Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ගෝලීය ප්‍රචාරණ කළමණාකරණය

ඕනැම රටක හෝ ප්‍රදේශයක ප්‍රචාරණයක සාර්ථකත්වය තීරණය කිරිම සදහා ප්‍රධාන සාධකය වනුයේ ප්‍රචාරණ පර්යේෂණය වේ. ප්‍රචාරණයක සාර්ථකත්වයට දායකත්වයේ කුමන අංග සහ ප්‍රචාරණයක අවස්ථා හදුනාගැනීමේ හැකියාව නුයේ පරිමාවේ ආර්ථිකත්වය උපරිම වශයෙන් උපයෝගී කරගත ඇත්තේ කෙසේද යන්න මතය. ප්‍රචාරණයක සාර්ථකවන්නේ කුමක් දැයි කෙනෙක් දැනගත්විට එම අදහස හේ අදහස් වෙනස් වෙලද පොලකට ආනයනය කරගත හැක. අවධානය කෙසේ ද උද්වේගය කෙසේ ද සහ වෙළද නාමය යෙදීම අවස්ථා වැනි වෙලද පල පර්යේෂණ කාර්යයන්, ප්‍රචාරණයක සාර්ථකත්වය කුමක් ද යන්න සහ ඕනෑම රටක ‍හෝ ප්‍රදේශයක සාර්ථකත්වය වන්නේ කුමක් ද යන්න පිළිබද  අන්තර්ඡානයක් ලබා දෙන්නේ මෙම කාර්යයන් ප්‍රචාරණයේ දර්ශන හෝ වාචික අංග මත පදනම් වී ඇති හෙයිනි 

ප්‍රවණතා 
අන්තර් ජාලය උදව්වත් සමග බොහෝ නව ප්‍රචාරණ ඉඩ ප්‍රස්ථා ඇතිවිය. පොප්පුස් ෆප්ලැෂ්බැනර් 

ප්‍රචාරණයේ අනාගතය
ගෝලීය ප්‍රචාරණයදේශිය නිර්යාන, ජාත්‍යන්තර බහු ජාතික සහ ගෝලීය වශයෙන් සංවර්ධන අදියර  පහක් හරහා ප්‍රචාරණය ගමන් කර ඇත. ලෝක ව්‍යාප්ත ප්‍රචාරණ සංවර්ධන කිරීමේ එක හඩින් කථාකරමින් ගොඩනැගීමේ දී නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාවලිය තුල පරිමාවේ ආර්ථික තත්ත්වය සංවර්ධනය කිරීමේ දී ප්‍රචාරක දැන්වීම් වල දේශිය ඵලදායීතාව පවත්වාගෙන යාම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ  සමාගමේ වේගය වැඩිකිරිමේ දී තුලනය කළ යුතුව ඇති විභව ශක්තියෙන් යුත් කරගත අරමුණු හතරක් ඇත. 

ගෝලීය පුචාරණ ක්‍රියාත්මක කිරිම ක්‍රියාත්මක කිරිම් නිර්යාත  කිරිම දේශිය ක්‍රියාත්මක කිරිම්  නිෂ්පාදනය කිරිම සහ පැතිරී යන්නට අදහස් ආයාත කර ගැනීමේ දී මුලික වශයෙන් තරගකාරී ව්‍යාපාර අරමුණු හතරක්  ඇත.

ප්‍රචාරණය සහ විද්‍යුත් තැපෑල (ඊ.මේල්) ප්‍රචාරණය වර්තමානයේ දී ඉතා ප්‍රකටය.

(ඩී වී ආර්) වල (HIV වැනි) පටිගත කිරීමේ හැකියාව නිසා පසුව බලා ගැනීම සදහා වැඩසටහන් පටිගත කිරීම මේවා  භාවිතා කරන්නන්ට ඉඩ ප්‍රස්ථා සැපයේ එමගින් ඔවුන්ට වෙළද දැන්වීම් ඉක්මණින්  ඉදිරිපත්  කිරිමට  හැකිවන ඇත වැඩිමනක් වශයෙන් කලින් පටිගත  කළ බොක්ස්ටා සෙෘස් වල වැඩ සටහන් වැඩි වැඩියෙන්  රෑපවාහිනී දර්ශන සදහා පිරිනමනු ලබන හෙයින් රෑපවාහිනියේ  එම වැඩසටහන නරඹනුයේ වඩා අඩු පිරිසකි. කෙසේ වෙතත් මෙම කට්ටල විකිණිමටත් අදහස් වනුයේ මේවා විකිණිමත් සමගාමිව අමතර ප්‍රතිලාභයක් ලැබෙන බවයි. මෙ බලපැම විරැද්ධව කටයුතු කිරිම සදහා බොහෝ ප්‍රචාරකයින්  සර්වයිවර් වැනි රෑපවාහිනි වැඩ සටහන් මෙන්  රෑපවාහිනි දර්ශන සදහා නිෂ්පාදන ස්ථානගත කිරිම් සදහා 

මනාපය දක්වා ඇත.
විශේෂයෙන් වින‍නෝදාත්මක ප්‍රචාරණ වැඩිවීමත් සමග සමහර අය ඊට කැමැත්ත දක්වා පසුව නැරඹුම් මිතුරෙකුට නොවිමට හෝ කැමැත්ත දක්වති. පොදු වශයෙන් ප්‍රචාරණ ප්‍රජාව විසින් මෙය පහසු කර නොමැති වුවද, සමහරැන් විසින් අන්තර්ජාලය තමන්ගේ ප්‍රචාරණ පුළුල් වශයෙන්  භාවිතා කිරිම සදහා සහ තමන්‍ගේ ප්‍රචාරණයන්  බොද  හැරීම  සදහා භාවිතා කර ඇත.

ප්‍රචාරණය
හින්දු පූජා අවස්ථාවල දක්නට ලැබෙන සංකේත විධි

ද්‍රව්‍යමය වස්තූන් හෝ චිත්‍ර වැනි සළකුණු කිරිම් මෙම සංකේත විධිවල ප්‍රධාන තැනක් ගනී. හින්දු ආගමික පුජා පැවැත්වෙන අවස්ථාවල මෙම සංකේත භාවිතය විශේෂයෙන් දැක ගැනීමට ලැබේ.

තිලකය
අධ්‍යාත්මික භක්තිය ඇගවීම පිණිස විශේෂයෙන් නළල මත හෝ ශරීරයේ වෙනත් ස්ථානයක අදිනු ලබන  සළකුණු විශේසයෙන් වේ. සමහර හින්දු න් මෙම සලකුණු දිනපතා  පලදින අතර සමහරැන් ඒවා ආගමික උත්සවට අවස්ථාවලයි පමණක් යොදා ගනි.  මෙම සළකුණුවල විවිධ හැඩියන්ගෙන් එක් එක් පුද්ගයා ඔවුන් වඩාත් භක්තිමත් භාවය දක්වන දෙවියන් කවුදැයි හදුනාගැනිමට පුළුවනි. ඉංග්‍රිසි U අක්ෂ‍රයේ හැඩයට  අදින ලබන ඉරි තුනකින් ශිව දෙවියන් කෙරෙහි ඇති භක්තිය  ප්‍රදර්ශණය වේ. මෙම සළකුණු ඇදිම සදහා කුංකුම, රත්කුඩු කහ සහ සමහර විට මැටි හෝ සාමාන්‍ය අළුද යොදා ගනු ලැබේ.

