Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ෂියාම් සෙල්වදුරෙයි

ෂියාම් සෙල්වදුරේ උපත ලැබුවේ කොළඹ දී ය.ඒ 1965 වර්ෂයේදීය. ශ්‍රී ලංකා-කැනඩානු නවකතාකරුවෙකු වන ඔහු විසින් Funny Boy (1994) හා Cinnamon Gardens (1998) යන කතා රචනා කරන ලදී.ඒ සඳහා කැනඩා ප්‍රථම නව කතා සම්මානය  ඔහුට හිමිවිණි.
     
සෙල්වදුරේ දෙමළ හා සිංහල මිශ්‍ර වටපිටාවක හැදී වැඩුනෙකි. 1983 වර්ෂයේදී කොළඹ නගරයේ ඇතිවූ කලකෝලහාලවලින් පසුව ඔහු සිය පවුලේ සමාජිකයින් සමඟ කැනඩාවට සංක්‍රමණය විය. එවිට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 19 කි. වර්තමානය වනවිට ඔහු ඔහුගේ කොටස්කරුවා වන ඇන්ඩෲ චැම්පියන් සමඟ ටොරොන්ටෝහි වෙසේ .

වර්ෂ 2003 දී ආසියානු විසිර යාම පිළිබඳ Time Asia හි විශේෂ ගැටළුවක දී “Coming out” නම් වූ වාක්‍ය රචනය තුළ දී සෙල්වදුරේ විසින් 1997 දී ඔහු හා ඔහුගේ සඟයා ශ්‍රී ලංකාව තුළ ගත කළ කාලය තුළ දී අත් විඳින ලද අපහසුතා නැවත සිහිපත් කරන ලදී.

වර්ෂ 2004 දී සෙල්වදුරේ විසින් කෙටි කතා එකතුවක් සංස්කරණය කරන ලදී. (Story – Wallah, Short Fiction from South Asian Writers ) ඒවාට සල්මන් රෂ්ඩි, මොනිකා ඇලි හා හනීෆ් කුරෙයිෂි ගේ හා තවත් බොහෝදෙනෙකුගේ කාර්යයන් ඇතුළත් විය. තරුණ, වැඩිහිටි නවකතාවක් වූ Swimming in the Monsoon Sea ග්‍රන්ථය 2005 දී ඔහු ප්‍රකාශයට පත් කළේය. එම ග්‍රන්ථයට 2006 දී ළමා හා තරුණ සාහිත්‍ය කාණ්ඩය යටතේ ලැම්ඩා සාහිත්‍ය සම්මානය හිමිවිණි. ඔහු TOK ට දායකයෙක් ද වේ. ඒ New Toronto පළමු ග්‍රන්ථය ලිවීමෙනි.

ප්‍රකාශන 

 Funny Boy, ටොරොන්ටෝ: මැක්ලෙලන්ඩ් හා ස්ටුවට්, 1994. ISBN 0771079508 (හා අනෙක් අය). හොඳම පිරිමි සමලිංගික නවකතාව සඳහා ලැම්ඩා සාහිත්‍ය සම්මාන හා 1994 සඳහා කැනඩා ප්‍රථම නවකතා සම්මානයේ උළෙලේ දී සම්මාන දිනා ගන්නා ලදී. (සුගතපාල ද සිල්වා විසින් මෙම පොත අමුතු ඉලංදාරියා නමින් සිංහලයට පරිවර්තනය කරන ලදුව සරසවි ප්‍රකාශනයක් ලෙස නිකුත් වී ඇත)
 Cinnamon Gardens, ටොරොන්ටෝ: මැක් ලෙලන්ඩ් හා ස්ටුවට්, 1998. ISBN 0786864737 
 Swimming in the Monsoon Sea, 2005. ISBN 0887767354. 2006 ළමා හා තරුණ සාහිත්‍ය කාණ්ඩය යටතේ ලැම්ඩා සාහිත්‍ය සම්මාන. 
 Story – Wallah : දකුණු ආසියානු ලේඛකයන් විසින් ලියන ලද කෙටි කතා එකතුවක් වන අතර ෂියාම් සෙල්වදුරේ විසින් සංස්කරණය කරන ලදී. නිව් යෝර්ක් : හෆ්ටන් මිෆ්ලින් Co., 2005. ISBN 0618576800

1965 උපත්
සයිමන් නවගත්තේගම

සයිමන් නවගත්තේගම (1940-2005) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සිටි කෘතහස්ත සාහිත්‍යධරයෙකි.  ඔහු ප්‍රවීණ කෙටිකතාකරුවෙක්, නවකතාකරුවෙක් සහ නාට්‍යකරුවෙක් ද වෙයි. මෙරට සාහිත්‍යයේ මායායථාර්ථවාදයේ පුරෝගාමියා සයිමන් නවගත්තේගම වෙයි.  කේ. කේ. සමන් කුමාර තමන් විසින් සිංහල සාහිත්‍යයයේ නූතනවාදී ත්‍රිත්වය වශයෙන් ලේඛකයන්  සයිමන්, ටෙනිසන් පෙරේරා සහ අජිත් තිලකසේන ත්‍රිත්වය හදුනා ගනී.
සයිමන් නවගත්තේගම සිය කෙටිකතා සහ සුද්දිලාගේ කතාව නම් නවකතාව තුළ යථාර්ථවාදී සාහිත්‍ය මාර්ගය අනුගමනය කළ ද සංසාරාරණ්‍යයේ දඩයක්කාරයා කෘතියේ සිට බෞද්ධ දාර්ශනික සංකල්පවලින් සහ පැරණි සිංහල පුරාකෘතික සංකල්පවලින් ආභාෂය ලැබූ මායායථාර්ථවාදී රීතියක් කරා යොමු විය.

ජීවන තොරතුරු

සාහිත්‍ය ලක්ෂණ 
සයිමන් නවගත්තේගම විසින් සංසාරාරණ්‍යයේ දඩයක්කාරයා, දඩයක්කාරයාගේ කතාව, සංසාරාණ්‍යයේ උරුමක්කාරයා, ක්ෂීර සාගරය කැළඹිණි, සාපේක්ෂණී, අර්ජුන කුමාරයාගේ කතාන්දරය, සංසාරාරණ්‍යය අසබඩ, ස්වර්ණ වන්නියේ වල්ලි අම්මලා යන කෘති මගින් ප්‍රභවය දුන් සාහිත්‍යය මාර්ගය කේ. කේ සමන් කුමාර හදුනා ගන්නේ බෞද්ධ ප්‍රඥාමාර්ගික සාහිත්‍ය යනුවෙනි. මෙය ශ්‍රී ලංකාවට ම ආවේණික සාහිත්‍ය ප්‍රවර්ගයක් ලෙස හෙතෙම දක්වයි. දීප්ති කුමාර ගුණරත්න, සයිමන් නවගත්තේගමගේ සාංසාරාරණ්‍යයේ දඩයක්කාරයා කෘතිය හදුන්වා ඇත්තේ මෙරටට අනන්‍ය පශ්චාත් නූතනත්වයක් පෙන්නුම් කළ අවස්ථාවක් ලෙසිනි.

