Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ස‍ඳෙහි භූ විද්යාරත්මක ලක්ෂණය

ස‍ඳෙහි භූ විද්යාkත්මක ලක්ෂණය

චන්ද්ර/ ජ්යාaභයට සමුද්දේශීතව චන්ද්රණයාගේ භූ විද්යාණත්මක ව්යුවහය 

 

චන්ද්ර/යාගේ භූ විද්යායත්මක ලක්ෂණ ලේසර් උන්නතාංශ මිතික ක්රයම සහ ත්රිුමාන ඡායාරූප විශ්ලේෂණ ක්රරම ඇසුරින් මිනුම්කරණය කොට‍ ඇත. මේ සම්බන්ධ වඩාත් නූතන උදාහරණය ක්ලෙමන්ටයින් (Clementine) මෙහෙයුම අතර තුර ලබාගත් දත්ත පෙන්වා දිය හැක. චන්ද්රෂයාගේ වඩාත් පහසුවෙන් දැකිය හැකි භූ විදයාත්මක ලක්ෂණය වනුයේ එහි ඈත අර්ධයේ වන දක්ෂිණත් ධ්රැතව ඇට්කින් (Aitken) ආවාටයයි. චන්ද්රධයා මතු පිට පිහිටි අවම උන්නතාංශය මෙම ආවාටයට අයත් වෙයි.  සඳ මත පිහිටි ඉහළම උන්නතාංශයන් මෙම පෙදෙසට මදක් ඊශාන දිශාවෙන් පිහිටයි. මේ හේතුවෙන් එම ප්රnදේශය දක්ෂිණත් ධ්රැයව ඇට්කින් ආවාටය නිර්මාණය වීමට හේතු වු ආනත ගැටුමෙන් නිකුත් වු පාශාණ එක් රුස් වීමෙන් සකස් වී ඇතැයි යෝජනා වී ඇත. අනෙකුත් විශාල ආවාටයන් වන maria Imbrium, Serenitatis, Crisium, Smythii සහ Orientale වැනි ආවාට ආශ්රිුතවද ප්රාiදේශීය පහත් උන්නතාංශ සහ ඒ වටා පිහිටි උස් ගැටි පිහිටයි. 

ස‍ටිඳෙහි හැඩය පිළිබද තවත් කැපීපෙනෙන ලක්ෂණයක් වන්නේ සඳෙහි ඈත භාගයේ උන්නතාංශයන් අනෙක් පෙදෙසට සාපේක්ෂව 1.9 km ප්රිමාණයකින් ඉහළ වීමයි. සදෙහි කබොල සමස්ථිතික සමතුළිතතාවයක පවතින බවත්, එහි සෑම ස්ථානයකම ඝනත්වය එකම වන බවත් උපකල්පනය කෙරෙයි නම් එවිට ඉහළ උන්නතාංශයන් ඝනකමින් වැඩි කබොල සමග සම්බන්ධ ‍වෙයි. ගුරුත්වාකර්ෂණ, භූ විද්යායත්මක සහ භූ කම්පන පිළිබද දත්ත භාවිතයෙන් කබොලෙහි මධ්යසන්ය් ගණකම කිලෝමීටර් 50 ± 15 ක් වන බව නිර්ණය කොට ඇත. එහිදි වඩාත් ඈතින් පිහිටි අර්ධයේ කබොල අනෙක් අර්ධයට සාපේක්ෂව කිලෝමීටර් 15 කින් පමණ ඝනකමින් වැඩි බව නිර්ණය කොට ඇත. 

http://en.wikipedia.org/wiki/Topography_of_the_Moon
සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණය

සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය ඒ වටා කක්ෂ ගතවී ඇති අභ්‍යවකාශයානා මගින් නිකුත් කරන රේඩියෝ සංඥා ඇසුරෙන් නිර්ණය කොට ඇත. මෙහිදී භාවිතා කරන මූලධර්මය ඩොප්ලර් ආචරණය මත පදනම්ව ඇත. මේ ඇසුරෙන් අභ්‍යවකාශ යානය සඳහා එක එල්ලේ පවතින ත්වරණය රේඩියෝ සංඥාවෙහි සංඛ්‍යාතයෙහි සිදුවන කුඩා විස්ථාපනයන් සහ පෘථිවිය මත පවතින මධ්‍යස්ථානය සහ අභ්‍යවකාශ යානය අතර පවතින දුර ප්‍රමාණය මත තීරණය කළ හැකිය. සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය අභ්‍යවකාශ යානාවේ කක්ෂයට බලපෑම් කරන බැවින් මෙම දත්තයන් සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ විෂමතා සඳහා යටියනය කිරීමට භාවිත කළ හැකිය. කෙසේ නමුත් සඳෙහි සම මුහුර්තික භ්‍රමණය හේතුවෙන් සඳ වටා අභ්‍යවකාශ යානයක ගමන් මග සම්පූර්ණයෙන්ම පරීක්ෂා කිරීම කළ නොහැකියි. එහෙයින් සඳෙහි ඈතින් පිහිටි ප්‍රදේශයේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය එතරම් හොඳින් අධ්‍යයනය කොට නැත.

සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රබල ලක්ෂණයක් වන්නේ Masconවල පැවැත්මයි. මේවා සඳ මත පිහිටන දැවැන්ත ආවාට හා බැඳුණු විශාල ධන ගුරුත්වාකර්ෂණ විෂමතා වේ. මෙම විෂමතාවයන් සඳ වටා කක්ෂ ගතවන අභ්‍යවකාශ යානාවක කක්ෂයට දැඩි ලෙස බලපෑම් කරන හෙයින් මිනිසුන් සහිත සහ මිනිසුන් රහිත මෙහෙයුම් සැලසුම් කිරීමේදී සඳ සම්බන්ධව නිවැරදි ගුරුත්වාකර්ෂණ ආකෘතියක් අත්‍යාවශ්‍ය වේ. ඇපලෝ වැඩසටහනට ප්‍රථමයෙන් සිදුකළ යාත්‍රා කිරීම සම්බන්ධ පර්යේෂණ තුළ දී මෙහෙයුමට අදාළ වන ප්‍රමාණය ඉක්ම වූ පිහිටුම් දෝෂයන්ට මහුණ දීමට සිදු වූ හෙයින් මුල් වරට මෙම විෂමතාවල පැවැත්ම Lunar Orbiter යානයෙහි ගමන් මග විශ්ලේෂණයෙන් හෙළිකර ගන්නා ලදී.

සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය හා බැඳුණු Masconවල පැවැත්මට එක් හේතුවක් ලෙස එහි ආවාටයන් පිරෙන පරිදි ගලා ගොස් ඇති mare බැසෝල්ටික ලාවා ගැලුම් සැලකිය හැකිය. කෙසේ නමුත් ගුරුත්වාකර්ෂණ විචලනයන් සම්පූර්ණයෙන් පැහැදිලි කිරීම සඳහා ලාවා ගැලුම් පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒ සඳහා කබොල සහ ප්‍රාවරය අතර අතුරු මුහුණතෙහි ඉහළ නැගීමද සළකා බැලිය යුතුය. Lunar Prospector ගුරුත්වාකර්ෂණ ආකෘති මත පදනම්ව mare බැසෝල්ටික ගිනි කඳු ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාක්ෂි නොදරන තවත් Mascon පවතින බවට අදහස් ප්‍රකාශ වී ඇත. Oceanus Procellarum ප්‍රදේශයේ පිහිටන දැවැන්ත mare බැසෝල්ටික ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් සහිත ප්‍රදේශය ධන ගුරුත්වාකර්ෂණ විෂමතාවයක් නොපෙන්වයි.

ආශ්‍රිත 

අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
චන්ද්‍රයා
චන්ද්‍රයාගේ චුම්භක ක්‍ෂේත්‍රය

චන්ද්‍රයාගේ බාහිර චුම්බක ක්ෂේත්‍රය , පෘථිවියෙහි එම චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හා සැසඳූ කල අතිශයින් දුර්වලය. අනෙකුත් ප්‍රධාන වෙනස් කම් වන්නේ, චන්ද්‍රයා සතුව දැනට ද්වී ධ්‍රැවීය චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් (එහි ගර්භයෙහි භූ-ඩයිනමෝ ආචරණයක් නිසා ජනිත වන්නාවූ) නොමැති වීම සහ සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ කබොළීය සම්භවයක් සහිත විචල්‍ය චුම්බනයක් පැවතීමයි. එක් උපකල්පිතයක් දක්වන්නේ, චන්ද්‍ර ඉතිහාසයේ ආදි අවදියෙහිදී,එනම් භූ-ඩයිනමෝ ක්‍රියාවලිය සක්‍රීයව පැවැති කල, මෙම කබොළීය චුම්බකනයන් අත්කරගත් බවකි. කෙසේවෙතත්, චන්ද්‍ර ගර්භය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවීම, මෙම වාදයට එල්ල වන බලවත්ම බාධකය වෙයි. විකල්ප වශයෙන්, චන්ද්‍රයා වැනි වාතය විරහිත වස්තුවකදී ඇතිවන්නාවූ, විසල් ගැටුම් සිද්ධීන් තුළදී, අනිත්‍ය චුම්බක ක්ෂේත්‍රයන් ජනනය වීම සිදුවිය හැකිය. මෙයට රුකුල් වශයෙන් දැක්වෙන්නේ, යෝධ ගැටුම් ද්‍රෝණිවල ප්‍රතිවිරුද්ධ දේශයන් අසබඩ විශාලතම කබොළීය චුම්බනයන් පිහිටන බවක් පෙනීමයි. යෝජනා කොට ඇති පරිදි ගැටුම්-ජනිත ප්ලාස්මා වලාවක්, පරිමණ්ඩිත චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් පැවතියදී, චන්ද්‍රයා වටා නිදහසේ පැතිරීම හේතුවෙන් මෙවන් සංසිද්ධියක් ඇතිවිය හැකිය.

දළ වශයෙන් පෘථිවියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අන්තය හරහා ගමන් කිරීමට චන්ද්‍රයාට දින 6 ක් පමණ ගතවේ. ප්ලස්මා තලය සමඟ වූ අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වය චන්ද්‍රයා මතුපිට සෘණ ලෙස ආරෝපණය වීමට හේතු පාදක වී ඇත. චන්ද්‍රයාගේ දිවා පැත්තේ දී මෙම ආචරණය සූර්යාලෝකය මඟින් යම්තාක් දුරකට මන්දගාමී කරනු ලබයි. පාරජම්බුල ප්‍රෝටෝන මතුපිටෙහි වූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට පහර දෙමින් ආරෝපණ ගොඩ නැගීම සාපේක්ෂව අඩු මට්ටමක පවත්වා ගනී. නමුත් චන්ද්‍රයාගේ රාත්‍රී පැත්තෙහි වූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට එලෙස බාධාවක් නොමැති අතර මතුපිට වූ වෝල්ටීයතාවය වෝල්ට් සිය ගණනකට හෝ දහස් ගණනකට ඉහළ නැඟිය හැක. ස්ථිති විද්‍යුතයට විකර්ශනය වීම නිසා චන්ද්‍රයා මතුපිටින් ඉහළට එසවී පාවෙන චන්ද්‍ර දූවිලි අංශු පිළිබඳව ගොඩ නැගෙන සාක්ෂි ද දක්නට ඇත. මෙම වළාකුල තාවකාලික රාත්‍රී කාලීන දූවිලි වායු ගෝලයක් නිර්මාණය කරයි. ස්ථානවල ආරෝපනයේ වෙනස් වීම් නිසා පාවෙන දූවිලි සාමාන්‍යයෙන් අධිකව සෘණ ආරෝපිත වේ.රාත්‍රී පැත්තේ සිට දුබලව සෘණ ආරෝපන දහවල් පැත්ත දක්වා ගමන් කරයි. මෙම දූවිලි කුණාටු ආචරණය සඳෙහි කෙළවරවල්වලදී ප්‍රබලම වේ. මෙම බොහෝමයක් කරුණු තවමත් කාල්පනික වන නමුත් ලූනාර් ප්රෝස්පෙක්ටර් අභ්‍යවකාශ යානය පෘථිවි චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අවසාන කොටස හරහා යනවිට එහි රාත්‍රී පැත්තේ වූ ආරෝපණය -200V සිට -1000V දක්වා වෙනස් වන බව අනාවරණය කර ගෙන ඇත. ප්ලස්මා තලය අතිශය ගතික ව්‍යුහයක් වන අතර එය නියත චලිත තත්ත්වයක පවතී. එමනිසා චන්ද්‍රයා චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අවසාන කොටස හරහා කක්ෂගත වන විට ප්ලාස්මා තලය බොහෝ වරක් මිනිත්තු ගණන් සිට පැය ගණන් හෝ ඇතැම්විට දවස් ගණන් පවතින ගැටුම් සමඟ එය හරහා ගමන් කරයි.

