இலடாக்கிய மொழி

லடாக்கி மொழி என்பது இந்திய ஒன்றியப் பிரதேசமான லடாக்கில் பேசப்படும் ஒரு திபெத்திய மொழிக் குடும்பத்தைச் சேர்ந்த மொழிகளில் ஒன்றாகும். பௌத்தர்கள் ஆதிக்கம் செலுத்தும் லடாக்கின் லே மாவட்டத்தில்  லடாக்கிய மொழி முதன்மை மொழியாகும். லடாக்கிய மொழி, திபெத்திய மொழிக் குடும்பத்தைச் சேர்ந்ததாக இருப்பினும், ஒன்றுடன் ஒன்றை பரஸ்பரம் புரிந்து கொள்ள முடியாது. திபெத்திய மொழியின் எழுத்துக்களை லடாக்கிய மொழியில் எழுதப்படுகிறது. அழிவின் விளிம்பில் உள்ள உலக மொழிகளில் லடாக்கிய மொழியும் ஒன்றாகும்.  

லடாக்கிய மொழியில் பல வட்டார வழக்குகள் உள்ளது. அவைகள்: லே நகரத்தில் லெஹ்ஸ்கட் வட்டார லடாக்கிய மொழியும், லே நகரத்தின் வடமேற்கில் பேசப்படும் சம்ஸ்கட் வட்டார வழக்கும்,  லே நகரத்தின் வடக்கே உள்ள நூப்ரா பள்ளத்தாகில் பேசப்படும் சாங்தாங் வட்டார வழக்கு மொழியும் பேசப்படுகிறது. லடாக்கின் சன்ஸ்கார் பகுதியில் பேசப்படும் லடாக்கிய மொழியின் சன்ஸ்காரி வட்டார வழக்கு மொழி பேசப்படுகிறது.

வகைப்பாடு
நிக்கோலஸ் டூர்னாட்ரே லடாக்கிய மொழி, பால்டி மொழி மற்றும் புர்கி மொழி ஆகியவை பரஸ்பர நுண்ணறிவின் அடிப்படையில் தனித்துவமான மொழிகளாக கருதுகிறார் (சான்ஸ்காரி வேறுபட்டது அல்ல). ஒரு குழுவாக அவர்கள் லடாக்கி-பால்டி அல்லது மேற்கத்திய தொன்மையான திபெத்தியர்கள் என்று அழைக்கப்படுகிறார்கள்..

லடாக்கிய மொழியின் பேச்சுவழக்கு மொழியான சன்ஸ்காரி மொழி மற்றும் லாஹவுல் (இமாச்சலப் பிரதேசம்) மற்றும் பதார் (பல்தார்) ஆகியவற்றின் மேல் பகுதியில் உள்ள பௌத்தர்களால் பேசப்படுகிறது. இது ஸ்டோட், ஜுங், ஷாம் மற்றும் லுங்னா ஆகிய நான்கு உட்பிரிவுகளைக் கொண்டுள்ளது. இது பௌத்தர்களால் திபெத்திய எழுத்துக்களையும், முஸ்லீம் மற்றும் கிறிஸ்தவ லடாக்கியர்களால் அரபு எழுத்துக்களையும் பயன்படுத்தி எழுதப்படுகிறது.

கையால் எழுதப்பட்ட தாள்
லடாக்கி என்பது பொதுவாக திபெத்திய எழுத்துகளைப் பயன்படுத்தி எழுதப்படுகிறது. மேலும் லடாக்கிய மொழியின் உச்சரிப்பு மற்ற திபெத்திய மொழிகளை விட எழுதப்பட்ட பாரம்பரிய திபெத்திய மொழிக்கு மிக நெருக்கமாக உள்ளது. லடாக்கியர்கள் பல முன்னொட்டு, பின்னொட்டு மற்றும் தலை எழுத்துக்களை உச்சரிக்கிறார்கள். அவை பல திபெத்திய மொழிகளில், குறிப்பாக மத்திய திபெத்திய மொழியில் அமைதியாக இருக்கும்.[8] இந்தப் போக்கு லே நகரத்தின்  மேற்குப் பகுதியிலும், பல்திஸ்தானில் எல்லைக் கட்டுப்பாட்டுக் கோட்டின் பாகிஸ்தானியப் பகுதியிலும் அதிகமாகக் காணப்படுகிறது. எடுத்துக்காட்டாக, ஒரு திபெத்தியர் ஸ்டா ('கோடாரி') என்பதை [tá] என்று உச்சரிப்பார், ஆனால் ஒரு லெஹ்பா [sta] என்று சொல்வார். 

பேச்சு வழக்கான லடாக்கி மொழியை திபெத்திய மொழி எழுத்தில் எழுதுவதா அல்லது பாரம்பரிய திபெத்திய மொழியின் சிறிதளவு லடாக்கியப் பதிப்பை எழுதுவதா என்ற கேள்வி லடாக்கில் சர்ச்சைக்குரியது.[9] முஸ்லீம் லடாக்கியர்கள் லடாக்கி மொழியைப் பேசுகிறார்கள். ஆனால் பெரும்பாலான பௌத்த லடாக்கிய மக்கள் திபெத்திய எழுத்துக்களைப் படிப்பதில்லை. பெரும்பாலான பௌத்த லடாக்கிகள் திபெத்திய எழுத்துகளை ஒலிக்க முடியும். ஆனால் பாரம்பரிய திபெத்தியத்தைப் புரிந்து கொள்ள மாட்டார்கள். ஆனால் சில லடாக்கிய பௌத்த அறிஞர்கள் லடாக்கி பாரம்பரிய திபெத்திய மொழியில் மட்டுமே எழுதப்பட வேண்டும் என்று வலியுறுத்துகின்றனர். பேச்சுவழக்கு லடாக்கியில் குறைந்த எண்ணிக்கையிலான புத்தகங்கள் மற்றும் இதழ்கள் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. எழுதப்பட்ட லடாக்கி பெரும்பாலும் மாற்றியமைக்கப்பட்ட வைலி ஒலிபெயர்ப்பைப் பயன்படுத்தி ரோமானியமயமாக்கப்படுகிறது.

அங்கீகாரம்
லடாக்கி சமூகத்தின் ஒரு பிரிவினர், இந்திய அரசியலமைப்பின் 8வது அட்டவணையில் புதிதாகப் பெயரிடப்பட்ட மொழியான போடி மொழியை (Bhoti) சேர்க்க வேண்டும் என்று கோரியுள்ளனர். போடியை லடாக்கியர்கள், பால்டி மக்கள் மற்றும் திபெத்தியர்கள்  முதல் அருணாச்சலப் பிரதேசம் வரையிலான இமயமலைகள் முழுவதும் பேசுகிறார்கள் என்று கூறுகிறார்கள்.

மேற்கோள்கள்

சீன-திபெத்திய மொழிகள்
அருகிவரும் இந்திய மொழிகள்