විවාහය යන මංගල අවස්තාවක නිරැපනය  සදහා විවාහක හින්දු ස්ත්‍රින් බින්දු හෝ බින්දි නමින් හදුන්වනු ලබන රතුපාට කුඩුවලින් සලකා ගත් තිලකයකයන්ගෙන් සැරසෙයි. මෙය බොහෝ විට බටහිර රටවල කාන්තාවන් විවාහක මුදු පැළදිමට සමාන වන්නක් වේ. දකුණු ඉන්දියාවේ දී මෙම බින්දු නම් තිලක‍ය පොට්ටු නමින් හැදින්වේ. මෙම තිලකය  සලකුණුවල හැඩය, ප්‍රමාණය,සහ ස්ථානය ප්‍රදේශය වශයෙන් වෙනස්වනබව‍ පෙනේ. උතුරැ ඉන්දියාවේ මිනිසුන් නලලේ ‍ඉහල කොටස්‍දෙ, දකුණු ඉන්දියාවේ මිනිසුන් ඇහි බැමි අතර ද මෙම සලකුණු ඇදගනු ලබයි. නැගෙනහිර ඉන්දියාවේ විශේෂයෙන් බෙංගාලි ප්‍රදේශයේ දුර්ගා දෙවගනගේ බැතිමතුන් විසින් සිය භක්තිය හැගවීම පිණිස ප්‍රමාණයෙන් විශාල බින්දි නොහෙත් තිලක තබා ගනු ලැබේ.

විභූති

ගින්දර උපයෝගී කරගෙන පවත්වනු ලබන පූජා, අවස්ථාවලදි ලබා ගන්නා අළු විභූති නමින් හැදින්වේ. අළු ගින්නේ ප්‍රථිපලයක් නිසා එය ශුද්ධ වූ දෙයක් ලෙස සළකයි. මෙම අළු ශිව දෙවියන් කෙරෙහි ඇති භක්තිය  ප්‍රකාශ කිරිම සදහා නළල මත තිරස් ඉරි තුනක් ඇදිමට යොදා ගනි.  සමහර හින්දු මෙම ඉරි තුන් සළකුණ සහ U අකුරේ හැඩය ඇති තිලකය අකම අවස්ථාවේ තබා ගෙන  ශිව සහ විශ්ණු දෙවියන්ට එකවර භක්තිමත් භාවය ප්‍රකාශ කරයි. මෙය 'හරි - හරා' (විශ්ණු - ශිව) යනුවෙන් ද  හදුන්වනු ලබයි. ශරීරයේ උපත අළු සහ දුවිලි වලින් බවත් එය නැවත අළු දුවිලි බවට පත් වන බවත් මෙම විභූති පැළදිම මගින් නිරෑපණය වේ යයි කියනු ලැ‍‍බේ.  තවද අළු අනිත්‍යතාව ප්‍රකාශ කරන වස්තුවකි. සියළු දේ මායාකාරි ස්වාභාවයක් ගන්නා බවද ප්‍රකාශ වේ.

නලල මත සලකුණු කෙරෙන විභූතිය මගින් ජිවිතයට දුක් වේදනා ගෙනෙනු ලබන ඊශ්යාව ,ක්‍රෝධය, තණ්හාව ආදි දුර්ගුණ විනාශ කරනු ලබන බවටද විශ්වාසයක් පවති.

රැදුක්ෂ
රැදුක්ෂා යනු ඒ නමින් හදුන්වනු ලබන වෘක්ෂයේ බීජයක් වේ. හින්දු දේවකතාවලට අනුව මෙම වෘක්ෂයේ ගෙඩි  මගින් රැදු නමින් ද හදුන්වනු ලබන විශ්ණු දෙවියන්ගේ කදුළු සංකේතවත් වෙයි. රැදුක්ෂ බීජ - ඇට මාලයක් ලෙද සකස් කර යාඥාවලදී  සහ භාවනා කරන අවස්ථාවලදී නවගුණ වැලක් සේද භාවිතා කරනු ලබයි.

හින්දු පූජා
ඊශ්වර

ඊශ්වර (සංස්කෘත: ईश्वर) යනු හින්දු ආගමේ දාර්ශනික සංකල්පයකි. හින්දු දර්ශනයේ පුරාණ ග්‍රන්ථවල, සන්දර්භය මත පදනම්ව, ඊශ්වර යනු උත්තරීතර ආත්මය, පාලකයා, ස්වාමියා, රජු, රැජින හෝ ස්වාමිපුරුෂයා යනුවෙන් අරුත් ගැන්විය හැක. මධ්‍යතන යුගයේ හින්දු ග්‍රන්ථවල, හින්දු ආගමේ දර්ශනයන් අනුව, ඊශ්වර යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දෙවියන් වහන්සේ, උත්තරීතර පුද්ගලයා, ඉටු දෙවියන් හෝ විශේෂ ආත්මය යන්නයි. 

ඊශ්වර යනු මූලික වශයෙන් ශිව දෙවියන්ගේ නාම පදයකි. ශෛව ආගමේ සහ බොහෝ හින්දු භක්තිකයන් සඳහා, ඊශ්වර යනු ශිව සමඟ සමාන පදයකි.  වෛෂ්ණවයින් සඳහා එය විෂ්ණු දෙවියන්ට සමාන වේ. ආර්ය සමාජය සහ බ්‍රහ්මවාදය වැනි නූතන නිකායික ව්‍යාපාරවල ඊශ්වර ඒක දේවවාදී දෙවියන්ගේ ස්වරූපය ගනී.

නිරුක්තිය 
ඊශ්වර යන වචනයේ මූලය පැමිණෙන්නේ ඊශ් (ईश, Ish) යන අර්ථයෙන් "හැකි" සහ "හිමිකරු, පාලකයා, ප්‍රධානියා" යන්නයි. ඊශ්වර යන පදයේ දෙවන කොටස වර වන අතර එහි අර්ථයන් වන්නේ සන්දර්භය මත පදනම්ව, "හොඳම, විශිෂ්ට, අලංංකාර", "තේරීම, කැමැත්ත, ආශීර්වාදය, වරප්‍රසාදය, තෑග්ග", සහ "ගැනුම්කරු, පෙම්වතා, විවාහ වීමට ගැහැණු ළමයෙකු ඉල්ලා සිටින තැනැත්තා" යන්නයි. ඊශ්වර යන්න වචනාර්ථයෙන් "හොඳම, අලංකාර හිමිකරු", "තේරීමේ පාලකයා, ආශීර්වාද, වරප්‍රසාද", හෝ "සුදුස්සන්ගේ ප්‍රධානියා, පෙම්වතා" යන්නයි. 

