0 - - 0 0 0 Σε αθέτηση - - 2 - 2 0 2 30 0 2 0 32 0 32 Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2019 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης Την 31/12/2019 Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση ονομαστικής αξίας Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 30 0 2 - 32 15 - 1 - 16 (22) (0) (2) - (25) 22 0 1 0 23 355 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση ονομαστικής αξίας 31/12/2018 Λογιστική αξία (προ προβλέψεων) την 1/1/2018 Νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αποκτηθέντα Αποπληρωμένα στοιχεία εκτός ισολογισμού/ λήξης Την 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 23 1 10 - 34 11 0 2 - 13 (5) (1) (10) - (16) 30 0 2 0 32 Τράπεζα Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση πρόβλεψης 31/12/2019 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Διαγραφή ζημιών απομείωσης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 0 0 0 - 0 (0) (0) (0) - (0) (0) - - - (0) 0 0 0 0 0 Την 31/12/2019 Τράπεζα Ενέγγυες πιστώσεις - Κίνηση πρόβλεψης 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 0 0 1 - 2 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) 0 (0) (1) - (1) Συναλλαγματικές διαφορές 0 0 0 - 0 Την 31/12/2018 0 0 0 0 0 Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια - Εσωτερική διαβάθμιση Όμιλος 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 293 - - - 293 2 291 - - 37 1 37 37 - Προσωρινή καθυστέρηση - 55 - 7 63 3 59 Σε αθέτηση - - 7 4 12 0 12 330 55 7 12 405 6 399 Σύνολο 356 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια - Εσωτερική διαβάθμιση Όμιλος 31/12/2018 Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 327 - - - 327 5 322 Ισχυρή Προτεινόμενη 64 - - - 64 2 62 Προσωρινή καθυστέρηση 0 63 - 7 69 5 65 Σε αθέτηση 0 - 5 3 9 0 9 391 63 5 10 469 12 457 Σύνολο Όμιλος 31/12/2019 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 7 4 0 0 12 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (0) 0 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (0) - 0 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 2 (2) - - 0 (1) 1 - 0 (0) - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Χρέωση για νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού από αποαναγνώριση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) 0 0 0 - 0 (6) 2 (1) (0) (6) Διαγραφή ζημιών απομείωσης (0) - - - (0) Συναλλαγματικές διαφορές 0 0 0 - 0 Την 31/12/2019 3 3 0 0 6 Όμιλος 31/12/2018 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 5 10 0 1 16 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (1) 1 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 0 (0) - - 0 Χρέωση για νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού δημιουργημένα ή αγορασμένα (κατάσταση αποτελεσμάτων) 0 0 0 - 0 Αντιστροφή των προβλέψεων απομείωσης που δεν απαιτούνται πλέον (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) (0) (0) (0) - (0) 3 (5) - (1) (3) Συναλλαγματικές διαφορές (1) (1) 0 (0) (2) 7 4 0 0 12 Την 31/12/2018 357 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια - Εσωτερική διαβάθμιση Τράπεζα 31/12/2019 Ισχυρή Προτεινόμενη Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 337 - - - 337 2 335 50 - - - 50 1 49 Προσωρινή καθυστέρηση - 55 - 7 63 3 59 Σε αθέτηση - - 7 4 12 - 12 387 55 7 12 461 6 455 Σύνολο Τράπεζα 31/12/2018 Μη ανακληθείσες αχρησιμοποίητες δεσμεύσεις - Εσωτερική διαβάθμιση Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο Προβλέψεις Υπόλοιπο 370 - - - 370 5 365 64 - - - 64 2 62 Προσωρινή καθυστέρηση - 63 - 7 69 5 65 Σε αθέτηση - - 5 3 9 - 9 434 63 5 10 513 12 501 Ισχυρή Προτεινόμενη Σύνολο Τράπεζα 31/12/2019 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2019 Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 0 0 12 7 4 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (0) 0 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 3 (0) - 0 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 2 (2) - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 3 - (1) 1 - 0 Μεταφορά από Στάδιο 3 σε Στάδιο 2 Χρέωση για νέα στοιχεία εκτός ισολογισμού από αποαναγνώριση (κατάσταση αποτελεσμάτων) Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) - 0 (0) - 0 0 0 0 - 0 (6) 2 (1) (0) (6) Διαγραφή ζημιών απομείωσης (0) - - - (0) Συναλλαγματικές διαφορές 0 0 0 - 0 Την 31/12/2019 3 3 0 0 6 358 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα Τράπεζα 31/12/2018 Μη ανακλητά αχρησιμοποίητα πιστωτικά όρια - Κίνηση πρόβλεψης Στάδιο 1 Στάδιο 2 Στάδιο 3 POCI Σύνολο 5 10 - 1 16 Πρόβλεψη αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών την 1/1/2018 Μεταφορά από Στάδιο 1 σε Στάδιο 2 (1) 1 - - 0 Μεταφορά από Στάδιο 2 σε Στάδιο 1 0 (0) - - 0 Ζημίες/ (αναστροφές) απομείωσης για τη χρήση (κατάσταση αποτελεσμάτων) 3 (5) - (1) (3) (1) (1) - (0) (2) 7 4 0 0 12 Συναλλαγματικές διαφορές Την 31/12/2018 39.4 Στοιχεία ενεργητικού σε ενέχυρο Όμιλος Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Απαιτήσεις από χρεωστικούς τίτλους στο αποσβεσμένο κόστος Λοιπά στοιχεία ενεργητικού Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 892 1.350 646 1.841 892 1.350 646 1.841 39 39 39 39 29 5 29 29 5 29 2.311 2.560 2.311 2.560 Τα ανωτέρω στοιχεία σε ενέχυρο χρησιμοποιούνται για άντληση ρευστότητας από το Ευρωσύστημα σύμφωνα με τους γενικούς όρους που ισχύουν για τέτοιου είδους συμφωνίες, για την κάλυψη κινδύνων από α) συναλλαγές παραγώγων για τις οποίες υπάρχουν συμβάσεις ISDA (International Swaps and Derivatives Association) και συμβάσεις κάλυψης πιστωτικού κινδύνου CSA (Credit Support Annex), και β) διατραπεζικές συμφωνίες επαναγοράς τίτλων όπου χρησιμοποιούνται συμβάσεις GMRA (Global Master Repurchase Agreements). Στο πλαίσιο διατραπεζικών συναλλαγών επαναγοράς χρεογράφων (repo) χρησιμοποιούνται για άντληση ρευστότητας τίτλοι συνολικής ονομαστικής αξίας € 2.507 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 2.178 εκατ. και € 2.368 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα), εκ των οποίων ονομαστική αξία € 1.157 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα (31 Δεκεμβρίου 2018: € 1.204 εκατ. και € 1.394 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα, αντίστοιχα) αφορά τίτλους εκδοθέντες από το Ελληνικό Δημόσιο και ονομαστική αξία € 250 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα (31 Δεκεμβρίου 2018:€ 622 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα αντίστοιχα) αφορά διακρατούμενους πιστωτικούς τίτλους. Επιπλέον των ανωτέρω στοιχείων σε ενέχυρο, κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν δεσμεύσει περιουσιακά στοιχεία ποσού € 168 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 168 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα) που περιλαμβάνονται στις «Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων», στα πλαίσια εγγύησης έναντι κινδύνου αθέτησης πληρωμής από το Ελληνικό Δημόσιο. Σημειώνεται επίσης ότι τα «Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών» που εμφανίζονται στον παραπάνω πίνακα, αφορούν δάνεια τα οποία έχουν ενεχυριαστεί στο πλαίσιο χρηματοδότησης από την ΕΚΤ. 359 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα 40 Μετοχικό κεφάλαιο και υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες Τράπεζα Μετοχικό Κεφάλαιο Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 Όμιλος Υπό αίρεση Υπέρ το μετατρέψιμες Άρτιο ομολογίες Σύνολο Ίδιες μετοχές Σύνολο 2.620 13.075 2.040 17.735 (1) 17.734 - - - - - - Υπόλοιπο 31/12/2018 2.620 13.075 2.040 17.735 (1) 17.734 Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2019 2.620 13.075 2.040 17.735 (1) 17.734 - - - - - - 2.620 13.075 2.040 17.735 (1) 17.734 (Αγορές) / πωλήσεις ιδίων μετοχών (Αγορές) / πωλήσεις ιδίων μετοχών Υπόλοιπο 31/12/2019 Αριθμός μετοχών Τράπεζα Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2018 Αγορές ιδίων μετοχών Πώληση ιδίων μετοχών Όμιλος Εκδοθείσες μετοχές Ίδιες Μετοχές Καθαρός αριθμός μετοχών 436.659.164 - (191.669) (4.707.405) 436.467.495 (4.707.405) - 4.530.947 4.530.947 Υπόλοιπο 31/12/2018 436.659.164 (368.127) 436.291.037 Υπόλοιπο έναρξης 1/1/2019 Αγορές ιδίων μετοχών Πώληση ιδίων μετοχών 436.659.164 - (368.127) (5.296.895) 5.503.000 436.291.037 (5.296.895) 5.503.000 Υπόλοιπο 31/12/2019 436.659.164 (162.022) 436.497.142 Tο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, ανέρχεται σε € 2.619.954.984, διαιρούμενο σε 436.659.164 κοινές ονομαστικές μετοχές, ονομαστικής αξίας € 6,00 η κάθε μία. Επιπρόσθετα, οι υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες της Τράπεζας, που εκδόθηκαν στο πλαίσιο της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου που ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2015, και καλύφθηκαν αποκλειστικά από το ΤΧΣ με ομόλογα εκδόσεως ESM, κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, αντιστοιχούν στο ποσό των € 2.040 εκατ. Οι βασικότεροι όροι των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών συνοψίζονται ως ακολούθως: Σε περίπτωση που ο δείκτης CET 1 της Τράπεζας υπολογισμένος σε ατομική ή ενοποιημένη βάση είναι κατώτερος από 7%, οι υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες θα μετατρέπονται υποχρεωτικά σε κοινές μετοχές, ο δε αριθμός των κοινών μετοχών που εκδίδονται ανά κάτοχο θα καθορίζεται διαιρώντας το 116% της ονομαστικής αξίας των ανεξόφλητων υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών που έχει στην κατοχή του δια την τιμή μετατροπής. Οι υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες αποφέρουν τόκο, καταβλητέο ετησίως δεδουλευμένο με ετήσιο επιτόκιο 8%. Οι καταβολές τόκου (είτε συνολικά είτε εν μέρει) εναπόκεινται στη διακριτική ευχέρεια του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας. Τυχόν ακυρωθέντες τόκοι δεν συσσωρεύονται ούτε είναι πληρωτέοι και απαιτητοί στο μέλλον. Σύμφωνα με τους όρους του Προγράμματος, η μη καταβολή τόκου δε συνιστά γεγονός αθέτησης υποχρέωσης. Στην περίπτωση όπου η Τράπεζα δεν καταβάλλει εξ' ολοκλήρου οποιοδήποτε καταβλητέο τόκο στη 360 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 σχετική ημερομηνία καταβολής, τότε δεν καταβάλλονται μερίσματα επί των κοινών μετοχών έως την επόμενη πληρωμή τόκου από την Τράπεζα κατά την οικεία ημερομηνία καταβολής. Οι υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες μετατρέπονται υποχρεωτικά σε κοινές μετοχές, εάν δεν καταβληθούν από την Τράπεζα συνολικά ή μερικά οι καταβλητέοι τόκοι σε δύο ημερομηνίες καταβολής τόκου (όχι απαραίτητα συνεχόμενες), εξαιρουμένου προς το σκοπό αυτό κάθε τόκου που καταβάλλεται με την έκδοση κοινών μετοχών αντί καταβολής σε μετρητά. Οι υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες δεν έχουν ορισμένη ημερομηνία αποπληρωμής. Την 31 Δεκεμβρίου 2019, οι υπό αίρεση μετατρέψιμες ομολογίες συνιστούν μέρος των Ιδίων Κεφαλαίων της Τράπεζας καθώς πληρούνται όλα τα κριτήρια των σχετικών διατάξεων του Δ.Λ.Π. 32 «Χρηματοοικονομικά Μέσα: Παρουσίαση». Τέλος, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 16Γ του N. 3864/2010, κατά το χρονικό διάστημα συμμετοχής του ΤΧΣ στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας, δεν επιτρέπεται η αγορά ιδίων μετοχών από την Τράπεζα χωρίς έγκριση του ΤΧΣ. Οι αγορές και οι πωλήσεις ιδίων μετοχών εντός της χρήσης 2019 και 2018, καθώς και οι κατεχόμενες ίδιες μετοχές κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 και την 2018 σχετίζονται με συναλλαγές οι οποίες διενεργούνται από τη θυγατρική εταιρία Πειραιώς Α.Ε.Π.Ε.Υ. στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της, που απορρέουν από την ιδιότητά της ως ειδικού διαπραγματευτή. 41 Λοιπά αποθεματικά και αποτελέσματα εις νέον Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 84 0 108 0 69 - 69 - Αποθεματικό χρημ/κών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων 236 97 236 93 Αποθεματικό συναλλαγματικών διαφορών (54) (59) - - 34 36 27 27 300 (10.375) 182 (10.526) 332 (10.514) 189 (10.370) Τακτικό αποθεματικό Έκτακτο αποθεματικό Λοιπά αποθεματικά Λοιπά αποθεματικά Αποτελέσματα εις νέον Τακτικό αποθεματικό: Σύμφωνα με το άρθρο 24 του καταστατικού της Τράπεζας Πειραιώς Α.Ε., όπως ισχύει, ποσοστό 5% τουλάχιστον αφαιρείται από τα καθαρά κέρδη της περιόδου, το οποίο κρατείται για το σχηματισμό τακτικού αποθεματικού. Η αφαίρεση για το σχηματισμό του τακτικού αποθεματικού παύει να είναι υποχρεωτική όταν αυτό φθάσει σε ποσοστό ίσο τουλάχιστον με το ένα δεύτερο (1/2) του καταβληθέντος εταιρικού κεφαλαίου. Το τακτικό αποθεματικό, σύμφωνα με το άρθρο 44 του Κ.Ν.2190/1920, όπως ισχύει, χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την κάλυψη του τυχόν χρεωστικού υπολοίπου του λογαριασμού «Αποτελέσματα εις νέον». Έκτακτο αποθεματικό: Τα έκτακτα αποθεματικά σχηματίζονται με βάση διάταξη του καταστατικού ή με απόφαση της γενικής συνέλευσης των μετόχων και μπορούν να χρησιμοποιηθούν από την εταιρεία για οποιοδήποτε σκοπό. Λοιπά αποθεματικά: Στην κατηγορία των λοιπών αποθεματικών περιλαμβάνονται αποθεματικά διαφόρων προελεύσεων και ειδικών διατάξεων του νόμου και έχουν συγκεκριμένο σκοπό και προορισμό. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την κίνηση της κατηγορίας «Λοιπά αποθεματικά». 361 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος Κίνηση λοιπών αποθεματικών Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 182 78 189 212 139 (22) 143 (23) Υπόλοιπο έναρξης Μεταβολή αποθεματικού χρημ/κών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Μεταφορά μεταξύ λοιπών αποθεματικών και αποτελεσμάτων εις νέον Πωλήσεις Μεταβολή αποθεματικού συναλλαγματικών διαφορών 2 (15) - - (28) 5 (8) 149 - - Υπόλοιπο λήξης 300 182 332 189 Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την κίνηση του αποθεματικού χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων. Κίνηση αποθεματικού χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων Υπόλοιπο έναρξης Κέρδη/(ζημίες) από την αποτίμηση ομολόγων Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 97 119 93 116 180 (26) 179 (26) Κέρδη/(ζημίες) από την αποτίμηση μετοχών 43 (10) 40 (10) Απομειώσεις / (αναστροφές) απομειώσεων ομολόγων Ανακύκληση της αποτίμησης και της σωρευτικής απομείωσης των πωληθέντων χρεογράφων Αναβαλλόμενοι φόροι (8) (5) (8) (6) (12) 15 (5) 15 (62) 5 (63) 4 (0) 0 - - 236 97 236 93 Διαφορές από συναλλαγματικές μετατροπές Υπόλοιπο λήξης Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την κίνηση των αποτελεσμάτων εις νέον. Όμιλος Κίνηση αποτελεσμάτων εις νέον Υπόλοιπο έναρξης Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους Κέρδη/(ζημίες) μετά φόρων για την χρήση αναλογούντα στους μετόχους της Τράπεζας Καταβολή στους κατόχους των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών Κέρδη/(ζημίες) από πωλήσεις ιδίων μετοχών Μεταφορά μεταξύ λοιπών αποθεματικών και αποτελεσμάτων εις νέον Ανακύκληση στα αποτελέσματα του σωρευμένου αποθεματικού χρηματοοικονομικών μέσων που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Πωλήσεις και μεταβολές ποσοστών συμμετοχής Υπόλοιπο λήξης Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 (10.526) (10.335) (10.370) (10.389) (6) 0 (6) 0 279 (158) 27 51 (165) - (165) - 0 (1) - - (2) 11 - - 2 (32) 0 (32) 43 (10.375) (11) (10.526) (10.514) (10.370) 362 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 42 Μέρισμα ανά μετοχή Η διανομή μερίσματος από τα κέρδη της χρήσης του 2019 δεν επιτρέπεται, δεδομένου ότι, αφενός μεν, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 159 του Ν. 4548/2018 «Αναμόρφωση του δικαίου των ανωνύμων εταιρειών», αφετέρου δε, συντρέχουν οι περιορισμοί του ιδίου άρθρου και νόμου. Για τις Τράπεζες που συμμετέχουν σε προγράμματα στήριξης του Ν. 3864/2010 «Περί ιδρύσεως Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας», προβλέπεται από την παρ. 3 του άρθρου 10 του Νόμου), ανώτατο ύψος διανεμόμενων μερισμάτων, που δεν μπορεί να υπερβαίνει το 35% των κερδών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 161 παρ. 2 του Ν.4548/2018, ενώ οι εκπρόσωποι του ΤΧΣ στα Διοικητικά Συμβούλια των Τραπεζών, έχουν το δικαίωμα της αρνησικυρίας στη λήψη οποιασδήποτε απόφασης σχετικής με τη διανομή μερισμάτων. Επίσης περιορισμοί στη διανομή μερισμάτων όμως θεσπίστηκαν και από την, κατ’ εξουσιοδότηση του Νόμου 3864/2010, όπως ισχύει, εκδοθείσα υπ’ αρ. 36/2015 Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου, βάσει της οποίας δεν επιτρέπεται διανομή μερισμάτων στην περίπτωση που η Τράπεζα δεν καταβάλλει εξ’ ολοκλήρου στη σχετική ημερομηνία καταβολής τόκου, οποιαδήποτε προγραμματισμένη πληρωμή τόκων των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών, οι οποίες εκδόθηκαν στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της Τράπεζας. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1024/2013, σε συνδυασμό με τις σχετικές ρυθμίσεις του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 και της Οδηγίας 2013/36/ΕΕ, που ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με το Νόμο 4261/2014, για την ενίσχυση της ασφάλειας και της ευρωστίας του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, τα πιστωτικά ιδρύματα υπάγονται στις διατάξεις της Σύστασης της ΕΚΤ (ΕΚΤ/2019/1) σχετικά με τις πολιτικές διανομής μερισμάτων κατά το 2019 από τα κέρδη της χρήσης του 2018, καθώς και στις αντίστοιχες ρυθμίσεις της υπ΄αριθμ.157/2.4.2019 Πράξης Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος. Αναφορικά με την καταβολή μερισμάτων κατά το έτος 2020 από κέρδη της χρήσης του έτους 2019 ισχύουν παρόμοιες ρυθμίσεις σύμφωνα με τις προβλέψεις της Σύστασης της ΕΚΤ (ΕΚΤ/2020/1) και της από 21 Ιανουαρίου 2020 σχετικής Επιστολής της ΕΚΤ. Σε συμμόρφωση με τα ανωτέρω, το Δ.Σ. της Τράπεζας θα εισηγηθεί στην Ετήσια Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων του 2020, τη μη διανομή μερισμάτων για τη χρήση του 2019. 43 Ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα Για σκοπούς σύνταξης της Κατάστασης Ταμειακών Ροών, ως ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα από συνεχιζόμενες δραστηριότητες νοούνται τα ακόλουθα υπόλοιπα την 31 Δεκεμβρίου 2019 και 2018, τα οποία έχουν λήξη μικρότερη των 90 ημερών από την ημερομηνία έναρξής τους. Όμιλος Ταμείο και διαθέσιμα στις Κεντρικές Τράπεζες (Σημείωση 16) Aπαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων (Σημείωση 17) Χρηματοοικονομικά μέσα ενεργητικού αποτιμώμενα σε εύλογες αξίες μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών (Σημείωση 19) Χρηματοοικονομικά μέσα που επιμετρώνται στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων (Σημείωση 21) Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 3.346 340 2.570 399 3.314 269 2.548 273 19 1 19 1 38 3.742 132 3.102 38 3.640 132 2.954 Το ταμείο και ταμειακά ισοδύναμα από διακοπείσες δραστηριότητες την 31 Δεκεμβρίου 2019 ανέρχεται σε € 0,02 εκατ. (31 363 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Δεκεμβρίου 2018: € 249 εκατ.). 44 Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Ως συνδεδεμένα μέρη νοούνται: α) τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ομίλου, ο Επικεφαλής του Εσωτερικού Ελέγχου του Ομίλου, η Επικεφαλής της Κανονιστικής Συμμόρφωσης του Ομίλου, καθώς και οι Διευθύνοντες Σύμβουλοι των σημαντικών θυγατρικών του Ομίλου, συλλογικά οι κατέχοντες καίριες Διοικητικές Θέσεις, β) τα οικογενειακά μέλη των προσώπων που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις (μέχρι Α΄ βαθμού συγγένειας), γ) οι εταιρείες οι οποίες συναλλάσσονται με την Τράπεζα Πειραιώς, εφόσον η συνολική συμμετοχή σε αυτές (των προσώπων που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις καθώς και των οικογενειακών μελών τους) υπερβαίνει αθροιστικά το 20%, δ) οι θυγατρικές εταιρείες της Τράπεζας, ε) οι συγγενείς εταιρείες της Τράπεζας, στ) οι κοινοπραξίες της Τράπεζας και ζ) το ΤΧΣ, που οι κοινές μετοχές που κατέχει στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας παρέχουν τα ειδικά δικαιώματα του άρθρου 10 του N. 3864/2010, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Οι συναλλαγές με τα προαναφερόμενα συνδεδεμένα μέρη διέπονται από τους συνήθεις όρους και συνθήκες αγοράς, καθώς και από τις συνήθεις επιχειρηματικές δραστηριότητες. Τα δάνεια και οι απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος και οι εγγυητικές επιστολές προς συνδεδεμένα μέρη, έχουν δοθεί μέσα στο πλαίσιο των εγκεκριμένων χρηματοδοτικών πολιτικών και διαδικασιών του Ομίλου, με επαρκείς εξασφαλίσεις και καλύμματα, και ο κίνδυνος αποπληρωμής τους κυμαίνεται στο σύνηθες πλαίσιο των συνθηκών της αγοράς. Οι συναλλαγές με τα πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις, καθώς και με τα λοιπά συνδεδεμένα μέρη, τα οποία περιλαμβάνουν τα συνδεδεμένα μέρη που αναφέρονται στα ως άνω σημεία (β) και (γ), αναλύονται στον κάτωθι πίνακα. Σημειώνεται ότι πέραν της καταβολής των τόκων των υπό αίρεση μετατρέψιμων ομολογιών ύψους € 165 εκατ. για τον Όμιλο και την Τράπεζα τον Δεκέμβριο του 2019, δεν υπήρχαν σημαντικές συναλλαγές με το ΤΧΣ κατά την περίοδο που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019. Όμιλος (ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (υπόλοιπο προ προβλέψεων) Υποχρεώσεις προς πελάτες Εγγυητικές επιστολές και ενέγγυες πιστώσεις 31/12/2019 31/12/2018 Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη 4.543 1.738 - 41 51 - 5.318 892 - 41 160 - 364 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος (ποσά σε χιλ. €) Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 1/1 - 31/12/2019 Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη 84 14 9 0 88 1 63 0 Έσοδα Έξοδα Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) Υπόλοιπο δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (υπόλοιπο προ προβλέψεων) Υποχρεώσεις προς πελάτες Εγγυητικές επιστολές και ενέγγυες πιστώσεις Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 (ποσά σε χιλ. €) Βραχυπρόθεσμες παροχές Παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία 31/12/2018 Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη 4.541 1.648 - 41 51 - 5.318 797 - 41 160 - 1/1 - 31/12/2019 1/1 - 31/12/2018 Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη Πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις Λοιπά συνδεδεμένα μέρη 83 12 9 0 85 1 63 0 Έσοδα Έξοδα Παροχές προσώπων που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις 1/1 - 31/12/2018 Όμιλος Τράπεζα 1/1 - 31/12/2019 1/1 - 31/12/2018 1/1 - 31/12/2019 1/1 - 31/12/2018 5.440 470 4.870 278 4.601 460 4.435 263 Οι βραχυπρόθεσμες παροχές των προσώπων που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις περιλαμβάνουν τους μισθούς, τις αμοιβές, τις εργοδοτικές εισφορές και λοιπές επιβαρύνσεις. Tο σύνολο των σχηματισμένων προβλέψεων για προγράμματα παροχών σε πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις διαμορφώθηκε σε € 2 εκατ. για τον Όμιλο και σε € 1 εκατ. για την Τράπεζα την 31 Δεκεμβρίου 2019, από € 2 εκατ. την 31 Δεκεμβρίου 2018 για τον Όμιλο και την Τράπεζα. Το σύνολο των εν λόγω προβλέψεων συμπεριλαμβάνεται στις υποχρεώσεις για παροχές μετά τη συνταξιοδότηση. Το σύνολο των σχηματισμένων προβλέψεων για απομείωση σε δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος που δόθηκαν από τον Όμιλο και την Τράπεζα σε πρόσωπα που κατέχουν καίριες Διοικητικές Θέσεις και σε λοιπά , με αυτά, συνδεδεμένα μέρη, ανήλθε την 31 Δεκεμβρίου 2019 σε € 3 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 3 εκατ.) ενώ το έξοδο της χρήσης 2019 για την εκτιμώμενη πιστωτική ζημιά ήταν μικρότερο από € 1 χιλ. (2018: € 0,6 εκατ.). 365 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 44.1 Θυγατρικές εταιρείες Τα υπόλοιπα των συναλλαγών της Τράπεζας με θυγατρικές της εταιρείες και τα σχετικά με τις συναλλαγές αυτές αποτελέσματα έχουν ως εξής: Τράπεζα (ποσά σε χιλ. €) 31/12/2019 31/12/2018 Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Λοιπά στοιχεία ενεργητικού 9.551 2.418.277 144.275 141.608 2.433.336 2.178 187.409 Σύνολο 2.572.103 2.764.530 Λοιπές υποχρεώσεις 53 296.499 10.303 62.374 320.138 235.755 57.511 15.175 Σύνολο 369.229 628.579 Ενεργητικό Απαιτήσεις κατά πιστωτικών ιδρυμάτων Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (υπόλοιπο προ προβλέψεων) Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις προς πιστωτικά ιδρύματα Υποχρεώσεις προς πελάτες Πιστωτικοί τίτλοι σε κυκλοφορία στο αποσβεσμένο κόστος (ποσά σε χιλ. €) Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Έσοδα Τόκοι και εξομοιούμενα έσοδα Έσοδα προμηθειών Λοιπά έσοδα 89.462 12.194 (1.665) 58.971 10.728 1.510 Σύνολο 99.991 71.209 Έξοδα Τόκοι και εξομοιούμενα έξοδα Έξοδα προμηθειών Λειτουργικά έξοδα (17.006) (327) (23.186) (8.911) (6.107) (26.511) Σύνολο (40.518) (41.529) Οι εγγυητικές επιστολές προς τις θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 ανέρχονται σε € 215 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 228 εκατ.). Οι λοιπές υποχρεώσεις της 31 Δεκεμβρίου 2019 περιλαμβάνουν ποσό € 54 εκατ., το οποίο αφορά σε υποχρεώσεις από μισθώσεις ακινήτων θυγατρικών εταιρειών της Τράπεζας σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 16. Καθώς ο Όμιλος δεν προέβη σε αναδρομική εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16 βάσει των μεταβατικών διατάξεων του εν λόγω προτύπου, το συγκριτικό ποσό την 31 Δεκεμβρίου 2018 δεν περιλαμβάνει υποχρεώσεις από λειτουργικές μισθώσεις ακινήτων θυγατρικών εταιρειών. Το σύνολο των σχηματισμένων προβλέψεων για απομείωση επί δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος που δόθηκαν από την Τράπεζα στις θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου, ανήλθε την 31 Δεκεμβρίου 2019 σε € 290 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 73 εκατ.), ενώ το έξοδο της χρήσης 2019 για την εκτιμώμενη πιστωτική ζημιά ανήλθε σε € 220 εκατ. (2018: € 0,4 εκατ.). 366 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 44.2 Συγγενείς εταιρείες Οι συναλλαγές και τα αποτελέσματα με τις συγγενείς εταιρείες, παρουσιάζονται παρακάτω: Όμιλος (ποσά σε χιλ. €) Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών (υπόλοιπο προ προβλέψεων) Παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα Λοιπά Υποχρεώσεις προς πελάτες Λοιπές υποχρεώσεις (ποσά σε χιλ. €) Συνολικά έξοδα και κεφαλαιουχικές δαπάνες Συνολικά έσοδα Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 987.395 6.959 71.634 27.840 1.061.837 1.077 3.560 83.646 3.535 984.248 3.810 71.634 26.124 1.057.632 1.077 197 69.247 1.692 Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 (73.454) 50.806 (21.648) 51.339 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 (73.402) 47.254 (20.753) 47.795 Το σύνολο των σχηματισμένων προβλέψεων για απομείωση επί δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών που δόθηκαν απο τον ‘Ομιλο και την Τράπεζα σε συγγενείς εταιρείες, ανήλθε την 31 Δεκεμβρίου 2019 σε € 160 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 87 εκατ.), ενώ το έξοδο της χρήσης 2019 για την εκτιμώμενη πιστωτική ζημιά ανήλθε σε € 128 εκατ. (2018: € 0,4 εκατ.). Οι εγγυητικές επιστολές προς τις συγγενείς εταιρείες του Ομίλου και της Τράπεζας κατά την 31 Δεκεμβρίου 2019 ανέρχονται σε € 11 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018: € 7 εκατ.). Οι λοιπές υποχρεώσεις της 31 Δεκεμβρίου 2019 περιλαμβάνουν ποσό € 5 εκατ. το οποίο αφορά υποχρεώσεις από μισθώσεις ακινήτων συγγενών εταιρειών του Ομίλου, σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 16. Καθώς ο Όμιλος δεν προέβη σε αναδρομική εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16 βάσει των μεταβατικών διατάξεων του εν λόγω προτύπου, το συγκριτικό ποσό την 31 Δεκεμβρίου 2018 δεν περιλαμβάνει υποχρεώσεις από λειτουργικές μισθώσεις ακινήτων συγγενών εταιρειών. 44.3 Κοινοπραξίες Οι συναλλαγές και τα αποτελέσματα με τις κοινοπραξίες παρουσιάζονται παρακάτω: Όμιλος (ποσά σε χιλ. €) Δάνεια και απαιτήσεις κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος (ποσά σε χιλ. €) Συνολικά έσοδα Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 52.410 52.652 52.410 52.652 Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 491 842 Τράπεζα 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 491 842 Το σύνολο των σχηματισμένων προβλέψεων για απομείωση επί δανείων και απαιτήσεων κατά πελατών στο αποσβεσμένο κόστος που δόθηκαν από τον Όμιλο και την Τράπεζα σε κοινοπραξίες, ανήλθε την 31 Δεκεμβρίου 2019 σε € 41 εκατ. (31 Δεκεμβρίου 2018:€ 42 εκατ.), ενώ για την χρήση 2019 υπήρξε αναστροφή της εκτιμώμενης πιστωτικής ζημιάς ύψους € 0,4 εκατ. (2018 : εκτιμώμενη πιστωτική ζημιά ύψους € 0,4 εκατ.). 367 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 45 Μεταβολές στο χαρτοφυλάκιο των ενοποιούμενων εταιρειών Ακολουθεί η ανάλυση των μεταβολών στο χαρτοφυλάκιο ενοποιούμενων εταιρειών κατά τη χρήση 2019: α) Ιδρύσεις Εταιρειών: Την 1 Φεβρουαρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς ίδρυσε την κατά 50,00% εταιρεία, Πείργκα Κύθνου ΙΚΕ, καταβάλλοντας την αναλογία της στο μετοχικό κεφάλαιο ύψους € 833 χιλ. Η εταιρεία κατηγοριοποιήθηκε στο χαρτοφυλάκιο των κοινοπραξιών του Ομίλου. Την 2 Μαΐου 2019, η κατά 99,98% διακρατούμενη προς πώληση εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Piraeus Bank Bulgaria A.D., ίδρυσε την κατά 100,00% εταιρεία, Piraeus Nedvizhimi Imoti EOOD, καταβάλλοντας το ποσό των € 511 χιλ. Tην 21 Μαΐου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Bulfina E.A.D., απέκτησε από την κατά 99,98% διακρατούμενη προς πώληση εταιρεία, Piraeus Bank Bulgaria A.D., το 100,00% της εταιρείας Piraeus Nedvizhimi Imoti EOOD. Κατόπιν τούτου, το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στην εταιρεία αυξήθηκε σε 100,00%. Την 10 Σεπτεμβρίου 2019, η κατά 65,00% θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. Α.Ε., ίδρυσε την εταιρεία Εταιρεία Ανάπτυξης Επιχειρηματικού Πάρκου Οινοφύτων Ασωπού Α.Ε., καταβάλλοντας το ποσό των € 9 χιλ. για το 37,69% του ιδρυτικού της μετοχικού κεφαλαίου. Κατόπιν τούτου, η εταιρεία έχει καταστεί συγγενής εταιρεία του Ομίλου. β) Συμμετοχή σε αυξήσεις/ μειώσεις μετοχικού κεφαλαίου - Μεταβολές ποσοστών συμμετοχής: Την 4 Φεβρουαρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους € 344 χιλ. της κατά 75,37% θυγατρικής εταιρείας της Τράπεζας Πειραιώς, AXAΪA Clauss Estate A.E., αυξάνοντας έτσι το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία σε 75,49%. Την 13 Φεβρουαρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους € 3 εκατ. της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας της Τράπεζας Πειραιώς, Trieris Two Real Estate Ltd, διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Την 22 Φεβρουαρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους € 540 χιλ. της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας της Τράπεζας Πειραιώς, Πλειάδες Estate A.E., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Την 13 Μαρτίου 2019, πιστοποιήθηκε από την κατά 23,07% συγγενή εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Unisoft A.E., η αύξηση του μετοχικού της κεφαλαίου κατά € 5 εκατ., με κεφαλαιοποίηση των δανειακών της υποχρεώσεων, μεταξύ των οποίων και υποχρεώσεων προς την Τράπεζα Πειραιώς ύψους € 1 εκατ. Κατόπιν τούτου, η Τράπεζα Πειραιώς αύξησε το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία σε 26,73%. Κατά τη διάρκεια του 1ου τριμήνου 2019, η κατά 50,00% συμμετοχή του Ομίλου, ΑΕΠ Ελαιώνα Α.Ε., η οποία κατηγοριοποιείται στο χαρτοφυλάκιο των κοινοπραξιών του Ομίλου, προέβη σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου συνολικού ύψους € 7 εκατ. Κατόπιν τούτου, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Trieris Two Real Estate Ltd, κάλυψε την αναλογία της καταβάλλοντας συνολικά € 3,5 εκατ., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην Εταιρεία. 368 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Την 24 Απριλίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την κατά 99,98% διακρατούμενη προς πώληση εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Piraeus Bank Bulgaria A.D., η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου με εισφορά σε είδος ύψους € 2 εκατ. της κατά 100,00% θυγατρικής της εταιρείας, Gama Asset Management EOOD, διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου. Την 2 Μαΐου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία της Piraeus Bank Bulgaria A.D., Piraeus Nedvizhimi Imoti EOOD, απέκτησε από την κατά 99,98% διακρατούμενη προς πώληση εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Piraeus Bank Bulgaria A.D., το 100,00% της εταιρείας Beta Asset Management EOOD, το 100,00% της εταιρείας Gama Asset Management EOOD, το 100,00% της εταιρείας Emerald Investments EOOD, το 100,00% της εταιρείας Asset Management Bulgaria EOOD, το 100,00% της εταιρείας Varna Asset Management EOOD, το 100,00% της εταιρείας Delta Asset Management EOOD και το 100,00% της εταιρείας Besticar Bulgaria EOOD. Κατόπιν των παραπάνω, το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στις προαναφερόμενες εταιρείες παρέμεινε αμετάβλητο σε 99,98%. Την 10 Ιουλίου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Piraeus Clean Energy Holdings Ltd, απέκτησε το 17,00% της κατά 83,00% θυγατρικής εταιρείας του Ομίλου, Zibeno Investments Λτδ, έναντι ποσού € 10 χιλ. Κατόπιν τούτου, το ποσοστό του Ομίλου στην εταιρεία αυξήθηκε σε 100,00%. Την 17 Ιουλίου 2019, πιστοποιήθηκε η αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας του Ομίλου, Linklife Food & Entertainment Hall A.E., ύψους € 3 εκατ., η οποία καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από τη μοναδική της μέτοχο, Picar A.E., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου. Την 21 Ιουνίου 2019, 25 Σεπτεμβρίου 2019 και 17 Δεκεμβρίου 2019, η κατά 50,01% συγγενής συμμετοχή της Τράπεζας Πειραιώς, Piraeus - TANEO Capital Fund A.K.E.Σ., αύξησε το ενεργητικό της κατά το συνολικό ποσό των € 120 χιλ. Η Τράπεζα Πειραιώς κάλυψε την αναλογία της καταβάλλοντας συνολικά € 60 χιλ., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της. Την 7 Αυγούστου 2019, πιστοποιήθηκε από την κατά 39,39% συγγενή εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Trastor A.Ε.Ε.Α.Π., η αύξηση του μετοχικού της κεφαλαίου κατά € 23 εκατ. με καταβολή μετρητών. Κατόπιν τούτου, η Τράπεζα Πειραιώς κάλυψε την αναλογία της καταβάλλοντας συνολικά € 9 εκατ., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Την 9 Σεπτεμβρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Piraeus Clean Energy Holdings Ltd, η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου με καταβολή μετρητών ύψους € 50 χιλ. της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας του Ομίλου, Zibeno Investments Λτδ, διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου. Την 23 Οκτωβρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς, πώλησε το 80,04% της συμμετοχής της στην εταιρεία Intrum Hellas REO solutions A.E., έναντι ποσού € 34 εκατ. Κατόπιν τούτου, η εταιρεία κατηγοριοποιήθηκε στο χαρτοφυλάκιο των συγγενών εταιρειών. Την 23 Οκτωβρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς, πώλησε το 80,00% πλέον μιας μετοχής της συμμετοχής της στην εταιρεία Intrum Hellas Credit Servicing A.E., έναντι ποσού € 276 εκατ. Κατόπιν τούτου, η εταιρεία κατηγοριοποιήθηκε στο χαρτοφυλάκιο των συγγενών εταιρειών. 369 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Την 12 Νοεμβρίου 2019, η κατά 32,27% συγγενής εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, ‘Ολγανος Α.Ε., αύξησε το μετοχικό της κεφάλαιο κατά € 400 χιλ. Η Τράπεζα Πειραιώς, κάλυψε την αναλογία της καταβάλλοντας € 129 χιλ., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Την 30 Δεκεμβρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους € 40 χιλ. της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας της Τράπεζας Πειραιώς, Πειραιώς Development A.E., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Την 30 Δεκεμβρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους € 40 χιλ. της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας της Τράπεζας Πειραιώς, ΝD Αναπτυξιακή Α.Ε., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Την 30 Δεκεμβρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους € 80 χιλ. της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας της Τράπεζας Πειραιώς, Property Horizon Α.Ε., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Την 30 Δεκεμβρίου 2019, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από την Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους € 130 χιλ. της κατά 100,00% θυγατρικής εταιρείας της Τράπεζας Πειραιώς, Πλειάδες Estate A.E., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της στην εταιρεία. Κατά τη διάρκεια της χρήσης 2019, η κατά 30,00% συγγενής συμμετοχή του Ομίλου, PJ Tech Catalyst Fund, αύξησε το ενεργητικό της κατά το συνολικό ποσό των € 474 χιλ. Κατόπιν τούτου, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Piraeus Equity Partners Ltd, κάλυψε την αναλογία της καταβάλλοντας συνολικά € 142 χιλ., διατηρώντας έτσι αμετάβλητο το ποσοστό συμμετοχής της. Η καθαρή εκροή από αυξήσεις ποσοστών σε θυγατρικές και εξαγορές θυγατρικών αναλύεται ως εξής : Εξαγορές θυγατρικών εταιρειών, εξαιρουμένων των ταμειακών διαθεσίμων που αποκτήθηκαν Εξαγορά θυγατρικών εταιρειών Μείον: Ταμείο και ταμειακά διαθέσιμα που εξαγοράστηκαν 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 - 9 - 0 9 Την 19 Νοεμβρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς, απέκτησε από την κατά 100,00% θυγατρική της εταιρεία, Πειραιώς Leasing Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Α.Ε. το 7,68% της συγγενούς της εταιρείας, Νηρεύς Ιχθυοκαλλιέργειες Α.Ε. Κατόπιν τούτου, το ποσοστό συμμετοχής της Τράπεζας Πειραιώς στην εταιρεία αυξήθηκε σε 32,23%. γ) Εκκαθαρίσεις – Πωλήσεις εταιρειών: Την 31 Ιανουαρίου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Πειραιώς Green Investments A.E., διεγράφη από το Γ.Ε.Μ.Η. Την 28 Φεβρουαρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς πώλησε το σύνολο της συμμετοχής στην κατά 98,83% διακρατούμενη προς πώληση εταιρεία Tirana Bank S.A., έναντι τιμήματος € 57 εκατ. 370 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Την 18 Απριλίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς πώλησε το σύνολο της συμμετοχής της στην κατά 26,73% συγγενή της εταιρεία, Unisoft A.E., έναντι τιμήματος € 700 χιλ. Την 13 Ιουνίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς πώλησε το σύνολο της συμμετοχής της στην κατά 99,98% διακρατούμενη προς πώληση εταιρεία Piraeus Bank Bulgaria A.D., έναντι τελικού τιμήματος € 77 εκατ. περίπου. Κατόπιν τούτου, η κατά 99,98% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Piraeus Insurance Brokerage EOOD, δεν ανήκει πλέον στον Όμιλο. Την 2 Ιουλίου 2019, η κατά 99,18% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Priam Business Consultancy SRL, ετέθη σε καθεστώς εκκαθάρισης. Την 5 Ιουλίου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Piraeus Real Estate Consultants SRL, διεγράφη από το οικείο Μητρώο Εταιρειών. Την 8 Οκτωβρίου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Piraeus Clean Energy GP Ltd, ετέθη σε καθεστώς εκκαθάρισης. Την 8 Οκτωβρίου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Piraeus Equity Advisors Ltd, ετέθη σε καθεστώς εκκαθάρισης. Την 13 Νοεμβρίου 2019, η κατά 99,95% θυγατρική εταιρεία της Τράπεζας Πειραιώς, Marathon 1 Greenvale Rd LLC, διεγράφη από το οικείο Μητρώο Εταιρειών. Την 27 Νοεμβρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς, πώλησε το σύνολο της συμμετοχής της στην κατά 32,92% συγγενή της εταιρεία, Ιχθυοτροφεία Σελόντα ΑΕΓΕ, έναντι τιμήματος € 1. Την 27 Νοεμβρίου 2019, η Τράπεζα Πειραιώς πώλησε το σύνολο της συμμετοχής της στην κατά 32,23% συγγενή της εταιρεία, Νηρεύς Ιχθυοκαλλιέργειες Α.Ε., έναντι τιμήματος € 1. Την 29 Νοεμβρίου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Piraeus Real Estate Bulgaria EOOD, ετέθη σε καθεστώς εκκαθάρισης. Την 23 Δεκεμβρίου 2019, η κατά 100,00% θυγατρική εταιρεία του Ομίλου, Piraeus Nedvizhimi Imoti EOOD, πώλησε την κατά 100,00% θυγατρική της εταιρεία, Gama Asset Management EOOD, έναντι τιμήματος € 2 εκατ. Οι πωλήσεις θυγατρικών εταιρειών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, εξαιρουμένων των ταμειακών διαθεσίμων, αναλύονται ως εξής: Πωλήσεις θυγατρικών εταιρειών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, εξαιρουμένων των ταμειακών διαθεσίμων που πωλήθηκαν Πώληση (ολική/μερική) θυγατρικών εταιρειών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων Κέρδος/(Ζημία) από πώληση Μείον: Εύλογη αξία των διακρατούμενων επενδύσεων στις μερικώς πωληθέντες επιχειρηματικές δραστηριότητες Μείον: Ταμείο και ταμειακά διαθέσιμα που πωλήθηκαν 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 149 361 414 (139) (77) (451) (294) (18) (19) 371 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 46 Αμοιβές Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή Στις 28 Ιουνίου 2019, η Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων εξέλεξε την ανεξάρτητη εταιρεία ορκωτών ελεγκτών λογιστών «Deloitte Ανώνυμη Εταιρία Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών» για τη χρήση που έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2019. Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τις συνολικές αμοιβές για τον τακτικό - υποχρεωτικό έλεγχο, το φορολογικό έλεγχο, άλλες υπηρεσίες ελεγκτικής φύσης και λοιπές μη ελεγκτικές επαγγελματικές υπηρεσίες για τις χρήσεις 2019 και 2018 που παρασχέθηκαν από την κύρια ελεγκτική εταιρεία του Ομίλου την Deloitte, η οποία είναι μέλος του δικτύου Deloitte, τις άλλες ελεγκτικές εταιρείες - μέλη του Δικτύου και άλλες συγγενείς - μέλη (συλλογικά «Deloitte»). Όμιλος Τράπεζα 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Αμοιβές τακτικού - υποχρεωτικού ελέγχου 2 3 2 2 Αμοιβές άλλων υπηρεσιών ελεγκτικής φύσης (συμπεριλαμβανομένου αμοιβών φορολογικού ελέγχου) 1 1 0 0 Λοιπές αμοιβές μη ελεγκτικών επαγγελματικών υπηρεσιών 1 1 0 1 Σύνολο 4 5 2 3 47 Γνωστοποιήσεις του Νόμου 4261/5.5.2014 Σύμφωνα με το άρθρο 81 του Νόμου 4261/2014, το οποίο ενσωματώνει στην Ελληνική νομοθεσία το άρθρο 89 της Οδηγίας 2013/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26 Ιουνίου 2013 θεσπίστηκε για πρώτη φορά η υποχρέωση για τον Όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς («Όμιλος») να γνωστοποιεί πληροφόρηση σε ενοποιημένη βάση για κάθε χώρα στην οποία δραστηριοποιείται. Η γνωστοποιούμενη πληροφόρηση περιλαμβάνει: την επωνυμία της θυγατρικής εταιρείας, τη φύση δραστηριοτήτων, τη γεωγραφική θέση, τον κύκλο εργασιών, τον αριθμό των εργαζομένων σε ισοδύναμο καθεστώς πλήρους απασχόλησης, τα αποτελέσματα προ φόρων, τους φόρους επί των αποτελεσμάτων, καθώς και τις εισπραττόμενες δημόσιες επιδοτήσεις. Ο κύκλος εργασιών, τα αποτελέσματα προ φόρων και οι φόροι επί των αποτελεσμάτων είναι με βάση τις Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις των χρήσεων που έληξαν την 31 Δεκεμβρίου 2019 και την 2018 αντίστοιχα, οι οποίες συντάσσονται σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) όπως εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων και υιοθετήθηκαν από την Ε.Ε. Τόσο η Τράπεζα όσο και οι θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου δεν έχουν εισπράξει δημόσιες επιδοτήσεις. Οι υπόλοιπες πληροφορίες παρατίθενται στους ακόλουθους πίνακες: 372 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Α) Πληροφόρηση ανά χώρα Χώρα Σύνολο καθαρών εσόδων⁽³⁾ 31/12/2019 Αποτελέσματα Φόρος προ φόρων εισοδήματος Αριθμός εργαζομένων Ελλάδα⁽¹⁾ 2.190 393 (116) 12.223 Ρουμανία (1) (6) (0) 6 Βουλγαρία 33 1 (0) 4 Αίγυπτος (1) (1) 0 1 Κύπρος 1 4 (0) 5 Σερβία 2 (2) (0) 5 Αλβανία 10 7 0 2 Ουκρανία 10 (3) (0) 368 1 0 - - 2.245 392 (117) 12.613 Λοιπές χώρες⁽²⁾ Όμιλος⁽⁴⁾ Σημειώσεις: (1) Τα ποσά που αναφέρονται περιλαμβάνουν τις δραστηριότητες των υποκαταστημάτων της Τράπεζας Πειραιώς που λειτουργούν σε χώρες της αλλοδαπής καθώς και τα οχήματα ειδικού σκοπού με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. (2) Οι λοιπές χώρες περιλαμβάνουν το Ηνωμένο Βασίλειο, το Λουξεμβούργο, τις Βρετανικές Παρθένες Νήσους και τις Η.Π.Α. (3) Το σύνολο καθαρών εσόδων περιλαμβάνει τα καθαρά έσοδα από τόκους, τα καθαρά έσοδα προμηθειών, τα έσοδα από μερίσματα, τα καθαρά κέρδη/(ζημιές) από χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών , τα αποτελέσματα από πώληση θυγατρικών και συγγενών εταιρειών, τα καθαρά κέρδη/(ζημιές) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων καθώς και τα λοιπά έσοδα/ (έξοδα). (4) Τα ποσά που αναφέρονται περιλαμβάνουν συνεχιζόμενες και διακοπείσες δραστηριότητες. 373 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Χώρα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Σύνολο καθαρών εσόδων⁽³⁾ 31/12/2018 Αποτελέσματα Φόρος προ φόρων εισοδήματος Αριθμός εργαζομένων Ελλάδα⁽¹⁾ 1.900 62 99 13.198 Ρουμανία 0 10 (70) (98) Βουλγαρία 49 (126) 0 958 Αίγυπτος (0) (0) (0) 1 Κύπρος 0 1 (1) 5 Σερβία (44) (45) 0 5 Αλβανία 7 (61) 0 430 Ουκρανία 10 (2) (0) 394 1 0 - - 1.853 (269) 98 15.000 Λοιπές χώρες⁽²⁾ Όμιλος⁽⁴⁾ Σημειώσεις: (1) Τα ποσά που αναφέρονται περιλαμβάνουν τις δραστηριότητες των υποκαταστημάτων της Τράπεζας Πειραιώς που λειτουργούν σε χώρες της αλλοδαπής καθώς και τα οχήματα ειδικού σκοπού με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο. (2) Οι λοιπές χώρες περιλαμβάνουν το Ηνωμένο Βασίλειο, το Λουξεμβούργο, τις Βρετανικές Παρθένες Νήσους και τις Η.Π.Α . (3) Το σύνολο καθαρών εσόδων περιλαμβάνει τα καθαρά έσοδα από τόκους, τα καθαρά έσοδα προμηθειών, τα έσοδα από μερίσματα, τα καθαρά κέρδη/(ζημιές) από χρηματοοικονομικά μέσα αποτιμώμενα στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσματικών λογαριασμών , τα αποτελέσματα από πώληση θυγατρικών και συγγενών εταιρειών, τα καθαρά κέρδη/(ζημιές) από χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων καθώς και τα λοιπά έσοδα/ (έξοδα). (4) Τα ποσά που αναφέρονται περιλαμβάνουν συνεχιζόμενες και διακοπείσες δραστηριότητες. Β. Θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου με βάση τη φύση των δραστηριοτήτων τους καθώς και την γεωγραφική τους θέση παρουσιάζονται: Οι θυγατρικές εταιρείες του Ομίλου με βάση τη φύση των δραστηριοτήτων τους καθώς και την γεωγραφική τους θέση παρουσιάζονται στη Σημείωση 23. Με τον νόμο 4261/2014, άρθρο 82, ενσωματώνεται στην Ελληνική νομοθεσία το άρθρο 90 της Οδηγίας 2013/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26 Ιουνίου 2013, σύμφωνα με το οποίο θεσπίζεται η υποχρέωση δημοσιοποίησης της συνολικής απόδοσης των στοιχείων του ενεργητικού. Η συνολική απόδοση των στοιχείων του ενεργητικού για την Τράπεζα και τον Όμιλο για την χρήση που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 ήταν 0,05% και 0,44% αντίστοιχα (31 Δεκεμβρίου 2018: 0,08% και 0,29% αντίστοιχα). 374 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 48 Γνωστοποιήσεις του Νόμου 4151/2013 Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 4151/2013, κάθε πιστωτικό ίδρυμα, που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα, οφείλει αμέσως μετά την παρέλευση του χρονικού ορίου της εικοσαετίας να αποδίδει στο Ελληνικό Δημόσιο συγκεντρωτικά, μέχρι το τέλος Απριλίου κάθε έτους τα υπόλοιπα των αδρανών καταθέσεων, πλέον αναλογούντων τόκων. Η Τράπεζα την 25 Απριλίου 2019 απέδωσε το ποσό των € 698.774,45 για κεφάλαια και τόκους καταθέσεων που παραγράφηκαν υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου. 49 Γνωστοποιήσεις για τη μετάβαση στο ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» Την 1 Ιανουαρίου 2019, ο Όμιλος και η Τράπεζα εφάρμοσαν τις απαιτήσεις του Δ.Π.Χ.Α. 16 «Μισθώσεις» (Δ.Π.Χ.Α. 16). Οι κάτωθι γνωστοποιήσεις που αφορούν στη μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16 παρέχουν σχετική πληροφόρηση, προκειμένου να γίνει κατανοητή η επίπτωση της εφαρμογής του νέου λογιστικού προτύπου χρηματοοικονομικής αναφοράς στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου και της Τράπεζας την 1 Ιανουαρίου 2019. Η Διοίκηση ξεκίνησε το πρόγραμμα υλοποίησης του Δ.Π.Χ.Α. 16 κατά το 2ο τρίμηνο του 2018. Στο πλαίσιο υλοποίησης αυτού του προγράμματος, εφαρμόστηκαν οι απαραίτητες αρχές Εταιρικής Διακυβέρνησης και συστάθηκαν μία Οργανωτική Επιτροπή, ένα Γραφείο Διαχείρισης Έργου και διάφορες ομάδες έργου με συμμετέχοντες από διάφορες Μονάδες και θυγατρικές εταιρείες της Τράπεζας. Η Οργανωτική Επιτροπή για τη μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16 συμμετείχε ενεργά στην όλη διαδικασία, διασφαλίζοντας την αποδοτική, αποτελεσματική, ορθή και έγκαιρη υλοποίηση του προγράμματος για το Δ.Π.Χ.Α. 16. Στο πλαίσιο υλοποίησης του προγράμματος για το Δ.Π.Χ.Α. 16, η Διοίκηση ανέπτυξε επαρκή λειτουργικότητα στην υφιστάμενη υποδομή πληροφοριακών συστημάτων της και στις διαδικασίες. Επιπλέον, η Διοίκηση βελτίωσε το υφιστάμενο σύστημα εσωτερικών δικλίδων ασφαλείας, ενώ σχεδίασε και εφάρμοσε νέες εσωτερικές δικλίδες ασφαλείας και διαδικασίες σε τομείς που κρίθηκε αναγκαίο της μετάβασης στο Δ.Π.Χ.Α. 16. Ορισμένοι από τους κύριους τομείς διακυβέρνησης και εσωτερικών ελέγχων είναι αυτοί που σχετίζονται με: α) Την επιλογή, μεταξύ των τριών εναλλακτικών μεθόδων μετάβασης που προβλέπονται στο πρότυπο, για την πρώτη εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16. β) Την αξιολόγηση συμβάσεων μίσθωσης αναφορικά με το εάν συνιστούν μίσθωση σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Δ.Π.Χ.Α. 16. γ) Τον προσδιορισμό του διαφορικού επιτοκίου δανεισμού που θα εφαρμοστεί κατά τη μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16 (Incremental Borrowing Rate - «IBR»). Η Εκτελεστική Επιτροπή του Ομίλου παρακολούθησε την υλοποίηση του Προγράμματος για το Δ.Π.Χ.Α. 16 και συμμετείχε στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η Εκτελεστική Επιτροπή του Ομίλου ενέκρινε το έγγραφο του Δ.Π.Χ.Α. 16 – Λογιστική Πολιτική, «Αναγνώριση και επιμέτρηση μισθώσεων σύμφωνα με το Διεθνές Πρότυπο Χρηματοοικονομικής Αναφοράς 16», καθώς και τις παρούσες γνωστοποιήσεις για τη μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16. Η χρηματοοικονομική επίπτωση για τον Όμιλο και την Τράπεζα από την αρχική εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16 κατά την 1 Ιανουαρίου 2019 περιγράφεται παρακάτω. 375 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Παραδοχές της Διοίκησης για την Πρώτη Εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16 και την αναμενόμενη χρηματοοικονομική επίπτωση. Η Διοίκηση αξιοποιώντας τον πρακτικό κανόνα που προβλέπεται κατά τη μετάβαση στο Δ.Π.Χ.Α. 16, δεν επανεκτίμησε τις υφιστάμενες συμβάσεις αναφορικά με το αν αυτές είναι ή περιέχουν συμβάσεις μίσθωσης. Αντίστοιχα, ο ορισμός της μίσθωσης σύμφωνα με το Δ.Λ.Π. 17 και τη διερμηνεία Ε.Δ.Δ.Π.Χ.Π. 4 θα συνεχίσει να εφαρμόζεται στις μισθώσεις που συνήφθησαν ή τροποποιήθηκαν πριν τη 1 Ιανουαρίου 2019. Ο Όμιλος και η Τράπεζα εφάρμοσαν το Δ.Π.Χ.Α. 16 για πρώτη φορά την 1 Ιανουαρίου 2019, χρησιμοποιώντας την τροποποιημένη αναδρομική προσέγγιση («Modified Retrospective Approach»). Για την εφαρμογή της τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης, η Διοίκηση επέλεξε: να επιμετρήσει την παρούσα αξία του υπολοίπου της υποχρέωσης από μίσθωση χρησιμοποιώντας το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού της Τράπεζας που ίσχυε κατά την ημερομηνία της μετάβασης και να ορίσει την αξία των περιουσιακών στοιχείων με δικαίωμα χρήσης σε ποσό ίσο με το ποσό της υποχρέωσης από τη μίσθωση. να εφαρμόσει τον πρακτικό κανόνα για να εξαιρέσει τις αρχικές άμεσες δαπάνες από την αξία του περιουσιακού στοιχείου με δικαίωμα χρήσης. Το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού που χρησιμοποιήθηκε την 1 Ιανουαρίου 2019 βασίστηκε πάνω στην καμπύλη μηδενικού επιτοκίου του Ελληνικού Δημοσίου προσαρμοζόμενο χαμηλότερα σύμφωνα με την αναμενόμενη προσαρμογή των περιθωρίων φερεγγυότητας για τα καλυμμένα ομόλογα. Ως αντιπροσωπευτικός δείκτης μηδενικού ρίσκου για την Ελλάδα θεωρήθηκε η καμπύλη απόδοσης του ομολόγου μηδενικού κουπονιού του Ελληνικού Δημοσίου όπως αυτή εξήχθη από το Bloomberg. Η προσαρμογή των περιθωρίων φερεγγυότητας υπολογίστηκε βάσει του περιθωρίου με το οποίο διαπραγματεύονται τα καλυμμένα ομόλογα των Ελληνικών Συστημικών Τραπεζών, σε σύγκριση με την καμπύλη των ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου μηδενικού κουπονιού. Η ίδια διαδικασία υπολογισμού θα εφαρμόζεται σε κάθε περίοδο αναθεώρησης της αρχικής καμπύλης του διαφορικού επιτοκίου η οποία θα λαμβάνει χώρα σε τριμηνιαία βάση. Αναφορικά με την ημερομηνία έναρξης μίσθωσης για τις συμβάσεις μίσθωσης που προέρχονται από τις εξαγορασθείσες τράπεζες, η Διοίκηση επέλεξε να χρησιμοποιήσει τις αντίστοιχες ημερομηνίες εξαγοράς ως ημερομηνίες έναρξης για τις προαναφερθείσες συμβάσεις. Επιπλέον, τα παρακάτω έχουν εξαιρεθεί από το πλαίσιο εφαρμογής του Δ.Π.Χ.Α. 16 για τους παρακάτω λόγους: Συμβάσεις μίσθωσης αορίστου χρόνου, καθώς η Διοίκηση έκρινε ότι για τις συμβάσεις αυτές δεν υφίστανται εκτελεστά δικαιώματα και υποχρεώσεις κατά την έννοια του προτύπου και, κατά συνέπεια, δεν πληρούν τον ορισμό της σύμβασης μίσθωσης όπως αυτός ορίζεται στο Δ.Π.Χ.Α. 16, Συμβάσεις μίσθωσης που αφορούν διακοπείσες δραστηριότητες, Άυλα περιουσιακά στοιχεία, όπως ορίζονται από το Δ.Λ.Π. 38 «Άυλα περιουσιακά στοιχεία» και Έξοδα ασφαλειών, ΦΠΑ και έξοδα χαρτοσήμου. Το χαρτοφυλάκιο μισθώσεων του Ομίλου και της Τράπεζας Μισθώσεις στις οποίες ο Όμιλος και η Τράπεζα είναι μισθωτές Οι μισθώσεις ακινήτων του Ομίλου και της Τράπεζας περιλαμβάνουν κυρίως μισθώσεις κτηρίων που στεγάζουν γραφεία, καταστήματα, διαμερίσματα και οχήματα. Ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν χαρακτηρίσει τις μισθώσεις αυτές ως λειτουργικές 376 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 μισθώσεις σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στο Δ.Λ.Π. 17. Μισθώσεις κτηρίων που στεγάζουν γραφεία: Ο Όμιλος και η Τράπεζα μισθώνουν κτήρια που στεγάζουν γραφεία για τη λειτουργία Διοικητικών Υπηρεσιών. Οι βασικοί όροι των νέων μισθώσεων (διάρκεια κ.λπ.) είναι παρόμοιοι για όλους τους μισθωτές. Σύμφωνα με την τρέχουσα πρακτική, η Τράπεζα επιδιώκει να υπογράφει συμβάσεις μακροχρόνιας μίσθωσης (κατά κανόνα, διάρκειας τουλάχιστον 12 ετών). Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία που ρυθμίζει τις συμβάσεις μίσθωσης, η ελάχιστη δεσμευτική διάρκεια και για τα δύο μέρη της νέας σύμβασης είναι έως 3 έτη. Ανάλογα με τους συμφωνηθέντες όρους, το μίσθωμα αναπροσαρμόζεται ετησίως με βάση τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, όπως υπολογίζεται και ανακοινώνεται μηνιαίως από την Ελληνική Στατιστική Αρχή, πλέον μιας πιθανής συμφωνηθείσας προσαύξησης (π.χ. +1%, +2%, κ.λπ.). Στο βαθμό κατά τον οποίο οι μισθώσεις συνάπτονται σύμφωνα με τον νέο νόμο περί επαγγελματικών μισθώσεων που ισχύει από το 2014, δεν υφίσταται δικαίωμα παράτασης (εκτός εάν αυτή συμφωνηθεί ρητά). Οι συμβάσεις διάρκειας αορίστου χρόνου δεν εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής του Δ.Π.Χ.Α. 16, όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Ειδικότερα, ο Όμιλος και η Τράπεζα έχουν 389 συμβόλαια διάρκειας αορίστου χρόνου επί συνόλου 1.373 συμβολαίων, τα οποία συνδέονται με ετήσιο έξοδο μισθώματος αξίας € 6 εκατ. και τα οποία έχουν εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής του Δ.Π.Χ.Α. 16 καθώς δεν πληρούν τον ορισμό του συμβολαίου μίσθωσης όπως αυτό ορίζεται στο Δ.Π.Χ.Α. 16. Σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, η Διοίκηση αξιολογεί εάν θα ασκήσει τυχόν δικαιώματα προαίρεσης για ανανέωση των συμβάσεων μίσθωσης, λαμβάνοντας υπόψη την τοποθεσία των κτηρίων, τη διαθεσιμότητα κατάλληλων εναλλακτικών επιλογών, το ύψος των μισθωμάτων κ.λπ. Μισθώσεις Καταστημάτων: Ο Όμιλος και η Τράπεζα μισθώνουν ακίνητα για τη λειτουργία του δικτύου καταστημάτων. Οι βασικοί όροι των νέων μισθώσεων (διάρκεια, κ.λπ.), καθώς και οι πρακτικές που εφαρμόζονται σε αυτές τις περιπτώσεις είναι γενικά οι ίδιοι οι οποίοι εφαρμόζονται και στις μισθώσεις κτιρίων που στεγάζουν γραφεία. Μισθώσεις Διαμερισμάτων: Με σχετική έγκριση της Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού του Ομίλου, ο Όμιλος και η Τράπεζα μισθώνουν διαμερίσματα που χρησιμοποιούνται για τη στέγαση στελεχών της Τράπεζας και του Ομίλου τα οποία εργάζονται μακριά από την περιφέρεια στην οποία βρίσκεται η έδρα τους. Οι όροι μίσθωσης και οι υπολειπόμενες διάρκειες μίσθωσης την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής ποικίλλουν ανάλογα με τις λειτουργικές ανάγκες της Τράπεζας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπολειπόμενη διάρκεια μίσθωσης την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής του Δ.Π.Χ.Α. 16 είναι μικρότερη των 12 μηνών (λόγω συγκεκριμένων αναγκών της Τράπεζας). Οι μισθώσεις αυτές δεν περιλαμβάνουν δικαιώματα προαίρεσης για την ανανέωσή τους, ενώ προβλέπουν σταθερά μισθώματα. Μισθώσεις οχημάτων: Ο Όμιλος και η Τράπεζα μισθώνουν οχήματα που προσφέρονται ως παροχή σε στελέχη τους ή για τον σκοπό της διατήρησης ενός στόλου οχημάτων που εξυπηρετούν τις λειτουργικές τους ανάγκες. Η μέση διάρκεια μίσθωσης είναι τα πέντε έτη. Είναι δυνατή η συμβατική επέκταση της μίσθωσης μετά τη λήξη της για 12 ή 24 μήνες, υπό τους ίδιους όρους. Τυχόν μεταβολές των μισθωμάτων οφείλονται στην αύξηση των ετήσιων ασφαλίστρων από τη συνεργαζόμενη ασφαλιστική εταιρεία, καθώς και των ετήσιων τελών κυκλοφορίας των οχημάτων. Μισθώσεις στις οποίες ο Όμιλος και η Τράπεζα είναι εκμισθωτές Επενδυτικά ακίνητα Ο Όμιλος και η Τράπεζα κατέχουν διάφορα κτήρια τα οποία δε χρησιμοποιούνται πλέον για τις δραστηριότητές τους ή αποκτώνται από πλειστηριασμούς και χρησιμοποιούνται για την απόκτηση εισοδήματος από ενοίκια. Τα κτήρια που 377 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 εκμισθώνονται σε τρίτα μέρη χαρακτηρίζονται λειτουργικές μισθώσεις με σταθερά ή κυμαινόμενα μισθώματα. Επιπροσθέτως, ο Όμιλος υπεκμισθώνει επενδυτικά ακίνητα σε τρίτα μέρη. Πώληση και επαναμίσθωση Οι συμβάσεις που αφορούν τα ακίνητα του Ομίλου υπό καθεστώς πώλησης και επαναμίσθωσης συντάχθηκαν στο πλαίσιο της επιχειρησιακής λειτουργίας που διέπει τις εταιρείες χρηματοδοτικής μίσθωσης του Ομίλου. Η Τράπεζα δεν διαθέτει ακίνητα υπό καθεστώς πώλησης και επανακμίσθωσης. Χρηματοοικονομική επίπτωση από την αρχική εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16 την 1 Ιανουαρίου 2019 στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης του Ομίλου και της Τράπεζας Λόγω της μετάβασης στο Δ.Π.Χ.Α. 16 από την 1 Ιανουαρίου 2019, ο Όμιλος και η Τράπεζα αναγνώρισαν πρόσθετες υποχρεώσεις από μισθώσεις ύψους € 117 εκατ. και € 166 εκατ., αντίστοιχα για τις συμβάσεις μίσθωσης που εμπίπτουν στο πλαίσιο του Δ.Π.Χ.Α. 16. Το περιουσιακό στοιχείο με δικαίωμα χρήσης ορίστηκε ίσο με το ποσό της υποχρέωσης από τη μίσθωση και, συνεπώς, δεν υπήρξε επίπτωση στο Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων κατά την ημερομηνία μετάβασης. Κατά την επιμέτρηση των υποχρεώσεων από μισθώσεις, η Διοίκηση προεξόφλησε μισθώματα χρησιμοποιώντας το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού της 1 Ιανουαρίου 2019 όπως αναλύθηκε παραπάνω. Η καμπύλη διαφορικού επιτοκίου επιλέχθηκε με βάση τη διάρκεια εκάστης σύμβασης μίσθωσης. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η συμφωνία των δεσμεύσεων για λειτουργικές μισθώσεις, όπως γνωστοποιούνται στις ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις της 31 Δεκεμβρίου 2018 σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Δ.Λ.Π. 17, με τις υποχρεώσεις από μισθώσεις που αναγνωρίστηκαν την 1 Ιανουαρίου 2019 σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Δ.Π.Χ.Α. 16: Όμιλος Τράπεζα Δεσμεύσεις λειτουργικών μισθώσεων την 31/12/2018, όπως γνωστοποιήθηκαν για τον Όμιλο και την Τράπεζα σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 132 188 Σύνολο υποχρεώσεων λειτουργικών μισθώσεων την 31/12/2018 σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 132 188 Μείον: Εξαίρεση βραχυχρόνιων μισθώσεων Προσαρμοσμένο σύνολο υποχρεώσεων λειτουργικών μισθώσεων την 31/12/2018 σύμφωνα με το ΔΛΠ 17 2 3 129 185 Μείον: Επίδραση προεξόφλησης υποχρεώσεων λειτουργικών μισθώσεων χρησιμοποιώντας το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού (IBR) την 1/1/2019 13 19 117 166 40 1 157 167 Σύνολο υποχρεώσεων λειτουργικών μισθώσεων που αναγνωρίστηκαν την 1/1/2019 σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16 Υποχρέωση από χρηματοδοτικές μισθώσεις που αναγνωρίσθηκαν την 1/1/2019 Σύνολο υποχρεώσεων από μισθώσεις που αναγνωρίστηκαν την 1/1/2019 σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16 O Όμιλος και η Τράπεζα δεν έχουν αναμορφώσει τα συγκριτικά οικονομικά μεγέθη, καθώς ακολούθησαν την τροποποιημένη αναδρομική εφαρμογή του Δ.Π.Χ.Α. 16. Η Διοίκηση προχώρησε σε εκτίμηση του μέσου κόστους αποκατάστασης που αφορά τα ακίνητα που μισθώνει η Τράπεζα. Βάση της εκτίμησης αυτής, αυξήθηκαν τα «Περιουσιακά Στοιχεία» (ROU assets) κατά € 6 εκατ. με μια ισόποση αύξηση της «Υποχρέωσης Αποκατάστασης», χωρίς συνακόλουθη επίπτωση στα Ίδια Κεφάλαια. 378 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος και Τράπεζα Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 50 Γεγονότα μετά την ημερομηνία της περιόδου αναφοράς Στις 3 Φεβρουαρίου 2020, η Τράπεζα Πειραιώς ανακοίνωσε ότι θα επισπεύσει την προσπάθεια μη οργανικής μείωσης των αποθεμάτων ΜΕΑ της, προχωρώντας σε τιτλοποιήσεις ύψους € 7 δις περίπου από € 2 δις περίπου σύμφωνα με το αρχικό πλάνο. Οι προγραμματισμένες τιτλοποιήσεις περιλαμβάνουν € 5 δις περίπου μικτής λογιστικής αξίας επιχειρηματικών και ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων ιδιωτών («Vega») και € 2 δις περίπου μικτής λογιστικής αξίας ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων ιδιωτών («Phoenix»). Και οι δύο τιτλοποιήσεις θα αιτηθούν να λάβουν τις εγγυήσεις του Ελληνικού Σχεδίου Προστασίας Ενεργητικού «Ηρακλής». Στις 19 Φεβρουαρίου 2020, η Τράπεζα Πειραιώς εξέδωσε Ομόλογο Tier 2 ονομαστικής αξίας € 500 εκατ. με ετήσιο σταθερό επιτόκιο 5,5% για τα πρώτα 5 έτη και εν συνεχεία, το νέο επιτόκιο θα καθορίζεται βάσει του ισχύοντος 5ετούς επιτοκίου mid swap πλέον 577,4 μονάδες βάσης. Οι τίτλοι είναι δεκαετούς διάρκειας με δυνατότητα ανάκλησης στα πέντε έτη (10NC5) και είναι εισηγμένοι στο Χρηματιστήριο του Λουξεμβούργου. Η ζήτηση διαμορφώθηκε υψηλότερα των € 4 δις με περίπου 350 επενδυτές να συμμετέχουν στη διαδικασία βιβλίου προσφορών. Οι τίτλοι ενισχύουν τον συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας Πειραιώς κατά περίπου 110 μονάδες βάσης. Στις 21 Φεβρουαρίου 2020, η Τράπεζα Πειραιώς προχώρησε στη σύναψη αποκλειστικής στρατηγικής συνεργασίας με την ORIX Corporation, για την παροχή χρηματοδοτικών λύσεων στον ελληνικό ναυτιλιακό κλάδο. Η στρατηγική συνεργασία αποσκοπεί στην παροχή στους πελάτες της Τράπεζας Πειραιώς στον ναυτιλιακό κλάδο ευρείας γκάμας χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά και επαρκούς χρηματοδότησης όπου αυτό είναι αναγκαίο. Στις 6 Μαρτίου 2020, η Τράπεζα Πειραιώς έλαβε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) για άρση των ορίων αγοράς κρατικών ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου από την Τράπεζα, όριο που είχε επιβληθεί το 2015. Στις 11 Μαρτίου 2020, η Kion Mortgage Finance PLC ανακοίνωσε την πρόθεση πρόωρης αποπληρωμής όλων των τίτλων κάθε κατηγορίας (Κατηγορία A, B και C), στη σχετική ονομαστική αξία, μαζί με τους δεδουλευμένους τόκους, κατά την ημερομηνία εκτοκισμού στις 15 Απριλίου 2020. Στις 12 Μαρτίου 2020, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Χρηματοοικονομικής Εποπτείας ανακοίνωσε μέτρα που επιτρέπουν στις τράπεζες να λειτουργούν προσωρινά κάτω από τα επίπεδα του Pillar 2 Guidance (P2G) και του Capital Conservation Buffer (CCB). Επιπρόσθετα, οι τράπεζες θα μπορούν να χρησιμοποιούν μερικώς τα κεφαλαιακά μέσα που δεν αξιολογούνται ως κεφάλαια Common Equity Tier 1 (CET1), για παράδειγμα τίτλοι μειωμένης εξασφάλισης Tier 1 ή Tier 2, για την κάλυψη των απαιτήσεων του Πυλώνα 2 (P2R). Στις 18 Μαρτίου και 25 Μαρτίου 2020, η Τράπεζα Πειραιώς άντλησε € 2,0 δις στις πρόσθετες προσωρινές δημοπρασίες LTRO που διενήργησε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για την παροχή άμεσης στήριξης ρευστότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ευρωζώνης ως μέτρο περιορισμού των επιπτώσεων της πανδημίας του COVID-19. Στις 20 Μαρτίου 2020, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Χρηματοοικονομικής Εποπτείας ανακοίνωσε περαιτέρω μέτρα ώστε να διασφαλίσει ότι οι άμεσα εποπτευόμενες τράπεζες μπορούν να συνεχίσουν να εκπληρώνουν τον ρόλο τους να χρηματοδοτούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις στη διάρκεια της παγκόσμιας απροσδόκητης οικονομικής διαταραχής που έχει προκαλέσει ο κορωνοϊός. Πρώτον, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους και σε προσωρινή βάση, οι επόπτες θα ασκούν ευελιξία σχετικά με την ταξινόμηση των οφειλετών ως «unlikely to pay» όταν οι τράπεζες προσφεύγουν σε δημόσιες εγγυήσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο του κορωνοϊού. Δεύτερον, τα δάνεια που καθίστανται μη εξυπηρετούμενα και υπόκεινται σε δημόσιες εγγυήσεις θα επωφεληθούν από την προνομιακή προληπτική μεταχείριση όσον αφορά τις εποπτικές προσδοκίες σχετικά με την πρόβλεψη ζημιών. Τρίτον, οι εποπτικές αρχές θα 379 Σημειώσεις επί των Ετήσιων Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Όμιλος και Τράπεζα επιδείξουν ευελιξία όταν συζητούν με τις τράπεζες την εφαρμογή στρατηγικών μείωσης των NPΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες έκτακτες συνθήκες της αγοράς. Τέλος, η ΕΚΤ συνέστησε στις τράπεζες να αποφύγουν τις συσχετισμένες οικονομικές παραδοχές στα μοντέλα που καθορίζουν τις προβλέψεις, και στις τράπεζες που δεν έχουν επιλέξει τους μεταβατικούς κανόνες του ΔΠΧΑ 9 να επιλέξουν να το πράξουν. Στις 25 Μαρτίου 2020, η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (ΕΒΑ) εξέδωσε δήλωση σχετικά με την εφαρμογή του πλαισίου προληπτικής εποπτείας αναφορικά με το πλαίσιο αθέτησης υποχρεώσεων, αναδιάρθρωσης και του λογιστικού προτύπου ΔΠΧΑ 9 υπό το πρίσμα των μέτρων για την αντιμετώπιση του COVID-19. Η ΕΒΑ υποστηρίζει τα μέτρα που έλαβαν και πρότειναν οι εθνικές κυβερνήσεις και οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί για την αντιμετώπιση των δυσμενών συστημικών οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 με τη μορφή μορατόριουμ, αναστολών πληρωμής που απορρέουν από δημόσια μέτρα ή συστημικά μέτρα ελάφρυνσης πληρωμών που εφαρμόζουν τα πιστωτικά ιδρύματα. Εν προκειμένω, η ΕΒΑ θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να αποσαφηνιστούν ορισμένες πτυχές σχετικά με τη λειτουργία του πλαισίου προληπτικής εποπτείας, με στόχο την παροχή διευκρινήσεων στον τραπεζικό τομέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα χειρίζεται με συνέπεια τις παρακάτω πτυχές i) την ταξινόμηση των δανείων σε καθεστώς αθέτησης, ii) τον προσδιορισμό των δανείων σε αναδιάρθρωση, iii) την λογιστική μεταχείριση. Πρόσφατα δεδομένα και εξελίξεις γύρω από τον COVID-19 κατά το πρώτο τρίμηνο 2020, καταδεικνύουν ότι το 2020 η παγκόσμια και η ελληνική οικονομία αναμένεται να επηρεαστεί αρνητικά από την διάδοση της πανδημίας, και συνεπακόλουθα τη διακοπή της οικονομικής δραστηριότητας, η οποία θα επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις σε συγκεκριμένα δανειακά χαρτοφυλάκια μέσω μεγαλύτερων, έναντι των αναμενόμενων προβλέψεων και πιθανή απομείωση στοιχείων ενεργητικού. Δεδομένης της εξέλιξης του COVID-19 η οικονομική επίπτωση στην χρηματοοικονομική θέση της Τράπεζας, δεν είναι εφικτό να αξιολογηθεί με εύλογη ακρίβεια στο παρόν στάδιο. Αθήνα, 27 Μαρτίου 2020 Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ Ο GROUP CHIEF Ο CHIEF TΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ FINANCIAL OFFICER FINANCIAL OFFICER ΓΕΩΡΓΙΟΣ Π. ΧΑΝΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ Ι. ΜΕΓΑΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΣ Χ. ΓΝΑΡΔΕΛΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Σ. ΠΑΣΧΑΛΗΣ Α.Δ.Τ. Χ 501829 Α.Δ.Τ. ΑΕ 011012 Α.Δ.Τ. ΑΙ 662109 Α.Δ.Τ. AZ 630875 Αρ. αδείας Α΄ Τάξης 29358 380 Πληροφόρηση σε ενοποιημένη βάση για τη χρήση 2019 σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ι. Πληρωμές σε ενοποιημένη βάση για τη χρήση 2019 λόγω διαφήμισης, προβολής ή προώθησης σε επιχειρήσεις Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 6 του Ν.4374/2016) Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο 1984 PRODUCTIONS A.E. Ποσά σε χιλιάδες € 12,00 24 MEDIA M.E.Π.Ε. 107,23 ABP ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΙΚΕ 48,00 ADWEB LTD ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ 33,71 AGRO BROKERS LTD ALPHA ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΗ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ Α.Ε. ALPHA ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗ Α.Ε. ALPHA ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗ ΚΡΟΝΟΣ Α.Ε. ART SAVY ΜΟΝ/ΠΗ ΙΚΕ AUTOFOCUS - ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ BANKINGNEWS Α.Ε. BAV MEDIA - ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚ. ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ BETTERMEDIA ΙΚΕ BOULEVARD FREE PRESS ΙΚΕ CRETALIVE Ε.Π.Ε. ΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΠΥΛΕΣ 6,00 571,60 59,73 1,33 18,00 2,40 73,00 5,40 12,00 0,03 12,00 CRETAPOST.GR 5,80 CRISIS CINEMA AMKE 1,20 CRISIS MONITOR ΒΟΥΛΓΑΡΙΔΟΥ ΧΡΥΣΟΥΛΑ 8,00 DIGITAL CONTENT A.E. 0,50 DIMERA ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 45,50 DITIONE LIMITED E.E. 10,00 DOCUMENTO MEDIA 79,20 DOUSIS COM E.E. - ΔΟΥΣΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 18,40 DPG DIGITAL MEDIA Α.Ε. 84,82 ETHOS MEDIA ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΗ Α.Ε. 3,00 EUROMEDIA ACTION A.E. 28,92 FAST RIVER 16,47 FINANCIAL MARKETS VOICE 4,00 FORTHNET MEDIA HOLDINGS Α.Ε. 75,03 FREE SUNDAY ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΣΙΑ Ε.Ε. 36,00 FREED A.E. 17,46 GATEWORK A.E. ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ 0,60 GREEN AGENDA ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ 0,80 GREEN BOX ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. 50,66 GROWTH DIGITAL IKE 15,94 HAPPY PUBLICATIONS - ΙΩΑΝΝΗΣ ΖΟΥΝΑΛΗΣ ΜΙΚΕ 6,67 HAZLIS AND RIVAS COMMUNICATIONS LTD 5,00 HELLASPRODUCTS Ε.Π.Ε. HQ PREMIUM ΙΚΕ HT PRESS ONLINE ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ 12,12 9,25 12,00 382 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο HTTPOOL HELLAS M. IKE ICAP A.E. Ποσά σε χιλιάδες € 36,84 2,24 INFOMARKET IKE 78,00 INTELLIGENT MEDIA Ε.Π.Ε. 15,23 INTERBUS Α.Ε. IOΝΙΑΝ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Α.Ε. 564,13 13,48 J.O. INFOCENT ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΜΟΝ. Ε.Π.Ε. 9,00 K S D BUSINESS SOLUTIONS 0,50 KONTRA IKE 79,95 LEPANTO - R.TV 12,50 LIQUID MEDIA ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΜΜΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ 75,90 LOCAL NEWS ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Κ. ΤΟΛΗΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ 5,40 LUFT STAHL Μ.Ε.Π.Ε. 6,00 MARATHON PRESS IKE 0,50 MARKETING AND MEDIA SERVICES ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ 8,00 MASTER MINDS PRIVATE COMPANY 6,00 MEDIA & ART - ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 2,50 MEDIA LINE IKE MEDIA2DAY ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. METRON ARISTON MINDTHEGAP MEDIA COMMUNICATIONS ΜΟΝ. ΙΚΕ MONOCLE MEDIA LAB - MONONEWS ΜΙΚΕ 1,13 154,00 13,09 9,00 69,82 MORAX MEDIA ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1,60 N.S.P. RADIO ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗ Α.Ε. ΕΚΜΕΤΑΛΛ. ΡΑΔΙΟΦ. ΣΤΑΘΜΟΣ 2,00 NEW COMMUNICATION NEW MEDIA NETWORK SYNAPSIS S.A. NEW POST PRIVATE COMPANY - ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ NEW TIMES PUBLISHING Ι.Κ.Ε. 3,50 108,00 37,50 1,00 NEWSIT Ε.Π.Ε. 74,00 NK MEDΙA GROUP Ε.Π.Ε. 34,50 OLIVE MEDIA Α.Ε. 18,20 PERFECT MEDIA ADVERTISING MIKE 50,00 PHAISTOS Α.Ε. 6,48 PREMIUM A.E. ΕΠΙΚΟΙΝ. ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠ. & ΕΡΕΥΝΩΝ 43,00 PRIME APPLICATIONS A.E. 86,36 PROPERTY MARKETING SERVICES RADIO PLAN ΒΕΕ REAL MEDIA ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Α.Ε. REPORT PRIVATE COMPANY 7,60 24,40 106,99 6,50 SABD ΕΚΔΟΤΙΚΗ A.E. 80,02 SATKO MEDIA TV Δ. ΤΡΑΜΠΑΣ 20,50 SBD IKE 2,00 SETTINI MEDIA IKE ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΝΤΥΠΩΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ 8,40 SOLAR MEDIA A.E. 4,88 SPORT TV ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ Α.Ε. 8,99 383 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο Ποσά σε χιλιάδες € SPORTNEWS ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Α.Ε. 2,25 SPOT Ο.Ε. - ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ 2,00 STAR A.E. ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝ. ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 3,64 STARTCOM Ε.Π.Ε. 4,00 TEDXATHENS EVENT COMPANY 25,00 TELIA COMMUNICATION Α.Ε. 16,00 THE TOC DIGITAL MEDIA ΥΠΗΡ. ΕΝΗΜ. Α.Ε. 36,00 THINK DIGITAL INTERNET & ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ε.Π.Ε. 35,48 TOURISM TODAY Μ.Ε.Π.Ε. 2,30 TRIBUNE Ι.Κ.Ε. 6,00 USAY M.Ε.Π.Ε. 8,00 VAGMA MEDIA DEVELOPMENT 0,80 WAVE MEDIA OPERATIONS Ε.Π.Ε. 8,78 ZOYGLA G.R. A.E. Α. ΜΗΤΣΙΚΟΥΔΗΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. Α. ΜΥΚΟΝΙΑΤΗΣ Α.Ε. 92,00 0,65 12,00 ΑΓΡΟΤΥΠΟΣ Α.Ε. 8,30 ΑΔΕΣΜΕΥΤΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ Ι.Κ.Ε. 9,50 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΛ. ΑΡΑΜΠΑΤΖΗΣ ΠΑΝΕΡΡΑΪΚΗ ΕΒΔΟΜΑΔ. ΕΦΗΜ. 6,00 ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΑΜΙΑΝΟΣ 0,60 ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 1,89 ΑΘΕΝΣ ΒΟΙΣ ΑΝ. ΕΚΔ. & ΔΙΑΦΗΜ. ΕΤΑΙΡΕΙΑ 66,00 ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΠΡΑΚΤ. ΕΙΔΗΣ. - ΜΑΚΕΔΟΝ. ΠΡΑΚΤ. ΕΙΔΗΣ. Α.Ε. 72,00 ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΥΠΗΡ. ΔΙΑΦ. ΜΕΛΕΤ. & ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Α.Ε. 11,00 ΑΚΟΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 1,12 ΑΚΤΗ ΜΙΑΟΥΛΗ PUBLICATIONS ΙΚΕ 7,40 ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΧ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 0,40 ΑΛΗΘΙΝΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ Α.Ε. - ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 142,90 ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ ΜΜΕ Α.Ε. 553,45 ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Α.Ε. ΑΝΤΕΝΝΑ TV A.E. 61,20 1.131,48 ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΟΛΥΞΕΝΗ 0,20 ΑΡΕΤΗ - ΑΝΝΑ Ε. ΤΖΑΛΛΑ & ΣΙΑ Ε.Ε. 3,45 ΑΤΤΙΚΑ ΠΟΛΥΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ Α.Ε. ΑΤΤΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 80,50 2,80 ΑΧΑΪΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. 12,68 Β. ΜΟΡΦΙΑΔΗΣ Κ ΣΙΑ Ε.Ε. 23,83 Β. ΣΚΟΥΤΑΡΑΣ Α.Ε. 16,50 ΒΑΣ. Η. ΚΑΡΥΔΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. - ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΤΡΙΠΟΛΕΩΣ 0,47 ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ 2,75 ΒΑΣΙΛΗΣ ΖΑΜΠΟΥΝΗΣ 6,68 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΝΤΟΥΦΕΞΗ - ΤΗΛ/ΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ 0,10 ΒΕΡΓΙΝΑ Α.Ε. 12,15 ΒΟΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ Α.Ε. 15,00 ΓΕΝΙΚΕΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧ. Α.Ε. 9,79 384 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο Ποσά σε χιλιάδες € ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ Κ. ΜΙΚΕΣ 2,76 ΓΝΩΜΗ ΑΡΤΑΣ Μ. ΙΚΕ 0,40 ΓΡΑΜΜΗ Ε.Π.Ε. ΥΠΑΙΘΡ. ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ 3,40 ΓΡΑΦΟΤΕΧΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε.Ε. 7,20 Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. Δ. ΜΠΟΥΡΑΣ Κ ΣΙΑ Ε.Ε. 3,00 24,71 Δ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 0,40 ΔΑΝΕΤ Ε.Π.Ε. 3,25 ΔΑΦΝΟΠΟΤΑΜΟΣ ΜΟΝ. Ε.Π.Ε. 11,00 ΔΕΛΤΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ Α.Ε. 9,79 ΔΕΣΜΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. 55,80 ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Θ. & ΣΙΑ ΙΚΕ 1,81 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΛΕΞ. ΚΟΛΟΒΟΣ 3,40 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ. ΚΑΡΑΤΖΟΥΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ Α.Ε. 1,00 15,00 ΔΗΜΟΣΙΟΓΡ. ΟΡΓΑΝ. ΚΟΝΔΥΛΗ Α.Ε. 7,50 ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ Ο ΧΡΟΝΟΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ι.Κ.Ε. 8,22 ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧ/ΣΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1,61 ΔΙΟΓΕΝΗΣ Μ.Κ.Ο. 2,40 ΔΙΣΤΡΑΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΣΠΥΡΟΥ Ε.Π.Ε. 1,50 ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 60,68 ΕΘΝΙΚΟΣ ΚΗΡΥΞ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΥΟΡΚΗΣ ΕΛΛΑΣ Ε.Π.Ε. 41,05 ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟΥ 12,00 ΕΙΚΟΣΙ ΕΝΑ ΜΙΝΤΙΑ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ι.Κ.Ε. 1,00 ΕΙΡΗΝΗ Ε. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ 4,64 ΕΚΔ. ΛΟΓΟΤΥΠΟΣ Α.Ε. 0,68 ΕΚΔΟΣΕΙΣ 1908 Ι.Κ.Ε. 14,00 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΟ ΧΡΗΜΑ Α.Ε. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. 88,00 533,16 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΕΥΜΑΤΑ Α.Ε. 8,00 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ Α.Ε. 7,00 ΕΛΕΝΗ Ι. ΔΙΑΦΩΝΙΔΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Α.Ε. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Α.Ε. 0,40 24,00 0,20 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. 115,15 ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΑΡΟΥΞΗΣ & ΥΙΟΙ Ο.Ε. 5,00 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΞΥΠ/ΣΗΣ ΠΕΛΑΤΩΝ 0,80 ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ 6,62 ΕΝΙΚΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ 79,06 ΕΝΤΥΠΟΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε.Β.Ε.Τ. 28,30 ΕΝΩΣΗ ΑΠΟΣΤΡΑΤΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΕΞΕΡΕΥΝΗΤΗΣ - ΕΞΠΛΟΡΕΡ Α.Ε. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Α.Ε. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ Α.Ε. ΕΡΙΝΥΑ ΕΙΔΗΣΕΙΣ Μ. ΙΚΕ 2,00 34,90 0,04 3,78 13,50 385 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο ΕΡΜΗΣ Α.Ε. ΡΑΔΙΟΤΗΛ/ΚΗ - ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΕΣΤΙΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΜΜΕ Α.Ε. ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΕΣΤΙΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ποσά σε χιλιάδες € 0,08 184,50 28,04 ΕΨΙΛΟΝ ΠΕΝΣΙΛΤΗΜ ΚΟΜΜΙΟΥΝΙΚΕΪΤΟΡΣ Α.Ε. 3,06 ΖΟΥΓΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Κ ΣΙΑ Ε.Ε. 0,50 ΖΩΗ ΛΕΥΚΟΦΡΥΔΟΥ ΙΚΕ 5,45 Η ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΗ - ΑΛΕΞ. Σ. ΘΕΜΕΛΗΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Α.Ε. 2,50 20,00 Η ΚΕΡΚΥΡΑ ΣΗΜΕΡΑ ΧΟΝΔΡΟΓΙΑΝΝΗ ΧΡΥΣΟΥΛΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ 0,40 Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ 1,40 ΗΧΟΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΟΣ Α.Ε. 4,00 Θ. ΤΣΙΡΟΓΚΑΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 4,80 ΘΑΡΡΟΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Ε.Π.Ε. 0,20 ΘΕΜΑ ΡΑΔΙΟ Α.Ε. 12,00 ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ Α.Ε. 10,00 ΘΡΑΚΗ ΝΕΤ 0,50 Ι. & Ε. ΚΟΥΤΣΟΛΙΟΝΤΟΥ Ο.Ε. 9,00 Ι. ΔΙΟΝΑΤΟΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 6,03 Ι. ΚΟΡΟΜΗΛΗΣ Α.Ε. 0,75 Ι.Ν. ΛΕΟΥΣΗΣ 1,20 ΙΑΤΡΟΝΕΤ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Ε.Π.Ε. ΙΚΑΡΟΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧ/ΣΕΙΣ Α.Ε. 6,00 26,41 ΙΚΟΝΤΑΚΤ Ε.Π.Ε. 0,50 ΙΩΑΝΝΙΝΑ TV A.E. 2,70 Κ. ΤΣΙΓΚΑ (ALPHA MEDIA GROUP) ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΚΕ 13,80 595,27 19,50 ΚΑΛΑΪΤΖΑΚΗΣ ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Α.Ε. 3,43 ΚΑΝΤΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΩ ΜΟΝ/ΠΗ ΙΚΕ 4,07 ΚΑΠΙΤΑΛ GR A.E. 150,40 ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ 1,10 ΚΑΡΜΕΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ 4,00 ΚΑΡΤΑ Α.Ε. 8,00 ΚΑΣΜΙΡΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΤΣΑΤΟΥ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΚΑΙ ΣΙΑ Ε.Ε. 0,60 20,00 ΚΑΨΑΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 6,00 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ (ΔΕ)ΚΑΤΩΝ 3,00 ΚΟΥΤΣΗΣ Ι. ΔΗΜΗΤΡΗΣ 0,40 ΚΥΚΛΟΣ Α.Ε. 20,00 ΛΑΜΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ Α.Ε. 0,40 ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ - ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΡΕΛΗΣ Ο.Ε. 5,00 ΛΥΚΑΒΗΤΤΟΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ 2,00 Μ. ΧΑΛΚΟΥ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΑ Μ.Μ.Ε. 1,50 ΜΑΚΑΣ Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ 4,70 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ TV Α.Ε. 1,41 386 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο Ποσά σε χιλιάδες € ΜΑΛΑΠΕΤΣΑΣ Ι. ΚΩΣΤΑΣ 2,00 ΜΑΝΕΣΙΩΤΗΣ ΝΙΚ. ΨΩΜΙΑΔΗΣ ΚΩΝ. Ο.Ε. 9,00 ΜΑΡΑΓΚΕΛΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΡΙΑ ΒΑΣΙΛΑΚΗ ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 1,10 28,00 ΜΑΡΙΝΑ Γ. ΤΟΥΛΑ & ΣΙΑ Ο.Ε. 3,65 ΜΕΜΜΟΥ Κ. & ΣΙΑ Ο.Ε. 4,00 ΜΕΤΡΟΝΤΗΛ ΜΟΝ ΙΚΕ 22,70 ΜΠΑΛΗ ΒΑΣ. ΣΟΦΙΑ ΜΠΕΧΛΙΒΑΝΟΣ Ι. ΧΡΗΣΤΟΣ 6,00 10,00 ΜΠΟΓΔΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 6,00 ΜΠΟΥΘΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ - ΗΜΕΡΗΣΙΑ 0,27 ΜΠΟΥΣΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ Ε.Π.Ε. 4,73 ΝΕΑ ΠΑΣΕΓΕΣ - ΣΩΜΑΤΕΙΟ 3,20 ΝΕΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ Α.Ε. ΝΕΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ Ε.Π.Ε. 455,72 49,00 ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΡ. ZΑΡΜΠΑΛΑΣ 0,53 ΝΟΗΣΙΣ ΙΚΕ 2,50 ΝΤΟΚΟΥ ΚΩΝ. ΓΕΩΡΓΙΑ/ΕΦΗΜΕΡ. ΕΠΑΘΛΟ 1,00 ΟΚΤΑΣ MEDIA IKE 8,00 ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ Α.Ε. 4,99 ΟΠΙΝΙΟΝ ΠΟΣΤ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Α.Ε. 4,67 ΟΠΤΙΜΑ '92 Ε.Π.Ε. 0,30 ΟΤΕ Α.Ε. ΟΨΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΚΕ 94,45 0,75 Π. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ & ΣΙΑ Α.Ε. 62,95 Π.Δ. ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ε.Π.Ε. - DEAL NEWS 32,40 ΠΑΓΚΡΗΤΙΑ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗ Α.Ε. 11,00 ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ TV Α.Ε. 3,00 ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Γ. ΜΙΧΑΛΗΣ 4,00 ΠΑΠΑΛΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Κ ΣΙΑ Ε.Ε. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΦΡΟΣΩ ΠΑΠΑΣΤΑΜΟΥΛΟΣ Δ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ 27,80 4,21 2,00 ΠΑΡΑ ΕΝΑ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Ε.Π.Ε. 78,75 ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Α.Ε. 27,00 ΠΑΤΣΙΚΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΒΕΡΟΙΑΣ Ε.Ε. 0,20 ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΠΑΤΡΩΝ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Α.Ε. 9,00 ΠΕΝΣΙΛ ΚΕΪΣ Ι.Κ.Ε. 0,80 ΠΟΛΙΤΗΣ Ο.Ε. 0,71 ΠΡΙΣΜΑΝΕΤ Α.Ε. 5,50 ΠΡΟΤΑΓΚΟΝ Α.Ε. ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡ. ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ & ΕΝΤΥΠΩΝ 42,30 ΡΑΔΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Α.Ε. 12,38 ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε. ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 25,50 ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧ/ΣΕΙΣ EASY FM Α.Ε. 60,75 ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧ/ΣΕΙΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ - ASTRA A.E. 5,47 ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΗΠΕΙΡΟΣ Α.Ε. 8,50 387 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ & ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Α.Ε. Ποσά σε χιλιάδες € 0,81 ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ Α.Ε. 77,00 ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΕΣ Α.Ε./OASIS 88 FM 22,84 ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Α.Ε. 12,00 ΡΕΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤ. ΧΕΙΡΟΥΡΓ. ΘΕΡΑΠ. ΔΙΑΓΝ. ΚΛΙΝΙΚΗ Α.E. 3,50 ΡΟΥΧΩΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. 1,52 Σ. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ Ε.Ε. 3,53 Σ. ΒΑΓΟΥΡΔΗΣ Α.Β.Ε.Ε. 0,80 Σ. ΤΣΟΜΩΚΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α.Ε. 1,50 ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 0,10 ΣΕΡΡΑΪΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ε.Π.Ε. 0,85 ΣΙΜΙΤΣΗ ΘΕΟΔΩΡΑ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ 2,00 ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν. ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ 0,15 ΣΙΜΟΥΣΙ Ε.Ε. ΣΙΤΙ ΚΟΝΤΑΚΤ Ε.Π.Ε. ΣΚΑΪ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΝΤΟΤ ΚΟΜ 11,10 0,50 572,95 ΣΜΑΙΛ ΤΙ ΒΙ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Α.Ε. 1,18 ΣΠΥΡΟΣ ΚΑΜΠΙΩΤΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. 0,60 ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ 0,80 ΣΤΙΓΜΑ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧ/ΣΕΙΣ Α.Ε. 2,16 ΣΤΟΪΚΟΣ ΣΤ. & ΣΙΑ Ο.Ε. 0,34 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε.Β.Ε. 5,50 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ Α.Ε. 5,90 ΣΥΡΓΚΑΝΗ ΛΑΜ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6,30 ΣΧΗΜΑ ΚΟΙΝ. Σ. ΕΠ. 2,50 ΣΩΤΗΡΙΟΣ Π. ΠΟΛΥΖΟΣ 2,00 ΤΑΟΥΚΤΣΗΣ ΦΩΤΙΟΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. 3,50 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ Μ. Ε.Π.Ε. 7,10 ΤΕΡΖΕΝΙΔΗΣ ΑΛ. ΚΩΝ/ΝΟΣ 0,40 ΤΖΕΚΑ - ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΖΕΚΑΣ Π. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΤΗΛΕΚΙΝΗΣΗ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΡΑΔΙΟΤ/ΚΗ ΚΙΝ/ΚΗ ΔΙΑΦ. 0,68 10,10 1,50 ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΡΕΘΥΜΝΟΥ Α.Ε. 23,40 ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ MEDIA E.E. 27,60 ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΙΚΕ 20,00 ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ Ι.Κ.Ε. 0,16 ΤΟΥΠΟΓΙΑΝΝΗ ΕΛΕΝΗ & ΣΙΑ Ε.Ε. 1,00 ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΑΓΩΝ - Ι. ΤΟΜΕΛΙΤΟΥ - ΚΑΣΤΟΡΙΝΗ 1,00 ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ Κ. ΕΥΘΥΜΙΟΣ 0,27 ΤΣΙΤΑΣ Χ. ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ 1,00 ΥΙΟΙ Σ. ΤΣΟΠΑΝΑΚΗ - Η. ΚΩΤΙΑΔΗΣ Ο.Ε. 0,40 ΥΠΑΙΘΡΟΣ ΧΩΡΑ Α.Ε. 68,87 ΦΕΛΝΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Μ.Ε.Π.Ε. 12,00 ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. 60,00 ΦΙΛΟΔΑΣΙΚΗ ΕΝΩΣΙΣ ΠΛΑΤΑΝΟΥ 1,00 388 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Ποσά σε χιλιάδες € ΦΟΞ ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΝΑΛΙΑ ΕΛΛΑΣ Α.Ε. 5,80 Χ. ΣΕΛΙΜΑ & ΣΙΑ Ε.Ε. 1,00 ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ Α.Ε. 6,00 ΧΙΩΤΗ Α. ΧΡΙΣΤΙΝΑ - ΑΝΝΑ "ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ" 0,20 ΧΟΥΤΖΟΥΜΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. ΧΡΥΣΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ Α.Ε. ΣΥΝΟΛΟ 0,40 24,20 10.529,88 389 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ΙΙ. Πληρωμές σε ενοποιημένη βάση για τη χρήση 2019 λόγω δωρεών, χορηγιών ή άλλων χαριστικών αιτιών (σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 6 του Ν.4374/2016) Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο Ποσά σε χιλιάδες € ACTION AID ΕΛΛΑΣ ΑΣΤ. ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ 0,40 AIDA ΔΙΚΤΥΟ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ ΚΟΙΝΣΕΠ 3,00 B P IKE 2,00 BASKETBALL CLUB "THE BEARS" 1,02 BULGARIAN VOLLEYBALL FEDERATION 8,30 BUSINESS - FORUM LTD 2,23 CAPITAL LINK FORUM INC 35,00 CHARITY FUND "BLAGOMAY" 0,48 CHARITY FUND "DREAM TO LIVE" 0,42 CHARITY FUND CHESTNUT RUN KIEV UKRAINE 0,32 CHARITY ORGANIZATION "CHARITY FUND COMMUNITY UNION" 0,48 CHARITY ORGANIZATION "TERRITORY OF SOCIAL EQUALITY" 0,24 COEURS POUR TOUS HELLAS 1,00 EBF EUROPEAN BANKING FEDERATION 3,00 EUROPEAN BANK FOR RECONSTRUCTION & DEVELOPMENT 7,50 EXCESS ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ε.Π.Ε. 0,30 GLOBAL SUSTAIN GMBH 2,00 GREEK ORTHODOX ARCHDIOCESE OF THYATEIRA AND GREAT BRITAIN 0,29 HABA 8,89 INDUSTRY DISRUPTORS GAME CHANGERS 25,16 INTERNATIONAL CHARITABLE FOUNDATION "UKRAINE! I AM FOR YOU!" 0,17 INTERNATIONAL CHARITABLE FUND YOUR KINDNESS (ICF YOUR KINDNESS) 0,38 KOZLODUY MUNICIPALITY 0,51 LLC "INTERNATIONAL LEGAL SERVICE INTERLEGAL" 3,13 PRIME FINANCE DISPUTE RESOLUTION & EDUCATION 0,88 SOCIETY OF INVALIDS "FORTRESS" 0,42 SPORT CLUB FOR FIRE - FIGHTING SPORTS 0,26 THE HELLENIC INITIATIVE 3,47 UNICEF 9,28 WINES FESTIVAL - POGRADECI MUNICIPALITY ΑΓΓΕΛΑ Γ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑ - ΕΚΠΟΝΗΣΗ Α' ΦΑΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ "ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠ. & ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥ ΛΕΥΚΟΠΗΓΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ" ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΛΕΣΧΗ 1,60 ΑΝΕΣΕΡ Α.Ε. 4,03 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ 0,80 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 7,09 ΒΕΡΤΙΚΑΛ ΣΟΛΟΥΣΙΟΝΣ Α.Ε. 2,50 5,00 10,00 ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2,00 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 0,50 390 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο Ποσά σε χιλιάδες € ΓΕΝΙΚΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ 4,00 ΓΙΑΤΡΟΙ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ 0,40 ΔΕΣΜΟΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ 5,00 ΔΗΜΟΣ ΒΙΣΑΛΤΙΑΣ 1,00 ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ - ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ 6,00 ΔΗΜΟΣ ΘΕΡΜΟΥ 2,00 ΔΗΜΟΣ ΘΕΡΜΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1,00 50,00 ΔΗΜΟΣ ΙΕΡΑΣ ΠΟΛΗΣ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ 0,50 ΔΗΜΟΣ ΚΙΛΚΙΣ 5,00 ΔΗΜΟΣ ΛΑΓΚΑΔΑ 3,00 ΔΗΜΟΣ ΠΥΛΑΙΑΣ - ΧΟΡΤΙΑΤΗ 3,00 ΔΗΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ 0,81 ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΝΩΣΙΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1,50 150,00 50,00 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΕΡΡΩΝ 5,00 ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΜΚΟ 0,57 ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ 90,00 ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ 5,00 ΕΙΔ. ΛΟΓ/ΜΟΣ ΚΟΝΔ. ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ ΕΘΝ. ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟΥ 1,00 ΕΙΔ. ΛΟΓΑΡ. ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤ. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1,00 ΕΙΔ. ΛΟΓ. ΚΟΝΔΥΛ. ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ 1,00 ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓ/ΜΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 2,42 ΕΚΑΛΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Α.Ε. 3,00 ΕΛΕΤΑΕΝ ΑΜΚΕ 1,61 ΕΛΛΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔ. 5,00 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑ - ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ (ΑΤΗΕΧ) 33,00 ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ 2,00 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ & ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΠΑΙΔΩΝ (ΕΛΕΠΑΠ) 5,50 ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΕΥΡΩΠ. ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ 1,50 38,00 ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡ. & ΒΙΟΜΗΧ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ 8,06 ΕΝΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ 1,00 ΕΝΩΣΗ ΟΙΝΟΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΤΟΥ ΑΜΠ 5,00 ΕΝΩΣΗ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 1,00 ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ - 6ο ΠΕΡΙΦ. ΤΜ. ΗΠΕΙΡΟΥ - ΕΔΡΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 3,00 ΕΡΕΥΝ. ΠΑΝΕΠΙΣΤ. ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟΥ 2,00 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΞΙΟΠ. & ΔΙΑΧ/ΣΕΩΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΠΘ Α.Ε. 20,81 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΞΙΟΠ. & ΔΙΑΧ. ΠΕΡΙΟΥΣ. ΠΑΝΕΠΙΣΤ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 3,81 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΝΕΟΕΛ. ΠΟΛ. & ΓΕΝ. ΠΑΙΔ. 5,00 ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ 0,81 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΥΘΗΡΩΝ & ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ 10,00 391 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο Ποσά σε χιλιάδες € ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑΣ & ΣΠΑΡΤΗΣ 5,00 ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 20,00 ΚΑΝΕ ΜΙΑ ΕΥΧΗ ΕΛΛΑΔΟΣ MAKE A WISH 1,96 ΚΙΒΩΤΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ 0,60 ΚΟΙΝ. ΔΗΜ. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΔΗΜΟΥ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ - ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ 4,00 ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΔΗΜΟΥ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΚΕΔΑ 1,00 ΛΕΣΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 8,06 ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΝΩΣΗ 3,50 ΜΕΤΟΧΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ 49,05 Ο ΜΙΚΡΟΣ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΑΣΤ. ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ 2,00 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ 3,00 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΕΛΦΩΝ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΣ ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΩΡΙΑ SOS ΕΛΛΑΔΟΣ 40,00 3,00 30,30 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ 1,00 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΤΥΦΛΩΝ 0,40 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ (ΠΟΓΕΔΥ) 2,50 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ - ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓ/ΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ 7,00 ΠΑΠΑΛΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Κ ΣΙΑ Ε.Ε. ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΕΙΟΣ ΔΗΜ. ΚΕΝΤΡ. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ ΠΑΣΧΑΛΗΣ ΠΛΙΑΤΣΟΣ - ΕΚΠΟΝΗΣΗ Β' ΦΑΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ "ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠ. & ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥ ΛΕΥΚΟΠΗΓΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ" ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΟΜΙΛΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ (Π.Ι.Ο.Π) ΣΤΟΪΟΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ - ΕΚΠΟΝΗΣΗ Α' ΦΑΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ "ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠ. & ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥ ΛΕΥΚΟΠΗΓΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ" ΣΥΛ. ΔΙΟΙΚ. ΥΠΑΛΛ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠ. ΘΡΑΚΗΣ BIZYHNO 13,00 1,00 1,25 7,00 2.552,47 2,50 1,00 ΣΥΛΛ. ΦΙΛΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ Η ΕΛΠΙΔΑ 1,60 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΩΝ ΤΗΝΟΥ 0,50 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΝΤΙΩΝ ΔΙΑΒΑΤΩΝ "ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ" ΣΤΟ 22ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΕΑΝΙΚΩΝ ΟΡΧΗΣΤΡΩΝ 5,00 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΑΡΤΑΣ 4,00 ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ & ΒΙΟΜ/ΝΙΩΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ & ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 0,50 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ Α.Ε. 1,61 ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ 0,50 ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Γ.Ν. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ "Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ" 2,00 ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΓΝΑ "Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ" 3,00 ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ Ν.Ι.Μ.Τ.Σ 2,50 ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 1,95 ΤΣΟΜΩΚΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α.Ε. 12,00 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΗΣ (ΥΠΕΘΑ) 40,00 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 5,00 ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΚΟΙΝ. ΜΕΡΙΜΝΑ ΜΟΣΧΑΤΟΥ 0,15 ΦΙΛΑΡΑΚΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ BEST BUDDIES 1,00 392 Πληροφόρηση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Νόμου 4374/2016 Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 Επωνυμία ή Ονοματεπώνυμο ΧΡΙΣΤΟΣ Χ. ΜΕΤΑΞΑΣ - ΕΚΠΟΝΗΣΗ Α' ΦΑΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ "ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠ. & ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥ ΛΕΥΚΟΠΗΓΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ" Σύνολο πληρωμών σε εταιρείες πλην φυσικών προσώπων Σύνολο πληρωμών σε φυσικά πρόσωπα (183 δικαιούχοι) Ποσά σε χιλιάδες € 2,20 3.537,45 16,21 393

Περίληψη: Δήλωση μελών του Διοικητικού Συμβουλίου Όμιλος Τράπεζας Πειραιώς – Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2019 ΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 ΠΑΡ. 2 ΤΟΥ Ν. 3556/2007 Εξ’ όσων γνωρίζουμε, οι ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις 2019, οι οποίες καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσεως της Τράπεζας Πειραιώς, καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο. Επίσης, η Ετήσια Έκθεση 2019 του Διοικητικού Συμβουλίου απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και τη θέση της Τράπεζας Πειραιώς καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Αθήνα, 27 Μαρτίου 2020 Μη Εκτελεστικός Πρόεδρος Δ.Σ. Διευθύνων Σύμβουλος Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Γεώργιος Π. Χαντζηνικολάου Χρήστος Ι. Μεγάλου Σολομών Α. Μπεράχας