Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
‍ගේලුසැක් නියමය

‍

ගේලුසැක් නියමය යනු ප්‍රංශ ජාතික රසායනඥයෙක් වු ජෝසප් ලුවී ගේලුසැක් නමින් නම් කරන ලද නියමයන් දෙකෙන් එකකි. මෙම නියමය වායුන්ගේ ගුණ පිළිබද විස්තර කරන නියමයක් වන අතර ගේ ලුසැක්ගේ නමින්ම හැදින්වේ.
        
වායු පරිමා සංයෝජනය වීම පිළිබද නියමය

ගේලුසැක්ගේ නියමය පහත පරිදි වේ.

වායුන් රසායනිකව සංයෝජනය වීමේදී එම ප්‍රතික්‍රියකවල පරිමා ද ප්‍රතික්‍රියාවේ ඵල ද වායූන් නම් ඒවායේ පරිමා ද යන සියල්ලම අතර අනුපාතය සරල පුර්ණ සංඛ්‍යාවලින් ප්‍රකාශ කළ හැකිය.

ගේලුසැක් තම සොයා ගැනීම්වලට අදාළව මෙම නියමය ඉදිරිපත් කරන ලදදේ වර්ෂ 1809 දීය.  1811 දී ඇවගාඩ්‍රෝ විසින් ඇවගාඩ්‍රෝවාදය ඉදිරිපත් කිරීමේදී ගේලුසැක් නියමය භාවිතා කරන ලදී. එබැවින් නුතන වායු සංඛ්‍යා රසායනයේ දියුණුව කෙරෙහි මෙමගින් වැදගත් මෙහෙයක් ඉටු විය.

ගේලුසැක් විසින් ප්‍රකාශිත අනෙක් නියමය

ගේලුසැක්ගේ සොයා ගැනීම් වලට අදාළව අනෙක් නියමය ඉදිරිපත් කරන  ලද්දේ 1802 දීය. එය පහත පරිදි වේ.

“නියත පරිමාවක් සහිත නියත වායු ස්කන්ධයක පීඩනය එම වායු ස්කන්ධයේ උෂ්ණත්වයේ කෙල්වින් අගයට අනුලෝමව සමානුපාතික වේ.’’

මෙම නියමය

P  a  T  හෝ

P   =  k   ආකාරයටද ප්‍රකාශ කළ හැකිය.
T

මෙහිදී 

P  යනු වායුවේ පීඩනය ද
T  යනු වායුවේ උෂ්ණත්වයේ කෙල්වින් අගය ද 
K  යනු නියතයක් ද වේ.

උෂ්ණත්වය යනු ද්‍රව්‍යයක සාමාන්‍ය චාලක ශක්තියේ මිනුමකි. වායුවක චාලක ශක්තිය වැඩිවත්ම වායු අණු භාජනයේ බිත්ති සමග ගැටීම වේගවත් කරන අතර  වායුන් මගින්    ඇති කරන පීඩනය වැඩි වේ.

සරලව දක්වන්නේ නම් උෂ්ණත්වය වැඩි කරත්ම එහි පීඩනය ද වැඩිවේ.

එකම ද්‍රව්‍යය වෙනස් තත්ත්ව දෙකක් යටතේ දී සැලකූ විට මෙම නියමය පහත අයුරින් ඉදිරිපත් කළ හැක.

P1  =	P2 හෝ P1T2 = P2T1 T1 T2

චාල්ස් නියමය චාල්ස් හා ගේලුසැක් නියමය ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ. ගේලුසැක් විසින් 1802 දී  මෙම නියමය ඉදිරිපත් කිරීමේ දී 1787 දී චාල්ස් විසින් පවසන ලද දත්ත බොහෝමයක් උපයෝගී කර ගැනීම මීට හේතු වේ. කෙසේ වෙතත් ගේලුසැක් විසින් පළමු නියමයට සම්බන්ධ වූ දෙවන නියමයක් ඉදිරිපත් කිරීමත් සමගම මෑත කාලයේ දී මේ පිළිබද වැඩි අවධානයක් යොමු නොවීය. මෙම ගේලුසැක් නියමයට සම්බන්ධ අනෙක් නියමයත් , චාල්ස්ගේ නියමය සෑදේ. මෙම වායු නියමයන් තුන ඇවගාඩ්‍රෝ නියමයත් සමග පොදුවේ ගත් කළ පරිපුර්ණ වායු නියමය ව්‍යුත්පන්න කරගත හැකිය.

භෞතික විද්‍යාව
නියමයන්

de:Thermische Zustandsgleichung idealer Gase#Gesetz von Gay-Lussac
ආර්ථිකය විශ්ලේෂණය

ආර්ථික විද්‍යාවේ විවිධ අංශ නොයෙක් ආකාරයට වර්ග කළද ආර්ථිකයක් විශ්ලේෂණය කිරීම සාමාන්‍යයෙන් සිදු කරනුයේ සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යාව හා සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාව භාවිතයෙනි.

සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යාව 

සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යාව මඟින් රජයේ රෙගුලාසි දී ඇති විට නියෝජිතයන්ගේ (තනි පුද්ගලයන් හා ආයතන ඇතුළත්ව) හැසිරීම සහ වෙළෙදපල සමඟ ඔවුන්ගේ අන්තර්ක්‍රියා පරීක්ෂා කිරීම සිදු කරනු ලබයි. දෙන ලද වෙළෙඳපලක්, නිෂ්පාදිතයක් සඳහා (ඉරිඟු යයි කියමු) හෝ නිෂ්පාදන සාධකයක සේවාවක් සඳහා (ගඩොල් ඇතිරීම යයි කියමු) විය හැකිය. ඒකකයක් සඳහා විය හැකි එක් එක් මිල ගණන් යටතේ වන ගැණුම්කරුවන්ගේ ඉල්ලුම් ප්‍රමාණවල සහ වෙළෙදුන්ගේ සැපයුම් ප්‍රමාණවල සමස්තය සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යා න්‍යාය මඟින් සලකා බලන අතර වෙළෙඳපලක් සමතුලිතයට ළඟා වන ආකාරය විස්තර කිරීම උදෙසා ඉල්ලුම සහ සැපයුම එකට භාවිතා කරයි. මෙය ඉල්ලුම් හා සැපයුම් විශ්ලේෂණය ලෙස පුළුල්ව හදුන්වනු ලැබේ.එහිදී පූර්ණ තරඟය, ඒකාධිකාරය වැනි වෙළෙඳපල ව්‍යුහයන්ද ඒවායේ හැසිරීම සහ ආර්ථික කාර්යක්ෂමතාවය ගම්‍ය කිරීම සඳහා සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යා න්‍යාය මඟින් පරීක්ෂා කරනු ලබයි. මෙහිදි, සාමාන්‍යයෙන් වෙළෙඳපල හැසිරීම වෙනස් නොවේය යන උපකල්පනය ලිහිල් කරමින්, එනම් ආංශික සමතුලිතයේ සිට විශ්ලේෂණය ආරම්භ කරනු ලබයි. විවිධ වෙළෙඳපල වෙනස්වීම් වලට හා සමතුලිතය දෙසට ඒවායේ ගමන් කිරීම් මෙන්ම අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වය ඇතුළු සියළු වෙළෙඳපල අතර සමස්තයට පොදු සමතුලිත න්‍යාය මඟින් ඉඩ දෙනු ලබයි.

සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාව 

      
සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාව මඟින්, ලිහිල් කරන ලද පොදු සමතුලිත න්‍යාය භාවිතාකර පුළුල් සමස්ථය හා ඔවුන්ගේ අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වය පැහැදිලි කිරීම උදෙසා සමස්තයක් ලෙස ආර්ථික තත්ත්වය පරීක්ෂා කෙරේ. ජාතික ආදායම හා නිෂ්පාදනය, සේවා වියුක්ති අනුපාතය හා මිල උද්ධමනය, සහ මුළු පරිභෝජනය, ආයෝජන වියදම හා ඒවායේ ඇතුළත් අංගයන් වැනි උප සමස්ථයන්ද, ඒ තුළ අන්තර්ගත වේ. එමඟින් මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තියේ හා පිස්කල් ප්‍රතිපත්තියේ බලපෑමද අධ්‍යයනය කරනු ලබයි.වර්ෂ 1960 දශකයේ පමණ සිට, තරඟකරුවන්ගේ තාර්කීකත්වය, වෙළෙඳපල තොරතුරුවල කාර්යක්ෂම භාවිතය හා අපූර්ණ තරඟය වැනි අමතර එක් කිරීම් සහිතව සූක්ෂම පදනමකින් ආකෘති ගොඩ නැගීම ලෙස සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාව විදහා දැක්වුණි. දිගුකලක් මුළුල්ලේ පැවති එම විෂයෙහි සංවර්ධනයේ අසංගතභාවයට මෙමඟින් ආමන්ත්‍රණය කරන ලදී. සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාව මඟින් ජාතික ආදායමේ දිගුකාලීන තත්වයට හා වර්ධනයට බලපාන සාධකද සලකනු ලබයි. එවැනි සාධක වලට ප්‍රාග්ධන සම්පාදනය, තාක්ෂණික වෙනස හා ශ්‍රම බලකා වර්ධනය ඇතුළත් වේ.

සටහන්
ආර්ථික විද්‍යාවේ උපකල්පන හා නිරීක්ෂණ



උපකල්පන හා නිරීක්ෂණ 

ආර්ථික විද්‍යාවට එල්ල වන බොහෝ විවේචන එහි අඩංගු මූලික දෑ ප්‍රත්‍යක්ෂ මූලික සාධක වලින් තොර, ප්‍රශ්න කළ නොහැකි උපකල්පන මත පදනම්වේය යන විශ්වාසය වටා ගොඩ නැඟී ඇත. ආර්ථික විද්‍යාවේ "සිද්ධාන්ත" ලෙස සලකනු ලබන සහ ප්‍රත්‍යක්ෂ මූල නිරීක්ෂණ සමඟ සංගත වන සංකල්ප මඟින් උදාහරණ දෙමින් විවිධ ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ මේ සඳහා පිළිතුරු ලබාදෙති. (පහත සඳහන් උදාහරණ තුන බලන්න.) කෙසේ වුවද මෙම නිරීක්ෂණ හා එකඟවීම මඟින් මූලික උපකල්පන බොහෝ දුරට අනවශ්‍ය ලෙස සරල බව භෙළි කරයි. බොහෝ ආර්ථික විද්‍යාඥයන්ට අනුව උපකල්පන වල සිට ප්‍රත්‍යක්ෂ මුල පදනම තෙක් පරිනාමය වූ එවැනි සංකල්ප පිළිබඳ උදාහරණ කිහිපයක් නම්:
(තාර්කිකත්වය = ස්ව කැමැත්ත) 
ප්‍රධාන ගුරුකුලයේ බොහෝ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් පිළිගන්නා තාර්කිකත්වය මඟින් ස්වකැමැත්ත හඟවයි හා ස්වකැමැත්ත මඟින් තාර්කිකත්වය හඟවයි යන පොදු සිද්ධාන්තය හෝ විශ්වාසය මෙයින් දැක්වේ. කෙසේ වුවත් මෙය පරාර්ථකාමීත්වයේ පූර්ව ලක්ෂණයක් නොවේ. අන් අයට යහපතක් කිරීමට පුද්ගලයන් තුළ ඇති කැමැත්ත පරාර්ථකාමීත්වය ලෙස දැක්විය හැකිය. අනෙකුත් අදහස් මඟින්ද මෙය පරාර්ථකාමීත්වයට එතරම් ඉඩක් නොදෙන හා එය අධෛර්යමත් කරන බව දක්වයි. එනම් තාර්කික මිනිසුන් පරහිතකාමී නොවේ නම් තමන්ද එක්කෝ පරහිතකාමී විය යුතුයි නැත්නම් අන්තවාදී විය යුතුයි.

කෙසේ වුවත්,මෙම සිද්ධිය බොහෝ පර්යේෂණ වලට ලක්ව ඇති අතර සියලු සමාජ පීඩාවන් සලකන විට පරාර්ථකාමීත්වය ස්ව කැමැත්තෙහි වර්ගයක් ලෙස ආකෘති කරණය කල හැකිය.
   
සමෘද්ධිය = පරිභෝජනය
             
මිනිසුන් පරිභෝජනය කරනවිට සතුටින් සිටී හා පරිභෝජනය නොකරන විට අසතුටින් සිටි යන ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥයින් පිළිගන්නා සිද්ධිය හෝ විශ්වාසය ලෙස මෙය සැළකේ. අස්ථාවරත්වය පිළිබඳ පොදු උපකල්පනවලින්, මෙමඟින් මිනිසුන්ට සැමදා සතුටින් සිටිය නොහැකි බව හඟවයි.  මෙම මූලික විශ්වාසය අනවශ්‍ය තරම් සරල  වුවද (ඇතැම්විට බොහෝ ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ගේ වර්තමානයේ සැබෑ විශ්වාසය පෙන්නුම් නොකරන) සමෘද්ධිය හා ආදායම වැනි සාධක අතර සම්බන්ධතාවය ප්‍රත්‍යක්ෂ මූල නිරීක්ෂණ මඟින් වර්තමානයේ තහවුරු කර ඇත.

අනුවාදනය: සමහර ප්‍රධාන ගුරුකුලයේ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් විසින් මිනිසුන්ව
එනම් ඔවුන්ගේ වරණයන් ස්වාධීනය, යන්න මෙයින් අදහස් වේ. 