මහාවංශ ඉතිහාස විග්‍රහය ඉක්මවා යමින් රාවණ කතිකාව වැනි පුරාකෘතික ප්‍රවාද කරා යොමු වීම, මහායාන හා තන්ත්‍රයාන බෞද්ධ සංකල්ප ඇසුරු කිරීම, කාලය පිළිබද බටහිර දැක්මට වෙනස් ව කාලත්‍රය සැරිසැරීම පෙන්නුම් කිරීම සයිමන්ගේ කෘතිවල ලක්ෂණ වශයෙන් හෙතෙම දක්වයි. සයිමන් නවගත්තේගම බෞද්ධ දර්ශනය, මාක්ස්වාදය සහ ෆ්‍රොයීඩියානු මනෝවිශ්ලේෂණය සමග එක්තැන් කළ බවත් එහි දී ඔහු එරික් ෆ්‍රොම් විසින් ඉටු කළ දෙයට සමාන දාර්ශනික කාර්යයක් සිය සාහිත්‍ය භාවිතාව තුළ කර ඇති බවත් හෙතෙම පෙන්වා දෙයි. සයිමන්ගේ සාහිත්‍ය රීතිය බෞද්ධ බෝගේසියානු රීතියක් වශයෙන් ද හෙතෙම හදුන්වයි.

ප්‍රබන්ධ කෘති
 
ඔහුගේ කථාව,
සාගර ජලය මදි හැඩුවා ඔබ හන්දා (කෙටි කථා එකතුව)
සාහිත්‍යය, සමාජවාදය සහ කලා විචාරය
සුද්දිලාගේ කථාව
සංසාර ආරණ්‍යයේ දඩයක්කාරය
සංසාර ආරණ්‍යයේ උරැමක්කාරයා
සංසාර ආරණ්‍යය අසබඩ
දඩයක්කාරයාගේ කතාව
සාංකාව
සාපේෂණී
ක්ෂීර සාගරය කැලඹිණ
ස්වර්ණවන්නියේ වල්ලි අම්මලා
වානරයා
හිමාලකන්ද තරණය කල අර්ජුන කුමාරයාගේ කතාව
බාවනාව

තිර රචනා

සුද්දිලාගේ කතාව
සිරි මැදුර
සෙයිලම
ශීර සාගරය කැලඹිණ
ආදර සිහිනය

ගුවන්විදුලි වැඩසටහන්

වානරයා

නාට්‍ය

ගංඟාවක්
පුස් ලෝඩම්
සුබ සහ යස
ස්ත්‍රි
සුදු සහ කළු
පණ්ඩුකාභය

ආශ්‍රිත නාමාවලිය

වැඩිදුර කියවීමට

මේවා ද බලන්න  

මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ  
ජී. බී. සේනානායක 
ටෙනිසන් පෙරේරා 
මහගමසේකර  
.

ශ්‍රී ලාංකික නවකතාකරුවෝ
1940 උපත්
2005 මරණ
ටී. බී. ඉලංගරත්න

ටිකිරි බණ්ඩාර ඉලංගරත්න (1913 – 1992) , ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලඥයෙකි. නාට්‍ය රචකයෙකි. වේදිකා නළුවෙකි. ශ්‍රී ලංකාවේ වාණිජ,ආහාර ,කර්මාන්ත සහ නාවික අමාත්‍යවරයා ලෙස ද තවත් රජයේ නිල තල ද දරමින් ද දශක තුනක් සේවය කළේය. ඔහු විසින් ශ්‍රීලංකාවේ සේවක ඉතුරුම් අරමුදල, පෙට්‍රෝලියම් සහ රක්ෂණ සංස්ථා සහ ජාතික බැංකුව ඇති කිරීමට සිය සහාය ලබා දෙන ලදි. T.B. ඉලංගරත්නයන් ජනප්‍රියම ළමා නව කතාවක් වන ‘අඹ යාළුවෝ’ රචනා කරන ලද්දේ 1957 වර්ෂයේදීය.

ඔහුගේ ‘තිලක සහ තිලකා’ සහ ‘නෑදෑයෝ’ යන නව කතා චිත්‍රපටවලට නගා ඇත. ‘අඹ යහළුවෝ’ කොටස් වශයෙන් විකාශය වන රූපවාහිණී ටෙලි නාට්‍යයකට නැගුණි.

ජීවිතය හා වෘත්තීය ජීවිතය

මුල්කාලීන ජීවිතය  

ඉලංගරත්න ශ්‍රී ලංකාවේ ගල ගෙදර , හතර ලියද්ද , තුන්පනේදී 1913 පෙබරවාරී 27 වන දින උපත ලබන ලදී‍. 1917 දී ඔහු ගල ගෙදර විද්‍යාලයේදී පාසල් යාම ආරම්භ කළ අතර ඔහු‍ගේ ද්වීතීක අධ්‍යාපනය සෙන්ට් ඇන්තනී විද්‍යාලයෙන් ලබා ගන්නා ලදී. ඉලංගරත්න තම පාසල් කාලය තුළදී නාට්‍යය 3 ක් ලියන ලදී. ( අකීකරු පුතා , හෙමින් හෙමින් හා අන්ධ නැන්දා) 

පාසලෙන් නික්ම යාමෙන් පසු ඉලංගරත්න ලන්ඩන් විභාගය සමත් වූ අතර රජය සඳහා ලිපිකරුවෙකු ලෙස සේවය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. 1941 දී ගුණසීල විතානංෂගේ නමින්ම හෝ ධාතුසේන රජතුමා රඟපෑමට පටන් ගන්නා ලදී. 1944 සැප්තැම්බර් 04 වන දින ඉලංගරත්න ගම්පොළ තමරා කුමාරි අළුදෙණිය විවාහ කර ගන්නා ලදී.