සංකල්පයක් ලෙස, පුරාණ සහ මධ්‍යකාලීන සංස්කෘත ග්‍රන්ථවල ඊශ්වර යන්නෙන් විවිධ ලෙස අදහස් වන්නේ දෙවියන්, උත්තරීතර ජීවියා, උත්තරීතර ආත්මය, ශිව දෙවියන්, රජෙකු හෝ පාලකයෙකු, ස්වාමිපුරුෂයෙකු, ආදරයේ දෙවියන්, රුද්‍රයන්ගෙන් එක් අයකු සහ 'එකොළොස්' අංකයයි.

ඊශ්වර යන වචනය ඍග් වේදයේ දක්නට නොලැබේ. කෙසේ වෙතත්, īś- ක්‍රියා පදය ඍග් වේදයේ දක්නට ලැබේ, එහි සඅරුත් ගන්වන්නේ  "හැකි, හැකියාව" යන්නයි. එය සාම වේදයේ නැත, අථර්ව වේදයේ දුර්ලභ ය, නමුත් එය යජුර් වේද සංහිතාවන්හි දක්නට ලෑබේ. කෙසේ වෙතත්, පැරණි ඉන්දියානු ව්‍යාකරණඥ පාණිනි පැහැදිලි කරන පරිදි, සන්දර්භීය අර්ථය දෙවියන් හෝ උත්තරීතර භාවය නොවේ.

සටහන් 

හින්දු ආගම

ආශ්‍රයයන් 
හින්දු දෙවිවරු
හින්දු ආගම අනුව කර්මය

හින්දු ආගමේ කර්ම සංකල්පය හේතුඵල වාදය පෙන්වන්නකි. මේ අනුව වර්තමානයේ යහපත්, සඵල ප්‍රතිඵල ලැබෙන්නේ ඉහත දී කරන ලද යහපත් ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි. එලෙසම වර්තමානයේ අනිශ්ඨ ප්‍රතිචාර වලට භාජනය වන්නේ ඉහත දී කරන ලද අනිශ්ඨ ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි. මෙම ක්‍රියාවලිය පුද්ගලයකුගේ සංසාර ගමන පුරාම ක්‍රියාත්මක වේ.
මෙම ආත්ම පුනර්භව සංකල්පය හෝ පෙර කර්‍මවල වර්තමාන ප්‍රතික්‍රියා පිළිබඳ අදහස් ඝෘග්වේදයේ සඳහන් නොවේ. ක්‍රි.පූ. 800 – 200 කාලය තුළ ආරම්භ වූ කර්‍ම සංකල්පය හින්දු ආගමේ සම්භාව්‍ය යුගය ලෙස සැළකෙන ක්‍රි.පූ. 200 සිට ක්‍රි.ව. 1100 පමණ කාලය තුළ ඉතා පුළුල් ලෙස විකාශනය වී ඇති බව පෙනේ.

එ‍ක්සෙල් මයිකල් පවසන අන්දමට මෙම ආගමික අදහස් ලේඛන ගත කොට ඉදිරිපත් වී ඇත්තේ පසු කාල‍යකදීය. යම් යම් සිද්ධි ඒ ආකාරයෙන් සිදුවන්නේ ඇයි ද යන්න පැහැදිලි  කිරිම මේ සංකල්ප පිළිබඳව විස්තර කෙරෙන  එක් විග්‍රහයක් පමණි.

මුල් කාලයේ උපනිශද් ඉගැන්වීම්වල ආත්ම පුනර්භවය පිළිබඳව විවිධ මත එකිනෙකට නොගැලපෙන අනුමාන වශයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති  පැහැදිලි කිරිම් දක්නට ලැබේ. මෙම අදහස් නීතිය පිළිබඳව ලියවී ඇති ග්‍රන්ථවල විවිධාකාරයෙන් ඉදිරිපත් වී ඇත. නැවත නැවත ඉපදීම පිළිබඳ අදහසක් නොමැතිව  සිදුවන මෙම සංසාර ගමන නවතා විමුක්තිය ලැබීමට ඇති කැමැත්ත මිනිසුන් තුළ ඇතිවන සැටිත් අපට දැනගන්නට  ලැබෙන්නේ මෙම ග්‍රන්ථ වලින් පමණි. එකිනෙකාගේ වර්තමාන පැවැත්ම පෙරකර්මවල ප්‍රතික්‍රියාවක් බව සමාජ ගත කරවිම ද මෙම ග්‍රන්ථ තුලින් දක්නට ලැබේ. මෙම කර්ම සංකල්පය තුළින් දේව  යුක්තිවාදය පිළිබඳ අදහස් ඉදිරිපත් ‍වේ. සෑම අතින්ම මෙම ධර්‍ම දෙක එකිනෙකට ගැලපෙන බවත් මෙයින් අදහස් නොවේ. ජීවිතයේ ඉරණම පිළිබඳ මේ ධර්‍ම දෙක ඒවාට ආවේණිකවම විග්‍රහ කරන විධි බොහෝමයක් තිබෙන බවද සඳහන් කළ යුතුය. 
 

හින්දු ආගම
ක්‍ෂත්‍රිය



නිරුක්තිය 
ක්ෂත්‍රීය යනු සංස්කෘත භාෂාවේ අධිපතීත්වය, බලය, රාජ්‍යය යන අරුත් ඇති ක්ෂත්‍ර යන මුල් වචනයෙන් බිඳී ආවකි. පැරණි පර්සියානු භාෂාවේ අධිරාජ්‍යයා, නගරය නැතිනම් රාජ්‍යය යන වචනවලට සම්බන්ධතාවයක්ද මීට ඇත. තායි භාෂාවේ රජ යන තේරුම ඇත. “ක්ෂටි” යන්න මෙලෙස වැදගත් වේ. “ක්ෂත්‍රීය” යන්නෙන් උසස් සමාජ මට්ටමක් ඇති රදළ යන්න නිරූපනය කරයි.

පැරණි වේද ශිෂ්ටාචාරයේ යුද්ධයට දක්ෂ රණ ශූරයෝ සිටි කුලය රන්ජන්‍ය සහ ක්ෂත්‍රීය නමින් හඳුන්වා ඇත. මෙය රාජ්‍ය පාලකයා යන තේරුම ඇත. රාජ යන නිරුක්තියේ විශේෂ පදයක් ලෙස සැකසී ඇත. එසේම මෙයට ලතින් භාෂාවේ "Rex" වදනින් රජ යන තේරුම ඇත. ජර්මන් භාෂාවේ රාජ්‍යය/අධිරාජ්‍යය යන "Reich" වදනින් ද, තායි භාෂාවේ “රාච” වචනය රාජ යන තේරුමද ඇත. පර්සියානු භාෂාවේ පාලකවරුන් සහ ආරක්ෂකයින් හඳුන්වන්නේ “සත්‍රප්” (satraps) “ක්ෂාත්‍රය” යන ශබ්ද වලිනි(පර්සියානු අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රාදේශිය බල ප්‍රදේශවල).
යාඥා - තෙවැදැරුම් යාඥා

නිත්‍ය කර්‍ම වර්ගීකරණය අනුව සංඛ්‍යාවෙන් හතලිහක් වූ සස්කාරවල (Saskaras) ඇතුළත් වන පූජා  වර්‍ග ගණන  21 ක් වෙයි. මෙම පූජාවන් ජිවිත කාලය තුල අවම වශයෙන් එක් වරක් හෝ ‍ඉෂ්ඨ කළ යුතු වේ. මෙම පූජා හත බැගින් කොටස් තුනකට බෙදා වෙන් කෙරේ. ඒවා සාක්‍ය යාඥා, හවිර්ය යාඥා සහ සෝම යාඥා වේ.