මෙයද බලන්න
 චන්ද්‍රයාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය
 චන්ද්‍රයාගේ භූ-ලක්ෂණ

ආශ්‍රිත

චන්ද්‍ර විද්‍යාව
භූ-චුම්බකත්වය
සඳ
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
චන්ද්‍රයා
කක්ෂය හා පෘථිවියට ඇති සම්බන්ධතාව

කක්ෂය හා පෘථිවියට ඇති සම්බන්ධතාව

 

ඇපලෝ 8 මෙහෙයුම ක්රි ස්මස් ඊව් 1968 අතරතුර දී ස‍ඳෙහි සිට නිරීක්ෂණය කරන ලද පෘථිවිය

චන්ද්රහයා ස්ථාවර තාරකාවලට සාපේක්ෂව (තාරකා පිළිබඳ වූ ආවර්තය) සෑම දින 27.3කට වරක්ම පෘථිවිය වටා කක්ෂයක් සම්පූර්ණ කරයි. කෙසේ නමුත් එම කාලය තුළ දීම පෘථිවිය සූර්යා වටා එහි කක්ෂය වටා චලනය වන නිසා සඳට එහි එකම කලාව පෘථිවියට පෙන්වීමට කුඩා කාලයක් වැඩිපුර යයි. එනම් එය දින 29.5ක් පමණ වේ. (චන්ද්ර  මාස ආවර්තය) අනෙකුත් ග්රාහ ලෝකවල බොහොමයක් උප ග්ර්හයින් මෙන් නොව චන්ද්රමයා සමකය ක්රාරන්තිවලය ආසන්නයේ කක්ෂගත වී ඇති අතර එය පෘථිවියෙහි සමක තලයේ නොවේ. චන්ද්රමයා එහි ග්ර්හලෝකය හා සසඳන විට සෞර ග්රිහ මණ්ඩලයේ විශාලතම චන්ද්රරයාය. (කුරු ග්රතහලොවක් වන ප්ලූටෝට සාපේක්ෂව චාරෝන් වඩා විශාල වේ) පෘථිවියේ චන්ද්රචයා පසුව යමින් අනෙකුත් ග්රූහලෝක වටා කක්ෂගත වී ඇති ස්වාභාවික උප ග්රවහයින් චන්ද්රයයන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. 

පෘථි‍වියෙහි දක්නට ඇති බොහොමයක් වඩදිය බාදිය ආචරණ ඇති වන්නේ චන්ද්ර්යාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ඇඳීම හේතුවෙනි. එයට සූර්යා ගෙන් ලැබෙන්නේ අඩු දායකත්වයකි. මෙම වඩදිය බාදිය ආචරණ පෘථිවි චන්ද්ර් දුර ශත වර්ෂයකට 3.8m පමණ හෝ වසරකට 3.8cm හෝ වැඩි කිරීමට හේතු වේ. කෝණික ගම්යටතා සංස්ථිතියේ ප්රඩතිඵලයක් ලෙස සඳෙහි අර්ධ ප්රිධාන අක්ෂය වැඩි වීමත් සමඟ පෘථිවි භ්රනමණය ක්රයමානුකූලව මන්දගාමී වේ. එනම් එය ශත වර්ෂයකට දිනකට තත්පර 0.002ක් පමණ අඩු වේ. 

සමහරක් විට පෘථිවි චන්ද්ර0 පද්ධතියේ ග්ර්හලෝක චන්ද්රව පද්ධතියක් ලෙස නොව ද්විත්ව ග්රරහලොවක් ලෙස සලකනු ලැබේ. මෙය මෙසේ වන්නේ ආදායක ග්රරහලොවට සාපේක්ෂව ‍ස‍ඳෙහි අතිශය විශාල වූ ප්රදමාණය නිසාය. සඳ පෘථිවි විෂ්කම්භයෙන් ¼ ක් වන අතර පෘථිවි ස්කන්ධයෙන් 1/81 වේ. කෙසේ නමුත් මෙම අදහස සමහරෙක් විසින් විවේචනයට ලක් කරයි. එසේ කරන්නේ පද්ධතිය සඳහා වූ ස්කන්ධ කේන්ද්ර ය පෘථිවි මතුපිටට 1700km පමණ යටින් හෝ පෘථිවි අ‍රයෙන් ¼ක් පමණ යටින් පිහිටා තිබීම නිසාය. චන්ද්රණ මතුපිට පෘථිවි මතුපිටෙන් 1/10කට වඩා කුඩා වන අතර පෘථිවියේ ගොඩ බිම් ප්රතදේශයෙන් ¼ක් පමණ වේ. (හෝ රුසියාව, කැනඩාව හා ඇමරිකාව එකට සම්බන්ධ කළ විට ඇති වන විශාලත්වය තරම්) 

1997 දී 3753 Cruithne උල්කාෂ්මයට අසාමන්යත පෘථිවියට සම්බන්ධ වූ Horseshoe කක්ෂයක් පවතින බව සොයා ගන්නා ලදී.  කෙසේ නමුත් තාරකා විද්යාටඥයින් එය පෘථිවියෙහි දෙවන චන්ද්රබයා ලෙස නොසලකන අතර එහි කක්ෂය දීර්ඝ කාලීනව ස්ථායී නොවේ. එතැන් සිට පෘථිවිය අසල වූ Cruithne ගේ කක්ෂයට සමාන කක්ෂ ඇති උල්කාෂ්ම 3ක් වූ (54509) 2000 PH5, (85770) 1998 UP1 හා 2002 AA29 සොයා ගන්නා ලදී. 

 

සාපේක්ෂ ප්ර මාණ හා පෘථිවි චන්ද්ර  පද්ධතියේ වෙන්වීම පරිමාණයකට අනුව ඉහත දක්වා ඇත. ආලෝකය පෘථිවිය හා චන්ද්රණයා අතර ගමන් කරන බව දක්වා ඇති අතර ඒවා අතර සත්යන දුර නිර්ණය කිරීම සඳහා සත්යර වශයෙන් ද යොදා ගන්නේ ද ආලෝකයයි. මධ්ය් කක්ෂ දුරේ දී එම කාලය තත්පර 1.255ක් වේ. ආලෝක කදම්භය සූර්යයාට ‍සාපේක්ෂව පෘථිවි චන්ද්රක පද්ධතියේ පරිමාණය ගැන වැටහීමක් ලබා ගැනීමට උදව් වේ. සූර්යා පවතින්නේ අ‍ලෝක මිනිත්තු 8.28ක් දුරිනි. 

http://en.wikipedia.org/wiki/Moon#Orbit_and_relationship_to_Earth
ලුනා 2

ලුනා 2 ( E1A ශ්‍රේණිය) සෝවියට් එකමුතුවේ ලුනා වැඩසටහන යටතේ සඳ දෙසට දියත් කළ දෙවන ගගන යාත්‍රාව විය. එය චන්ද්‍රයාගේ මතුපිටට ළඟා වීමට සමත් වූ ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ යාත්‍රාව වන අතර එය මාරේ සෙරර්නිටටිස් වලට බටහිරින් ඇරිස්ටයිඩ්, ආකිමිඩිස් හා ඔටොලිකස් ආවාට අසලින් සඳමත පතිත විය. ලුනා දෙක සැලසුමෙන් ලුනා 1 ට සමවන අතර මෙය එළියට විහිදුණු ඇන්ටනාවක් හා උපකරණ අවයව සහිත ගෝලීය අභ්‍යවකාශ යානයකි. මෙම උපකරණ  අතර ද උදිලුම් ගණකය, ජෛව ගණකය, චුම්භක මානය, චෙරන් කෝ අනාවාරක හා ඉතා කුඩා උල්කාෂ්ම අනාවරක ඇතුළත්ය. ඒ සියල්ල ලුනා 1 ට සමාන වේ.එහෙත් ලුනා දෙකෙහි ප්‍රචාලක පද්ධතියක් නොතිබිණි.

සටහන්
රන් ඍජුකෝණාස්‍රය

රන් අනුපාතයට අනුව දිග හා පළල ඇති ඍජුකෝණාස්‍රයකට රන් ඍජුකෝණාස්‍රය යැයි කියනු ලැබේ.  යනුවෙන් ද හඳුන්වන රන් අනුපාතය  ලෙස වේ. ආසන්න වශයෙන් එය 1:1.61803 ක් පමණ වේ. මෙහි ඇති විශේෂයක් වන්නේ මෙයින් සමචතුරස්‍රයක් ඉවත් කළ විට ද රන් ඍජුකෝණාස්‍රයක්ම ලැබීමයි. එනම් පෙර අනුපාතයම රැකෙන පරිදි අනන්ත සමචතුරස්‍ර ගණනක් ඉවත් කළ හැකි වීම යි. තව ද එම ඉවත් කරන සමචතුරස්‍රවල කොණ් වලින් අනන්ත වු රන් සංගසූරියක්(සර්පිලයක්) සැකසේ. එය විශේෂ ලඝුගණක සංගසූරියකි.

රන් අනුපාතයේ ඇති යම් විසිතුරු බවක් නිසා පෙර කලාකරුවන් විසින් තම නිර්මාණ වලට රන් ඍජුකෝණාස්‍රය නොදැනුවත්වම මෙන් යොදා ගෙන තිබුණි. ගණිතය පතල කරන තාරකා භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වන මාරියෝ ලිවියෝට අනුව Luca Pacioli විසින් ක්‍රි.ව. 1509 දී Divina Proportione නම් පොත ලිවීමෙන් අනතුරුව කලාකරුවන් හට තම ගණිතයට බර නොවූ නිබන්ධන වලට න්‍යායිකව රන් අනුපාතය යොදා ගත හැකි විය. සැබවින්ම ඊට පෙර ද රන් ඍජුකෝණාස්‍රය කෘති වලට යොදා ගෙන ඇත.

නිර්මාණය 

කවකටුවක් හා කෝදුවක් භාවිතයෙන් රන් ඍජුකෝණාස්‍රයක් ඇඳිය හැක.

 සමචතුරස්‍රයක් අඳින්න.
 එහි එක් පාදයක මැද සිට අනෙක් පැත්තේ කොණකට රේඛාවක් අඳින්න.
 එම රේඛාව අරය ලෙස ගෙන තෝරාගත් පාදයේ මැද කේන්ද්‍රය ලෙස ගෙන වෘත්තයක් අඳින්න.
 දැන් රන් ඍජුකෝණාස්‍රය සම්පූර්ණ කරන්න.

ගණිතය
CIA අභ්‍යන්තර විමර්ෂණ

CIA ප්‍රධානි විසින් 9/11 ප්‍රහාරය එල්ල වීමට ප්‍රථම CIA හි ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබදව අභ්‍යන්තර විමර්ෂණයක් සිදු කරනු ලැබ ඇත. එයින් ඉතා දැඩිව CIA ජ්‍යෙෂ්ට නිළධාරින්ගේ අකාර්්‍යක්ෂමතාවය විවේචනයට ලක් කරයි. ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරය ව්‍යවර්ත කිරිම සදහා කළ හැකි සෑම දෙයක්ම කර නොමැති බවත් ඒ අතර 9/11 ගුවන් මංකොල්ලකරැවන් 2ක වන නවාෆ් අල්- හරිම් සහ කලිඩ් අල් ම්දර් ඇමරිකාවට පැමිණෙන විට අත්තඩංගුවට නොගැනීම සහ ඔවුන් පිළිබද තොරතුරැ  FBI  සමග සන්නිවේදනය නොකර ගැනීම ප්‍රධාන වේ. 

2007 මැයි මාසයේ දී ඩිමොක්‍රටික සහ රිපබ්ලිකන් පක්ෂ සෙනට් මන්ත්‍රීවරැන් දෙපිරිසම විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද ව්‍යවස්තාවට අනුකූලව CIA පරික්ෂන වාර්තාව විවෘකව ඉදිරිපත් කරන ලදී. මේ ප්‍රයත්නය සදහා දායක වු සෙනට් සභික රොන් වයිඩන් ප්‍රකාශ කර  සිටින්නේ " 9/11 ප්‍රහාරයට පෙර ඉතා වැදගත්  මාස කිහිපය තුළ මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) කරමින් සිටියේ කුමක්ද යන්න පිළීබදව දැන සිටිය යුතු වේ. ........... සාමාන්‍යය ජනතාව මෙය දැන ගන්නා  තෙක් මා මෙය නිතර අවධාරණයට ලක් කරමි. මෙම වාර්තාව තුළින් 9/11 ප්‍රහාරය පෙර හා පසු එක් එක් නිළධාරියාගේ වගනීම් පිළිබද අධ්‍යයනය කරයි. මෙම වාර්ථාව 2005 දී අවස්න නළත් අද වන තෙක්ම එය ප්‍රසිදධියට පත්කර නැත. 

දිර්ඝකාලීන බලපෑම් 
ඇ.එ.ජ.  හා ලෝක වෙළධපලට මෙම ප්‍රහාරයෙන් දැඩි ආර්ථීක බලපෑමක් ඇති විය. නිව්යෝර්ක් කොටස් වෙළදපළ ( NYSE ), ඇමරිකානු කොටස් වෙළධපළ සහ  NASDAQ  සැප්තැම්බර් 11 වන  දින වසා තැබුණු අතර සැප්තැස්බර් 17 වන තෙක් වසා තබන ලදී. කොටස් වෙළදපොළ නැවත විවෘතකරන විට ,ඩෝව් ජෝන්ස් කාර්මික සාමාන්‍යය   (DJIA) කොටස් වෙළද පල 1,369.7 කොටස් ප්‍රමාණයකින් (14.3%) පහළ බැස්සේය. එය සතියක් ඇතුලත පහත වැටුනු විශාලම කොටස් ප්‍රමාණයයි. එම සතිය තුළ කොටස් වෙළදපොළට සිදුවු අලාභය ඇ.ඩොලර් බිලියන් 1.4කි. නිව්යෝර්ක් නගරයේ මසක් තුළ අහිමි වු රැකියා ප්‍රමාණය 430,000කි. ඩොලර් බිලියන 2.8ක් 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසුව මාස තුනක් ඇතුලත අහිමි වු වැටුප් ප්‍රමාණයෙ වටිනාකමයි. ආර්ථික බලපෑම වැඩිපුරම දැනී තිබුනේ නිව්යෝර්ක් නගරයේ අපනයන ආර්ථික අංශය කෙරෙහිය. නිව්යෝර්ක් නගරයේ දළ දේශිය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් බිලියන 27.3කින් 2001 පසුගිය මාස තුන සහ 2002 මාස සියල්ල ගුළ කඩා වැටීමකට ලක් විය. 

 http://en.wikipedia.org/wiki/9/11#Internal_review_of_the_CIA
NeedToAddCategory
ලන්දේසීන් විසින් පෘතුගීසි බලකොටු යටත් කර ගැනීම

ලන්දේසීන් විසින් පෘතුගීසි බලකොටු යටත් කර ගැනීම

ලංකා හමුදාව සහ ලන්දේසි නාවික හමුදාවල උදව්වෙන් මඩකලපුව , ත්‍රිකුණාමලය , මිගමුව  සහ ගාල්ල  බලකොටු නිදහස් කර ගන්නා ලදී. මෙම බලකොටු , ඒ වන විට කෝට්ටේ රාජධානියෙන් පිටත මායිමේ කෝ‍ට්ටේ රාජධානිය බල නොපැවැත්වු ප්‍රදේශවල තිබුනේය. ගාල්ල හැරුණු විට අනෙකුත් බලකොටු අවට පදිංචිව සිටියෝ දෙමළ ජනතාව වුහ. ඉන්දියාවේ බටහිර වෙරළෙන් සහ කොරමැන්ඩල් වලින් ගෙනවුත් පෘතුගීසීන් විසින් පුහුණු කළ කුලී හේවායින් සමග පෘතුගීසීන්ට එය ආරක්ෂා කරගත නොහැකි විය.

මෙපරිදි බලකොටු ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දියා සමාගමට අයිති දේපළ බවට පත්විය. රාජසිංහ රජුට මේවා විනාශ කිරීමට අවශ්‍ය වුවද ලන්දේසින් එසේ නොකළහ. එයට හේතුව ලන්දේසීන් පාතුගීසින් සමග කළ සටන්වලදී ඒ සදහා පොරොන්දු වු පරිදි රජු විසින් ලන්දේසීන්ට වන්දි මුදල් නොගෙවීමයි. ලන්දේසි - සිංහල ගිවිසුමේ කොන්දේසී  වුයේ පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව කළ යුද්ධ වල වියදම උඩරට සිංහල රජු විසින් ලන්දේසීන්ට ගෙවිය යුතු බව හා ලන්දේසී හමුදා නඩත්තු කළ යුතු බවයි.

එම ගිවිසුමේ පිටපත් දෙකක් වු අතර ලන්දේසින්ගේ පිටපතෙහි වරායන් ක්‍රියාත්මක කිරීම ලන්දේසීන් සතු විය යුතු බවට භේදයක් තිබුනේය. රජු මෙම ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කිරීමට බැදුනේ නැත. මන්ද රජුගේ පිටපත අර්ථ කථනය කර තිබුණේ වරායයන් රජුට අයිති විය යුතු ලෙසිනි. රජු ඔහුගේ යුතුකම ඉටු කරමින් සිටියේය.  ලන්දේසීහු සියලුම වරායයන්ද , බලකොටුද ඉතිරි ඉඩම්ද අයිති කර ගෙන පෘතුගීසින් යැවීමෙන් පසු රජුගේ නියෝජිතයින් ලෙස ඔවුන් බලය අල්ලා ගත් ප්‍රදේශවල පාලන කටයුතු ආරම්භ කළහ. දෙමළ ජනතාව අලුත් පාලකයා එකහෙළා පිළිගත්හ. ගාල්ල සහ මීගමුව පමණක් පෘතුගීසීන්ගේ පහර දීමේ අවදානමට ලක්වෙමින් අනතුරු දායක තත්වයක තිබුණේය.

රාජසිංහ රජුට ඕනෑ වුයේ පෘතුගීසීන් හා ලන්දේසින් එකිනෙකා  පස මිතුරු කර දෙපාර්ශවයම  තුරන් කිරීමටයි. ලන්දේසී නිලධාරීන් රජුට විරුද්ධ  වු ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඔහුව රජු ඔහු මරණයට පත් කළේය. සමහර අවස්ථාවක කපිතාන් ගේ සුලු වරදක් නිසා මුලු ලන්දේසි නැවේම සිටි ලන්දේසීන් සමුලඝාතනය කෙරින. රජුගේ මෙම කෲර සහ අති සුක්ෂම ක්‍රියාවල ප්‍රතිඵලය වුයේ ලන්දේසීන් ඔවුන් අල්ලා ගත් බලකොටු සහ විශාල වපසරියකින් යුත් ඉඩම් ප්‍රමාණය ලන්දේසීන් සතුවම තබා ගැනීමයි.

රාජසිංහ සහ ඔහුගේ නිලධාරීන් ඔවුන් විසින් කළ යුතු උදව් නොකළහ. මේනිසා බොහෝ සටන් සදහා ලන්දේසීන් වියදම් දැරූ අතර ඔවුන්ට විශාල ලෙස අලාභ සිදුවිය.  එහෙත් ‍ගාල්ල වැනි බලකොටු කොල්ල කෑ අවස්ථාවල රජුගේ හමුදාවද එතැනට පැමිණි අතර ලන්දේසීහු යුධ වියදම් වලින් භාගයක් රජුට ගෙවුහ.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Dutch_Ceylon#Dutch_Capture_Portuguese_Forts
කාලිංග මාඝ රජ

කාලිංග මාඝ (, ) සහ ක්‍රෑර මාඝ ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, මාඝ (රාජ්‍යත්වය 1215–1255), යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යතන යුගයේ රජෙකු වන අතර ඔහු සිහියට නැගෙන්නේ ප්‍රාථමික වශයෙන් ඔහුගේ ක්‍රෑර හා පීඩාකාරී පාලනය නිසාවෙනි. 1215දී නැගෙනහිර ඉන්දියාවේ කාලිංග ප්‍රදේශයේ සිට මාඝ මෙහි පැමිණ මෙම රට ආක්‍රමණය කර වන අතර  පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය සිහසුනෙන් පහකර ලීය. ඔහුගේ රාජ්‍යත්වය තුලදී, දේශීය සිංහලයන් ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශයන්ටද, රට අභ්‍යන්තරයෙහි මධ්‍ය කඳුකරයටද  අතිමහත් වශයෙන් සංක්‍රමණය වූයේ ඔහුගේ පීඩාකාරී පාලනයෙන් මිදීමටය.  රජරට නමින් හැදුන්වුනු පුරාණ උතුරු ප්‍රදේශයේ බලය ලබා ගත් අවසාන රජු වුයේ මාඝයි. ඔහු උතුරේ සිංහල බලය විනාශ කිරීමට ගත් පෘථුල උත්සාහය කොතරම් ප්‍රබල වීද යත් රජරටින් බලයට පත් වු සෑම සිංහල රාජ්‍යවංශක්ම පැවතුනේ ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ දකුණු දිශාවේය.

කාලිංග මාඝගේ ආක්‍රමණයෙන් රජරට මුදවා ගැනීම  
වෙනසකට උත්ප්‍රේරකයක් වූ නමුදු මාඝ යනු ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයෙහි විවාදයට බඳුන් වූ සුවිශේෂී පාලකයෙකි. ඒ වන විට දිවයිනේ පාලන බලයේ හදවත බඳුව තිබූ රජරට රාජධානියට මාඝගේ ආක්‍රමණය විශාල විනාශයක් කළේය. පුරාණ රජදරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මහා නගර වනයට බිලි විය. ඒවා පසුව සොයා ගන්නා ලද්දේ 19 වෙනි ශත වර්ෂයේදීය. දේශීය පාලන බලය ඉන් පසු දකුණට සහ ලංකාවේ මධ්‍යම පළාත්වලට මාරු වූයේ කැලිඩොස්කෝපයක දර්ශන මාරුවන පරිද්දෙනි. උතුරු ප්‍රදේශය අන්තිමට යාපනය රාජධානිය ලෙස විකාශනය වුවද 1619 දී පෘතුග්‍රීසීන් විසින් එය යටත් කරගන්නා ලදී.
         
පුරාණයේ සිට ශ්‍රී ලංකාව බෙදී තිබුණේ රජරට, දක්ඛිණ දේශය සහ රුහුණ වශයෙනි. පළමුවෙන් ඒවා වෙනස් වූයේ රජරට - පතිතදේශ වශයෙන්ද දක්ඛිණ දේශය - මායා රටද වශයෙනි. එහෙත් පසුව එක විටම වාගේ මෙම භාවිතාවන් නතර වී ඒ නම් යල් පිනූ ඒවා බවට පත් විය. ඉන් පසු එම ප්‍රදේශවල බිහි වූ රාජධානි භූගෝලීය වශයෙන් කුඩා වූ අතර යාපහුව - ගම්පොල වැනි ආරක්ෂිත බලකොටු නගර කේන්ද්‍ර කොට ගත්තේය. ඒවා "සීතාවක" රාජ්‍යය මෙන්ම කෙටි කාලයකට පමණක් සීමා විය.

මාඝගේ ආක්‍රමණයේ අමිහිරි මතක සටහන් නිසා සිංහලයින් සහ දකුණු ඉන්දීය චෝල, කේරළ සහ පාන්ඩ්‍යයන් අතර කලින් තිබූ කිට්ටු සම්බන්ධතාවයන් පලුදු විය. පෘථුල ලෙස ඉන්දියාවේ සහ ලංකාවේ ශාඛාවන් අතර ඇති වූ විවාහ සම්බන්ධතා සමග රජරට උසස් පවුල් නොවරදවාම රාජකීය සම්බන්ධයක් සහිත වූ නිසා මධ්‍ය කාලීන රාජ්‍ය පවුල් වර්තමානයේ භාවිතා වන අර්ථයෙන්ම විශිෂ්ට සිංහලයෝ වූහ. කෙසේ වෙතත් ශ්‍රී ලංකා දේශපාලනයේ දකුණු ඉන්දීය බලපෑම නැති වී ගිය බවක් එයින් අදහස් නොකෙරේ. නුවර නායක්කර් රජ පරපුර ඊට සාක්ෂි වේ. කෙසේ වෙතත් මෞර්ය සහ ලම්බකර්ණ වැනි ඉන්දු ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨ වංශවල යුගය එයින් අවසාන විය.

මාඝගේ ආක්‍රමණයට පෙර සිටම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය පාලන බලය ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් තිබුණි. එකී ආක්‍රමණයෙන් පසුවද ශත වර්ෂ 3 ක පමණ කාලයක් රට අරාජිකව මෙන් පැවැතුණේය. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම ඓතිහාසික යුගය අවසන් වන්නේ සතුරෙකුගේ පැමණීමත් සමගය. එම සතුරා පසුව දකුණු ඉන්දියාවේ මහා අධිරාජ්‍යය ද ලංකාවේ තිබුණු රාජ්‍යයන් ද තම අණසකට යටත් කර ගත්තේය. ඒ සතුරා අන් කවරෙකුවත් නොව යුරෝපීය අධිරාජ්‍යවාදීන්ය.

ආශ්‍රිත

ආශ්‍රිත ලිපි
 සිංහලේ රාජාවලිය

චරිත කතා
ඉතිහාසය
අනුරාධපුර පුරාණ ස්ථාන ලයිස්තුව



අනුරාධ පුරයේ පූජණීය සිද්ධස්ථාන අට / අටමස්ථාන

අභයගිරි දාගැබ
රුවන්වැලි සෑය
ථුපාරාමය
ලොවාමහාපාය
අභයගිරි දාගැබ
ජේතවනා රාමය
මිරිස වැටිය චෛත්‍ය
ලංකා‍රාමය

වෙනත් ගොඩනැගීම්

ඉසරුමුණිය
මඟුල් උයන
වෙස්ස‍ගිරි
රත්න ප්‍රාසාදය
රජිණගේ මාළිගය
දක්ෂිණ ස්ථූපය
සේල චෛත්‍ය
නාගවිහාරය
කිරිබත් වෙහෙර
කුට්ටම් පොකුණ
සමාධි පිළිමය
තොලුවිල පිලිමය
කුට්ටම් පොකුණ

වෙනත් නටඹුන්

අනුරාධපුර‍ය පූජනීය නගරයෙහි සහ ඒ අවට ඉතා විශාල ප්‍රමාණයක නටඹුන් දක්නට ඇත. මේවා ඉතා නිවැරදිව හදුනාගෙන නොමැති අතර ඉන් බොහෝමයක් ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණිකයන් අතින් හෝ පූජණීය වස්තු විනාශ කරන්නන් අතින් හානි විම් වලට ලක්ව ඇත. සංචාරකයින් හෝ වන්දනා කරුවන් විසින් මෙම නටඹුන් කෙරෙහි වඩා වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත.
අනුරාධපුරය
නිහාරිකා

නිහාරිකා යනු    වායු සහ දූවිලි වලින් පිරුණු වලාකුළක් අභ්‍යවකාශයේ ඇති විට එය හඳුන්වනු ලබන්නේ "නිහාරිකාවක්" ( Nebula  ) යනුවෙනි.
ලතින් භාෂාවෙන් නිහාරිකාවක් යනු "[මීදුම]" වේ. තැටි ආකාර මෙවැනි නිහාරිකාවක් සංකෝචනය වෙමින් [සූර්යයා] වටා තිබී ඇත. එය සූර්යය නිහාරිකාවක් ලෙසින් නම් කරනු ලබන අතර එහි සංකීර්ණ මිශ්‍රණ ලෙස මැග්නීසියම්,කැල්සියම් සහ යකඩ වැඩිපුර අඩංගු සිලිකේට තිබී ඇත. උෂ්ණත්වය,පීඩනය හා එහි තිබූ වායු සංයුතිය අනුව එම සූර්යය නිහාරිකාවේ විවිධ කොටස් ,විවිධ ප්‍රමාණ වලින් ඝනීභවනය වෙමින් පවතින්නට ඇත. ඒ ඝනීභවනය වූ ප්‍රමාණයන් අනුව මුලින්ම සූර්යයාත්,ඊළඟට විවිධ දුර වලින් සෙසු ග්‍රහලෝකත් හට ගෙන ඇත. මෙලෙස සූර්යය නිහාරිකාවක් ඝනීභවනය වීමෙන් අනතුරුව අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වූ බව කියවෙන නියමයට සාක්ෂි වශයෙන් උල්කාෂ්ම වල සංයුතිය ගත හැක. 

උල්කාෂ්මයක් යනු ගල් බවට වූ ද්‍රව්‍ය වන අතර, ඒවායේ කුඩා ඛනිජ කොටස් අඩංගු වේ. 

මෙම උල්කාෂ්ම  සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති අති පැරණි පාංශු කොටස් වේ,විශ්වයේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ඇති වූ කාල සමයේදී එනම් ග්‍රහලෝක තැනිමේදී මේවාද නිර්මාණය වී ඇත. එබැවින් අද හමුවන උල්කාෂ්ම වල සංයුතිය එදා පැවති ඛනිජ හා මූල ද්‍රව්‍ය වලින් යුක්ත යැයි විශ්වාස කෙරේ.කෙල්වින් 1450-1840 අතර අධික උෂ්ණත්වයකට බඳුන්වී ඝනීභවනයට පත්වූ ටන්ස්ටන් සහ ඔස්මියම් මේවායේ අඩංගු වී ඇත.මෙහි ඇති විශේෂත්වයක් වනුයේ අඩු උෂ්ණත්වයක් යටතේ ඝනීභවනය වූ ද්‍රව්‍ය ද උල්කාෂ්මයන් වල අඩංගු වීමයි. ජලය එවැනි උල්කාෂ්ම වල බහුල ලෙස ඛනිජ ද්‍රවය හා සම්බන්ධ වී පවතී.දැන් පෘථිවිය ගැන සලකා බලන විට එහිද ජලය බහුල බැව් පෙනේ. එබැවින් සූර්යය නිහාරිකාවක් ඝනීභවනය වීමෙන් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ඇතිවී යැයි සැලකෙන මතයට වැඩි පිළිගැනීමක් වර්තමාන තාරකා විද්‍යාඥයන් අතර පවතී.

අභ්‍යවකාශය
නිහාරිකා
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය

ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය යනු  1969 අංක 17 දරන පාර්ලි‍මේන්තු පනතින් ස්ථාපනය කරන ලද රාජ්‍යය ආයතනයකි. විදුලි බලය ජනනය කිරීම; සම්ප්‍රේශණය කිරීම සහ බෙදා හැරීම සඳහා ඒකාධිකාරී බලයක් (බොහෝ දුරට)ලැබී ඇති මෙම ආයතනය දිවයින(ශ්‍රී ලංකාව) පුරා විහිදී පවතින විශාලතම රාජ්‍ය අයතනවලින් එකකි. 
මේ වන විට සේවකයින් 25000 ක් පමණ මෙහි සේවය කරනු ලබයියැයැයරයන අතර ඔවුනගෙන් අවම වැටුපක් ලබන අයකුට පවා රැ. 28000 ක මුදලක් හිමි වේ. ලාංකිකයින්ගෙන් 99%ට මේ වන විට විදුලිය රයයෙයරයයරයරරයරරලබාදී ඇති අතර ඉතිරි අය සඳහා ද ඉතා ඉක්මනින් විදුලිය සැපයීම ට අවශ්‍ය කටයුතු කරමින් පවතී.

මේ වන විට දල වශයෙන් දිනකට ඒකක 28000000 ක පරිභෝගික ඉල්ලුම සඳහා අවශ්‍ය සැපයුම ලංවිම විසින් සපයනු ලැබේ. එම ඒකකවලින් යම් ප්‍රමාණයක් පෞද්ගලික නිශ්පදකයන් විසින් සපයනු ලබන අතර එම ප්‍රමාණය හා වැස්ස අතර පරස්පර සම්බන්ධතාවයක් පවතී.
පෞද්ගලික නිශ්පදකයන්ගෙන් මිලදී ගනු ලබන ඒකක සඳහා අධික මිලක් ගෙවීමට සිදුවීම නිසාත් ඉන්ධන භාවිතයෙන් විදුලිය ජනනය කිරීමේදී අධික වියදමක් දැරීමට සිදුවන නිසාත් මේ වන විට ලංවිම වෙත අධික නය බරක් පැටවී ඇත.

2009 අංක 20 දරන විදුලිබල පනත මගින් විදුලි බලය ජනනය කිරීම; සම්ප්‍රේශණය කිරීම සහ බෙදා හැරීම සඳහා නියාමන බලය මහජන උපයෝගීතා කොමිශන් සභාව  වෙත පවරා ඇත. ඒ අනුව විදුලිබල මණ්ඩලය වෙතද මේ වන විට තාවකාලික බලපත්රහ නිකුත් කර ඇති අතර ඒ සඳහා අදාල අයකිරීම් මහජන උපයෝගීතා කොමිශන් සභාව වෙත ගෙවිය යුතු වේ.

මේ වන විට විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් ව්යාාපෘති ගණනාවක් ආරම්භ කර ඇති අතර ඒවා අතරින් කීපයක් පහත දක්වා ඇත.

 ඉහල කොත්මලේ ජල විදුලි ව්යාවපෘතිය (ජපාන ආධාර යටතේ)

නොරොච්චෝල ගල් අඟුරැ බලාගාරය (චීන ආධාර යටතේ)
ත්රිචකුණාමල ගල් අඟුරැ බලාගාරය (ඉන්දිය ආධාර යටතේ)
කොළඹ නගරයට විදුලිය සැපයීමේ ව්යාරපෘතිය 
ගැමි විදුලි ව්යාිපෘතිය 4 (SIDA ආධාර යටතේ)
ගැමි විදුලි ව්යාිපෘතිය 7 (ඉරාන ආධාර යටතේ)
විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (රත්නපුර)
විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (කෑගල්ල)
විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (හම්බන්තොට)
විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (මොනරාගල)
විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (කළුතර)
ත්රීලකුණාමල ඒකාබද්ද යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීමේ ව්යාටපෘතිය
Clean Energy Access Improvement Project

External links 
 http://www.ceb.lk/
කිරිබත්

කිරිබත් යනු සිංහල සංස්කෘතියේ නැතිවම බැරි ආහාරයකි. කිරෙන් (බොහෝවිට පොල් කිරෙන්) සැදූ බත් නිසා කිරිබත් වන මෙම ආහාරය සිංහල අලුත් අවුරුද්ද හැඩ කරවන ප්‍රධාන ආහාරය වෙයි. සුබ නැකතින් මුළු රටම එකම වේලාවට එකම ක්‍රමයට පිස එකම වේලාවට අනුභව කරනා මෙම ආහාරය ලුණු මිරිස් සමඟ හෝ හකුරු හෝ කෙසෙල් ගෙඩි සමඟ ආහාරයට ගැනීම සාමාන්‍ය සිරිතයි. දුගී පැලේ සිට රජ මැඳුර දක්වා හැම නිවසක ම කැවුම්, කිරිබත්, අළුවා පිරි අලුත් අවුරුදු මේසයක් සැකසීමත් එම ආහාර බෙදා හදා ගෙන භුක්ති  විඳීමත් සිංහල සිරිතයි. 

පොල් කිරි සමඟ පිස ගන්නා සහල් කෙසෙල් කොළයකට වඩා කැබලි කපා ගෙන මේසයට යවන මෙම ආහාරය සියළු  සුබ කටයුතුවල දී පිස ගැනීමට සිංහලයා පුරුදු වී සිටී. ඉඹුල් කිරිබත්, මුං කිරිබත් මෙන්ම ලබු කිරිබත් ද මෙම ආහාරයේ ප්‍රභේද වේ.

ඉතිහාසය

හෙළ ආහාරයක් වූ කිරිබත්(කිරිපිඬු) දානයක් එදා සිදුහත් බෝසතාණෝ ඇසතු බෝ රුක මුල බවුන් වඩද්දී බුද්ධත්වයට පත් වීමට පෙර සුජාතා සිටු දේවිය විසින් පූජා කරන ලදී.  සිදුහත් තාපසතුමා එය පිඬු 49 කට කඩා වැළඳූ බවත් බුද්ධත්වයට පත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ දින 49 ක් එම ආහාරයෙන් දිවි ගෙවූ බවත් ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ.

ගැමුණු කුමරා මහළු මාතාවක් දුන් කිරිබතක් අනුභව කරද්දී දුන් අවවාදය අනුව යුද කර ජය ලැබූ බව ද ජන ප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ.

ඉඹුල් කිරිබත්

මැදට පොල් පැණි දමා ගෙඩි ලෙස සකස් කර ගන්නා  ආහාරයකි.itha

මුං කිරිබත්

මුං ඇට සමඟ හකුරු හෝ පැණි ද කජු හා වියළි මිදි ද දමා උයා ගන්නා මෙම ආහාරය රසයෙන් මෙන්ම ගුණයෙන් ද අග්‍ර වේ.

ලබු කිරිබත්
ලබු දමා සාදා ගන්නා මෙම ආහාරය "නරියා ලබු කිරිබත් කෑ හැටි" යන ජන කතාවේ ද සඳහන් ආහාරයකි.

සාදාගන්නා ආකාරය:

අඩංගු ද්‍රව්‍ය 
සහල්

කිරි - ප්‍රධාන වශයෙන් පොල් කිරි යොදා ගැනේ.  එළකිරි යොදන අවස්ථාවන්ද ඇත.

ලුණු - ආහාරයේ රස වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ.

අතිරේක එකතු කිරීම් වශයෙන් 

පොල් පැණි - ඉඹුල් කිරිබත් සඳහා යොදාගනී. සමහර පුද්ගලයන් තෙල් දැමූ හාල්මැස්සන්, උම්බලකඩ සම්බෝලය වැනි දෑ පොල් පැණි වෙනුවට යොදා ගනී.

මුං ඇට - මුං කිරිබත් සඳහා යොදා ගනී. හකුරු හෝ පැණි, කජු හා වියළි මිදි රසය වැඩි කිරීම සඳහා උපයෝගී කර ගැනේ.

ලබු - ලබු කිරිබත් සඳහා (සිහින්ව කැපූ දියලබු කිරිබතට එක් කිරීමෙන් ප්‍රණීත රසයක් ලැබේ.)

මේවාද බලන්න 
බත්
සිංහල බොජුන්
 ශ්‍රී ලංකාවේ බොජුන්

ආශ්‍රිත

බාහිර සඹැඳි
Recipe for Kiribath

බත් වර්ග - සිංහල
සහලින් සාදන ආහාර
චාල්ස් බැබේජ්

(26 දෙසැම්බර් 1791 – 18 ඔක්තොම්බර් 1871)

උපත ලබුව් 1791 දෙසැම්බර් 26 දින ලන්ඩනයදි ය. ඔහුගෙ මරණය සිදුවයේ  1871 ඔක්තොම්බර් ලන්ඩනයදි ය. ඔහුගෙ ජිවිත කාලය වුයෙ අවුරුදු 79 කි. ඔහු එ කාලය තුලදි ගණිතඥයා, දාර්ශනිකයා,නිමැවුම්කරු සහ යාන්ත්‍රික ඉංනේරු යන විෂයන් ට අදාලව සමාජයට වැදගත් සෙවාවන් රාසියක් කර ඇත. නමුත් චාලස් බැබේජ් වඩා ප්‍රසිද්ද වුයෙ පරිගණකයේ  පියා වශයෙනි.  එ ඔහුගෙ නිර්මාණයක් වු difference engine නම් වු යාන්ත්‍රක පරිගණකයයි.

මූලාශ්‍ර

1791 උපත්