රාජ්‍ය සේවය

1947 දී ඉලංගරත්න ලිපි කරුවෙකු ලෙස හෝ ඔහුගේ තනතුරෙන් ඉල්ලා අස් වූ අතර ස්වාධීන සමාජවාදී අපේක්ෂකයෙකු ලෙස මහනුවර පාර්ලිමේන්තුව සඳහා සාර්ථකව පිය මනින ලදී. ඔහු 1948 මැයි 18 වන දින දිවුරුම් දුන්නේ ශ්‍රී ලංකා රජයේ දශක 3 ක් දිගු වෘත්තීය ජීවිතයක් ආරම්භ කරමිනි. කාර්යාලයේ සිටින අතරතුරදී ඉගංගරත්න සේවක අර්ථ සාධක අරමුදල, ජාතික බැංකුව හා ශ්‍රී ලංකාවේ කම්කරු දිනය ආරම්භ කිරීමට සහාය දෙන ලදී. 1974 දී ඔහු අගමැතිවරයා ලෙස ද තම සේවය පිරිනමන ලදී . ඉලංගරත්න 1986 අප්‍රේල් 12 වන දා දේශපාලනයෙන් සමුගන්නා ලදී.

ප්‍රකාශණ  5 
Hapana

 විලම්බීත
 තිලක
 තිලක හා තිලකා
 අඹ යහළුවෝ
 හපනා
 නෑදෑයෝ
 නයනා
 මංගලා
 පෙරලිය
 මල්සරාව
 සැඩපහර
 ළසඳා

Ti .බී ඉලංගරත්න ගේ මව 

|T._B._Ilangaratne

 
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ලාංකික සිංහලයෝ
ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ශ්‍රී ලාංකික ලේඛකයෝ
ලංකික දේශපාලනඥයෝ
ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන් 
චරිත කතා
චන්ද්‍ර භූ විද්‍යාව

චන්ද්‍ර භූ විද්‍යාව (සෙලිනොජි - චන්ද්‍ර විද්‍යාව) පෘථිවි භූ විද්‍යාවට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය. චන්ද්‍රයා තුළ නිශ්චිත වායුගෝලයක් හා ජලයේ ඌනතාවයක් ඇත.
 
එහි ගුරුත්වාකර්ෂණය අඩුය. ප්‍රමාණයෙන් කුඩා නිසා සීඝ්‍රයෙන් සිසිල්වේ. ඝට්ඨන ආගාධ හා ගිනිකඳුවල සංයෝජනයෙන් සඳමතු පිට සංකිර්ණ භූගර්භයක් නිර්මාණය වී ඇත. කබොල්ලක් ප්‍රාවරණයක්, හරයක් සහිත සඳ විකිරණය වු වස්තුවකි.

චන්ද්‍රයා මත භූගෝලීය අධ්‍යයන පදනම්ව ඇත්තේ පෘථිවි ස්ථාවර දුරේක්ෂ නිරීක්ෂණ කක්ෂගත වු අභ්‍යවකාශයානා මිනුම්, චන්ද්‍ර සාම්පල හා භූ භෞතික විද්‍යාත්මක දත්ත මතය. 1960 දශකයේ අගභාගයේ හා 1970 දශකයේ මුල්භාගයේ ඇපලෝ චාරිකා වලින් මෙන්ම සොවියට් චන්ද්‍ර වැඩ පිළිවෙලින් ස්ථාන කිහිපයක සාම්පල ලබා ගැනුණි. ඇපලෝ මෙහෙයුම් වලදී චන්ද්‍ර පාෂාණ කිලෝ 385 ක් පෘථිවියට ගෙනාවේය. හඳුනන භූගෝලීය සංයුතියක් සහිත සාම්පල ලැබුණු එකම පිටසක් වල වස්තුව චන්ද්‍රයායි. ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් වු චන්ද්‍ර උල්කාශ්ම , ඒවායේ ප්‍රභව ආවාටය නොදත්තද පෘථිවියේදී හදුනාගෙන අධ්‍යයනය කෙරිණි. සඳමතුපිට සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් තවමත් ගවේෂණය කර නොමැති අතර භූ විද්‍යාත්මක ගැටළු රාශියක් තවමත් නිරාකරණය කරගැනීමට ඉතිරි වී ඇත.
ස්කයිලැබ්

ස්කයිලැබ් යනු ඇමරිකාව විසින් උඩු ගුවනට යැවූ මුල්ම අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය වේ. එසේම එය මනුෂ්‍ය වාසයක් සහිත වූ දෙවන අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය ද වේ. මෙම ටොන් සියයක ස්කන්ධයකින් යුත් අභ්‍යාවකාශ පර්යේෂණාගාරය 1973 සිට 1979 දක්වා පුරා වසර 6ක කාලයක් පහළ පෘථිවි කක්ෂයේ පැවතුණු අතර තෙවරක් අභ්‍යාවකාශගාමීන් විසින් සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පරිහරණය කරන ලදී. ක්ෂුද්‍ර ගුරුත්වය අධ්‍යයනය කිරීම සදහාම වෙන් වූ පර්යේෂණාගාරයකින්ද, ඇපලෝ දුරේක්ෂයකින් සමන්විත සූර්ය නිරීක්ෂණාගාරයකින් ද එය සමන්විත විය.

මෙහෙයුම් ඉතිහාසය

නිමාව සහ ගුවන්ගත කිරීම
1973  මැයි 14 දින සැටන්  INT- 21  නැමැති රොකට් යානාව මගින් ස්කයිලැබ් මධ්‍යස්ථානය කිලෝ මීටර් 435 ක  කක්ෂයක් වෙත අභ්‍යවකාශ ගත කරන  ලදි. මෙය විටෙක ස්කයිලයින් 1 හෝ  SL – 1 ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ. මෙම ගුවන් ගත කිරිම නිසා මධ්‍යස්ථානයේ මයි‍ක්ක්‍රෝමීටර්රොයිට්  ආවර්ණය / හිරුආවරණය සහ එහි ප්‍රධාන සූර්ය පැනලයක් අහිමිව යාම ඇතුලුව විශාල හානියක් සිදු වුනි. මයි‍ක්ක්‍රෝමීටර්රොයිට්  ආවරණයේ සුන්බුන් නිසා තත්ත්වය තවත් සංකූල වුනු අතර  එමගින් ඉතිරි තිබූ සූර්ය පැනලය, මධ්‍යස්ථානයේ පසෙකට ඇමුණුනු බැවින් එහි විහිදිමට බාධා සිදුවුනු අතර මධ්‍යස්ථානයේ ඉතා විශාල බලශක්ති හිගයක් ඇති වුනි. 1973 මැයි 25 දින  සැටන් IB අභ්‍යවකාශ ගත කිරීමෙන් ප්‍රථම කණ්ඩායම විසින් මධ්‍යස්ථානය දැඩි පිළිසරක කිරීමකට ලක් කරන ලදි. කලට වේලාවට ස්කයිලැබ් මධ්‍යස්ථාන පිළිසකර කිරිමට මේ කණ්ඩායමට නොහැකි වූවා නම් එය උණු වී විෂ වායුන් නිකුත් වන්නට ඉඩ තිබූ අතර එසේ වූවානම් එය මිනිස් වාසයට ද කිසිසේත් නුසුදුසු තත්ත්වයකට පත්වන්නට ඉඩ තිබුණි
.
1973 ජුලි 28  (SL – 3) සහ නොවැම්බර් 16 (SL – 4) තවත් අතිරේක මෙහෙවර 2 ක් දියත් කෙරුනු අතර දින 28 ක් සහ 59 ක් හා 88ක් අභ්‍යාවකාශයෙහි රැදී සිටිමට මෙහිදි සිදුවිය. අවසන් ස්කයිලැබ් කණ්ඩායම ආපසු පෘථිවියට පැමිණියේ  1974 පෙබරවාරි 08 වැනිදාය.