සාක්‍ය යාඥා 
 
සාක්‍ය යාඥා යනු සුළු යාඥා වර්ගයක් වන අතර ඒවා නිවෙස් තුළ දීම ක්‍රියාත්මක කෙරේ. සාක්‍ය යාඥා සහ හවිර්ය යාඥා දින 14  ක්වන චන්ද්‍ර චක්‍රයේ සෑම පළමු දිනකම සිදුකරනු ලැබේ. (පිළිවෙලින්  Grhyagui සහ Shrautagui) මෙයින් පළමු වැනි ස්නාලිපාක  (Sthali) සාක ලෙස හැඳින්වේ. ස්නාලි යනු සහල් ඉසීමට ගන්නා භාජනයයි. මේ සඳහා තෝරා ගන්නා චාරු නමැති සහල්, විශේෂයෙන් පිළියෙල කරගනු ලබන ගින්දරකින් පිස ගත යුතුය. මෙසේ පිස ගත් සහල් එම ගින්නටම පිදිය යුතුය.

හවිර්ය යාඥා  (Haviryajna) 

මෙම යාඥා විශේෂය ඉතා උත්කර්ෂමත් ලෙස සිදුකෙරේ. එම පූජාවන් ප්‍රමාණවත් සෝම යාඥා තරම් ව්‍යාප්ත ‍ව සිදු නොවේ. මෙම පූජාවන් සෑම ප්‍රථම දර්ශ පුර්‍ණ දිනයන්හිදි එනම් පුර පොහෝ දිනවල දී පැවැත් වේ. මෙම පුද පූජා දෙවර්ගය “ස්ති” නමින් ද හැඳින්වේ. දශපුර්ණ මාස  ස්තිනිය හවිර්ය යාඥාවන්ට විකල්පයක් ලෙසද පැවැත්වේ.  ආධාන, අග්නිගෝත්‍ර, දර්ශ පුර්‍ණ මාස සහ අග්‍රයාන යන පළමු හවිර්ය යාඥා සතර නිවෙස් තුළ සිදු කෙරේ. ද්‍රව්‍ය යාඥා තුන වු චතුර්මාස්‍ය, නිරෝධා, පශු බන්ධු සහ සෞත්‍රමනි පුජාවන් යාඥා ශාලා තුළදී සිදු කරනු ලබයි.

සෝම  යාඥා 

මෙම පුජාව සඳහා යොදාගන්නා සෝම නම් ශාඛයේ යුෂ වර්ගය නිසා සෝම යාඥා නමින් හඳුන්වයි. මෙම යුෂ වර්ගයට දෙවියන් ප්‍රිය කරන බැවින් එය දෙවියන් වෙත පුජා කරනු ලබයි. මේ යාඥා පුජා අවස්ථා වලදී සාමන් (Samans) ගායනා කරනු ලබන අතර ඒ සඳහා ගෝත්‍ර, අද්වාර්ය, Udgatar සහ බුන්වත් යන සියළු ෂාරයුල(Sharaula) පූජකවරුන් සමඟ 12ක්  හෝ 13 බැගින් සහයකයෝද සහභාගී වෙති. මෙහිදී සෑම පූජකවරයෙකුටම ‍අනෙක් අය තිදෙනා බැගින් ආධාර කිරීමට සූදානම් ව සිටි. සෝම යාඥා වලින් පළමුවැන්න වන අග්නිසෝම යාඥාව මෙහි අනෙකුත් යාඥා 6 වර්ගයට වඩා විශේෂ වේ. මෙම යාඥා වර්‍ග නම්  අත්යාන්ගිසෝම, උක්ත්‍ය, සොදායි, වජ්‍යසේය, අත්රාත්තු සහ අස්තෝරයාස වේ. මේවායින් වජ්‍යසේය විශේෂ වැදගත්කමක් උසුලයි. පූජාව අවසානයේ දී පූජාව පවත්වනු ලැබු තැනැත්තා අවභාත්‍රා ස්තානයෙන් පසු නැවත පැමිණෙන විට රජතුමන් ඔහු විසින් ම සුදු චක්‍රයක් ඔසවා පිළිගනු ලබයි. දැනට භාවිතා කෙරෙන 'වජ' යන  වචනයෙහි අර්ථය සහල් නැතිනම් ආහාර වේ. මෙය එහි  පුරාණ අර්ථයෙන් වෙනස් අරුතකි. 'සේය' යනු පානය යන අර්ථයයි. එම නිසා ජයග්‍රහණයේ පාලනය යන අරුත දිව සඳහා වාජයෝය යන යෙදුම තෝරාගෙන ඇති බව පෙනේ. මෙම යාගය සෝම යුෂ, පශු හෝම (සතුන් 23 ක්) සහ 'අන්න' හෝ වජ හෝඩ යන අංගයන්ගෙන් සමන්විත වේ. තවද මෙහිදි පුජාව පවත්වනු ලැබූ ‍අය වත්කරන්නා සේ ඉතිරි වු සහලින් නාවනු ලබයි. එමනිසා වජපේය ලෙසින් මෙම පූජාව හැඳින්වීම යෝග්‍ය බව පෙනේ.

