Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
භූ-දේශපාලනය

භූ-දේශපාලනය යනු කිසියම් දේශභූමියක් පුරා දේශපාලන බලය භාවිතා කිරීමේ කලාව හා පිළිවෙතයි. සාම්ප්‍රදායික ලෙසින්, මෙම පදය  භාවිත වී ඇත්තේ දේශපාලනය වෙත භූගෝලයෙහි බලපෑම විස්තර කෙරුම සඳහා වුවද, පසුගිය සියවස තුළදී එහි භාවිතය පරිණාමයට ලක්ව පුළුල් ලක්ෂණාර්ථයක් පෙන්නුම් කිරීම දක්වා පැමිණ ඇත.

ශාස්ත්‍රීය මණ්ඩලයන්හි, භූ-දේශපාලනය පිළිබඳ හැදෑරීම සමන්විත වන්නේ භූගෝලය, ඉතිහාසය සහ සමාජ විද්‍යාව පිළිබඳව විශ්ලේෂණය කිරීමේදී අවකාශ දේශපාලනය සම්බන්ධයෙන් සහ විවිධ පරිමාණයන් හිදී (රාජ්‍ය මට්ටමෙහි සිට ජාත්‍යන්තර මට්ටම දක්වා යන පරාසය තුළ ) එහි රටාවන් ගැන අවධානය යොමු කරමිනි.(භූ-ආර්ථීක විද්‍යාව)

20වන සියවස ආරම්භයේදී, ස්වීඩන ජාතික දේශපාලන විද්‍යාඥයෙකු වූ රුඩොල්ෆ් ෂෙලේන් විසින් මෙම පදය මුලින්ම භාවිතයට ගන්නා ලදී. පෙනිසෙල්වේනියා විශ්වවිද්‍යාලයේ ශාස්ත්‍ර මණ්ඩල සාමාජීකයෙක් හා ඇමරිකානු රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෙකු වූ රොබට් ස්ටෝස්-හූපෙ විසින් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කොට ප්‍රචලිත කරන ලද්දාවූ පොලිටිෂේ ජියොග්‍රෆි (දේශපාලන භූගෝලය) යන ග්‍රන්ථය 1897 දී ලියූ ජර්මානු භූගෝලඥ ෆ්‍රෙඩ්රික් රට්සෙල් වෙතින්, ෂෙලේන් ආභාෂය ලැබ සිටියේය. හැල්ෆර්ඩ් මැක්කින්ඩර් පවා මෙම ක්ෂේත්‍රයෙහි පුරෝගාමියෙකු වූ මුත්, භූ-දේශපාලනය යන වදන භාවිතා කලේ නැත

සටහන් 
දේශපාලන විද්‍යාව
ලෝක මහා බලවතා

මහා බලවතෙකු යනු තමන්ගේ බලපෑම් ගෝලීය මට්ටමෙන් එල්ල කල හැකි ජාතියක් හෝ රාජ්‍යයකි. මහා බලවතුන් හට ලාක්ෂණික වශයෙන් ආර්ථික, හමුදාමය, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, සහ සංස්කෘතික බලය සතු වන අතර, මේ නිසාවෙන් කුඩා රාජ්‍යයන් විසින් ස්වීය අභිලාෂයෙන් ක්‍රියාකිරීමට පෙර මහා බලවතුන්ගේ මතය විමසුමට හේතු කාරක විය හැක. අන්තර්-ජාතීය සබඳතා න්‍යායාචාරීන් විසින් ප්‍රකාශ කර සිටින ආකාරයට මහා බලවතෙකු යන තත්ත්වය විසින් බල හැකියාවන්, අවකාශමය දෘෂ්ඨිය, හා තත්ත්ව මානයන් යන ලක්ෂණ ඉස්මතු කල හැකිය. සමහර විට මහා බලවතෙකු යන තත්ත්වය වියනා සමුළුව වැන්නෙහිදී  හෝ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය වැනි ජාත්‍යන්තර ව්‍යුහයන්හිදී උපචාරානුකූලව පිළිගැනෙයි.

"මහා බලවතා " යන පදය මුලින්ම භාවිතා වූයේ පශ්චාත්-නැපෝලියානු යුගය තුළදී යුරෝපයේ වඩාත්ම වැදගත් බලවතුන් නිරූපණය කිරීමටයි. ඉන් ඉක්බිතිව, ජාත්‍යන්තර බල තුලනය බොහෝ විට, මහත් ආශ්චර්යජනක ලෙසින් පළමු ලෝක යුද්ධය හා දෙවන ලෝක යුද්ධය තුළදී, මාරුවීම්වලට ලක් විය. සමහරක් ජාතීන් පුළුල් ලෙසින් මහා බලවතුන් ලෙසට සැලකෙන මුත්, මේ පිළිබඳව පැහැදිලි ලැයිස්තුවක් නොමැති අතර, දිගටම පැවතෙන විවාදයන්ට තෝතැන්නක් වෙයි.

සටහන් 

"මහා බලවතා " යන පදය මුලින්ම භාවිතා වූයේ  පශ්චාත්-නැපෝලියානු යුගය තුලදී යුරෝපයේ වඩාත්ම වැදගත් බලවතුන් නිරූපණය කිරීමටයි. ඉන් ඉක්බිතිව, ජාත්‍යන්තර බල තුලනය බොහෝ විටක්,  මහත් ආශ්චර්යජනක ලෙසින් පළමු ලෝක යුද්ධය හා දෙවන ලෝක යුද්ධය තුලදී, මාරු වීම් වලට ලක් විය. සමහරක් ජාතීන් පුළුල් ලෙසින් මහා බලවතුන් ලෙසට සැලකෙන මුත්, මේ පිළිබඳව පැහැදිලි ලැයිස්තුවක් නොමැති අතර, දිගටම පැවතෙන විවාදයන්ට තෝතැන්නක් වෙයි.

ආශ්‍රිත

</div>
ජාත්‍යන්තර සංවිධාන

ජාත්‍යන්තර සාමාජිකත්වය, වපසරිය හෝ පෙනී සිටීම සහිත ඕනෑම සංවිධානයක් ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් වේ. කෙසේ වුවත්, එය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වන්නේ අන්තර් ආණ්ඩු සංවිධාන සඳහා ය. එනම්, එක්සත් ජාතීන්, යුරෝපා සංගමය, යුරෝපා කවුන්සිලය හෝ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයයි. ඒවායේ සාමාජිකත්වය දරන්නේ ස්වාධීන රාජ්‍යයන් ය. මේවා නිශ්චිත අරමුණක් සඳහා ගොඩ නංවන ලද අතර, පොදු යහපත අරමුණු කරගත් ඒවා වේ.