මෙය ආර්ථිකයේ වෙනත් සරල කිරීමක් හා ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ගේ විශේෂ විශ්වාසවල වෙනත් සරල කිරීමකි. නියෝජිත පදනමේ ආකෘතිකරණය හා පර්යේෂණ ආර්ථික විද්‍යාව මඟින් මෙම න්‍යාය මඟින් දක්වන ප්‍රතිඵල පෙන්වා දේ.

ඉහත සිද්ධීන් මඟින් පාලනය කළ හැකි ප්‍රශ්න ඇති කරන බව ඒවා ආරක්ෂා කිරීම සඳහා භාවිතා කරන පොදු කරුණයි. ආර්ථික විද්‍යාවේ විවිධ පාලිත පරීක්ෂණ වලදී ලබාගත් විශේෂ විස්තර නිරීක්ෂණය කළ පසු, මූලික උපකල්පන තවදුරටත් අඩුකරමින් පවතින අතර, ඒවා තවදුරටත් ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාවේ තාක්ෂණික සිද්ධීන් නොවේ.

සටහන් 

| Economics Assumptions_and_observations
|}
{|
ආර්ථික විද්‍යාවේ මූලික සංකල්ප

මූලික සංකල්ප නිෂ්පාදන හැකියාව, ආවස්ථික පිරිවැය සහ කාර්යක්ෂමතාවය

විවිධ වර්ගයේ ආර්ථිකයන් අතර පවත්නා පොදු ප්‍රශ්න නම්,

නිෂ්පාදන හැකියා පර්යන්තය (PPF) මෙම ප්‍රශ්න ආමන්ත්‍රණය කරනු ලබන විශ්ලේෂණ උපකරණයක් වේ. සරලම සිද්ධියක් ලෙස, ආර්ථිකයට භාණ්ඩ දෙකක් නිපදවිය හැකියැයි උපකල්පනය කරනු ලබයි. එවිට ආර්ථිකය සතු සම්පත් භාවිතා කර භාණ්ඩ දෙකක් නිපදවිය හැකි විවිධ ප්‍රමාණයන් PPF ප්‍රස්තාරයක් මඟින් හෝ වගුවක් මඟින් දැක්විය හැකිය. තාක්ෂණය හා එලදායී යෙදවුම් හිමිකමක් (භූමිය, ප්‍රාග්ධනය හා අපේක්ෂිත ශ්‍රමය වැනි දෑ) මුළු ශෂ්‍ය නිෂ්පාදනය සීමා කරන, අගයන් ලෙස සලකනු ලබයි.

උදාහරණයක් ලෙස නිෂ්පාදනය කාර්යක්ෂමව සිදුවන විට ආහාර FA ප්‍රමාණයක්ද පරිගණක CA ප්‍රමාණයක්ද නිපදවිය හැකි බව ප්‍රස්තාරයේ A ලක්ෂයෙන් පෙන්නුම් කෙරේ. එසේම ආහාර FB ප්‍රමාණයක් හා පරිගණක CB ප්‍රමාණයක් B ලක්ෂයේදී නිපදවිය හැකිය.

වක්‍රය මත සෑම ලක්ෂ්‍යයක් මඟින්ම ආර්ථිකයේ උපරිම විභව නිෂ්පාදනය පෙන්නුම් කෙරේ. එය එක් භාණ්ඩයක ශෂ්‍ය නිෂ්පාදන ප්‍රමාණය දී ඇති විට අනෙක් භාණ්ඩයේ උපරිම නිෂ්පාදනය වේ. PPF වක්‍රයට ඉදිරියෙන් ඇති මිනිසුන් පරිභෝජනයට කැමති, නමුත් සමස්ථයක් ලෙස ඊට ළඟා විය නොහැකි ලක්ෂ මඟින් හිඟකම නිරූපණය කරයි. එක භාණ්ඩයක නිෂ්පාදනය වක්‍රය දිගේ ඉහළ ගියහොත්, ප්‍රතිලෝම සම්බන්ධයක් පෙන්වමින් අනෙක් භාණ්ඩයේ නිෂ්පාදනය පහළ යයි. භාණ්ඩයක නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවිම සඳහා අනෙක් භාණ්ඩය නිෂ්පාදනයෙන් යෙදවුම් මාරු කළයුතු අතර එමඟින් පළමු භාණ්ඩයේ නිෂ්පාදනය පහළ යාම මෙයට හේතුව වේ.

වක්‍රයේ ලක්ෂයක බෑවුම භාණ්ඩ දෙක අතර වාසි හුවමාරුව දක්වයි. එමඟින් එක භාණ්ඩයක අතිරේක ඒකකයක පිරිවැය, ඒ වෙනුවෙන් අතහැරුණු අනෙක් භාණ්ඩයේ ඒකක මඟින් මැන දක්වයි. උදාහරණයක් ලෙස ආවස්ථික පිරිවැය. ආවස්ථික පිරිවැය "හිඟකම හා තෝරා ගැනිම අතර මූලික සම්බන්ධතාවය" දක්වන්නක් ලෙස විස්තර කරනු ලැබේ. PPF වක්‍රය මතදී හිඟකම යනු එක් භාණ්ඩයකින් සමස්තයක් ලෙස වැඩිපුර තෝරා ගැනීම සඳහා අනෙක් භාණ්ඩයෙන් අඩුවෙන් තෝරා ගැනිම අවශ්‍යවිමයි. තවමත්, වෙළෙඳපල ආර්ථිකයක් තුළ වක්‍රය මත ගමන් කිරීමක් ඉහළ ගිය නිමුවම තෝරාගැනීම නියෝජිතයාට වන පිරිවැය තරමට වටිනා බවද විස්තර කළ හැකිය.

දෙනලද මුළු යෙදවුමකට නිමවුම උපරිම කිරීමේ දි එලදායීතා කාර්යක්ෂමතාවය වක්‍රයේ සෑම ලක්ෂයක් මඟින්ම දක්වයි. U ලක්ෂය වැනි වක්‍රය තුළ ලක්ෂයක්, එලදායීතා අකාර්යක්ෂමතාව (යෙදවුම් අපතේ යන පරිදි භාවිතාය) නිරූපනය කරන අතර එම නිමවුමේ සිට ඊසාන දිශවේ පිහිටි වක්‍රය මත ලක්ෂ්‍යයකට ගමන් කිරීමෙන් එක භාණ්ඩයක හෝ භාණ්ඩ දෙකෙහිම නිමවුම ඉහල නංවා ගත හැකිය. ව්‍යාපාර වක්‍රවල බැස්ම අවස්ථාවේ ඉහළ සේවා වියුක්තියක් තුළින් ඇතිවිය හැකි අකාර්යක්ෂමතාවය එවැන්නකට උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය.
      

පාරිභෝගිකයා කැමති භාණ්ඩ මිශ්‍රණය නිපදවූයේ නැතිනම් වක්‍රය මත සිටියද සම්පූර්ණයෙන්ම බෙදාහැරීමේ කාර්යක්ෂමතාවය පිළිබඳ සෑහීමකට පත් විය නොහැකිය.

