Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ක්‍රිමිරාජ කරල්ගුලි

ශ්‍රී ලංකාවේ, හෝමාගම, කිරිවත්තුඩුවේ, බලෟෂධාගාරය හි එම්. ඩී. ලිවේරිස් අමරතුංග සහ පුත්‍රයෝ සමාගම විසින් නිෂ්පාදිත මෙම සිංහල/ආයුර්වේද ඖෂධය, ගුලි ආකාරයට පාරිභෝගිකයා අතට පත් වේ. මුලින්ම 1949 දී ලංකා ජනතාව අතර ප්‍රචලිත වූ මෙය මල බද්ධය, අජීර්ණය, අන්ත්‍ර මාර්ගය ශුද්ධ කිරීම සඳහා මෙන්ම කුඩා දරුවන් අතර මෙන්ම වැඩිහිටියන්ටද පීඩා දෙමින් පැවති කොකු පණු ආබාධ වලටද මහඟු ඔසුවක් විය.

ගතයුතු ප්‍රමාණ
 අවුරුදු 5ට අඩු:ගුලි 1
 අවුරුදු 5-12: ගුලි 2
 අවුරුදු 12ට වැඩි:ගුලි 3

ඉතිහාසය 

මෙම මහෞෂධය හඳුන්වා දීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ ආයුර්වේද වෛද්‍ය ඒ. ඒ. දොන් හරමානිස් මහතා ගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුත්‍ර රත්නය වූ ආයුර්වේද වෛද්‍ය ලිවේරා අමරතුංග මහතාණන්ටය. කිරිවත්තුඩුව කිතුලවිල හි උපන් එතුමා සාම්ප්‍රදායික සාමාර්ථ විකලාංග හා සර්වාංග වෛද්‍යාචාර්ය වරයෙකි. මුළු මහත් දේශයටම මහඟු සේවයක් ඉටු කල මේ මහතාණන් එතුමාගේ සාමාර්ථයන් උකහා ගත්තේ තම පියාණන්ගේ අත්දැකුම හා ප්‍රවීණත්වය සෙවනැල්ලේ සිටිමිනි. 

ආයුර්වේද වෛද්‍ය සේවාවෙහි යෙදෙමින් සිටින අතරතුරදීම ක්‍රිමිරාජ ඖෂධ රාජයා සොයාගැනුමට මෙතුමා සමත් විය. 1949 දී මෙම ඖෂධය සොයාගැනුමද සමගින් මල බද්ධය, අජීර්ණය, අන්ත්‍ර මාර්ගය ශුද්ධ කිරීම සඳහා මෙන්ම කුඩා දරුවන් අතර මෙන්ම වැඩිහිටියන්ටද පීඩා දෙමින් පැවති කොකු පණු ආබාධ වලටද මහඟු ඔසුවක් ලෙසින් දිවයිනේ ජනතාව අතර තුඩ තුඩ පැතිර ගියේය. ඒ හා සමගම ලිවේරා අමරතුංග වෛද්‍යාචාර්ය තුමන්ගේ බෙහෙත් ශාලාව වූ බලෟෂධාගාරය මහත් වූ උන්නතියකට ලක් වූයේ තවද ආයුර්වේද ඖෂධ වර්ග සොයා ගනිමින් මහජනයාගේ සුභ සිද්ධිය තකා ඉදිරිපත් කිරීම නිසාවෙනි.  මෙම ඖෂධ සමුදාය වෙසෙසින්ම එතුමාගේ ගම් පියසෙහි ද දිවයිනෙහි අනෙකුත් පළාත් වලද විශිෂ්ඨ ප්‍රතිඵල ගෙන දෙමින් ජන ප්‍රසාදයට ලක්වූ බව කිව මනාය.

1960 වසරෙහිදී හවුරුදු 51 ක් ආයු වළඳා ලිවේරා අමරතුංග වෛද්‍ය තුමන් මිය පරලොව ගිය අනතුරුව වුවද මෙම ප්‍රසිද්ධ ඖෂධාලය ප්‍රවීණ කළමණාකාරිත්වයක් භාරයෙහි දියුණුවට පත්ව අද දින වන විට සමස්ත දේශයටම ඉමහත් සේවාවක් ඉටු කරන්නේ නව ආයුර්වේද ඖෂධයන් සොයා ගන්නා හා බෙදාහරින්නාවූ කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙසිනි. 

වත්මන් කළමණාකාරිත්වය කල් මරමින් සිටින්නේ තම සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථානය සඳහා ඉඩකඩැති විභූතිමත් ගොඩනැගිල්ලක් සපයාගැනුමටය. පුළුල් වූ රසායනාගාර සහ වෛද්‍ය පර්යේෂණාගාර පහසුකම් සපයමින් බලෟෂධාගාරයෙහි නවෝත්පාදන හැකියාව උන්නතියකට හා විස්තාරණයකට ලක් කෙරුම  මෙහි ඒකායන අරමුණ වන්නේය. මෙහිදී බැංකු වැනි මූල්‍ය ආයතනයන්ට අත නොපාමින් හුදු ස්වෝත්සාහයෙන් ලක්දිව ජනයාට ආදර්ශමත් ආයුර්වේද ආයතනයක් ලෙසින් නැගී සිටීම වත්මන් කළමණාකාරිත්වයෙහි අභිප්‍රාය වේ. පරිපූරක වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් ලෙසින් ප්‍රදේශයෙහි සමතුන් බඳවා ගැනුම ඔස්සේ විරැකියාවට විසඳමක් සපයමින්, ප්‍රතිකාරක හා ස්වාස්ථ්‍ය බැර තරමක් දුරට සැහැල්ලු කිරීමෙන්  රාජ්‍යයට සහයයක් දෙමින්,  විදේශ විනිමය අල්වා ගැනුමට මගක්ද සකසමින්, දුක්පත් හා අපාංග වූවන්ට අඩු මිලට රෝග නිවාරණය සැපයීම ඔවුන්ගේ අරමුණු සම්භාරය අතරට වැටී ඇත්තේය.