පෞද්ගලිකව නිර්මාණය කරන ලද රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලටද ජාත්‍යන්තර වපසරියක් පවතින නමුත්, මෙම ලිපියෙහි ජාත්‍යන්තර සංවිධාන ලෙස හඳුන්වන්නේ අන්තර් ආණ්ඩු සංවිධානය වේ. රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන රාජ්‍ය පිළිබඳ ගැටළුවලට වඩා ගෝලීය කරුණු පිළිබඳ මැදිහත් වන්නේ පෞද්ගලික මට්මමිනි.

සටහන් 

| International Organizations
|}
{|
ජාත්‍යන්තර සබඳතා

ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා දේශපාලන විද්‍යා විෂයෙහි එක් අංශයක් වේ. එය රාජ්‍යයන්හි භූමිකාව, ජාත්‍යන්තර සංවිධාන, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ බහුජාතික සමාගම් ඇතුලූ ජාත්‍යන්තර පද්ධතියෙහි රාජ්‍යයන්ට අදාළ ගෝලීය කරුණු සහ විදේශ සබඳතා පිළිබඳ ව අධ්‍යයනය කරයි. එය අධ්‍යයන මෙන්ම පොදු ප‍්‍රතිපත්ති යන ක්ෂේත‍්‍රවලට අදාළ වන අතර, රාජ්‍යයන්හි විදේශ ප‍්‍රතිපත්ති තීරණය කරන හා විශ්ලේෂණය කරන ක‍්‍රියාකාරී හෝ මූලධාර්මික ආකාරයෙන් පැවතිය හැකිය.

දේශපාලන විද්‍යාව හැරුණු කොට ආර්ථික විද්‍යාව, ඉතිහාසය, නීතිය, දර්ශනය, භූගෝලය, සමාජ විද්‍යාව, මනෝ විද්‍යාව හා සංස්කෘතික අධ්‍යයනයන් ආදිය ද මීට ඇතුළත් වේ. එය ගෝලීයකරණය හා රාජ්‍යයන්ට හා ඒවායේ ස්වාධීපත්‍යයට ඉන් සිදුවන බලපෑමෙහි පටන්, පාරිසරික යහපැවැත්ම, න්‍යෂ්ටික බලාගාර, ජාතිකවාදය, ආර්ථික සංවර්ධනය, ත‍්‍රස්තවාදය, සංවිධානාත්මක අපරාධ, මානව ආරක්ෂාව හා මානව හිමිකම් දක්වා කරුණු සාකච්ඡා කරයි.
ජාත්‍යන්තර සබදතා න්‍යායයන්

ජාත්‍යන්තර සබදතා න්‍යායන් මගින් ජාත්‍යන්තර සම්බන්දතා අධ්‍යයනය සඳහා සංකල්පනාත්මක ආකෘතියක් සැපයේ. සෑම න්‍යායක්ම වෙනස් අපගමයන් මත පදනම්ව ඇති අතර ඒවායේ උපයෝගීතාව එක් එක් මට්ටම් අනුව වෙනස්වේ.ඔලේ හොල්ස්ට් පවසන ආකාරයට ජාත්‍යන්තර සබඳතා න්‍යායන් පාට කන්ණාඩියකි. එය පළදන තැනැත්තාට අත්‍යවශ්‍යම කරුණු පෙන්වනු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස අධි නිර්මාණවාදීන් වැදගත් යැයි සලකනු ලබන කරුනු යථාර්තවාදීන් විසින් නොවැදගත් යැයි බැහැරකරනු ලැබේ.
                         
ජාත්‍යන්තර සබඳතා න්‍යායන් මගින් නිර්පිත අපගමයන් ගණනය සහ ඒවායේ ස්වභාවය ද න්‍යායන්හි වැදගත්කමට බලපායි. යතාර්ථවාදය ඉතිහාසගත ක්‍රියාවන් අධ්‍යනය සදහා ඉතා සකසුරුවම් සහ වැදගත් න්‍යායක් වුව ද පද්ධතිය වෙනස් වීම (උදා. තුෂ්ණි යුධ නිමාව ) සහ අනාගත සිද්ධීන් සම්බන්ධයෙන් අනාවැකි පළකරීමට යොදාගත නොහැක. ලිබරල්වාදයේ බොහෝ තත්වයන් අධ්‍යනය කලද අනාවැකි සම්බන්ධයෙන් දුර්වලය. එහෙත් අතීත සිදුවීම් අර්ථ දැක්වීමට යොදා ගත හැක. සාම්ප්‍රදායික න්‍යායන් පැරණි යටත් විජිත අධ්‍යයනයට සුදුසු නොවුණත් යටත් විජිත වාදයෙන් පසු බිහිවූ න්‍යායන් ඒ සඳහා සුඳුසුවේ.

ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා න්‍යායන් කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය. ප්‍රත්‍යක්ෂවාදී - බුද්ධිවාදී න්‍යායන් රාජ්‍ය මට්ටේමේ විශ්ලේෂණයක යෙදෙන අතර ප්‍රත්‍යක්ෂවාදී, ආවර්ජනාත්මක න්‍යායන් ආරක්ෂාව හා සම්බන්ධ කුලය, පන්තිය, ස්ත්‍රී පුරුෂ බව යන කරුනු යටතේ විජිත වාදයෙන් පසු ආරක්ෂාවට එක් කරයි. ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා න්‍යායන් තුළ එකිනෙකට පරස්පර විරෝධී චින්තනයන්ද පවති. උදා - අභිනිර්මාණවාදය, ආයතනිකවාදය, මාක්ස් වාදය කෙසේ වෙතත් ප්‍රත්‍යක්ෂවාදී චින්තන ක්‍රම දෙකක් ප්‍රධාන වශයෙන් පවතී. එනම් යතාර්ථවාදය සහ ලිබරල් වාදයයි. එහෙත් අභිනිර්මාණවාදය සහ පසු ප්‍රත්‍යක්ෂවාදී න්‍යායන්ද විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදයෙන් පිටත ප්‍රසිද්ධ වෙමින් පවතී.