සටහන්
යුක්රේනය

යුක්රේන සමූහාණ්ඩුව () යනු නැගෙනහිර යුරෝපයේ පිහිටි රටකි. මායිම් වන්නේ නැගෙනහිරින් රුසියාවට, උතුරින් බෙලාරූස්, බටහිරින් ‍පෝලන්තය, ස්ලෝවැකියාව, හන්ගේරියාව, නිරිත දෙසින් රුමේනියාව, මෝල්ඩෝවා, දකුණින් කලු මුහුද සහ අසෝ මුහුදට මායිම් ‍වේ. අගනුවර වන්නේ කිවීය. එහි ඉතිහාසය නවවන ශතවර්ෂ නැගෙනහිර ස්ලෑබ් දක්වා දිවෙයි. 19 වන ශතවර්ෂය වන විට යුක්රේනයෙන් විශාල  කොටසක් රුසියානු අධිරාජ්‍යයට සම්බන්ධ කළ අතර ඉතිරිය ඔස්ට්‍රෝ හංගේරියාවෙන් පාලනය විය. යුධමය හා නිදහස ලබා ගැනීමේ උත්සාහයක් මැද පළවන ලෝක යුද්ධය හා රුසියානු සිවිල් යුද්ධය මැද 1922 එරට සොවියට් සමූහාණ්ඩුව විය. 1945 යුක්රේනියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ නිර්මාතෘවරයෙකි. 1981 සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ බිඳවැටීමත් සමඟ යුක්රේනය නැවත නිදහස් වු අතර වසර 8 ක පසු බෑමකින් පසු එරට ආර්ථිකය වර්ධනය විය. යුක්රේනය ඒකාබද්ධ රාජ්‍යයක් වන අතර ප්‍රාන්ත 24 කින් යුක්තය. එය අර්ධ ජනාධිපති ක්‍රමයකින් යුත් සමූහාණ්ඩුවක් වන අතර වෙන්වු ව්‍යවස්ථා විධායකය සහ අධිකරණ පද්ධතියක් ඇත. ජනගහනය මිලියන 46 ක් වන අතර, 77.8% ක් ස්වදේශී ජනගහනට මිලියන 40 ක් වන අතර, 77.8% ස්වදේශී යුක්රේනියානුවන්ය. රුසියානු බෙලාරය හා රොමානියන් සුළු පිරිසක් ඇත. නිල භාෂාව වන්නේ යුක්රේනියානු භාෂාවයි. ආගම නැගෙනහිර ක්‍රිස්තු ධර්මයයි. මෙය එරට ගෘහ නිර්මාණ සාහිත්‍යය හා සංගීතය කෙරෙහි බලපෑවේය.

මූලාශ්‍ර

යුරෝපා රටවල්
පරිගණක වල ඉදිරිපස බසය

පුද්ගලික පරිගණක වල ඉදිරිපස බසය වනාහි මව් පුවරුවේ northbridge හා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හරහා තොරතුරු රැගෙන යාමට ඉවහල් වන දත්ත හුවමාරු කිරීමේ බසයයි.

සමහරක් පරිගණක සතුව පසුපස බසයක් ඇති අතර ඒවා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හා මතක හැඹිලිය අතර සම්බන්ධය ඇති කිරීමට ක්‍රියා කරයි. මෙම බසය හා එයට සබැඳි හැඹිලි මතකය, ඉදිරිපස බසය හරහා RAM පද්ධතියට ප්‍රවේශ වීමට වඩා වේගවත්ව ක්‍රියා කරයි.

ඉදිරිපස බසයේ කලාප, පළල හෙවත් උපරිම සෛද්ධාන්තික අගය තීරණය කරනු ලබන්නේ එහි දත්ත පථයේ පළල, ස්පන්දක සංඛ්‍යාතය හා එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී එමඟින් සිදුකරන දත්ත මාරු කිරීමේ සංඛ්‍යාව අතර ගුණිතයෙනි. උදාහරණයක් ලෙස බිටු 32 (බයිට්-4) ක් පළලැති එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී දත්ත මාරු කිරීම් 4 ක් සිදුකරන  100 MHz(මෙගා හර්ට්ස් ) සංඛ්‍යාතයකින් ක්‍රියාත්මක වන ඉදිරිපස බසයක් සතුව 1600MB/s (තත්පරයට මෙගාබයිට) වන කලාප පළලක් ඇත.

එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී සිදුවන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව රඳා පවතින්නේ භාවිතා කරනු ලබන තාක්ෂණය අනුවය. GTL+ තාක්ෂණය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 1 ක්  (1transfer/tick) ද, EV6 ක්‍රමවේදය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 2 ක්  (2 transfers/tick) ද, AGTL+  මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ( 4 tranfers/tick) ක් ද සිදු කිරීමේ ක්‍රමය සඳහා  Intel ආයතනය විසින් භාවිතා කරන්නේ සිවුබිඩි කැවීම (Quad Pumping) යන නාමය වේ.

බොහෝමයක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ ‘වේගය’ පත් කරන්නේ තත්පරයකදී සිදුවන ‘මෙගා හුවමාරු’ සංඛ්‍යාව  (MT/s) මත විනා ඉදිරිපස බසයේ ස්පන්දක වේගය (මෙගා හර්ට්ස් (MHz) ) මත නොවන බව සඳහන් කිරීම වටී. MT/s අනුපාතය රඳා පවතින්නේ එක් කාල වක්‍රයකදී සිදු කරන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව මත පමණි. උදාහරණයක් ලෙස ස්පන්දක වේගය  266 Mhz වන ඉදිරිපස බසයක් සහිත මව් පුවරුවක තත්පරයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ක් සිදු කරයි නම්, එම බසය  1066 MT/s වන එකක් ලෙස ප්‍රමත කරනු ලැබේ. මෙය වනාහි සමහරක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ වේගය ලෙස ප්‍රකාශ කරන අගය වේ.

පරිගණක දෘඩාංග
ජාලකරණ ක්‍රම තත් පෙදෙසින් ජාලය (LAN)

තත් පෙදෙසි ජාලයක් යනු සාපේක්ෂව කුඩා අවකාශයක් හරහා පැතිරෙමින් පරිශිලකයන් කුඩා සංඛ්‍යාවකට සේවය  සැළසීමට නිර්මාණය වූ ජාලයකි. අදාළ ජාලය භාවිතා කරන පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාව සළකා බලමින් එය සම-සම ජාලයක් ලෙස හෝ අනුග්‍රහ-සේවාදායක ක්‍රමයක් ලෙස හෝ නිර්මාණය කිරීමට තීරණය කළ හැකිය. සම-සම ජාලයක් යනු එක් එක් අනුග්‍රාහකයා ජාලයේ ඇති අනෙකුත් කාර්යස්ථාන සමඟ සිය සම්පත් බෙදා හදා ගන්නා අවස්ථාවකි. මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස සම්පත් පරිහරණය අවම කුඩා කාර්යාල ජාලයක් හා ගෘහස්ථ ජාලයක් ගෙන හැර දැක්විය හැකිය. අනුග්‍රහ සේවා දායක ජාලයක් යනු සෑම අනුග්‍රාහකයෙකු‍ම සේවාදායකයාට සබැදි වී සිටින අතරදිම එකිනෙකා අතර ද සබැදිය පවත්වා ගන්නා අවස්ථාවකි. අනුග්‍රාහක සේවා දායක ජාලයන් විවිධාකාර ශක්‍යතාවයන්ගෙන් යුත් සේවාදායක භාවිතා කරනු ලබයි. මේවා ප්‍රධාන කොටස් 2 කට බෙදා දැක්විය හැකියි. මින් එක් කාර්යයකට සීමා වූ සේවාදායකය එක් අවස්ථාවකදි ඊට පවරන ලද එක් කාර්යයක් පමණක් ඉටු කරයි. මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස ගොනු සේවාදායකය, මුද්‍රක සේවාදායකය ආදිය ගෙන හැර දැක්විය හැකි අතර අනෙක් කාණ්ඩයේ සේවාදායකයන්ටත් ගොනු සේවාදායක, මුද්‍රක ‍සේවාදායකයන් ආදි‍යේ ශක්‍යතාවයටත් වඩා වැඩි ශක්‍යතාවකින් යුත් කටයුතු සඳහා උදාහරණයක් ලෙස ගණනය කිරීම් සිදු කළ හැකිය. එම ප්‍රතිඵල මඟින් අනුග්‍රහකයින් අත්‍යවශ්‍ය තොරතුරු ලබාදීම. (වෙබ්/ අන්තර්ජාල සේවාදායකය) ආදී කටයුතුද සිදු කළ හැකිය.

