Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
පුරාතන ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම

ගණිතයෙහි, පුරාතන ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම (ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම, ඉතියෝපියානු ගුණ කිරීම, රුසියානු ගුණ කිරීම, හෝ  ගැමි ගුණ කිරීම ලෙසින්ද හැඳින්වුණු) යනු, ලිපිකරුවන් විසින් භාවිත කළ ගුණ කිරීමේ ක්‍රම දෙකින් එකක් වන අතර, ගුණ කිරීමේ චක්‍රය අවශ්‍ය නොවන, එහෙත් දෙකෙන් ගුණ කිරීමෙහි සහ බෙදීමෙහි, සහ  එකතු කිරීමෙහි හැකියාවන් පමණක් අවශ්‍ය වන, සංඛ්‍යා දෙකක් ගුණ කිරීම සඳහා වන ක්‍රමාණුකූල ක්‍රමයකි. ගුණ්‍යයන්  අතුරින් එකක් (සාමාන්‍යයෙන්  විශාලතමය)  දෙකෙහි බල එකතුවකට  වියෝජනය කරන එය,  දෙවන ගුණ්‍යයෙහි දෙගුණයන් වගුවක් නිර්මාණය කරයි.

දෙවන  ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීමේ හා බෙදීමේ ශිල්ප ක්‍රමය පිළිබඳ කරුණු සොයා ගත්තේ,   ක්‍රි.පූ. දහහත්වන සිවයසෙහිදී, අහ්මස් ලියන්නා විසින් ලියන ලද , හයරටික් ක්‍රමයට ලියැවුනු මොස්කව් සහ රයින්ඩ්  ගණිතමය පැපිරස අනුසාරයෙනි. පුරාතන ඊජිප්තුවෙහි පාදය 2 සංකල්පය නොපැවතුනද,  මෙම ඇල්ගොරිතමය අනිවාර්යයෙන්ම, ගුණකය හා ගුණ්‍යය ද්වීමය බවට හැරවීමෙන්  පසුව දීර්ඝ ගුණ කිරීම සිදු කෙරෙන ඇල්ගොරිතමයම වෙයි. ද්වීමය බවට පෙරලීමෙන් පසුව අර්ථ නිරූපණය කෙරෙන මෙම ක්‍රමය, එබැවින් වර්තමානයෙහිදී පුළුල් ලෙසින් භාවිතා වන්නේ, නූතන පරිගණක සකසනයන් තුල ක්‍රියාත්මක කෙරෙන  ද්වීමය ගුණක පරිපථ තුලය.

වියෝජනය 

දෙකෙහි බල සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුවක් බවට වියෝජනය කිරීම, දහයේ පාදයේ සිට දෙකේ පාදය දක්වා පෙරැලීමක් ලෙසින් භාවිතා කිරීම අරමුණු නොවීය; එවැනි සංකල්ප පිළිබඳ  ඊජිප්තියානුවෝ නොදැන සිටි අතර, වඩාත් සරල ක්‍රම භාවිතයට උත්සුක වූහ. යළි යළිත් ගණනය කිරීම වලක්වා ගැනීම සඳහා පුරාතන ඊජිප්තියානුවෝ දෙකෙහි බල ඉමහත් සංඛ්‍යාවක් වගු ගත කොට ගබා ගත්හ. සංඛ්‍යාවක් වියෝජනය කිරීමෙහිදී සිදුවන්නේ, එය සැදී ඇති දෙකෙහි බල සොයාගැනුමයි. ඊජිප්තියානුවෝ ආනුභවික ලෙසින් දැන සිටියේ, යම් සංඛ්‍යාවක් වියෝජනය කිරීමේදී සඳහා කිසියම් දෙකෙහි බලයක් එක් වරක් පමණක් භාවිතා වන බවයි. වියෝජනයේදී ඔවුහූ ක්‍රමානුකූලව ප්‍රගමනය වූහ; මුලින්ම ඔවුන් සොයාගත්තේ, ප්‍රශ්නයට තුඩු දී ඇති සංඛ්‍යාවට අඩු හෝ සමාන වූ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන අතර, ඉන්පසුව මෙම අගය මුල් සංඛ්‍යාවෙන් අඩු කර ප්‍රතිඵලයට මෙම ක්‍රියාවලිය දිගටම යෙදුවේ අවසන කිසිවක් ඉතිරි නොවන තෙක්ය. (ගණිතයෙහි ශුන්‍ය සංඛ්‍යාව භාවිතා කිරීම ඊජිප්තියානුවෝ දැන නොසිටියහ).

විශාලතම දෙකෙහි බලය සොයාගැනුමට 1 සංඛ්‍යාවෙන් අරඹා ඔබගේ පිළිතුර දෙගුණ කරමින් යන්න.

නිදසුන:
 1 x 2 = 2
 2 x 2 = 4
 4 x 2 = 8
 8 x 2 = 16
 16 x 2 = 32

25 සංඛ්‍යාව වියෝජනය කිරීමෙහි නිදසුන:
 25 16,
 25 – 16 = 9,
 9 ට අඩු හෝ සමාන හෝ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන්නේ 8,
 9 – 8 = 1,
 1 ට අඩු හෝ සමාන හෝ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන්නේ 1,
 1 – 1 = 0

මේ අනුව 25 යනු  16, 8 සහ  1 යන දෙකෙහි බල වල එකතුවයි.
එක්සත් රාජධානිය සැදුමෙහි ඉතිහාසය

එක්සත් රාජධානිය සැදුමෙහි ඉතිහාසය තුල දක්නට ලැබෙනුයේ  මහා බ්‍රිතාන්‍යය සැදි රාජ්‍යයන් මෙන්ම වඩාත් පුළුල් බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සැදි රාජ්‍යයන් අතරද ඇතිවූ  පුද්ගලික සහ දේශපාලන සුසංගමයන් වෙති. ඉතිහාසයේ විවිධ කාල පරිච්ඡේද තුලදී, විවිධ සංයුතියන් සහිතවද විවිධාංගවූ දේශපාලන තන්ත්‍රයන් සංඛ්‍යාවකට යටත්වද මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි සංස්ථාපනය වූ,  ස්වෛරී රාජ්‍යයන් බොහෝ සංඛ්‍යාව අතුරින් නවීනතමය වන්නේ එක්සත් රාජධානිය වෙයි. පසුගිය වසර 2000 ඇතුලත, විවිධවූ රාජ්‍යයන් දහසයක් නිර්මාණය වූ බව,  නෝර්මන් ඩේවිස් ගණනය කර ඇත. 