කක්ෂයේ දී සිදුවන ක්‍රියාකාරකම් 
දින 171 පැය 13 කදී ස්කයිලැබ් මධ්‍යස්ථානය පෘථිවිය වටා 2476 වරක් කක්ෂ ගත වුණු අතර පැයට 42 මිනිත්තු 16 සුළු කාලයක් අභ්‍යාවකාශයේ ඇවිදීමට ගගනගාමීන්ට හැකි විය. ස්කයිලැබ් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය මගින් පැය 12 විද්‍යාත්මක හා වෛද්‍ය පරීක්ෂණ (සූර්ය පරීක්ෂණ 8 ක් ඇතුලුව) සිදු කරන ලදි. මෙම උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සූර්යාගේ සිදුරු  (Coronal holes) සොයා ගන්නට හැකි වුනි. මෙම පරීක්ෂන බොහොමයක් මගින් ගගනගාමීන්ට ක්ෂුද්‍රගුරුත්වය දැඩි කාලයක් දරා ගැනීමට හැකි අයුරු ගවේෂණය කෙරිනි. සෑම ස්කයිලැබ් මෙහෙවරක් මගින් ම අභ්‍යවකාශයේ ගගනගාමීන් රැදී සිටි උපරිම කාලය නව වාර්තාවන් බිහි විය.

මූලාශ්‍ර

අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ ව්‍යාප්තීන්

වර්ථමානයේ මසකට 500 ක් තරමේ විශාල සීඝ්‍රතාවයකින් යුතුව මේ වන විට සෞරග්‍රහ මණ්ඩල තුළ සියදහස් ගණනක් ග්‍රාහක හදුනාගෙන ඇත. 400000 කට අධික ප්‍රමාණයක් අප්‍රධාන ග්‍රහයින් ලෙස (minor planets) ලේඛන ගත කරන ලද ඒවා වන අතර 185000 කට නිත්‍ය නිල ලෙස වෙන් කළ හැකිතරමට හොදින් හදුනාගෙන ඇති කක්ෂ පවා ඇත. මෙයින් 14336 ක් නිල වශයෙන් නම් කර ඇත. අවම සංඛ්‍යාගත, නම් නොකරන ලද අප්‍රධාන ග්‍රහයා 175629 ලැම්බර්ටිනිය. වර්තමාන ඇස්තමේන්තු මගින් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති 1km ට වැඩි විශ්කම්භයක් ඇති මුළු ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියන 1.1-1.9 අතර බව දක්වයි. 975x909km විශ්කම්භයක් ඇති සෙරස් වරක් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ විශාලම ග්‍රාහකය ලෙස සලකනු ලැබූවත් එය නැවතත් වාමන ග්‍රාහලොවක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලැබීය. මෙම වෙනස දැන් 500km පමණ විශ්කම්භයක් ඇති 2-පෙලොස් හා 4 වෙස්ටාටද බලපා ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රධාන ග්‍රාහක වළල්ලේ ඇස්ටොරයිඩවලින් සමහර අවස්ථාවලදී පියවි ඇසට දර්ශනය වන එකම ග්‍රාහකය 4 වෙස්ටාය. කෙසේ වුවද ඉතා දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී පෘතුවියට ආසන්න ග්‍රාහක පවා කෙටි කාලයකට තා‍ක්ෂණික සහයකින් තොරව දර්ශනය කරගත හැක. (99942 ඇපෝෆිස් බලන්න)

 

වමේ සිට දකුණට 4 වෙස්ටා, 1 සිරස්, පෘතුවි චන්ද්‍රයා 

අගහරු හා බ්‍රහස්පති කක්ෂ අතරින් වැටී ඇති ප්‍රධාන ග්‍රාහක වළල්ලේ වස්තූන්ගේ මුළු  ස්කන්ධය 3.0 – 3.6 x 1021kg පමණ බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර මෙය චන්ද්‍රයාගේ ස්කන්ධයෙන් 4% ක් පමණ වේ. මෙයින් මුළු ස්කන්ධයෙන් 32% පමණ වන 0.95 x 1021kg ස්කන්ධයක් සිරස්ට අයත් වේ. ඉතිරි විශාලතම ග්‍රාහකයින් 3 හි ස්කන්ධ, 4 වෙස්ටා 9%, 2 පෙලාස් 7%, 10 හයිජියා (3%) ලෙස වන අතර ඒවා මෙම අගය 51% දක්වා ගෙන එයි. ඉතිරි විශාලම ග්‍රාහකයින් තිදෙනා වන 511 වැඩිඩා (1.2%) , 704 ඉන්ටරුමේනියා (1%) හා දුජුනෝ (0.9%) ට අයත් වන්නේ මුළු ස්කන්ධයෙන් 3% ක් පමණය. මෙසේ ඉතිරි ග්‍රාහක ගණන සංඛ්‍යාවෙන් සීඝ්‍රයෙන් වැඩි වුවද ඒවායේ තනි තනි ස්කන්ධයන් අඩුවේ. 

ප්‍රාධාන ග්‍රාහක වළල්ලෙන් පිට විවිධ පන්තිවලට අයත් ග්‍රාහකයින් අනාවරණය කොට ගෙන ඇත. පෘතුවිය සමීපයේ ඇති ග්‍රාහකවලට පෘතුවි කක්ෂයට ආසන්න කක්ෂ ඇත. ‍ෙට්‍රාජන් ඇස්ටෝරයිඩ ග්‍රහලොවක් සමග සමමුහුර්තකරණය වෙමින් ගුරුත්වාකර්ෂණයෙන් අගුළු වැටී ඇති අතර ඒවා අදාල ග්‍රහලොවේ එහි කක්ෂයේ ඉදිරියෙන් හෝ පසුපසින් යයි. මේවායින් බොහෝමයක් බ්‍රහස්පති සමග සම්බන්ධ වී ඇති අතර කිහිපයක් අගහරු හා නේප්චූන් සමග කක්ෂ ගත වී ඇත. බ්‍රහස්පති හා නෙප්චූන් අතර කක්ෂගතව පවතින ග්‍රාහක සෙන්ටොර්ස් නමින් හදුන්වන අතර මෙයින් ඔබ්බේ නෙප්චූන් වඩ‍ා දුරින් ඇති වස්තූන්ගෙන් (trans Neptunian Objects) පිරී ඇත. සූර්යයාට ඉතා ළගින් බුධගේ කක්ෂයට ආසන්නව වල්කැනොයිඩ්ස් නමින් හැදින්වෙන ග්‍රාහක කාණ්ඩයක් ඇති බවට සැක කෙරෙන මුත් මේවා කිසිවක් තවමත් සොයා ගෙන නැත.
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
ගැනිමීඩ් (චන්ද්‍රයා)

ගැනිමේඩ්, බ්‍රහස්පතිගේ ස්වාභාවික උපග්‍රහයෙකි. එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති විශාලම ස්වාභාවික උපග්‍රහයා ද වේ. එයට කක්ෂයේ එක් වටයක් යාමට දින හතකට (7) වඩා ස්වල්ප කාලයක් ගතවේ. එය බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ සිට හත් වන උපග්‍රහයා මෙන්ම ගැලීලියානු උපග්‍රහයා ද වේ. ගැනිමේඩ්, යුරෝපා හා අයෝ යන චන්ද්‍රයින් සමඟ පිළිවෙලින් 1:2:4 කක්ෂීය අනුනාදය දරයි. එය විෂ්කම්භයෙන් බුධ ග්‍රහයාට වඩා විශාල වුව ද එහි ස්කන්ධය බුධ ග්‍රහයාගෙන් අඩක් පමණ වේ.
  
ගැනිමේඩ් ග්‍රහයා මූලිකව සකස් වී ඇත්තේ සිලිකේට පාෂාණවලින් හා ජලීය අයිස් වලිනි. එහි අභ්‍යන්තරය යකඩවලින් යුත් ද්වී හරයකින් යුක්තය.එසේම එහි අයිස් ස්ථරවලට මැදිව 200km පමණ පහළින් ලවණ ජලයෙන් යුත් මුහුදක් ඇති බවට ද විශ්වාස කෙරේ. එහි පෘෂ්ඨය ප්‍රධාන භූ ලක්ෂණ දෙකකින් යුක්ත වේ. එහි අඳුරු කොටස වසර බිලියන 4කට වඩා පැරණි යමහල් විවරවලින් සමන්විතය. එය ග්‍රහලෝකයෙන් තුනෙන් පංගුවක් ආවරණය කරයි. එහි ආලෝකමත් කලාපය එතරම් පැරණි නැත. කැපුම් හා ගැටි වලින් වලින් යුක්ත එය ග්‍රහලොවේ ඉතිරිය ආවරණය කරයි. එයට භූ විද්‍යාත්මක හේතුව එතරම් හොදින් නොදන්නා නමුත් එය උදම් උෂ්ණත්වය නිසා ඇති වූ චලන ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රතිඵලයක් විය හැක.

(magnetosphere) චුම්භක ගෝලයකින් යුත් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති එකම ග්‍රහලෝකය වන්නේ ගැනිමේඩ්ය. ද්වී යකඩ හරය තුළ වු සංවහනය තුළින් එය නිර්මාණය වී ඇතැයි සැලකේ. මෙම ගෝලයෙන් අල්ප කොටසක් බ්‍රහස්පතිගේ වටා පුළුල් චුම්භක ක්ෂේත්‍රය තුළ ගිලී ඇති අතර විවෘත බල රේඛා මගින් එයට සම්බන්ධවේ. මෙම ග්‍රහ වස්තුවට ඔක්සිජන් සහිත වායුගෝලයක් ඇත. එහි O , O2 හා O3  (ඕසෝන්) අන්තර්ගත වේ. පරමාණුක හයිඩ්‍රජන් ඉතාමත් අවම මට්ටමකින් එහි පවතී.එහි වායුගෝලයට අනුරූපව අයන ගෝලයක් පවතීද යන්න තවමත් හෙලිවී නොමැත.

ගැනිමේඩ් චන්ද්‍රයා සොයාගැනීමේ ගෞරවය එය මුලින්ම 1610 දී නිරීක්ෂණය කළ ගැලීලියෝ ගැලිලිට හිමිවේ. එහි නම යෝජනා කරන ලද්දේ ඩිමෝන් මාරිස් නම් අභ්‍යවකාශ විද්‍යාඥයා විසිනි. මිත්‍යා විශ්වාසවලට අනුව සියලුම ග්‍රීක දෙවියන්ගේ කුසලාන දරා සිටින්නා (cupbearer) වන ඩියුස්ගේ ආදරය ලැබාගැනීම වෙනුවෙන් මෙය එනමින් නම් කෙරිණි. පයිනියර් 10 යානයෙන් ආරම්භ ගැනිමේඩ්ව ඉතා ආසන්නයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීමට අභ්‍යවකාශ යානා වලට හැකිවි ඇත. වොයේජර් යානයෙන් එහි මැණීමේ කටයුතු සිදු කෙරිණි. ගැලීලියෝ යානයෙන් එහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හා භූගත මුහුද පිළිබඳව සොයා ගැනුණි. ජුපිටර් අයිස් මුන් ඔබ්ටරය ගැනීමෙන් නිරීක්ෂනාත්මකව නිර්මාණය කල මුත් එම ව්‍යාපෘතියත් (NASA) නාසා ආයතනය විසින් 2005 වර්ෂයේදී අවලංගු කරන ලදී.

බ්‍රහස්පති
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ පසුබිම හා ව්‍යුහය

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන වස්තුව වන්නේ සුර්යයාය.  ප්‍රධාන අනුක්‍රම G2 තරුවක් වන මෙහි මණ්ඩලයේ දන්නා ස්කන්ධයෙන් 99.86% අඩංගු වන අතර ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයෙන් ග්‍රහ මණ්ඩලය නතු කරගෙන සිටී. පද්ධතියේ ඉතිරි ස්කන්ධයෙන් 90% ක් පමණ අයත් කර ගන්නේ හිරු‍ගේ විශාලතම කක්ෂීය වස්තූන් වන බ්‍රහස්පති හා සෙනසුරුය.

හිරු වටා කක්ෂයේ ඇති බොහෝමයක් විශාල වස්තු, ක්‍රාන්ති වලය ලෙස හදුන්වන පෘතුවි කක්ෂයේ තලයට ආසන්නව පවතී. ග්‍රහලෝක කාන්ති වලයට ඉතා සමීප අතර ධූම කේතු හා කුයිපර් වළල්ලේ වස්තු සාමාන්‍යයෙන් එම තලයට සැලකිය යුතු ආනතියකින් පවති. 

 

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වස්තුවල කක්ෂ පරිණායකට අනුව (වම් උඩු කෙළවරේ සිට ඔරලෝසුවේ කටු කැරකෙන දිශාවට) 

ග්‍රහලෝක සියල්ල හා අනෙකුත් බොහොමයක් වස්තු සුර්යයාගේ භ්‍රමණය සමග කක්ෂ වල චලනය වෙයි. (හිරුගේ උත්තර ධ්‍රැවයට ඉහළ සිට නිරීක්ෂණය කරන විට ඔරලෝසු කටු කැරකෙන දිශාවට විරුද්ධ දිශාවට) හේලිගේ වල්ගා තරුව වැනි මෙයින් වෙනස් වු ඒවාද ඇත.

වස්තු හිරු වටා චලනයේ යෙදෙන්නේ කෙප්ලර්ගේ ග්‍රහ වස්තු චලනය මුලධර්මයට අනුවය. සියලු වස්තු ඉලිප්සයේ එක් නාභියක් ලෙස සුර්යයා තබා ගෙන දල ඉලිප්සයක් දිගේ චලනයේ යෙදෙයි. සුර්යයාට වඩා ආසන්නයෙන් ඇති වස්තු වඩා වේගයෙන් ගමන් කරයි. 

ග්‍රහලෝක වල කක්ෂ යන්තම් වක්‍රාකාර වේ. නමුත් බොහෝමයක් ධූම කේතු, උල්කා හා කුයිපර් වළල්ලේ වස්තු අතිශයින් ඉලිප්සීය පථ වල ගමන් ගනී. සම්බන්ධ වී ඇති විශාල දුරවල් සමඟ වැඩ කීරීම සඳහා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ බොහොමයක් නිරූපන වල  කක්ෂ අතර දුර එකම වේ. නමුත් සත්‍ය ලෙසම, අවස්ථා කිහිපයක් හැරුණු කොට හිරුගෙන් ඈතට යත්ම කක්ෂ 2 ක් අතර දුරද වැඩිවේ. උදාහරණයක් ලෙස සිකුරු බුධට වඩා දල වශයෙන් 0.33 Au දුරින්ද පිහිටන අතර  සෙනසුරු බ්‍රහස්පතිට වඩා 4.3Au ද නෙප්චූන් යුරේනස් ගෙන් 10.5Au දුරින්ද පිහිටයි. මෙම කක්ෂ දුර අතර සබඳතාවක් ගොඩ නැගීමට ප්‍රයත්න දරා තිබේ, (විටියස් බෝඩ් නීතිය බලන්න) නමුත් තවමත් එවැනි පිළිගත් සිද්ධාන්තයක් නැත.
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
අභ්‍යවකාශ නිරීක්ෂණයේ ඉතිහාසය

සූර්යයා පිළිබඳ මිනිසුන් තුළ තිබූ මුල්ම ස්ථාවර අදහස වූයේ දවසේ උදාව හා රාත්‍රිය ඇතිකරන හා ක්ෂිතිජයෙන් නැග බැස යන අහසේ ඇති දිදුලන තැටියක් වශයෙනි. බොහෝ පුරාණ හා ඓතිහාසික සංස්කෘතීන්වල සූර්යයා දේවත්වයෙන් හා අද්භූත බලයක් සහිත වස්තුවක් ලෙස සැලකිණි. අතීතයේ දකුණු ඇමරිකාවේ ඉන්කා හා මෙක්සිකෝවේ ඇපටෙක් වැනි ශිෂ්ටාචාරවල සූර්යය වන්දනාව මූලික අංගයක් විය. බොහෝ ඓතිහාසික ස්මාරකයන් නිර්මාණය කර තිබෙන්නේ සූර්යය සංකල්පය (Phenomena) මනසේ තබාගෙනය. උදාහරණයක් වශයෙන් ශෛලමය මහා ශිලා megaliths ග්‍රීස්ම සූර්ය නිවෘත්තිය (Solstice) ( මෙවැනි ස්මාරක ඊජිප්තුවේ, ජැබ්ටා ප්ලායා හා එංගලන්තයේ ස්ටෝන් ගෙන්ච් හි ඇත). අයර්ලන්තයේ මානවයින් ගොඩනගා ඇති ප්‍රාග් ඓතිහාසික නිව් ග්‍රේන්ජ් ස්මාරකයෙන් ශීත ඍතුවේ (Solstice) සූර්යය නිවර්තිය අනාවරණය කෙරේ. පුරාතන මෙක්සිකෝවේ චිචෙන් ඉට්සා ( Chichen Itza) වාසනා හා සරත් ඍතුවේදී පුද්ගලයන්ගේ සෙවණැල්ල සර්පයෙකුගේ හැඩය ගන්නා පරිදි තනා ඇත. ස්ථාවර තරුවලට සාපේක්ෂව සූර්යයා පෘථිවියේ සිට පෘථිවිය රාශි චක්‍රය හරහා ඉලිප්සය දිගේ වසරකට වරක් පරිභ්‍රමණය වන සේ පෙණුනු නිසා ග්‍රීක අභ්‍යවකාශ විද්‍යාඥයියෝ එය හත ලෙස නම් කළහ. එය ග්‍රහ වස්තු හතේ එකක් ලෙස සැලකිණි. ඇතැම් භාෂාවලට සතියේ දිනක් හිරු වෙනුවෙන් නම් කර තිබෙන්නේ ඒ නිසාය.

සටහන් 

{|

|Sun History_of_observation

|-

තාරකා විද්‍යාව
පයනියර් සිකුරු ව්‍යාපෘතිය

සිකුරු ව්‍යාපෘතිය අයනීය මෙහෙයුම් සංරචක දෙකකින් යුක්ත වු අතර ඒවා වෙන වෙනම නිකුත් කරන ලදී. පයනියර් වීනස් 1 හෝ පයනියර් වීනස් ඕබිටර් 1978 දී නිකුත් කරන ලද අතර 1978 කක්ෂයට ඇතුළත් වීමෙන් පසු දශකයකට අධික කාලයක් ග්‍රහලෝකය අධ්‍යයනය කරන ලදී. පයනියර් වීනස් 2 හෝ පයනියර් වීනස් මල්ටිපෝබ් සිකුරු වායුගෝලයට කුඩා ප්‍රෝබ 4 ක් යවන ලදී. මෙය නාසා Ames පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය මගින් පයනියර් 10 හා පයනියර් 11 ඇතුළත් පයනියර් අභ්‍යවකාශ යානා ශ්‍රේණියෙහි කොටසක් ලෙස කලමණාකරණය කරන ලදී.

සටහන් 

{|

|Pioneer_Venus_project

|-
ජීවීන් අභ්‍යාවකාශගතකිරීම

===අභ්‍යාවකාශයේ සතුන්===

1946 දී ඇමරිකානුවන් විසින් අත්පත් කර ගත් ජර්මානු V-2 රොකට්ටු මඟින් පලතුරු මැස්සන් මුදා හැරීම, විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් සඳහා වාර්තා ගත සතුන් අභ්‍යාවකාශයට මුදා හැරීමේ  ප්‍රථම  අවස්ථාව විය. 

කක්ෂයකට යවන ලද ප්‍රථම සත්වයා වූයේ ලයිකා බැල්ලියයි. 1957 මේ සිදුවීම යොදා ගන්නා ලද්දේ සඳහා උපකාරී වූයේ ස්පුට්නික් 2 අභ්‍යාවකාශ යානයයි. එම බැල්ලිය නැවතත් පෘථිවිය කරා ගෙන ඒමට කිසිදු අදහසක් හෝ ක්‍රමයක් නොතිබූ අතර එමනිසා අභ්‍යාවකාශයට ළඟා වීමෙන් පසු දින කිහිපයක දී ආතතියෙන්, අධික තාපයෙන් හා විජලනය නිසා ඇය මරණයට පත් විය. 1960 දී සෝවියට් අභ්‍යාවකාශ සුනඛයන් වන බෙල්කා හා ස්ට්‍රෙල්කා පෘථිවිය වටා කක්ෂගත වී නැවත සාර්ථකව පෘථිවිය කරා පැමිණෙන ලදී. 

ඇමරිකානු අභ්‍යාවකාශ වැඩසටහන අප්‍රිකාවෙන් චිම්පන්සීන් ගෙනවිත් ප්‍රථම මිනිසා කක්ෂගත කිරීමට ප්‍රථම අවම තරමින් චිම්පන්සීන් දෙදෙනෙක් වත් අභ්‍යාවකාශයට යවා අත්හදා බලා ඇත. 1968 දී සොන්ඩ් 5 යානය මඟින් සෝවියට් සංගමය ඉබ්බන් අභ්‍යාවකාශයට යවන ලදී. සඳ වටා පියාසර කිරීමට වරම් ලත් ප්‍රථම සතුන් වූයේ ඔවුන්ය....{}}

අභ්‍යාවකාශයේ මිනිසුන්

 

අභ්‍යාවකාශයට ගිය ප්‍රථම මිනිසා යුරි ගගාරින් වේ.

සෝවියට් අජටාකාශගාමී යුරි ගගාරින් අභ්‍යාවකාශයට ගිය ප්‍රථම මිනිසා බවට පත් වූයේ 1961 අප්‍රේල් 12 වන දා වොස්ටොක් 1 යානය මඟින් කක්ෂයට ඇතුළත් වීමත් සමඟය. මෙම දිනය වර්තමානයේ දී රුසියාව හා වෙනත් බොහොමයක් රටවල්වල නිවාඩු දිනයක් ලෙස සැලකේ. ඔහු මිනිත්තු 108ක් පුරාවට පෘථිවිය වටා කක්ෂගත වී සිටියේය. 

දවස් 23කට පසු ෆ්‍රීඩම් 7 ලෙස හැඳින්වූ උප කක්ෂීය මෙහෙයුමක දී ඇමරිකාව වෙනුවෙන් ඇලන් ෂෙපර්ඩ් අභ්‍යාවකාශයට ඇතුළ් විය. 1962 පෙබරවාරි 20 වනදා කක්ෂ 3ක් සම්පූර්ණ කරමින් පෘථිවිය වටා කක්ෂගත වූ ප්‍රථම ඇමරිකානුවා වීමට ජෝන් ග්ලේන් සමත් විය. මේ සඳහා උපකාරී වූයේ ෆ්‍රෙන්ෂිප් 7 යානයයි. 

පළමුවරට මිනිසුන් දෙදෙනෙකුගෙන් යුත් ගුවන් ගමන් ද මුලින්ම ඇරඹුණේ  සෝවියට් සංගමයෙනි . ඒ 1962 අගොස්තු 11 - අගෝස්තු 15 අතරතුරය. සෝවියට් හි වැලන්ටිනා තෙරෙශ්කෝවා 1963 ජූනි 16 වනදා වොස්ටොක් 6 යානය මඟින් අභ්‍යාවකාශයේ සංචාරය කරමින් අභ්‍යාවකාශයට යන ලද ප්‍රථම කාන්තාව බවට පත් විය. කොරලව් විසින් වැඩි කාලාන්තරයකින් යුත් තවත් වොස්ටොක් මෙහෙයුම් සැලසුම් කර තිබුණ ද ඇපලෝ වැඩ සටහන ප්‍රකාශයට පත් වීමෙන් පසුව අගමැති කෘෂෙව්ට තවත් ප්‍රථම ස්ථාන අවශ්‍ය විය. දෙදෙනෙකුට වඩා වැඩි කාර්ය මණ්ඩලයකින් යුත් ප්‍රථම ගුවන් ගමන වූයේ සෝවියට් එකමුතුවෙහි වොස්ක්හොඩ් 1යි. වොස්ටොක් යානාවල නවීකරණය කරන ලද අංගයක් වූ මෙය 1964 ඔක්තෝබර් 12 වනදා ෆියොක්ටිස්ටොව්, කොමරව් හා යෙගොරොව් රැගෙන අභ්‍යාවකාශගත විය. මෙය කාර්ය මණ්ඩලය අභ්‍යාවකාශ ඇඳුම් නොඇඳ සිටි ප්‍රථම අවස්ථාව ලෙස ද ඉතිහාසයට එක් වේ.

සෝවියට් සංගමය මඟින් 1965 මාර්තු 18 නිකුත් කරන ලද වෝස්හොඩ් 2හි ඇලෙක්සි ලියනෝෆ් ප්‍රථම අභ්‍යාවකාශ ඇවිදීම  සිදු කරන ලදී. මෙම මෙහෙයුමේ අවසානය ව්‍යසනයක් වීමට ඉතා වැඩි ඉඩ ප්‍රස්ථාවක් පැවතුණි. දුර්වල රෙට්‍රො රොකට් දහනයක් නිසා යානය ඉලක්කයෙන් 1600km එපිටින් පතිත වූ අතර ලෙනොව්හට කැප්සුලයට පැමිණීමට හැකි වූයේ යන්තමිනි. මෙම අවස්ථාව වන විට කෘෂෙව් තම තනතුරක් අස්වී තිබූ අතර නව සෝවියට් නායකත්වය දුර්වලතා සහිත චන්ද්‍ර ගොඩබෑම් උත්සාහයකට කැමැත්තක් දැක්වූයේ නැත.