	
මෙම පරිගණක අන්තර්ජාලය හරහා සබැඳි කර ඇති අතර ඒවා කෙලින්ම (එක් පරිගණයක් සමඟ තවකෙක්) හෝ බහු සබැඳියන්ට ඉඩ සළසන ජාල මධ්‍යස්ථානයක් හරහා හෝ එකිනෙකට සම්බන්ධ කළ හැකිය. 

	
ඉතිහාසයට අනුකූලව තත් පෙදෙස් ජාලයන්, පුළුල් පෙදෙස් ජාලයන්ට වඩා ඉහළ වේග තත්වයන්ගෙන් ක්‍රියා කර පෙන්වා ඇත. නමුත් ප්‍රකාශ සම්ප්‍රේෂණ පද්ධති මඟින් තනා ඇති Metro Ethornet ලෙස පෙනෙන පුළුල් පෙදෙස් ජාලයන් නිර්මාණයේදී මෙම වේග බාධකයයෙන්ගෙන් සැළකිය යුතු බලපෑමක් නොමැති තරම්ය.

සටහන් 

{|

|Computer networking Local area network LAN
|-
{|
ගෝත්‍ර විද්‍යාව

ගෝත්‍ර විද්‍යාව යනු විවිධ ජන වර්ග පිළිබඳව කරන ලද සත්‍ය පර්යේෂණවල ලිඛිත එකතුවකි.  යම්කිසි පද්ධතියක පවතින කොටස් වෙන් වෙන්ව ගෙන ඒවායේ හැසිරීම අධ්‍යයනය කළ නොහැකියි.  යන මතය ගෝත්‍ර විද්‍යාවේදී පාවිච්චි කෙරේ.  ගෝත්‍ර විද්‍යාව අතීතයේ පටන්ම සංචාරක ලේඛන හා අධිරාජ්‍යවාදී කාර්යාලීය ලේඛන සම්බන්ධ කොට ගනී. බොහෝ සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයින් විසින් තම විෂය සඳහා මූලාශ්‍ර කොට ගන්නේ ගෝත්‍ර විද්‍යාවයි.

සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාව 
 
    
සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාව මූලිකවම පදනම් වන්නේ ගෝත්‍ර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මතය.

සංස්කෘතික හා සමාජයීය මානව විද්‍යාඥයින් වර්තමානයේදී ඉතා දැඩි පරිශ්‍රමයක් යොදා ගෝත්‍රවාදී අධ්‍යයන ගෝත්‍ර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා ගෝත්‍ර අතර පවතින අන්තර් සබදතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකරති.  ගෝත්‍ර වාදයේ මූලික  අංශ කිහිපයකි. 1950 හා 60 දශක වලදී පර්යේෂණ කෘති වල අඩංගු වූයේ පර්යේෂණය සිදුකළ ආකාරය සහ ප්‍රතිඵල මත පදනම් වූ කරුණුය. උදා: මඳක් කථා රසය ගැබ්කළ- නමුත් පසුව පළ වූ කෘති වල අඩංගු වූයේ පර්යේෂණයට බඳුන් කළ ගෝත්‍ර වලින් කර්තෘට ඇතිවූ බලපෑම මත පදනම් වූ කරුණුය. 

ක්ලිෆර්ඩ් ගීර්ට්ස් සහ ෂේවියර් අන්දාදි යන සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයින් තම ලේඛනවලට ඇතුලත් කර ගත්තේ ඔවුන්ගේ ම අත්දැකීම්ය.  ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් වසරක පමණ කාලයක් යම් ගෝත්‍රයක් සමඟ වාසය කරමින්, ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකලාපයන් ට සහාය වෙමින් එම අධ්‍යයනයන් සිදු කළහ.

සටහන්
ජනවර්ග ඉතිහාසය

ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු, ඉතිහාසගත වාර්තා මගින් යම් ජන වර්ගයක, ගෝත්‍රයක, සංස්කෘතිය හෝ සිරිත් විරිත් පිළිබඳව හැදෑරීමය.  මෙමගින් දැනට පවතින හෝ නොපවතින ජන වර්ගවල ඉතිහාසය පිළිබඳවද සොයා බැලේ. 

ජනවර්ග ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී පොත්පත් හා ලේඛනවලට අමතරව සිතියම්, සංගීතය, චිත්‍ර, ඡායාරූප, කතන්දර, භාෂා විලාශය, ස්වභාව සෞන්දර්ය, ස්ථානාත්මක සොයාබැලීම්, පුරාවිද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ, කෞතුකාගාර වස්තූන්, සිරිත් විරිත්, භාෂාව හා ස්ථාන නාම ආදිය පිළිබඳවද සොයා බැලේ.

විමර්ශනයන්හි වැදගත්කම
      

ජනවර්ග ඉතිහාසඥයන් ලේඛනවලින් ඔබ්බට ගිය විමර්ශනයක යෙදීම තුළින් ඔවුන්ට ඉතා ගැඹුරු අධ්‍යයන වල යෙදීමේ අවස්ථාව ලැබේ.  මොවුහු ජන වර්ගවල ඇතුලාන්තයද ගැඹුරින් විමසා බලන හෙයින් ඒවායේ ඉතිහාසය සහ විවිධ චාරිත්‍ර විධික්‍රම අතර අන්තර් සබඳතා, ඉතිහාසයේ අපැහැදිලි තැන් පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු ජනවර්ග පිළිබඳව හැදෑරීමේදී මෙම ක්‍රමය ඉතා ප්‍රයෝජනවත් ය. 

ජනවර්ග ඉතිහාසයේ අර්ථදැක්වීම කෙමෙන් දියුණු වූවකි. සාමාන්‍ය ඉතිහාසය හැදෑරීමට වඩා ජනවර්ග ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී භාවිතා වන පර්යේෂණ ක්‍රම හා මූලාශ්‍ර නිසා එය වඩාත් ප්‍රතිඵලදායකය (විලියම් ෆෙන්ටන්) පසුකාලීනව ඇක්ස්ටෙල් විසින් හඳුන්වා දුන් පරිදි ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු ජනවාර්ගික හා ඉතිහාස මූලාශ්‍ර ඇසුරින් යම් සංස්කෘතියක හෝ සමාජයක සිදුවූ වෙනස්කම් අධ්‍යයනය කිරීමයි. 