සටහන් 
දේශපාලන විද්‍යාව
ජාතික හෙළ උරුමය

ජාතික හෙළ උරුමය භික්ෂූන් වහන්සේගේ නායකත්වයෙන් යුතු ශ්‍රී ලාංකීය දේශපාලන පක්ෂයකි. 1990 දශකයේ ආරම්භවූ ජනතා මිතුරෝ ව්‍යාපාරය සහ ඉන් අනතුරුව ආරම්භවූ සිංහල වීර විදහන, ත්‍රස්ත විරෝධී ජාතික ව්‍යාපාරය, ජාතික සංඝ සම්මේලනය යන සංවිධාන වල ක්‍රියාකාරීව සිටි ගරුතර මහා සංඝරත්න
සහ ගිහි ප්‍රධානීන්ගේ  සහභාගිත්වයෙන් ජාතික හෙළ උරුමයේ පිහිටවූයේ 2004 දී ගිහියන් මුල් කර ගත් සිංහල ජාතිකවාදී පක්ෂයක් වූ සිහළ උරුමය පක්ෂය සඟසතු කොට පූජා කිරීමෙනි.එසේ ස්ථාපිත හෙළ උරුමය පක්ෂයේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි, ඕමල්පේ සෝභිත හිමි, අතුරලියේ රතන හිමි කොටපොල අමරකිත්ති හිමි,කොලොන්නාවේ සුමංගල හිමි, උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි,තිලක් කරුණාරත්න සහ පාඨලී චම්පික රණවක යන අය වූහ. ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ ගිහි පිරිස් භික්ෂූන් දේශපාලනයට පැමිණීමට විරුද්ධ වූහ. එහෙත් උගත් මධ්‍යම පාන්තිකයන් සහ තරුණයන්ගෙන් පක්ෂයට සහය ලැබිණි. ධර්ම රාජ්‍යක් උදෙසා පාරමිතා පෙරහැර යන තේමාව මුල් කරගනිමින් 2004 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මාසයේ පැවති පාර්ලිමේන්තු මහමැතිවරණයට ඉදිරිපත් කල ජාතික හෙළ උරුමයට මන්ත්‍රී ආසන 9 දිනාගත හැකිවිය.

ඉතිහාසය 
 
ජා.හෙ.උ සිය ප්‍රථම මැතිවරණයට තරග වැදුණේ 2004 දීය .ඒ අ‍ප්‍රේල් 2 පැවති මහ මැතිවරණයයි. එහි සියළු අපේක්ෂකයෝ භික්ෂූන් වූහ. පක්ෂය 6% ඡන්ද ලබාගත් අතර ආසන 225 න් 9ක් දිනාගත්තේය.

මැතිවරණයේ සිට පක්ෂය බොහෝ ආන්දෝලාත්මක සිඳුවීම් ගණනකටම සම්බන්ධ විය. උදාහරණ ලෙස සදාචාර විරෝධී අන්‍යාගමිකකරණය වැළැක්වීමට පණතක් ගෙන ඒමට උත්සාහ කෙරිණ. පක්ෂයේ පාර්ලමේන්තු පිල තුළද යම් යම් ගැටුම් ඇතිවී ඇත්තේ මැතිවරණයකට පෙර හඳිසියේ එක්වූ කණ්ඩායම තුළ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධයෙන් එකමුතුවක් නොමැති බැවිනි.
  
ආරම්භක සාමාජිකයන් ගණන දෙදෙනෙකු විය. කොලොන්නාවේ සුමංගලහිමි සහ උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පක්ෂය හැර ගියේ ගිහි භික්ෂූ අරගලයක් හේතුවෙනි. සීහළ උරුමයේ ආරම්භකයාද එජාපයට එක්විය. මාස ගණනක ගැටුම්වලින් පසු අතුරලියේ රතන හිමි නම් තරුණ හිමිනමකගේ සහ සීහළ උරුමයේ සාමාජික චම්පික රණවකගේ නායකත්වයෙන් පක්ෂය නැවත ස්ථාවර විය. එල්ලාවල මේධානන්ද සහ ඕමල්පේ සෝභිත හිමිවරු දැනට පක්ෂයේ නායකත්වය දරති. නෙවිල් කරුණාතිලක සහ උදය ගම්මණ්පිල තවත් ප්‍රබල නායක දෙපළකි. ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ජාතික ව්‍යාපාරය, උතුරු නැගෙනහිර සිංහල සංවිධානය, SPUR සහ තවත් ජාතික සහ අන්තර්ජාතික සිංහල ජාතිකවාදී කණ්ඩායම් සමග පක්ෂය සම්බන්ධය .

ජනාධිපති චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංගගේ නිලකාලය අඩුකරීම සඳහා ජා.හෙ.උ. ඉදිරිපත් කළ පෙත්සම සාර්ථකවිය. 2005 ඔක්තෝබර් මස ජා.හෙ.උ. හිටපු සාමාජික උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පැවසුවේ දේශපාලනයට පිවිසීමට ගත් තීන්දුව වැරදි බවට ජා.හේ.උ. භික්ෂූන් කල්පනා කරමින් සිටින බවය. ආගමික කටයුතු කෙ‍රෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් වඩා ධනාත්මක බලපෑමක් ශ්‍රී ලාංකීය සමාජය වෙත කළ හැක බව තමා විශ්වාස කරන බව පැවසූ උන්වහන්සේ වර්තමාන භික්ෂූ මන්ත්‍රීවරුන් උත්සාහ කරනුයේ අනාගතයේ භික්ෂූන් දේශපාලනයට පිවිසීම වැළැක්වීමට බවත් ප්‍රකාශ කළහ. කෙසේ වෙතත් උඩුවේ ධම්මාලෝක සහ අනෙක් හිමිවරු මන්ත්‍රීධූරවලින් ඉවත් වන්නේද නැතහොත් භික්ෂූන් දේශපාලනය තහනම් වන නීති සකසන්නේද යන්න අපහැදිලය. 2005 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජා.හෙ.උ. මහින්ද රාජපක්ෂට සහය දැක්වීය. 2007 දී පක්ෂය නිලවශයෙන් රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවට එක් වූ අතර ගිහි සාමාජික චම්පික රණවක පරිසර අමාත්‍යධූරයට පත් විය.

දේශපාලන පක්ෂ - ශ්‍රී ලංකා ජාතික හෙළ උරුමය
ප්‍රතිපත්ති

ප්‍රතිපත්ති යනු යම් විෂය පථයකට අදාලව තීරණ ගැනීමට හෝ කිසියම් ප්‍රතිඵලයක් අත්කරගැනිට මඟපෙන්වීම සදහා ඇතිකරගත්  මූලධර්ම හෝ නියමයන්වේ. මෙම යෙදුම රජයකට,පෞද්ගලික ආයතනයකට,කන්ඩායමකට හෝ පුද්ගලයෙකුට ආශ්‍රය කර ගත හැක. ජනාධිපති විධායක අණකිරීම,සංස්ථාපිත රහස්‍ය ප්‍රතිපත්ති ,පාර්ලිමේන්තු රීති ආදී සියල්ල ඒ සදහා උදාහරණ වේ. ප්‍රතිපත්ති නිතියෙන් වෙනස්වේ. නීතිය මිනිස් හැසිරීම් නැවැත්වීමට හෝ තහනම් කිරීමට හැකියාව ඇත. නමුත් ප්‍රතිපත්ති යම්කිසි අරමුණකට ලගාවීම මග පෙන්වනවා පමණි. 

වැදගත් ආයතනක තීරණ ගැනිමේ ක්‍රියාවලය ද ප්‍රතිපත්ති හෝ ප්‍රතිපත්ති අධ්‍යනය ලෙස හැදින්වේ. විකල්ප හදුනා ගැනිම ,ප්‍රතිඵල අනුව එම විකල්ප අතුරින් සුඳුසු කොටස් තෝරාගැනිම ආදිය ද මෙයට අදාලවේ. නිශ්චිත අරමුණු ළගාකර ගැනිම සදහා අවශ්‍ය දේශපාලනික,කළමනාකරණ, මූල්‍ය‍ සහ පරිපාලනික යාන්ත්‍රනයක් ලෙසද ප්‍රතිපත්ති හැදින්විය හැක.

ප්‍රතිපත්ති ජීවන චක්‍රය
 ගැටළු හො විෂය පථය හඳුනාගැනීම
 ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය
 ප්‍රතිපත්ති පිළිගැනීම
 ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීම
 ප්‍රතිපත්ති පසුවිපරම

ප්‍රතිපත්ති
ප්‍රතිපත්ති අධ්‍යනය

ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණ‍යේ හා වැඩසටහන් ඇගයිමේ මිශ්‍රණයක් ලෙස ප්‍රතිපත්ති අධ්‍යයනය හැදින්විය හැකි. මෙහිදී දෙන ලද අරමුණු ඉටු කරගැනිම සදහා අවශ්‍ය ප්‍රතිපත්ති හදුනා ගැනිමට විකල්ප ප්‍රතිපත්තින් හා ස්වභාවය ,හේතූන් සහ ප්‍රතිඵළ ක්‍රමවත්ව අධ්‍යයනය කෙරේ. 

මෙය රාජ්‍ය අංශයේ බහුලව භාවිතාවන අතර වෙනත් සංවිධාන සදහාද යොදාගත හැක. ප්‍රතිපත්ති අධ්‍යයනයේ විශේෂඥයෙකු මහජන ප්‍රතිපත්ති පාසලකින් මහජන ප්‍රතිපත්ති පිළිබද උපාධිධාරියෙකු විය යුතුය. ඔවුන්ට ප්‍රතිපත්ති අධ්‍යයනය,මහජන ප්‍රතිපත්ති,ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණය, වැඩසටහන් ඇගයිම, සමාජ විද්‍යාව, මනෝ විද්‍යාව, ආර්ථික විද්‍යාව, මානව විද්‍යාව, භූගෝල විද්‍යාව, නිතය, දේශපාලන විද්‍යාව, සමාජ වැඩ කටයුතු, පරිසර සැලසුම් කරනය, මහජන පරිපාලනය වැන පසුබිමක් තිබිය හැක.
දේශපාලන සංස්කෘතිය

දේශපාලන සංස්කෘතිය යනු රටවැසියන්ගේ දේශපාලන හැඩ ගැස්ම,දේශපාලන ‍නෛතික භාවය පිළිබදව ඔවුන්ගේ හැඩ ගැස්ම,දේශපාලන ක්‍රියාවලියේ සම්ප්‍රදායන් සහ දේශපාලන සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා තෝරා පත් කරගත් පුද්ගලයන්ගේ අදහස් ය.
                
දේශපාලන සංස්කෘතිය යනු කුමක්ද? එය රාජ්‍යය, දේශපාලන හා ආර්ථික කටයුතු කර ගෙන යාම පිළිබද විශ්වාස පද්ධතයකින් සමන්විත වූ විශේෂ රටාගත දේශපාලන දර්ශනයකි.දේශපාලන සංස්කෘතිය,ජාතීන්ට,රාජ්‍යයන්ට සහ වෙනත් කණ්ඩායම්වලට අනන්‍ය දේශපාලන වෙනසකට රාමුවක් සකසයි. දේශපාලන සංස්කෘතිය දේශපාලන මත වාදයෙන් වෙනස් වේ. පුද්ගලයන්ට මතවාදයකට විරුද්ධ වීමෙන් දේශපාලන සංස්කෘතියක් බෙදා හදා ගැනීමට හැක.එහෙත් සමහර මතවාදයන්ගෙන් පවත්නා තත්ත්වයන්ට අභියෝග කර රජය කටයුතු කරන ආකාරයේ විශාල වෙනසක් බලාපොරොත්තුවේ. එවන් විටක ඔවුන් දේශපාලන සංස්කෘතියේ ද වෙනසක් අපේක්ෂා කරයි.

දේශපාලන සංස්කෘතිය යන යෙදුම දේශපාලන විද්‍යාවට රැගෙන ආවේ ඇමරිකානු දේශපාලන ක්‍රමය ප්‍රචලිත කිරීමටය. 50 දශකයේදී ගේබ්‍රියල් ආමන් මෙය භාවිත කල අතර එය “ ද සිවික් කල්චර් ” 1963 ආමන්ඩ් සහ වර්බා ” කෘතියේද සඳහන් විය. එහෙත් ගර්හාඩ් ලෙම්බෲක් සහ අරෙන්ඩ් ලයිපාට් යන යුරෝපීය දේශපාලන විද්‍යාඥයන් දෙදෙනා මෙම සංකල්පයට විරුද්ධ වූහ. ලෙම්බෲක් ස්විට්සර්ලන්තය සහ ඔස්ට්‍රියාව ඇසුරින්ද,ලයිපාට් නෙදර්ලන්තය ඇසුරින්ද විශ්ලේෂණය කොට පවසා සිටියේ ඇමරිකානු දේශපාලන ක්‍රමයට වඩා ප්‍රබල ක්‍රම ලොව පවතින බවය.

සටහන් 

| Political culture
|}
{|
දේශපාලන පක්ෂය

දේශපාලන පක්ෂ- political parties

දේශපාලන පක්ෂයක් යනු මැතිවරණ ව්‍යාපාරයන්හී යෙදෙමින්  රජයක් තුල දේශපාලන බලතල ලබාගැනිම ට උත්සාහ කරන දේශපාලන සංවිධානයකි. මොවුන් සාමාන්‍යයෙන් මත වාදයක් සහ දෘෂ්ටියක් දරන අතර සමහර විට විවිධ මත දරන කණ්ඩායම් ගණනක එකතුවක්ද විය හැක. සිය දේශපාලන අදහස් හසුරවමින් සහ ප්‍රචාරකරමින් ඡන්දය ලබාගැනිම මේවා සිදූ කරයි.

නිර්වචන

දේශපාලන විද්‍යව තුල පක්ෂ සදහා නිර්වචන ගණනාවක් පවති. මුල් නිර්වචන අවධානය යොමුකලේ පක්ෂවල ආයතනික ස්වභාවය,කාර්යයන් සහ පාර්ශවගතිය පළිබද වයි. ‘ තෝටිස් ඔන් ද කෝස් ඔෆ් ප්‍රසන්ට් ඩිස්කන්ටෙන්ට් ’  නම් 1770 වේ මුද්‍රිත කෘතියේ එඩ්මන් බර්ක් විසින් පහත නිර්වචනය සදහන් කරනු ලැබ ඇත. දේශපාලන පක්ෂයක් යනු එකගවූ ප්‍රතිපත්ති මත එකමුතුව ජාතික අභිලාෂය වෙනුවෙන් කටයුතුකරන පුද්ගල සමූහයකි. 1816 දී බෙන්ජමින් කොන්ස්ටන්ට් මතවාදාත්මක නිර්වචනයක් ඉදිරිපත් කල නමුත් එය මෙතෙක් කල අදළව පැවතියේ අවස්ථාවාදී හෝ ප්‍රයෝජ්‍ය පක්ෂ සදහා නොව මතවාදාත්මක පවුල් වලට අයත් පක්ෂ සඳහා පමණ. ඔහුට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු එකම දේශපාලන මතය දරන මිනසුන් ගේ එක්වීමකි. මාක්ස්වාදීන් සිය මතවාදයේ ප්‍රධාන අදහස වන සිය ගැටුම ආශ්‍රිතව දේශපාලන පක්ෂයක් නිර්වචන කරනුයේ සමාජ පන්තියක සවිඥනක මූලාංග වල එකතුවක් ලෙසනි. 

මැක්ස් වේබර් බර්ක්ගේ අදහස පිළිගනිමින් එය වඩාත් සංවර්ධනය කළේ භෟතික ආශාවන් උදෙසා  ක්‍රියාකරන පිරිස්ද නිර්වචනට ඇතුලු කරමින් ඔහුට අනුව පක්ෂයක් යනු නොමිලේ බඳවා ගැනිම මත පදනම් වූ නෑ කමකි. එහි අරමුණ වනුයේ සිය පරමාදර්ශය උදාකර ගැනිම සදහා භෞතික ආශාවන්  සපුරා ගැනිම සදහා නායකයන්ට බලය ලබා ගැනිමය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු දේශපාලන විද්‍යාඥයෝ වැඩි අවදානය යොමු කලේ පක්ෂවල තාක්ෂණික ස්වරූප සහ මැතවරණ කාර්යයන් පළිබදවය. ඇන්තනි ඩවුන්ස්ට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු මැතිවරණයක දී ජන ජය ලබා රාජ්‍ය පාලනය කිරීමේ චේතනාව සහත පුද්ගල කණ්ඩායමක. සාම්ප්‍රධායික දේශපාලන විද්‍යාඥයෝ අවධානය යොමු කළේ දේශපාලන පක්ෂ මැතිවරණ අපේක්ෂත්වය ප්‍රචාරනය කරන ක්‍රමවේදයන් ලෙසය. ක්‍රොටීට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු ප්‍රතිපත්ති හා පද්ධතින් පළිබදව ජනතාව දැනුවත් කරන, මහජනපාලනය සදහා පුද්ගලයන් බඳවාගන්නා සහ පොදුජනතාව සහ රාජ්‍ය තින්දු ගන්නා පුද්ගලයන් අතර සම්බන්ධතාවක් ගොඩ නංවන විධිමත් සංවිධානයකි.

එසේම කෝල්මන්ට අනුව දේශපාලන පක්ෂයක් යනු තවත් ඒ හා සමාන සංවිධාන සමග කාලානුරූප මැතිවරණ වලදී තරග වදිමින් විධිමත් රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයට සහභාගි වී රාඡ්‍යයේ පිරිස් සහ ප්‍රතිපත්ති වලට බලපෑම් කිරීමේ අරමුණක් ඇති සංවිධානයකි. 

එහෙත් සහභාගි කම දේශපාලන පක්ෂයක අතවශ්‍ය අංගයක් ලෙස සමහර දේශපාලන විද්‍යාඥයෝ වඩා පුළුල්  අර්ථයක් ගෙන දෙමින් පවසන්නේ දේශපාලන පක්ෂයක් යනු රාජ්‍ය බලය පාලන කිරීම සහ ජනතා සහ යෝග සදහා වෙනත් මත දරන  කණ්ඩායම් සමග තරග කරන සමාජයේ ක්‍රයාකාරී දේශපාලාන කාරකයන්ගේ එකමුතු බවය. 

තවද, බොහෝ රටවල සර්වජන ඡන්ද බලය මැතිවරන පැවැත්වීමට ප්‍රතම දේශපාලන පක්ෂ බිහිවිය හැක. 

සූර්යාදිනාත පවසන ආකාරයට බටහිර සමාජ වල බිහිවී ඇති නිර්වචන වලට බටහිර නොවන සමාජවල ඇත්තේ සිමිත භාවිතාවකි. ඔහු පවසන්නේ සංවිධානයේ කාර්යයන් ඉතා වැදගත් වන බැවින්,එම සංවිධානයට තමන්ව දේශපාලන පක්ෂයක් ලෙස හඳුනාගැනිමට වඩා වැදගත් වන්නේ දේශපාලන කාර්යයන් මුල් කර ගනිමින් ගොඩනැගිම බවය.
දේශපාලනික දර්ශනය

දේශපාලනික දර්ශනය යනු රාජ්‍ය,දේශපාලනය,නිදහස,සාධාරණත්වය,දේපල,අයිතිවාසිකම්, නීතිය,අධිකාරිය මගින් ස්ථාපනය කෙරුණු නීති මාලාව ආදියට අදාළ මූලික ගැටළු පිළිබද අධ්‍යනයයි. ආණ්ඩුවක් නෛතික වන්නේ කෙසේද, එය කුමන ආකාරයකට විය යුතුද,නීතිය යනු කුමක්ද, පුරවැසියන් රජයට ඉටු කලයුතු යුතුකම් මොනවාද ,රජයක් පලවා හැරිය හැකිද,ඒ කෙසේද ආදී ගැටලු වලට පිළිතුරු මෙහිදී සොයාබැලේ. සාමාන්‍ය ජන වහරට අනුව දේශපාලනික දර්ශනය යනු දර්ශනයට සෘජුවම අදාළ නොවන දේශපාලන සදාචාරය,විශ්වාස ආදිය පිළිබද විශ්වාසයකි.

          
දේශපාලන දර්ශනයේ අවධානය යොමු කෙරෙන ප්‍රධාන කේෂ්ත්‍ර තුන නම්, 

දේශපාලන ආර්ථිකය - දේශපාලන අයිතවාසිකම් නිර්වචනය සහ වත්කම් පරිශීලනය. 
සාධාරණත්වය- ව්‍යාප්තිය සහ දඬුවම් කරීමේ දී. 
සත්‍යය සහ සාක්ෂි පිළිබද රීති - නීතිමය තීන්දු යන ඒවාය.

සටහන් 

දේශපාලන විද්‍යාව
දේශපාලන පද්ධති - දළ විශ්ලේෂණය Political systems-overview

දේශපාලන පද්ධති යනු දේශපාලන හා රාජ්‍ය පද්ධතියයි. මෙය නීති පද්ධතිය,ආර්ථික පද්ධතිය,සංස්කෘතික පද්ධතිය සහ වෙනත් සමාජ පද්ධතිය සමග සංසන්දනය කළ හැක.දේශපාලන පද්ධතිය ඒවායෙන් වෙනස් වන අතර එය අවකාශීය වමේ කොමියුනස්ට් වාදයේ සිට දකුණේ ෆැසිස්ට් වාදය දක්වා පෙල ගැස්සවිය හැකිය.කෙසේ වෙතත් මේ එකක් හෝ ශුද්ධ ස්වභාවයෙන් නොවන බැවින් බොහෝ දේශපාලන ක්‍රම පවතින්නේ මෙහි මධ්‍යයේ ධන වාදයට ආසන්නවය.

දේශපාලන පද්ධතියට නිර්වචන ගණනාවකි.

          

 ආයතන,බලපෑම් කණ්ඩායම් (දේශපාලන පක්ෂ වෘත්තිය සමිති) සහ ඒවා අතර සම්බන්ධතා මෙන්ම ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන් පාලනය කරන දේශපාලන විදි සහ නීති දේශපාලන පද්ධතියට අයත්වේ.

 එය බලයේ රැදී සිටින සමාජ සංවිධානයේ සාමාජිකයන්ගෙන් සමන්විතය.

 එයට ප්‍රධාන ලක්ෂණ දෙකකි.එනම් එය ප්‍රතික්‍රියා කරන පරිසරයට අදාළව අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පරායත්ත සංරචක සහ සීමාවන්ගෙන් යුතුය  .

 රජය විසින් ප්‍රතිපත්ති සාධනයේ දී උපයෝගි කර ගන්නා සහ ඔවුන්ගේ පරිපාලනය වඩා සංවිධානාත්මක කරන න්‍යායත්මක සංකල්පයකි.

 සමාජයේ පාලනය සහ යුක්තිසහගත බව ස්ථාපනය කරමින් ආයතනවල දුග්ගැනවිලි ඉදිරිපත් කරමින්  සමාජ පැවැත්ම සහතික කරන පද්ධතියකි.

දේශපාලන පද්ධතීන් අතර සමාන කම්,

අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පරායත්ත කොටස් දෙකකි.

 පුරවැසියන්
 රජය

සීමාවන්

 පුරවැසිභාවය
 භූමිය
 දේපල

සටහන්
අප්‍රිකානු දේශපාලනය -African Politics

අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුව යනු මොරොක්කෝව හැර ඉතිරි අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්හි එකතුවකි. 2001 ජූනි මස 26 වන දින අඩිස් අබාබා කේන්ද්‍රි කර ගනිමින් මෙය පිහිටුවනු ලැබීය. 2004 ජූලි මස පෑන්හි අප්‍රිකානු පාර්ලමේන්තුව දකුණු අප්‍රිකානු මිඩ්‍රන්ඩ් වෙත ගෙන යනු ලැබූවද,මානව අයිතීන් සඳහා වූ අප්‍රිකානු කොමිසම අඩිස් අබාබා හිම රැදවුණි. අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ ආයතන විමධ්‍යගත කොට සෑම රාජ්‍යයකටම ඒවා බෙදා හදාගැනීමට අවස්ථා ලබාදීමේ ප්‍රතිපත්තියක් පවතියි.

        
අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුව සමූහාණ්ඩු පනතකින් නිර්මාණය කෙරුනේ පොඳු මණ්ඩලයක් ලෙස කටයුතු කල අප්‍රිකානු ආර්ථික ප්‍රජාව ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් ප්‍රකාර රාජ්‍යයක් බවට හැරවීම සඳහාය.අප්‍රිකානු සමූහ ආණ්ඩු රජය නමින් හැදින්වෙන පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයක් මෙහි පවතින අතර එහ ව්‍යවස්ථාදායකයක් , විධායකයක් සහ අධිකරණයක් ඇත. රාජ්‍ය නායකයා අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ ජනපති වන අතර පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලමේන්තුවේ සභාහපතිද වේ.ඔහු සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපති වන්නේ පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලිමේන්තුවට පත් වී එහි බහුතර කැමැත්ත ලබා ගැනීමෙනි.

වර්තමානයේ රාජ්‍යයේ හා ආණ්ඩුවේ නායකයා සහ පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලමේන්තු සභාපති ධුරය දරනුයේ ගර්ට්‍රෑඩ් ඉබේ වේ මොංගෙල්ලා මහත්මියයි. 2004 මාර්තු මාසයේදී වසර 5 ක් සඳහා පාර්ලිමේන්තුව මගින් ඇයව පත් කෙරිණි. පෑන් අප්‍රිකානු පාර්ලිමේන්තුවේ සාමාජිකයන් 265 දෙනෙකි. ඒ අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ සෑම රාජ්‍යයකින්ම 5 දෙනා බැගින් වු නියෝජනයකින් යුතුය.ඔවුන්ගෙන් 21% ට වැඩි ගණනක් ස්ත්‍රීන්ය.

පාර්ලිමේන්තුවේ සභාහපතිගේ බලතල සමූහාණ්ඩු පනතේ සහ මූල ලේඛණයේ දක්වා ඇත. අප්‍රිකානු සහ ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම්වලින් උරුමවන බලතල ආදියද මෙයට ඇතුළු වේ. අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ රජයට සියළුම රටවල,කලාපීය,සහ නාගරික ආයතන මෙන්ම ආයතන සිය ගණනක් ඇතුලත්වේ.

අකර්මන්‍ය වූ රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති,අයුක්ති සහගත ලෝක වෙළද කටයුතු සහ දේශගුණික තත්ව නිසා මෙම කලාපය දැඩි දුර්භීක්ෂයන්ට ලක්වී ඇත්තේ ජනතාවට අවශ්‍ය ජලය හෝ ආහාර බෙදා දීමට නොහැක බැවිනි. යටත් විජිතකරණයට පෙර ලොව රත්තරන් 90% නිපද වූ මෙම භූමිය අද ලොව දුප්පත්ම මහද්වීපය බවට පත්ව ඇති අතර එහි සම්පත් වෙනත් මහද්වීප භුක්ති විදියි.රෝග පැතිරීමද විශාල වශයෙන් සිදුවන අතර විශේෂයෙන් HIV සහ AIDS වසංගතයක් වී ඇත.

අප්‍රිකානු සංවිධාන සහ රාජ්‍යයන් අතර දැඩි එකමුතුවක පැහැදිලි ලකුණු දක්නට ලැබේ. කොංග්‍රස් ජනරජ සිවිල් යුද්ධයේ දී ධනවත් අප්‍රිකානු නොවන රටවල් නොව අප්‍රිකානු රටවල්ම මැදිහත් වූහ. 1998 ගැටුම ඇරඹුමෙහිදීම සිදුවු මරණ ගණන මිලයන හතරකට ආසන්නය. අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුව වැනි දේශපාලන එකමුතුවන් මහද්වීපයේ රටවල් අතර සහයෝගය සහ සාමය සදහා බලාපොරොත්තු නංවයි. එහෙත් තවමත් රාඡ්‍යය අනුග්‍රහය සහිතව දැඩි ලෙස මානව හිමිකම් කඩකරීමේ බොහෝ අප්‍රිකානු රටවල සිදුවේ.එවන් බොහෝමයක් දේ සිදුවන්නේ දේශපාලන හේතු එසේත් නැත්නම් සිවිල් යුද්ධයක අතුරු ඵලයක් ලෙසනි. කොංගෝ ජන රජය,ස‍යෙරෝ ලයෝන්,ලයිබීරියාව,සූඩානය, සම්බාබ්වේ වැනි රටවල මෙවන් කඩකිරීම් වැඩි වශයෙන් වාර්තාවේ.

සටහන්
ශ්‍රී ලංකාවේ අසම්භාව්‍ය ජනාධිපතිවරණ ක්‍රමය

අසම්භාව්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමය යනු ඡන්ද දායකයන් අපේක්ෂකයන් සිය කැමැත්තේ අනුපිළිවලට ලකුණු කල පසු ඉන් එක් ජයග්‍රහකයෙකු තෝරාගන්නා මැතිවරණ ක්‍රමයකි. ප්‍රථම මනාප ගණනයෙන් පසුව එක් අපේක්ෂකයෙකුටවත් බහුතර මනාප ලබාගත නොහැක ( 50% ) වී නම් ඉහළ මනාප ලබාගත් දෙදෙනා හැර ඉතිරි අපේක්ෂයන් තරගයෙන් ඉවත් කරනු ලැබේ. පසුව එසේ ඉවත් කෙරුනු අපේක්ෂකයන්ට ලැබී තිබුණු ඡන්දවල දෙවන මනාප ගණන්කර තරගයේ රැදී සිටින අපේක්ෂකයන් දෙදෙනා අතර බෙදා හැරේ. මෙමගින් අවසානයේ එක් අපේක්ෂකයෙකු බහුතරයක් ඡන්ද ලබා ජයග්‍රහනය කරයි.මෙය විකල්ප මැතිවරණ ක්‍රමයකට සමාන නමුත් එක් වෙනසක් ඇත. එනම් විකල්ප මැතිවරණ ක්‍රමයකදී ඡන්ද ගණන්කිරීම වට කිහපයකදී සිදුවිය හැකි නමුත් මෙහි දී පැවතිය හැක්කේ වට දෙකක් පමණි. එක්සත් ජනපදයේ මෙම මැතිවරණ ක්‍රම දෙකම instant run off sysstem ප්‍රභේදන ලෙස සලකනු ලැබේ. අසම්භාව්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමය Two Round system හි සංයුත්ත අවස්ථාවක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. ඡන්දදායකයින් දෙවරක් ඡන්ද පොළ වෙත යෑමකින් තොරව ඡන්දවට දෙකම සිදුවේ.

                
අසම්භාව්‍ය මැතිවරණ ක්‍රමයේ විශේෂ ප්‍රභේදනයක් ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේ දී යොදාගැනේ. තවත් ප්‍රභේදනයක් වන Supemetary vote එන්ගලන්තයේ නගරාධිපතිවරුන් පත් කිරීම සදහා යොදාගැනේ. අතීතයේදී එනම් 1892 - 1942 දක්වා ක්වීන්ස්ලන්ඩ් ව්‍යවස්ථාදායක සභාව පත් කර ගැනීම සඳහාද මෙම ක්‍රමය යොදා ගැනුණි. අද දක්වා අඛණ්ඩව දීර්ඝතම කාලයක් ලොව භාවිතා කෙරුණු මැතිවරණ ක්‍රමය මෙය වේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඇලබාමා ප්‍රාන්තයේද 1920 දශකයේදී මෙම ක්‍රමය භාවිතාවිය.

සටහන් 

දේශපාලන විද්‍යාව
පරිගණක එකලස් කිරීමේ එස්.ඊ.එම්.පී ව්‍යාපෘති පාඨමාලාව

ලාංකීය දූ පුතුන්ට පරිගණක එකලස් කිරීම පිළිබඳ පුහුණුවක් ලබා දීම සඳහා SEMP ව්‍යාපෘතිය මෙහෙයවීමෙන් දුරස්ථ ඉගෙනුම් මධ්‍යස්ථානයේදී දිවයිනේ සෑම පලාතක්ම නියොජනය කරමින් ගුරුභවතුන් සහභාගීත්වයෙන් දින 5ක නේවාසික වැඩමුළුවක් ලෙස පවත්වයි. මෙහි මූල්ම කණ්ඩායම වසර 2010 පෙබරවාරි මස 6 සිට 10 දක්වා පැවැත්වේ. දිවයිනේ සියළු පළාත් නියෝජනය වන පරිදි තොරාගන්නා ලද තිස්පස්දෙනකු‍ගේ කණ්ඩායම නියෝජනය කිරීම සදහා දකුණු පලාත කණ්ඩාමට, වලහන්දූව නියොජනයෙන් අනිල් ප්‍රියංකර මයා සභාගීත්වය දක්වා ඇත. මෙම වැඩසටහන කොටස් 5 කින් සැලසුම් කර ඇති අතර ඒ ස‍ඳහා ලංකාවේ පරිගනක විද්‍යාගාර පහසුකම් දැනට පවතින විද්‍යාල වලින් තොරාගන්නා ලද ගුරුභවතුන් කණ්ඩායම් වශයෙන් යොමු කරනු ලැබේ. ශ්‍රි ලාංකීය පාසල් පරිගණක ක්‍රියාවලිය වඩාත් අර්ථවත් හා අත්දෑකීම් බහුල කරනු වස් අරඔා ඇති මෙම වැඩසටහන තුළින් පාසල් දූ දරුවන්ගේ පරිගනක හසුරු කුලසතා වර්තමානයේ දී ක්‍රමවත් සහ අනාගත අවශ්‍යතාවයන් සපුරා ලීම සදහා ඔපමට්ටම් කිරීම ප්‍රධාන අරමුණ වේ.
පරිගණක විද්‍යාව
වීර කැප්පෙටිපොළ මධ්‍ය විද්‍යාලය, අකුරම්බොඩ

කි‍්‍ර.ව. 1880 වන විටත් අකුරම්බොඩ ස්වභාෂා පාසලක් පැවති බව, A Gazatteer Of The Central Provinvce Of Ceylon න ම් ග‍්‍රන්ථයේ 05 වෙනි පිටුවෙහි සදහන් වේ. ඒ අනුව මෙම විද්‍යාලයේ ඉතිහාසය අවුරුදු 113 කට වැඩි බවත්, ශත වර්ෂයකට අධික කාලයක්, මාතලේ ප‍්‍රදේශයේ දස දහස් ගණනක් ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවනගේ නැණ නුවන පෑදීමට මුලස්ථානය වු බවත් කිව හැකිය. 

නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පියා ලෙස හදුන්වන ආචාර්ය සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර මැතිතුමා විසින් මෙම පාසල 1941.01.06 වන දින මධ්‍ය විද්‍යාලයක් බවට පත් කොට අකුරම්බොඩ පමණක් නොව අවට ගම්වල දරුවන්ටත් නිදහස් අධ්‍යාපනය ලබන්නට අවස්ථාව ලබාදුනි. ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවු මධ්‍ය විද්‍යාලයන් අතර ප්‍රථම මධ්‍ය විද්‍යාලය ලෙස සලකනු ලබන්නේද මෙම විද්‍යාලයයි. 
 එහෙත්  මෙම ඉතිහාසය පිළිබදව අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සතුව නිසි වැටහීමක් නොමැති කමින් ලංකාවේ ප්‍රථම මධ්‍ය විද්‍යාලය ලෙස මතුගම සී.ඩබි.ඩබි කන්නන්ගර මධ්‍ය විද්‍යාලය බවට වැරදි අවබෝධයක් ජනතාව අතර  පවති. එය නිවැරදි කිරීම බලධාරින් සතු යුතුකමකි.
ඵෙතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති මෙම මැදි විදුහල 1985 වර්ෂයේදී රජයේ අවශ්‍යතාවයක් මත විද්‍යාලයීය සියලූම සම්පත් යොදාගෙන යුධ හමුදා අභ්‍යාස මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කරන ලදී. යුධ හමුදාවට පවරා ගැනීම නිසා ලැබුණු සම්පත් වලට වඩා අහිමි වුනු සම්පත් වල වටිනාකම කිහිප ගුණයක් වන්නේය. මාතලේ දිස්ති‍්‍රක්කයේ ජන නායකයින් සහ ප‍්‍රදේශවාසීන් විසින් කරන ලද බලවත් ඉල්ලීම පරිදි 1991 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස විද්‍යාලයීය ගොඩනැගිලි ආපසු ලබා ගැනීමට හැකිවිනි. අපහසුතා රාශියක් මධ්‍යයේ 1991 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දා ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් 520 දෙනෙකුගෙන් මෙම විද්‍යාලය නැවත ආරම්භ කරන ලදී.

එමෙන්ම මාතලේ දිස්ත‍්‍රික්කයේ බාලක බාලිකා නේවාසිකාගාර සහිත එකම පාසල වන්නේ ද මෙම විද්‍යාලයයි. මෙම මධ්‍ය විද්‍යාලය මාතලේ දිස්ති‍්‍රක්කයේ කී‍්‍රඩා පාසලද වන්නේ ය. මෙය විද්‍යාලයට ලැබුණු මහගු දායාදයකි.

හිටපු විදුහල්පතිවරුන්

එස්.එම්. ප‍්‍රඥාරත්න - 1941-1942
ඒ.ඡී.ඡී. පෙරේරා - 1942-1944
සී. ගොඩගේ - 1944-1949
ඒ.කේ. ජයසේකර - 1949-1951
එල්. අබේසේකර - 1951-1954
එල්. එල් .පී. කබ්රාල් - 1954 - 1957  
 ඒ. තිලකරත්න - 1957 - 1960  
ඡී.ජේ.ඞී. සිල්වා - 1960 - 1961  
පී.පී. මන්තිලක - 1961 - 1966 
ඞී.බී.තෙවරප්පෙරුම - 1966 - 1967 
වයි.එම්. කරුණාරත්න - 1967 - 1968 
වී.ඩබ්ලිව්.ජේ.ලොකුබණ්ඩා - 1968 - 1971 
ඒ.බෝපිටිය - 1971 - 1972  
බී.එන්.බස්නායක - 1972 - 1973  
එන්.ජී.පියසේන - 1973 - 1974  
සී.ඒ.සී.බී.සිල්වා - 1974 - 1976 
පුජ්‍ය පෙනලබොඩ චන්ද්‍රනන්ද හිමි - 1976.01 - 1976.09  
සී. බස්නායක - 1976.10 - 1976.12  
ඒ.ඩබ්ලිව්.බී. තෙන්නකෝන් - 1977 - 1981  
එස්.සී.සී.විජේසිංහ - 1981 - 1985                                 
 යුධ හමුදා කදවුර - 1985 -1989
 පී.ඩබ්ලිව්.කරුණාතිලක - 1991 - 2007  
බී.ඒ.සුනිල් බටුවන්ගල  - 2007 - 2009}
 ඩී.එම්.වයි.එම්.දිසානායක මිය 2009 - 2012
 ඩී.ජී සරත් ජයසිංහ  2012 සිට මේ දක්වා

බාහිර සබැදි
පාසල් වෙබ් පිටුව

රජයේ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
මිනුම් ක්‍රම



මෙට්‍රික් ක්‍රමය

පෞරාණික සහ සම්ප්‍රදායික මිනුම් ක්‍රම

ආසියානු මිනුම් ක්‍රම
 සිංහල

මේවාද බලන්න 
 ඒකක සහ මාන

මූලාශ්‍ර

මිණුම් ක්‍රම
භෟතිකවේදය