ඉහත දැක්වූ පොදු ආර්ථික ප්‍රශ්න සමඟ සංගත වෙමින්, රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති වල ප්‍රායෝගික ආර්ථික විද්‍යාව මඟින් බොහෝ දුරට ආර්ථිකයක කාර්යක්ෂමතාවය ඉහළ නන්වනුයේ කෙසේද යන්න සලකා බැලේ. හිඟකමේ යථා ස්වභාවය හදුනා ගැනීමත් ඉන්පසු සම්පත් වඩා කාර්යක්ෂමව භාවිතයට සමාජය සංවිධානය කරනුයේ කෙසේදැයි යන්න සැකසීමත් ආර්ථික විද්‍යාවේ හරය ලෙස විස්තර කෙරේ. ඒ සඳහා එම විෂය ඒකායන දායකත්වයක් ලබාදෙයි.

සටහන් 

| Production possibilities opportunity cost and ef
සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාව

සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාව මගින්, ආර්ථික විද්‍යාව හා සංඛ්‍යානය (ගණනය) එකිනෙක සම්බන්ධවීම පිළිබඳව ගවේෂණය කරනු ලබයි. සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාව අයත් වන ක්ෂේත්‍රවලට, නියෝජිත පදනමේ සංඛ්‍යාත්මක ආකෘතිකරණය, සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික මිථිය හා සංඛ්‍යානය, සංඛ්‍යාත්මක මූල, ගතික සාර්ව ආර්ථික ක්‍රමවල සංඛ්‍යාත්මක ආකෘතිකරණය, ස්වයංක්‍රීය අන්තර්ජාල වෙළෙඳපල නිර්මාණය කිරීම සඳහා වන සංඛ්‍යාත්මක උපකරණ, සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා විශේෂයෙන්ම සැකසූ වැඩසටහන් උපකරණ, සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාව ඉගැන්වීම සඳහා වන අධ්‍යාපනික උපකරණ යනාදිය ඇතුළත් වේ. මෙම ක්ෂේත්‍රවලින් ඇතැම් ඒවා සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාවටම අනන්‍ය වන අතර, අනෙක් ඒවා මගින් පරිඝනක නොමැතිව විසඳීමට අපහසු ගැටලු විසදීම මගින්, ආර්ථික විද්‍යාවේ සම්ප්‍රදායික ක්ෂේත්‍ර පුළුල් කරනු ලබයි.

 
සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යා පර්යේෂකයින් විසින්, සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යා ආකෘතිකරණයට සහ විශ්ලේෂණාත්මක හා සංඛ්‍යාත්මකව සූත්‍රකරණය කරන ලද ආර්ථික විද්‍යාව ගැටලු සඳහා සංඛ්‍යාත්මක විසඳුම් ලබාගැනීම සඳහා සංඛ්‍යාත්මක උපකරණ භාවිතා කරනු ලැබේ.

උදාහරණයක් ලෙස සංඛ්‍යාත්මක ආකෘති උපකරණ සලකන විට, නියෝජිත පදනමේ සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාව (ACE) යනු අන්තර්ක්‍රියා කරන නියෝජිතයන් ගේ ගතිකක්‍රම ලෙස ආකෘතිකරණය කළ ආර්ථික ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව සංඛ්‍යාත්මක අධයනය වේ. මෙහි නියෝජිතයා යන්නෙන්, සංඛ්‍යාත්මකව ගොඩනගන ලද ලෝකයේ කොටසක් අඩංගු වස්තුවක් නිරූපණය කරන, දත්ත හා හැසිරීම් ක්‍රම කලඹක් යන්න අදහස්වේ. නියෝජිතයන්ට සමාජ, ජීව විද්‍යාත්මක හා,හෝ භෞතික වස්තූන් නිරූපනය කළ හැකිය. ආකෘතිකරණය කරන්නා විසින්, තීරණය කල මූලික තත්ත්වයන්ගෙන්, ආරම්භකර, නියෝජිත අන්තර් ක්‍රියා මගින් කාලය තුල සහමුලින්ම මෙහෙයවන ACE ආකෘතිය ඉදිරියට ගොඩ නගයි.

සංඛ්‍යාත්මක විසඳුම් උපකරණවලට උදාහරණ ලෙස, විවිධ න්‍යාස ගණනය (උදාහරණ න්‍යාස ප්‍රතිලෝමය) කිරීම සහ රේඛීය හා රේඛීය නොවන සමීකරණ විසඳීම සඳහාවන මෘදුකාංග දැක්විය හැකිය. රාජ්‍ය විෂයෙහි සංඛ්‍යාත්මක විසඳුම් උපකරණ සඳහා මෙය බලන්න.

පහත සඳහන් සඟරා සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාවෙහි විශේෂීකරණය වූ ඒවා වේ. 
සංඛ්‍යාත්මක ආර්ථීක විද්‍යාව
 ව්‍යවහාරික ආර්ථික මිතිය සඟරාව 
 ආර්ථික ගතික විද්‍යාව සහ පාලනය සඟරා ලෙසින් එම සඟරා කිහිපයක් වේ.

ආර්ථික විද්‍යාව
ආර්ථික විද්‍යා තර්කනය

ආර්ථික විද්‍යාව සමකාලීන කේෂත්‍රයක් ලෙස බරපතල තර්ක විලාසයක් මත රඳා පවතී.  අනෙක් න්‍යායන්ට වඩා විස්තර කිරීමේ හැකියාව අතින් වඩාත් සරල, ඵළදායී හා විශ්වසනීය වන න්‍යායන් ක්‍රමවත්ව සකස් කිරීම මෙහි අරමුණු වලට ඇතුලත් වේ. මෙහිදී පැහැදිලි කිරීමට ඇති විචල්‍යයේ සම්බන්ධතාවයන් වෙන්කර ගැනීම සඳහා විශ්ලේෂණය සැමවිටම සරල ආකෘතියකින් ආරම්භ කරණු ලබයි. එසේම, "අනෙකුත් දෑ ස්ථාවරයි" යන උපකල්පනය මගින් විශ්ලේශණයේ සංකීර්ණ බව අඩු කල හැකිය. උදාහරණ ලෙස, මුදල් ප්‍රමාණවාදී න්‍යාය මගින්, අනෙකුත් දෑ ස්ථාවරව පවතින විට මිල මට්ටම හා මුදල් සැපයුම අතර සම්බන්ධතාවයක් ඇතැයි උපන්‍යාස කරයි.  දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය සඳහාවන මිල දර්ශකය හා මුදල් සැපයුමේ මිණුමක්  වැනි ආර්ථික තොරතුරු භාවිතා කරල ගොඩ නගනලද මෙම න්‍යාය පරීක්ෂා කල හැකිය.  පාලිත පරීක්ෂණයක් නොකරනවිට, වෙනත් ආකාරයේ පැහැදිලි කිරීම් වලටද ඉඩහැර අනෙකුත් විචල්‍ය වල බලපෑම සඳහා ගැලපීමට ආර්ථික මිථික ක්‍රම මගින් ඉඩ සලසාදෙයි.  ඉතාම මෑතකදී ආර්ථික විද්‍යාවේ පර්යේෂණ ක්‍රම  භාවිතය‚ ආර්ථික විද්‍යාවේ සමහර ස්වභාවික විද්‍යාවල පෞරාණිකව සටහන් වුනු මුහුණුවරට අභියෝග කරමින්‚ විශාල ලෙස පුළුල් විය.  

