ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΓΕΜΗ 002099601000 ΑΡ.Μ.Α.Ε. 34192/06/Β/95/2 ΑΧΑΡΝΑΙ ΑΤΤΙΚΗΣ-ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ 95 ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ της χρήσης από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2019 Σύμφωνα με το άρθρο 4 του ν.3556/2007 και τις επ’ αυτού εκτελεστικές Αποφάσεις του Δ.Σ. της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ A. ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ .............................................................4 B. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡHΣΗ 2019 ...................................................5 Γ. ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΛΟΓΙΣΤΗ .......................................................................... 24 Δ. ΕΤΗΣΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ................................................................................. 27 Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης .................................................................................................... 27 Κατάσταση Συνολικών Εσόδων ................................................................................................................ 28 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων ................................................................................................. 29 Κατάσταση Ταμιακών Ροών ..................................................................................................................... 31 Ε. Σημειώσεις επί των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων ......................................................................... 32 1. Γενικές πληροφορίες .................................................................................................................... 32 2. Φύση δραστηριοτήτων ................................................................................................................. 32 3. Σύνοψη σημαντικών λογιστικών αρχών που χρησιμοποιεί ο Όμιλος και η Εταιρία ............................. 32 4. Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και κρίσεις της διοικήσεως. ........................................................... 49 5. Χρηματοοικονομικά μέσα – Εύλογες αξίες και διαχείριση κινδύνων .................................................. 50 6. Δυνατότητα ομαλής συνέχισης της δραστηριότητας του Ομίλου και της Εταιρείας ............................ 54 7. Οικονομικές πληροφορίες κατά τομέα ............................................................................................ 57 8. Ενσώματες ακινητοποιήσεις και Δικαιώματα Χρήσης ....................................................................... 58 9. Άυλα περιουσιακά στοιχεία............................................................................................................ 60 10. Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις .......................................................................................... 60 11. Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις ............................................................................................ 63 12. Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων .............................................. 64 13. Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις ............................................................................................... 64 14. Αποθέματα .................................................................................................................................. 64 15. Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις........................................................................................ 64 16. Λοιπές απαιτήσεις ......................................................................................................................... 65 17. Λοιπά κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία ..................................................................................... 66 18. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ταμειακών διαθεσίμων .............................................................. 66 19. Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση .......................................... 67 20. Ίδια κεφάλαια .............................................................................................................................. 67 21. Δανεισμός .................................................................................................................................... 68 22. Αναβαλλόμενος φόρος .................................................................................................................. 68 23. Παροχές προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία .................................................................... 69 24. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις ............................................................................................ 71 25. Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις ............................................................................................ 71 26. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ............................................................................................ 71 27. Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις ............................................................................................ 72 28. Πωλήσεις ..................................................................................................................................... 72 29. Κόστος πωληθέντων .................................................................................................................... 73 30. Λοιπά έσοδα ................................................................................................................................ 73 31. Λειτουργικά έξοδα ........................................................................................................................ 73 32. Λοιπά έξοδα ................................................................................................................................. 74 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 2 33. Χρηματοοικονομικά έσοδα / έξοδα ................................................................................................ 74 34. Επενδυτικά αποτελέσματα ............................................................................................................ 75 35. Φόρος εισοδήματος ...................................................................................................................... 75 36. Αποτελέσματα ανά μετοχή ............................................................................................................ 76 37. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού .......................................................................................... 76 38. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη ................................................................................................. 76 39. Μερίσματα ................................................................................................................................... 78 40. Ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις ....................................................................................... 78 41. Υφιστάμενα εμπράγματα βάρη ...................................................................................................... 79 42. Γεγονότα μετά την ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων ....................................... 79 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 3 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 4 23 Γ. ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΛΟΓΙΣΤΗ Προς τους Μετόχους της Εταιρείας ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΩΝ Έκθεση ελέγχου επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Αδυναμία έκφρασης γνώμης Μας ανατέθηκε να ελέγξουμε τις συνημμένες εταιρικές και ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΩΝ (η Εταιρεία), οι οποίες αποτελούνται από την εταιρική και ενοποιημένη κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης της 31ης Δεκεμβρίου 2019, τις εταιρικές και ενοποιημένες καταστάσεις συνολικού εισοδήματος, μεταβολών ιδίων κεφαλαίων και ταμειακών ροών της χρήσεως που έληξε την ημερομηνία αυτή, καθώς και περίληψη σημαντικών λογιστικών αρχών και μεθόδων και λοιπές επεξηγηματικές πληροφορίες. Δεν εκφράζουμε γνώμη επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων της εταιρείας ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΩΝ και των θυγατρικών αυτής (ο Όμιλος). Εξαιτίας της σημαντικότητας του θέματος που μνημονεύεται στην παράγραφο της έκθεσής μας “Βάση για αδυναμία έκφρασης γνώμης” δεν έχει καταστεί εφικτό να αποκτήσουμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια για τη θεμελίωση ελεγκτικής γνώμης. Βάση για αδυναμία έκφρασης γνώμης Οι ενοποιημένες και εταιρικές οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου και της Εταιρίας έχουν καταρτιστεί στη βάση της δυνατότητας ομαλής συνέχισης των δραστηριοτήτων τους. Ωστόσο, όπως αναλύεται στη σημείωση 6 των συνημμένων Οικονομικών Καταστάσεων, υπάρχουν μια σειρά παράγοντες, οι οποίοι υποδηλώνουν την ύπαρξη σημαντικής αβεβαιότητας, σχετικά με τη δυνατότητα συνέχισης της δραστηριότητας του Ομίλου και της Εταιρείας. Συγκεκριμένα, στη Σημείωση 6 αναφέρεται ότι στις 31/12/2019: (α) οι βραχυπρόθεσμες τραπεζικές δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου και της Εταιρείας ανέρχονται σε € 31 εκ και € 22,5 εκ αντίστοιχα, (β) το σύνολο των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων του Ομίλου και της Εταιρείας, υπερβαίνει το σύνολο των κυκλοφορούντων περιουσιακών τους στοιχείων κατά ποσό € 41,5 εκ και € 33,7 εκ αντίστοιχα, και (γ) δεν μπορεί να προσδιοριστούν με ακρίβεια οι επιπτώσεις που θα προκύψουν στα αποτελέσματα και στη λειτουργία του Ομίλου και της Εταιρίας η πανδημία COVID-19, με αποτέλεσμα να υπάρχει σημαντικό ενδεχόμενο να μην είναι σε θέση να αποπληρώσουν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις. Όπως περαιτέρω παρατίθεται στην ίδια σημείωση, η αναχρηματοδότηση των τραπεζικών δανειακών υποχρεώσεων και η επάρκεια του κεφαλαίου κίνησης του Ομίλου και της Εταιρείας, δεν μπορεί να διασφαλιστεί και εξαρτάται από την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με τις πιστώτριες τράπεζες. Δεν υπάρχει τη στιγμή αυτή διαθέσιμο υπάρχον επιχειρησιακό σχέδιο της Εταιρείας και κατ’ επέκταση δεν είναι δυνατή η αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας να συνεχίσει τη δραστηριότητά της. Τέλος, στην ανωτέρω σημείωση αναφέρεται ότι ο Όμιλος και η Εταιρεία εξακολουθούν να βρίσκονται σε στάδιο συζητήσεων με τις πιστώτριες τράπεζες για το σχήμα αναδιάρθρωσης του δανεισμού τους. Οι συζητήσεις με τις πιστώτριες τράπεζες είναι σε εξέλιξη, αλλά μέχρι και σήμερα, δεν υπάρχει γραπτή οριστική συμφωνία για την Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 24 υλοποίηση της αναδιάρθρωσης του δανεισμού, καθώς και για το πώς θα διαμορφωθεί η κατάσταση στην Εταιρεία μετά την αναδιάρθρωση αυτή, συνθήκες οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως τεκμήρια για την θεμελίωση της έκφρασης συμπεράσματος. Ευθύνες της διοίκησης και των υπευθύνων για τη διακυβέρνηση επί των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Η διοίκηση έχει την ευθύνη για την κατάρτιση και εύλογη παρουσίαση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων σύμφωνα με τα ΔΠΧΑ όπως αυτά έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και για εκείνες τις δικλίδες εσωτερικού ελέγχου που η διοίκηση καθορίζει ως απαραίτητες, ώστε να καθίσταται δυνατή η κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων απαλλαγμένων από ουσιώδες σφάλμα, που οφείλεται είτε σε απάτη είτε σε λάθος. Κατά την κατάρτιση των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, η διοίκηση είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ικανότητας της Εταιρείας και του Ομίλου να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, γνωστοποιώντας όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση, τα θέματα που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη δραστηριότητα και τη χρήση της λογιστικής αρχής της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, εκτός και εάν η διοίκηση είτε προτίθεται να ρευστοποιήσει την Εταιρεία και τον Όμιλο ή να διακόψει τη δραστηριότητά τους ή δεν έχει άλλη ρεαλιστική εναλλακτική επιλογή από το να προβεί σ ’αυτές τις ενέργειες. Η Επιτροπή Ελέγχου (άρθ. 44 Ν. 4449/2017) της Εταιρείας έχει την ευθύνη εποπτείας της διαδικασίας χρηματοοικονομικής αναφοράς της Εταιρείας και του Ομίλου. Ευθύνες ελεγκτή για τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων χρηματοοικονομικών καταστάσεων Η δική μας ευθύνη είναι να εκφράσουμε γνώμη επί αυτών των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων με βάση τον έλεγχο που διενεργείται σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Ελέγχου όπως αυτά έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία. Εντούτοις, εξαιτίας του θέματος που περιγράφεται στην παράγραφο της έκθεσής μας “Βάση για αδυναμία έκφρασης γνώμης”, δεν μπορέσαμε να συγκεντρώσουμε επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια για τη θεμελίωση ελεγκτικής γνώμης. Είμαστε ανεξάρτητοι από την Εταιρεία και τις ενοποιούμενες θυγατρικές της, καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού μας, σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας για Επαγγελματίες Ελεγκτές του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Δεοντολογίας Ελεγκτών, όπως αυτός έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική Νομοθεσία και τις απαιτήσεις δεοντολογίας που σχετίζονται με τον έλεγχο των εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων στην Ελλάδα και έχουμε εκπληρώσει τις δεοντολογικές μας υποχρεώσεις σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και του προαναφερόμενου Κώδικα Δεοντολογίας. Έκθεση επί Άλλων Νομικών και Κανονιστικών Απαιτήσεων 1. Συμπληρωματική Έκθεση προς την Επιτροπή Ελέγχου Η αδυναμία έκφρασης γνώμης μας επί των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων είναι συνεπής με τη Συμπληρωματική Έκθεσή μας προς την Επιτροπή Ελέγχου της Εταιρείας, που προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. 2. Παροχή Μη Ελεγκτικών Υπηρεσιών Δεν παρείχαμε στην Εταιρεία και τις θυγατρικές της μη ελεγκτικές υπηρεσίες που απαγορεύονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αριθ. 537/2014. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 25 Οι επιτρεπόμενες μη ελεγκτικές υπηρεσίες που έχουμε παράσχει στην Εταιρεία και στις θυγατρικές της, κατά τη διάρκεια της χρήσεως που έληξε την 31 Δεκεμβρίου 2019 γνωστοποιούνται στη Σημείωση 31 των συνημμένων εταιρικών και ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. 3. Διορισμός Ελεγκτή Διοριστήκαμε για πρώτη φορά ως Ορκωτοί Ελεγκτές Λογιστές της Εταιρείας με την από 16/07/2012 απόφαση της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Έκτοτε ο διορισμός μας έχει αδιαλείπτως ανανεωθεί για μια συνολική περίοδο 8 ετών με βάση τις κατ’ έτος λαμβανόμενες αποφάσεις της τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων. Αθήνα, 30 Ιουνίου 2020 Ο Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής Νίκος Γαρμπής Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ. 25011 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 26 Δ. ΕΤΗΣΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης Η κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης του Ομίλου και της Εταιρείας την 31.12.2019 και την 31.12.2018 έχει ως εξής: Σημ. Περιουσιακά στοιχεία Μη Κυκλοφοριακά Περιουσιακά Στοιχεία Ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία Άυλα περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα χρήσης παγίων στοιχείων Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις Χρηματοοικονομικά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Μη Κυκλοφορούντα Περιουσιακά Στοιχεία Αποθέματα Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις Λοιπές απαιτήσεις Λοιπά κυκλοφοριακά στοιχεία ενεργητικού Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση Κυκλοφορούντα Περιουσιακά Στοιχεία Σύνολο Περιουσιακών Στοιχείων Ίδια Κεφάλαια Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο Αποθεματικά εύλογης αξίας Λοιπά Αποθεματικά Αποτελέσματα εις νέον Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Ιδιοκτητών Μητρικής Μη ελέγχουσες συμμετοχές Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων Υποχρεώσεις Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Μακροπρόθεσμες Δανειακές Υποχρεώσεις Αναβαλλόμενες φορολογικές υποχρεώσεις Μακροπρόθεσμες Χρηματοδοτικές μισθώσεις Λοιπές Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Σύνολο Μακροπρόθεσμων Υποχρεώσεων Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Τρέχουσες Φορολογικές Υποχρεώσεις Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Δανειακές Υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Σύνολο Βραχυπρόθεσμων Υποχρεώσεων Σύνολο Υποχρεώσεων Σύνολο Ιδιών Κεφαλαίων και Υποχρεώσεων Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018* Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018* 8 9 8 10 11 2.808.347 2.365.551 182.263 0 108.054 3.088.690 2.584.738 0 0 74.858 2.192.962 115.105 67.441 5.770.435 62.500 2.450.321 431.918 12 453.272 459.428 0 6.463 22 13 14 15 16 17 18 48.474 949.408 6.915.369 903.832 7.032.579 1.158.409 576.737 1.220.163 34.219 233.526 6.475.459 3.380.391 16.522.663 1.800.132 1.372.759 1.576.140 0 873.309 9.081.753 0 2.459.094 409.516 114.689 435.587 0 7.426 8.715.464 2.325.800 10.377.821 638.641 116.601 729.142 19 1.232.144 1.608.575 1.232.144 1.608.575 12.123.865 19.039.233 26.260.660 32.736.119 4.651.029 13.732.782 15.796.580 24.512.044 1.760.193 11.348.609 0 1.127.479 (61.950.377) 1.760.193 11.348.609 0 1.127.479 (41.205.329) 1.760.193 11.348.609 0 1.094.950 (51.721.663) 1.760.193 11.348.609 0 1.094.950 (34.056.758) (47.714.095) (26.969.047) (37.517.910) (19.853.005) (1.765.237) (49.479.332) (458.531) (27.427.578) 0 (37.517.910) 0 (19.853.005) 299.170 7.275.029 363.879 83.244 6.823.609 14.844.931 11.828.411 6.399.944 4.188.266 31.153.748 103.265 53.673.635 68.518.565 19.039.233 256.846 13.846.804 608.067 0 4.655.826 19.367.543 8.341.571 5.942.177 4.388.571 22.123.834 0 40.796.153 60.163.696 32.736.118 54.667 7.275.029 361.826 28.307 5.184.930 12.904.759 8.421.123 4.029.839 3.314.643 22.539.559 40.770 38.345.933 51.250.692 13.732.782 47.204 13.846.804 527.945 0 3.835.678 18.257.631 5.059.345 3.567.155 3.635.981 13.844.937 0 26.107.418 44.365.049 24.512.044 20 20 20 20 20 23 21 22 21 24 25 27 26 21 21 5.770.435 48.900 Οι επεξηγηματικές σημειώσεις που ακολουθούν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων * Η Εταιρεία έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν αναδιατυπώνεται. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 27 Κατάσταση Συνολικών Εσόδων Η κατάσταση συνολικών εσόδων του Ομίλου και της Εταιρείας κατά τη χρήση 1.1 – 31.12.2019 και η αντίστοιχη της συγκρίσιμης χρήσης 1.1 – 31.12.2018 έχει ως εξής: Πωλήσεις Κόστος Πωληθέντων Μικτό Κέρδος Λοιπά έσοδα Έξοδα διοίκησης Έξοδα διάθεσης Έξοδα ανάπτυξης Λοιπά έξοδα Κέρδη εκμετάλλευσης Χρηματοοικονομικά Έσοδα Χρηματοοικονομικά Έξοδα Αποτέλεσμα συγγενών Επενδυτικά Αποτελέσματα Κέρδη / (ζημίες) προ φόρων Φόρος εισοδήματος Κέρδη / (ζημίες) μετά από φόρους από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Κέρδη / (ζημίες) μετά από φόρους Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους: Ποσά που δεν αναταξινομούνται στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Επανεκτίμηση ακινήτων Επανεκτίμηση υποχρεώσεων παροχών προσωπικού Αναβαλλόμενος φόρος επί της επανεκτίμησης της υποχρέωσης παροχών προσωπικού Ποσά που αναταξινομούνται στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων Συναλλαγματικές διαφορές μετατροπής επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του εξωτερικού Λοιπά συνολικά έσοδα μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα μετά από φόρους Κέρδη/(ζημίες) περιόδου μετά από φόρους αποδιδόμενα σε: - Ιδιοκτήτες μητρικής - Μη ελέγχουσες συμμετοχές Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα περιόδου μετά από φόρους αποδιδόμενα σε: - Ιδιοκτήτες μητρικής - Μη ελέγχουσες συμμετοχές Αποτελέσματα ανά μετοχή Βασικά Αποτελέσματα ανά μετοχή από συνεχιζόμενες δραστηριότητες Κέρδη προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων (EBITDA) Κέρδη προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων (EBITDA) adj Σημ. 28 29 30 31 31 31 32 33 33 34 35 Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018* 40.197.669 54.456.121 (29.296.122) (43.911.260) 10.901.546 10.544.861 115.383 272.441 (4.810.231) (3.720.354) (7.306.627) (4.145.772) (35.631) (547.365) (16.870.936) (22.826.222) (18.006.496) (20.422.410) 27.564 13.071.349 (3.581.557) (2.298.533) 19.596 (376.124) 313.739 (21.917.017) (9.335.855) (127.546) 64.921 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018* 20.129.930 34.667.179 (15.785.053) (31.072.387) 4.344.877 3.594.792 221.396 285.955 (974.226) (303.225) (4.721.516) (1.469.559) 0 0 (13.453.263) (21.968.450) (14.582.731) (19.860.487) 8 13.049.319 (2.867.019) (1.637.259) 0 (376.431) 1.356.533 (17.826.174) (7.091.894) 165.016 60.586 (22.044.563) (9.270.934) (17.661.158) (7.031.307) (22.044.563) (9.270.934) (17.661.158) (7.031.307) (1.557.360) 36 (1.557.360) (24.875) 2.222 (4.850) 6.192 741 11.493 (75.805) 0 0 (7.190) (1.630.201) (3.747) (1.562.080) (22.051.753) (10.901.135) (17.664.905) (8.593.388) (20.722.582) (1.321.980) (8.730.793) (540.142) (17.661.158) 0 (7.031.307) 0 (20.724.337) (1.327.416) (10.341.864) (559.271) (17.664.905) (8.593.388) 0 (3,532) (1,488) (3,010) (1,198) (16.734.540) (18.959.755) (13.964.231) (19.254.675) (3.886.719) (3.751.612) (2.410.121) (4.710.663) 1.103 (6.307) 1.586 Οι επεξηγηματικές σημειώσεις που ακολουθούν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων. * Η Εταιρεία έχει εφαρμόσει το ΔΠΧΑ 16 χρησιμοποιώντας τη μέθοδο τροποποιημένης αναδρομικής προσέγγισης. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, η συγκριτική πληροφορία δεν αναδιατυπώνεται. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 28 Κατάσταση Μεταβολών Ιδίων Κεφαλαίων Η κατάσταση μεταβολής των ιδίων κεφαλαίων του Ομίλου έχει ως εξής: ΌΜΙΛΟΣ Υπόλοιπο την 1/1/2018 Προσαρμογές από μεταβολή σε λογιστικές πολιτικές και εφαρμογή νέων προτύπων Υπόλοιπο την 1/1/2018 (αναπροσαρμοσμένο) Μεταφορά μεταξύ αποθ/κών και αποτελεσμάτων εις νέον Συναλλαγές με ιδιοκτήτες Αποτέλεσμα περιόδου Λοιπά συνολικά έσοδα: Επανεκτίμηση ακινήτων Συναλλαγματικές διαφορές μετατροπής επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εξωτερικού Αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) Αναβαλλόμενοι φόροι επί Αναλογιστικά Κέρδη/ (Ζημίες) Λοιπά συνολικά έσοδα περιόδου μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα περιόδου μετά φόρων Υπόλοιπο την 31/12/2018 Υπόλοιπο την 1/1/2019 Συναλλαγές με ιδιοκτήτες Αποτέλεσμα περιόδου Λοιπά συνολικά έσοδα: Συναλλαγματικές διαφορές μετατροπής επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εξωτερικού Αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) Αναβαλλόμενοι φόροι επί Αναλογιστικά Κέρδη/ (Ζημίες) Λοιπά συνολικά έσοδα περιόδου μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα περιόδου μετά φόρων Υπόλοιπο την 31/12/2019 Σημ. Μετοχικό κεφάλαιο Υπέρ το άρτιο 1.760.193 11.348.609 Αποθεματικά εύλογης αξίας 1.557.360 1.760.193 11.348.609 1.557.360 Λοιπά Αποθεματικά Αποτελέσματα εις νέο Σύνολο 1.403.085 (26.325.743) (10.256.496) Μη ελέγχουσες σημμετοχές 507.190 (6.370.698) (6.370.698) (406.440) (6.777.138) 1.403.085 (32.696.441) (16.627.194) 100.750 (16.526.444) (275.606) 275.606 0 Σύνολο (9.749.306) 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 (275.606) 0 275.606 (8.730.793) 0 (8.730.793) 0 (540.141) 0 (9.270.935) 0 0 (1.557.360) 0 0 (1.557.360) 0 (1.557.360) 0 0 0 0 (56.854) (56.854) (18.951) (75.805) 23 0 0 0 0 2.751 2.751 (529) 2.222 22 0 0 0 0 401 401 340 741 0 0 (1.557.360) 0 (53.702) (1.611.062) (19.140) (1.630.201) 0 0 (1.557.360) 0 (8.784.495) (10.341.855) (559.281) (10.901.136) 1.760.193 11.348.609 0 1.127.479 (41.205.330) (26.969.048) (458.531) (27.427.580) 1.760.193 0 0 11.348.609 0 0 0 0 0 1.127.479 0 0 (41.205.330) 0 (20.743.292) (26.969.048) 0 (20.743.292) (458.531) 0 (1.301.270) (27.427.580) 0 (22.044.562) 0 0 0 0 8.620 8.620 2.873 11.493 23 0 0 0 0 (13.882) (13.882) (10.993) (24.875) 22 0 0 0 0 3.508 3.508 2.684 6.192 0 0 0 0 (1.754) (1.754) (5.436) (7.190) 0 0 0 0 (20.745.046) (20.745.046) (1.306.706) (22.051.752) 1.760.193 11.348.609 0 1.127.479 (47.714.095) (47.714.095) (1.765.238) (49.479.333) Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 29 Η κατάσταση μεταβολής των ιδίων κεφαλαίων της Εταιρείας έχει ως εξής: ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σημ. Υπόλοιπο την 1/1/2018 Προσαρμογές από μεταβολή σε λογιστικές πολιτικές και εφαρμογή νέων προτύπων Υπόλοιπο την 1/1/2018 (αναπροσαρμοσμένο) Μεταφορά μεταξύ αποθ/κών και αποτελεσμάτων εις νέον Συναλλαγές με ιδιοκτήτες Μετοχικό κεφάλαιο 1.760.193 11.348.609 Αποθεματικά εύλογης αξίας 1.557.360 Λοιπά Αποθεματικά 1.370.556 Αποτελέσματα εις νέον (22.019.198) (5.982.480) 0 0 0 0 (5.277.138) (5.277.138) 1.760.193 0 0 11.348.609 0 0 1.557.360 0 0 1.370.556 (275.606) (275.606) (27.296.336) 275.606 275.606 (11.259.618) 0 0 0 0 0 0 (7.031.306) (7.031.306) 0 0 0 0 0 1.760.193 0 0 0 0 0 11.348.609 (1.557.360) 0 0 (1.557.360) (1.557.360) 0 0 0 0 0 0 1.094.950 0 (6.307) 1.586 (4.721) (7.036.027) (34.056.757) 0 (1.557.360) (6.307) 1.586 (1.562.081) (8.593.387) (19.853.005) 1.760.193 0 11.348.609 0 0 0 1.094.950 0 (34.056.757) 0 (19.853.005) 0 0 0 0 0 (17.661.158) (17.661.158) 0 0 0 0 1.760.193 0 0 0 0 11.348.609 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.094.950 (4.850) 1.103 (3.747) (17.664.905) (51.721.662) 0 (4.850) 1.103 (3.747) (17.664.905) (35.517.910) Αποτέλεσμα περιόδου Λοιπά συνολικά έσοδα: Επανεκτίμηση ακινήτων Αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) Αναβαλλόμενοι φόροι επί Αναλογιστικά Κέρδη/ (Ζημίες) Λοιπά συνολικά έσοδα περιόδου μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα περιόδου μετά φόρων Υπόλοιπο την 31/12/2018 23 22 Υπόλοιπο την 1/1/2019 Συναλλαγές με ιδιοκτήτες Αποτέλεσμα περιόδου Λοιπά συνολικά έσοδα: Αναλογιστικά κέρδη/ (ζημίες) Αναβαλλόμενοι φόροι επί Αναλογιστικά Κέρδη/ (Ζημίες) Λοιπά συνολικά έσοδα περιόδου μετά από φόρους Συγκεντρωτικά συνολικά έσοδα περιόδου μετά φόρων Υπόλοιπο την 31/12/2019 23 22 Υπέρ το άρτιο Σύνολο Οι επεξηγηματικές σημειώσεις που ακολουθούν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 30 Κατάσταση Ταμιακών Ροών Οι ταμειακές ροές του Ομίλου και της Εταιρείας για τη χρήση 1/1 - 31/12/2019 και τα αντίστοιχα συγκρίσιμα μεγέθη της προηγούμενης χρήσης έχουν ως εξής: (Έμμεση Μέθοδος) Σημ. Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Κέρδη Περιόδου πρό φόρων Προσαρμογές για: Αποσβέσεις ενσώματων & άυλων περιουσιακών στοιχείων Μεταβολές στις υποχρεώσεις λόγω συνταξιοδότησης του προσωπικού Προβλέψεις Προβλέψεις απομείωσης δανείων και λοιπών επενδύσεων (Κέρδη)/ ζημιές από την πώληση/απόσυρση ενσώματων παγίων Ζημιές από απομείωση παγίων στοιχείων Πιστωτικοί τόκοι και συναφή έσοδα Αποτελέσματα (έσοδα, έξοδα, κέρδη και ζημίες) επενδυτικής δραστηριότητας Χρεωστικοί τόκοι και συναφή έξοδα Σύνολο προσαρμογών Ταμειακές Ροές από λειτουργικές δραστηριότητες πρίν τος μεταβολές του κεφαλαίου κίνησης Μεταβολές Κεφαλαίου κίνησης (Αύξηση) / μείωση αποθεμάτων (Αύξηση) / μείωση απαιτήσεων (Αύξηση) / μείωση λοιπών λογαριασμών κυκλοφορούντος ενεργητικού Αύξηση / (μείωση) υποχρεώσεων (πλήν δανειακών) Ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες Καταβληθέντες τόκοι Καθαρές ταμειακές ροές από λειτουργικές δραστηριότητες (α) Ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες Είσπράξεις από πωλήση θυγατρικών, συγγενών, κοινοπραξιών και λοιπών επενδύσεων Αγορά ενσώματων και άυλων παγίων στοιχείων Εισπράξεις από πωλήσεις ενσώματων και άυλων παγίων στοιχείων Μερίσματα εισπραχθέντα Τόκοι εισπραχθέντες Καθαρές ταμειακές ροές από επενδυτικές δραστηριότητες (β) Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες Έκδοση κοινών μετοχών θυγατρικής Εισπράξεις / πληρωμές δανείων Εξοφλήσεις υποχρεώσεων από χρηματοδοτικές μισθώσεις Καθαρές Ταμειακές ροές από χρηματοδοτικές δραστηριότητες (γ) Καθαρή (μείωση)/ αύξηση στα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα (α+β+γ) Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα στην αρχή της χρήσης Ταμειακά διαθέσιμα και ταμειακά ισοδύναμα στο τέλος της χρήσης Ο ΟΜΙΛΟΣ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 -21.917.016 -9.335.855 -17.826.174 -7.091.893 1.358.558 1.462.655 618.500 605.812 17.449 25.325 2.613 3.099 12.847.821 0 17.891.653 -13.017.219 11.554.110 0 17.715.994 -13.017.219 476 175.082 -39.299 170.074 0 -27.564 410.923 -54.130 0 -8 410.923 -32.100 356.404 -839.820 376.431 -1.462.461 3.581.557 18.134.701 2.298.533 8.353.002 2.867.019 15.379.367 1.637.259 6.031.381 -3.782.315 -982.853 -2.446.807 -1.060.512 1.297.110 -2.178.288 358.610 -296.236 1.146.351 -2.455.934 463.817 -1.885.051 722.294 0 -634.846 0 6.046.989 2.612.300 2.743.223 5.888.104 2.674.675 2.105.790 -140.084 1.691.821 -195.478 4.843.324 2.898.895 452.087 -19.511 1.965.706 1.496.343 432.577 8.862.985 1.321.990 261.478 -63.775 197.703 8.862.985 -651.489 -476 0 27.564 -836.740 0 31.868 22.262 -3.864 39.299 0 8 -27.664 0 31.868 232 -624.401 8.080.375 35.443 8.867.421 -1.567.548 -129.734 -8.895.728 0 -9.150 -709.359 -43.066 -8.689.845 0 -1.697.282 -8.895.728 -761.575 -8.689.845 -355.977 680.990 -293.556 375.278 1.576.140 895.149 729.142 353.864 1.220.163 1.576.140 435.586 729.142 Οι επεξηγηματικές σημειώσεις που ακολουθούν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των παρουσιαζόμενων οικονομικών καταστάσεων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 31 Ε. Σημειώσεις επί των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων 1. Γενικές πληροφορίες Η εταιρία ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε είναι ανώνυμη εταιρία εγγεγραμμένη στο Μητρώο Ανωνύμων Εταιρειών του Υπουργείου Ανάπτυξης με αριθμό μητρώου 34192/06/Β/95/2, ιδρύθηκε το 1995 και η διάρκεια λειτουργίας της έχει ορισθεί μέχρι το 2045 με δυνατότητα παράτασης. Η εταιρία ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε. προέκυψε από τη συγχώνευση με απορρόφηση των θυγατρικών εταιρειών ΕΥΡΩΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ Α.Ε. και UNIKID HELLAS A.E. κατόπιν απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου την 19.01.2004. Η εταιρία ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε. έχει την έδρα της στην οδό Αριστοτέλους 95 Αχαρναί και εγκαταστάσεις στον Αυλώνα Αττικής. Επίσης, διαθέτει υποκατάστημα στην οδό Μενεξέδων 10, Κηφισιά, όπου βρίσκονται και οι διοικητικές υπηρεσίες της. Η μετοχή της ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε. είναι διαπραγμάτευση στο Χρηματιστήριο Αθηνών και είναι στη κατηγορία επιτήρησης. Οι παρούσες Ετήσιες Οικονομικές Καταστάσεις της χρήσης 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019, του Ομίλου και της Εταιρίας, εγκρίθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο της εταιρίας, την 30 Ιουνίου 2020 και υπόκεινται σε οριστική έγκριση από την ετήσια Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων. 2. Φύση δραστηριοτήτων Η Εταιρεία δραστηριοποιείται κυρίως στην εμπορία - διανομή- καταναλωτικών αγαθών, προϊόντων τηλεπικοινωνιών και υπηρεσιών ανθρώπινου δυναμικού. Επίσης, μέσω των θυγατρικών-συγγενών επιχειρήσεων της (με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης και καθαρής θέσης), ATCOM AE, I.M.C.G. BRANDS AE, ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΑΕ και SHOP365.GR A.E. αναπτύσσονται δραστηριότητες κυρίως στους τομείς του λογισμικού και e-commerce. 3. Σύνοψη σημαντικών λογιστικών αρχών που χρησιμοποιεί ο Όμιλος και η Εταιρία 3.1. Πλαίσιο κατάρτισης των Οικονομικών Καταστάσεων Οι παρούσες ετήσιες οικονομικές καταστάσεις της Εταιρίας και του Ομίλου έχουν συνταχθεί από την Διοίκηση σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) και τις Διερμηνείες της Επιτροπής Διερμηνειών των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, όπως έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα ΔΠΧΑ που έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (ΣΔΛΠ). Οι οικονομικές καταστάσεις έχουν συνταχθεί με βάση την αρχή της συνέχισης της δραστηριότητας (going concern). Πρέπει να σημειωθεί ότι, αν και υπάρχουν συνθήκες που υποδηλώνουν την ύπαρξη ουσιώδους αβεβαιότητας αναφορικά με την δυνατότητα της Εταιρίας και του Ομίλου να συνεχίσουν την δραστηριότητα τους, , η Διοίκηση του Ομίλου θεωρεί , αφού ληφθούν υπόψη οι συνθήκες που αναφέρονται στην παρακάτω υπ’ αριθμ. 6 σημείωση, θα συνεχίσει τη δραστηριότητά του. Όλα τα αναθεωρημένα ή νέο-εκδοθέντα πρότυπα και διερμηνείες που έχουν εφαρμογή στον Όμιλο και ήταν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2019, ελήφθησαν υπόψη στην έκταση που αυτά ήταν εφαρμόσιμα. Η κατάρτιση των οικονομικών καταστάσεων βάσει ΔΠΧΑ απαιτεί την υιοθέτηση εκτιμήσεων και την άσκηση κρίσης από τη Διοίκηση στη διαδικασία εφαρμογής των λογιστικών αρχών και παραδοχών οι οποίες επηρεάζουν την αποτίμηση των στοιχείων ενεργητικού, παθητικού, καθώς και την καταχώριση των εσόδων και εξόδων στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις. Οι περιοχές που αφορούν περίπλοκες συναλλαγές και εμπεριέχουν μεγάλο βαθμό υποκειμενικότητας, ή οι υποθέσεις και εκτιμήσεις που είναι σημαντικές για τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις αναφέρονται στη σημείωση 4. 3.2. Νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες Συγκεκριμένα νέα πρότυπα, τροποποιήσεις προτύπων και διερμηνείες έχουν εκδοθεί, τα οποία είναι υποχρεωτικά για λογιστικές περιόδους που ξεκινούν κατά τη διάρκεια της παρούσας χρήσης ή μεταγενέστερα. Η εκτίμηση Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 32 του Ομίλου σχετικά με την επίδραση από την εφαρμογή αυτών των νέων προτύπων, τροποποιήσεων και διερμηνειών παρατίθεται παρακάτω. Οι ακόλουθες τροποποιήσεις Προτύπων έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η εφαρμογή τους ήταν υποχρεωτική από την 01/01/2019 ή μεταγενέστερα. (α) Νέα Πρότυπα, Διερμηνείες, Αναθεωρήσεις και Τροποποιήσεις υφιστάμενων Προτύπων τα οποία έχουν τεθεί σε ισχύ και έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Ιανουάριο του 2016, το IASB προέβη στην έκδοση ενός νέου Προτύπου, του ΔΠΧΑ 16. Σκοπός του έργου του IASB ήταν η ανάπτυξη ενός νέου Προτύπου για μισθώσεις που καθορίζει τις αρχές τις οποίες εφαρμόζουν και τα δύο μέρη σε μία σύμβαση - δηλαδή και ο πελάτης («ο μισθωτής») και ο προμηθευτής («ο εκμισθωτής») - για την παροχή σχετικών πληροφοριών για τις μισθώσεις κατά τρόπο που απεικονίζει πιστά αυτές τις συναλλαγές. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, ο μισθωτής θα πρέπει να αναγνωρίσει τα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη μίσθωση. Η επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 στον Όμιλο και την εταιρεία περιγράφεται στη σημείωση 3.2.(γ). ΕΔΔΠΧΑ 23 «Αβεβαιότητα σχετικά με Χειρισμούς Φόρου Εισοδήματος» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Ιούνιο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση μίας νέας Διερμηνείας, της ΕΔΔΠΧΑ 23. Το ΔΛΠ 12 «Φόροι Εισοδήματος» προσδιορίζει τον λογιστικό χειρισμό του τρέχοντος και αναβαλλόμενου φόρου, αλλά δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας. Η ΕΔΔΠΧΑ 23 περιλαμβάνει τις επιπρόσθετες του ΔΛΠ 12 απαιτήσεις, προσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας στον λογιστικό χειρισμό των φόρων εισοδήματος. Η νέα Διερμηνεία δεν έχει επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 9: «Προπληρωθέντα Στοιχεία με Αρνητική Απόδοση» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 9. Βάσει των υφιστάμενων απαιτήσεων του ΔΠΧΑ 9, μία οικονομική οντότητα θα επιμετρούσε ένα χρηματοοικονομικό στοιχείο του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων, καθώς το χαρακτηριστικό της «αρνητικής απόδοσης» θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δημιουργεί ενδεχόμενες ταμειακές ροές οι οποίες δεν αποτελούνται μόνο από πληρωμές κεφαλαίου και τόκου. Βάσει των τροποποιήσεων, οι οικονομικές οντότητες επιτρέπεται να επιμετρούν συγκεκριμένα προπληρωτέα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού με αρνητική απόδοση στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εσόδων, εφόσον πληρείται μία συγκεκριμένη προϋπόθεση. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 28: «Μακροπρόθεσμες Συμμετοχές σε Συγγενείς και Κοινοπραξίες» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Οκτώβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 28. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τον λογιστικό χειρισμό των μακροπρόθεσμων συμμετοχών σε μία συγγενή ή κοινοπραξία – στις οποίες δεν εφαρμόζεται η μέθοδος της καθαρής θέσης – βάσει του ΔΠΧΑ 9. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 2015-2017 (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Δεκέμβριο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση «Ετήσιες Βελτιώσεις των ΔΠΧΑ – Κύκλος 2015-2017», η οποία αποτελείται από μία σειρά τροποποιήσεων σε ορισμένα Πρότυπα και αποτελεί μέρος του προγράμματος για τις ετήσιες βελτιώσεις στα ΔΠΧΑ. Οι τροποποιήσεις που περιλαμβάνονται στον κύκλο αυτόν είναι οι εξής: ΔΠΧΑ 3 - ΔΠΧΑ 11: Συμμετοχικά δικαιώματα που κατείχε προηγουμένως ο αποκτών σε μία από κοινού Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 33 λειτουργία, ΔΛΠ 12: Επιπτώσεις στον φόρο εισοδήματος από πληρωμές για χρηματοοικονομικά μέσα ταξινομημένα ως στοιχεία των ιδίων κεφαλαίων, ΔΛΠ 23: Κόστη δανεισμού επιλέξιμα για κεφαλαιοποίηση. Οι τροποποιήσεις εφαρμόζονται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2019. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 19: «Τροποποίηση, Περικοπή ή Διακανονισμός Προγράμματος Καθορισμένων Παροχών» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2019) Τον Φεβρουάριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΛΠ 19, βάσει των οποίων μία οικονομική οντότητα απαιτείται να χρησιμοποιεί επικαιροποιημένες αναλογιστικές παραδοχές κατά τον προσδιορισμό του κόστους τρέχουσας υπηρεσίας και του καθαρού τόκου για την εναπομένουσα περίοδο μετά την τροποποίηση, την περικοπή ή τον διακανονισμό ενός προγράμματος καθορισμένων παροχών. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η ενίσχυση της κατανόησης των οικονομικών καταστάσεων και η παροχή περισσότερο χρήσιμων πληροφοριών στους χρήστες αυτών. Οι τροποποιήσεις δεν έχουν επίδραση στις ενοποιημένες και εταιρικές Οικονομικές Καταστάσεις. (β) Νέα Πρότυπα, Διερμηνείες, Αναθεωρήσεις και Τροποποιήσεις υφιστάμενων Προτύπων τα οποία δεν έχουν ακόμα τεθεί σε ισχύ ή δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση Τα ακόλουθα νέα Πρότυπα, Διερμηνείες και τροποποιήσεις Προτύπων έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB), αλλά είτε δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ είτε δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην αναθεώρηση του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σκοπός της οποίας ήταν η ενσωμάτωση σημαντικών θεμάτων τα οποία δεν καλύπτονταν, καθώς επίσης και η επικαιροποίηση και παροχή διευκρινίσεων σε σχέση με συγκεκριμένες καθοδηγήσεις. Το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει ένα νέο κεφάλαιο σχετικά με την επιμέτρηση, στο οποίο αναλύεται η έννοια της επιμέτρησης, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την επιλογή μίας βάσης επιμέτρησης, θέματα σχετικά με την παρουσίαση και γνωστοποίηση στις Οικονομικές Καταστάσεις και καθοδήγηση αναφορικά με την αποαναγνώριση στοιχείων του ενεργητικού και υποχρεώσεων από τις Οικονομικές Καταστάσεις. Περαιτέρω, το αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς περιλαμβάνει βελτιωμένους ορισμούς των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθοδήγηση που υποβοηθά την εφαρμογή των εν λόγω ορισμών, επικαιροποίηση των κριτηρίων για την αναγνώριση των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων, καθώς επίσης και διευκρινίσεις σε σημαντικούς τομείς, όπως οι ρόλοι της διαχείρισης, της συντηρητικότητας και της αβεβαιότητας κατά την επιμέτρηση στην χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Μάρτιο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση Τροποποιήσεων στις Αναφορές του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, σε συνέχεια της αναθεώρησής του. Ορισμένα Πρότυπα περιλαμβάνουν ρητές αναφορές σε προγενέστερες εκδόσεις του Εννοιολογικού Πλαισίου της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Σκοπός των εν λόγω τροποποιήσεων είναι η επικαιροποίηση των ως άνω αναφορών και η υποστήριξη για τη μετάβαση στο αναθεωρημένο Εννοιολογικό Πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής Αναφοράς. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 και στο ΔΛΠ 8: «Ορισμός του Ουσιώδους» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 34 που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων στον ορισμό του ουσιώδους, προκειμένου να καταστεί ευκολότερο για τις εταιρείες να προβούν σε άσκηση κρίσης σχετικά με το ουσιώδες μέγεθος. Ο ορισμός του ουσιώδους βοηθά τις εταιρείες να αποφασίσουν ποιες πληροφορίες θα πρέπει να περιληφθούν στις Οικονομικές τους Καταστάσεις. Ο νέος ορισμός τροποποιεί το ΔΛΠ 1 και το ΔΛΠ 8. Οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν τον ορισμό του ουσιώδους και πώς αυτός θα πρέπει να εφαρμοστεί, συμπεριλαμβάνοντας στον ορισμό καθοδήγηση η οποία μέχρι τώρα περιλαμβανόταν σε άλλα Πρότυπα. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στα ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 39 και ΔΠΧΑ 7: “Αναμόρφωση Σημείου Αναφοράς Επιτοκίου” (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Σεπτέμβριο του 2019, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων σε ορισμένες απαιτήσεις συγκεκριμένων λογιστικών χειρισμών αντιστάθμισης, προκειμένου να εξομαλύνει ενδεχόμενες επιπτώσεις που προκύπτουν από την αβεβαιότητα η οποία προέρχεται από την αναμόρφωση του Σημείου Αναφοράς Επιτοκίου. Οι τροποποιήσεις σχεδιάστηκαν για να υποστηρίξουν την παροχή χρήσιμων χρηματοοικονομικών πληροφοριών από τις εταιρείες κατά τη διάρκεια της περιόδου αβεβαιότητας, η οποία προκύπτει από τη σταδιακή κατάργηση των σημείων αναφοράς επιτοκίου, όπως τα διατραπεζικά επιτόκια. Επιπλέον, οι εταιρείες απαιτείται να παράσχουν πρόσθετες πληροφορίες στους επενδυτές αναφορικά με τις σχέσεις αντιστάθμισης που επηρεάζονται άμεσα από τις εν λόγω συνθήκες αβεβαιότητας. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. Τροποποιήσεις στο ΔΠΧΑ 3: «Ορισμός μίας Επιχείρησης» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2020) Τον Οκτώβριο του 2018, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων περιορισμένου σκοπού στο ΔΠΧΑ 3 προκειμένου να βελτιώσει τον ορισμό μίας επιχείρησης. Οι τροποποιήσεις θα βοηθήσουν τις εταιρείες να προσδιορίσουν αν μία απόκτηση αποτελεί συνένωση επιχειρήσεων ή απόκτηση στοιχείων του ενεργητικού. Ο τροποποιημένος ορισμός επισημαίνει ότι η εκροή μίας επιχείρησης είναι να παρέχει αγαθά και υπηρεσίες στους πελάτες, ενώ ο προγενέστερος ορισμός εστίαζε στις αποδόσεις υπό τη μορφή μερισμάτων, χαμηλότερου κόστους ή άλλων οικονομικών οφελών στους επενδυτές και σε τρίτους. Επιπλέον της τροποποίησης του ορισμού της επιχείρησης, το IASB μέσω της εν λόγω έκδοσης παρέχει συμπληρωματική καθοδήγηση. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ημερομηνία έναρξης ισχύος την 01/01/2020. ΔΠΧΑ 17 «Ασφαλιστικές Συμβάσεις» (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2021) Τον Μάιο του 2017, το IASB προέβη στην έκδοση ενός νέου Προτύπου, του ΔΠΧΑ 17, το οποίο αντικαθιστά ένα ενδιάμεσο Πρότυπο, το ΔΠΧΑ 4. Σκοπός του έργου του IASB ήταν η ανάπτυξη ενός ενιαίου Προτύπου βασισμένου στις αρχές (principle-based standard) για τον λογιστικό χειρισμό όλων των τύπων ασφαλιστικών συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων και των συμβάσεων αντασφάλισης που κατέχει ένας ασφαλιστικός φορέας. Ένα ενιαίο Πρότυπο βασισμένο στις αρχές θα ενισχύσει τη συγκρισιμότητα της χρηματοοικονομικής αναφοράς μεταξύ οικονομικών οντοτήτων, δικαιοδοσιών και κεφαλαιαγορών. Το ΔΠΧΑ 17 καθορίζει τις απαιτήσεις που θα πρέπει να εφαρμόζει μία οικονομική οντότητα στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση που σχετίζεται με ασφαλιστικές συμβάσεις που εκδίδει και συμβάσεις αντασφάλισης που κατέχει. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τροποποιήσεις στο ΔΛΠ 1 «Ταξινόμηση Υποχρεώσεων ως Βραχυπρόθεσμες ή Μακροπρόθεσμες» Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 35 (εφαρμόζεται για ετήσιες περιόδους που ξεκινούν την ή μετά την 01/01/2022) Τον Ιανουάριο του 2020, το IASB προέβη στην έκδοση τροποποιήσεων του ΔΛΠ 1 που επηρεάζουν τις απαιτήσεις για την παρουσίαση των υποχρεώσεων. Συγκεκριμένα, οι τροποποιήσεις αποσαφηνίζουν ένα από τα κριτήρια ταξινόμησης μιας υποχρέωσης ως μακροπρόθεσμη, την απαίτηση για μία οντότητα να έχει το δικαίωμα να αναβάλει τον διακανονισμό της υποχρέωσης για τουλάχιστον 12 μήνες μετά την περίοδο αναφοράς. Οι τροποποιήσεις περιλαμβάνουν: α) αποσαφήνιση ότι το δικαίωμα μίας οντότητας για αναβολή του διακανονισμού θα πρέπει να υφίσταται κατά την ημερομηνία αναφοράς, β) αποσαφήνιση ότι η ταξινόμηση της υποχρέωσης δεν επηρεάζεται από τις προθέσεις ή προσδοκίες της διοίκησης σχετικά με την εξάσκηση του δικαιώματος αναβολής του διακανονισμού, γ) επεξηγούν πώς οι συνθήκες δανεισμού επηρεάζουν την ταξινόμηση, και δ) αποσαφήνιση των απαιτήσεων σχετικά με την ταξινόμηση υποχρεώσεων μίας οντότητας που πρόκειται να ή ενδεχομένως να διακανονίσει μέσω έκδοσης ιδίων συμμετοχικών τίτλων. Ο Όμιλος θα εξετάσει την επίπτωση όλων των παραπάνω στις Οικονομικές του Καταστάσεις, αν και δεν αναμένεται να έχουν καμία. Τα ανωτέρω δεν έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. (γ) Επίδραση εφαρμογής ΔΠΧΑ 16 Ο Όμιλος εφαρμόζει από την 1 Ιανουαρίου 2019 το νέο πρότυπο ΔΠΧΑ 16. Η υιοθέτηση του προτύπου πραγματοποιήθηκε χωρίς την αναθεώρηση των συγκριτικών πληροφοριών και συνεπώς η σωρευτική επίδραση από την αναδρομική εφαρμογή των νέων λογιστικών πολιτικών παρουσιάζεται στο υπόλοιπο έναρξης των Ιδίων Κεφαλαίων κατά την ημερομηνία της αρχικής εφαρμογής (01/01/2019). Ως εκ τούτου, οι προσαρμογές που προέκυψαν από την εφαρμογή των νέων Προτύπων δεν εμφανίζονται στην χρηματοοικονομική θέση της 31/12/2018, αλλά αναγνωρίστηκαν στην χρηματοοικονομική θέση της 01/01/2019. Τον Ιανουάριο του 2016 το IASB εξέδωσε το νέο λογιστικό πρότυπο ΔΠΧΑ 16 «Μισθώσεις» το οποίο αντικαθιστά το ΔΛΠ 17 «Μισθώσεις» και τις σχετικές διερμηνείες. Το ΔΠΧΑ 16 εισάγει τις αρχές για την αναγνώριση, επιμέτρηση, παρουσίαση και γνωστοποίηση των μισθώσεων και για τα δύο μέρη ενός συμβολαίου, δηλ. τον πελάτη /μισθωτή και τον προμηθευτή /εκμισθωτή. Αναφορικά με τον μισθωτή, το ΔΠΧΑ 16 καταργεί την ταξινόμηση των μισθώσεων ως λειτουργικές ή χρηματοδοτικές όπως απαιτούνταν από το ΔΛΠ 17 και αντ’ αυτού εισάγει ένα ενιαίο λογιστικό μοντέλο για τον μισθωτή. Εφαρμόζοντας αυτό το μοντέλο, ο μισθωτής απαιτείται να αναγνωρίσει: α) στοιχεία του ενεργητικού και υποχρεώσεις για όλες τις μισθώσεις με διάρκεια μεγαλύτερη των δώδεκα μηνών, εκτός εάν το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο είναι χαμηλής αξίας, και β) αποσβέσεις από μισθωμένα στοιχεία του ενεργητικού ξεχωριστά στην κατάσταση αποτελεσμάτων από τους τόκους για υποχρεώσεις από μισθώσεις. Αναφορικά με τον εκμισθωτή, το ΔΠΧΑ 16 ουσιαστικά διατηρεί τους λογιστικούς χειρισμούς που προβλέπονταν στο ΔΛΠ 17. Επομένως, ο εκμισθωτής συνεχίζει να ταξινομεί τις μισθώσεις του ως λειτουργικές ή χρηματοδοτικές και να λογιστικοποιεί αυτούς τους δύο τύπους μισθώσεων διαφορετικά. Το νέο λογιστικό Πρότυπο επηρέασε τον λογιστικό χειρισμό των λειτουργικών μισθώσεων του Ομίλου ως μισθωτή. Ο Όμιλος εφάρμοσε το ΔΠΧΑ 16 από την 1/1/2019, εφαρμόζοντας την απλοποιημένη μέθοδο μετάβασης (modified retrospective approach), χωρίς επαναδιατύπωση των συγκριτικών ποσών για τα προηγούμενα έτη. Κατά την 1 Ιανουαρίου 2019, το μέσο σταθμικό προεξοφλητικό επιτόκιο που εφαρμόστηκε για τον Όμιλο ήταν μεταξύ 4,89% και 5,16%, ενώ για την Εταιρεία ήταν 4,89%. Με βάση το προηγούμενο πρότυπο (ΔΛΠ 17) ο Όμιλος (ως μισθωτής), ταξινομούσε τις μισθώσεις του ως λειτουργικές, καθώς πληρούσαν τα σχετικά κριτήρια του ΔΛΠ 17. Μετά την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 1/1/2019: Ο Όμιλος αναγνώρισε δικαιώματα χρήσης στοιχείων του ενεργητικού και υποχρεώσεις μισθώσεων για τις μισθώσεις που προηγουμένως ταξινομούνταν ως λειτουργικές, εκτός των εξαιρέσεων του Προτύπου αναφορικά με τα συμβόλαια μίσθωσης με εναπομένουσα διάρκεια μικρότερη των 12 μηνών κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής του Προτύπου. Ο Όμιλος εφάρμοσε την απλοποιημένη μέθοδο μετάβασης βάσει της οποίας αναγνώρισε: α) υποχρεώσεις μισθώσεων, οι οποίες επιμετρήθηκαν ως η παρούσα αξία μέσω της προεξόφλησης των μελλοντικών μισθωμάτων με το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού (incremental borrowing rate) που ίσχυε κατά την ημερομηνία αρχικής εφαρμογής του Προτύπου, και Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 36 β) δικαιώματα χρήσης στοιχείων του ενεργητικού, τα οποία αναγνωρίστηκαν σε ποσό που ισούται με τις αντίστοιχες υποχρεώσεις μίσθωσης. Για τις μισθώσεις στις οποίες προβλέπονται δικαιώματα του Ομίλου για επέκταση της μίσθωσης ή λύσης της μίσθωσης, πραγματοποιήθηκε εκτίμηση της Διοίκησης για το αν υπάρχει βεβαιότητα ότι τα δικαιώματα θα εξασκηθούν ή όχι με βάση την προγενέστερη εμπειρία και το επιχειρηματικό πλάνο. Η επίδραση (αύξηση / (μείωση)) από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 την 1/1/2019 ήταν η εξής: Ο Όμιλος Η Εταιρεία Ενσώματα πάγια περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα χρήσης Οικοπέδων και Κτιρίων 107.905 107.905 Δικαιώματα χρήσης Μεταφορικών μέσων 145.474 0 Σύνολο 253.379 107.905 Σύνολο Περιουσιακών Στοιχείων 253.379 107.905 Υποχρεώσεις από μισθώσεις μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις από μισθώσεις βραχυπρόθεσμες Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων και Υποχρεώσεων 152.996 100.383 253.379 65.787 42.118 107.905 Μετά την αρχική αναγνώριση, ο Όμιλος επιμετρά τα δικαιώματα χρήσης στοιχείων του ενεργητικού και τα αποσβένει με σταθερό ρυθμό καθ’ όλη τη διάρκεια της μίσθωσης. Αντίστοιχα, επιμετρά τις υποχρεώσεις μισθώσεων και τις αυξομειώνει με βάση την αναγνώριση των σχετικών τόκων και των πληρωμών μισθωμάτων. Κατάσταση Αποτελεσμάτων Τα παρακάτω ποσά αναγνωρίστηκαν στην κατάσταση αποτελεσμάτων: Τα παρακάτω ποσά αναγνωρίστηκαν στην κατάσταση αποτελεσμάτων: Ο Όμιλος 1/1-31/12/2019 Αποσβέσεις από δικαιώματα χρήσης περιουσιακών στοιχείων 86.627 Τόκοι από υποχρεώσεις μισθώσεων 10.904 Έξοδα ενοικίων από βραχυπρόθεσμα συμβόλαια και (91.758) περιουσιακά στοιχεία χαμηλής αξίας Συνολικά ποσά που αναγνωριστήκαν στην 5.773 Κατάσταση Αποτελεσμάτων Η Εταιρεία 1/1-31/12/2019 40.464 4.238 (43.067) 1.636 Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2019 θετική επίδραση στο EBITDA του Ομίλου ανήλθε σε € 5,7 χιλ. περίπου, καθώς με βάση το ΔΛΠ 17 οι πληρωμές από λειτουργικές μισθώσεις συμπεριλαμβάνονταν στο EBITDA, αλλά μετά την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 οι αποσβέσεις των δικαιωμάτων χρήσης στοιχείων του ενεργητικού και οι τόκοι των υποχρεώσεων μισθώσεων δεν συμπεριλαμβάνονται στον υπολογισμό του EBITDA. Ο παρακάτω πίνακας περιγράφει τη φύση των συμβάσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης του Ομίλου και της Εταιρείας ανά τύπο περιουσιακού στοιχείου που έχουν αναγνωριστεί στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης: Ο Όμιλος Δικαίωμα χρήσης παγίου Κτίρια γραφείων Μεταφορικά Μέσα Αριθμός Εύρος Μέσος όρος Αριθμός μισθώσεων με Αριθμός μισθωμένων μισθώσεω ν με Αριθμός μισθώσεων εναπομείναντ εναπομείνατων μεταβλητές πληρωμές δικαιωμάτων χρήσης δικαίωμα με δικαίωμα αγοράς ων ετών ετών συνδεδεμένες με δείκτη παράτασης 2 2 - 3 έτη 23 1-6 έτη Αριθμός μισθώσεων με επιλογή τερματισμού 2,5 έτη 0 0 0 0 2,5 έτη 0 0 0 0 Η Εταιρεία Δικαίωμα χρήσης παγίου Κτίρια γραφείων Αριθμός Εύρος Μέσος όρος Αριθμός μισθώσεων με Αριθμός μισθωμένων μισθώσεω ν με Αριθμός μισθώσεων εναπομείναντ εναπομείνατων μεταβλητές πληρωμές δικαιωμάτων χρήσης δικαίωμα με δικαίωμα αγοράς ων ετών ετών συνδεδεμένες με δείκτη παράτασης 1 2,5 έτη 2,5 έτη 0 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 0 Αριθμός μισθώσεων με επιλογή τερματισμού 0 0 37 3.3. i. Ενοποίηση Θυγατρικές: Θυγατρικές είναι οι επιχειρήσεις στις οποίες ασκείται έλεγχος από τον Όμιλο. Ο Όμιλος ασκεί έλεγχο σε μια επιχείρηση όταν ο Όμιλος εκτίθεται ή έχει δικαιώματα σε μεταβλητές αποδόσεις από τη συμμετοχή του στην επιχείρηση και έχει την ικανότητα να επηρεάζει αυτές τις αποδόσεις μέσω της δύναμης που ασκεί στην επιχείρηση. Οι θυγατρικές ενοποιούνται πλήρως (ολική ενοποίηση) από την ημερομηνία που αποκτάται ο έλεγχος επ’ αυτών και παύουν να ενοποιούνται από την ημερομηνία που τέτοιος έλεγχος παύει να υφίσταται. Η εξαγορά θυγατρικής από τον Όμιλο λογιστικοποιείται με την εφαρμογή της μεθόδου εξαγοράς. Ο Όμιλος επιμετρά τα αποκτηθέντα αναγνωρίσιμα περιουσιακά στοιχεία και τις αναληφθείσες υποχρεώσεις στις εύλογες αξίες τους κατά την ημερομηνία απόκτησής τους. Ανά περίπτωση εξαγοράς, ο Όμιλος αναγνωρίζει τυχόν μη ελέγχουσα συμμετοχή στη θυγατρικής είτε στην εύλογη αξία, είτε στην αξία του μεριδίου της μη ελέγχουσας συμμετοχής στην καθαρή θέση της θυγατρικής. Το μεταβιβασθέν αντάλλαγμα σε μια απόκτηση επιμετράται σε εύλογη αξία, η οποία υπολογίζεται ως το άθροισμα της εύλογης αξίας κατά την ημερομηνία απόκτησης των μεταφερθέντων περιουσιακών στοιχείων από τον Όμιλο, των τυχόν υποχρεώσεων που αναλήφθηκαν από την αποκτώμενη θυγατρική προς τους προηγούμενους ιδιοκτήτες και τα τυχόν συμμετοχικά δικαιώματα που έχει εκδώσει ο Όμιλος. Τα έξοδα που σχετίζονται με την εξαγορά καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Εάν η επιχειρηματική συνένωση επιτυγχάνεται σταδιακά, η εύλογη αξία της συμμετοχής που κατείχε ο Όμιλος στην αποκτηθείσα εταιρεία επαναμετράται στην εύλογη αξία κατά την ημερομηνία της εξαγοράς. Το κέρδος ή η ζημιά που προκύπτει από την επαναμέτρηση αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα. Τυχόν ενδεχόμενο τίμημα που μεταβιβάζεται από τον Όμιλο αναγνωρίζεται στην εύλογη αξία κατά την ημερομηνία της εξαγοράς. Οποιεσδήποτε μεταγενέστερες μεταβολές στην εύλογη αξία του ενδεχόμενου τιμήματος, που θεωρείται περιουσιακό στοιχείο ή υποχρέωση, αναγνωρίζονται σύμφωνα με το ΔΛΠ 39 είτε στα αποτελέσματα είτε ως μεταβολή στα λοιπά συνολικά εισοδήματα. Εάν το ενδεχόμενο τίμημα κατατάσσεται ως στοιχείο της καθαρής θέσης δεν επαναμετράται έως την τελική τακτοποίησή του μέσω της καθαρής θέσης. Ενδοεταιρικά υπόλοιπα και ενδοεταιρικές συναλλαγές, που συμπεριλαμβάνουν έσοδα, έξοδα και μερίσματα, απαλείφονται πλήρως. Κέρδη και ζημιές από ενδοεταιρικές συναλλαγές επίσης απαλείφονται. Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας και των θυγατρικών της που χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση των ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων, καταρτίζονται με την ίδια ημερομηνία αναφοράς. Οι ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις καταρτίζονται χρησιμοποιώντας ομοιόμορφες λογιστικές αρχές για όμοιες συναλλαγές και άλλα γεγονότα, σε όμοιες συνθήκες. Όποτε απαιτείται, οι λογιστικές αρχές των θυγατρικών τροποποιούνται ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Όταν ο Όμιλος χάσει τον έλεγχο μιας θυγατρικής, το εναπομένον ποσοστό συμμετοχής επιμετράται εκ νέου στην εύλογη αξία του, ενώ τυχόν διαφορές που προκύπτουν σε σχέση με την τρέχουσα αξία καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Κατόπιν, το περιουσιακό αυτό στοιχείο αναγνωρίζεται ως συγγενής επιχείρηση, κοινοπραξία ή χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο ενεργητικού στην εύλογη αυτή αξία. Επιπροσθέτως, σχετικά ποσά που είχαν προηγουμένως καταχωρηθεί στα λοιπά συνολικά εισοδήματα λογιστικοποιούνται με τον ίδιο τρόπο που θα ακολουθούνταν σε περίπτωση πώλησης των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, δηλαδή μπορεί να μεταφερθούν στα αποτελέσματα. O Όμιλος χειρίζεται τις συναλλαγές με τους κατόχους μη ελεγχουσών συμμετοχών, που δεν έχουν ως αποτέλεσμα την απώλεια ελέγχου, με τον ίδιο τρόπο που χειρίζεται τις συναλλαγές με τους κύριους μετόχους του Ομίλου. Η διαφορά μεταξύ του τιμήματος που καταβλήθηκε και της λογιστικής αξίας του αποκτηθέντος μεριδίου των ιδίων κεφαλαίων της θυγατρικής καταχωρείται στα ίδια κεφάλαια. Κέρδη ή ζημιές που προκύπτουν από την πώληση σε κατόχους μη ελεγχουσών συμμετοχών καταχωρούνται επίσης στα ίδια κεφάλαια. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 38 Ο Όμιλος αξιολογεί σε κάθε ημερομηνία αναφοράς αν υπάρχει αντικειμενική ένδειξη ότι οι επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις έχουν απομειωθεί. Εφόσον υφίσταται η ένδειξη, ο Όμιλος υπολογίζει το ποσό της απομείωσης ως τη διαφορά ανάμεσα στην ανακτήσιμη αξία των επενδύσεων σε θυγατρικές επιχειρήσεις και της λογιστικής αξίας και αναγνωρίζει το ποσό στα αποτελέσματα, προσκείμενο στα «Επενδυτικά αποτελέσματα». Η Εταιρεία στις ατομικές της χρηματοοικονομικές καταστάσεις, λογιστικοποιεί τις επενδύσεις σε θυγατρικές στο κόστος κτήσης μείον τυχόν απομείωση. ii. Συγγενείς: Συγγενείς είναι οι επιχειρήσεις, στις οποίες ο Όμιλος ασκεί ουσιώδη επιρροή, αλλά όχι τον έλεγχο. Οι επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις λογιστικοποιούνται με τη μέθοδο της καθαρής θέσης και αρχικά αναγνωρίζονται στο κόστος κτήσεως το οποίο μεταγενέστερα αυξάνεται ή μειώνεται με την αναγνώριση του μεριδίου του Ομίλου στα κέρδη ή τις ζημιές των συγγενών επιχειρήσεων μετά την εξαγορά. Ο λογαριασμός των επενδύσεων σε συγγενείς επιχειρήσεις περιλαμβάνει και την υπεραξία που προέκυψε κατά την εξαγορά. Το μερίδιο του Ομίλου στα κέρδη ή τις ζημιές των συγγενών επιχειρήσεων μετά την εξαγορά αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα, ενώ το μερίδιο των απ’ ευθείας μεταβολών των λοιπών συνολικών εισοδημάτων μετά την εξαγορά, αναγνωρίζεται στα λοιπά συνολικά εισοδήματα. Οι συσσωρευμένες μεταβολές επηρεάζουν τη λογιστική αξία των επενδύσεων σε συγγενείς επιχειρήσεις με αντίστοιχη προσαρμογή στην τρέχουσα αξία της επένδυσης. Στην περίπτωση που το μερίδιο του Ομίλου επί των ζημιών μιας συγγενούς υπερβεί την αξία της επένδυσης στη συγγενή, δεν αναγνωρίζονται επιπλέον ζημιές, εκτός εάν έχουν γίνει πληρωμές ή έχουν αναληφθεί περαιτέρω δεσμεύσεις για λογαριασμό της συγγενούς. Σε περίπτωση μείωσης του ποσοστού συμμετοχής σε συγγενή επιχείρηση όπου, όμως, ο Όμιλος συνεχίζει να ασκεί ουσιώδη επιρροή, μόνο αναλογία των ποσών που είχαν προηγουμένως καταχωρηθεί στα λοιπά συνολικά εισοδήματα θα μεταφερθεί στα αποτελέσματα. Κέρδη και ζημιές που προκύπτουν από τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής σε συγγενείς καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Μη πραγματοποιημένα κέρδη από συναλλαγές μεταξύ του Ομίλου και των συγγενών επιχειρήσεων απαλείφονται κατά το ποσοστό συμμετοχής του Ομίλου στις συγγενείς επιχειρήσεις. Μη πραγματοποιημένες ζημιές απαλείφονται εκτός εάν η συναλλαγή παρέχει ενδείξεις απομείωσης του μεταβιβασθέντος περιουσιακού στοιχείου. Οι λογιστικές αρχές των συγγενών επιχειρήσεων έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ομοιόμορφες με αυτές που έχουν υιοθετηθεί από τον Όμιλο. Ο Όμιλος αξιολογεί σε κάθε ημερομηνία αναφοράς αν υπάρχει αντικειμενική ένδειξη ότι οι επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις έχουν απομειωθεί. Εφόσον υφίσταται η ένδειξη, ο Όμιλος υπολογίζει το ποσό της απομείωσης ως τη διαφορά ανάμεσα στην ανακτήσιμη αξία των επενδύσεων σε συγγενείς επιχειρήσεις και της λογιστικής αξίας και αναγνωρίζει το ποσό στα αποτελέσματα, προσκείμενο στα «Επενδυτικά αποτελέσματα». Η Εταιρία καταχωρεί τις επενδύσεις της σε συγγενείς εταιρίες στο κόστος κτήσης μείον τυχόν απομείωση. 3.4. i. Μετατροπή ξένου νομίσματος Συναλλαγές σε ξένο νόμισμα Τα στοιχεία των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών του Ομίλου επιμετρώνται βάσει του νομίσματος του πρωτεύον οικονομικού περιβάλλοντος, στο οποίο λειτουργεί ο Όμιλος (λειτουργικό νόμισμα). Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζονται σε Ευρώ, που είναι το λειτουργικό νόμισμα και το νόμισμα παρουσίασης της μητρικής. Το νόμισμα λειτουργίας όλων των θυγατρικών είναι επίσης το ΕΥΡΩ €, εκτός από τις θυγατρικές στην Αγγλία όπου το νόμισμα λειτουργίας είναι το GBP και στην Βουλγαρία, όπου το νόμισμα λειτουργίας είναι το BGN. Οι συναλλαγές σε ξένα νομίσματα μετατρέπονται στο λειτουργικό νόμισμα με την χρήση των ισοτιμιών που ισχύουν κατά την ημερομηνία των συναλλαγών. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 39 Κέρδη και ζημιές από συναλλαγματικές διαφορές οι οποίες προκύπτουν από την εκκαθάριση τέτοιων συναλλαγών κατά την διάρκεια της περιόδου και από την μετατροπή των νομισματικών στοιχείων που εκφράζονται σε ξένο νόμισμα με τις ισχύουσες ισοτιμίες κατά την ημερομηνία ισολογισμού, καταχωρούνται στα αποτελέσματα. Οι συναλλαγματικές διαφορές από μη νομισματικά στοιχεία που αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους, θεωρούνται ως τμήμα της εύλογης αξίας και συνεπώς καταχωρούνται όπου και οι διαφορές της εύλογης αξίας. ii. Δραστηριότητες εξωτερικού Οι εκτός Ελλάδος δραστηριότητες του Ομίλου σε ξένα νομίσματα (οι οποίες αποτελούν κατά κανόνα αναπόσπαστο μέρος των δραστηριοτήτων της μητρικής), μετατρέπονται στο νόμισμα λειτουργίας με την χρήση των ισοτιμιών που ισχύουν κατά την ημερομηνία των συναλλαγών, ενώ τα στοιχεία του ενεργητικού και παθητικού των δραστηριοτήτων στο εξωτερικό, συµπεριλαµβανοµένων της υπεραξίας και των αναπροσαρμογών της εύλογης αξίας, που προκύπτουν κατά την ενοποίηση, μετατρέπονται σε Ευρώ µε τις συναλλαγματικές ισοτιμίες που ισχύουν κατά την ημερομηνία του ισολογισμού. 3.5. i. Ενσώματες ακινητοποιήσεις Αναγνώριση και επιμέτρηση Οι ενσώματες ακινητοποιήσεις του ενεργητικού απεικονίζονται στις οικονομικές καταστάσεις στις αξίες κτήσεως τους, πλην των ακινήτων των οποίων η αξία προσδιορίσθηκε βάσει εύλογων αξιών, μείον κατ’ αρχήν τις συσσωρευμένες αποσβέσεις και δεύτερον, τυχόν απαξιώσεις των παγίων. Το κόστος κτήσεως περιλαμβάνει όλες τις άμεσα επιρριπτέες δαπάνες για την απόκτηση των στοιχείων. ii. Μεταγενέστερες Δαπάνες Μεταγενέστερες δαπάνες καταχωρούνται σε επαύξηση της λογιστικής αξίας των ενσωμάτων παγίων ή ως ξεχωριστό πάγιο μόνον κατά την έκταση που οι δαπάνες αυτές αυξάνουν τα μελλοντικά οικονομικά οφέλη που αναμένεται να εισρεύσουν από την χρήση του παγίου στοιχείου και το κόστος τους μπορεί να επιμετρηθεί αξιόπιστα. Το κόστος επισκευών και συντηρήσεων καταχωρείται στα αποτελέσματα όταν πραγματοποιούνται. iii. Αποσβέσεις Οι αποσβέσεις των άλλων στοιχείων των ενσωμάτων παγίων (πλην οικοπέδων τα οποία δεν αποσβένονται) υπολογίζονται με την σταθερή μέθοδο μέσα στην ωφέλιμη ζωή τους που έχει ως εξής: Κτίρια 30-65 έτη Μηχανολογικός εξοπλισμός 6 έτη Αυτοκίνητα 5-10 έτη Λοιπός εξοπλισμός 5-20 έτη Οι υπολειμματικές αξίες και οι ωφέλιμες ζωές των ενσωμάτων παγίων υπόκεινται σε επανεξέταση σε κάθε ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων. Όταν οι λογιστικές αξίες των ενσωμάτων ακινητοποιήσεων υπερβαίνουν την ανακτήσιμη αξία τους, η διαφορά (απομείωση) καταχωρείται άμεσα ως έξοδο στα αποτελέσματα. Κατά την πώληση ενσωμάτων ακινητοποιήσεων, οι διαφορές μεταξύ του τιμήματος που λαμβάνεται και της λογιστικής τους αξίας καταχωρούνται ως κέρδη ή ζημίες στα αποτελέσματα. Οι ιδιοπαραγόμενες ενσώματες ακινητοποιήσεις στοιχειοθετούν προσθήκη στο κόστος κτήσεως των ενσώματων ακινητοποιήσεων σε αξίες που περιλαμβάνουν το άμεσο κόστος μισθοδοσίας του προσωπικού, που συμμετέχει στην κατασκευή (αντίστοιχες εργοδοτικές εισφορές), κόστος αναλωθέντων υλικών και άλλα γενικά κόστη. 3.6. Άυλα περιουσιακά στοιχεία i. Αναγνώριση και επιμέτρηση- Αποσβέσεις Στα άυλα περιουσιακά στοιχεία συμπεριλαμβάνονται τα δικαιώματα χρήσης και ακινητοποιήσεων, τα λογισμικά προγράμματα καθώς και λοιπά άυλα περιουσιακά στοιχεία. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) εκμετάλλευσης 40 Δικαίωμα εκμετάλλευσης άυλων στοιχείων: Δικαιώματα εκμετάλλευσης άυλων στοιχείων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (φωτοβολταικά συστήματα και αιολικά πάρκα) που αποτιμώνται στην εύλογη αξία τους κατά την ημερομηνία απόκτησης τους. Δικαιώματα χρήσης ταινιών αποτιμώνται στο κόστος κτήσεως τους μείον τις διενεργηθείσες αποσβέσεις και τυχόν απομειώσεις τους. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με την σταθερή μέθοδο κατά την διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των στοιχείων αυτών, η οποία κυμαίνεται σε 10 χρόνια. Άδειες Λογισμικού: Οι άδειες λογισμικού αποτιμώνται στο κόστος κτήσεως τους μείον τις διενεργηθείσες αποσβέσεις και τυχόν απομειώσεις τους. Οι αποσβέσεις διενεργούνται με την σταθερή μέθοδο κατά την διάρκεια της ωφέλιμης ζωής των στοιχείων αυτών, η οποία κυμαίνεται από 4 έως 10 χρόνια. Έξοδα ανάπτυξης: Τα έξοδα έρευνας αναγνωρίζονται ως έξοδα της χρήσης όταν αυτά προκύπτουν. Τα έξοδα ανάπτυξης του Ομίλου αφορούν κυρίως κόστος ανάπτυξης λογισμικών προγραμμάτων και εφαρμογών που συμμετέχουν στην παραγωγική διαδικασία (ΙΤ solutions, web design, on-line gaming, intranet, extranet κλπ) αναγνωρίζονται ως ασώματες ακινητοποιήσεις εφόσον πληρούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις: - Μπορεί να αποδειχθεί η δυνατότητα τεχνικής αξιοποίησης του προϊόντος ή της παραγωγικής διαδικασίας. - Η εταιρεία προτίθεται να παράγει και να εμπορευθεί ή να χρησιμοποιήσει το προϊόν ή την παραγωγική διαδικασία. - Μπορεί να αποδειχθεί ότι υπάρχει αγορά για το προϊόν ή τη διαδικασία ή ότι αυτά θα είναι χρήσιμα για την εταιρεία στην περίπτωση που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν αντί να πωληθούν και υπάρχουν επαρκείς πόροι, ή μπορεί να αποδειχθεί ή διαθεσιμότητα τους για την ολοκλήρωση του προγράμματος και την εμπορία ή χρήση του προϊόντος ή της παραγωγικής διαδικασίας. Για τον προσδιορισμό της ωφέλιμης ζωής, η οποία επανεξετάζεται σε κάθε χρήση, λαμβάνονται υπόψη διάφοροι παράγοντες όπως τεχνική ή άλλου τύπου απαξίωση ή η περίοδος ελέγχου του περιουσιακού στοιχείου και τα νομικά ή όμοια όρια που τίθενται στη χρήση του περιουσιακού στοιχείου. Η διάρκεια της ωφέλιμης ζωής που έχει οριστεί για την παρουσιαζόμενη χρήση και την προηγούμενη είναι από 5 έως 10 χρόνια. ii. Μεταγενέστερες δαπάνες Μεταγενέστερες δαπάνες κεφαλαιοποιούνται μόνο όταν αυξάνουν τα μελλοντικά οικονομικά οφέλη που ενσωματώνονται στο συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο που αφορά. Όλες οι άλλες δαπάνες, αναγνωρίζεται στο κέρδος ή τη ζημιά. 3.7. Χρηματοοικονομικά μέσα Αναγνώριση και αποαναγνώριση Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις αναγνωρίζονται όταν ο Όμιλος γίνει συμβαλλόμενο μέρος των συμβατικών όρων των χρηματοοικονομικών μέσων. Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία διαγράφονται όταν λήγουν τα συμβατικά δικαιώματα στις ταμειακές ροές από το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο ή όταν μεταβιβάζεται το χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο και ουσιαστικά όλοι οι κίνδυνοι και οι ανταμοιβές. Μια χρηματοοικονομική υποχρέωση αποαναγνωρίζεται όταν αποσβένεται, εκκαθαριστεί, ακυρωθεί ή λήξει. Ταξινόμηση και αρχική αποτίμηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Εκτός από τις εμπορικές απαιτήσεις που δεν περιέχουν σημαντική χρηματοοικονομική συνιστώσα και αποτιμώνται στην τιμή συναλλαγής σύμφωνα με το Δ.Π.Χ.Α. 15, όλα τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώνται αρχικά στην εύλογη αξία τους, προσαρμοσμένη για το κόστος συναλλαγής (κατά περίπτωση). Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, εκτός εκείνων που ορίζονται και λειτουργούν ως μέσα αντιστάθμισης, ταξινομούνται στις ακόλουθες κατηγορίες: - Αποσβεσμένο κόστος - Εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων - Εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων. Η ταξινόμηση καθορίζεται και από τα δύο: - το επιχειρηματικό μοντέλο του Ομίλου για τη διαχείριση του χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 41 - τα συμβατικά χαρακτηριστικά ταμειακών ροών του χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου. Μεταγενέστερη αποτίμηση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε αποσβεσμένο κόστος Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αποτιμώνται στο αποσβεσμένο κόστος εάν τα περιουσιακά στοιχεία πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις (και δεν προσδιορίζονται ως χρημ/κά περιουσιακά στοιχεία μέσω αποτελεσμάτων): - βρίσκονται σε επιχειρηματικό μοντέλο που έχει ως στόχο την κατοχή των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και τη συλλογή των συμβατικών ταμειακών ροών - οι συμβατικοί όροι των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων δημιουργούν ταμειακές ροές που αποτελούν αποκλειστικά πληρωμές κεφαλαίου και τόκων επί του ανεξόφλητου κεφαλαίου. Μετά την αρχική αναγνώριση, αυτές αποτιμώνται στο αναπόσβεστο κόστος χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου. Η προεξόφληση παραλείπεται όταν η επίδραση της προεξόφλησης είναι μη ουσιώδης. Τα ταμειακά διαθέσιμα και τα ισοδύναμα του Ομίλου, οι εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις εμπίπτουν σε αυτήν την κατηγορία χρηματοοικονομικών μέσων. Κέρδη και ζημίες καταχωρούνται στα αποτελέσματα της χρήσεως όταν τα σχετικά κονδύλια διαγράφονται ή απομειώνονται, καθώς επίσης και μέσω της διαδικασίας απόσβεσης. Σύμφωνα με όσα ορίζει το ΔΠΧΑ 9, η απομείωση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που επιμετρώνται στο αποσβεσμένο κόστος ή στην εύλογη αξία μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων πραγματοποιείται με την αναγνώριση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών. Σε κάθε ημερομηνία αναφοράς, το ΔΠΧΑ 9 απαιτεί την επιμέτρηση της πρόβλεψης ζημίας για ένα χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες καθ' όλη τη διάρκεια ζωής εάν ο πιστωτικός κίνδυνος του χρηματοοικονομικού μέσου έχει αυξηθεί σημαντικά από την αρχική αναγνώριση. Αντιθέτως, εάν, κατά την ημερομηνία αναφοράς, ο πιστωτικός κίνδυνος ενός χρηματοοικονομικού μέσου δεν έχει αυξηθεί σημαντικά από την αρχική αναγνώριση, το ΔΠΧΑ 9 απαιτεί την επιμέτρηση της πρόβλεψη ζημίας για το εν λόγω χρηματοοικονομικό μέσο σε ποσό ίσο με τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες δωδεκαμήνου. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων Στην συγκεκριμένη κατηγορία ταξινομείται το εμπορικό χαρτοφυλάκιο του Ομίλου που περιλαμβάνει επενδύσεις που αποκτήθηκαν με σκοπό την ρευστοποίησή τους στο άμεσο μέλλον. Κέρδη ή ζημίες από την αποτίμηση των συγκεκριμένων στοιχείων καταχωρούνται στα αποτελέσματα χρήσεως. Η τρέχουσα αξία των εν λόγω επενδύσεων που εμπορεύονται σε οργανωμένη χρηματιστηριακή αγορά προκύπτει από την σχετική χρηματιστηριακή αξία της επένδυσης κατά την ημερομηνία κλεισίματος. Αναφορικά με τις επενδύσεις που δεν εμπορεύονται σε ενεργό αγορά, η εύλογη αξία υπολογίζεται με βάση σχετικές τεχνικές αποτίμησης. Αυτές οι τεχνικές βασίζονται σε πρόσφατες αμφοτεροβαρείς συναλλαγές παρόμοιων επενδύσεων, με αναφορά στην χρηματιστηριακή αξία μίας άλλης επένδυσης με παρεμφερή χαρακτηριστικά με αυτά της αποτιμώμενης, ή με ανάλυση προεξοφλημένων χρηματοροών και μοντέλα αποτίμησης επενδύσεων. Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω λοιπών συνολικών εσόδων Σύμφωνα με τις σχετικές απαιτήσεις του ΔΠΧΑ 9, κατά την αρχική αναγνώριση, ο Όμιλος δύναται αμετακλήτως να επιλέξει να παρουσιάζει στα λοιπά αποτελέσματα απευθείας στην καθαρή θέση τις μεταγενέστερες μεταβολές στην εύλογη αξία μιας επένδυσης σε συμμετοχικό τίτλο, ο οποίος δεν προορίζεται για εμπορική εκμετάλλευση. Τα κέρδη και οι ζημίες από αυτά τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία δεν ανακυκλώνονται ποτέ στα αποτελέσματα της χρήσης. Τα μερίσματα αναγνωρίζονται ως άλλα έσοδα στην κατάσταση αποτελεσμάτων όταν έχει αποδειχθεί το δικαίωμα πληρωμής, εκτός εάν ο Όμιλος επωφελείται από τα έσοδα αυτά ως ανάκτηση μέρους του κόστους του χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου, οπότε τα κέρδη αυτά αναγνωρίζονται στην κατάσταση συνολικών εισοδημάτων. Οι συμμετοχικοί τίτλοι που προσδιορίζονται στην εύλογη αξία μέσω των συνολικών εισοδημάτων δεν υπόκεινται σε εξέταση απομείωσης. Η εν λόγω επιλογή πραγματοποιείται για κάθε συμμετοχικό τίτλο ξεχωριστά. Απομείωση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 42 Η βάση υπολογισμού απαιτήσεων απομείωσης σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 9 λαμβάνει υπόψη πιο ενημερωμένες πληροφορίες για την αναγνώριση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών - το μοντέλο «αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών». Τα μέσα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των νέων απαιτήσεων περιλαμβάνουν τα δάνεια και άλλα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία χρεωστικού τύπου που αποτιμώνται στο αποσβεσμένο κόστος καθώς και τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία μέσω κατάστασης λοιπών συνολικών εσόδων, εμπορικές απαιτήσεις, περιουσιακά στοιχεία που αναγνωρίζονται και αποτιμώνται βάσει του ΔΠΧΑ 15 και δανειακές υποχρεώσεις και εγγυοδοσίες που δεν αποτιμώνται στην εύλογη αξία μέσω των αποτελεσμάτων. Η αναγνώριση των πιστωτικών ζημιών δεν εξαρτάται πλέον από την αρχική αναγνώριση. Αντίθετα, ο Όμιλος εξετάζει ένα ευρύτερο φάσμα πληροφοριών κατά την εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου και τη μέτρηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, συμπεριλαμβανομένων των παρελθόντων γεγονότων, των τρεχουσών συνθηκών, εύλογων και υποστηρικτικών προβλέψεων που επηρεάζουν την αναμενόμενη είσπραξη των μελλοντικών ταμειακών ροών του μέσου. Κατά την εφαρμογή της μεθόδου των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, γίνεται διάκριση μεταξύ: - χρηματοπιστωτικών μέσων που δεν έχουν υποστεί σημαντική υποβάθμιση της πιστωτικής ικανότητας τους κατά την αρχική αναγνώριση ή που έχουν χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο («στάδιο 1») και - χρηματοπιστωτικά μέσων που έχει υποβαθμιστεί σημαντικά η πιστωτική τους ικανότητα κατά την αρχική αναγνώριση και των οποίων ο πιστωτικός κίνδυνος δεν είναι χαμηλός («στάδιο 2»). Το «Στάδιο 3» θα καλύπτει τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που έχουν αντικειμενικές ενδείξεις απομείωσης κατά την ημερομηνία αναφοράς. Οι «άνω των 12-μηνών αναμενόμενες πιστωτικές ζημίες» αναγνωρίζονται για την πρώτη κατηγορία, ενώ για τη δεύτερη κατηγορία αναγνωρίζονται «ζημίες από πιστωτικές ζημιές». Η μέτρηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών προσδιορίζεται από μια στάθμιση πιθανοτήτων για τις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές σε σχέση με την αναμενόμενη διάρκεια ζωής του χρηματοπιστωτικού μέσου. Εμπορικές και λοιπές απαιτήσεις Ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση του ΔΠΧΑ 9 για τον υπολογισμό των αναμενόμενων ζημιών απομείωσης, σε σχέση με τις απαιτήσεις από πελάτες και λοιπές απαιτήσεις, για τον προσδιορισμό των οποίων χρησιμοποιείται πίνακας χρονολογικής ανάλυσης και ποσοστών με τη χρήση ιστορικών δεδομένων (3 ετών) και εύλογων προβλέψεων και δεν προέκυψε ανάγκη για την αναγνώριση επιπλέον απομειώσεων. Κατά την εκτίμηση των αναμενόμενων ζημιών απομείωσης, οι εμπορικές απαιτήσεις έχουν αξιολογηθεί με βάση την κατηγορία που υπάγονται, κοινά χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου ή/και κλάδου ή/και γεωγραφική θέση των πελατών. Οι εμπορικές απαιτήσεις αποαναγνωρίζονται (δηλαδή διαγράφονται) όταν δεν υπάρχει εύλογη προσδοκία μελλοντικής είσπραξης. Η μη πραγματοποίηση πληρωμής εντός 360 ημερών από την ημερομηνία του τιμολογίου και η αποτυχία να συνεργαστούν με τον Όμιλο για εξεύρεση εναλλακτικής λύσης πληρωμής, μεταξύ άλλων, θεωρούνται ανεπίδεκτες εισπράξεως απαιτήσεις. Ταξινόμηση και αποτίμηση των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις του Ομίλου περιλαμβάνουν τα δάνεια καθώς και τις εμπορικές και λοιπές υποχρεώσεις. Οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις αποτιμώνται αρχικά στην εύλογη αξία τους, μειωμένα με τα τυχόν άμεσα έξοδα για την πραγματοποίηση της συναλλαγής. Στη συνέχεια αποτιμώνται στο αποσβεσμένο κόστος. Τυχόν διαφορά μεταξύ του εισπραχθέντος ποσού (καθαρό από σχετικά έξοδα) και της αξίας εξόφλησης αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα κατά τη διάρκεια του δανεισμού βάσει της μεθόδου του πραγματικού επιτοκίου. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 43 Αναφορικά με τις δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου, οι προμήθειες που καταβάλλονται κατά την έναρξη της σύμβασης δανεισμού αναγνωρίζονται ως έξοδα για την πραγματοποίηση της συναλλαγής όταν είναι πιθανό ότι ένα μέρος ή ολόκληρο το δάνειο θα εκταμιευθεί. Σε αυτή την περίπτωση, η αναγνώριση της προμήθειας αναβάλλεται μέχρι την εκταμίευση του δανείου. Όταν δεν υπάρχει κάποια ένδειξη ότι η εκταμίευση μέρους ή ολόκληρου του δανείου είναι πιθανό να πραγματοποιηθεί, η προμήθεια κεφαλαιοποιείται σαν προπληρωμή και αποσβένεται κατά τη διάρκεια του σχετικού δανεισμού. Οι δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου αφορούν έντοκα τραπεζικά δάνεια και αλληλόχρεους τραπεζικούς λογαριασμούς . Αποαναγνώριση των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων Η ανταλλαγή μεταξύ υφιστάμενου δανειολήπτη και δανειστή δικαιοπραξιών με ουσιαστικά διαφορετικούς όρους λογιστικοποιείται ως απόσβεση της αρχικής χρηματοοικονομικής υποχρέωσης και αναγνώριση νέας χρηματοοικονομικής υποχρέωσης. Ομοίως, μια ουσιαστική τροποποίηση των όρων μιας υφιστάμενης χρηματοοικονομικής υποχρέωσης ή μέρους αυτής (ανεξαρτήτως του εάν αποδίδεται ή όχι στην οικονομική δυσκολία του οφειλέτη) λογίζεται ως εξόφληση της αρχικής χρηματοοικονομικής υποχρέωσης και της αναγνώρισης νέας χρηματοοικονομικής υποχρέωσης. Η διαφορά μεταξύ της λογιστικής αξίας της χρηματοοικονομικής υποχρέωσης (ή μέρους μιας χρηματοοικονομικής υποχρέωσης) που αποσβέστηκε ή μεταβιβάστηκε σε άλλο μέρος και του εύλογου τιμήματος, συμπεριλαμβανομένων τυχόν μεταβιβαζόμενων μη χρηματικών περιουσιακών στοιχείων ή αναληφθεισών υποχρεώσεων, αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα. 3.8. Αποθέματα Τα αποθέματα αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ κόστους και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Το κόστος των αποθεμάτων προσδιορίζεται με τη μέθοδο FIFO. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης κατά τη συνήθη ροή των δραστηριοτήτων της εταιρείας, μείον το εκτιμώμενο κόστος που είναι αναγκαίο για να πραγματοποιηθεί η πώληση. Το κόστος των αποθεμάτων δεν περιλαμβάνει χρηματοοικονομικά έξοδα. Σημειώνεται ότι γίνεται ειδική πρόβλεψη σε ετήσια βάση για τα αποθέματα που θεωρούνται πεπαλαιωμένα και πιθανόν να μην μπορούν να πωληθούν. 3.9. Μη κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία κρατούμενα προς πώληση Μη κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία που περιλαμβάνουν στοιχεία ενεργητικού ή/και παθητικού, κατατάσσονται ως κατεχόμενα για πώληση σύμφωνα με το εάν η ανάκτησή τους είναι πιθανή μέσω της πώλησης και όχι από τη συνεχόμενη χρήση. Τα περιουσιακά στοιχεία που ταξινομούνται ως “κρατούμενα προς πώληση” αποτιμώνται στη χαμηλότερη αξία μεταξύ της λογιστικής αξίας τους αμέσως πριν την ταξινόμησή τους ως κρατούμενα προς πώληση και την εύλογή τους αξία μείον το κόστος πώλησης. Τα περιουσιακά στοιχεία που ταξινομούνται ως “κρατούμενα προς πώληση” δεν υπόκεινται σε απόσβεση. Το κέρδος ή η ζημία που προκύπτει από την πώληση και επανεκτίμηση των “κρατουμένων προς πώληση” περιουσιακών στοιχείων συμπεριλαμβάνεται στα “άλλα έσοδα” και “άλλα έξοδα”, αντίστοιχα, στην κατάσταση συνολικών εσόδων χρήσης. Τα μη κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία κρατούμενα προς πώληση του Ομίλου αφορούν ακίνητο και συμμετοχή σε συγγενείς επιχείρηση, τα οποία εκποιήθηκαν τελικά εντός της χρήσης 2020 στα πλαίσια πλήρωσης των προϋποθέσεων που τέθηκαν από τις πιστώτριες τράπεζες προκειμένου να υλοποιηθεί η αναδιάρθρωση του δανεισμού της (βλέπε σχετικά τη σημείωση 19). 3.10. Φορολογία εισοδήματος & αναβαλλόμενος φόρος Η επιβάρυνση της περιόδου με φόρους εισοδήματος αποτελείται από τους τρέχοντες φόρους και τους αναβαλλόμενους φόρους, δηλαδή τους φόρους ή τις φορολογικές ελαφρύνσεις που σχετίζονται με τα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν στην περίοδο αλλά έχουν ήδη καταλογιστεί ή θα καταλογιστούν από τις φορολογικές αρχές σε διαφορετικές περιόδους. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 44 Τρέχουσα Φορολογία Εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται στον λογαριασμό των αποτελεσμάτων της περιόδου, εκτός του φόρου εκείνου που αφορά συναλλαγές που καταχωρήθηκαν απευθείας στα ίδια κεφάλαια, στην οποία περίπτωση καταχωρείται απευθείας, κατά ανάλογο τρόπο, στα ίδια κεφάλαια. Οι τρέχοντες φόροι εισοδήματος περιλαμβάνουν τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις ή και απαιτήσεις προς τις δημοσιονομικές αρχές που σχετίζονται με τους πληρωτέους φόρους επί του φορολογητέου εισοδήματος της περιόδου και οι τυχόν πρόσθετοι φόροι εισοδήματος που αφορούν προηγούμενες χρήσεις. Οι τρέχοντες φόροι επιμετρώνται σύμφωνα με τους φορολογικούς συντελεστές και τους φορολογικούς νόμους που εφαρμόζονται στις διαχειριστικές περιόδους με τις οποίες σχετίζονται, βασιζόμενα στο φορολογητέο κέρδος για το έτος. Όλες οι αλλαγές στα βραχυπρόθεσμα φορολογικά στοιχεία του ενεργητικού ή τις υποχρεώσεις αναγνωρίζονται σαν μέρος των φορολογικών εξόδων στην κατάσταση συνολικών εσόδων χρήσης. Αναβαλλόμενη φορολογία εισοδήματος Αναβαλλόμενοι φόροι είναι οι φόροι ή οι φορολογικές ελαφρύνσεις που σχετίζονται με τα οικονομικά βάρη ή οφέλη που προκύπτουν στην χρήση αλλά έχουν ήδη καταλογιστεί ή θα καταλογιστούν από τις φορολογικές αρχές σε διαφορετικές χρήσεις. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος προσδιορίζεται με την μέθοδο της υποχρέωσης που προκύπτει από τις προσωρινές διαφορές μεταξύ της λογιστικής αξίας και της φορολογικής βάσης των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων. Αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος δεν λογίζεται εάν προκύπτει από την αρχική αναγνώριση στοιχείου ενεργητικού ή παθητικού σε συναλλαγή, εκτός επιχειρηματικής συνένωσης, η οποία όταν έγινε η συναλλαγή δεν επηρέασε ούτε το λογιστικό ούτε το φορολογικό κέρδος ή ζημία. Ο αναβαλλόμενος φόρος προσδιορίζεται με τους φορολογικούς συντελεστές που ισχύουν κατά την ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις αποτιμώνται με βάση τους φορολογικούς συντελεστές που αναμένεται να εφαρμοστούν στη χρήση κατά την οποία θα διακανονιστεί η απαίτηση ή η υποχρέωση, λαμβάνοντας υπόψη τους φορολογικούς συντελεστές (και φορολογικούς νόμους) που έχουν τεθεί σε ισχύ ή ουσιαστικά ισχύουν μέχρι την ημερομηνία αναφοράς της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης. Σε περίπτωση αδυναμίας σαφούς προσδιορισμού του χρόνου αναστροφής των προσωρινών διαφορών εφαρμόζεται ο φορολογικός συντελεστής που ισχύει κατά την επόμενη της ημερομηνίας της Κατάστασης Οικονομικής Θέσης, χρήση. Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις αναγνωρίζονται κατά την έκταση στην οποία θα υπάρξει μελλοντικό φορολογητέο κέρδος για την χρησιμοποίηση της προσωρινής διαφοράς που δημιουργεί την αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. Η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση επανεξετάζεται σε κάθε ημερομηνία αναφοράς και μειώνεται κατά την έκταση που δεν είναι πλέον πιθανό ότι επαρκές φορολογητέο κέρδος θα είναι διαθέσιμο για να επιτρέψει την αξιοποίηση της ωφέλειας μέρους ή του συνόλου αυτής της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης. Ο αναβαλλόμενος φόρος εισοδήματος αναγνωρίζεται για τις προσωρινές διαφορές που προκύπτουν από επενδύσεις σε θυγατρικές και συγγενείς επιχειρήσεις, με εξαίρεση την περίπτωση που η αναστροφή των προσωρινών διαφορών ελέγχεται από τον Όμιλο και είναι πιθανό ότι οι προσωρινές διαφορές δεν θα αναστραφούν στο μέλλον. 3.11. Παροχές στο προσωπικό i. Βραχυπρόθεσμες παροχές Οι βραχυπρόθεσμες παροχές προς τους εργαζομένους (παροχές λήξης της εργασιακής σχέσης) σε χρήμα και σε είδος αναγνωρίζονται ως έξοδο όταν καθίστανται δεδουλευμένες. Τυχόν ανεξόφλητο ποσό καταχωρείται ως υποχρέωση και σε περίπτωση που το ποσό που καταβλήθηκε υπερβαίνει το ποσό των παροχών , το υπερβάλλον ποσό αναγνωρίζεται ως στοιχείο του ενεργητικού, μόνο κατά την έκταση που η προπληρωμή θα οδηγήσει σε μείωση μελλοντικών πληρωμών ή σε επιστροφή. ii. Παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 45 Η εταιρία δεν έχει επίσημα ή ανεπίσημα ενεργοποιήσει κανένα ειδικό πρόγραμμα παροχών προς του εργαζομένους της. Το μόνο πρόγραμμα που ισχύει και έχει ενεργοποιηθεί στο παρελθόν είναι η συμβατική υποχρέωση (με βάση την ισχύουσα νομοθεσία Ν.2112/20 και 4093/2012) για παροχή αποζημιώσεις επί απόλυσης ή αποχώρησης λόγω συνταξιοδότησης. Το ύψος των καταβαλλόμενων ποσών αποζημίωσης εξαρτάται από τα έτη προϋπηρεσίας, το ύψος των αποδοχών και τον τρόπο απομάκρυνσης από την υπηρεσία (απόλυση ή συνταξιοδότηση). Η θεμελίωση δικαιώματος συμμετοχής σε αυτά τα προγράμματα, βασίζεται συνήθως στα χρόνια προϋπηρεσίας του υπαλλήλου μέχρι την συνταξιοδότηση του. Για το παραπάνω ποσό η εταιρία κάνει πρόβλεψη βάσει αναλογιστικής μελέτης. Αναγνωρίζει το σύνολο της υποχρέωσης της στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης. Στην κατάσταση αποτελεσμάτων αναγνωρίζονται το τρέχων κόστος υπηρεσίας καθώς και το χρηματοοικονομικό κόστος ενώ στην κατάσταση λοιπών εισοδημάτων αναγνωρίζονται οι προκύπτουσες στην χρήση αναλογιστικές διαφορές. 3.12. Προβλέψεις Οι προβλέψεις αναγνωρίζονται όταν: (1) Υπάρχει μία παρούσα νομική ή τεκμαιρόμενη δέσμευση ως αποτέλεσμα παρελθοντικών γεγονότων (2) Είναι πιθανόν ότι θα απαιτηθεί εκροή πόρων για τον διακανονισμό της δέσμευσης (3) Το απαιτούμενο ποσό μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα Αν δεν είναι πλέον πιθανό ότι θα απαιτηθεί μία εκροή πόρων προκειμένου να διακανονιστεί μια υποχρέωση για την οποία έχει ήδη σχηματισθεί πρόβλεψη, τότε αυτή αναστρέφεται. Σε περιπτώσεις όπου η εκροή οικονομικών πόρων ως αποτέλεσμα παρουσών δεσμεύσεων θεωρείται μη πιθανή, ή το ποσό της πρόβλεψης δεν μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα, δεν αναγνωρίζεται καμία υποχρέωση στις οικονομικές καταστάσεις. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις δεν αναγνωρίζονται στις οικονομικές καταστάσεις αλλά γνωστοποιούνται, εκτός αν η πιθανότητα εκροών πόρων οι οποίοι ενσωματώνουν οικονομικά οφέλη είναι ελάχιστη. Οι προβλέψεις επανεξετάζονται σε κάθε ημερομηνία αναφοράς των Οικονομικών Καταστάσεων και προσαρμόζονται προκειμένου να απεικονίζουν την τρέχουσα καλύτερη εκτίμηση. Οι προβλέψεις αποτιμώνται στο προσδοκώμενο κόστος που απαιτείται για να προσδιοριστεί η παρούσα δέσμευση, με βάση τα πιο αξιόπιστα τεκμήρια που είναι διαθέσιμα κατά την ημερομηνία αναφοράς, περιλαμβάνοντας τους κινδύνους και τις αβεβαιότητες σχετικά με την παρούσα δέσμευση. Όταν η επίδραση της διαχρονικής αξίας του χρήματος είναι σημαντική, το ποσό της πρόβλεψης είναι η παρούσα αξία των εξόδων που αναμένονται να απαιτηθούν προκειμένου να τακτοποιηθεί η υποχρέωση. Το προ-φόρου επιτόκιο προεξόφλησης αντανακλά τις τρέχουσες εκτιμήσεις της αγοράς για τη διαχρονική αξία του χρήματος και τους συναφείς με την υποχρέωση κινδύνους. Το επιτόκιο δεν αντανακλά κινδύνους για τους οποίους οι μελλοντικές εκτιμήσεις ταμιακών ροών έχουν προσαρμοστεί. Όταν χρησιμοποιείται η μέθοδος της προεξόφλησης, η λογιστική αξία μιας πρόβλεψης αυξάνει σε κάθε περίοδο έτσι ώστε να αντανακλά την πάροδο του χρόνου. Αυτή η αύξηση αναγνωρίζεται ως κόστος στα αποτελέσματα. Πιθανές εισροές από οικονομικά οφέλη για τον Όμιλο που δεν πληρούν ακόμη τα κριτήρια ενός περιουσιακού στοιχείου θεωρούνται ενδεχόμενες απαιτήσεις και γνωστοποιούνται εφόσον η εισροή οικονομικών οφελών είναι πιθανή. 3.13. Αναγνώριση εσόδων και εξόδων i. Έσοδα Μια οικονομική οντότητα αναγνωρίζει έσοδα προκειμένου να απεικονίσει τη μεταβίβαση των υποσχόμενων αγαθών ή υπηρεσιών σε πελάτες της, σε ένα ποσό που αντικατοπτρίζει το αντάλλαγμα που αναμένει ότι δικαιούται για τα εν λόγω αγαθά ή υπηρεσίες. Μία οικονομική οντότητα αναγνωρίζει έσοδα σύμφωνα με αυτήν την βασική αρχή, εφαρμόζοντας ένα μοντέλο πέντε βημάτων: Προσδιορισμός της σύμβασης με τον πελάτη. Προσδιορισμός των δεσμεύσεων εκτέλεσης. Προσδιορισμός της τιμής συναλλαγής. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 46 Κατανομή της τιμής συναλλαγής στις δεσμεύσεις εκτέλεσης της σύμβασης. Αναγνώριση εσόδων όταν (ή καθώς) οι δεσμεύσεις εκτέλεσης της σύμβασης εκπληρώνονται. Ο Όμιλος και η Εταιρεία αναγνωρίζουν έσοδα όταν (ή καθώς) εκπληρώνουν μία δέσμευση εκτέλεσης, μεταβιβάζοντας ένα υποσχόμενο αγαθό ή μία υπηρεσία (δηλαδή ένα στοιχείο του ενεργητικού) σε έναν πελάτη. Ένα στοιχείο του ενεργητικού μεταβιβάζεται όταν (ή καθώς) ο πελάτης αποκτά τον έλεγχο του στοιχείου αυτού. Ο πελάτης αποκτά τον έλεγχο ενός αγαθού ή μίας υπηρεσίας, όταν μπορεί να κατευθύνει τη χρήση του και να λαμβάνει ουσιαστικά όλα τα υπολειπόμενα οφέλη από αυτό. Ως έσοδο ορίζεται το ποσό το οποίο ο Όμιλος αναμένει να δικαιούται ως αντάλλαγμα για τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που μεταβίβασε σε έναν πελάτη, εκτός από τα ποσά που εισπράττονται για λογαριασμό τρίτων. Η δέσμευση εκτέλεσης της σύμβασης μπορεί να εκπληρωθεί είτε σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή είτε σε βάθος χρόνου. Η εκπλήρωση μίας δέσμευσης για πώληση ενός αγαθού ή παροχή μιας υπηρεσίας πραγματοποιείται σε βάθος χρόνου όταν: α) ο πελάτης λαμβάνει και ταυτόχρονα αναλώνει τα οφέλη που απορρέουν από την εκτέλεση από πλευράς του Ομίλου κατά την εκτέλεση από τον Όμιλο, β) η εκτέλεση από πλευράς του Ομίλου δημιουργεί ή ενισχύει ένα περιουσιακό στοιχείο του οποίου ο έλεγχος ανήκει στον πελάτη, καθώς δημιουργείται ή ενισχύεται το περιουσιακό στοιχείο, ή γ) η εκτέλεση από πλευράς του Ομίλου δεν συνεπάγεται τη δημιουργία ενός περιουσιακού στοιχείου με εναλλακτική χρήση για τον Όμιλο και ο Όμιλος έχει εκτελεστό δικαίωμα πληρωμής έναντι της εκτέλεσης που έχει ολοκληρωθεί μέχρι τη δεδομένη ημερομηνία. Συμβατικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις: Όταν ο Όμιλος έχει ικανοποιήσει τις υποχρεώσεις του προς τον πελάτη, πριν ο πελάτης πληρώσει ή πριν καταστεί απαιτητή η πληρωμή, για παράδειγμα όταν τα αγαθά ή οι υπηρεσίες μεταβιβάζονται στον πελάτη πριν από το δικαίωμα του Ομίλου για την έκδοση τιμολογίου τότε αναγνωρίζεται ένα συμβατικό περιουσιακό στοιχείο. Όταν ο Όμιλος λαμβάνει τίμημα από τον πελάτη (προπληρωμή) ή όταν διατηρεί δικαίωμα επί ενός τιμήματος το οποίο είναι ανεπιφύλακτο (αναβαλλόμενο έσοδο) πριν την εκτέλεση των υποχρεώσεων της σύμβασης και τη μεταφορά των αγαθών ή των υπηρεσιών τότε αναγνωρίζεται μία συμβατική υποχρέωση. Η αναγνώριση των εσόδων γίνεται ως εξής: • Πώληση αγαθών: Τα έσοδα από την πώληση αγαθών αναγνωρίζονται όταν ο έλεγχος του αγαθού μεταβιβάζεται στον πελάτη, συνήθως με την παράδοσή του, και δεν υπάρχει καμία ανεκπλήρωτη υποχρέωση που θα μπορούσε να επηρεάσει την αποδοχή του αγαθού από τον πελάτη. • Έσοδα από παροχή υπηρεσιών: Ο Όμιλος παρέχει υπηρεσίες συμβουλών, διαχείρισης μισθοδοσίας, ανάπτυξης εφαρμογών λογισμικού κλπ.. Τα έσοδα από την παροχή υπηρεσιών αναγνωρίζονται στην λογιστική περίοδο στην όποια οι υπηρεσίες παρέχονται και επιμετρούνται σύμφωνα με τη φύση των υπηρεσιών αυτών. Τα συμβατικά έσοδα αναγνωρίζονται κατά τη διάρκεια της σύμβασης, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της ποσοστιαίας ολοκλήρωσης βάσει κόστους (input method). Οι πρόσθετες αξιώσεις και οι συμπληρωματικές εργασίες αναγνωρίζονται στην περίπτωση που οι συζητήσεις για την είσπραξή τους βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο διαπραγμάτευσης. • Έσοδα από τόκους: Τα έσοδα από τόκους αναγνωρίζονται χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του πραγματικού επιτοκίου το οποίο είναι το επιτόκιο το οποίο προεξοφλεί με ακρίβεια μελλοντικές καταβολές τοις μετρητοίς ή εισπράξεις για τη διάρκεια της αναμενόμενης ζωής του χρηματοοικονομικού μέσου ή, όταν απαιτείται, για συντομότερο διάστημα, στην καθαρή λογιστική αξία του χρηματοοικονομικού περιουσιακού στοιχείου ή της υποχρέωσης. ii. Έξοδα Τα έξοδα αναγνωρίζονται στα αποτελέσματα σε δεδουλευμένη βάση. 3.14. Διανομή μερισμάτων Η τυχόν διανομή μερισμάτων στους μετόχους της μητρικής αναγνωρίζεται ως υποχρέωση στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις την ημερομηνία κατά την οποία η διανομή εγκρίνεται από την Γενική Συνέλευση των μετόχων. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 47 3.15. Μισθώσεις Ο Όμιλος ως μισθωτής Σύμφωνα με το ΔΠΧΑ 16, μια σύμβαση είναι ή περιέχει μίσθωση εάν μεταφέρει το δικαίωμα του ελέγχου της χρήσης ενός αναγνωρισμένου περιουσιακού στοιχείου για μια χρονική περίοδο έναντι ανταλλάγματος. Για τέτοιες συμβάσεις, το νέο μοντέλο απαιτεί από τον μισθωτή να αναγνωρίζει δικαίωμα χρήσης περιουσιακών στοιχείων και υποχρέωση μίσθωσης. Το δικαίωμα χρήσης του περιουσιακού στοιχείου αποσβένεται και η υποχρέωση δημιουργεί τόκους. Κατά την έναρξη της μίσθωσης, ο Όμιλος μετρά τις υποχρεώσεις μίσθωσης στην παρούσα αξία των ανεξόφλητων μισθωμάτων εκείνη την ημερομηνία. Οι πληρωμές μισθωμάτων προεξοφλούνται χρησιμοποιώντας το έμμεσο επιτόκιο της μίσθωσης ή, εάν το ποσοστό αυτό δεν είναι άμεσα προσδιορίσιμο, το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του στοιχείου που συμπεριλήφθηκε στη σύμβαση μίσθωσης. Γενικά, ο Όμιλος χρησιμοποιεί το διαφορικό επιτόκιο δανεισμού του ως προεξοφλητικό επιτόκιο. Πρόκειται για το επιτόκιο που ο μισθωτής θα έπρεπε να καταβάλλει κατά την ημερομηνία έναρξης της μίσθωσης για δάνειο παρόμοιας διάρκειας και με παρόμοια εξασφάλιση, για να αποκτήσει ένα περιουσιακό στοιχείο παρόμοιας αξίας με το δικαίωμα χρήσης σε παρόμοιο οικονομικό περιβάλλον. Η διάρκεια μίσθωσης είναι η μη ακυρώσιμη περίοδος της μίσθωσης. Οποιεσδήποτε περίοδοι που καλύπτονται από δικαιώματα προαιρέσεως που κατέχει ο Όμιλος περιλαμβάνονται στην υποχρέωση μίσθωσης μόνο εάν είναι εύλογο ότι τα δικαιώματα προαίρεσης θα ασκηθούν. Επιπλέον, οι περίοδοι που καλύπτονται από την επιλογή λήξης της μίσθωσης που κατέχει ο Όμιλος συμπεριλαμβάνονται μόνο εάν ο Όμιλος είναι εύλογα βέβαιος ότι αυτές οι επιλογές δεν θα ασκηθούν. Το δικαίωμα χρήσης χρησιμοποιηθέντων περιουσιακών στοιχείων αρχικά αποτιμάται στο κόστος που είναι το αρχικό ποσό της υποχρέωσης μίσθωσης προσαρμοσμένο για τυχόν πληρωμές μισθωμάτων που πραγματοποιήθηκαν κατά την ημερομηνία έναρξης ή πριν από την ημερομηνία έναρξης, συν το αρχικό άμεσο κόστος και την εκτίμηση του κόστους αποσυναρμολόγησης και απομάκρυνσης του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου ή της αποκατάστασης του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου ή του χώρου στον οποίο βρίσκεται, μείον τυχόν κίνητρα μίσθωσης που έλαβε. Τα δικαιώματα χρήσης αποτιμώνται στο κόστος μείον τυχόν σωρευμένες αποσβέσεις και ζημίες απομείωσης και διευθετούνται για ορισμένες αναπροσαρμογές της υποχρέωσης μίσθωσης. Αποσβένονται με τη μέθοδο της σταθερής απόσβεσης κατά τη διάρκεια της μικρότερης μεταξύ της ωφέλιμης ζωής του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου και της διάρκειας μίσθωσης. Εάν το κόστος των δικαιωμάτων χρήσης αντικατοπτρίζει ότι ο Όμιλος θα ασκήσει μια επιλογή αγοράς, τότε αποσβένονται κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου. Ο Όμιλος ως εκμισθωτής Οι μισθώσεις στις οποίες ο Όμιλος δε μεταβιβάζει ουσιαστικά όλους τους κινδύνους και τις ωφέλειες του περιουσιακού στοιχείου κατατάσσονται ως λειτουργικές μισθώσεις. Η επίδραση της εφαρμογής του νέου προτύπου αναφέρεται αναλυτικά στην σημείωση 3.2.