නිෂ්පාදන

අභිමතාර්ථ 
ආයුර්වේද පැලෑටි සහ ඖෂධ නිෂ්පාදකතාවය නැංවීම
පොදු ජනතාවගේ මනසෙහි ආයුර්වේද වෛද්‍ය ක්‍රම පිළිබඳ විශ්වාසයක් ගොඩනැංවීම
දේශීය ඔසු පැල හා බෙහෙත් වර්ග වගාකිරීම, ඉදිරිපත් කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම
ආයුර්වේද විශය පථයට අනුකූල වන පරිදී ආයුර්වේද පර්යේෂණ ක්‍රමවිධි ප්‍රමිතිකරණයට ලක් කිරීම
අත්‍යන්ත වූ පර්යේෂයන්ට භාජනය කිරීමෙන් දේශීය වෙදකමෙහි සැඟවුණු හැකියාවන් එළිදක්වා එම කුසලතා හා විශ්‍රම්භය අනෙකුත් වෛද්‍යාචාර්යය වරුන්ට ලබා දීම
අවකාශ විශ්ලේෂණය

සංඛ්‍යාන විද්‍යාවට අනුව අවකාශය විශ්ලේෂණය හෝ අවකාශ සංඛ්‍යානය යනු යම් වස්තුවක් ස්ථුල විද්‍යානුකූල ජ්‍යාමිතිකව හෝ භූ විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ අනුව අධ්‍යයනයයි. මෙහි විවිධ ක්‍රම අඩංගු වන අතර එයින් බොහෝමයක්ම තවමත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතියි. විවිධ වි‍ශ්ලේෂණ ක්‍රම භාවිතයෙන් මෙය විශ්වයේ පවතින විවිධ චක්‍රාවාට වල පිහිටීම අධ්‍යයනය කරන තාරකා විද්‍යාව වැනි පුළුල් විෂයක්ද, චිප සකස් කිරීමේදී ඉංජිනේරු විද්‍යාව, ස්ථාන හා ගමන් පථය සොයාගැනීමට භාවිතා වන සංකීර්ණ ඇල්ගොරිතම වැනි විවිධ අධ්‍යයන අංශ වල භාවිතාවේ. වඩාත් පටුව සැලකුවහොත් මෙය සාපේක්ෂ ව්‍යුහ විශේෂයෙන්ම භූ විද්‍යාත්මක දත්ත විශ්ලේෂණය සඳහා භාවිතාවේ. මෙම වාක්‍ය කණ්ඩ පරීක්ෂණයක එක් කොටසක භාවිතාවන යම් ක්‍රමවේදයක් හැඳින්වීමට යොදාගනී. 
භූ සංඛ්‍යානය මේ සඳහා නිදසුනකි.

විසිවන සියවසේ අගභාගය තෙක්ම අවකාශීය විශ්ලේෂණයේ ක්‍රමවේදයන් විධිමත් ලෙස නොපැවතුනි. අවකාශීය විශ්ලේෂණයේ ඉතිහාසය ඇතිවන්නේ සිතියම් ඇඳීම, සමීක්ෂණය වැනි අංශවලින් සුසැදි  භූගෝල විද්‍යාවේ ආරම්භයත් සමඟය. නුතන අවකාශීය විශ්ලේෂණය විශාල දත්ත ප්‍රමාණයන් හා භූ විද්‍යාත්මක තොරතුරු පද්ධති, මෘදුකාංග, පරිගණක ආකෘති සැකසීමේ ප්‍රබලතාව වැනි කරුණු මත රඳා පවතී. අවකාශ විශ්ලේෂණය සඳහා  භූගෝල විද්‍යාව, ජීව විද්‍යාව, ව්‍යංගන අධ්‍යයනය, සංඛ්‍යානය, භූගෝල තොරතුරු විද්‍යාව, දුර සංවේදනය, පරිගණක විශ්ලේෂණ වැනි ක්‍රම හඳුන්වා  දී ඇත.

පැහැදිලි නිර්වචනය කරන ලද හෝ සම්පුර්ණව නොවිසඳුනු සංකිර්ණ ගැටළු රාශියක්ම අවකාශ විශ්‍ලේෂණයේදී මතුවේ. මේවා තවමත් පර්යේෂණ සඳහා මුලාශ්‍රව පවතී. මෙම ගැටළු වලින් මුලික ගැටළු වන්නේ අධ්‍යයනයට බඳුන්වන වස්තුවේ අවකාශීය පිහිටීම අර්ථ දැක්වීමයි. නිදසුනක් ලෙස මනුෂ්‍යයෙකුගේ සෞඛ්‍ය අධ්‍යයනය මඟින් එම පුද්ගලයා ජීවත් වන ස්ථානය මත පදනම්ව හෝ රැකියා ස්ථානය පදනම්ව, හෝ සතිය පුරා කෙරෙන ගමනාගමනය රේඛාවක් ලෙස පදනම් කරගෙන අවකාශීය ස්ථානය නිර්වචනය කළ හැක. මෙම තෝරාගැනීම් එකිනෙක මඟින් විශ්ලේෂණය භාවිතා කළ හැකි ක්‍රමවේදය හා එයින් ලබාගන්නා ප්‍රතිඵල කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල කරයි. අවකාශ විශ්ලේෂණයේදී මුහුණදෙන ගැටළු වන්නේ ගණිතමය දැනුමේ සීමා, පවතින සංඛ්‍යාන ක්‍රම, යොදාගන්නා කල්පිත හා පරිගණක මත පදනම් වු ගණනය කිරීම් වල ගැටළුය.

අවකාශය විශ්ලේෂණයේ භාවිතා වන ක්‍රමවේදය වර්ගීකරණයන් කිරීම අපහසුය. එයට හේතු වන්නේ විශාල පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර පැවතීම, යොදා ගත හැකි මුලික ආරම්භයන්ගේ ඇති විවිධත්වය හා දත්ත වලට ලබාගත හැකි විවිධ ආකාරයි.

සටහන්
හොන්ඩූරස්

හොන්ඩූරස් යනු මධ්‍යම ඇමරිකාවේ පිහිටි ජනරජයක් වේ. (වර්තමානයෙහි බෙස්ලි නමින් හඳුන්වනු ලබන) බ්‍රිතාන්‍ය රාජ්‍යය, හොන්ඩූරස් රාජ්‍යයෙන් වෙන්ව හඳුනාගැනීමට හැකි වනු පිණිස අතීතයෙහි එරට නම් කරන ලද්දේ 'ස්පාඤ්ඤය හොන්ඩූරස්" යනුවෙනි. මෙරටෙහි දේශසීමාවන් වනුයේ  බටහිරින් ගෝතමාලාව, නිරිත දිගින් එල් සැල්වදෝරය, ගිණිකොණට නිකරගුවාව, දකුණින් පැසිපික් සාගරය, ෆොන්සේකා බොක්ක, (Gulf of  fonseka) සහ උතුරින් කැරිබියන් මුහුදෙහි විශාල මුහුදු තුඩුව වන හොන්ඩූරස් බොක්ක යනාදි වශයෙනි.

  
මෙරටෙහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කි‍.මි. 1 12,000 ට මදක් වැඩි වේ. ඇස්තමේන්තු ගත ජනගහනය මිලියන  8 කට ආසන්න වේ. මෙහි අගනුවර ‍'ටෙගුසිගල්පා' (Tegusigalpa) නම් වේ.
නීතිය - ගිවිසුම් ප්‍රතිෂ්ටාව පරිබාධකය

නීතිය - ගිවිසුම් ප්‍රතිෂ්ටාව පරිබාධකය.
ප්‍රතිෂ්ටාව යනු පොදු නීතිය යටතේ ගිවිසුමක අන්තර්ගත වන විවාදයට බඳුන් වූ කාරණයකි. (මුල්‍යමය) සිවිල් නීතිය එය වැදගත් නොවේ. මෙහි මුලික අදහස නම් ගිවිසුමට අදාල පාර්ශවයන් කේවල් කිරීම සඳහා වටිනාකමක් ඇති යමක් ඉදිරිපත් කළ යුතු වීමයි. එම තත්ත්වය එක් පාර්ශවයකට වාසිදායක වීමහෝ හානිදායක විය හැක ප්‍රතිෂ්ටාව රීතින් 3 මඟින් පාලනය වේ.