ෂෙෆලීන් හඳුන්වාදුන් පරිදි, ජනවර්ග ඉතිහාසය මඟින් මිනිසුන්  සමාජයීය සිද්ධීන් ග්‍රහණය කරගන්නා ආකාරය සහ ඒවා සංස්කෘතියට ඈඳෙන ආකාරය පිරික්සා බලයි.  අවසානයේදී සිමන්ස් විසින් පළ කළ මතය වන්නේ ජනවර්ග ඉතිහාසය යනු හැකිතාක් මූලාශ්‍ර උපයෝගී කරගනිමින්, හැකිතාක් දිගු කාල පරාසයක් තුළදී යම්කිසි සංස්කෘතියක් පිළිබඳ කෙරෙන ගවේෂණාත්මක පර්යේෂණයක්ය යන්නයි. එය වඩාත් අලංකාර වන්නේ දැනට ජීවත් වන අයගේ මතකයන් සහ වචන ද එකතු වූ විටයි.
තඹ යුගය

කැල්කොලිනික් (ග්‍රීක කැල්කෝස්  + ලිතස් තඹ ගල) වකවානුව හෝ තඹ යුගය  නියෝලිතික වකවානුව (ඊ‍නියෝලිතික්, නියෝලිතික් ‍) ලෙසද හඳුන්වයි. මේ ගල් මෙවලම් භාවිතයත් සමඟ මුල් ‍ලෝහ මෙවලම් භාවිතා වුණු මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයේ සංවර්ධන අවධිය වෙයි.

සාම්ප්‍රදායික තුන්යුග ක්‍රමයට බැහැරින් වෙනස්වන එකක් වූ මෙම වකවානුව, නවශිලා සහ ලෝකඩ යුගය අතර කාල වකවානුවට අයත් වෙයි. එම කාලයේ දී තඹ ලෝහය පුළුල් ලෙස ප්‍රයෝජනයට නොගත්තද ඉතා ඉක්මනින් ටින් සමඟ කලවම් කිරීමේ වෑයම ආරම්භ විය. කැල්කෝශිලා ශිෂ්ටාචාර සහ එම කාල වකවානුන් වෙන් වෙන් ව පැහැදිලිව වටහා ගැනීම අපහසු යි. 
ලෝහ විද්‍යාවේ පහළ වීම මුලින්ම සශ්‍රීක චන්ද්‍රවංකයේදී සිදුවිය. එය ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවසේ ලෝකඩ ‍යුගයේ ආරම්භයට හේතු වුණි. පොදු යුගයේ එනම් ක්‍රි.පූ.7 වැනි ශත වර්ෂයට පෙර කොළොම්බියානු මෙසෝ ඇමරිකා‍ ආකරයෙන් සොයාගත් තොරතුරු අනුව එකල ද ලෝහ විද්‍යාවේ නිදහස් හා සීමිත සොයාගැනීමක් පැවතුණි. එය කෙසේ වෙතත් පුරාවිද්‍යාඥයෝ  කැල්කෝශිලා අවධියට එහා අවධි පිළිබදව පර්යේෂණවලට නොගියහ.

යුරෝපීයානු පුරා විද්‍යා සාහිත්‍ය සාමාන්‍යයෙන් කැල්කෝශිලා භාවිතය මඟඅරින (ඔවුන් තඹ යුගයට වඩා කැමැත්තක් දක්වයි) අතරතුර මැදපෙරදිග පුරාවිද්‍යාඥයින් එය ස්ථිර ව භාවිතා කළහ. මැද පෙරදිග සහ යුරෝපයේ  තඹ යුගය, ක්‍රිස්තු පූර්ව  පස්වන සහශ්‍රයේ අවසාන භාගයේ ආරම්භ වූ අතර, මුලික ලෝකඩ යුගය ආරම්භ වීමට සහශ්‍රයකට පෙර අවසන් විය. යුරෝපියානු තඹ යුගයේ සිට යුරෝපියානු ලෝකඩ යුගයට සංක්‍රමණය වීම ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සහශ්‍රයේ අග භාගයේ සිට 3 වන සහශ්‍රයේ අගභාගය අතර සහශ්‍රයක් තුල සිදුවිය.
පාර්පොලට අනුව ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරය, දකුණු ටර්ක්වෙනිස්තානය සහ උතුරු ඉරානය අතර ක්‍රිස්තු පූර්ව 4300, 3200 කාලය තුළ එනම් කැල්කෝශිලා වකවානුවේ කුඹල් කර්මාන්ත සමානකම් දක්නට තිබේ.

ඉතිහාසය
යුගය අනුව ඉතිහාසය
කකුටෙනි සංස්කෘතිය

කුකුටෙනි සංස්කෘතිය පැවතියේ සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවට අයත්  රටවලය.මෙය  ‘ට්‍රයිපිලියන්’ හෝ ‘ට්‍රයිපොලි’ සංස්කෘතිය ලෙසද හදුනා ගැනේ. පැරණි නවශිලා යුගය හෙවත් ක්‍රි.පූ. 5500 – 2750 කාලයේ දී මෙම සංස්කෘතිය දිප්තිමත්ව වැජඹින. එමෙන්ම 'වෙනිජර් - ඩෙනිපර්'හා වර්තමාන රෝමානු ටොප්ඩෝවේනියානු හා යුක්රේනියානු ආගම තුළද මේ සංස්කෘතිය දක්නට හැකිවිය.

පාරිභාෂික ශබ්ද මාලාව 

මෙම සංස්කෘතිය 'කුකුටෙනි' නමින් පසුව නම් කළද, මෙම සස්කෘතියට විවිධ පෙදෙස්වල විවිධ නමි භාවිත වී තිබිණි.මෙම සංස්කෘතිය පිළිබඳ පළමු වරට තොරතුරැ  අනාවරණය කරගැනෙන්නේ ක්‍රි.ව. 1884 දීය.1909 දී එහි කැණීම්  ආරම්භ කෙරිණි. එසේම රෝමයේ  ලාඅයි'  ප්‍රාන්තයේ , 'ට්‍රයිපිලියා'  ක්‍රිව් පාලනය, හා යුක්රේනයේ මේ හා සමාන කරුණු පිළිබඳ කැණිම් කටයුතු 1897  දී සිදුවිණි. පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මෙම සංස්කෘතිය සෝවියටයේ, රුසියාව හා යුක්රේනයේ පවතින 'ට්‍රයිපෝලි' හෝ 'ට්‍රයිපෝලියන් ' සංස්කෘතින් විය හැකි බවට හඳුනාගන්නේ මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි.