සාමාන්‍යයෙන් ආර්ථික විද්‍යා ආකෘති වල තර්කනයේ  විවරණයන් මගින්, න්‍යාය සම්බන්ධතා නිරූපනය කිරීම සඳහා ද්විමාණ ප්‍රස්තාර භාවිතා කරණු ලබයි. සාමාන්‍යකරණයේ ඉහළ තලයකදී පෝල් සැමුවෙල්සන්ගේ ආර්ථික විශ්ලේෂණයේ පදනම (1947) ප්‍රත්‍යක්ෂමූල දත්ත මගින් නිශ්ප්‍රභා කලහැකි‚ අර්ථවත් ආර්ථික විද්‍යා සිද්ධාන්ත පරීක්ෂා කිරීමට‚ ගණිතමය ක්‍රම යොදාගන්නේ කෙසේදැයි පෙන්වා දෙන ලදී.  එවැනි අදහස් න්‍යාය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා අවකාශ ලබාදෙයි.  

ඇතැම් පුද්ගලයන් ගණිතමය ආර්ථික විද්‍යාව ප්‍රතික්ෂේප කරයි.  සරල තර්කයකට ඔබ්බෙන් වන ඕනෑම දෙයක් ආර්ථීක විශ්ලේෂණයට අනවශ්‍යය හා නුසුදුසු වේ යයි ඔස්ට්‍රියානු ආර්ථික විද්‍යා ගුරුකුලය තර්ක කරයි. සැබෑ ලෝකයේ සංසිද්ධීන් විස්තර කිරීමේ කල්පිත නිගාමී ක්‍රමය ඇතලත්ව තවමත් ආර්ථික විද්‍යාව විශිෂ්ඨ සමුච්චිත සූතකරණ සංකල්ප හා ක්‍රම යොදා ගනී. දෙවැන්නට උදාහරණයක් ලෙස ආර්ථික විද්‍යා අන්තරාය ලෙස ඇතැම්විට හඳුන්වන ආර්ථික විද්‍යා නොවන ක්ෂේත්‍ර කරා සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යාව විස්තාරණය කිරීම දැක්විය හැකිය.

ආර්ථික විද්‍යාව
ආර්ථික ක්‍රමය

ආර්ථික ක්‍රමයක් යනු, හිමිකම හා ආර්ථික සම්පත් බෙදා හැරීම තීරණය කරණු ලබන හා සංවිධානය කරණු ලබන ක්‍රම වේදයන් සහ සම්මතයන් කාණ්ඩයකි. එක් අන්තයකින් සියලු සම්පත් පෞද්ගලික අංශයට හිමි වන අතර නිෂ්පාදනය පෞද්ගලික ව්‍යවසාය ව්‍යුහය මඟින් සිදු කරනු ලබයි. පෞද්ගලික රුචිය පමණක් අදහස් කළද සැමවිටම සමාජ රුචියම ප්‍රවර්ධනය කරමින් මෙය ඇඩම් ස්මිත් විසින් විස්තර කරන ලදී. අනෙක් අන්තයෙන්, අනෙකුත් සමාජ අරමුණු අතර ධනයේ විෂමතාවය අවම කිරීමේ අපේක්ෂාවෙන් යුක්ත, සියලු සම්පත් සඳහා පොදු හිමිකාරීත්වයක් පවතින, කාල්මාක්ස් හා වැල්දිමීර් ලෙනින් අනුගමනය කරනු ලබන, ශුද්ධ කොමියුනිස්ට්වාදයයි.
   
වෙනත් ආකාරයකින් දක්වතොත් සමාජයක් එහි නිෂ්පාදන හා පරිභෝජන තීරණ ගැනීම තුළින් සංවිධානාත්මක පිළියෙල කිරීම හා ක්‍රියාවලින්, ආර්ථික ක්‍රමය ලෙස අදහස් වේ. ආර්ථික ක්‍රමය නිර්මාණය කිරීමේ දි හා එහි වෙනස්කම් ඇති කිරීමේදී සැම සමාජයක් විකල්ප අරමුණු හා තීරණ අතරින් තේරීම් සිදු කරනු ලබයි. මේ බොහෝ අරමුණු, කාර්යක්ෂමතාවය, වර්ධනය, ස්වාධිනත්වය හා සමානත්වය වැනි ප්‍රියඋපදවන ඒවා ලෙස දැකිය හැකිය.

සමාජ ක්‍රමයේ කොටසක් ආර්ථික ක්‍රමය, සමාජ ක්‍රමයේම කොටසක් ලෙස සැලකිය හැකි අතර එහි දූරාවයික ලෙස නීති ක්‍රමය, දේශපාලන ක්‍රමය හා සංස්කෘතික ක්‍රමය යනාදියට සමාන වේ. ඇතැම් චින්තන, දේශපාලන ක්‍රම හා ඇතැම් ආර්ථික ක්‍රම, අතර නිරතුරුවම දැඩි සහසම්බන්ධතාවයක් පවතී. (උදාහරණයක් ලෙස කොමියුනිස්ට්වාදය යන පදයේ අර්ථය සලකන්න.) බොහෝ ආර්ථික ක්‍රම විවිධ අංශවලින් එකිනෙක මත ව්‍යාප්ත වේ. (උදාහරණයක් ලෙස "මිශ්‍ර ආර්ථිකය" යන පදය විවිධ ආර්ථික ක්‍රමවල අංග ඇතුළත් යයි තර්ක කළ හැකිය.) නොයෙක් අන්‍යෝන්‍ය බහිෂ්කාරක ධූරාවලී වර්ගිකරණද පවතී.