16වන සියවස ඇරඹුමත් සමගම, මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි රාජ්‍යයන් සංඛ්‍යාව දෙකක් දක්වා පහත බැසිණි: එංගලන්ත රාජධානිය (වේල්සය සහ අයර්ලන්තයෙහි පාලනයෙහි පැවති  කොටසද අඩංගුවූ) සහ ස්කොට්ලන්ත රාජධානිය වශයෙනි. වසර සියයකට පෙර සිදුවූ රාජකීය විවාහයක අහඹු ප්‍රතිවිපාකයවූ, 1603දී සිදුවූ කීරීටයන්ගේ සුසංගමය තුලින්, රාජධානි දෙක පුද්ගලික සුසංගමයකින් බැඳුනද, මහා බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානිය ලෙසින් පූර්ණ දේශපාලන සුසංගමය සඳහා, 1706දී පිවිසුනු සුසංගම ගිවිසුම සහ 1707දී (ගිවිසුම අපරානුමත කෙරුමට)  සම්මතවූ  සුසංගම් පණත් අවශ්‍ය විය. 1800 දී තවදුරටත් සම්මත කෙරුණු සුසංගම් පණතක් තුලින් සුසංගමය තුලට අයර්ලන්තය එක් කරමින්, මහා බ්‍රිතාන්‍ය හා අයර්ලන්තය එක්සත් රාජධානිය තනන ලදි. 19වන සියවසෙහි අගභාගයෙහි සිට, ජාතිකවාදී දේශපාලන පක්ෂයන්ට ලැබුනු සහයෝගයෙහි වර්ධනය හා සමගම, පළමුව අයර්ලන්තය අරභයා, 1922දී අයර්ලන්ත දිවයිනෙහි බොහෝ ප්‍රදේශයට නිදහසද,  බොහෝ පසුව ස්කොට්ලන්තය සහ වේල්සයෙ අරභයා, උතුරු අයර්ලන්තයේ, ස්කොට්ලන්තයේ සහ වේල්සයේ, බලය විමධ්‍යගත කෙරුණු පාර්ලිමේන්තු හෝ මන්ත්‍රණ සභා පිහිටුවීමද සිදුවිය.

ආශ්‍රිත

ග්‍රන්ථ නාමාවලිය
ඩේවීස්, නෝර්මන්. දි අයිල්ස්: අ හිස්ට්‍රි. (ලන්ඩනය: මැක්මිලන්, 1999. ISBN 0-333-69283-7).

එක්සත් රාජධානිය
කොරියාවේ රාජධානි තුන

පළමුවන සහස්‍රකයෙහි වැඩි කාලයක් තුල, කොරියානු අර්ධද්වීපය සහ මැන්චූරියාවේ කොටස් අභිභවනය කළ,  කොකුරියෝ, බෙක්ජේ සහ සිල්ලා යන  පුරාතන කොරියානු රාජධානි හැඳින්වෙන්නේ කොරියාවේ රාජධානි තුන () ලෙසිනි. රාජධානි තුනෙහි යුගය පැවතුනේ ක්‍රිව  57 සිට ක්‍රිව 668 දී සිල්ලා රාජධානිය විසින් කොකුරියෝ රාජධානිය යටත් කරගැනුම තෙක් වන අතර, ඉන් අනතුරුව, දකුණු ප්‍රදේශයෙහි එක්සත්වූ සිල්ලා  සහ උතුරෙහි  බෝහායි යන රාජ්‍යයන් සහිතව උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය (남북국시대) ඇරඹිණි.

මෙම රාජ්‍යයන් සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ රාජධානි බවට ප්‍රවර්ධනය වීමට පෙර, මෙම යුගයට පෙර පැවති කාල පරිච්ඡේදය, සමහරවිට කොරියාවේ ප්‍රාග්–රාජධානි තුන  ලෙසින් හැඳින්වේ.

ආශ්‍රිත
බර්නාර්ඩෝ උසේ

බර්නාර්ඩෝ ඇල්බර්ටෝ උසේ (අප්‍රේල් 10, 1887 – සැප්තැම්බර් 21, 1971) යනු සතුන්ගේ රුධිර සීනි (ග්ලූකෝස්) ප්‍රමාණය නියාමනය කිරීම වෙනුවෙන් පිටියුටරි හෝර්මෝන වල භූමිකාව සොයාගැනීම සඳහා 1947දී,  කායික විද්‍යාව හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව හෝ සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් අඩක් ලැබූ ආර්ජන්ටිනානු කායික විද්‍යාඥයෙකි.
විද්‍යාඥයෝ
1887 උපත්
1971 මරණ
රසදිය චක්‍රය

රසදිය චක්‍රය යනු  රසදිය  (මර්කරි)  හා බැඳි  ජෛවභූරසායනික චක්‍රයකි. කාමර උෂ්ණත්වයෙහිදී දුවයක් ලෙසින් පවතින එකම බැර ලෝහය රසදිය බව සිහිකටයුතුය. එය වාෂ්පශීලී ලෝහයක් වන අතර එසේ වීමට කිසියම් කාලයක් ගන්නා මුදු  වාෂ්පීභවනය වෙයි.

ක්‍රියාවලීන්
බොහෝ ස්වභාවික රසදිය පවතින්නේ සිනබාර්, HgS ලෙසිනි. මෙහිදී රසදිය  (Hg2+) සල්ෆර් වෙත දැඩි ලෙසින් බන්ධනයවී තිබුණද, ජීරණය හේතුවෙන් පරිසරයට රසදිය මුදා හැරෙයි. ගල් අඟුරු තුලද අංශු මාත්‍ර පුමාණයෙන් රසදිය පවතියි. රසදිය පතල් කැණීම හෝ ගල් අඟුරු දැවීම විසින් රසදිය මුදාහැරීම සිදු වෙයි. යමහල් සහ ලැව් ගිනිද රසදිය ප්‍රභව වෙති.

අනෙකුත් ප්‍රභව අතර, ක්ලෝරීන් කම්හල්ද රසදිය වායුගෝලයට මුදාහරියි. මෙම රසදිය භූමියේ සහ ජලයේ යළි තැන්පක් වෙයි. අකාබනික රසදිය බැක්ටීරියා මගින්,   මීතයිල්මර්කරි, CH3Hg+, නම්වූ ලෝහ-කාබනික කැටායනයක් බවට පෙරැලිය හැකි අතර, මෙය  බලයා සහ කඩු කොප්පරා වැනි මත්ස්‍යයන් තුල ජීවගත සංචයනය වෙයි.  විශාල කාල පරිච්ඡේද ගතවීමත් සමගම, රසදිය වලින් කොටසක් සල්ෆර් සමග යළි-සම්බන්ධ වී  අවසාදතයන් තුල මිහිදන් වෙයි. ඉන්පසු, චක්‍රය යළි පුනරාවර්තනය වෙයි.

පරිසරයෙහි රසදිය මුදාහැරීම්

ස්වභාවික මූලාශ්‍ර
පූර්ව-කාර්මීකකරන යුගයෙහිදී, වායුගෝලයෙන් රසදිය තැන්පත්වීමේ සීඝ්‍රතාවය  4 නැග්‍රෑ /(අයිස් තැන්පත්වීම 1 ලී) පමණ වන්නට ඇත. ස්වභාවික නිරාවරණ මට්ටම එපමණකැයි සැලකිය හැකි වුවද, ප්‍රාදේශීය හෝ ගෝලීය ප්‍රභව නිසා මෙම අගය වෙත සැලකිය යුතු බලපෑම් ඇති වෙයි. යමහල් විදාරණය නිසා වායුගෝලීය ප්‍රභවය  4–6 ගුණයකින් ඉහළ නැංවිය හැක. 

යමහල් වැනි ස්වභාවික ප්‍රභව, වායුගෝලීය රසදිය විමෝචනයෙන් අඩකට පමණ හේතු වෙයි.

මානවකෘත රසදිය විමෝචන 
මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ඉතිරි අඩ, පහත ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රතිශත වලට බෙදා වෙන් කෙරෙයි:  

 65% ක් ස්ථාවර (ප්‍රවාහන-නොවන)  දහන තුලින් වන අතර, මෙහි වැඩිම සමුච්චයකට වග කියන්නේ  ගල් අඟුරු බලාගාර වෙති (1999 එ.ජ. රසදිය විමෝචනයන්ගෙන් 40% කි). රසදිය ඉවත් නොකල පෙට්‍රෝලියම් දහනය වෙතින් බලගැන්වෙන බලාගාරද මෙයට අඩංගුය. ගල් අඟුරු දහනය නිසා සිදුවන විමෝචනයන්, තෙල් දහනය නිසා වන විමෝචනයන්ට වඩා ගණිතමය අනුක්‍රමයන් එකක් හෝ දෙකක් හෝ වැඩිවන අතර,  මෙම විචලනය රට මත යැපෙයි.
11% ක් රත්රන් නිෂ්පාදනයෙන්. රසදිය විමෝචනය සඳහා එ.ජ. හී ප්‍රධානතම ලක්ෂ්‍යාකාර ප්‍රභව වන්නේ විශාලතම රත්රන් ආකර තුන වෙයි.නැගෙනහිර කැනඩාවේ වායුගෝලීය රසදිය විමෝචනයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රභවයක් වන්නේ රන්-ආකර බොර තුලින් ජලභූරසායනික රසදිය නිකුතුවයි. 
 6.8%  ක්  නි-ෆෙරස් ලෝහ නිෂ්පාදනයෙන්, දර්ශීය වශයෙන් විරුවනයන් වෙතින්.
 6.4% ක් සිමෙන්ති නිෂ්පාදනයෙන්.
 3.0% ක් අපද්‍රව්‍ය අපහරණයෙන්, නගර සහ ආපදාකූල අපද්‍රව්‍ය, ආදාහනාගාර, සහ  මල බොර හස්මීකරණයද මෙයට අඩංගු වෙයි.
 3.0% ක් කෝස්ටික් සෝඩා නිෂ්පාදනයෙන්.
 1.4% ක් අමු යකඩ සහ  වානේ නිෂ්පාදනයෙන්.
 1.1% ක් රසදිය නිෂ්පාදනයෙන්, ප්‍රධාන වශයෙන් බැටරි සඳහා.
 2.0% ක් අනෙකුත් ප්‍රභවයන්ගෙන්.

ඉහත ප්‍රතිශතයන්, 2000 දී මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ගෝලීය රසදිය විමෝචනයන්හී ඇස්තමේන්තු වන අතර, සමහර ප්‍රාදේශිකයන්හී වැදගත් ප්‍රභවයක් වන, ජෛව ස්කන්ධ එයට ඇතුලත් නොවේ. 

එළිමහන් නාගරික වාතයේ වර්තමාන වායුගෝලීය දූෂිතකරණය 0.01–0.02 µග්‍රෑ/මී3වන අතර, එළිමහන් සාන්ද්‍රණයන්ට වඩා සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ නැගි ගෘහස්ත සාන්ද්‍රණයන්,  0.0065–0.523 µග්‍රෑ/මී3 (සාමාන්‍යය 0.069 µග්‍රෑ/මී3) පරාසයෙහි පවතියි.

චීන මානවකෘත මූලාශ්‍ර අනුව, වායුගෝලයට රසදිය විමෝචන ප්‍රමාණය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ, වසරකට  ටොන් 500-700 පරාසයෙහි පවතින ලෙස වන අතර, එය තුල ගෝලීය මුළු මානවකෘත විමෝචනයන්හී සැලකිය යුතු කොටසක් අඩංගු වෙයි.

ආශ්‍රිත

ජෛවභූරසායන චක්‍රය
රසදිය
කච්චතීවු

කච්චතිව් යනු ශ්‍රී ලංකාවට අයත් දූපතකි .එය යාපනයේ උතුරු දෙසින් පිහිටා ඇත.

මූලාශ්‍ර 

යාපනය දිස්ත්‍රික්කය
ශ්‍රී ලංකාවට අයත් දූපත්
මෙගක්ලයිටී (චන්ද්‍රයා)

ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, මෙගක්ලයිටී  යනු, බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ   ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි. 2000 දී   ස්කොට් එස්. ෂෙපර්ඩ්ගේ නායකත්වය දැරූ, හවායි විශ්වවිද්‍යාලයීය තාරකා විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගත් එයට,  යන තාවකාලික නිල නාමය ලබා දෙන ලදි.

කිලෝමීටර 5.4 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත මෙගක්ලයිටී චන්ද්‍රයා,  එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.687 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  792.437 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන්නේ, කක්ෂතලයට 150°  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 148° ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.308 ප්‍රමාණයක  උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය.

සියුස්ට (බ්‍රහස්පතීට) දාව තේබී සහ ලෝක්‍රස් (කෙසේවුවත් අනෙකුත් කතුවරුන් විසින් මෙම දෙදෙනාට වෙනත් මවක් නම් කෙරෙයි) බිහි කල මෙගක්ලයිටී අනුව යමින්, 2002 ඔක්තෝම්බරයෙහිදී එය නම් කෙරිණි. 

අක්‍රමවත් ලෙසින් හා ප්‍රතිගාමී චලිතයෙහි යෙදෙමින්,  22.8 සහ 24.1 ගිමී අතර පරාසයක දුරක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහ ලෝකයේ  සිට තබමින් සහ, 144.5° සහ 158.3° අතර වන පරාසයක ආනතීන් දරමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන චන්ද්‍රයින් අඩංගු   පැසිෆේ කාණ්ඩයට මෙම චන්ද්‍රයා අයත් වෙයි.

ආශ්‍රිත

බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයෝ
2000දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ඕටොනොවී (චන්ද්‍රයා)

ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, ඕටොනොවී, යනු  බ්‍රහස්පතිගේ ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි. 2001 දී   ස්කොට් එස්. ෂෙපර්ඩ්ගේ නායකත්වය දැරූ, හවායි විශ්වවිද්‍යාලයීය තාරකා විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගත් එයට,  යන තාවකාලික නිල නාමය ලබා දෙන ලදි. 

කිලෝමීටර 4 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත ඕටොනොවී චන්ද්‍රයා, එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.264 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  772.168 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වෙයි. . එය පරිභ්‍රමණය වන්නේ කක්ෂතලයට 151°  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 150° ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.369 ප්‍රමාණයක  උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය. 

අක්‍රමවත් ලෙසින් හා ප්‍රතිගාමී චලිතයෙහි යෙදෙමින්,  22.8 සහ 24.1 ගිමී අතර පරාසයක දුරක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහ ලෝකයේ  සිට තබමින් සහ, 144.5° සහ 158.3° අතර වන පරාසයක ආනතීන් දරමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන චන්ද්‍රයින් අඩංගු   පැසිෆේ කාණ්ඩයට මෙම චන්ද්‍රයා අයත් වෙයි.

සියුස්ගේ (බ්‍රහස්පතිගේ) අභිභවනයක්ද,  සහ සමහරක් කතුවරයන් පරිදී කැරිටීස් (ග්‍රාසියස්) ගේ මවද වන, ග්‍රීක පුරාකථාමය චරිතයක් වන   ඕටොනොවී අනුව යමින් 2003 අගෝස්තු මසදී ඕටොනොවී නම් කෙරිණි.

ආශ්‍රිත

බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයෝ
2001දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ස්පොන්ඩී (චන්ද්‍රයා)

ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, ස්පොන්ඩී යනු,  බ්‍රහස්පතිගේ ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි. 2001 දී   ස්කොට් එස්. ෂෙපර්ඩ්ගේ නායකත්වය දැරූ, හවායි විශ්වවිද්‍යාලයීය තාරකා විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගත් එයට,  යන තාවකාලික නිල නාමය ලබා දෙන ලදි.  

කිලෝමීටර  2 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත ස්පොන්ඩී චන්ද්‍රයා,  එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.253 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  771.604 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන්නේ, කක්ෂතලයට 154°  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 156° ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.443 ප්‍රමාණයක  උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය.

හොරීවරුන් (පැය) අතුරින් සත් වන පැය (දිවා ආහාරයට පසුව මත්පැන් පිළිගැන්වීම) අරක්ගන්නා දේවතාවිය අනුව යමින්, 2003 අගෝස්තු මාසයේදී එය නම් කෙරිණි.  දිනයෙහි පැය මෙන්ම වසරෙහි සෘතුන් ද අරක්ගන්නා හොරී දේවතාවියන් සියුස් (බ්‍රහස්පතී) සහ තෙමිස් යන්නන්ගේ දියණියන් වෙති.

අක්‍රමවත් ලෙසින් හා ප්‍රතිගාමී චලිතයෙහි යෙදෙමින්,  22.8 සහ 24.1 ගිමී අතර පරාසයක දුරක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහ ලෝකයේ  සිට තබමින් සහ, 144.5° සහ 158.3° අතර වන පරාසයක ආනතීන් දරමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන චන්ද්‍රයින් අඩංගු   පැසිෆේ කාණ්ඩයට මෙම චන්ද්‍රයා අයත් වෙයි.

ආශ්‍රිත

බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයෝ
2001දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
චන්ද්‍රයාගේ සෝඩියම් වලිගය

මිනිස් ඇසට ග්‍රහණය කළ නොහැකි තරම් ප්‍රභාහීන  සෝඩියම් පරමාණු "වලිගයක්"  චන්ද්‍රයා සතු බව සොයා ගෙන ඇත. එය සැතපුම් සිය දහස් ගණනක් දිගු අතර, බොස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයීය විද්‍යාඥයෝ  1998දී ලියොනිඩ් උල්කා කුණාටුව  නිරික්ෂණය කරමින් සිටියදී එය සොයාගත්හ. චන්ද්‍රයා එහි පෘෂ්ඨයෙන් පරමාණුක සෝඩියම් වායුව නිරතුරුව නිකුත් කරන අතර, සූර්ය විකිරණ පීඩනය විසින් සෝඩියම් පරමාණු සූර්ය-විරුද්ධ දිශාවකට ත්වරණය කෙරුම නිසා, සූර්යයාගෙන් ඉවතට දිශා ගත වන දිගටි වලිගයක් සැදෙයි. 1998 ලියොනිඩ් උල්කා වර්ෂාව විසින් වලිගයේ ස්කන්ධය තාවකාලික ලෙසින් තෙගුණ කළේ චන්ද්‍රයාගෙන් නිර්වායු වන සෝඩියම් පරමාණු ගහණයට තවත් පරමාණු එක් කිරීමෙනි.

කුඩා උල්කාෂ්මයන් වැන්නන්  දෛනික ලෙසින් ගැටීම නිසා  චන්ද්‍රයාගේ සතත  "වලිගයක්" ඇති වන අතර, ලියොනිඩ් විසින් එය වැඩි කරලීමෙන්,  පෘථිවියෙහි සිට එය නැරඹීමේ සාමාන්‍ය හැකියාවන් තීව්‍ර කරලීය.

මෙයද බලන්න 

විකිරණ පීඩනය
චන්ද්‍රයාගේ වායුගෝලය

ආශ්‍රිත

 
 
 

චන්ද්‍ර විද්‍යාව
සෝඩියම්
සිනෝපී (චන්ද්‍රයා)

සිනෝපී යනු,  1914 දී  ලික් නිරික්ෂණාගාරයේදී සෙත් බාර්න්ස් නික්ල්සන් විසින් සොයාගත්, බ්‍රහස්පතිගේ ප්‍රතිගාමී අනියම් චන්ද්‍රිකාවක් වන අතර  ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදයෙහි සිනෝපී අනුව යමින් නම් කෙරිණී.

1975 වන තුරු සිනෝපී සඳහා වර්තමාන නම නොයෙදුනි; එයට පෙර, එය හැඳින්වුනේ සරල ලෙසින්  ලෙසිනි. 1955 සහ 197 අතරතුරදී, එය සමහරවිටෙක "හේඩීස්" ලෙසින්ද හැඳින්වුණි.

2000දී මෙගක්ලයිටී සොයාගන්නා තෙක්,  සිනෝපී යනු බ්‍රහස්පතිගේ  දැන සිටි බාහිරතම චන්ද්‍රයා විය.  දැනට දන්නා, බ්‍රහස්පතිගේ බාහිරතම චන්ද්‍රයා වන්නේ  වෙයි.

කක්ෂය

බ්‍රහස්පති වටා සිනෝපී  පරිභ්‍රමණය වන්නේ අධි උත්කේන්ද්‍රියතා සහ අධි ආනති ප්‍රතිගාමී කක්ෂයක වෙයි. කක්ෂීය මූලිකාංග, 2000 ජනවාරි මස තිබු සැටියට වෙයි. සූර්ය සහ ග්‍රහ කැළඹීම් නිසා එය අනවරත ලෙසින් වෙනස් වන බව දන්නා කරුණකි. එය පැසිෆේ කාණ්ඩයට අයත් බව බොහෝ ලෙසින් විශ්වාස කෙරෙයි.

ආශ්‍රිත
සබන් යොදා අත් සේදීම

ළමා මරණ වලින් බහුතරයකට එක්ව වගකියන පාචනීය රෝග සහ නියුමෝනියාව වළක්වාගැනුමට ඇති, අතිශයින් සඵලදායක සහ මිල අධික නොවන ක්‍රියාමාර්ග අතර සබන් යොදා අත් සේදීම  වෙයි.  2015 වන විට වයස අවුරුදු පහෙන් අඩු දරුවන් අතර මරණ සංඛ්‍යාව තුනෙන්-දෙකකින් අඩු කිරීමේ සහස්‍ර ප්‍රවර්ධන ඉලක්කය සපුරාලීම සඳහා වැදගත් මෙහෙවරක් මෙම පුරුද්ද විසින් ඉටු කෙරෙන බවට අරමුණු කෙරෙයි.  එක්සත් ජාතීන් විසින් ජාතික සෞඛ්‍යාරක්ෂක වසර ලෙසින් නම් කෙරුණු 2008 වසරේදී ගත් තීරණයක් අනුව,  ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය  ලෙසින්,    ඔක්තොම්බර් 15 සැමරේ.

සෘජු ස්පර්ශය තුලින් හෝ වක්‍ර ලෙසින් පෘෂ්ඨයන් ඔස්සේ හෝ, රෝග-ඇති කරන ව්‍යාධිජනක  පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට රැගෙන යන, වාහකයන් ලෙසින්, බොහෝවිට අත් ක්‍රියාකරයි.  අනෙක් පුද්ගලයන්ගේ අත්, හිසකෙස්, නහය, සහ මුහුණ ස්පර්ශ කිරීමෙන්, මිනිසුන් විසින් බැක්ටීරියා පතුරුවා ලිය හැක. මිනිස් හෝ සත්ත්ව අසූචි, නාසික බහිස්ස්‍රාවයන් වැනි දේහ තරල, සහ දූෂිත ආහාර හෝ ජලය හා ස්පර්ශ ව සිටි මිනිසුනට,  නොදැනුවත්  ධාරකයන් වෙත, බැක්ටීරියා, වයිරස සහ පරපෝෂිතයන් පරිවහනය කල හැක. සබන් යොදා අත් සේදීම විසින්, රෝග  සම්ප්‍රේෂණයට සමාප්තිය යොදමින්,   මෙය වැලැක්වීමට ඉවහල් වෙයි.  සබන් යොදා අත් සේදීම සඵලදායක අයුරින් සිදුකිරීමට නම් තත්පර 8 – 15 දක්වා භාවිතා කර ඉන්පසු ගලායන ජලයෙන් අත් සේදිය යුතු වෙයි.

සබන් යොදා අත් සේදීමෙන් රෝග නිවාරණය 
අත් සේදීමෙන්, පාචනීය රෝග (ෂිගලෝසිස්, ටයිෆොයිඩ් සහ කොළරා අඩංගු විය හැක), උග්‍ර ශ්වසන ආසාදන ( සාර්ස් සහ කුරුළු උණ ද අඩංගු), හෙල්මින්ත ආසාදන (විශේෂයෙන් ඇස්කරයිසිස්), සහ අක්ෂි ආසාදන වළක්වාගත හැක.

2007 නොවැම්බර් මසදී, බ්‍රිතාන්‍ය වෛද්‍ය ජර්නලය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු පර්යේෂණයක් පරිදී, නිතොර කෙරෙන අත් සේදීම් සහ මුකවාඩම්, අත්වැසුම් සහ  ලෝගු පැලඳීම, වැනි භෞතික බාධකයන් විසින්, ඉන්ෆ්ලුවන්සා සහ සාර්ස් වැනි ශ්වසන වයිරස පැතිරීම වැලැක්වීමේදී, ඖෂධ වලට වඩා සඵලදායක ප්‍රතිඵල ගෙන දෙයි. එවැනි ශ්වසන රෝග පිළිබඳ සැලකූ කල, ඔබගේ ඇස්, නහය හෝ මුව ස්පර්ශ කිරීමට පෙර, ඔබගේ අත් සේදීම විශේෂයෙන්ම වැදගත්ය. මෙම හෙළිදරව්ව ප්‍රකාශයට පත්වූයේ, කිසියම් අනාගත උණ වසංගතයකට සූදානම්වීමක් වශයෙන්, ප්‍රතිවයිරස ඖෂධ සංචිතය දෙගුණ කරන බවට බ්‍රිතාන්‍යය විසින් ප්‍රකාශයට පත්කිරීමත් හා සමගය. පර්යේෂකයන් සොයාගෙන ඇත්තේ, ජාතික  වසංගත ආපතිකතා සැලසුම් වලදී, සරල, අඩු-වියදම් භෞතික ක්‍රියාමාර්ගයන්ට ප්‍රමුඛතාවය දිය යුතු බවයි.

සබන් යොදා අත් සේදීම කල යුතු තීරණාත්මක අවස්ථා 
ඔබගේ අත් පිරිසිදු කල යුතු වැදගත් අවස්ථා කිහිපයක් පහත දැක්වෙයි:
 ආහාර සහ සුළු ආහාර පරිභෝජනයට පෙර හා පසු
 කුඩා ළමුන් සුරතල් කිරීමට පෙර
 මහජනයාට පොදු පෘෂ්ඨයක් ස්පර්ශ කිරීමෙන් පසු
 ආහාර, විශේෂයෙන් අමු මස්, කුකුළු, තාරා ආදීවුන්ගේ මස්, හෝ මුහුදු ආහාර පිළියෙල කිරීමෙන් පෙර හා පසු
 වැසිකිළි භාවිතා කිරීමෙන් පසු
 අත් කිළිටව තිබෙන විට
 සතුන් ස්පර්ශ කිරීමෙන් පසුව
 ඔබ හෝ ඔබ අවට යමෙකු හෝ අසනීපයෙන් සිටින විට

මෙයද බලන්න 
 ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය

මූලාශ්‍ර

ස්වස්ථතාව
මෙක්සිකෝ නගරය

මෙක්සිකෝ නගරය යනු,  ෆෙඩරල් බල ප්‍රදේශය (ඩිස්ට්‍රිටෝ ෆෙඩරාල්),  මෙක්සිකෝවෙහි අගනුවර සහ  මෙක්සිකානු සංගමයෙහි ෆෙඩරල් බලතල සතු පර්යංකය වෙයි.
14186 වර්ජිලියෝෆොස්

14186 වර්ජිලියෝෆොස් යනු  දින 2053.2693352 ක (වසර 5.62 ක) කක්ෂ කාලාවර්තයක් සහිත ප්‍රධාන වළල්ලට අයත්  ක්ෂුද්‍ර ගහයෙකි.  

මෙම ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා සොයාගත්තේ 1998, දෙසැම්බර් 7 දිනදීය.

ආශ්‍රිත

ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1998දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තු
997 ප්‍රිස්කා

997 ප්‍රිස්කා යනු ප්‍රධාන-වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි.

බාහිර සබැඳි 
 ඩිස්කවරි  සර්කම්ස්ටන්සර්ස්: නම්බර්ඩ් මයිනර් ප්ලැනට්ස්

පුද්ගලයින් අනුව නම්කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1923දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
කාල් විල්හෙල්ම් රයින්මුත්ගේ සොයාගැනීම්
ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
998 බෝඩියා

998 බෝඩියා යනු ප්‍රධාන-වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි.

බාහිර සබැඳි 
 ඩිස්කවරි  සර්කම්ස්ටන්සර්ස්: නම්බර්ඩ් මයිනර් ප්ලැනට්ස්

ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
කාල් විල්හෙල්ම් රයින්මුත්ගේ සොයාගැනීම්
පුද්ගලයින් අනුව නම්කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1923දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
999 සකියා

999 සකියා ඕස්ට්‍රියානු තාරකා විද්‍යාඥ ෆ්‍රාන්ස් සාවාර් වොන් සක් අනුව යමින් නම් කෙරුණු ප්‍රධාන-වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි.

බාහිර සබැඳි 
 ඩිස්කවරි  සර්කම්ස්ටන්සර්ස්: නම්බර්ඩ් මයිනර් ප්ලැනට්ස්

ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
කාල් විල්හෙල්ම් රයින්මුත්ගේ සොයාගැනීම්
පුද්ගලයින් අනුව නම්කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1923දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
30 යුරේනියා

1854, ජූලි 22 දිනදී, ඉංග්‍රීසි කාරකා විද්‍යාඥ ජෝන් රස්ල් හයින්ඩ් විසින් සොයාගැණුනු 30 යුරේනියා යනු,  ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් විශාල ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි.

ආශ්‍රිත
21 ලුතැත්සියා

| mean radius = 
| volume= 
| mass= 
| density=
| surface_grav=~ සෙමී/තත්²
| escape_velocity=~ කිමී/තත්
| rotation=0.3402 දි (8.1655 පැ)
| axial_tilt = 96°
| right_asc_north_pole = 51.8 ± 0.4°
| declination = +10.8 ± 0.4°
| spectral_type=C හෝ M
| magnitude = 9.25 to 13.17
| abs_magnitude=7.29
| albedo=0.19 ± 0.01 (ජ්‍යාමිතික) 0.073 ± 0.002 (බොන්ඩ්)
| single_temperature=170–245 K
}}

21 ලුතැත්සියා යනු, ප්‍රධාන-වළල්ලේ පිහිටි, අසාමාන්‍ය වර්ණාවලී වර්ගයක් සහිත, විශාල ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි.

සංයුතිය
ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයාගේ සංයුතිය,  සුළු කාලයක් තුල,  තාරකා විද්‍යාඥයින් ව්‍යාකූලත්වයට පත් කළේය. ඒවා අතරින් බොහෝමයක් ලෝහමය වන    M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන් අතර වර්ගීකරණය වුවද, ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා, ඒවායේ පෘෂ්ඨ මත ලෝහ ඇති බවට ඒතරම් සාක්ෂි නොසපයන  විෂම ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගෙන් එකකි. කෙසේවතුදු, අලෝහ පෘෂ්ඨයක් පිළිබඳ බොහෝ ඉඟි තිබුණි:  අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිට් සහ  C-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන් මෙන් වන සහ කිසිසේත්ම ලෝමහය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගේ මෙන් නොවන,  පැතලි, අඩු සංඛ්‍යාත වර්ණාවලියක්,16 සයිකී  වැනි ප්‍රබල ලෝහමය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගේ මෙන් උච්ච ප්‍රභානුපාතයක් නොව,  අඩු රේඩාර් ප්‍රභානුපාතයක්, එහි පෘෂ්ඨයෙහි සජලිත ද්‍රව්‍ය පැවති බවට සාක්ෂ්‍ය, බහුල සිලිකේට, සහ බොහෝ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ට වඩා ඝනැති ප්‍රාවරණ පාෂාණයක් යන දේවල් වෙයි.

රොසෙටා ඒෂණිය ඇත්ත වශයෙන්ම සොයාගත්තේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා සතුව දෘෂ්‍ය ආලෝකයෙහි තරමක් රතු වර්ණාවලියක්ද  අධෝරක්ත ආසන්න පෙදෙසෙහි අවශ්‍යයෙන්ම පැතලි වර්ණාවලියක්ද පවතින බවයි. නිරික්ෂණ වලට නතු වූ තරංග ආයාම පරාසයෙහි —0.4–3.5 μm— අවශෝෂණ ගුණාංග කිසිවක් සොයා නොගැනුණි.මේ නිසා, ලුතැත්සියා පෘෂ්ඨයෙහි  සජලිත ඛණිජ සහ කාබනික සංයෝග පැවති බවට පෙරදී ලැබුණු වාර්තා විසාධනය විය. ඔලිවින් ඛනිජයද පෘෂ්ඨයෙහි දක්නට නොලැබුණි. ලුතැත්සියාහී වැඩි ඝණත්වය හා සමග මෙම ප්‍රතිඵල වලින් පෙන්නුම් කළේ එක්කෝ එය  එන්ස්ටටයිට් කොන්ඩ්‍රයිට් ද්‍රව්‍යයෙන් සැදී ඇති බව හෝ  එය ලෝහ-පිරිපුන් සහ ජලය-අඩු, CB, CH, හෝ CR වැනි පංතීන්ගේ අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිට් හා සම්බන්ධිත බවයි. 

රොසෙටා නිරික්ෂණ අනාවරණය කළේ,  ලුතැත්සියාහී පෘෂ්ඨය වැසි ඇත්තේ,  50–100 μm ප්‍රමාණයේ ධූලි අංශුන්හී ලිහිල් සමුච්චයක් වෙතින් තැනුනු  ප්‍රාවරණ පාෂාණයකින් බවයි. එය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ,  3 කිමී ප්‍රමාණයක් ඝන බවත් බොහෝ විශාල ආවාට වල මෘදුමය පිට මායිම් සඳහා හේතු විය හැකි බවත්ය.

හැඩය සහ අක්ෂ ඇලය 

ලුතැත්සියා හී හැඩය දළ වශයෙන් ගෝලයක් වන අතර "තියුණු සහ අවිධි හැඩ ලක්ෂණ" වලින් යුතු බවට 2003 ලයිට්කර්ව් විශ්ලේෂණයක ප්‍රතිඵල ඔස්සේ සිදු කළ අනාවරණයක්, රොසෙටා ඒෂණියෙහි ඡායාරූප විසින් ස්ථිර කරන ලදි.  අයි.එන්. බෙල්ස්කයා සහ අනෙකුන්. විසින් 2004–2009 දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකින් පසු යෝජනා කළේ, "ලුතැත්සියා සතුව උත්තල-නොවන හැඩයක් සතුව ඇත්තේ, බොහෝවිට විශාල ආවාටයක් නිසාය"; රොසෙටා'හී සොයාගැනීම් විසින් මෙයට සහය පළ කරනුයේද යන්න තවමත් පැහැදිලි නොවේ.

ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි 

 ෂේප් මොඩ්ල් ඩිඩියුස්ඩ් ෆ්‍රොම් ලයිට්කර්ව්
 සිමියුලේෂන් ෆ්‍රොම් JPL (Java) / එෆෙමරෙස්
 රොසෙටා බ්ලොග්
 රොසෙටා ස්නැප්ස් වීව්ස් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ් ලුතැත්සියා
 සයිස් කම්පැරිසන් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ්ස් ඇන්ඩ් කොමට්ස් විසිටඩ් බයි ස්පේස් ප්‍රෝබ්
(පේරන්ට් ඇටිකල් ඔෆ් ඉමේජ් බයි ප්ලැනටරි සොසයිටි)
(308933) 2006 SQ372

2006 සැප්තැම්බර් 27 දිනදී මුලින්ම ගන්නා ලද රූප අනුසාරයෙන්  (පූර්වතිසාධන රූප, 2005 සැප්තැම්බර් 13 දින) ස්ලෝන් ඩිජිටල් ස්කයි සර්වේ ඔස්සේ  ඇන්ඩෲ  බෙකර්, ඇන්ඩෲ ඩබ්. පකෙට්, සහ  ජෙරමි මාර්ටින් කුබික්සා විසින් සොයාගත්  යනු කුඩා   නෙප්චූන්-ඔබ්බෙහි පිහිටි  වස්තුවකි.  

මහත් ලෙසින් උත්කේන්ද්‍රීය කක්ෂයක් සතු එය, නෙප්චූන්ගේ කක්ෂය අපහේලිකය අසලදී හරස් මාරු වෙමින්, විහේලිකය වන විට එය සූර්යයාගේ සිට 1,500 AU ට වඩා ගෙන එයි. සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය පරිභ්‍රමණය කිරීමට එය වසර  22,500 පමණ ගනියි. විශාල අඩ-මහා අක්ෂය නිසා එය  සහ 90377 සෙඩ්නා හා සමාන බවක් දක්වයි. 8.1 ක  නිරපේක්ෂ විශාලත්වය (H) නිසා, එහි විෂ්කම්භය 60 සිට 140 කිමී පමණ යැයි ඇස්තමේන්තු කෙරිණි.

මෙම වස්තුව ධූම කේතුවක් විය හැකිව තිබුණි.  සොයාගත් තැනැත්තන් උපකල්පනය  කළේ වස්තුව පැමිණෙන්නට ඇත්තේ  ඕට් වලාවේ කෙළවරෙහි සිට බව වුවද, "නෙප්චූන් ග්‍රහයාට මදක් ඔබ්බෙහි  [ කයිපර් වළල්ල තුල]  සුන්බුන් තුලින් එය තැනී, නෙප්චූන් හෝ යුරේනස් වැනි ග්‍රහයෙකු විසින් ඈත කක්ෂයකට එය  'තල්ලු කිරීමක්'  කළා විය හැකි" බව පළකරමින්    කැලිෆෝර්නියා තාක්ෂණ ආයතනයේ  මයිකල් ඊ. බ්‍රවුන් වැනි අනෙකුත් විද්‍යාඥයින් විසින් අනෙකුත් හැකියාවන් සොයාබැලිනි.

කැළඹීම
 අරභයා සිදු කළ සමාවස්ථෝපයෝජන වලින් අඩකට වඩා පෙන්නුම් කරනුයේ, ඉදිරි වසර 180 මිලියන තුලදී එය යුරේනස් හෝ නෙප්චූන් වෙත පමණට වඩා ලං වීම නිසා වර්තමානයේ නොදන්නා දිශාවකට යැවෙනු ඇති බවයි.  මෙම නිසා, මෙම වස්තුව  වර්ගීකරණය කළ යුත්තේ, සෙන්ටෝර් ග්‍රහයෙක් ලෙසින්ද නැතහොත්   විසිරි මණ්ඩල  වස්තුවක් ලෙසින්ද යන්න තීරණය කිරීම අපහසු විය. නෙප්චූන්-ඔබ්බෙහි පිහිටි  සියළු වස්තූන් නිල වශයෙන් නාමාවලීගතකරන ආයතනය වන  සුළු ග්‍රහ කේන්ද්‍රය (MPC), සෙන්ටෝර් ග්‍රහයන් සහ විසිරි මණ්ඩල වස්තූන් එක්ව ගෙන ලැයිස්තු ගත කරයි.   (29981) 1999 TD10 යනු, අයත් වන්නේ  ප්‍රවර්ග දෙකෙන් කුමකටද යන්න අපැහැදිලි තවත් වස්තුවකි. 

මෙම වස්තුවෙහි මහත්වූ කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවය සැලකූ කළ, වෙනස් වූ  කාලාරම්භයන් විසින්, මෙම වස්තුවෙහි විහේලික දුර (උපරිම දුර) කුමක්ද යන ගැටළුවට, බෙහෙවින් වෙනස්වූ සූර්ය කේන්ද්‍රීය  නොකැළඹුනු වස්තූන්-දෙකෙහි හොඳින්ම-අනුසීහුණු විසඳුම් ලබා දෙයි. 2005 කාලාරම්භයක් හා සමගින්, මෙම වස්තුව දළ වශයෙන් වසර 22,000 ක කාලාවර්තයක් හා සමගින් 1557 AU වෙත වූ විහේලිකයක් සහිත විය.  ඒවුවද,  2011 කාලාරම්භයක් දක්වන්නේ  වසර 32,000 ක කාලාවර්තයක් සහ  2006 AU හි යන විහේලිකයකි.  මහත් කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිත වන මෙවැනි වස්තූන් හට, සූර්ය කේන්ද්‍රීය ඛණ්ඩාංක වලට වඩා, සූර්යයාගේ   ස්කන්ධ කේන්ද්‍රීය ඛණ්ඩාංක වඩාත් ස්ථායි වෙයි.  JPL හොරයිසන්ස් භාවිතයෙන් හා වසර 2.9  පමණක් වන නිරික්ෂිත කක්ෂීය චාපයක් සහිතව, 2008-මැයි-14 කාලාරම්භය සඳහා ස්කන්ධ-කේන්ද්‍රිය කක්ෂීය මුඛ්‍යාංග ජනනය කරනුයේ, 796 AU ක අඩ-මහා අක්ෂයක් සහ වසර  22,466 ක කාලාවර්තයකි.

මෙයද බලන්න

සටහන්
 සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයේ  ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය භාවිතයෙන් විසඳුම

 ස්කන්ධ කේන්ද්‍රීය නොකැළඹුනු වස්තූන්-දෙකෙහි පැණය පිළිබඳ වඩාත් විස්තර සඳහා අධිස්පර්ශ කක්ෂය කියවන්න

ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි 
 
 
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

විසිරි මණ්ඩල සහ වියුක්ත වස්තූන්
 සෙන්ටෝර් (සුළු ග්‍රහයා)
පූර්වතිසාධනය

පූර්වතිසාධනය ("පුර්ව-අනාවරණ ප්‍රතිසාධනය" සඳහා කෙටිනම) යනු, වඩාත් නිරවද්‍ය කක්ෂයක් ගණනය කිරීම සඳහා, පැරණි අධිලේඛිත රූප හෝ ඡායාරූපී තහඩු තුල,  කිසියම් වස්තුවක රූප සොයන්නාවූ ක්‍රියාවලිය සඳහා  තාරකා විද්‍යාවෙහි යෙදෙන පදයකි.

නිදසුන්

වාමන ග්‍රහයෝ 
දන්නා සහ  විය හැකි,  ප්‍රකට වාමන ග්‍රහයන්ගේ, සොයාගත් සහ පුර්වතිසාධන දිනයන්:

ආශ්‍රිත

ග්‍රහලෝක විද්‍යාව
විද්‍යාත්මක නාමකරණය
22 කලායියපී

22 කලායියපී යනු,  1852 නොවැම්බර් 16 දිනදී, ජේ. ආර්. හයින්ඩ් විසින් සොයාගැණුනු  ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් විශාල M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. වීර කාව්‍යය වෙනුවෙන් ග්‍රීක කලා දේවතාවිය වූ කලායියපී අනුව යමින් නම් කෙරිණි.

චන්ද්‍රිකාව
ලිනූස්, හෝ (22) කලායියපී I ලිනූස් නම්,  එක්  දන්නා ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවක්, කලායියපී සතුවෙයි. විෂ්කම්භය 28 කිමී පමණ වන බැවින්, එය තරමක් විශාල වන අතර, එය තනිව පැවතියා නම් තරමක ලොකු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙක් විය හැකිව තිබුණි. කලායියපීගේ කේන්ද්‍රයේ සිට  1100 කිමී පමණ දුරකින් එය පරිභ්‍රමණය වන අතර, එම දුර  කලායියපී අරයයන් 13.2 ක් මණ වෙයි.

ආශ්‍රිත

ද්වීමය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදය අනුව නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1852දී සොයාගැණුනු තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
කලායියපී

ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදයෙහි, කලායියපී යනු වීර කාව්‍යය සඳහා කලා දේවතාවිය, සියුස්ගේ සහ නමාසිනීගේ දියණිය, සහ හෝමර්ගේ කලා දේවතාවිය වීමෙන්, ඔඩිසි සහ ඉලියඩ් සඳහා පෙළඹීමද වූ බව විශ්වාස කෙරෙයි.

ආශ්‍රිත