1.	ප්‍රතිෂ්ටාව සරිලන ප්‍රමාණයට විය යුතු අතර ප්‍රමාණවත්ම නොවිය යුතුයි. උදා: පැන්සයකට කාරයක් මිලදී ගැනිම සඳහා නෛතිකව  බැඳීසිටින ගිවිසුමක් ඇතිකර ගත හැක. මෙහිදී ප්‍රතිෂ්ටාව ප්‍රමාණවත් නොවීම අත්‍යාවශ්‍ය කාරණයක් නොවීම, එක් පාර්ශවයක ප්‍රතිෂ්ටාව අනෙක් පාර්ශවයේ ප්‍රතිෂ්ටාව  වඩා විශාල වශයෙන් වැඩි වීම එම  ගිවිසුම අවලංගු වීමට හේතුවක් වීමට ඉඩඇත. එවැනි ගිවිසුම් වංචාව, බලකිරිම හා අසමාන කේවල් කිරීමේ බලය හෝ මහජන ප්‍රතිපත්ති වලට බටහැනි වීම වැනි හේතූන් නිසා අවලංගු කල හැක. තවත් අවස්ථාවක දී සමපාර්ශ්වීය ගිවිසුම් පැවතිය හැකි අතර එහි දී එක් ගිවිසුමක් තවත් ගිවිසුමක් සඳහා ප්‍රතිෂ්ටාවක් වේ. කෙසේ වෙතත් ප්‍රතිෂ්ටාව අර්ථ විරහිත දෙයක් බවට පවතින විව්චන ඉතාමත් අල්පය.

2.	ප්‍රතිෂ්ටාව අතීත දෙයක් නොවිය යුතුය. Eastwoos Vs Kengon නඩුවේ දී තරැණියකගේ භාරකරැ විසින් ඇගේ අධ්‍යාපනය හා අනාගත දියුණුවටත් විවාහය සඳහාත් ණයක් ලබාගත් අතර විවාහයට පසුව ඇගේ ස්වාමිපුරැෂයා එම ණය ගෙවා දැමීමට එකඟ විය. අධිකරණ තීන්දුව වුයේ භාරකරැට එම පොරොන්දුව බලාත්මක කළ නොහැකි බවත් ඇගේ අධ්‍යාපනයට ණය ලබා ගැනීම අතීත ප්‍රතිෂ්ටාවක් බවත් එය ඇගේ සැමියා ගෙවීමට පොරොන්දු වීමට පෙර සම්පූර්ණ වූ බවත් ය.

3.	ප්‍රතිෂ්ටාව පොරොන්දුව ලැබූ තැනැත්තාගෙන් විය යුතුය. A පුද්ගලයා විසින් C පුද්ගයාට B පුද්ගයා කළ සේවයට ගෙවිමට පොරොන්දු වීම එවැනි පොරොන්දු ලාභීන් කිහිපයන් සිටින වටයක දී ප්‍රතිෂ්ටාව ඉන් එක් අයෙකුගෙන් පමණක් විය යුතුය.

සිවිල් නීති සම්ප්‍රදායේ දී නම් පොරොන්දු හුවමාරැ කර ගැනීම  හෝ ඒකමතිකව සිටිම වටිනා දේවල් හුවමාරැ කරගැනීම වඩා නිවැරදි ක්‍රමයක් බව පිළිගැනේ. 

ඔබ ම‍ට පොතක් පොරොන්දු වුවහොත් මම ඔබට කිසිවක් ආපසු නොදී එම ත්‍යාගය පිළිගන්නේ නම් මට ඒ පොත සඳහා නීතිමය අයිතිවාසිකමක් ඇති අතර ඔබ මට පොත ත්‍යාගයක් වශයෙන් දුන්නාය යන සිතුවිල්ලද වෙනස් කල නොහැක.
පොදු නීති සම්ප්‍රදායේ දී කුප්බා සංකල්පය (Culpa) නමනි පරිබාධකය ප්‍රභේදයක් පූර්ව ගිවිසුම් ගණුදෙනු වලදී භාවිතයට ගැනීම ඉහළ යමින් පවතී. පරිබාධකය සාධාරණත්වය මත පදනම් වූ මතවාදයක් වන අතර එහි දී එක්පාර්ශවයක් අනෙක් පාර්ශවයට සහතික වන අතර එම පාර්ශවය  එම සහතික වීම මත රඳාපැවතීමෙන් හානිදායක අවස්ථාවන් වලදී නෛතික බැඳීම ඇති කරයි. විශ්ලේෂණයන් ගණනාවක් පරිබාධකය ඒ වෙනුවට භාවිත කළ හැකි බවට ද යෝජනා කරයි. කෙසේ වෙතත් අධිකරණ තීන්දුවලට වඩා මෙම සංකල්පය ඉවත් කිරිමේ හැකියාව  ඇත්තේ ව්‍යවස්ථාදායකයට ය.

ගිවිසුම් නීතිය
ප්‍රතිෂ්ඨාව
නීතිය - ගිවිසුමක් සැදුම

නීතිය - ගිවිසුමක් සැදුම
පොදු නීතියේ දී ගිවිසුමක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවන් 5 ක් තිබිය යුතු වේ. පිරිනැමීම හා පිළිගැනීම colleen & auptaree), ප්‍රතිෂ්මාව නෛතික සබඳතා ඇති කර ගැනීමේ අදහස, සුදුසුකම, හැකියාව හා නියමයන් ය. ප්‍රතිෂ්ටාව සිවිල් නීති ක්‍රමයේ දී නම් අත්‍යාවශ්‍ය අංගයක් නොවන අතර ගිවිසුම සඳහා වංචා වැලැක්වීම සඳහා පවතින නීති හා අනුකුලවීම අනිවාර්්‍ය අංගයක් වේ.
19 වන සියවසේ මහත් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලූ කර්ලයිල් එදිරිව කර්බෝලික් ස්මොක්‌ බෝල්  නඩුවේ දී ගිවිසුමක් සැදුම පිළිබඳව ඉතාමත් වැදගත් තීන්දුවක් දුනි. වෛද්‍ය වෙළඳ සමාගම Senake ball company විසින් උණ රෝගය සඳහා නව ‍‍‍‍‍‍‍‍ ‍‍‍‍‍‍‍ඖෂධ වර්ගයන් පිළිබඳ වෙළඳ දැන්වීමක් ප්‍රචාරය කරන ලදි. එම ‍ ‍‍ ඖෂධ වර්ගයන් පිළිබඳ වෙළඳ දැන්වීමක් ප්‍රචාරය කරන ලදි. එම ‍‍‍‍‍ ඖෂධය භාවිතයෙන් රෝගය සුව නොවුවහොත් එය මිලදී ගත් අයට පවුම් 100 ක මුදලක් ප්‍රධානය කරන බවට ඉන් කියවිණ. මෙහිදී කාබොලින් සමාගමේ තර්කය වුයේ මෙම දැන්වීම වැදගත් එකක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය යන්නයි. එහි කිසිම නීතිමය බැඳීමක් නැත. එය හුදු ආරාධනාවක් පමණි. නමුත් අභියාචනාධිකරණ තීන්දුව වුයේ  සාධාරණ පුද්ගලයෙකුට  හැ‍ගෙන අකාරයට සමාගම විසින් බරපතල පොරොන්දුවක් පාරිභෝගිකයන්ට දී ඇත යන්නයි. මහජනතාවට ඉන් ප්‍රතිෂ්ටාවක් ලබා දී ඇති අතර පැහැදිලි වශයෙන් ම මෙම නිෂ්පාදනය දෝෂ සහිත නිෂ්පාදනයක් බවත් එය භාවිතාකරන්නන් ඉන් අපහසුතාවයටත් පත් වී ඇත. එම නිසා මෙය පැහැදිලි පොරොන්දුවක් බවත්  අත්වැදීමකින් ඉදිරිපත් කරන ලද්දක් නොවේය යන්න අධිකරණ

ගිවිසුම් නීතිය
නීතිය
නීතිය - ගිවිසුම් කොන්දේසි

නීතිය - ගිවිසුම් කොන්දේසි
ගිවිසුම් කොන්දේසි යනු ගිවිසුමේ කොටසක් වන ඕනෑම ප්‍රතිපාදනයන් වේ. කොන්දේසි වලින් ගිවිසුම් බන්ධන ඇති කරන අතර ඒවා බිදීම නඩු පැවරීමකට හේතුවක් වේ. සෑම කොන්දේසියක්ම ප්‍රකාශිතව දන්වා නැති අතර සමහර කොන්දේසි  ලඝු වන අතර ඒවා ගිවිසුමේ අරමුණු හා පරිබාහිර ඒවා ලෙස සලකනු ලැබේ.

Boilen  plate

Tina L stak's ගේ  Negotiating and drafting courted හි විස්තර කෙරෙන අන්දමට  boiler plate ප්‍රතිපාදන යනු නීතීඥවරැන් විසින් කොකවන් තෛලය ලෙස භාවිතා කරන ප්‍රතිපාදනයන් ය. නමුත් සමහර නීතිඥයින් මෙම යෙදුම පටු ආකාරයකට භාවිතා කරනු ලබන  අතර සමහර ප්‍රතිපාදන ගිවිසුමේ අවසානයට දක්වා ඇත.

නියම වශයෙන් මෙම ප්‍රතිපාදන පාර්ශවකරැවන් අතර සබදතාව හා ගිවිසුම හසුරැවන්නේ කෙසේ ද යන්න විස්තර කරනු ලබයි. මේවා ද්විතියනව වැදගත් වන ප්‍රතිපාදන ලෙස සලකනු ලැබුත් මේවායේ නෛතික ප්‍රතිවිපාක ඉතා වැදගත්  වේ. පොදු ප්‍රතිපාදන වලට නීති හසුරවන ප්‍රතිපාදන, පැවරැම් හා අභියෝජන ප්‍රතිපාදන ජුරි නඩු අත්හැරීමේ ප්‍රතිපාදන, දැන්විම් ප්‍රතිපාදන අනුපාතික බලපෑම් ප්‍රතිපාදන ද ඇතුලත් වේ. 

කොන්දේසි වර්ග කිරීම
කොන්දේසි හෝ ප්‍රතිඥාව 
කොන්දේසි ගිවිසුමේ මුලය හා සම්බන්ධවන අතර ඒවා බිදීමෙන්  ගිවිසුම අලංගු වේ. අනෙක් පාර්ශවයට ගිවිසුමේ බැදීම් වලින් ඉවත් වීමට ඉඩකඩ සලසාදේ. ප්‍රතිඥාව එතරම් වැදගත් නොවන අතර ඒවා බිදීමෙන් ගිවිසුම අවලංගු  නොවේ කෙසේ  නමුත් කොන්දේසි ‍හෝ  ප්‍රතිඥාවන් බිදීම හේතුවෙන්  නිවැරදි පාර්ශවයට වන්දි ලබාගැනීමට අවස්ථාව සැලසේ.

කොන්දේසි ගිවිසුමක මුලය හා සම්බන්ධ වන්නේ ද නැද්ද යන්න විෂයානු බද්ධ කරැණකි.

උදා:නිලියන් නාට්‍යමය නිෂ්පාදනයක පළමු දින රාත්‍රියේ දී රගපෑමට එකගවීම කො‍න්දේසියක් වන අතර ගායකයකු විසින් සංගීත සන්දර්ශනයක පෙරපුහුණුවීම් සදහා පළමු දින 3 තුල සහභාගී වීමට එකග වීම ප්‍රතිඥාවකි. යෙදුමන් හෝ එම යෙදුමේ ස්වාභාවය අනුව එය කො‍න්දේසියක් ‍හෝ  ප්‍රතිඥාවක් වන්නේද යන්න නීතිය මගින් ප්‍රකාශ වේ. උදා: භාණ්ඩ  විකිණිමේ පනතේ 15 A වගන්තියේ නාමය, විස්තරය තත්ත්වය හා සාම්පල (පනතේ සදහන් පරිදි) කොන්දේසි ගණයට වැටේ.

අනාමික‍ කොන්දේසි
Hong kong Vs Kawasaki  නඩුවේ දී විනිසුරැ Diplock සාමි වරයා විසින් අනාමික කොන්දේසි සංකල්පය ඉදිරිපත් කරන ලදි. ඒවා බිදිම ගිවිසුමේ මුගික පරමාර්ථය ඉෂ්ට ‍නොවිම හා සම්බන්ධද නැත් ද යන වග බිදීම් ස්වාභාවය මත රදා පවති. මෙම කොන්දේසි බිදිමද අන් කොන්දේසිමෙන් වන්දි ලබාගැනීමට අවස්ථාවක් සලසා දේ. එමගින් ගිවිසුම අවලංගු  වන්නේ ද නැත්ද  යන කාරණය තීරණය වන්නේ ගිවිසුම මගින් නිවැරදි පාර්ශවයට සලසා ඇති නෛතික වාසි ලැබේ ද නොලැබේ ද යන්න මතය. විනිසුරැ  Magaw සාමි වරයා විසින් 1970 දී නෛතික ස්ථාවරත්වය මුල්කරගෙන  කොන්දේසි හා ප්‍රතිඥා වර්

Reasdon Smith time Ltd. Vs Hansen - Janges

නීතිය
නීතිය - ගිවිසුම් කර සිද්ධාන්තය

නීතිය - ගිවිසුම් කර සිද්ධාන්තය 
ගිවිසුම්කර සිද්ධාන්තය ගිවිසුම් නීතියේ ප්‍රධානතම නිතිමය සිද්ධාන්තය වන අතර එමඟින් ගිවිසුම් නීතියේ නියමයන් හා සංකල්පිත සැකයක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කරයි.මෙහිදී නැගෙන වැදගත්ම ප්‍රශ්නය වන්නේ ගිවිසුම බලාත්මක කළ යුත්තේ ඇයි ද යන්නයි. මෙම ප්‍රශ්නයට  වඩාත් පිලිගත හැකි පිළිතුරැ ලෙස දිය හැක්කේ, ඉන් ලැබෙන ආර්ථික වාසි හා පොරොන්දු බලාත්මක කිරිම සැලකිය හැක.
මෙම සෛද්ධාන්තික විවාදයේ තවත් පැතිකඩක් වන්නේ ගිවිසුමක් බැඳීම්  නීතිය හා පවතින පුලුල් සබඳතාවයි. බැඳීමක් සාම්ප්‍රදායිකව ගිවිසුම් දෙකකට බෙදා වෙන්කර ඇති අතර එකක් ස්වේච්ඡාවෙන් ම වගකිම බාරගන්නා අතර එය එක් පුද්ගලයෙකු‍ට  හෝ කීප දෙනකුට සීමා වේ. සිවිල් වැරදි බැඳීම් (fort) නීතිය මඟින් පනවනු ලැබු අයිතිවාසිකම් වැරදිසහගත ලෙස කඩකිරීම් වලින් ආරක්ෂා කිරීම පදනම් කර ගනිමින් වන අතර එහිදී බහුතරයකට වගකිව යුතු වේ.

මෑතකදී ප්‍රතිෂ්ටාපන බැඳීම් ලෙස තුන්වන ආකාරයක බැඳීම් ආකාරයක් හඳුනා ගන්නා ලැබූ අතර එය අසාධාරණ ධනාරෝපනය මත පදනම් වේ. (වග උත්තරකරැ පැමිණිලි කරැගේ වියදමින්) සාමාන්‍යයෙන් ගිවිසුමක වගකීම වන්නේ ගිවිසුම මඟින්  බලාපොරොත්තු  වන කාර්යයන් හොඳින් ඉෂ්ට කිරීමට නොහැකිවීම ය. නමුත් සිවිල් වැරදිවල ක්‍රියාව  (පැහැර හැරිම නොව) මඟින් තත්ත්වය නරක අතට හැරීම සහ අසාධාරණ ලෙස පැමැණිලිකරැගේ මුල්‍යමය ලාභය ගැනීම හෝ ලබා නොදී සිටිම වන අතර ඒ සඳහා වගකීම වන්නේ ඒවා ප්‍රතිස්ථාපනයයි.

එක්ත් ජනපද නීතියට අනුව ගිවිසුමක් යනු පාර්ශවයන්ගේ එකඟත්වයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇතිවූ පූර්ණ නීතිමය බැඳීමයි. නමුත් පොරොන්දුවක් ඉටු කිරීම තුලින්  නෛතික යුතු කමක් ඇති කිරීම සඳහා අනිවාර්යයෙන්ම කල යුත්තේ කුමන ආකාරයේ ක්‍රියාවන් දැයි දක්වා නොමහැත. අයිතිවාසිකම් පැවත්ම, වරප්‍රසාද හා පොරොන්දුවකින් පැවරැ බලය නීතිය විසින් හඳුනා ගන්නා අවස්ථා පොදු නීතියේ විස්තර කර ඇත.

නීතිය
නීතිය - සයිබර් නීතිය

සන්නිවේදන තාක්ෂණය (විශේෂයෙන්ම සයිබර් අවකාශය) සම්බන්ධ නෛතික ගැටලු විශ්ලේෂණාත්මක විමර්ශනයට භාජනය කරනු ලබන නීතිය සයිබර් නීතිය (cyber – law) යනුවෙන් සරලව හදුන්වා දිය හැක. දේපල සහ භාර නීති මෙන් වෙනමම වූ නීති කේෂේත්‍රයක් ලෙස හඳුනාගැනීමට (සයිබර් නීතිය) අපහසුය. මන්ද යත් සයිබර් නීතිය (cyber – law) විවිධ නෛතික කේෂේත්‍රයන් සමඟ සම්මිශ්‍රණය වී ඇති බැවිනි. උදාහරණ ලෙස බුද්ධිමය දේපල, පෞද්ගලිකත්වය, භාෂා නිදහස හරහා වැටී ඇති නීති පද්ධතියකි. සයිබර් නීතියේ මූලික හරය සංක්ෂිප්තව මෙසේ ලුහුඬින් සඳහන් කල හැකිය. සයිබර් නීතිය වනාහි අන්තර්ජාලය තුළ මිනිසාගේ ක්‍රියාකාරීත්වය පාලනය කිරීම සඳහා පමුනුවාගන්නා ලද නීති සමුදායකි.

නීතිය
තාක්ෂණය
තොරතුරු තාක්ෂණය
ආර්ථික භූගෝල විද්‍යාව

ආර්ථික භූගෝල විද්‍යාව යනු පෘථිවිය මත ආර්ථික කටයුතු සඳහා වෙන්කර ඇති ප්‍රදේශවල පිහිටීම හා ව්‍යාප්තියයි. සමීක්ෂණ ක්‍රමවේදය මගින් මෙය ඉතා හොඳින් පැහැදිලි කර ඇත. නව්‍ය සම්භාවය යුගයේ (Neoclassical) විසු ඇල්ෆ්‍රඩ් වෙබර් (Alfred weber) ද මේ පිළිබඳව සඳහන් කර ඇත. 1970 සිට මෙම නව්‍ය සම්භාව්‍ය යුගයේ අදහස් වෙනස් වී මාක්ස්වාදි ආර්ථිකයක් ඇතිවීමත්, සීඝ්‍ර ආර්ථික දියුණුවත් නිසා ආර්ථික භූගෝල විද්‍යාව ඇති විය. මෙයට සමාජීය, ආර්ථික, සහ වර්ග බිම් යොදා ගැනීමද අදාළ විය.

ආර්ථික භූගෝල විද්‍යාව, භූගෝල විද්‍යා විෂයේ ප්‍රධාන තැනක් ගනී. පෝල් ක්රැග්මන්, ජෙෆරිසම යන ආර්ථික විද්‍යාඥයින් මේ පිළිබඳව සදහන් කර ඇත. ක්රැග්මන් මෙ විෂය "නව ආර්ථික භූගෝල විද්‍යාව" නමින් හදුන්වන්නේ මෙහි අන්තර්ගතයෙන් ජාත්‍යන්තර වෙළෙදාම සහ වෙළෙදාම කෙරෙන ආකාරය (සමාජීය වශයෙන්) පැහැදිලි වන නිසාය. තවද මෙම විෂය මගින් කර්මාන්තපුර පිහිටා ඇති ස්ථාන, ආර්ථික සම්බන්ධතා, ප්‍රවාහනය,ජාත්‍යන්තර වෙළෙදාම නිෂ්චල දේපල (Real estate), නව ගොඩනැගිලි, ආචාර ධර්ම (Ethics), පවුල් සම්බන්ධතා, නාගරීකරණ ආර්ථික වර්ධනය සහ පරිසර සහ ආර්ථිකය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය යන කරුණු විශ්ලේෂණය වේ.

ඉතිහාසය 
ආර්ථික භූ විද්‍යාවේ ඉතිහාසයට ආර්ථික විද්‍යාවෙන් බලපෑම් එල්ල වී ඇත. වසර 2000 කට පමණ පෙර ලියන ලද Strabo ගේ Geographika හි ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලදී පෘථිවි අවකාශීය වත්කම් අධ්‍යයනය කෙරී ඇත. ක්‍රි.පු. 4 වැනි සියවසට අයත් Qin ප්‍රාන්තයේ චීන සිතියම් 7 ක් මගින් මෙය අභියෝගයට ලක්වී ඇත. භූ විද්‍යාවේ පාරිසරික නියතවාදය ඉදිරිපත් වූ කාලවකවානුවේදී (පසුකාලීනව විවේචනයට ලක්විය) Ellswort හා Huntintou ගේ දේශගුණික නියති වාදයේ බලපෑම්ද ඊට බලපෑම් ඇති කරන්නට සමත් විය.
    
Jnon Hein ricu vontnuenen හා Alfred weser යන න්‍යායවාදීන්ගේ වටිනා දායකත්වයක් ලැබිණ. බලපෑ වෙනත් න්‍යායන් වන්නේ Walter christaller ගේ මධ්‍ය පිහිටීම් වාදය හා විද්‍යාඥයන් එක්කළ හරය හා පරිධිය පිළිබද අදහස්ය. 

Fred K. Schaefer ගේ භූ විද්‍යාත්මක අතිරේඛ වාදය පිළිබඳ ලිපිය ආර්ථික භූ විද්‍යාව කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් එල්ල කළේය. ඇමෙරිකානු මධ්‍ය වාර්ෂික වාර්තාවේ (ඇමෙරිකානු භූ විද්‍යාඥ සංසදයේ) ප්‍රකාශයට පත් ඔහුගේ “ක්‍රමානුකූල ගවේෂණයක්” හා ප්‍රාදේශීයවාදයේ තත්ත්ව පරීක්ෂාව ඊට හේතු විය. ආර්ථික භූ විද්‍යාඥයින්ගේ බාල පරපුර මෙම විෂය විද්‍යාවක් ලෙස හදුන්වාදීමට අපේක්ෂා කළ අතර ඔවුන්ට මෙය විප්ලවීය වෙනසක් විය. එබැවින් මෙය ප්‍රමාණාත්මක ක්‍රම සමීක්ෂණවලදී භාවිතා වන්නට විය. මෙකල ප්‍රසිද්ධ භූ විද්‍යාඥයින් වන්නේ

විලියම් ගැරිසන්, බ්‍රයන් බෙරි, වැලිඩෝ ටොබ්ලරි, පීටර් හැගම්, විලියම් බෙන්ග් ආදීන්ය.

නූතන භූ විද්‍යාඥයින් ප්‍රාදේශීය වාදය හා අවකාශීය විශ්ලේෂණය (භූ තොරතුරු පද්ධතිවල ආධාරයෙන්) වෙළෙදපොළ සමීක්ෂණය, ප්‍රවාහන භූ විද්‍යාව, භූමි හෝ වතු මිල ශක්‍යතාවය, ප්‍රාදේශීය හා ගෝලීය සංවර්ධනය සැලසුම් කිරීම, අන්තර් ජාල භූ විද්‍යාව, emanopractituton භූ විද්‍යාව, erastomarkenotation භූ විද්‍යාව ආදී ක්ෂේත්‍රවලට නැඹුරු තාවයක් දක්වයි.
භූ චලනය - භූචලන හා එහි ප්‍රතිඵල

1755	 - 	ලිස්බන් නගරයේ වු භූචලනයයි. 
	1906 	- 	සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ නුවර භූ චලනය
1964	 -	 ඇන්කෝරා ඇලෙක්සිකාහි භූ චලනය
	1985 	- 	මැක්සිකෝ සිටි හි භූ චලනය සහ එහි සිදුවු ව්‍යසනය
	1988	-	 ආමේනියාහි භූ චලනය
	1989 	- 	ලෝමා ප්‍රියෝටා හි භූ චලනය
	1994	-	නිරිත දිග වැටියෙහි සිදුවු භූ චලනය
	1995	-	කෝබේ හි භූ චලනය
	2004	-	වෙළසුඉ හි භූ චලනය

භූ චලන හා ඉරිතැලිම් 
 

භූමියේ ඇති වන චලනයන් හා ඉරිතැලීම්, භූමිකම්පාවක ප්‍රධාන ලක්ෂණ වේ. එයින් විය හැකි බලපෑම භූමිකම්පාවේ ප්‍රබලතාව, භූ සංඥාව ආරම්භ වු ස්ථානය සිට ඇති දුර, පසේ ස්වභාවය යන කරුණු  මත පදනම් වේ. පොළවේ ඇති වන චලනයන් මැනීමට උපකරණ භාවිතා කරයි. එය ඇතිවන වේගය අනුව තීරණය වේ. භූ චලනයක ඇති වේගය අඩු වුවත් ඉන් සිදුවන ව්‍යවසන තත්ත්වය මත භූ කම්පනයේ ප්‍රබලත්ව තීරණය කෙරේ. තවද පොළොව ගර්භය තුළ සිට එන කම්පන රැලි , තද පසේ සිට බුරුල් පස දක්වා ගමන් කිරීමද සිදුවේ.

පොළොවේ ඉරි තැලීම් සිදු වන්නේ භූ චලනය සිදු වු ස්ථානයේ සිට කුඩා දුර ප්‍රමාණයකය. මෙය ඉංජිනේරු කර්මාන්තවලට බලපෑම් ඇති කරයි. වේලි(Dams), පාලම් හා න්‍යෂ්ටික බලාගාර තැනීමේදි, භූ චලන කලාප වලින් තොර ප්‍රදේශ තෝරා ගැනීම වැදගත් වේ.

නායයෑම් සහ හිම කඳු කඩා වැටීම 

නායයෑම් සහ හිම කඳු කඩා වැටීම් නිසා කඳුකර ප්‍රදේශ වලට බලපෑමක් ඇති වේ.

ගිනි 

භූ චලනයක් සමඟම ගිනි හට ගැනීම සිදුවේ. මෙය ගෑස් මාර්ග හා විදුලි රැහැන් කැඩීම නිසා සිදු වේ. ඒ අවස්ථාවේදී ජලය සොයා ගැනීමද අපහසු නිසා මෙය නැවැත්වීමට අපහසු වේ.

පස් දියවී යාම 

මෙය සිදුවන්නේ, භූ චලනයන් සමඟ ජලය මිශ්‍රිත ද්‍රව්‍යවල (වැලි ගඩොල්) ශක්තිය තාවකාලිකව අඩු වී දියවීයාමට භාජනය වේ. එවිට විශාල ගොඩනැගිලි, පාලම් වැනි දේ ගිලා බැසීම හෝ කඩා වැටීම සිදු වේ.

සුනාමි 

සාගර පත්ලේ සිදුවන භූචලන නිසා විශාල උදම් රළ භූමියට පැමිණීම සුනාමි (Tsunami) වේ. උදා. 2004/12/26 සිදු වු සුනාමිය.

මානව බලපෑම් 
 

භූ චලන නිසා වසංගත රෝග පැතිරීම, මුලික අවශ්‍යතා හිඟවීම, ජීවිත හානි, දේපල හානි, මහාමාර්ග හානි, ගොඩනැගිලි කඩා වැටීම සිදු වේ.

සටහන
සමකය

සමකය () යනු ලෝකය වටා ඇති මනඃකල්පිත රේඛාවකි. එය උතතරාද්‍ර ගෝලයත්, දක්ෂිණනාර්ථගෝලයත්, සමලෙස වෙන්කරමින් උතුරැ අර්ධ ගෝලයන් දකුණ අර්ධගෝලයන් වෙන් කරයි. අනෙකුත් ග්‍රහලෝක හා ආකාශ වස්තූන් හි සමකයන් "සමාකාරය" ලෙස හැදින්වේ.

Astronomical coordinate systems
Circles of latitude
Geodesy
Tropics
පෘථිවියේ අන්තයන්



අක්ෂාංශය (Latitude) සහ දේශාංශය (Longitude) 

     
 උත්තර අර්ධ ගෝලයේ 00 ස්ථානය - ආක්ටික් සාගරය 
 උත්තර අර්ධ ගෝලයේ භූමිය මත ඇති අඩුම දේශාංශ පිහිටීම - කැෆේක්ලුබන් දුපත (83040' N, 2905' W) 
 දක්ෂිණ අර්ධ ගෝලයේ 00 ස්ථානය හා භූමියේ ඇති අඩුම දේශාංශ පිහිටිම - ඇන්ටාටික් මහද්වීපය 
 බටහිර හා නැගෙනහිර අර්ධ ගෝලයේ උච්චතම ස්ථානය - 1800 ග්‍රිනීච් රේඛාව 
 බටහිර හා නැගෙනහිර අර්ධ ගෝලයේ භූමියෙන් උච්චතම ස්ථානය - ජාත්‍යන්තර දින රේඛාව.

උන්තතාංශය (Altitude) 

 උන්නතාංශයේ ඉහලම ස්ථානය - එවරස්ට් කන්ද (8,848 m, 29,029 අඩි) 
 උත්නතාංශයෙන් පහළම තැන - මරියානා ආගාධය (10,911 m )
 උන්තාංශයෙන් පහළම තැන (වියලි කලාපීය) - මළ මුහුද (418 m) 
 පහත්ම ස්ථානය (ජලය රහිත) - මෙන්ටලි ආගාධය (2,555 m) 
 පෘථිවි අභ්‍යන්තරටේ සිට ඉවතට ඇති දුරම ස්ථානය - එම්බරාසෝ 6384 km මෙයට හේතුව වන්නේ පෘථිවියේ නියමාකාර ගෝලයක් නොවීමයි.
 පෘථිවි අභ්‍යන්තර සිට ඉවතට ඇති ආසන්නතම ස්ථානය - ආක්ටික් සාගරයේ පතලය (6353 km)

පෘථිවියේ අන්තයන්
භූගෝලීය කලාප

භූගෝලීය කලාප යනු ලෝක ගෝලය මත ඇති අක්ෂාංක කලාප 5 කි. මෙහි වෙනස්කම් සදහා කාලගුණයද, හිරුගේ බලපෑමද හේතුවේ.

උතුරු ශීත කලාපය - ආක්ටික් වෘත්තය 
උතුරු සෞම්‍ය කලාපය - ආක්ටික් වෘත්තය හා කර්කටක නිවර්තනය අතර 
සමකාසන්න කලාපය - කර්කටක හා මකර නිවර්තන අතර 
දකුණු සෞම්‍ය කලාප - මකර නිවර්තනය හා ඇන්ටාටික් වෘත්තය අතර 
දකුණු ශීත කලාපය - ඇන්ටාක්ටික් වෘත්තය

සමකාසන්න කලාපය, නිවර්ත කලාපය (Tropic) ලෙසද හදුන්වයි. සුර්යය කිරණ වසර පුරා මේ කාලාපයට පතිත වී ගිම්හාන සුර්යා නිවෘත්තිය (Summer Solstice) උදාවේ. මෙ කලාපය පෘථිවියේ උෂ්ණාධික කලාපය වේ. තෙත් හා වියළි වශයෙන් සෘතු 2 ක් ඇත. මේ කලාපයේ රටවල් වන්නේ අප්‍රිකාව, දකුණු ඉන්දියාව, දකුණු ආසියාව, ඉන්දුනීසියාව, ගිනිදේශය, උතුරු ඔස්ට්‍රේලියාව, මධ්‍යම ඇමරිකාව සහ දකුණු ඇම‍රිකාවය.

සෞම්‍ය කලාපය තුළ හිරු එළිය කෙලින්ම පතිත නොවුණත් සෞම්‍ය කාලගුණයත් ඇත. සෘතු 4 ක් ඇත. වසන්ත, ගිම්හාන, සරත්, ශීශිර යන ඒවාය. උතුරු සෞම්‍ය කලාපයට අයිති වන්නේ මහා බ්‍රිතාන්‍ය, යුරෝපය, උතුරු ආසියාව, සහ උතුරු ඇමරිකාවයි. දකුණු සෞම්‍ය කලාපයට අයිති වන්නේ දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, දකුණු ඇමරිකාව, දකුණු අප්‍රිකාවයි.

ශීත කලාප තුළ මැදියම් හිරු පැයීම (midnight sun) වසරකට වරක් සිදු වේ. එක් දිනක් තුළදීම හිරු කිරණ ළගා වීම සිදු වේ. මෙම කලාප පෘථිවියේ ඇති සීතලම කලාපය වේ. උතුරු ශීක කලාපයට කැනඩාව, ඇලස්කාව, ග්‍රීන්ලන්තය, උතුරු ස්කැන්ඩිනේවියාව, උතුරු රුසියාව සහ ආක්ටික් වෘත්තය අයත්වේ. දකුණු ශීක කලාපයට ඇන්ටාක්ටිකාව, විලි හා ආජන්ටිනාවේ දකුණු කොටස් අයත් වේ.

සටහන් 

|Geographical_zone
|}
ගැබොන්

ගැබොන් රාජ්‍ය අප්‍රිකාවේ බටහිර දිශාවේ මැද පිහිටා ඇති රටකි. දේශ සීමාවන් වනුයේ බටහිර ගිනියා බොක්කද, වයඹින් සමක(Equatorial) ගිනියාව, උතුරින් කැමරූනයද, නැගෙනහිරින් සහ දකුණින් වක්‍රකාරව වට කරනකොන්ගෝ ජනරජය යනාදියයි. ආසන්න වශයෙන් එහි වපසරිය වර්ග කි.මී. 270,000  ක් වේ. ගණන් බලන ලද ජනගහනය 1,500,000 කි. අගනුවර, විශාලතම නගරයද වන්නේ ලිබුවීල් (Libreville) ය.

1960 අගෝස්තු 17 වන දින ප්‍රංශ රාජ්‍යයෙන් නිදහස ලත් තැන් පටන් මෙම ජනරජය ජනාධිපතිවරැන් තිදෙනෙකු  විසින් පාලනය කරන ලද්දේය. 1990 මුල් භාගයේ දී ගැබොන් රාජ්‍යයන් විසින් බහු පක්ෂ ක්‍රමයක් ද, වඩා විනිවිද භාවයකින් යුතු  මැතිවරණ ක්‍රියාවලියකට ඉඩ සලසන නව ප්‍රජාතන්ත්‍රික ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ද හදුන්වා දෙන ලදි. රාජ්‍ය ආයතන බොහොමයක් ද ප්‍රතිසංස්කරණය කෙරිණි.  බහුලව තිබෙන ස්වාභාවික සම්පත් ද සමග අල්ප ජනගහන සංයුතිය ද විදේශිය පෞද්ගලික ආයෝජන ද කලාපයේ ඉතා සමෘද්ධිමය රටවලින් එකක් බවට, ගැබොන් රාජ්‍යය පත්කරන්නට හේතුකාරක විය. උපසහරා අප්‍රිකාවේ ඉහලම මානව සංවර්ධන දර්ශකය වාර්තාවන්ගේ ගැබොන් රාජ්‍යයෙනි.

ආශ්‍රිත 

අප්‍රිකානු රටවල්
ඝානාව

ඝානාව ( ඉංග්‍රීසි: Ghana ) ජනරජය පිහිටා ඇත්තේ බටහිර අප්‍රිකාවේය. මෙරටෙහි දේශසීමාවන් වනුයේ, බටහිර අයිවරි කෝස්ට්, උතුරට බුර්කිනා ෆාසෝ, නැගෙනහිරට ටෝගෝ සහ දකුණට ගිනියා බොක්ක යනු වශයෙනි. ඝානා යන වචනයේ අර්ථය නම් 'රණශූර රජතුමා' යන්නයි. මෙහි පුභවය ඝානා අධිරාජ්‍යයයි.

යටත් විජිත සමයට පෙර කාලයේ දී පුරාතන, ප්‍රබල 'ආකන්' රාජධානි බොහෝමයක් ඝානාවේ ස්ථාපිතව සිට ඇත. ඉන් කිහිපයක් නම් නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ 'අක්වමු' (Akwamu) රට තුළ අෂාන්ති අධිරාජ්‍යය හා ෆපාන්ටේ (Fante) සහ  'ගා' (Ga) සහ 'එවේ'  (Ewe) වැනි වෙරළබඩ සහ රට මැද ප්‍රදේශයන්හි  තිබුනු නොයෙකුත්  'අකාන්' නොවන රාජ්‍ය යනාදියයි. 15 වන සිය වසේ දී පෘතුගීසීන්  හා තිබූ සම්බන්ධතාවය හේතුකොටගෙන  යුරෝපීය රාජ්‍යයන් හා සමග වූ වෙළදාම් සාර්ථකව දියුණු විය. බ්‍රිතාන්‍යය විසින් 'ගෝල්ඩ් කෝස්ට්' (gold coast) යටත් විජිතය 1874 දී පිහිටුවනු ලැබීය. 

1957 දී එක්සත් රාජධානිය වෙතින් නිදහස ලැබීමත් සමග නිදහස ලැබූ ප්‍රථම උප සහරා (Sub Saharan)  අප්‍රිකානු  අට බවට ඝානාව පත්විය.

එක්තරා කාලයක බටහිර අප්‍රිකාවේ බහුතර ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදී තිබූ පුරාතන ඝානා අධිරාජ්‍යය පිළිබිඹු වනු පිණිස, ඝානා යන නාමය නව ජාතිය සඳහා තෝරා ගැනිනි. ඝානා රාජ්‍යය පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය, බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයේ ආර්ථික හවුල, අප්‍රිකානු සංගමය, ප්‍රංශ බස කථා කරන ජාතීන්ගේ සංගමය Franco Phonie  (හවුල් සාමාජික) වැනි බොහෝ ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල සාමාජිකත්වය දරන්නීය. ඝානාව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම කොකෝවා නිෂ්පාදකයා වෙයි. එසේම, ලොව පිහිටි විශාලම කෘත්‍රීම විල වශයෙන් සැලකෙන 'වොල්ටා' විල ඇත්තේ ද ඝානා රටෙහිය.

අප්‍රිකානු රටවල්
බටහිර අප්‍රිකාව
එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයන්
ග්‍රෙනඩා

කැරිබියන් මුහුදේ  ගිණිකොන දිග ග්‍රෙනඩයින් හි දකුණු කෙළවරෙහි පිහිටි ග්‍රෙනඩා දූපත ප්‍රධාන දුපත හා තවත් කුඩා දූපත් හයකින් ද සැදුනු  ස්වෛරි දූපත් රාජ්‍යයකි. ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටො‍බාගෝ රාජ්‍යන්ට වයඹ දිගින් ද වෙනිසියුලාවට  ඊසාන දිගින් ද, සාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩයින්හි නිරිත දිගින් ද ග්‍රෙනඩා රාජ්‍යය පිහිටා තිබේ.

එහි විශාලත්වය වර්‍ග කි.මී. 344 කි. ජනගහනය 110,000 ක් වේ. සාන්ත ජෝර්ජ් යනු එහි අගනුවර වේ. එ‍රටෙහි  ජාතික පක්ෂියා වනුයේ, වඳවී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටින ග්‍රෙනඩා පරෙවියාය.