මූලික ආර්ථික ක්‍රම

මූලික හා පොදු ආර්ථික ක්‍රම නම්,

 වෙළෙඳපල ආර්ථිකය (ධනවාදය වැනි බොහෝ නිදහස් ක්‍රම සඳහා පදනම) 
 මිශ්‍ර ආර්ථිකය (වෙළෙඳපල ප්‍රවේශයේ ඇතැම් ලක්ෂණ හා සැලසුම් ගත ප්‍රවේශයේ ඇතැම් ලක්ෂණ ඇතුළත් මැද පිළිවෙතක් අනූගමනය කරන ආර්ථික ක්‍රමය)
 සැලසුම්ගත ආර්ථිකය (සමාජවාදය වැනි බොහෝ මැදිහත්වීම් සහිත ක්‍රම සඳහා පදනම) 
 සම්ප්‍රදායික ආර්ථිකය (පැරණිම හා සම්ප්‍රදායික ආර්ථික ක්‍රමය සඳහා සාමාන්‍ය පදය)
 සහභාගීත්ව ආර්ථිකය (නව ආර්ථික ක්‍රමයකට මෑතකදී වූ යෝජනාව)

ආර්ථික ප්‍රශ්න සතුටුදායක ලෙස විසඳීම උදෙසා පිළිතුරු සැපයිය යුතු මූලික ප්‍රශ්න රාශියක් ඇත. උදාහරණයක් ලෙස හිඟකම මඟින් කුමක් නිපදවිය යුතුද, කෙසේ නිපදවිය යුතුද, කවුරුන් සඳහා නිපදවිය යුතුද වැනි මූලික ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දිය යුතුය. ආර්ථික ක්‍රමයක් යනු මෙම මූලික ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන මාර්ගයකි. විවිධ ආර්ථික ක්‍රම විවිධ ආකාරයෙන් මේවාට පිළිතුරු ලබා දෙයි.

ඇඩම් ස්මිත්ගේ දේශපාලන ආර්ථිකය 

ද වෙල්ත් ඔෆ් නේෂන්ස්  (The Wealth of Nations) ග්‍රන්ථයේ  කතුවරයා වන ඔහු නව ආර්ථික විද්‍යාවේ මුලාරම්භකය ලෙස ද සැලකේ. භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය හා බෙදා හැරීම සම්බන්ධව පුරාතනයේ සිටම විවිධ මති මතාන්තර පැවතුනත් එයට නියම අරුතක් එක් වුයේ ඇඩම් ස්මිත්ගේ “ද වෙල්ත් ඔෆ් නේෂන්ස්  ” ග්‍රන්ථය තුළිනි. එහි පහත මතෘකා පිළිබඳවද ඇගයීමක යෙදේ.

දේශපාලන ආර්ථිකය, එය දේශපාලන විශාරද විද්‍යාවක් ලෙස සැලකේ. එහි එක් කොටසක් ලෙස මහ ජනතාවට තමන් විසින්ම ප්‍රතිලාබ ලබා ගැනිමටත්,අනික් කොටස ලෙස යටිතල පහසුකම සැපයීම මඟින් ඉහල ප්‍රතිලාබ ලැබීමටත් පුළුවන.
ස්මිත් ඔහුගේ ග්‍රන්ථ වල යොදා ගත් මෙම “දේශපාලන අර්ථිකය ”යන වචනය 1870 න් පසුව ආර්ථික විද්‍යාව බවට පත් විය .

සටහන
කළමනාකරණ ආර්ථික විද්‍යාව

කළමනාකරණ ආර්ථික විද්‍යාව යනු සුවිශේෂ ව්‍යාපාර තීරණ ගැනීම සඳහා සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යා විශ්ලේෂණය යොදාගනු ලබන, ආර්ථික විද්‍යාවේ ශාඛාවකි. එය ආර්ථික විද්‍යා න්‍යාය හා ප්‍රායෝගික ආර්ථික විද්‍යාව එකට යා කරනු ලබයි. එය ප්‍රථිපායන විශ්ලේෂණය, සහ-සම්බන්ධතාවය, ලැන්ගන්ගේ අවකලනය වැනි ප්‍රමාණාත්මක ශිල්ප ක්‍රම වලින් විශාල වශයෙන් උකහා ගනී. කළමනාකරණ ආර්ථික විද්‍යාව තුළ ඒකීය තේමාවක් ඇතිනම් එය, ආයතනයක අරමුණු හා හිඟකම මඟින් පනවන ලද බාධාවන් දී ඇතිවිට ප්‍රශස්ත ව්‍යාපාර තීරණ ගැනීමට ගන්නා උත්සාහය ලෙස දැක්වීමට හැකිවේ (උදාහරණ ලෙස,සංකාර්ය පර්යේෂණ හා වැඩසටහන භාවිතය තුළින්).
  
       
ඕනෑම ව්‍යාපාර තීරණයක් පාහේ කළමනාකරණ ආර්ථික විද්‍යා උපකරණ මඟින් විශ්ලේෂණය කළ හැකි නමුත් එය පොදුවේ බොහෝ විට යොදාගනු ලබනුයේ:
 අවදානම් විශ්ලේෂණය - තීරණයක අවදානම් බව ඇගයීම සඳහා විවිධ අවිනිශ්චිත ආකෘති, තීරණ නීති, හා අවදානම් ප්‍රමාණකරණ උපකරණ භාවිතා කරනු ලබයි. 
 නිෂ්පාදන විශ්ලේෂණය - නිෂ්පාදන කාර්යක්ෂමතාවය, ප්‍රශස්ත සාධක බෙදාහැරීම, පිරිවැය, පරිමානානූකූල එල යනාදිය විශ්ලේෂණය කිරීමට හා ආයතනයක පිරිවැය ශ්‍රිතය මැණිම සඳහා සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යා උපකරණ භාවිතා කරනු ලබයි.

මිලකරණ විශ්ලේෂණය - පැවරුම් මිල, ප්‍රතිබද්ධ නිෂ්පාදන මිල, මිල විශේෂිකරණය, හා මිල නම්‍යතාව නිමානය යනාදිය ඇතුළත් විවිධ මිල තීරණ විශ්ලේෂණය කිරීම සඳහාත් ප්‍රශස්ත මිල ක්‍රමය තෝරා ගැනීම සඳහාත් සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යා උපකරණ භාවිතා කරණු ලබයි.

ප්‍රාග්ධන අයවැයකරණය - ආයතනයක ප්‍රාග්ධන මිලදී ගැනීමේ තීරණ පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ආයෝජන න්‍යාය භාවිතා කරනු ලබයි.

විශ්වවිද්‍යාලවල උසස් උපාධි අපේක්ෂකයින් සඳහා කළමනාකරණ ආර්ථික විද්‍යාව විෂයය මූලිකව ඉගැන්වේ. සංඝටනය කළ විෂයක් ලෙස එයට ප්‍රවේශ වේ. එනම්, එය පුළුල් හා විවිධ පූර්ව අවශ්‍ය පාඨමාලා වල බොහෝ සංකල්ප ඒකාබද්ධ කරයි. බොහෝ රටවල කළමනාකරණ ආර්ථික විද්‍යාව, මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව, ක්‍රීඩා න්‍යාය, ව්‍යාපාර පුරෝකථන හා කාර්මික ආර්ථික විද්‍යාව ආවරණය කරණු ලබන ව්‍යාපාර ආර්ථික විද්‍යා උපාධි හැදෑරීමට හැකියාව ඇත.