(γ). 3.16. Ιεράρχιση εύλογης αξίας Τα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού και οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που επιμετρώνται σε εύλογες αξίες στην Κατάσταση Οικονομικής Θέσης ταξινομούνται βάσει της παρακάτω ιεραρχίας σε 3 Επίπεδα για τον καθορισμό και την γνωστοποίηση της εύλογης αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων ανά τεχνική αποτίμησης: Επίπεδο 1 : Χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση διαπραγματεύσιμες (μη προσαρμοσμένες) τιμές σε ενεργές αγορές για όμοια περιουσιακά στοιχεία ή υποχρεώσεις Επίπεδο 2 : Χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση μοντέλα αποτίμησης στα οποία όλα τα στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά την εύλογη αξία είναι βασισμένα (είτε άμεσα είτε έμμεσα) σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. Επίπεδο 3 : Χρηματοοικονομικά μέσα που αποτιμώνται στην εύλογη αξία με βάση μοντέλα αποτίμησης στα οποία τα στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά την εύλογη αξία δεν είναι βασισμένα σε παρατηρήσιμα δεδομένα της αγοράς. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 48 4. Σημαντικές λογιστικές εκτιμήσεις και κρίσεις της διοικήσεως. Η προετοιμασία των οικονομικών καταστάσεων απαιτεί από τη διοίκηση το σχηματισμό κρίσεων, εκτιμήσεων και υποθέσεων οι οποίες επηρεάζουν τα δημοσιευμένα περιουσιακά στοιχεία και τις υποχρεώσεις την ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων. Επηρεάζουν επίσης τις γνωστοποιήσεις των ενδεχόμενων απαιτήσεων και υποχρεώσεων την ημερομηνία σύνταξης οικονομικών καταστάσεων καθώς και τα δημοσιευμένα ποσά εσόδων και εξόδων. Οι εκτιμήσεις και οι κρίσεις βασίζονται στην εμπειρία του παρελθόντος και σε άλλους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων και των προσδοκιών για μελλοντικά γεγονότα τα οποία θεωρούνται λογικά στις συγκεκριμένες συνθήκες, ενώ επαναξιολογούνται συνεχώς με την χρησιμοποίηση όλων των διαθέσιμων πληροφοριών. Τα πραγματικά αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν από αυτά τα οποία έχουν εκτιμηθεί. Οι εκτιμήσεις και παραδοχές σχετικά με αξίες ή συνθήκες οι οποίες δεν είναι δυνατόν να είναι γνωστές με βεβαιότητα κατά την περίοδο σύνταξης των οικονομικών καταστάσεων και ενέχουν σημαντικό κίνδυνο να προκαλέσουν ουσιώδεις προσαρμογές στις λογιστικές αξίες των περιουσιακών στοιχείων, υποχρεώσεων, εσόδων και εξόδων αφορούν: Εξέταση για τυχόν απομείωση αξίας συμμετοχής Τα μη χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού ελέγχονται για απομείωση οποτεδήποτε γεγονότα ή αλλαγές σε καταστάσεις δείχνουν ότι η λογιστική αξία τους μπορεί να μην είναι ανακτήσιμη. Ο καθορισμός της ύπαρξης απομείωσης απαιτεί την αποτίμηση της αντίστοιχης μονάδας, η οποία εκτιμάται χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της προεξόφλησης των ταμειακών ροών. Κατά την εφαρμογή αυτής της μεθοδολογίας, ο Όμιλος βασίζεται σε μια σειρά από παράγοντες, στους οποίους περιλαμβάνονται τα πραγματικά λειτουργικά αποτελέσματα, μελλοντικά εταιρικά σχέδια, οικονομικές προεκτάσεις καθώς και δεδομένα της αγοράς (στατιστικά και μη). Αποθέματα Τα αποθέματα αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ του ιστορικού κόστους και της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Για την εκτίμηση της καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας, η διοίκηση λαμβάνει υπ’ όψιν την πιο αξιόπιστη απόδειξη η οποία είναι διαθέσιμη τη στιγμή που πραγματοποιείται η εκτίμηση. Φόροι εισοδήματος Ο Όμιλος υπόκειται σε φορολόγηση και απαιτείται κρίση για τον προσδιορισμό της πρόβλεψης για φόρο εισοδήματος. Υπάρχουν πολλές συναλλαγές και υπολογισμοί για τους οποίους ο τελικός προσδιορισμός του φόρου είναι αβέβαιος. Η Εταιρεία αναγνωρίζει υποχρεώσεις από αναμενόμενους φορολογικούς ελέγχους, βάσει εκτιμήσεων για το ενδεχόμενο που θα της επιβληθούν επιπλέον φόροι. Εάν το τελικό αποτέλεσμα του ελέγχου είναι διαφορετικό από το αρχικώς αναγνωρισθέν, η διαφορά θα επηρεάσει τον φόρο εισοδήματος και την πρόβλεψη για αναβαλλόμενη φορολογία της περιόδου. Ο Όμιλος εκτιμά επίσης την έκταση που αναμένεται ότι θα υπάρξει μελλοντικό φορολογητέο κέρδος έναντι του οποίου αχρησιμοποίητες φορολογικές ζημιές ορισμένων θυγατρικών εταιρειών μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Η επιμέτρηση των αναβαλλόμενων φορολογικών υποχρεώσεων και αναβαλλόμενων φορολογικών περιουσιακών στοιχείων αντανακλά τις επακόλουθες φορολογικές συνέπειες που θα προκύψουν από τον τρόπο με τον οποίο ο Όμιλος αναμένει, κατά το τέλος της περιόδου αναφοράς να ανακτήσει ή να τακτοποιήσει τη λογιστική αξία των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεών του. Ωφέλιμη ζωή αποσβέσιμων στοιχείων Ο Όμιλος εξετάζει τις ωφέλιμες ζωές των αποσβέσιμων περιουσιακών στοιχείων σε κάθε περίοδο αναφοράς. Κατά το τέλος της περιόδου αναφοράς των συνημμένων οικονομικών καταστάσεων η διοίκηση του Ομίλου εκτιμά ότι οι ωφέλιμες ζωές των αποσβέσιμων περιουσιακών στοιχείων αντιπροσωπεύουν την αναμενόμενη χρησιμότητα των εν λόγω στοιχείων. Προβλέψεις για αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές / Ανακτησιμότητα των απαιτήσεων Ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση του ΔΠΧΑ 9 για τον υπολογισμό των αναμενόμενων ζημιών απομείωσης, σε σχέση με τις απαιτήσεις από πελάτες και λοιπές απαιτήσεις, για τον προσδιορισμό των οποίων χρησιμοποιείται πίνακας χρονολογικής ανάλυσης και ποσοστών με τη χρήση ιστορικών δεδομένων (3 ετών) και Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 49 εύλογων προβλέψεων. Η μέγιστη περίοδος που έχει ληφθεί υπόψη κατά τη μέτρηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών είναι η μέγιστη συμβατική περίοδος (συμπεριλαμβανομένων των επιλογών επέκτασης) στην οποία η οικονομική οντότητα εκτίθεται σε πιστωτικό κίνδυνο ακόμη και αν αυτή η μεγαλύτερη περίοδος είναι σύμφωνη με την επιχειρηματική πρακτική. Κατά την εκτίμηση των αναμενόμενων ζημιών απομείωσης, οι εμπορικές απαιτήσεις έχουν αξιολογηθεί με βάση την κατηγορία που υπάγονται, κοινά χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου ή/και κλάδου ή/και γεωγραφική θέση των πελατών. Συνταξιοδοτικά προγράμματα/ Αποζημίωση προσωπικού Το ύψος της πρόβλεψης για αποζημίωση προσωπικού βασίζεται σε έναν αριθμό παραγόντων που προσδιορίζονται με τη χρήση αναλογιστικών μεθόδων και παραδοχών. Μία τέτοια αναλογιστική παραδοχή είναι και το επιτόκιο προεξόφλησης που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του κόστους της παροχής. Ο Όμιλος καθορίζει το κατάλληλο επιτόκιο προεξόφλησης στο τέλος κάθε χρήσης. Αυτό ορίζεται ως το επιτόκιο το οποίο θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί ώστε να προσδιοριστεί η παρούσα αξία των μελλοντικών ταμειακών ροών, οι οποίες αναμένεται να απαιτηθούν για την κάλυψη των υποχρεώσεων των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων. Για τον καθορισμό του κατάλληλου επιτόκιο προεξόφλησης, ο Όμιλος χρησιμοποιεί το επιτόκιο των χαμηλού ρίσκου εταιρικών ομολογιών, τα οποία μετατρέπονται στο νόμισμα στο οποίο η υποχρέωση θα πληρωθεί, και των οποίων η ημερομηνία λήξης πλησιάζει εκείνη της σχετικής συνταξιοδοτικής υποχρέωσης. Άλλες σημαντικές παραδοχές των υποχρεώσεων συνταξιοδοτικών παροχών βασίζονται μερικώς στις τρέχουσες συνθήκες αγοράς. Προσδιορισμός εύλογων αξιών Ο Όμιλος στα πλαίσια εφαρμογής των ΔΠΧΑ είναι υποχρεωμένος ή έχει την ευχέρεια να επιμετρά περιουσιακά του στοιχεία ή υποχρεώσεις στην εύλογη αξία τους. Η εύλογη αξία αποτελεί επιμέτρηση που βασίζεται στην αγορά και δεν αφορά μια συγκεκριμένη οντότητα. Για ορισμένα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις, δύναται να υπάρχουν διαθέσιμες παρατηρήσιμες συναλλαγές στην αγορά ή πληροφορίες της αγοράς. Για άλλα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις, δύναται να μην υπάρχουν διαθέσιμες παρατηρήσιμες συναλλαγές ή δεδομένα στην αγορά ή πληροφορίες της αγοράς. Στα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις που ο Όμιλος επιμετρά στην εύλογη αξία περιλαμβάνονται χρηματοοικονομικά μέσα (περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις) τα οποία αναλύονται στον πίνακα στη σημείωση 12. Ο Όμιλος κατέχει και μη χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρώμενα στην εύλογη αξία και συγκεκριμένα ιδιοχρησιμοποιούμενα οικόπεδα και κτίρια τα οποία αποτιμώνται με την μέθοδο της αναπροσαρμογής της αξίας τους. Αβέβαιη έκβαση εκκρεμών επίδικων υποθέσεων Ο Όμιλος εμπλέκεται σε δικαστικές διεκδικήσεις και αποζημιώσεις κατά τη συνήθη πορεία των εργασιών του. Ο Όμιλος εξετάζει τις εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις σε κάθε ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων και προχωρεί σε διενέργεια προβλέψεων για επίδικες υποθέσεις κατά του Ομίλου, βάσει στοιχείων από τους Νομικούς Συμβούλους του, τα οποία προκύπτουν βάσει των πρόσφατων εξελίξεων των υποθέσεων που διαχειρίζονται. 5. Χρηματοοικονομικά μέσα – Εύλογες αξίες και διαχείριση κινδύνων 5.1. Λογιστικές ταξινομήσεις και εύλογες αξίες Οι παρακάτω πίνακες εμφανίζουν τις λογιστικές και εύλογες αξίες των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων, καθώς και την κατανομή τους σε επίπεδο ιεράρχησης εύλογης. Δεν περιλαμβάνει πληροφορίες για τις περιπτώσεις των χρηματοοικονομικών στοιχείων που αναγνωρίζονται στην λογιστική τους αξία διότι η εύλογη αξία τους δεν διαφέρει ουσιωδώς. 31/12/2019 1ο επίπεδο Ο Όμιλος Εύλογες αξίες 2ο 3ο επίπεδο επίπεδο Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Σύνολο 50 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρώμενα στην εύλογη αξία Επενδυτικοί τίτλοι Επενδυτικές συμμετοχές 429 0 0 0 0 452.843 429 452.843 429 0 0 429 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 429 0 0 429 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που δεν έχουν επιμετρηθεί στην εύλογη αξία Εμπορικές υποχρεώσεις Δανεισμός 0 0 0 0 0 0 0 0 Σύνολο 0 0 0 0 Σύνολο χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων 0 0 0 0 Σύνολο Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν έχουν επιμετρηθεί στην εύλογη αξία Συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες Εμπορικές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Σύνολο Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις επιμετρώμενα στην εύλογη αξία Ο Όμιλος Εύλογες αξίες 2ο 3ο 1ο 31/12/2018 επίπεδο επίπεδο 121 0 0 0 0 459.306 121 459.306 121 0 0 459.427 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 121 0 0 459.427 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που δεν έχουν επιμετρηθεί στην εύλογη αξία Εμπορικές υποχρεώσεις Δανεισμός 0 0 0 0 0 0 0 0 Σύνολο 0 0 0 0 Σύνολο χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων 0 0 0 0 Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επιμετρώμενα στην εύλογη αξία Επενδυτικοί τίτλοι Επενδυτικές συμμετοχές Σύνολο Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν έχουν επιμετρηθεί στην εύλογη αξία Συμμετοχές σε συγγενείς εταιρείες Εμπορικές απαιτήσεις Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα Σύνολο Σύνολο χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις επιμετρώμενα στην εύλογη αξία Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) επίπεδο Σύνολο 51 5.2. Προσδιορισμός των εύλογων αξιών Τα χρηματοοικονομικά μέσα που διαθέτει ο Όμιλος και τα επιμετρά σε εύλογη αξία, κατανεμημένα σε ένα από τα προαναφερόμενα επίπεδα ιεράρχησης (βλέπε σημείωση 5.1) κατά την 31/12/2019 και την 31/12/2018 αφορά αποκλειστικά χρηματοοικονομικά στοιχεία διαθέσιμα προς πώληση (βλέπε σημείωση 12). Δεν πραγματοποιήθηκε στην περίοδο αναφοράς αλλαγή επιπέδου ιεράρχησης του τρόπου επιμέτρησης της εύλογης αξίας για κάποια από τα χρηματοοικονομικά μέσα που διαθέτει ο Όμιλος. 5.3. Διαχείριση χρηματοοικονομικού κινδύνου. Παράγοντες χρηματοοικονομικού κινδύνου Η Εταιρία και ο Όμιλος είναι εκτεθειμένοι σε σειρά χρηματοοικονομικών κινδύνων, όπως ο κίνδυνος επιτοκίου, ο πιστωτικός κίνδυνος, ο κίνδυνος ρευστότητας, ο συναλλαγματικός κίνδυνος και ο κίνδυνος αποθεμάτων. (α) Κίνδυνος επιτοκίου, Κίνδυνος ταμιακών ροών και κίνδυνος μεταβολών εύλογης αξίας λόγω μεταβολών των επιτοκίων. Τα λειτουργικά έσοδα και ταμιακές ροές της εταιρίας είναι ουσιωδώς ανεξάρτητα από μεταβολές στις τιμές των επιτοκίων. Ο κίνδυνος μεταβολής των επιτοκίων προέρχεται από τις μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις. Δάνεια με μεταβλητό επιτόκιο εκθέτουν την εταιρία σε κίνδυνο ταμειακών ροών. Δάνεια με σταθερό επιτόκιο εκθέτουν την εταιρία σε κίνδυνο μεταβολής της εύλογης αξίας. Την 31η Δεκεμβρίου 2019, οι δανειακές υποχρεώσεις της εταιρίας και του Ομίλου αναφέρονται στην σημείωση 21 των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων. Η έκθεση του Ομίλου σε κίνδυνο επιτοκίου την 31η Δεκεμβρίου 2019 και την 31η Δεκεμβρίου 2018 αναλύεται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ 2019 2018 Στοιχεία σταθερού επιτοκίου Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία 0 0 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 0 0 Σύνολο 0 0 Στοιχεία κυμαινόμενου επιτοκίου Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία 1.220.163 1.576.140 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις (38.615.286) (35.970.638) Σύνολο (34.394.498) (34.394.498) Ανάλυση ευαισθησίας Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την ευαισθησία των αποτελεσμάτων και των ιδίων κεφαλαίων σε μία λογική μεταβολή των επιτοκίων της τάξης του +/- 1 %. Μεταβολή επιτοκίων 1% -1% 31/12/2019 Αποτέλεσμα προ φόρων (371.997) 371.997 Ίδια κεφάλαια (282.718) 282.718 Μεταβολή επιτοκίων 1% -1% 31/12/2018 Αποτέλεσμα προ φόρων (459.423) 459.423 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Ίδια κεφάλαια (326.190) 326.190 52 Η έκθεση τoυ Ομίλου στον κίνδυνο επιτοκίου διαφέρει κατά τη διάρκεια του έτους ανάλογα με τον όγκο των σχετικών έντοκων συναλλαγών και υπολοίπων. Παρόλα αυτά, η παραπάνω ανάλυση, αν και προσεγγιστική, θεωρείται αντιπροσωπευτική της έκθεσης της Εταιρείας στον κίνδυνο επιτοκίου. (β) Πιστωτικός κίνδυνος Ο Όμιλος εκτίθεται σε πιστωτικό κίνδυνο, ο οποίος συνίσταται στη αδυναμία του αντισυμβαλλόμενου μέρους να εξοφλήσει πλήρως τα ποσά που οφείλει όταν αυτά προκύπτουν. Συγκεκριμένα, ο εν λόγω κίνδυνος εστιάζεται περισσότερο στο κίνδυνο αδυναμίας είσπραξης από τον Όμιλο των απαιτήσεων του από πελάτες. Οι λογιστικές αξίες των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων αντιπροσωπεύουν το μέγιστο επίπεδο πιστωτικού κινδύνου. Το υπόλοιπο των εμπορικών απαιτήσεων αξίας την 31/12/2019 € 7.032.579 (2018: € 18.522.663), το οποίο αφορά τις εμπορικές απαιτήσεις Ομίλου μετά απομειώσεων, παρουσιάζει τον μέγιστο βαθμό έκθεσης του Ομίλου στον πιστωτικό κίνδυνο. Ο Όμιλος εφαρμόζει το πλαίσιο που ορίζει τον νέο ΔΠΧΑ 9 με βάση το οποίο ο υπολογισμός των αναμενόμενων ζημιών απομείωσης, σε σχέση με τις απαιτήσεις από πελάτες και λοιπές απαιτήσεις, για τον προσδιορισμό των οποίων χρησιμοποιείται πίνακας χρονολογικής ανάλυσης και ποσοστών με τη χρήση ιστορικών δεδομένων (3 ετών) και εύλογων προβλέψεων. (γ) Κίνδυνος ρευστότητας Η Διοίκηση διαχειρίζεται τις ανάγκες ρευστότητας μέσω προσεκτικής παρακολούθησης των προγραμματισμένων πληρωμών για μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις, καθώς και των ταμειακών εκροών από την καθημερινή της δραστηριότητα. Οι ανάγκες ρευστότητας παρακολουθούνται σε διάφορες χρονικές ζώνες (καθημερινή, εβδομαδιαία, μηνιαία βάση). Γεγονός που θα βοηθήσει τη ρευστότητα του Ομίλου και αντίστοιχα θα μειώσει τον συνδεόμενο κίνδυνο είναι η ολοκλήρωση της αναδιάρθρωσης του δανεισμού του Ομίλου που είναι σε εξέλιξη. Η έκθεση του Ομίλου στο κίνδυνο ρευστότητας είναι σημαντική. Η έκθεση αυτή αντανακλάται από το γεγονός ότι το υπόλοιπο των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων του Ομίλου την 31/12/2019 υπερβαίνει σημαντικά το αντίστοιχο υπόλοιπο των κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου. Η μείωση της έκθεσης εξαρτάται καταρχήν από τους κινδύνους που απορρέουν από το γενικότερο οικονομικό περιβάλλον και τις προοπτικές της ελληνικής και παγκόσμιας αγοράς καθώς και στην εξέλιξη των διαρκών διαπραγματεύσεων με τα συνεργαζόμενα τραπεζικά ιδρύματα αναφορικά με την αναχρηματοδότηση των δανειακών υποχρεώσεων που έχουν καταστεί βραχυπρόθεσμές. Ειδικά για τον κίνδυνο ρευστότητας στοιχεία που μπορούν να τον αυξήσουν είναι τα εξής: - Η μη επιτυχής ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με τις πιστώτριες τράπεζες στα πλαίσια της αναδιάρθρωσης του δανεισμού (βλέπε σχετικά την υπ΄αριθμ. 6 σημείωση). - Η ενδεχόμενη μη συμμόρφωση του Ομίλου με περιοριστικές ρήτρες και άλλες προϋποθέσεις σε υφιστάμενες ή μελλοντικές δανειακές συμβάσεις ή συμφωνίες συνδεόμενες ή όχι με την αναδιάρθρωση του δανεισμού. - Η μη ρύθμιση ή/και τακτοποίηση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων ασφαλιστικών εισφορών και φόρωντελών. - Η συνέχιση των παρουσών δύσκολων συνθηκών άντλησης ρευστότητας στην ελληνική αγορά μέσω της λειτουργικής, επενδυτικής ή χρηματοδοτικής της δραστηριότητας καθώς και - Η τυχόν περαιτέρω επιδείνωση των μακροοικονομικών συνθηκών καθώς και των ειδικότερων συνθηκών των κλάδων που δραστηριοποιείται ο Όμιλος. Στον παρακάτω πίνακα αναλύεται η ληκτότητα των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων. Παράλληλα παρατίθενται στοιχεία σε σχέση με τη δυνατότητα ρευστοποίησης των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου. Ο Όμιλος 31/12/2019 Εντός Από 1 12 μηνών έως 5 έτη Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Αργότερα από 5 έτη Σύνολο 53 Εμπορικές υποχρεώσεις Τραπεζικός Δανεισμός Χρηματοδοτικές Μισθώσεις Τρέχουσες Φορολογικές Υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο 31/12/2018 Εμπορικές υποχρεώσεις Τραπεζικός Δανεισμός Τρέχουσες Φορολογικές Υποχρεώσεις Λοιπές υποχρεώσεις Σύνολο 11.828.411 31.153.748 103.265 6.399.944 4.188.266 0 0 83.244 0 6.823.609 0 7.275.029 0 0 0 11.828.411 38.428.777 186.509 6.399.944 11.011.875 53.673.634 6.906.853 7.275.029 67.855.517 Εντός Από 1 12 μηνών έως 5 έτη Αργότερα από 5 έτη Σύνολο 8.341.571 22.123.834 5.942.177 4.388.571 0 4.636.765 0 4.655.856 0 9.210.039 0 0 8.341.571 35.970.638 5.942.177 9.044.427 40.796.153 9.292.621 9.210.039 59.298.813 δ) Συναλλαγματικός κίνδυνος Ο συναλλαγματικός κίνδυνος είναι ο κίνδυνος διακύμανσης της αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων, των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων εξαιτίας των αλλαγών στις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Η μεγάλη πλειοψηφία των συναλλαγών του Ομίλου διεξάγονται κυρίως σε Ευρώ. Μέρος των αγορών εμπορευμάτων του Ομίλου πραγματοποιούνται σε Δολάριο Αμερικής, η άμεση πληρωμή των οποίων μειώνει σημαντικά τον συναλλαγματικό κίνδυνο. Επίσης δεν υπάρχουν δανειακές υποχρεώσεις σε έτερο πλην του Ευρώ νόμισμα. Ως εκ τούτου η έκθεση σε συναλλαγματικούς κινδύνους αξιολογείται ως χαμηλή. Η Διοίκηση του Ομίλου παρακολουθεί διαρκώς τους συναλλαγματικούς κινδύνους που ενδέχεται να προκύψουν και αξιολογεί την ανάγκη λήψης σχετικών μέτρων. Η έκθεση του Ομίλου σε συναλλαγματικό κίνδυνο την 31η Δεκεμβρίου 2019 και την 31η Δεκεμβρίου 2018 αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος 31η Δεκεμβρίου 2019 EUR GBP BGN Εμπορικές απαιτήσεις 6.887.495 335.765 167.465 Δάνεια (38.428.777) 0 0 Εμπορικές υποχρεώσεις (12.408.699) (62.240) (199.698) Καθαρή έκθεση συναλλαγματικού (32.907.573) 273.525 (32.233) κινδύνου 31η Δεκεμβρίου 2018 Εμπορικές απαιτήσεις Δάνεια Εμπορικές υποχρεώσεις Καθαρή έκθεση συναλλαγματικού κινδύνου 6. EUR 17.501.545 (35.970.638) (8.062.834 GBP 522.374 0 (244.441) BGN 498.744 0 (34.296) (26.531.928) 277.933 464.448 Δυνατότητα ομαλής συνέχισης της δραστηριότητας του Ομίλου και της Εταιρείας Ο Όμιλος τα τελευταία έτη έχει επηρεαστεί σημαντικά από την οικονομική συγκυρία του ευρύτερου οικονομικού περιβάλλοντος καθώς και των κλάδων στους οποίους δραστηριοποιείται. Η αρνητική συγκυρία κορυφώθηκε με τις πρόσφατες εξελίξεις σχετικά με την εξάπλωση της πανδημίας COVID-19 και τους απαραίτητους περιορισμούς μετακινήσεων και επαφών. Οι εξελίξεις αυτές έχουν επηρεάσει και αναμένεται να επηρεάσουν και στο άμεσο μέλλον, αρνητικά τα αποτελέσματα, την ρευστότητα και τη λειτουργία του Ομίλου κυρίως κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρήσης 2020. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 54 Ειδικότερα, η απαγόρευση λειτουργίας καταστημάτων και μετακινήσεων προσωπικού και αγοραστικού κοινού, καθώς και η αναπόφευκτη μείωση καταναλωτικού ενδιαφέροντος, είναι οι κύριες πηγές των άμεσων ή έμμεσων επιπτώσεων στα έσοδα του Ομίλου. Λόγω της υφιστάμενης μεταβλητότητας των δεδομένων και των προβλέψεων αναφορικά με τα αποτελέσματα και την εξέλιξη των επιπτώσεων της πανδημίας, η Διοίκηση του Ομίλου σύστησε ειδική ομάδα εργασίας και διενεργεί σχετικές αξιολογήσεις και πλάνα δράσης σε τακτική βάση. Η Διοίκηση του Ομίλου δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει με ακρίβεια τις συνέπειες της πανδημίας στα οικονομικά αποτελέσματα και εν γένει στη δραστηριότητα του Ομίλου με το δεδομένο ότι αυτές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και έκταση της κρίσης και των απαραίτητων περιορισμών μετακινήσεων και λειτουργίας της αγοράς. Σε επίπεδο χρηματοοικονομικής θέσης του Ομίλου οι παραπάνω οικονομικές συγκυρίες είχαν μεταξύ άλλων τις εξής συνέπειες: - τα ίδια κεφάλαια να καταστούν αρνητικά κατά ένα σημαντικό ποσό, και ως εκ τούτου συντρέχουν οι προϋποθέσεις της παρ.4 του άρθρου 119 του Ν.4548/2018. - το σύνολο της αξίας των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων του Ομίλου υπερβαίνει τη συνολική αξία των κυκλοφορούντων περιουσιακών στοιχείων κατά το ποσό € 41,5 εκ και € 33,7 εκ αντίστοιχα. Στις βραχυπρόθεσμες αυτές υποχρεώσεις περιλαμβάνονται τραπεζικές δανειακές υποχρεώσεις του Ομίλου και της Εταιρείας που ανέρχονται σε € 31 εκ και € 22,5 εκ αντίστοιχα. Η Διοίκηση του Ομίλου, παρόλες τις παραπάνω σημαντικές αρνητικές συγκυρίες εκτιμά ότι ο Όμιλος, βοηθούμενος από την αναμενόμενη επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας μετά την πανδημία, τη συνέχιση της προ πανδημίας, αναπτυξιακής πορείας της χώρας, την αύξηση της επαγγελματικής απασχόλησης και την ενίσχυση της εγχώριας καταναλωτικής διάθεσης, θα ανακτήσει πωλήσεις και μερίδια αγορών κυρίως στους κλάδους της εμπορίας – διανομής - καταναλωτικών αγαθών και προϊόντων τηλεπικοινωνιών και τεχνολογίας. Στα πλαίσια αυτά αναφέρεται πως τον Αύγουστο 2019 η εταιρία υπέγραψε συμβάσεις για τη διανομή των προϊόντων Samsung, Huawei & Sony που εντούτοις δεν έχουν ενεργοποιηθεί έως σήμερα λόγω των επιπτώσεων του covid-19. Βασική και απαραίτητη παράμετρος για τους παραπάνω σχεδιασμούς είναι η επιτυχής αντιμετώπιση των σημαντικών προβλημάτων ρευστότητας που αντιμετωπίζει ο Όμιλος, προϋπόθεση της οποίας αποτελεί η επιτυχής εξέλιξη στις προσπάθειες της Διοίκησης για νέα ρύθμιση των ληξιπρόθεσμων δανειακών υποχρεώσεων καθώς και η τακτοποίηση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων ασφαλιστικών εισφορών και φόρων-τελών. Η διοίκηση του Ομίλου με σκοπό την παραπάνω ρύθμιση βρίσκεται αυτήν την περίοδο σε διαρκείς συζητήσεις με τα συνεργαζόμενα τραπεζικά ιδρύματα, η εξέλιξη των οποίων δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ασφάλεια. Να σημειωθεί ότι ως επιτυχές αποτέλεσμα σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις ο Όμιλος είχε υπογράψει στις 30.06.2017 αρχική συμφωνία θέσης βασικών όρων ρύθμισης δανεισμού με την Τράπεζα EUROBANK, η οποία μεταξύ άλλων προέβλεπε τη διαγραφή τόκων υπερημερίας και κεφαλαίου, με αποτέλεσμα η οφειλή της Εταιρείας στη συγκεκριμένη τράπεζα να μειωθεί κατά πολύ. Σημαντική προϋπόθεση της παραπάνω συμφωνίας ήταν η Εταιρεία να προχωρήσει σε συναινετική εκποίηση μέρους του ενεργητικού που ήταν προσημειωμένο υπέρ της Τράπεζας για την αποπληρωμή μέρους του δανεισμού. Στα πλαίσια υλοποίησης της ανωτέρω προϋπόθεσης, η Εταιρεία προέβη στην πώληση του 37,5% που κατείχε στην συγγενή επιχείρηση της ΕΝΑΛΕΝ Α.