ප්‍රමාණය 

2003 දී 'කුකුටෙනි' සංස්කෘතිය පවතින ප්‍රදේශ ආසන්න වශයෙන් දෙදහසක් පමණ රැමේනියාව, යුක්රේනය සහ  මොල්ටෝහිදී හඳුනා ගන්නා ලදි. ජේ. පී. මැලෝරි සඳහන් කරන ආකාරයට මෙම යුගයේ දී පැවති දහස් ගණනක් කුඩා ගම් හා ඒවායෙ පැවති දහස් ගණනක්  නිවාස හා කානු පද්ධති ඊට සාක්ෂි දරයි.
මෙම ප්‍රදේශ 'ඩෙනිස්' ගංගාවේ ඉහළ කොටසේ මැදට වන්නට මධ්‍යගත පිහිටියා ය (වර්තමානයේ ටොල්ඩෝ සමූහාණ්ඩුව). මෙම සංස්කෘතික ප්‍රදේශය ඩෙනිපර් හි ඊසාන දෙසින් හැකිතාක් දුරට  පැතිර පැවතිණ.
ලක්මිඩ් රාජධානිය

ලක්මිඩ් (lakmids), බානු ලක්ම් (Banu Lakhm),මුන්තෙරිඩ්ස් (Muntherids) දකුණු ඉරාකයේ ජීවත් වුණු ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් 3 කි.අල් -හීරා (al-ltirah) එහි එක නගරයකි.කවියා එය මිහිමත පාරාදීසයක් ලෙස විස්තර කරයි. ඔහු එහි ලස්සන හා වටපිටාව මෙලෙස විස්තර කරයි."අවුරුද්දක් ජීවත් වනවාට වඩා අල්-හීරාවල දවසක් ගත කිරීම සැපතකි." යුප්‍රටීස් ගංගාවේ වම් ඉවුරේ පිහිටි කුෆා වලට කිලෝමීටර් 3 ක් දකුණින් අල් - හීරාවල නටබුන් ඉතිරිව පවතී.

ඉතිහාසය 

  
ලක්මිඩ් රාජධානිය සොයා ගනු ලැබුවේ ලක්ම් ගෝත්‍රිකයන් විසිනි.ඔවුන් සංක්‍රමණය වුයේ යේමනයේ සිටය.ගෝත්‍ර නායක බානු ලක්ම් දෙවන සියවසයේ දී ලක්මිඩය පාලනය කළේය.මෙම රාජ වංශයේ ආරම්භකයා වුයේ ඉමෘ-අල්-කුයිස්ගේ පුත් Amr ය.(මෙහි සඳහන් ඉමෘ-අල්-කුයිස් 6 වැනි ශතවර්ශයේ විසූ කවියා නොවේ.) ඔහු ක්‍රිස්තියානුවෙක් නිසා මෙය ක්‍රිස්තියානි රාජධානියක් බවට පත්විණි.ඉමෘ-අල්-කුයිස් ගේ සිහිනය වුයේ එක්සත් නිදහස් අරාබි දේශයක් පිළිබඳවයි. ඔහු ඒ සිහිනය සැබෑ කර ගනු වස් අවට අරාබි රාජ්‍යයන් ඔහුගේ රාජ්‍යට ඈඳා ගන්න ලදී.ඉන් පසු ඔහු යුද්ධ හමුදවන් ඇති කොට තම රාජධානිය යුධමය අතින් ශක්තිමත් කළේය.බහරේනි  (Bahareini) වෙරළ තීරයද ආරක්ෂා කරගනු වස් නාවික හමුද බළ ඇනියක්ද පිහිටුවන ලදී.මේ තත්ත්වයේ සිටිමින් ඔහු වෙරළ ආශ්‍රිත නගරවලට ප්‍රහාර එල්ල කරමින් ඊවා ප්‍රදේශය තම රාජධානියට ඈඳා ගත්තේය. ඔහු මෙලෙස සාසනිඩ් රජවරුන්ගේ උපන් බිම වූ ෆාර්ස් ප්‍රදේශයත්, ඉරානයේ පැරිසිය නගරයත් අත් පත් කර ගත්තේය.

පර්සියාවේ II වැනි ෂපූර් රජු මෙම අරාබි රාජධානිවලට එරෙහිව කැරැල්ලක් දියත් කළේය.60,000 ගෙන් පමණ යුත් ශක්තිමත් පර්සියානු හමුදාවක් තම රාජ්‍යය ආක්‍රමණයට සැරසෙන බව ඉමෘ-අල්-කුයිස් දැනගත් විට ඔහු රෝම අධිරාජ්‍යයේ සහාය පැතීය.රෝමයේ එවකට සිටි II වැනි කොන්ස්ටන්ටියුස් උදවු දීමට පොරොන්දු වුවද අවශ්‍යතම අවස්ථාවේ උදවු නොලැබීම නිසා අල්-හීරා නගරය හා ඒ අවට රාජ්‍යයවල පර්සියානුවෝ යුද්ධ ජය වාර්තා කළෝය.

සටහන් 

{|
මහා ජනපද

පැරණි බෞද්ධ පුස්ථකයක් වන 'අංගුත්තර නිකාය'ට අනුව මහා ජනපද යනු ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ එකිනෙකට යාව පිහිටා තිබූ කුඩා පරිමාණයේ ජනපද රාශියකි. එහි ජනපද 16 ක් පැවතුණි. බුදු දහම ඉන්දියාවේ පැතිර යාමට පෙර මෙම රාජධානිය ස්වර්ණමය හා බලවත්ම කාල පරිජේදයක පැවතියේය.

දළ විශ්ලේෂණය

පැරණි ඉන්දීය සමාජය ආරම්භ වූයේ අර්ධ සංක්‍රමණික ගෝත්‍රික ජන කොටස් වලිනි.ඔවුන්  jana "ජන" වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය. මෙම ගෝත්‍රික කොටස් තමන්ගෙ ජීවන රටාව තුළ ගවයන් , බැටළුවන් හා තණබිම් සඳහා එකිනෙකා අතර ගැටුම් අඬ දබර ඇති කරගනිමින් ජීවත් වූහ. පෞරාණික වෛදික පොත් පත් මෙයට සාක්ෂි දරයි.වෛදික යුගයේ මෙලෙස ජීවත් වූ මෙම ජන කොටස් පසු කාලීන මහා යුගයේදී සාමූහික වීම හේතුකොට ගෙන මහා ජනපද 16 ක් ඇති විය.

"ජනපද" යන්නෙහි අරුත යන්තම් අවකාශය යන්නයි. වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම මුල් යුගයේ මෙම ගෝත්‍රික කොටස් තමනට අවැසි ඉතා සුළු බිම් තීරුවක් පමණක් උරුම කර ගත්තේය. මෙය සිදුවූයේ බුද්ධ කාලයට පෙරදීය.ජනපදවල පුරවැසියෝ ජනපදනි ලෙස හැඳින්විනි.ජනපද වැසියෝ මෙම ජනපදවලට නම් යොදනු ලැබීය. මෙම එක් එක් ජනපදවල වැසියන්ගේ බල පරාක්‍රමය මත පසු කාලීනව මහා ජනපදවල සමහර ජනපද තමන්ගේ දේශ සීමා පුළුල් කොට ප්‍රබලත්වයට පත් වූහ.

        

සොළොස් මහා ජනපද