සටහන් 

ආර්ථික විද්‍යාව
මිල හා ප්‍රමාණයන්

මුදල් වෙළෙඳපල තුළ, මුදල් සඳහා මිලක් පවතින අතර එය විනිමය අනුපාතිකය නම් වේ. මෙම විනිමය අනුපාතිකය, මුදල් සැපයුම හා ඉල්ලුම මගින් තීරණයවන අතර, එය අන්තර්ජාතික වෙළෙඳාම තුළ සාකච්ඡා වන වැදගත් ගැටලුවකි.

සැපයුම් හා ඉල්ලුම් විශ්ලේෂණය තුළ, මිල මගින්, (එනම් භාණ්ඩයක හුවමාරු අගය මගින්) නිෂ්පාදන හා පාරිභෝජන ඒකකයන් සම්බන්ධිකරණය කරනු ලබයි. වෙළෙඳපලට නිපදවන භාණ්ඩයක ඍජුව නිරීක්ෂණය කළ හැකි ලක්ෂණ ලෙස එම භාණ්ඩයේ මිල හා ප්‍රමාණයන් විස්තර කරනු ලබයි. සැපයුම, ඉල්ලුම හා වෙළෙඳපල සමතුලිතය; මිල හා ප්‍රමාණය සම්බන්ධ කරණු ලබන න්‍යාය ගොඩ නැගීම් වේ. සැපයුම හා ඉල්ලුම තීරණය කරණු ලබන සාධක මගින්, සැපයුම හා ඉල්ලුම කෙරෙහි ඇති කරනු ලබන බලපෑමත්, එතුළින් මිල හා ප්‍රමාණත්, ප්‍රකාශ කිරීම ප්‍රායෝගික සූක්ෂම ආර්ථික විද්‍යාවේ හා සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාවේ සම්මත අභ්‍යාසයක් වේ. ප්‍රමාණය පාලනය කරනු ලබන කාර්යක්ෂම සන්නිවේදන උපකරණයක් ලෙස මිල ක්‍රියාකරනුයේ කුමන තත්වයන් යටතේ දැයි සඳහන් කිරීමට ආර්ථික විද්‍යා න්‍යායට හැකිය. සැපයුම හෝ ඉල්ලුම වැඩි කරනු ලබන විචල්‍යයන් මගින්, කොපමණ ප්‍රමාණයකින් මිල හා ප්‍රමාණය වෙනස් කරන්නේද යන්න මැනීමට සැබෑ ලොව භාවිතයන් මගින් උත්සාහ දරනු ඇත.

මූලික ඉල්ලුම් හා සැපයුම් න්‍යාය මගින්, ඉල්ලුම හෝ සැපයුම විතැන්විමක් හේතු කොට ගෙන සමතුලිතය වෙනස්වීම පුරෝකථනය කරනු ලබන නමුත් එමගින්, එවැනි හේතුවක් නිසා, සමතුලිතය වෙනස්විම සඳහා හැඩගැසීමේ වේගය, පුරෝකථනය කරනු නොලබයි. බොහෝ ක්ෂේත්‍රවලදී, ප්‍රමාණය ගණනය කිරීම සඳහා, කෙටිකාලයේදී ඉල්ලුම හා සැපයුම මත වෙනස්කම් කිරීමට ගලපන, මිල, වෙනුවට “මිල ස්ථාවරභාවයේ” ඇතැම් ආකාරයන් උපකල්පනය කරනු ලැබේ. මෙයට සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාවේ ව්‍යාපාර චක්‍ර පිළිබඳ සම්මත විශ්ලේෂණය ඇතුළත්වේ. දිගුකාලීන, කල්පිත සමතුලිතයකට ළඟාවීම සඳහා, එම විශ්ලේෂණය සෑමවිටම, එවැනි මිල ස්ථාවරභාවයකට හේතු හා එමගින් ගම්‍යමාන වන දෑ වටා කේන්ද්‍රගතවේ. යම් වෙළෙඳපලක එවැනි මිල ස්ථාවරභාවයක් සඳහා වන උදාහරණවලට, ශ්‍රම වෙළෙඳපල වැටුප් අනුපාතික හා පූර්ණ තරඟයෙන් වෙනස් වෙළෙඳපලවල ස්ථාපිතවූ මිල දැක්විය හැකිය.
         
ආර්ථික විද්‍යාවේ තවත් ක්ෂේත්‍රයක් මගින්, සියලු සමාජ පිරිවැය හා ප්‍රතිලාභ වෙළෙඳපල මගින් ප්‍රමාණවත් ලෙස ගණනය කරනු ලබයිද යන්න සලකා බලයි. වෙළෙඳපල මිල තුළ නිරූපනය නොවන හා නිෂ්පාදනය හා පරිභෝජනය මගින් ඇතිකරනු ලබන, සමාජ පිරිවැය හෝ ප්‍රථිලාභ පවතිනවිට, බාහිරතාවයක් ඇතිවේ යැයි පැවසේ. උදාහරණයක් ලෙස වායු දූෂණය මගින් ඍණ බාහිරතාවයක්ද, අධ්‍යාපනය මගින් ධන බාහිරතාවයක්ද (අපරාධ සංඛ්‍යාව පහළයාම යනාදිය), ඇතිකළ හැකිය.

මෙම බාහිරතා මගින් ඇති කරනු ලබන මිල අපහරණයන් නිවැරදි කිරීම උදෙසා ඍණ බාහිරතා ඇති භාණ්ඩ අලෙවිය තහනම් කිරිම හෝ ඒ මත බදු පැනවීමත්, ධන බාහිරතා ඇති භාණ්ඩ සඳහා සහනාධාර දීම හෝ ඒවා මිලදී ගැනීම ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් රජය විසින් නිරතුරුව සිදු කරනු ලබයි.

සටහන්
ආර්ථික විද්‍යාවේදී ඵලදායීතාවය



ඵලදායීතාවය 
     
නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියක, යෙදවුම් ඒකකයක් වෙනුවෙන් ලබන නිමවුම් ප්‍රමාණය මිණුම් ආර්ථික විද්‍යාවේදී ඵලදායීතාවය ලෙස සලකනු ලබයි. උදාහරණයක් ලෙස, ශ්‍රම ඵලදායීතාවය යනු ශ්‍රම පැයකට, එනම් යෙදවුමකට ලබන නිමවුමේ අනුපාතයයි. ඵලදායීතාවය නිෂ්පාදනයේ තාක්ෂණික හෝ ඉංජිනේරු කාර්යක්ෂමතාවය මනින මිනුමක් ලෙස හෝ සමහරවිට නිමවුමක ප්‍රමාණාත්මක මිනුමක් ලෙස ඇතිවිය හැකිය. නිපදවනු ලබන භාණ්ඩයේ වටිනාකම හා භාවිතාකළ යෙදවුම්වල පිරිවැය යන දෙකම සැලකිල්ලට ගන්නා බෙදා හැරීම් කාර්යක්ෂමතාවයේ මිනුම්වලින් ඵලදායීතාවය වෙන්කර දක්වනු ලැබේ. එසේම නිමවුම මගින් ජනිත කරනු ලබන අයභාරයද, යෙදවුම් භාවිතය හා බැඳුණු වියදමද, අතර වෙනස සලකනු ලබන, ලාභදායීත්වයෙන්ද, ඵලදායීතාවය වෙන්කර දැක්විය හැකිය.