Ε και στην πώληση του 50% που κατείχε στην συγγενή επιχείρηση της ΣΚΡΟΥΤΖ Α.Ε. Σε εκτέλεση της από 30.06.2017 Συμφωνίας Θέσης Βασικών Όρων Ρύθμισης Δανεισμού, στις 22.12.2017 υπογράφηκε ιδιωτικό συμφωνητικό ρύθμισης οφειλών της Εταιρείας με την Τράπεζα EUROBANK. Για την ολοκλήρωση των λοιπών προϋποθέσεων της εν λόγω σύμβασης για τη ρύθμιση του δανεισμού, απομένει την 31/12/19 η πώληση του 13,45% που κατέχει η Εταιρεία στην συγγενή επιχείρηση DIADIKASIA BUSINESS CONSULTING ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. (και είναι ενεχυριασμένο στην Τράπεζα EUROBANK) και η Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 55 μεταβίβαση του ακινήτου της Εταιρείας επί της οδού Αριστοτέλους στις Αχαρνές στην Τράπεζα EUROBANK (η οποία διατηρεί σήμερα α’ προσημείωση υποθήκης επ’ αυτού). Τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία εμφανίζονται στην κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ως «Μη χρηματοοικονομικά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων», συνολικής αξίας € 1.232.144. Το εν λόγω ακίνητο εκπλειστηριάστηκε το 2019 έναντι τελικής αξίας € 932.144, και 28/2/2020 ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση των τίτλων του στα υποθηκοφυλακεία, οπότε και επίσημα μεταβιβάστηκε η ιδιοκτησία του στην τράπεζα. Η εταιρία εντός του μήνα Σεπτεμβρίου 2019 εισέπραξε εξ αυτού ποσό € 233χιλ για την πληρωμή ασφαλιστικών και φορολογικών οφειλών. Η συμμετοχή στην συγγενή επιχείρηση DIADIKASIA συμφωνήθηκε να μεταβιβαστεί σε ενδιαφερόμενους αγοραστές από τη Διοίκηση της Εταιρίας, με βάση πρακτικό της 18/6/2020, έναντι αξίας € 300 χιλ. Αναμένεται να υπογραφούν και τα σχετικά συμβόλαια εντός των επόμενων ημερών. Σημειώνεται πως το ποσό του παραγεγραμμένου δανεισμού που ενδέχεται να αναβιώσει σε περίπτωση που δεν επανα-ρυθμιστούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την EUROBANK, ανέρχεται στο ποσό των € 7.572.040. Επίσης, η Εταιρεία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με την ALPHA BANK για αναχρηματοδότηση του υφιστάμενου Μετατρέψιμου Ομολογιακού Δανείου (ΜΟΔ) ποσού € 10 εκατ. περίπου και τη μετατροπή του σε προνομιούχες μετοχές με τελικό στόχο την κεφαλαιοποίηση αυτών. Διευκρινίζεται πως το δάνειο αυτό είναι καταβλητέο το 2026, βάσει της εν ισχύ σύμβασης χρηματοδότησης. Το συμβατικό επιτόκιο είναι σταθερό 1,5% για όλη την διάρκεια του εν λόγω δανείου. Στη διαπραγμάτευση προστέθηκε τώρα και το δάνειο αξίας € 3,5εκ, για το οποίο η Εταιρία δεν κατάφερε να πληρώσει τους οφειλόμενους τόκους και κατέστη ληξιπρόθεσμο από την 30/6/2019 (μεταφέρθηκε στις «Βραχυπρόθεσμες Δανειακές Υποχρεώσεις», ενώ σημειώνεται πως συμβατικά λήξει τη 31/12/2020). Επίσης λόγω της διαμόρφωσης των νέων δεδομένων αναφορικά με τις άμεσα απαιτητές ληξιπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις της Εταιρείας προέκυψαν επιπλέον επιβαρύνσεις «χρηματοοικονομικών εξόδων» για τη παρουσιαζόμενη χρήση 2019 ποσού αξίας € 864 χιλ. Τέλος, η Εταιρεία βρίσκεται ακόμα σε διαπραγματεύσεις με την ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ για την ρύθμιση του δανεισμού της ποσού την 31/12/2019 € 14 εκ χωρίς καμιά ουσιαστική εξέλιξη μέχρι σήμερα. Αναφορικά με τις ληξιπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις της θυγατρικής εταιρείας του Ομίλου ATCOM ποσού € 7,7 εκ. που επίσης έχουν καταστεί άμεσα απαιτητές από τις πιστώτριες τράπεζες (EUROBANK, ALPHA BANK και ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ), ο Όμιλος βρίσκεται αυτή την περίοδο σε σχετικές διαπραγματεύσεις. Να σημειωθεί ότι για την παραπάνω θυγατρική εταιρεία την 30/12/2019 εγκρίθηκε η υπαγωγή της στο Ν.4469/2017 για τον «Εξωδικαστικό μηχανισµό ρύθμισης οφειλών επιχειρήσεων». Ως αποτέλεσμα της στασιμότητας των ανωτέρω διαπραγματεύσεων με τα τραπεζικά ιδρύματα και της επιδείνωσης των οικονομικών αποτελεσμάτων το 2020, η Εταιρεία δεν κατάφερε να εξασφαλίσει το 2020 εγγυητικές επιστολές από αυτές ώστε να συμμετάσχει σε διαγωνισμούς του Δημοσίου. Ως αποτέλεσμα αυτού, το έσοδο από το τομέα των «Υπηρεσιών Ανθρώπινου Δυναμικού» αναμένεται το β’ 6μηνο του 2020 να μειωθεί δραστικά. Οι εν λόγω υπηρεσίες απέφεραν στην Εταιρεία στην παρουσιαζόμενη χρήση 2019 έσοδα της τάξης των € 4,8 εκ. και στην προηγούμενη χρήση 2018 € 8,4 εκ.. Σε τακτοποίηση λοιπών ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων, εκτός δανείων, την 28/5/2019 η Εταιρία πέτυχε τη ρύθμιση ληξιπρόθεσμων οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, σύμφωνα με τον Ν. 4611/19, αξίας € 3.843.238. Σύμφωνα με αυτήν, το οφειλόμενο ποσό, μετά τόκων και πρόσθετων τελών, θα αποπληρωθεί σε 120 δόσεις. Να σημειωθεί ότι, η Γενική Συνέλευση της Εταιρείας, στην από 24/7/2019 συνεδρίαση της, αναφέρθηκε στο γεγονός ότι τα Ίδια Κεφάλαια της Εταιρίας έχουν καταστεί αρνητικά και την συνεπακόλουθη εφαρμογή του άρθ. 119 παρ. 4 του ν. 4548/2018, το οποίο προβλέπει τη σύγκληση της γενικής συνέλευσης των μετόχων για λύση της Εταιρείας ή υιοθέτηση άλλου μέτρου. Στην εν λόγω συνεδρίαση αναφέρθηκε πως «η Εταιρία θεωρεί ότι τα ίδια κεφάλαια της Εταιρείας θα βελτιωθούν εντός της τρέχουσας χρήσης καθώς η Εταιρεία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις και αναμένει την τελική έγκριση από την ALPHA BANK και την ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ για την ρύθμιση του δανεισμού της που θα περιλαμβάνει την διαγραφή τόκων υπερημερίας και κεφαλαίου. Η εκτίμηση της Διοίκησης είναι ότι οι ανωτέρω συμφωνίες θα ολοκληρωθούν εντός της επόμενης χρήσης μέχρι την Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 56 31/12/2019 και οι διαφορές εύλογης αξίας που θα προκύψουν θα ενισχύσουν τα ίδια κεφάλαια. Η εκτίμηση της Διοίκησης είναι ότι θα προκύψει σημαντική θετική επίδραση στα ίδια κεφάλαια της Εταιρείας. Σε περίπτωση όπου η ενίσχυση των ιδίων κεφαλαίων από την αναδιάρθρωση του δανεισμού δεν επαρκεί τότε η διοίκηση θα προτείνει μέτρα για την αύξηση των ιδίων κεφαλαίων της εταιρείας.» Έως και την 30/6/2020 δεν έχει γίνει σχετική επαναληπτική έκτακτη ΓΣ για το εν λόγω θέμα. Η εκτίμηση της Διοίκησης είναι ότι παρόλη τη μη ύπαρξη μέχρι σήμερα ουσιαστικής εξέλιξης στις διαπραγματεύσεις με τις πιστώτριες τράπεζες, ευελπιστεί ότι αυτές, προσαρμοσμένες στις τρέχουσες αρνητικές συγκυρίες που απορρέουν κυρίως από την πανδημία του COVID-19, θα συνεχιστούν και θα οδηγήσουν σε ρυθμίσεις που θα καταστήσουν βιώσιμη τη δραστηριότητα του Ομίλου στο άμεσο τουλάχιστον μέλλον. 7. Οικονομικές πληροφορίες κατά τομέα Ο Όμιλος διαθέτει τρεις στρατηγικούς τομείς δραστηριοποίησης, α) εμπόριο και διανομή, β) λογισμικό και γ) ενέργεια. Οι παραπάνω λειτουργικοί τομείς παρακολουθούνται από τον επικεφαλής των λήψεων επιχειρηματικών και στρατηγικών αποφάσεων του Ομίλου (Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου). Η πληροφόρηση που σχετίζεται με κάθε τομέα της αναφοράς ορίζεται παρακάτω. Τα «αποτελέσματα προ φόρων» αποτελούν για τη Διοίκηση το πιο κατάλληλο κριτήριο αποδοτικότητας του κάθε τομέα. Τα αποτελέσματα κατά τομέα δραστηριότητας του Ομίλου για την τρέχουσα και την προηγούμενη χρήση αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 1/1-31/12/2019 Εμπόριο και διανομή Πωλήσεις Σε τρίτους Ενδοεταιρικές Πωλήσεις Υπηρεσίες ανθρώπινου δυναμικού Λογισμικό Ενέργεια Σύνολο 27.276.338 (1.378.830) 4.818.502 0 8.379.222 (33.973) 1.136.410 0 41.610.472 (1.412.803) Καθαρές πωλήσεις 25.897.508 4.818.502 8.345.249 1.136.410 40.197.669 Αποτελέσματα Κέρδη προ φόρων Χρηματοοικονομικά έσοδα Χρηματοοικονομικά έξοδα Επενδυτικά αποτέλεσμα Αποσβέσεις EBITDA (18.337.409) 27.534 (2.926.267) (376.431) 710.559 (14.371.281) 96.370 0 0 0 0 96.370 (3.646.713) 30 (654.944) 307 561.396 (2.430.710) (29.265) 0 (346) 0 0 (28.919) (21.917.017) 27.564 (3.581.557) (376.124) 1.271.956 (16.734.540) Ο Όμιλος 1/1-31/12/2018 Εμπόριο και διανομή Σε τρίτους Ενδοεταιρικές Πωλήσεις 37.828.326 (108.485) Υπηρεσίες ανθρώπινου δυναμικού 8.361.330 0 Λογισμικό Ενέργεια Σύνολο 8.972.895 (1.082.312) 999.878 (515.511) 56.162.429 (1.706.308) Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 57 Καθαρές πωλήσεις 37.719.841 8.361.330 7.890.583 484.367 54.456.121 Αποτελέσματα Κέρδη προ φόρων (8.078.971) 167.227 (1.587.195) 163.083 (9.335.856) Χρηματοοικονομικά έσοδα 13.071.345 4 0 13.071.349 Χρηματοοικονομικά έξοδα Επενδυτικά αποτέλεσμα Αποσβέσεις EBITDA (1.718.399) 293.230 (579.565) (441) (569) (2.298.533) 292.789 673.930 0 788.725 0 1.462.655 (19.072.166) 167.227 (218.468) 163.652 (18.959.755) Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τα περιουσιακά στοιχεία, τις υποχρεώσεις, τις κεφαλαιακές δαπάνες και τις αποσβέσεις των λειτουργικών τομέων του Ομίλου κατά την 31η Δεκεμβρίου 2019 και 31η Δεκεμβρίου 2018: Ο Όμιλος 31/12/2019 Υπηρεσίες ανθρώπινου Λογισμικό δυναμικού Εμπόριο και διανομή Περιουσιακά στοιχεία Υποχρεώσεις Κεφαλαιακές δαπάνες 10.584.825 54.083.673 99.142 0 15.442 0 Ενέργεια 8.072.080 14.000.282 552.347 382.328 419.168 0 Σύνολο 19.039.233 68.518.565 651.489 Ο Όμιλος 1/1-31/12/2018 Υπηρεσίες ανθρώπινου Λογισμικό δυναμικού Εμπόριο και διανομή Περιουσιακά στοιχεία Υποχρεώσεις Κεφαλαιακές δαπάνες 19.754.656 45.747.274 260.149 0 7.975 0 Ενέργεια 12.656.356 14.076.533 576.591 325.107 331.914 0 Σύνολο 32.736.119 60.163.696 836.740 8. Ενσώματες ακινητοποιήσεις και Δικαιώματα Χρήσης Η συμφωνία της λογιστικής αξίας των ενσώματων πάγιων περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου έχει ως εξής: Λογιστική Αξία την 1/1/2019 1.255.579 2.536.246 42.648 761.562 Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 5.356.023 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις 0 (1.575.539) (42.066) (714.817) (4.530.944) 1.255.579 960.707 582 46.745 825.079 3.088.693 0 0 0 1.446 (243.088) (37.244) 0 0 (238) 18.130 (8.345) (24.656) 79.566 (81.926) (315.241) 99.142 (333.360) (377.379) 0 243.088 0 6.238 81.926 331.253 1.255.579 2.294.603 42.648 771.347 5.353.662 0 (1.369.694) (42.304) (733.235) (4.764.259) 9.717.839 (6.909.492 ) 1.255.579 924.909 344 38.112 589.403 Ποσά σε € Καθαρή Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Προσθήκες Πωλήσεις /αποσύρσεις Αποσβέσεις περιόδου Αποσβέσεις πωληθέντων /αποσυρθέντων Λογιστική Αξία την 31/12/2019 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις Καθαρή Λογιστική Αξία την 31/12/2019 Οικόπεδα Κτίρια και εγκαταστάσεις Μηχ/κός εξοπλισμός Μεταφορικ ά Μέσα Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Σύνολο 9.952.058 (6.863.365 ) 2.808.347 58 Η συμφωνία της λογιστικής αξίας των ενσώματων πάγιων περιουσιακών στοιχείων της Εταιρίας έχει ως εξής: Ποσά σε € Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις Καθαρή Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Προσθήκες Πωλήσεις /αποσύρσεις Αποσβέσεις περιόδου Αποσβέσεις πωληθέντων /αποσυρθέντων Λογιστική Αξία την 31/12/2018 Κτίρια και εγκαταστάσεις Μεταφορικά Μέσα 1.255.579 0 1.255.579 0 0 0 0 1.255.579 1.924.820 (1.157.712) 767.108 0 (243.088) (19.953) 243.088 1.681.732 246.718 (238.465) 8.253 3.074 (2.675) (6.226) 2.675 247.117 Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 3.369.773 (2.950.388) 419.386 790 (81.926) (235.044) 81.926 3.288.637 0 (934.577) (242.016) (3.103.505) (4.280.098) 1.255.579 747.155 5.101 185.132 2.192.967 Οικόπεδα Συσσωρευμένες Αποσβέσεις Καθαρή Λογιστική Αξία την 31/12/2018 Σύνολο 6.796.890 (4.346.564) 2.450.326 3.864 (327.690) (261.223) 327.690 6.473.065 Η κίνηση του λογαριασμού των Δικαιωμάτων Χρήσης Ενσώματων Παγίων εντός της χρήσης 2019 έχει ως ακολούθως για τον Όμιλο: Ποσά σε € Καθαρή Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Κτίρια και εγκαταστάσεις 0 Ο ΟΜΙΛΟΣ Μεταφορικά Μέσα 0 107.905 145.474 253.379 107.905 145.474 253.379 15.575 36.352 51.927 (43.273) (79.770) (123.043) Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Υπόλοιπο έναρξης μετά την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Προσθήκες Αποσβέσεις περιόδου Σύνολο 0 Λογιστική Αξία την 31/12/2019 123.480 181.826 305.306 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις (43.273) (79.770) (123.043) Καθαρή Λογιστική Αξία την 31/12/2019 80.207 102.056 182.263,19 Η κίνηση του λογαριασμού των Δικαιωμάτων Χρήσης Ενσώματων Παγίων εντός της χρήσης 2019 έχει ως ακολούθως για την Εταιρεία: Η Εταιρεία Κτίρια και εγκαταστάσεις Σύνολο Καθαρή Λογιστική Αξία την 1/1/2019 0 0 Επίδραση από την εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 107.905 107.905 107.905 107.905 0 0 Αποσβέσεις περιόδου (40.464) (40.464) Λογιστική Αξία την 31/12/2019 107.905 107.905 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις (40.464) (40.464) Καθαρή Λογιστική Αξία την 31/12/2019 67.441 67.441 Υπόλοιπο έναρξης μετά την πρώτη εφαρμογή του ΔΠΧΑ 16 Προσθήκες Ο Όμιλος αναγνωρίζει τα κτίρια (εκτός των εγκαταστάσεων κτιρίων σε ακίνητα τρίτων) και τις εδαφικές εκτάσεις που κατέχει, σύμφωνα με την μέθοδο αναπροσαρμογής, ενώ τα υπόλοιπα πάγια στοιχεία σύμφωνα με την μέθοδο του κόστους. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 59 Ιεράρχηση εύλογης αξίας Η επιμέτρηση της εύλογης αξίας για τα κτίρια και τις εδαφικές εκτάσεις έχει καταταχθεί στο 3 ο επίπεδο προσδιορισμού εύλογης αξίας (βλέπε σχετικά την υπ’ αριθμ.3 σημείωση). Τεχνική αποτίμησης και σημαντικά μη παρατηρήσιμα δεδομένα Η επιμετρημένη εύλογη αξία των κτιρίων και των εδαφικών εκτάσεων στηρίζεται σε μελέτη που διενεργήθηκε σε παλαιότερα έτη με το δεδομένο ότι δεν προέκυψε ουσιώδης μεταβολή μέχρι και τη λήξη της παρουσιαζόμενης χρήσης 2019. Η εν λόγω μελέτη συντάχτηκε από ανεξάρτητο εκτιμητή και βασίστηκε σε ενδείξεις της αγοράς που αφορούν παρόμοια ακίνητα, ενσωματώνοντας προσαρμογές για παράγοντες ειδικούς για τα αποτιμώμενα ακίνητα όπως μέγεθος των οικοπέδων και κτιρίων, χρήση, τοποθεσία και τυχόν βάρη. Το σημαντικότερο μη παρατηρήσιμα δεδομένο για την παραπάνω διενεργηθείσα αποτίμηση σχετίζεται με τα ειδικά χαρακτηριστικά των εκτιμώμενων ακινήτων. Η βάση υπολογισμού της αποτίμησης εξαρτάται από παρατηρήσιμες συναλλαγές για παρόμοια ακίνητα που δεν ενσωματώνουν στο σύνολό τους τα εν λόγω ειδικά χαρακτηριστικά. Παρόλα αυτά η διοίκηση του Ομίλου θεωρεί ότι η αποτίμηση καταλήγει σε μια αντιπροσωπευτική αξία των ακινήτων. Βάρη επί των ακινήτων Επί των ακινήτων του Ομίλου υφίστανται εμπράγματα βάρη αξίας € 12.500.000 (σημείωση 41). 9. Άυλα περιουσιακά στοιχεία Η συμφωνία της λογιστικής αξίας των προσθηκών και των αποσβέσεων των άυλων περιουσιακών στοιχείων του Ομίλου έχουν ως εξής: Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις Καθαρή Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Προσθήκες Αποσβέσεις περιόδου Λογιστική Αξία την 31/12/2019 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις Καθαρή Λογιστική Αξία την 31/12/2019 Άδειες Λογισμικού 2.319.281 (1.753.349) 565.932 0 (205.261) 2.319.281 (1.958.610) 360.671 Δικαιώματα 658.566 (323.993) 334.573 0 (234.574) 658.566 (558.567) 99.999 Έξοδα ανάπτυξης 4.001.920 (2.317.688) 1.684.233 552.347 (331.699 4.554.267 (2.649.386) 1.904.881 Σύνολα 6.979.768 (4.395.030) 2.584.738 552.347 (771.534) 7.532.114 (5.166.562) 2.365.552 Η συμφωνία της λογιστικής αξίας των προσθηκών και των αποσβέσεων των άυλων περιουσιακών στοιχείων της Εταιρίας έχουν ως εξής: Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις Καθαρή Λογιστική Αξία την 1/1/2019 Αποσβέσεις περιόδου Λογιστική Αξία την 31/12/2019 Συσσωρευμένες Αποσβέσεις Καθαρή Λογιστική Αξία την 31/12/2019 Άδειες Λογισμικού 721.556 (524.211) 197.345 (82.239) 721.556 (606.450) 115.106 Δικαιώματα/ Άδειες 658.566 (423.993) 234.573 (234.574) 658.566 (658.566) 0 Σύνολα 1.380.122 (948.203) 431.919 (316.813) 1.380.122 (1.265.016) 115.106 10. Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις 10.1. Θυγατρικές επιχειρήσεις Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται στοιχεία των θυγατρικών επιχειρήσεων που ελέγχονται από τον Όμιλο και τα οικονομικά στοιχεία τους ενσωματώνονται στις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου: Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 60 Επωνυμία ATCOM AE ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΑΕ DIONIC CONSULTING MARKETING SERVICES AE ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΙΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΕ ATCOM BULGARIA LTD SHOP 365 A.E. ATCOM INTERNET & MULTIMEDIA LIMITED Έδρα Κύρια δραστηριότητα Ελλάδα Ελλάδα Υπηρεσίες Λογισμικού & Διαδικτύου Εμπόριο & Διανομή Ελλάδα Ενέργεια Ελλάδα Ενέργεια Βουλγαρία Ελλάδα Μεγάλη Βρετανία Ποσοστό συμμετοχής 75% 33% 97% 51% 75% 90% Υπηρεσίες Λογισμικού & Διαδικτύου Ηλεκτρονικό εμπόριο Υπηρεσίες Λογισμικού & Διαδικτύου 75% Μέθοδος ενοποίησης Ολική Ολική Σχέση συμμετοχής Άμεση Άμεση Ολική Άμεση Ολική Άμεση Ολική Ολική Έμμεση Άμεση Ολική Έμμεση Δεν υπάρχουν μεταβολές στη δομή του ομίλου σε σχέση με την 31/12/2018. 10.2. Σημαντική κρίση Η Εταιρεία κατέχει συμμετοχικά δικαιώματα που αντιπροσωπεύουν το 33% του συνόλου επί της θυγατρικής εταιρείας στο ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΑΕ παρόλα αυτά υφίσταται έλεγχος διότι υπάρχει, μέσω της διοικητική δομής της θυγατρικής επιχείρησης, εξουσία ρύθμισης των οικονομικών και λειτουργικών πολιτικών της, ώστε να προκύπτουν οφέλη από τις δραστηριότητές της. 10.3. Θυγατρική εταιρεία με σημαντική μη ελεγχόμενη συμμετοχή Ο Όμιλος κατέχει τον έλεγχο της θυγατρικής εταιρεία ΑΤCOM A.E. στην οποία συμμετέχει τρίτος με ποσοστό 25%. Ανάλυση των δικαιωμάτων επί των συνολικών εσόδων του Ομίλου και καθαρής θέσης που αναλογεί στην εν λόγω συμμετοχή παρατίθεται παρακάτω: 2019 2018 Συνολικό έσοδο κατανεμόμενο στην μη ελεγχόμενη συμμετοχή 2019 2018 75% 75% (921.458) Ποσοστό μη ελεγχόμενης συμμετοχής Επωνυμία ATCOM AE (458.360) Σωρευτικό ποσό μη ελεγχόμενης συμμετοχής 2019 2018 (1.465.507) (543.001) Δεν δόθηκαν μερίσματα από τη μη ελεγχόμενη συμμετοχή κατά τη διάρκεια της αναφερόμενης περιόδου 2019 καθώς και στην συγκρίσιμη περίοδο 2018, λόγω των ζημιογόνων αποτελεσμάτων των τελευταίων ετών. Στη συνέχεια παρατίθενται τα βασικά οικονομικά κονδύλια (προ απαλοιφών ενοποίησης) της εν λόγω θυγατρικής όπως αυτά περιλήφθηκαν στις οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου: ATCOM AE Μη κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία Κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία Σύνολο περιουσιακών στοιχείων Μακροπρόθεσμες Υποχρεώσεις Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις Σύνολο υποχρεώσεων 2019 3.291.797 4.584.519 7.876.316 1.888.425 11.849.920 13.738.344 2018 3.386.517 8.239.276 11.625.794 1.027.966 12.769.829 13.797.796 Καθαρή θέση που αναλογεί στη μητρική εταιρεία Μη ελεγχόμενη συμμετοχή (4.396.522) (1.465.507) (1.629.002) (543.001) 2019 8.229.671 2018 8.563.927 Πωλήσεις Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 61 ATCOM AE Αποτέλεσμα που αναλογεί στην μητρική εταιρεία Αποτέλεσμα που αναλογεί στην μη ελεγχόμενη συμμετοχή Συνολικά έσοδα που αναλογούν στην μητρική εταιρεία Συνολικά έσοδα που αναλογούν στην μη ελεγχόμενη συμμετοχή 2019 (2.764.374) 2018 (1.375.079) (921.458) (458.360) (2.767.520) (1.365.970) (922.507) (455.324) 10.4. Ανάλυση και εξέλιξη του κονδυλίου Ο λογαριασμός των συμμετοχών σε επίπεδο Εταιρείας αναλύεται ως εξής: Επωνυμία ATCOM AE ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΑΕ DIONIC CONSULTING MARKETING SERVICES AE ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΙΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΕ DIONIC PARTICIPATION LTD SHOP 365 A.E. ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΕΒΕ - ΑΥΛΩΝΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Ε.Ε. Σύνολο Επωνυμία ATCOM AE ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΑΕ DIONIC CONSULTING MARKETING SERVICES AE ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΙΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΕ DIONIC PARTICIPATION LTD SHOP 365 A.E. ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΕΒΕ - ΑΥΛΩΝΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Ε.Ε. Σύνολο Ανάλυση λογιστικής αξίας στις μονάδες Χρήση 2019 Συσσωρευμένη Λογιστική Μικτή Ζημιά ζημία αξία την λογιστική αξία απομείωσης απομείωσης 4.246.542 4.246.542 0 0 791.500 791.500 0 0 Λογιστική αξία την 4.246.542 791.500 300.000 2.740.659 0 (2.440.659) 300.000 96.390 96.390 0 0 96.390 300.000 336.003 1.355.624 336.003 (300.000) 0 (1.055.624) 0 0 336.003 4.995 4.995 (-4.995) 0 0 6.075.430 9.571.713 (304.995) (3.496.283) 5.770.435 Λογιστική αξία την έναρξη της χρήσης 4.246.542 791.500 Μικτή λογιστική αξία 4.246.542 791.500 0 0 0 0 Λογιστική αξία την λήξη της χρήσης 4.246.542 791.500 300.000 2.740.659 0 (2.440.659) 300.000 96.390 96.390 0 0 96.390 300.000 336.003 1.355.624 336.003 (300.000) 0 (1.055.624) 0 0 336.003 4.995 4.995 (4.995) 0 0 6.075.430 9.571.713 (304.995) (3.496.283) 5.770.435 Χρήση 2018 Αύξηση Συσσωρευμένη κεφαλαίου ζημία απομείωσης Η εξέλιξη του κονδυλίου αναλύεται ως εξής: Η Εταιρεία 31/12/2019 Υπόλοιπο έναρξης Απομείωση συμμετοχών Υπόλοιπο λήξεως 5.770.435 31/12/2018 6.075.430 0 (304.995) 5.770.435 5.770.435 10.5. Έλεγχος απομείωσης Η Εταιρεία διενεργεί ελέγχους απομείωσης σε όλες τις συμμετοχές σε θυγατρικές επιχειρήσεις για τις οποίες υπάρχουν ενδείξεις για απομείωση. Τέτοια περίπτωση αποτέλεσε η συμμετοχή στη θυγατρική εταιρεία ΑΤCΟΜ Α.Ε. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 62 Ως ανακτήσιμο ποσό για την συμμετοχή λήφθηκε η αξία λόγω χρήσης (value in use). Ο υπολογισμός αυτός χρησιμοποιεί προβλέψεις ταμειακών ροών που προκύπτουν από οικονομικό προϋπολογισμό ο οποίος έχει εγκριθεί από τη Διοίκηση, πιστοποιηθεί από ανεξάρτητη ελεγκτική εταιρεία και καλύπτουν αναλυτική πενταετή περίοδο. Βασικές παραδοχές αποτελούν ο ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές, το επιτόκιο προεξόφλησης καθώς και το προϋπολογιζόμενο μικτό περιθώριο κέρδους. Οι αξίες που αποδίδονται στις βασικές παραδοχές αντανακλούν την εμπειρία του παρελθόντος και είναι σύμφωνες προς τις εξωτερικές πηγές πληροφόρησης. Ο ρυθμός ανάπτυξης στο διηνεκές και τα μικτά κέρδη υπολογίζονται σύμφωνα με τα μεγέθη που πραγματοποιήθηκαν το αμέσως προηγούμενο έτος καθώς και στο τρέχον έτος προσαρμοσμένα κατά την προσδοκώμενη βελτίωση απόδοσης. 11. Επενδύσεις σε συγγενείς επιχειρήσεις 11.1. Συγγενείς επιχειρήσεις Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται στοιχεία των συγγενών επιχειρήσεων των οποίων τα οικονομικά στοιχεία ενσωματώνονται στις ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις του Ομίλου με την μέθοδο της Καθαρής Θέσης: Επωνυμία Κύρια δραστηριότητα Έδρα ΦΟΡΜΙΩΝ Α.Ε. Ελλάδα I.M.C.G. BRANDS A.E. Ελλάδα Ποσοστό συμμετοχής Μέθοδος ενοποίησης 20% Καθαρή θέση 30% Καθαρή θέση Εμπόριο Συμβουλές επικοινωνίας Δεν υπάρχουν μεταβολές στις συγγενείς εταιρείες σε σχέση με την 31/12/2018. 11.2. Συμφωνία λογιστικής αξίας συμμετοχών Η λογιστική αξία των επενδύσεων σε συγγενείς επιχειρήσεις σε επίπεδο Ομίλου και Εταιρείας αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος Ανάλυση λογιστικής αξίας στις μονάδες Χρήση 2019 Επωνυμία I.M.C.G. BRANDS A.E. ΦΟΡΜΙΩΝ Α.Ε. Σύνολο Λογιστική αξία την έναρξη της χρήσης Μικτή λογιστική αξία Μερίδιο στην μεταβολή της καθαρής περιουσίας Συσσωρευμένη ζημία απομείωσης Λογιστική αξία την λήξη της χρήσης 73.197 288.000 21.257 (214.803) 94.454 1.661 13.600 (1.661) 0 13.600 74.858 299.263 19.596 (243.900) 108.054 Αναφέρεται πως το 2018 η PIONEER FIELD INC LIMITED αναταξινομήθηκε στο κονδύλι «Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων», καθώς η συμμετοχή της Εταιρίας στο μετοχικό κεφάλαιο αυτής είναι κάτω του 20%. Το 2019 η εν λόγω συμμετοχή απομειώθηκε πλήρως. 11.3. Εξέλιξη του κονδυλίου Η εξέλιξη του κονδυλίου αναλύεται ως εξής: Υπόλοιπο έναρξης Αύξηση/(μείωση) ποσοστού σε υφιστάμενες επενδύσεις Μεταφορά από συγγενείς Κέρδος/(Ζημιές) από συγγενείς επιχειρήσεις ενοποιούμενες με τη μέθοδο της καθαρής θέσης Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2019 31/12/2018 74.858 60.371 13.600 0 0 (6.463) 19.596 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 20.950 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 48.900 55.363 13.600 0 0 (6.463) 0 0 63 Υπόλοιπο λήξης 108.054 74.858 62.500 48.900 12. Χρηματοοικονομικά στοιχεία στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Ο λογαριασμός την 31/12/2019 αφορά την αξία των εξής συμμετοχικών τίτλων: - Κατά ποσό € 429 (2017: € 121) επενδύσεις σε συμμετοχικούς τίτλους που διαπραγματεύονται στο Χρηματιστήριο Αθηνών. - Κατά ποσό € 452.843 (2018: € 452.843) επενδύσεις σε συμμετοχικούς τίτλους που δεν έχουν χρηματιστηριακή τιμή σε ενεργό αγορά και των οποίων η εύλογη αξία δεν μπορεί να επιμετρηθεί αξιόπιστα. Οι επενδύσεις αυτές επιμετρήθηκαν στο κόστος τους το οποίο εκτιμάται ότι δεν υπερβαίνει ουσιωδώς την αξία ρευστοποίησης τους. 13. Λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις Οι λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρίας αναλύονται στον παρακάτω πίνακα : Δοσμένες εγγυήσεις Λοιπές μακροπρόθεσμές απαιτήσεις Σύνολο Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 43.677 53.526 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 7.426 7.426 905.732 180.000 865.884 0 949.408 233.526 873.309 7.426 Οι απαιτήσεις αυτές πρόκειται να εισπραχθούν μετά το τέλος της επόμενης χρήσης. 14. Αποθέματα Τα αποθέματα του Ομίλου και της Εταιρίας αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Καθαρή λογιστική αξία 903.832 3.380.391 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 0 2.325.800 Η διαφορά αποτίμησης στη καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία που εμφανίζεται στις οικονομικές καταστάσεις του Oμίλου και της Eταιρίας, σχηματίζεται για απαξιωμένα και ελαττωματικά προς καταστροφή εμπορεύματα. Η καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία των εμπορευμάτων των εταιρειών του ομίλου εξετάζεται σε κάθε ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων και η αρνητική διαφορά αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα. Δεν υπάρχουν δεσμεύσεις επί των αποθεμάτων του Ομίλου έναντι δανεισμού ή άλλων υποχρεώσεων. 15. Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις Οι εμπορικές απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρίας, αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Πελάτες Γραμμάτια εισπρακτέα Γραμμάτια σε καθυστέρηση Επιταγές εισπρακτέες Μείον: Προβλέψεις απομείωσης Καθαρές εμπορικές απαιτήσεις Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 47.058.936 8.500 66.269 457.907 39.275.249 33.902 66.269 511.660 36.642.051 0 0 3.500 28.575.843 0 0 40.000 (40.559.034) (23.364.417) (34.186.457) (18.238.022) 7.032.579 16.522.663 2.459.094 10.377.821 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 64 Η ανάλυση και η κίνηση του λογαριασμού «προβλέψεις απομείωσης» έχει ως εξής: Υπόλοιπο έναρξης Χρησιμοποιημένες προβλέψεις Πρόσθετες προβλέψεις Επίδραση ΔΠΧΑ 9 Υπόλοιπο λήξης Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 (23.364.416) (17.459.545) 0 14.476.264 1.668.372) (13.829.810) (5.526.245) (6.551.325) (40.559.034) (23.364.416) Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 (18.238.021) (14.476.494) 0 14.476.264 (10.210.172) (13.186.467) (5.738.263) (5.051.325) (34.186.457) (18.238.021) Ο Όμιλος εφαρμόζει την απλοποιημένη προσέγγιση του ΔΠΧΑ 9 για τον υπολογισμό των αναμενόμενων ζημιών απομείωσης, σε σχέση με τις απαιτήσεις από πελάτες και λοιπές απαιτήσεις, για τον προσδιορισμό των οποίων χρησιμοποιείται πίνακας χρονολογικής ανάλυσης και ποσοστών με τη χρήση ιστορικών δεδομένων (3 ετών) και εύλογων προβλέψεων. Η αναγνώριση των πιστωτικών ζημιών δεν εξαρτάται πλέον από την αρχική αναγνώριση της κάθε απαίτησης. Αντίθετα, ο Όμιλος εξετάζει ένα ευρύτερο φάσμα πληροφοριών κατά την εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου και τη μέτρηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, συμπεριλαμβανομένων των παρελθόντων γεγονότων, των τρεχουσών συνθηκών, εύλογων και υποστηρικτικών προβλέψεων που επηρεάζουν την αναμενόμενη είσπραξη των μελλοντικών ταμειακών ροών του μέσου. Η ανάλυση των προβλέψεων επί των εμπορικών απαιτήσεων με βάση τα ενήμερα και σε καθυστέρηση υπόλοιπα παρατίθεται στον πίνακα που ακολουθεί: Ο Όμιλος 31/12/2019 Λογιστική αξία Πελάτες που δεν είναι σε καθυστέρηση Πελάτες με κίνηση στην περίοδο σε καθυστέρηση Πελάτες χωρίς κίνηση στην περίοδο σε καθυστέρηση Αξιόγραφα εισπρακτέα Αξιόγραφα σε καθυστέρηση Σύνολο 31/12/2018 Πρόβλεψη απομείωσης Απομειωμένη αξία 6.574.672 0 6.574.672 16.456.209 16.456.209 24.036.556 457.907 Λογιστική αξία Πρόβλεψη απομείωσης Απομειωμένη αξία 15.977.100 0 15.977.100 0 9.468.338 9.468.338 0 24.036.556 0 13.829.810 13.829.810 0 0 457.907 545.563 0 545.563 66.269 66.269 0 66.269 66.269 0 47.591.613 40.559.034 7.032.579 39.887.080 23.364.417 16.522.663 Οι εύλογες αξίες των απαιτήσεων συμπίπτουν περίπου με τις λογιστικές αξίες. Ομοίως η μέγιστη έκθεση στον πιστωτικό κίνδυνο, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη εγγυήσεις και πιστωτικές ενισχύσεις, ταυτίζεται με τις λογιστικές αξίες των απαιτήσεων. 16. Λοιπές απαιτήσεις Οι λοιπές απαιτήσεις του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής : Απαιτήσεις από Ελληνικό Δημόσιο Απαιτήσεις από Φ.Π.Α. Προκαταβολές σε προμηθευτές Προκαταβολές και δάνεια στο προσωπικό Χρεώστες διάφοροι Απαιτήσεις από πιστωτικές κάρτες Προβλέψεις απομείωσης λοιπών απαιτήσεων Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 18.548 41.207 1.497 2.436 578.075 630.455 470.830 524.329 1.313.432 1.657.895 4.760 6.045 (1.228.733) (1.062.235) Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 0 20.000 400 400 27.876 66.994 467.470 348.817 743.630 1.003.313 0 0 (829.860) (800.884) 65 Καθαρές λοιπές απαιτήσεις 1.158.409 1.800.132 409.516 638.641 Η ανάλυση και η κίνηση του λογαριασμού «προβλέψεις απομείωσης» έχει ως εξής: Ο Όμιλος 31/12/2019 (1.062.236) 0 0 (166.498) (1.228.733) Υπόλοιπο έναρξης Χρησιμοποιημένες προβλέψεις Πρόσθετες προβλέψεις Επίδραση ΔΠΧΑ 9 Υπόλοιπο λήξης Η Εταιρεία 31/12/2018 (3.384.284) 2.736.746 (188.884) (225.813) (1.062.236) 31/12/2019 (800.884) 31/12/2018 (3.133.720) 2.736.746 (178.096) (225.813) (800.884) (28.977) (829.860) Η ανάλυση των λοιπών απαιτήσεων με βάση τα ενήμερα και σε καθυστέρηση υπόλοιπα παρατίθεται στον πίνακα που ακολουθεί: Ο Όμιλος 31/12/2019 Λοιπές Απαιτήσεις Ομίλου Χρεώστες διάφοροι που δεν είναι σε καθυστέρηση Ελληνικό Δημόσιο Λογαριασμοί διαχείρισης προκαταβολών και πιστώσεων Χρεώστες διάφοροι σε καθυστέρηση Σύνολο 31/12/2018 Λογιστική αξία Πρόβλεψη απομείωσης Απομειωμένη αξία Λογιστική αξία Πρόβλεψη απομείωσης Απομειωμένη αξία 667.534 0 667.534 1.232.160 0 1.232.160 20.045 0 20.045 43.643 0 43.643 470.830 0 470.830 524.329 0 524.329 1.228.733 1.228.733 0 1.062.235 1.062.235 0 2.387.142 1.228.733 1.158.409 2.862.367 1.062.235 1.800.132 17. Λοιπά κυκλοφοριακά περιουσιακά στοιχεία Τα λοιπά κυκλοφοριακά στοιχεία του ενεργητικού του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής : Αγορές υπό παραλαβή Έξοδα επομένων χρήσεων Έσοδα χρήσεως εισπρακτέα Λοιπές προκαταβολές Απαιτήσεις από εκπτώσεις αγορών Σύνολο Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 0 3.627 200.757 121.711 235.754 1.247.422 99.821 0 40.404 0 576.737 1.372.759 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 0 0 114.689 6.151 0 110.449 0 0 0 0 114.689 116.601 Το κονδύλι «Έσοδα χρήσεως εισπρακτέα» στην παρουσιαζόμενη χρήση 2019 και στην συγκρίσιμη χρήση αφορά σχεδόν στο σύνολο του παροχή υπηρεσιών από την θυγατρική εταιρεία ATCOM Α.Ε.. 18. Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα ταμειακών διαθεσίμων Τα ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμα αναλύονται ως εξής: Διαθέσιμα στο ταμείο Διαθέσιμα στις τράπεζες σε € Διαθέσιμα στις τράπεζες σε ΞΝ Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 55.065 69.471 1.000.962 818.913 12.063 557.276 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 2 0 434.772 189.532 0 538.778 66 Δεσμευμένες βραχυπρόθεσμες προθεσμιακές τραπεζικές καταθέσεις Δεσμευμένες καταθέσεις Σύνολo 813 831 813 831 151.260 1.220.163 129.648 1.576.140 0 435.587 0 729.142 Οι δεσμευμένες καταθέσεις αποτελούν εγγύηση έναντι δανεισμού του Ομίλου. 19. Μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση Τα μη κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται προς πώληση την 31/12/2019 αφορούν την αξία της συμμετοχής της Εταιρείας στη συγγενή εταιρεία DIADIKASIA BUSINESS CONSULTING ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε., την οποία η Εταιρεία μεταβίβασε εντός της τρέχουσας χρήσης 2020 στα πλαίσια πλήρωσης όρων της αναδιάρθρωσης του δανεισμού του Ομίλου που βρίσκεται σε εξέλιξη (βλέπε σχετικά τις υπ’ αριθμ. 6 και 11.1 σημειώσεις). Περιλαμβάνεται επίσης ακίνητο (οικόπεδο και κτίριο) στην Αχαρνές (Αριστοτέλους 95) το οποίο εκπλειστηριάστηκε μέσα στο 2019 στα πλαίσια πλήρωσης όρων της αναδιάρθρωσης του δανεισμού της. Η μεταβίβαση των τίτλων ιδιοκτησίας του ακινήτου ολοκληρώθηκε το 2020. Συγκεκριμένα η ανάλυση των κονδυλίου έχει ως εξής: Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Αξία αποτίμησης ακινήτου στις Αχαρνές Αξία συμμετοχής στη συγγενή επιχείρηση DIADIKASIA BUSINESS CONSULTING Α.Ε. Σύνολο 20. Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 932.144 932.575 932.144 932.575 300.000 1.232.144 676.000 1.608.575 300.000 1.232.144 676.000 1.608.575 Ίδια κεφάλαια i. Μετοχικό κεφάλαιο και κεφάλαιο υπέρ το άρτιο Το μετοχικό κεφάλαιο και το υπέρ το άρτιο του Ομίλου και της Εταιρείας δεν παρουσίασε μεταβολές στην τρέχουσα χρήση 2019. Αριθμός Αξία / Μετοχικό Υπέρ το Σύνολο μετοχών μετοχή Κεφάλαιο άρτιο κεφαλαίου 01.01.2019 5.867.311 0,30 1.760.193 11.348.609 13.108.802 Μεταβολή 0 0 0 0 0 31.12.2019 5.867.311 0,30 1.760.193 11.348.609 13.108.802 Σημειώνεται ότι η Γενική Συνέλευση στις 10.3.2017 αποφάσισε την έκδοση ενός Μετατρέψιμου Ομολογιακού Δανείου σύμφωνα με το άρθρο 3α του κ.ν. 2190/20 και το άρθρο 8 του ν.3156/2003 συνολικής ονομαστικής αξίας (κεφαλαίου) έως ποσού Ευρώ δώδεκα εκατομμυρίων (€ 12.000.000) με το οποίο θα χορηγείται στους ομολογιούχους δανειστές δικαίωμα μετατροπής των ομολογιών της σε κοινές ονομαστικές με δικαίωμα ψήφου μετοχές της Εταιρίας. ii. Ίδιες Μετοχές Η εταιρεία δεν κατέχει την 31η Δεκεμβρίου 2019 ίδιες μετοχές, ούτε τη προηγούμενη χρήση. iii. Αποθεματικά Τα αποθεματικά του Ομίλου και της Εταιρείας αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Ανάλυση αποθεματικών 31/12/2019 31/12/2018 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 67 Τακτικό και Λοιπά αποθεματικά Σύνολο 1.127.478 1.127.478 1.127.478 1.127.478 1.094.949 1.094.949 1.094.949 1.094.949 Το τακτικό αποθεματικό σχηματίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις της Ελληνικής Νομοθεσίας κατά την οποία ποσό τουλάχιστον ίσο με το 5% των ετησίων καθαρών (μετά φόρων) κερδών. Το τακτικό αποθεματικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κάλυψη ζημιών μετά από απόφαση της Τακτικής Γενικής Συνέλευσης των μετόχων, και ως εκ τούτου δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οποιοδήποτε άλλο λόγο. 21. Δανεισμός Τα δάνεια του Ομίλου και της Εταιρίας αναλύονται ως εξής: Βραχυπρόθεσμος δανεισμός Βραχυπρόθεσμες χρηματοδοτικές μισθώσεις Μακροπρόθεσμος δανεισμός Μακροπρόθεσμες χρηματοδοτικές μισθώσεις Σύνολο υποχρεώσεων Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 31.152.553 22.123.834 103.265 0 7.275.029 13.846.804 83.244 0 38.614.092 35.970.638 Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Εμπρόθεσμα δάνεια Έως 1 έτος 2 - 5 έτη 5 έτη και άνω Σύνολο υποχρέωσης σε δάνεια Βραχυπρόθεσμα δάνεια υπό ρύθμιση Υποχρεώσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης Έως 1 έτος 2 - 5 έτη Σύνολο Υποχρεώσεων σε χρηματοδοτικές μισθώσεις Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 22.539.559 13.844.937 40.770 0 7.275.029 13.846.804 28.307 0 29.883.665 27.691.741 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 0 0 7.275.029 2.048.667 4.636.765 9.210.039 0 0 7.275.029 1.315.571 4.636.765 9.210.039 7.275.029 15.895.471 7.275.029 15.162.375 31.152.553 20.075.167 22.539.559 12.529.366 103.265 83.244 0 0 40.770 28.307 0 0 186.509 0 69.077 0 Η Διοίκηση του Ομίλου βρίσκεται σε διαρκείς διαπραγματεύσεις με τα συνεργαζόμενα τραπεζικά ιδρύματα για την αναχρηματοδότηση των δανειακών υποχρεώσεων που έχουν καταστεί βραχυπρόθεσμες. Τα αποτελέσματα των μέχρι τώρα συζητήσεων, οι προϋποθέσεις και οι προοπτικές της εν λόγω αναδιάρθρωσης αναφέρονται στην ανωτέρω υπ αριθμ. 6 σημείωση. Το μέσο επιτόκιο δανεισμού του Ομίλου και της Εταιρίας για το 2019 είναι 9% και 5,85% αντίστοιχα (2018: 7,39% και 4,61% αντίστοιχα). 22. Αναβαλλόμενος φόρος Οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις / υποχρεώσεις όπως προκύπτουν από τις σχετικές προσωρινές φορολογικές διαφορές μεταξύ της λογιστικής αξίας και της φορολογικής βάσης των στοιχείων του ενεργητικού και των υποχρεώσεων και υπολογίζονται βάσει του συντελεστή φορολογίας εισοδήματος που αναμένεται να ισχύει στις χρήσεις κατά τις οποίες αναμένεται να αναστραφούν οι προσωρινές φορολογητέες και εκπεστέες διαφορές, έχουν ως εξής: Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 68 ΟΜΙΛΟΣ Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις/(υποχρεώ σεις) Ενσώματα και άυλα πάγια περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα χρήσης παγίων στοιχείων Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις Αποθέματα Χρηματοοικονομικά στοιχεία σε εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων Πελάτες και λοιπές εμπορικές απαιτήσεις Στοιχεία του Ενεργητικού Κατεχόμενα προς Πώληση Λοιπά κυκλοφοριακά στοιχεία ενεργητικού Φορολογικές ζημιές μεταφερόμενες σε επόμενες χρήσεις προς συμψηφισμό με μελλοντικά κέρδη Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Μακροπρόθεσμες Δανειακές Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις Συμψηφισμός Αναβαλλόμενω ν Φορολογικώ ν Απαιτήσεω ν και Υποχρεώ σεω ν Υπόλοιπο την 1/1/19 (Χρέω ση)/ (Χρέω ση)/ Πίστω ση στα Πίστω ση στην αποτελέσματα καθαρή θέση Υπόλοιπο την 31/12/19 (Χρέω ση)/ Πίστω ση στα αποτελέσματα Υπόλοιπο την 1/1/18 225.615 0 0 372.461 23.698 7.162 0 (315.881) 22.639 (43.574) 0 (372.461) (1.022) (1.986) 78.527 270.455 0 0 0 0 0 0 0 0 248.254 (43.574) 0 0 22.676 5.176 78.527 (45.427) 111.114 (53.630) 0 57.483 750.000 (638.886) 0 111.114 64.211 (1.062.227) 0 1.398 280.798 71.108 6.192 0 0 71.801 (781.429) 71.108 66.405 0 0 (2.934) (1.062.227) 0 741 0 0 64.211 (1.062.227) 0 (315.405) (654.445) (573.848) 252.251 6.192 (867.432) 1.093.047 (432.236) 1.126.940 27.361 121.800 432.236 (754.479) (3.663) (114.638) (1.447.283) 1.131.402 (Χρέω ση)/ Πίστω ση Υπόλοιπο την στην καθαρή 31/12/18 θέση 0 225.615 0 0 0 0 372.461 0 23.698 0 7.162 0 0 (315.881) 79.858 741 (573.847) ΕΤΑΙΡΙΑ Αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις/(υποχρεώ σεις) Ενσώματα και άυλα πάγια περιουσιακά στοιχεία Δικαιώματα χρήσης παγίων στοιχείων Επενδύσεις σε θυγατρικές επιχειρήσεις Αποθέματα Λοιπά κυκλοφοριακά στοιχεία ενεργητικού Στοιχεία του Ενεργητικού Κατεχόμενα προς Πώληση Φορολογικές ζημιές μεταφερόμενες σε επόμενες χρήσεις προς συμψηφισμό με μελλοντικά κέρδη Παροχές προσωπικού εξόδου από την υπηρεσία Μακροπρόθεσμες Δανειακές Υποχρεώσεις Υποχρεώσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις Συμψηφισμός Αναβαλλόμενω ν Φορολογικώ ν Απαιτήσεω ν και Υποχρεώ σεω ν Υπόλοιπο την 1/1/19 150.020 0 0 372.461 0 0 (Χρέω ση)/ (Χρέω ση)/ Πίστω ση στα Πίστω ση στην αποτελέσματα καθαρή θέση 145.172 16.186 0 (372.461) 0 78.527 0 0 0 0 0 0 Υπόλοιπο την 31/12/19 (Χρέω ση)/ Πίστω ση στα αποτελέσματα Υπόλοιπο την 1/1/18 295.192 16.186 0 0 0 78.527 (516.561) 0 (432.236) 1.118.240 (1.370.523) 0 666.581 0 432.236 (745.779) 1.370.523 0 (Χρέω ση)/ Πίστω ση Υπόλοιπο την στην καθαρή 31/12/18 θέση 0,00 150.020 0 0 0 0 0 372.461 0 0 0 0 0 0 0 0 600.000 (600.000) 0 0 11.801 (1.062.227) 0 216 280.798 16.578 1.103 0 0 13.120 (781.429) 16.578 10.961 0 0 (746) (1.062.227) 0 1.586 0 0 11.801 (1.062.227) 0 (361.826) (590.119) (527.945) 165.016 1.103 60.588 1.586 (527.945) Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23 του Ν. 4579/2018, αποφασίσθηκε η σταδιακή μείωση του συντελεστή φορολόγησης των κερδών από επιχειρηματική δραστηριότητα των νομικών προσώπων κατά 1% ετησίως, αρχής γενομένης από το φορολογικό έτος 2019. Βάσει αυτού, υπολογίστηκε ο αναβαλλόμενος φόρος για την χρήση 2018. Την 12/12/2019 ψηφίστηκε ο Ν. 4646/2019, βάσει του οποίου τα κέρδη από επιχειρηματική δραστηριότητα των νομικών προσώπων φορολογούνται με συντελεστή 24% από το 2019 και εφεξής. Ο Όμιλος μεταφέρει αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις έναντι φορολογικών ζημιών ποσού € 57 χιλ. Οι απαιτήσεις αυτές υπολογίστηκαν βάσει των φορολογικών ζημιών θυγατρικής της για τις οποίες υφίσταται νόμιμο δικαίωμα μεταφοράς σε επόμενες χρήσεις και συμψηφισμού τους με μελλοντικά κέρδη. 23. Παροχές προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία Το υπόλοιπο του λογαριασμού των παροχών προσωπικού αφορά την υποχρέωση που διαμορφώνεται από το πρόγραμμα καθορισμένων παροχών του Ομίλου που ισχύει για τους εργαζόμενους στην Ελλάδα. Οι υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτό το πρόγραμμα αφορούν αποζημιώσεις του προσωπικού λόγω συνταξιοδότησης που προκύπτουν από τις διατάξεις του νόμου 2112/20, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο 4093/12. Σύμφωνα με την Ελληνική νομοθεσία, δεν προβλέπεται η δημιουργία και η χρηματοδότηση, με την μορφή εισφορών, ειδικού ταμείου (αποθεματικού) για την κάλυψη των αποζημιώσεων αποχώρησης των νόμων 2112/20 και 3026/54, όπως τροποποιήθηκαν από το νόμο 4093/12, καθώς και άλλων σχετικών παροχών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μην έχει δημιουργηθεί κάποιο ειδικό ταμείο από τον Όμιλο ως εργοδότη από το οποίο θα μπορούσε να γίνει η εξόφληση της υποχρέωσης. Οι αποζημιώσεις που προβλέπονται από τους νόμους 2112/20 και 3026/54, όπως τροποποιήθηκαν από το νόμο 4093/12, είναι αποκλειστικά εφάπαξ αποζημιώσεις, οι οποίες δίδονται μόνο στις περιπτώσεις κανονικής αποχώρησης, απόλυσης και για όσους υπόκεινται στο νόμο 3026/54, στο θάνατο και στην οικειοθελή αποχώρηση υπό προϋποθέσεις. Η ανάλυση της υποχρέωσης παροχών προσωπικού λόγω εξόδου από την υπηρεσία της Εταιρείας έχει ως ακολούθως: Ο Όμιλος 31/12/2019 Καθαρή υποχρέωση καθορισμένων παροχών 299.171 Η Εταιρεία 31/12/2018 256.846 31/12/2019 54.667 31/12/2018 47.204 Το παραπάνω πρόγραμμα δημιουργεί έκθεση του Ομίλου σε αναλογιστικούς κινδύνους, όπως τον κίνδυνο λόγω χρήσης παραδοχών μακροζωίας και επιτοκίου προεξόφλησης των παραδοχών. i. Μεταβολές της υποχρέωσης των καθορισμένων παροχών Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 69 Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τη συμφωνία των υπολοίπων έναρξης και λήξης των παρουσιαζόμενων χρήσεων των υποχρεώσεων που απορρέουν από το πρόγραμμα: Ο ΟΜΙΛΟΣ 31/12/2018 31/12/2018 256.846 233.742 Υπόλοιπο 1 Ιανουαρίου Περιλαμβάνονται στα αποτελέσματα Κόστος τρέχουσας απασχόλησης Διακανονισμοί/περικοπές/αποχωρήσεις κέρδη/(ζημιές) Κόστος τόκων (έσοδο) 28.372 29.067 1.809 2.419 54.422 30.967 0 0 4.366 87.160 4.207 64.242 802 2.611 680 3.099 35.046 (10.171) 5.502 (7.725) 4.704 146 777 5.531 24.875 (2.222) 4.850 6.307 112.036 62.020 7.462 9.406 0 (69.713) 42.323 299.171 0 (38.916) 23.104 256.846 0 0 7.462 54.667 0 0 9.406 47.204 Περιλαμβάνονται στα λοιπά συνολικά έσοδα Επαναμετρήσεις ζημιές (κέρδη): – Αναλογιστικές ζημιές (κέρδη) προκύπτοντα από: - Χρηματοοικονομικές παραδοχές - Εμπειρικές αναπροσαρμογές Συνολικό ποσό που περιλαμβάνεται στα συνολικά εισοδήματα Λοιπά Κόστος μεταφοράς προσωπικού Παροχές πληρωτέες Υπόλοιπο 31 Δεκεμβρίου Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2018 31/12/2018 47.204 37.798 ii. Παραδοχές της αναλογιστικής μελέτης Οι ακόλουθες ήταν οι κύριες υποθέσεις που λήφθηκαν υπόψη στην αναλογιστική μελέτη του προγράμματος καθορισμένων παροχών που ήταν σε ισχύ την 31/12/2019 (εκφρασμένες με σταθμικό μέσο όρο): Επιτόκιο προεξόφλησης Ποσοστό μελλοντικής αύξησης αμοιβών Πληθωρισμός Πίνακες υπηρεσίας 31/12/2019 31/12/2018 1,2% 1,7% 2,0% 2,0% 1,5% 2,0% EVK 2000 Turnover rate Προυπηρεσία Από Από Από Από 0 έως 1 1 έως 5 5 έως 10 10 και άνω iii. Η Εταιρεία ATCOM A.E. & ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ 9% 6% 4% 2% 12% 8% 5% 3% Ανάλυση ευαισθησίας Οι βασικές αναλογιστικές παραδοχές για τον προσδιορισμό των υποχρεώσεων είναι το επιτόκιο προεξόφλησης και η αναμενόμενη μεταβολή των μισθών. Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει συνοπτικά τις επιδράσεις στην αναλογιστική υποχρέωση από τυχόν μεταβολές των εν λόγω παραδοχών. Συγκεκριμένα στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η επίδραση στην Παρούσα Αξία της Υποχρέωσης μίας μεταβολής του επιτοκίου προεξόφλησης κατά +0,5% ή -0,5% και την επίδραση στο Κόστος Τρέχουσας Απασχόλησης μίας μεταβολής του ρυθμού αύξησης μισθών κατά +0,5% ή -0,5%: Αύξηση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% Μείωση επιτοκίου προεξόφλησης κατά 0,5% ΟΜΙΛΟΣ 263.796 331.937 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) % Μεταβολή -11% 12% 70 Αύξηση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% Μείωση αναμενόμενης αύξησης μισθών κατά 0,5% 331.426 263.899 12% -11% 24. Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις Η ανάλυση των λοιπών μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων έχουν ως εξής: Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 5.404.518 4.311.006 Ασφαλιστικοί Οργανισμοί Υποχρεώσεις Απόδοσης παρακρατούμενων φόρων Σύνολο 1.419.092 6.823.609 344.820 4.655.826 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 4.701.728 3.490.858 483.202 5.184.930 344.820 3.835.678 Στις λοιπές μακροπρόθεσμές υποχρεώσεις περιλαμβάνονται ποσά υποχρεώσεων από παρακρατούμενους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές τα οποία έχουν υπαχθεί σε ρυθμίσεις σε δόσεις και αφορούν σε καταβολή πληρωμών σε διάστημα πέραν των επόμενων δώδεκα μηνών. 25. Προμηθευτές και λοιπές υποχρεώσεις Η ανάλυση των εμπορικών υποχρεώσεων του Ομίλου και της Εταιρίας έχει ως εξής: Προμηθευτές Επιταγές Πληρωτέες Προκαταβολές πελατών Σύνολο Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 9.915.268 5.260.122 908.032 1.199.363 1.005.111 1.882.086 11.828.411 8.341.571 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 7.686.381 3.390.825 240.000 396.616 494.742 1.271.904 8.421.123 5.059.345 26. Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις Ακολουθεί ανάλυση των λοιπών βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων: Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Μισθοί και ημερομίσθια πληρωτέα 128.352 131.150 Ασφαλιστικοί οργανισμοί 1.350.743 2.418.792 (τρέχουσες υποχρεώσεις - ρυθμισμένες) Ασφαλιστικοί οργανισμοί 1.397.727 1.487.777 (σε καθυστέρηση) Πιστωτές διάφοροι 875.000 145.291 Δεδουλευμένα έξοδα 98.522 116.739 Έσοδα επόμενων χρήσεων 204.560 0 Εγγυήσεις ενοικίων 0 1.500 Λοιπές βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις 133.362 87.322 Σύνολο 4.188.266 4.388.571 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 4.753 30.309 926.123 1.897.723 1.397.727 1.487.776 986.039 0 0 0 0 3.314.643 218.673 0 0 1.500 0 3.635.981 Όπως αναφέρεται στη σημείωση υπ’ αριθμ. 6 αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την ομαλή συνέχιση της δραστηριότητας του Ομίλου, η ρύθμιση ή/και τακτοποίηση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων ασφαλιστικών εισφορών και φόρων-τελών που εμφανίζονται στον παραπάνω πίνακα. Αναφέρεται πως την 28/5/2019 η Εταιρία προχώρησε στη ρύθμιση οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, σύμφωνα με τον Ν. 4611/19, αξίας € 3.843.238. Σύμφωνα με αυτή το οφειλόμενο ποσό, μετά τόκων και πρόσθετων τελών, θα αποπληρωθεί σε 120 δόσεις, και το μακροπρόθεσμο μέρος αυτών έχει μεταφερθεί στο κονδύλι « Λοιπές μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις». Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 71 27. Τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις Ακολουθεί ανάλυση των φορολογικών υποχρεώσεων: Λοιποί φόροι Οφειλόμενος Φόρος εισοδήματος Υποχρεώσεις απόδοσης παρακρατούμενων φόρων (τρέχουσες υποχρεώσεις ρυθμισμένες) Υποχρεώσεις απόδ0σης παρακρατούμενων φόρων (σε καθυστέρηση) Προβλέψεις για ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις Σύνολο Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 603.426 18.941 71.292 39.406 Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 5.456 5.410 0 0 1.985.073 2.285.690 344.230 23.605 2.539.955 2.539.955 2.539.955 2.539.955 1.200.198 1.058.185 1.140.198 998.185 6.399.944 5.942.177 4.029.839 3.567.155 Στο εν λόγω κονδύλι περιλαμβάνονται οι προβλέψεις των ανέλεγκτων φορολογικά χρήσεων του Ομίλου και της Εταιρίας. Παρότι η έκβαση του φορολογικού ελέγχου δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί αξιόπιστα, οι εταιρείες του Ομίλου χρησιμοποιώντας στατιστικά στοιχεία από φορολογικούς ελέγχους παρελθόντων ελεγμένων φορολογικά χρήσεων, έχουν σχηματίσει πρόβλεψη για τις ενδεχόμενες φορολογικές υποχρεώσεις που θα προκύψουν από τον φορολογικό έλεγχο των ανέλεγκτων χρήσεων. Οι εν λόγω προβλέψεις μειώθηκαν τη χρήση 2019, λόγω της ένταξης σε ρύθμιση μέρους των οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών. 28. Πωλήσεις Οι πωλήσεις στις οικονομικές καταστάσεις αναλύονται ως εξής Πωλήσεις Πωλήσεις εμπορευμάτων Πωλήσεις υπηρεσιών Σύνολο Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 22.612.378 34.958.678 11.652.947 24.436.905 17.585.290 40.197.668 19.497.443 54.456.121 8.476.983 20.129.930 10.230.274 34.667.179 Η ανάλυση των πωλήσεων παρατίθεται και ως ακολούθως: Ο Όμιλος 1/1 - 31/12/2019 Ελλάδα Μεγάλη Βρετανία Κύπρος Βουλγαρία Λοιπές Χώρες στην Ευρώπη Χώρες εκτός Ευρώπης Σύνολo 1/1 - 31/12/2018 Ελλάδα Μεγάλη Βρετανία Κύπρος Βουλγαρία Λοιπές Χώρες στην Ευρώπη Χώρες εκτός Ευρώπης Σύνολo Εμπόριο και διανομή 12.028.855 0 0 10.210.172 0 0 22.239.027 Εμπόριο και διανομή 22.239.712 0 0 12.718.966 0 0 34.958.678 Πωλήσεις υπηρεσιών 17.546.413 152.277 97.800 38.847 108.020 15.284 17.958.641 Ο Όμιλος Πωλήσεις υπηρεσιών 18.705.362 197.421 142.627 369.522 69.590 12.922 19.497.443 Η Εταιρεία Σύνολo 29.575.268 152.277 97.800 10.249.019 108.020 15.284 40.197.669 Σύνολo 40.945.073 197.421 142.627 13.088.488 69.590 12.922 54.456.121 Εμπόριο και διανομή 1.442.776 0 0 10.210.172 0 0 11.652.947 Εμπόριο και διανομή 11.717.939 0 0 12.718.966 0 0 24.436.905 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Πωλήσεις υπηρεσιών 8.476.983 0 0 0 0 0 8.476.983 Η Εταιρεία Πωλήσεις υπηρεσιών 10.230.274 0 0 0 0 0 10.230.274 Σύνολo 9.919.759 0 0 10.210.172 0 0 20.129.930 Σύνολo 21.948.213 0 0 12.718.966 0 0 34.667.179 72 29. Κόστος πωληθέντων Το κόστος πωληθέντων αναλύεται ως εξής: Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Κόστος αποθεμάτων αναγνωριζόμενο ως έξοδο Aμοιβές και έξοδα προσωπικού Aμοιβές και έξοδα τρίτων Παροχές τρίτων Φόροι τέλη Διάφορα έξοδα Αποσβέσεις παγίων Σύνολο Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 22.432.950 33.588.570 13.396.654 24.689.669 3.582.822 2.657.061 33.352 51.483 18.366 520.088 29.296.122 7.727.975 2.579.880 1.688 548 1.815 10.783 43.911.260 2.330.643 43.540 715 427 2.064 11.009 15.785.053 6.361.666 6.218 1.688 548 1.815 10.783 31.072.387 30. Λοιπά έσοδα Τα λοιπά έσοδα για τις παρουσιαζόμενες χρήσεις έχουν ως εξής: Ο Όμιλος Λοιπά έσοδα Κέρδη από πώληση / επανεκτίμηση παγίων Ενοίκια λειτουργικών μισθώσεων Συναλλαγματικές διαφορές Έσοδα προηγούμενων χρήσεων Λοιπά έσοδα εκμετάλλευσης Λοιπά έσοδα 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 744 8 39.299 0 40.456 43 1.524 72.615 115.382 15.499 429 6.590 249.916 272.442 110.871 0 1.524 69.702 221.396 103.939 0 6.590 175.426 285.955 31. Λειτουργικά έξοδα i. Έξοδα διοίκησης Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Aμοιβές και έξοδα προσωπικού Aμοιβές και έξοδα τρίτων Παροχές τρίτων Φόροι τέλη Διάφορα έξοδα Αποσβέσεις παγίων Προβλέψεις Σύνολο Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 2.019.847 1.535.732 429.114 104.527 1.503.453 238.135 378.558 434.348 208.626 27.263 4.810.231 746.245 310.154 54.155 451.284 622.783 0 3.720.354 410.943 6.748 4.032 19.481 103.908 0 974.226 58.685 15.932 5.172 17.132 101.777 0 303.225 ii. Έξοδα διάθεσης Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 73 Aμοιβές και έξοδα προσωπικού Aμοιβές και έξοδα τρίτων Παροχές τρίτων Φόροι τέλη Διάφορα έξοδα Αποσβέσεις παγίων Προβλέψεις Σύνολο 3.841.322 1.558.850 2.079.669 506.584 2.220.370 164.489 45.896 389.005 627.456 18.088 7.306.626 1.023.750 356.163 64.813 429.540 712.655 0 4.145.772 1.991.606 32.704 19.540 94.414 503.583 0 4.721.516 284.414 77.212 25.066 83.031 493.253 0 1.469.559 iii. Έξοδα ανάπτυξης Aμοιβές και έξοδα προσωπικού Aμοιβές και έξοδα τρίτων Παροχές τρίτων Φόροι τέλη Διάφορα έξοδα Αποσβέσεις παγίων Προβλέψεις Σύνολο Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 33.233 169.344 0 189.704 0 42.441 0 10.386 11 19.057 2.387 116.433 0 0 35.631 547.365 Η μητρική εταιρεία δεν πραγματοποίησε έξοδα έρευνας κατά τις παρουσιαζόμενες χρήσεις. 32. Λοιπά έξοδα Τα έξοδα εκμετάλλευσης για τις χρήσεις 2019 και 2018 έχουν ως εξής: Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Λοιποί φόροι τέλη, πρόστιμα και προσαυξήσεις Λοιπά έξοδα εκμετάλλευσης Προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις Έξοδα προηγούμενων χρήσεων Ζημιά από πώληση, διαγραφή και επανεκτίμηση ενσώματων παγίων Συναλλαγματικές διαφορές Προβλέψεις απομείωσης αποθεμάτων Σύνολο Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 2.532.168 6.604.235 1.897.053 6.077.085 1.484.697 11.668.372 3.667 143.452 12.702.204 11.801 0 10.374.661 2.100 0 12.536.545 5.297 1.220 175.082 0 170.074 1.363 1.179.449 16.870.936 0 3.189.449 22.826.223 0 1.179.449 13.453.263 0 3.179.449 21.968.450 33. Χρηματοοικονομικά έσοδα / έξοδα Τα χρηματοοικονομικά έξοδα αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος Χρηματοοικονομικά Έξοδα Τόκοι και έξοδα δανείων Λοιπές προμήθειες τραπεζών Χρηματοοικονομικό κόστος παροχών προσωπικού Τόκοι χρηματοδοτικών μισθώσεων Η Εταιρεία 1/1 1/1 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 3.351.365 2.184.591 2.762.394 1.582.523 27.812 40.530 0 3.559 4.347 4.148 802 11.161 0 4.238 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 680 74 Λοιπά Χρήματοοικονόμικά έξοδα Λοιπά έξοδα τραπεζών Χρηματοοικονομικά έξοδα 79.612 107.261 3.581.558 245 69.018 2.298.532 75.714 23.871 2.867.019 0 50.496 1.637.259 Τα χρηματοοικονομικά έσοδα αναλύονται ως εξής: Ο Όμιλος 1/1 – 1/1 – 31/12/2019 31/12/2018 38 237 27.526 22.026 0 31.868 Χρηματοοικονομικά Έσοδα Έσοδα τόκων τραπεζών Τόκοι Χορηγηθέντων Δανείων Έσοδα χρεογράφων Έσοδα από διαγραφές κεφαλαίων και τόκων δανεισμού Χρηματοοικονομικά έσοδα Η Εταιρεία 1/1 – 1/1 – 31/12/2019 31/12/2018 8 232 0 0 0 31.868 0 13.017.219 0 13.017.219 27.564 13.071.350 8 13.049.319 34. Επενδυτικά αποτελέσματα Τα επενδυτικά αποτελέσματα αναλύονται ως εξής: Επενδυτικά αποτελέσματα Ο Όμιλος 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 Κέρδη/ (ζημιές) από πώληση συμμετοχών Αποτέλεσμα συγγενών Κέρδη/ (ζημιές) από αποτίμηση επενδύσεων Σύνολο 35. Η Εταιρεία 1/1 – 1/1 – 31/12/2019 31/12/2018 0 1.731.338 0 2.670.485 0 20.950 0 0 (376.124) (1.438.549) (376.431) (1.313.952) (376.124) 313.739 (376.431) 1.356.533 Φόρος εισοδήματος Ο φόρος εισοδήματος με βάσει τους ισχύοντες φορολογικούς συντελεστές αναλύεται ως εξής: Ο ΟΜΙΛΟΣ Τρέχον έξοδο φόρου Αναβαλλόμενος φόρος αποτελεσμάτων Διαφορές φορολογικού ελέγχου Σύνολο φόρου εισοδήματος συνεχιζόμενης δραστηριότητας Κέρδη προ Φόρων (από συνεχιζόμενες και διακοπείσες δραστηριότητες) Συντελεστής Φόρου Αναμενόμενη Δαπάνη Φόρου Προ/γές για εισοδήματα που δεν υπόκεινται σε φορολογία - Συμψηφισμός λόγω σωρευμένων ζημιών προηγούμενων χρήσεων - Ζημιές χρήσης για τις οποίες δεν αναγνωρίστηκε αναβαλ.φορολ.απαίτ. Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ 31/12/2019 31/12/2018 31.275 14.934 31/12/2019 31/12/2018 (252.251) (79.855) (165.016) (60.586) 348.522 0 0 0 127.546 (64.921) (165.016) (60.586) (21.917.017) (9.335.855) 0 24% 29% (17.826.173,9 7) 24% (5.260.084) (2.707.398) (4.278.282) (2.056.649) (1.675) (642.524) 0 (642.524) 637.113 144.678 628.370 0 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) (7.091.894) 29% 75 Προς/γές για έξοδα που δεν εκπίπτουν για φορ/κούς σκοπούς 0 - Επίδραση από αποτέλεσμα θυγατρικών που φορολογούνται με διαφορετικό συντελεστή - Μη εκπιπτώμενες δαπάνες 28.746 (34.167) 0,00 0 3.729.339 2.802.109 3.228.783 2.385.342 - Επίδραση από μεταβολές φορολογικού συντελεστή 851.276 91.244 484.636,57 42.644 - Διαφορές φόρου προηγούμενων χρήσεων 348.522 0 0,00 0 (205.690) 281.139 (228.524) 210.601 127.546 (64.921) (165.016) (60.586) - Λοιπά Σύνολο φόρου συνεχιζόμενων και διακοπεισών δραστηριοτήτων) 36. Αποτελέσματα ανά μετοχή Τα κέρδη ανά μετοχή υπολογίστηκαν με το μέσο σταθμισμένο αριθμό των κοινών μετοχών. Ο Όμιλος Η Εταιρεία 1/1 1/1 31/12/2019 31/12/2018 1/1 31/12/2019 1/1 31/12/2018 (20.722.582) (8.730.793) (17.661.157) (7.031.307) Μέσος σταθμισμένος αριθμός μετοχών 5.867.311 5.867.311 5.867.311 5.867.311 Βασικά Αποτελέσματα ανά μετοχή -3,532 -1,488 -3,010 -1,198 Κέρδη/(Ζημιές) κατανεμόμενες στους μετόχους Δεν παρουσιάζονται απομειωμένα Αποτελέσματα ανά μετοχή καθώς ο υπολογισμός οδηγεί σε αύξηση του δείκτη (anti dilution effect). 37. Αριθμός απασχολούμενου προσωπικού Ο αριθμός του απασχολούμενου προσωπικού στο τέλος της τρέχουσας χρήσης 2019 για τον Όμιλο και στην Εταιρία ήταν 311 και 128 άτομα αντίστοιχα, ενώ στο τέλος της χρήσης 2018 ήταν 410 και 231 άτομα αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι το σημαντικότερο μέρος του προσωπικού του Ομίλου και της Εταιρείας (115 άτομα) αφορά προσωπικό που απασχολείται στον κλάδο «ενοικίασης ανθρώπινου δυναμικού». 38. Συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη Οι παρακάτω συναλλαγές και υπόλοιπα αποτελούν τις συναλλαγές των συνδεδεμένων με τον Όμιλο μερών. Οι συναλλαγές μεταξύ των εταιρειών που περιλαμβάνονται ολικά στις ενοποιημένες Οικονομικές καταστάσεις του Ομίλου απαλείφονται. ΔΙΑΙΤΕΡΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ - ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ 31/12/2019 Υποχρέωση ΝΤΙΟΝΙΚ ΝΤΙΟΝΙΚ ATCOM AE ΑΠΑΙΤΗΣΗ ATCOM UK ATCOM BULGARIA ATCOM AE 405.551 13.416 0 249.047 ATCOM UK ATCOM BULGARIA ΠΡΟΤΥΠΟ SHOP365 DIONIC ENERGY DIONIC ΑΙΟΛΙΚΗ Λοιπές εταιρείες 2458 0 152 300 235.886 0 74.512 220.542 939.400 31.075 0 0 0 0 0 41.302 215.269 301.063 0 0 0 0 0 0 0 249.047 0 0 0 0 0 0 54.012 0 0 0 0 293.659 301.410 0 0 46.473 1.500 86.309 0 0 0 4.234 690 0 55.324 0 54.012 0 ΠΡΟΤΥΠΟ 3.151 4.600 0 0 SHOP365 37.806 530 0 0 0 0 4.234 0 0 0 0 50.327 4.307 0 0 0 0 DIONIC ENERGY DIONIC ΑΙΟΛΙΚΗ Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 0 Μέλη Δ.Σ. Σύνολα 76 Λοιπές εταιρείες Μέλη Δ.Σ. Σύνολα 58.414 11.837 0 0 0 0 32.860 0 2.440 1.000 8.952 0 0 0 0 0 14.889 83 164.115 743.070 33.533 0 152 300 268.746 14.889 165.500 Λοιπές εταιρείες 0 105.551 730.970 2.121.274 Μέλη Δ.Σ. Σύνολα 24.924 ΔΙΑΙΤΕΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ ΕΣΟΔΑ - ΕΞΟΔΑ - ΑΓΟΡΕΣ ΠΩΛΗΤΗΣ ΝΤΙΟΝΙΚ ΝΤΙΟΝΙΚ ATCOM AE ATCOM AE 1.609 506.942 ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ ATCOM UK ATCOM BULGARIA ATCOM UK ATCOM BULGARIA ΠΡΟΤΥΠΟ SHOP365 DIONIC ENERGY DIONIC ΑΙΟΛΙΚΗ 0 0 0 0 0 70 0 0 9.000 52.239 62.917 0 73,39 0 0 90.631 23.098 620.744 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 122 0 0 0 0 0 30.629 0 0 63.290 0 81.182 0 0 0 981.061 0 0 1.400 0 0 1.375.964 0 0 0 122 0 ΠΡΟΤΥΠΟ 0 30.629 0 0 SHOP365 14.400 3.492 0 0 0 979.900 1.161 0 0 0 0 DIONIC ΑΙΟΛΙΚΗ 0 1.400 0 0 0 0 0 Λοιπές εταιρείες 899.195 334.234 0 0 0 142534,36 0 DIONIC ENERGY Μέλη Δ.Σ. Σύνολα 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.572 1.572 2.400.437 372.647 0 0 0 142.678 0 0 162.921 76.909 3.155.592 ΔΙΑΙΤΕΡΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ - ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ 31/12/2018 Υποχρέωση ATCOM DIONIC ATCOM ΠΡΟΤΥΠ SHOP36 BULGARI ENERG UK Ο 5 A Y 0 0 3.151 97.460 0 DIONIC ΑΙΟΛΙΚ Η 43.787 Λοιπές εταιρείε ς 699.498 ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΝΤΙΟΝΙΚ ATCOM AE ATCOM UK ATCOM BULGARI A ΠΡΟΤΥΠΟ SHOP365 DIONIC ENERGY DIONIC ΑΙΟΛΙΚΗ Λοιπές εταιρείες Μέλη Δ.Σ. Σύνολα ΠΩΛΗΤΗΣ Σύνολα ATCOM AE 23.519 1.256.694 550.156 103.961 971.375 74 2.916 2.816 299.796 342.896 2.767.815 0 0 0 0 0 0 0 33.533 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.500 297.000 152 67.817 0 0 0 135.532 0 0 0 0 148.829 13.250 0 152 66.317 297.000 0 0 0 0 0 0 0 0 135.532 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 148.701 3.318 1.613.17 1 128 0 ATCOM AE 1.166.190 102.926 0 0 0 0 0 0 0 0 550.15 6 307.122 8.495 97.534 ΔΙΑΙΤΕΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ ΕΣΟΔΑ - ΕΞΟΔΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗΣ ATCOM ATCOM ΠΡΟΤΥΠ SHOP36 BULGARI UK Ο 5 A 0 0 0 3.600 0 0 0 0 0 9.932 0 2.916 ΑΓΟΡΕΣ 56.535 999.294 DIONIC ENERG Y 514.300 DIONIC ΑΙΟΛΙΚ Η 0 Λοιπές εταιρείε ς 239.355 448.35 7 Μέλη Δ.Σ. 4.435.303 Σύνολα 52.060 1.975.505 0 0 3.938 0 1.400 582.463 66.645 757.372 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 181 0 0 17 0 0 258 0 0 0 0 0 0 0 0 85.567 60.561 2.879.263 σ 0 0 0 0 60 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12.599 42.840 4.000 17.721 1.187.91 1 0 0 0 0 0 0 10.968 0 0 0 0 18.506 58.000 0 572.30 0 158.425 Σύνολα 5.344 31.075 351.722 Μέλη Δ.Σ. 307.122 2.458 ΝΤΙΟΝΙΚ ΝΤΙΟΝΙΚ ATCOM AE ATCOM UK ATCOM BULGARI A ΠΡΟΤΥΠΟ SHOP365 DIONIC ENERGY DIONIC ΑΙΟΛΙΚΗ Λοιπές εταιρείες Μέλη Δ.Σ. 0 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 0 0 0 1.400 821.999 118.72 2 77 39. Μερίσματα Η Γενική Συνέλευση των μετόχων στις 24/7/2019 αποφάσισε την μη διανομή μερισμάτων για την χρήση 2018 λόγω ζημιών. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, επίσης προτίθεται να προτείνει στην επόμενη Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων, τη μη διανομή μερίσματος για τη χρήση του 2019 λόγω του σημαντικού ζημιογόνου αποτελέσματος. 40. Ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις i. Εγγυητικές επιστολές Η Εταιρία κατά την 31/12/2019 είχε χορηγήσει εγγυητικές επιστολές υπέρ τρίτων συνολικού ποσού €370.000 και ο Όμιλος €578.372,80 αντίστοιχα (για το 2018 η αξία των εγγυητικών επιστολών ήταν € 333.500 για την Εταιρία και € 483.500 για τον Όμιλο). Δεν αναμένεται να προκύψουν επιβαρύνσεις από τις ανωτέρω δοθείσες εγγυητικές επιστολές. Επίσης, η Εταιρία έχει κάνει εκχωρήσεις συμβάσεων πελατών αξίας € 370.000 για τη κάλυψη του δανεισμού της. Ο Όμιλος και η Εταιρεία είναι πιθανό να εμπλακούν σε δικαστικές υποθέσεις και διαδικασίες επιδιαιτησίας στα πλαίσια της κανονικής λειτουργίας τους. Ο Όμιλος θα σχηματίσει προβλέψεις στις Οικονομικές Καταστάσεις σχετικά με εκκρεμείς νομικές υποθέσεις, εφόσον εκτιμηθεί ως πιθανή η εκροή πόρων για τον διακανονισμό της υποχρέωσης και το ποσό αυτό μπορεί να εκτιμηθεί αξιόπιστα. Η Διοίκηση καθώς και οι νομικοί σύμβουλοι εκτιμούν ότι δεν αναμένεται να υπάρξουν αρνητικές επιδράσεις στην ενοποιημένη χρηματοοικονομική θέση του Ομίλου ή της Εταιρείας, ή στα αποτελέσματα της λειτουργίας τους. ii. Ανέλεγκτες φορολογικά χρήσεις Η Μητρική εταιρία ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε δεν έχει ελεγχθεί φορολογικά από τις φορολογικές αρχές για τις χρήσεις 2009 και 2010. Για τις χρήσεις 2011-2012 είχε χορηγηθεί φορολογικό πιστοποιητικό με συμπέρασμα χωρίς επιφύλαξη σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 82, παρ. 5, του νόμου 2238/1994. Σημειώνεται ότι, την 31/12/2019 παραγράφηκαν οι χρήσεις έως την 31/12/2013 σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ.1 του άρθρου 36 Ν.4174/2013. Οι χρήσεις 2014 έως και 2019 δεν έχουν ελεγχθεί φορολογικά. Ο Όμιλος προβαίνει σε ετήσια εκτίμηση των ενδεχόμενων υποχρεώσεων που αναμένεται να προκύψουν από τον έλεγχο παρελθουσών χρήσεων λαμβάνοντας τις αντίστοιχες προβλέψεις όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο. Η Διοίκηση θεωρεί ότι, τυχόν ποσά φόρων που πιθανόν να προκύψουν δεν θα έχουν σημαντική επίδραση στην καθαρή θέση, στα αποτελέσματα χρήσης και στις ταμειακές ροές του Ομίλου και της Εταιρείας. Αναφορικά με τις θυγατρικές και συνδεδεμένες εταιρείες, δεν έχουν ελεγχθεί φορολογικά από τις φορολογικές αρχές για τις χρήσεις, που παρουσιάζονται παρακάτω, και ως εκ τούτου, οι φορολογικές υποχρεώσεις τους όσον αφορά τις χρήσεις αυτές δεν έχουν καταστεί οριστικές: ΘΥΓΑΤΡΙΚΗ ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε. ATCOM AE ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΑΕ D.C.M.S. A.E. ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΙΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΕ I.M.C.G. BRANDS A.E. SHOP 365 A.E. ATCOM BULGARIA LTD ATCOM INTERNET & MULTIMEDIA LIMITED ΦΟΡΜΙΩΝ ΑΝΕΛΕΓΚΤΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ 2014-2019 2018-2019 2014-2019 2015-2019 2014-2019 2014-2019 2017 -2019 2016-2019 2008-2019 2016-2019 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 78 Όπως αναφέρεται στη σημείωση υπ’ αριθμ. 26 και 27 ο Όμιλος εμφανίζει σημαντικά ποσά ληξιπρόθεσμων οφειλών ασφαλιστικών εισφορών, φόρων και τελών των οποίων η ρύθμιση/τακτοποίηση αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την ομαλή συνέχιση της δραστηριότητας του Ομίλου. Για τις ανέλεγκτες χρήσεις ο Όμιλος και η Εταιρεία έχουν σχηματίσει προβλέψεις ποσού € 1.200.198 και € 1.140.198 αντίστοιχα. iii. Δεσμεύσεις από λειτουργικές μισθώσεις Ο Όμιλος και η Εταιρεία έχουν συνάψει συμφωνίες μίσθωσης για τη μίσθωση κτιρίων γραφείων και αυτοκινήτων. Τα μελλοντικά ελάχιστα πληρωτέα συνολικά μισθώματα σύμφωνα με τις συμβάσεις των λειτουργικών μισθώσεων έχουν ως εξής: Ο Όμιλος Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 31/12/2019 31/12/2018 Εντός 1 έτους 0 201.847 0 43.426 Μεταξύ 1 έτους και 5 ετών 0 294.702 0 70.431 Σύνολο 0 496.549 0 113.857 iv. Δεσμεύσεις από χρηματοδοτικές μισθώσεις Ο Όμιλος και η Εταιρεία έχουν συνάψει συμφωνίες μίσθωσης για τη μίσθωση κτιρίων γραφείων και αυτοκινήτων. Οι υποχρεώσεις του Ομίλου και της Εταιρείας σε χρηματοοικονομικές μισθώσεις αναλύονται κατ’ έτος στον παρακάτω πίνακα ως εξής: Ο Όμιλος 31/12/2019 31/12/2018 Εντός 1 έτους Μεταξύ 1 έτους και 5 ετών Σύνολο Η Εταιρεία 31/12/2019 31/12/2018 103.265 0 40.770 0 83.244 0 28.307 0 186.509 0 69.077 0 41. Υφιστάμενα εμπράγματα βάρη Επί των παγίων και ακινήτων του Ομίλου υφίστανται τα κάτωθι εμπράγματα βάρη: α) Επί του ακινήτου της ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΕΒΕ που βρίσκεται στην Δημοτική Κοινότητα Αυλώνος του Δήμου Ωρωπού της Περιφερειακής Ενότητας Αττικής της Περιφέρειας Αττικής και στη θέση Πάτημα ή Τσούμπα έχει εγγραφεί προσημείωση υποθήκης, προς εξασφάλιση των ομολογιούχων δανειστών της από 25-6-2008 συμβάσεως υπό τον τίτλο «Πρόγραμμα όρων εκδόσεως Ομολογιακού Δανείου με Μετατρέψιμες Ομολογίες Μετά Συμβάσεως Καλύψεως και Πρωτογενούς Διαθέσεως και Ορισμού Διαχειριστή Πληρωμών» και της από 1-12-2011 συμβάσεως τροποποιήσεως αυτής, για το ποσό των € 4.000.000, πλέον τόκων και εξόδων, υπέρ των ομολογιούχων δανειστών εκπροσωπούμενων από την Τράπεζα ALPHA BANK Α.Ε. β)Εχει δοθεί ενεχύρο επί του ποσοστού συμμετοχής Της ΝΤΙΟΝΙΚ ΑΕΒΕ των θυγατρικών εταιρειών ATCOM AE, ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΝΟΜΩΝ ΑΕ, SHOP 365 A.E., ADVANCED CONSULTING MARKETING SERVICES, I.M.C.G. BRANDS A.E. AE και ΦΟΡΜΙΩΝ Α.Ε. υπέρ των τραπεζών ALPHA A.E και EUROBANK A.E για τις απαιτήσεις της Εταιρείας προς τις ανωτέρω δανείστριες τράπεζες. 42. Γεγονότα μετά την ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων Οι πρόσφατες εξελίξεις σχετικά με την εξάπλωση της πανδημίας COVID-19 και τους απαραίτητους περιορισμούς μετακινήσεων και επαφών, έχουν ήδη επηρεάσει και αναμένεται να επηρεάσουν και στο άμεσο μέλλον, αρνητικά τα αποτελέσματα, την ρευστότητα και τη λειτουργία του Ομίλου κυρίως κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρήσης 2020. Στη σημείωση υπ’ αριθμ. 6 αναφέρονται λεπτομέρειες σε σχέση με το παραπάνω θέμα. Στην ίδια σημείωση αναφέρεται και η εξέλιξη των συζητήσεων με τους βασικούς πιστωτές του Ομίλου. Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 79 Επίσης, εντός της τρέχουσας χρήσης 2020 μεταβιβάστηκαν οι συμμετοχικοί τίτλοι που κατείχε ο Όμιλος στη συγγενή εταιρεία DIADIKASIA BUSINESS CONSULTING ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α.Ε. καθώς και ακίνητο (οικόπεδο και κτίριο) που κατείχε ο Όμιλος στην Αχαρνές (Αριστοτέλους 95). Στη σημείωση υπ’ αριθμ. 19 αναφέρονται λεπτομέρειες σε σχέση με τα παραπάνω μεταβιβασθέντα περιουσιακά στοιχεία. Πέραν των ανωτέρω, δεν υπάρχουν άλλα σημαντικά γεγονότα που να έλαβαν χωρά μετά το τέλος της περιόδου που έληξε την 31/12/2019, τα οποία να αφορούν τον Όμιλο και να χρήζουν αναφοράς, σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ). Αχαρναί, 30 Ιουνίου 2020 Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. & Διευθύνων Σύμβουλος Το Μέλος του Δ.Σ. Ο Λογιστής Δημοσθένης Βατικιώτης Α.Δ.Τ Χ 710959 Θωμάς Ρούμπας Α.Δ.Τ. ΑΒ 595985 Κωνσταντίνος Βιολαντζής ΑΡ.ΑΔ. Α΄ΤΑΞΗΣ 2232 Ετήσια Οικονομική Έκθεση Χρήσης 2019 (1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2019) 80

Περίληψη: Στις κατωτέρω δηλώσεις, οι οποίες λαμβάνουν χώρα σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 2 ν. 3556/2007, όπως ισχύει σήμερα, προβαίνουν οι ακόλουθοι Εκπρόσωποι του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας και δη οι ακόλουθοι: 1. Δημοσθένης Βατικιώτης, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος εκτελεστικό μέλος 2. Ιωάννης Βενέτης, Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος 3. Θωμάς Ρούμπας, Μη εκτελεστικό μέλος Οι κάτωθι υπογράφοντες, υπό την ως άνω ιδιότητά μας, ειδικώς προς τούτο ορισθέντες από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία «ΝΤΙΟΝΙΚ Α.Ε.Β.Ε ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΩΝ», (εφεξής καλουμένης για λόγους συντομίας ως «Εταιρεία» ή «ΝΤΙΟΝΙΚ») δηλώνουμε και βεβαιώνουμε με την παρούσα ότι εξ όσων γνωρίζουμε: (α) οι ετήσιες οικονομικές καταστάσεις της Εταιρείας της περιόδου 1.1.2019 -31.12.2019 (εταιρικές και ενοποιημένες), οι οποίες καταρτίσθηκαν σύμφωνα με τα ισχύοντα λογιστικά πρότυπα, απεικονίζουν κατά τρόπο αληθή τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, την καθαρή θέση και τα αποτελέσματα χρήσεως της Εταιρείας καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, και (β) η έκθεση του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας απεικονίζει κατά τρόπο αληθή την εξέλιξη, τις επιδόσεις και την θέση της Εταιρείας, καθώς και των επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στην ενοποίηση εκλαμβανομένων ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένης της περιγραφής των κυριότερων κινδύνων και αβεβαιοτήτων που αντιμετωπίζουν. Αχαρναί, 30 Ιουνίου 2020 Οι δηλούντες O Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος του Δ.Σ. Δημοσθένης Βατικιώτης Το Μέλος του Δ.Σ Το Μέλος του Δ.Σ Θωμάς Ρούμπας Ιωάννης Βενέτης