අභ්‍යාවකාශ ජීව විද්‍යාව
අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය
චන්ද්‍රයාගේ භූලක්ෂණ

චන්ද්‍රයාගේ භූ විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ලේසර් උන්නතාංශ මිතික ක්‍රම සහ ත්‍රිමාන ඡායාරූප විශ්ලේෂණ ක්‍රම ඇසුරින් මිනුම්කරණය කොට ඇත. මේ සම්බන්ධ වඩාත් නූතන උදාහරණය ක්ලෙමන්ටයින් (Clementine) මෙහෙයුම අතරතුර ලබාගත් දත්ත වලින් පෙන්වා දිය හැකිය. චන්ද්‍රයාගේ වඩාත් පහසුවෙන් දැකිය හැකි භූ විද්‍යාත්මක ලක්ෂණය වනුයේ එහි ඈත අර්ධයේ වන දක්ෂිණ ධ්‍රැව ඇට්කින් (Aitken) ආවාටයයි. චන්ද්‍රයා මතුපිට පිහිටි අවම උන්නතාංශය මෙම ආවාටයට අයත් වෙයි. සඳ මත පිහිටි ඉහළම උන්නතාංශයන් මෙම පෙදෙසට මදක් ඊශාන දිශාවෙන් පිහිටයි. මේ හේතුවෙන් එම ප්‍රදේශය දක්ෂිණත් ධ්‍රැව ඇට්කින් ආවාටය නිර්මාණය වීමට හේතු වු ආනත ගැටුමෙන් නිකුත් වු පාෂාණ එක් රැස්වීමෙන් සකස් වී ඇතැයි යෝජනා වී ඇත. අනෙකුත් විශාල ආවාටයන් වන මාරියා ඉබ්‍රියම්, සෙරෙනිටාටිස්, ක්‍රිසියම්, ස්මිතී සහ ඔරියටේල් වැනි ආවාට ආශ්‍රිතවද ප්‍රාදේශීය පහත් උන්නතාංශ සහ ඒ වටා පිහිටි උස් ගැටි පිහිටයි.

සඳෙහි හැඩය පිළිබද තවත් කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වන්නේ සඳෙහි ඈත භාගයේ උන්නතාංශයන් අනෙක් පෙදෙසට සාපේක්ෂව 1.9 km ප්‍රමාණයකින් ඉහළ යෑමයි. සඳෙහි කබොල සමස්ථිතික සමතුලිතතාවයක පවතින බවත්, එහි සෑම ස්ථානයකම ඝනත්වය එකම වන බවත් උපකල්පනය කෙරෙයි නම් එවිට ඉහළ උන්නතාංශයන් ඝණකමින් වැඩි කබොල සමග සම්බන්ධ වෙයි. ගුරුත්වාකර්ෂණ, භූ විද්‍යාත්මක සහ භූ කම්පන පිළිබද දත්ත භාවිතයෙන් කබොලෙහි මධ්‍යන්‍ය ගණකම කිලෝමීටර් 50 ± 15 ක් වන බව නිර්ණය කොට ඇත. එහිදි වඩාත් ඈතින් පිහිටි අර්ධයේ කබොල අනෙක් අර්ධයට සාපේක්ෂව කිලෝමීටර් 15 කින් පමණ ඝනකමින් වැඩි බව නිර්ණය කොට ඇත.

ආශ්‍රිත 

අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
චන්ද්‍රයා
සූර්ය ග්‍රහණ

සූර්ය ග්‍රහණය ඇති වනුයේ සූර්යයාගේ කොටසක් හෝ සම්පූර්ණ සුර්යයාම වැසී යන පරිද්දෙන් සූර්යා සහ පෘථිවිය අතරින් සඳ ගමන් කිරීම හේතුවෙනි.  සූර්ය ග්‍රහණයක් අමාවක දිනකදී සිදුවේ.මෙය සිදු විය හැක්කේ නව සඳ පවතින දිනෙක පමණි. එවන් දිනක පෘථිවියේ සිට බලන කළ සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා එක එල්ලේ පිහිටයි. වසරකට සූර්ය ග්‍රහණ 4 ක් පමණ සිදු වන නමුත් සඳෙහි සෙවනැල්ලට ඇතුළත් වන කුඩා ප්‍රදේශයක් තුළ පමණක් සම්පූර්ණ සූර්යග්‍රහණයක් දැක ගත හැකි වන හෙයින් ඕනෑම ප්‍රදේශයක් සඳහා පූර්ණ සූර්ය ග්‍රහණ ඉතා දුලබ අවස්ථාවන් වේ.

පූර්ණ සුර්යග්‍රහණයක් ඉතා විශේෂ ස්වභාවික සංසිද්ධියක් වන අතර බොහෝ දෙනා එවැන්නක් දැක බලා ගැනීම සඳහා ඉතා ඈත ප්‍රදේශවලට පවා ගමන් කරති. 1999 වසරේ දී යුරෝපයට දර්ශනය වූ පූර්ණ සූර්ය ග්‍රහණය මේ සම්බන්ධයෙන් මහජනතාව තුළ පැවති අවධානය ඉහළ නැංවීමට සමත් විය. මේ බව 2005 වසරේ හට ගත් අර්ධ සූර්ය ග්‍රහණය සහ 2006 වසරේ හටගත් පූර්ණ සූර්ය ග්‍රහණය නැරඹීම සඳහාම ගමන් කළ පුද්ගලයන් සංඛ්‍යාව අනුව පැහැදිලි වේ. මීළඟ සූර්ය ග්‍රහණය 2008 වසරේ අගෝස්තු 1 වැනි දින දැකගත හැකි වූ අතර එය පූර්ණ සූර්යග්‍රහණයකි.

අතීත සංස්කෘතීන් තුළ සහ ඇතැම් වර්තමාන සංස්කෘතීන් තුළ සූර්ය ග්‍රහණ සඳහා ආශ්චර්යමත් හේතූන් බලපාන බවට මතයක් විය. පූර්ණ සූර්යග්‍රහණයක් එවැන්නක තාරකා විද්‍යාත්මක පැහැදලි කිරීම පිළිබඳ නොදත් පුද්ගලයෙකුට බිය ජනක අත්දැකීමක් විය හැකිය. හදිසියේම දහවල් කාලයේ විනාඩි කිහිපයක් තුළ සූර්යයා අතුරුදන්ව ආකාශය අඳුරු පැහැ ගැනීම ඊට හේතුවයි.

සූර්ය ග්‍රහණ