ආර්ථික වර්ධනය හා ඵලදායීතාවය 
    

ආර්ථීක වර්ධනයේ අංග (සාරි 2006)

නිෂ්පාදනය හා පරිභෝජනය අනුව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් හඳුනාගත හැකිය. නිෂ්පාදනය යනු, විවිධ භෞතික හා අභෞතික නිෂ්පාදන යෙදවුම් ඒකාබද්ධ කොට පරිභෝජනය සඳහා භාණ්ඩ හා සේවා නිපදවීමේ ක්‍රියාවලියයි. නිෂ්පාදන යෙදවුම්, නිෂ්පාදනය ක්‍රියාවලිය තුළ ඒකාබද්ධ කිරීමේ ක්‍රමය තාක්ෂණය ලෙස හැඳින්වේ. තාක්ෂණය, යෙදවුම් හා නිමවුම් අතර ශ්‍රිතාත්මක සම්බන්ධය විස්තර කරන නිෂ්පාදන ශ්‍රිතයක් මගින් ගණිතමය ලෙස දැක්විය හැකිය. නිෂ්පාදන ශ්‍රිතය, නිෂ්පාදන කාර්‍යඵලයන් දක්වන අතර ඵලදායීතාවය එහි මිනුම වේ.

නිෂ්පාදන ශ්‍රිතය භාවිතයෙන්, ආර්ථික වර්ධනය සරලව විස්තර කළහැකිය. ආර්ථික වර්ධනය යනු ආර්ථික ප්‍රජාවක් විසින් ලඟාකර ගන්නා නිෂ්පාදනයේ ඉහළ යාමකි. එය සාමාන්‍යයෙන් ජාතික නිෂ්පාදනයේ වාර්ෂික ඉහළ යාමේ ප්‍රතිශතය මගින් දක්වනු ලබයි. ආර්ථික වර්ධනය සාධක දෙකක් මගින් තීරණය කරනු ලබන හෙයින් වර්ධනයේ සංඝටක පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීම වැදගත් වේ. මේ සංඝටක නම්, නිෂ්පාදන යෙදවුම් ඉහළයාම සහ ඵලදායීතාවය ඉහළයාමයි.
            
රූප සටහන මගින් ආර්ථික වර්ධන ක්‍රියාවලියක් පෙන්නුම් කරයි. එය පැහැදිලි කර ඇති අයුරින්, රූප සටහනේ පෙන්වාඇති ප්‍රමාණ විශාල කර දක්වා ඇත. පළමු හා දෙවන ආසන්න වර්ෂ වල ක්‍රියාවලිය සමාලෝචනය කිරීමෙන්, නිෂ්පාදනය T1 සිට T2 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇතිබව ප්‍රත්‍යක්ෂ වේ. සෑම ශ්‍රිතයක්ම අදාළ වර්ෂයේ අංකය මගින්, එනම් එක හා දෙක ලෙස, නම් කර වර්ෂ දෙකේම නිෂ්පාදන ශ්‍රිත රූප සටහනකින් විස්තර කළ හැකිය. නිෂ්පාදනය ඉහළයාම තුළ, ඊට හේතුවූ සංඝටක දෙකම හඳුනා ගැනීමට පිළිවන. ඒ නිෂ්පාදන යෙදවුම් ඉහළයාම මගින් ඇතිවූ වර්ධනය සහ එලදායීතාවය ඉහළයාමෙන් ඇතිවු වර්ධනයවේ. යෙදවුම් ඉහළයාමෙන් ඇතිවූ වර්ධනයේ ලක්ෂණය නම් යෙදවුම් හා නිමවුම් අතර සම්බන්ධතාවය නොවෙනස්ව පැවතීමයි. නිෂ්පාදන ශ්‍රිතය විතැන්විමට අනුරූප වර්ධනය, ඵලදායීතාවය ඉහළයාම මගින් ජනිතවේ.

මේ අනුව නිෂ්පාදන ශ්‍රිතය විතැන්වීම සහ එහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස යෙදවුම් නිමවුම් සම්බන්ධය වෙනස්වීම ඵලදායීතාවය ඉහළයාමක ලක්ෂණයයි. සාමාන්‍යයෙන් මුළු ඵලදායීතා ශ්‍රිතය පහත සඳහන් පරිදි ලියනු ලබයි.
   
මුළු ඵලදායීතාවය = නිමවුම් ප්‍රමාණය/ යෙදවුම් ප්‍රමාණය
 
මේ ශ්‍රිතයට අනුව, යෙදවුමේ හා නිමවුමේ වෙනස්වීම, ප්‍රමාණාත්මක හා ගුණාත්මක වෙනස්කම් ඇතුළත්ව මැනිය යුතුවේ. (ජෝගෙන්සන් සහ ග්රිලිචස් 1967) ප්‍රායෝගිකව, විවිධ යෙදවුම් හා නිමවුම් සාධකවල සාපේක්ෂ මිල හා සාපේක්ෂ ප්‍රමාණ වෙනස්වීමෙන්, ප්‍රමාණාත්මක හා ගුණාත්මක වෙනස්කම් ඇතිවේ. නිමවුම් හා යෙදවුම්වල ගුණාත්මක වෙනස්කම් දැක්වීමට, මුළු ඵලදායිතා ශ්‍රිතය පහත සඳහන් පරිදි ලිවිය හැකිය:

මුළු ඵලදායීතාවය = නිමවුම්වල ගුණාත්මකභාවය හා ප්‍රමාණය/ යෙදවුම්වල ගුණාත්මකභාවය හා ප්‍රමාණය

සටහන්
උඩ අලුදෙණිය රජමහා විහාරය

උඩ අලුදෙණිය රජමහා විහාරය පිහිටා ඇත්තේ වැලිගල්ල ප්‍රදේශයේ වන අතර දැනට ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකර සංරක්ෂණය කර ඇත.

රජමහා විහාර
මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎
ශ්‍රී ලංකාවේ නදී ලැයිස්තුව



දිග  කිලෝමීටර්  100 ට වැඩි 
දිග  කි. මී. 100 ට වැඩි

කී.මී. 100 ට වැඩි

දිග  කිලෝමීටර් 100 අඩු 
දිග කී.මී. 100 ට අඩු

මේ අඩවිත් බලන්න 
ශ්‍රී ලංකාවේ දියඇලි
ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රධාන ගංගා

ශ්‍රී ලංකාවේ ලැයිස්තු
නදී
ගංගා
ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු