Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ක‍්‍රමෝපායයන් වෙනස් වීම

ක‍්‍රමෝපායයන් ශීඝ‍්‍රයෙන් වෙනස් වීමේ ප‍්‍රවනතාවය පිළිබඳව ඇල්වින් ටොෆ්ලර් 1970 දී සිය ෆියුචර් ෂොක් ග‍්‍රන්ථයේ කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී. සමාජයීය සහ තාක්ෂණික ප‍්‍රතිමානයන්ගේ ආයු කාලය පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට අඩුවන අන්දම පැහැදිලි කරමින් ඒ අනුව ඇතිවන අර්බුද සහ අවුල් සහගත තත්වයට මූණදීමට ඇති හැකියාව පිළිබඳව ප‍්‍රශ්ණ කරයි.  අතීතයේදී වෙනස් වීම් සිදුවූයේ ස්ථිර කාල පරාසයකදීය.  එබැවින් වෙනස් වීම් ඇතිවීමට පෙර එ සඳහා සූදානම් වීමට එකල සමාජයට හැකි විය. 

ක‍්‍රමක‍්‍රයෙන් ස්ථාවර කාලය කෙටිවී 20වන ශතවර්ෂයේ අග භාගය වනවිට නැත්තටම නැතිවිය.

ටොෆ්ලර් 1980 දී සිය ‘ද තර්ඞ් වේව්‘ ග‍්‍රන්ථයෙන් මේ නිර්දය වෙනස්වීම ශිෂ්ඨාචාරයේ තුන්වන අවධිය ලෙස විදහා පෙන්වයි (පළමු අවධි දෙක වනුයේ කෘෂිකාර්මික හා  කාර්මික අවධීන්ය.  පළමු අවධි දෙකේ හැදී වැඩුණු අය තුල මේ වෙනස විශාල කුකුසක් ඇතිකරවන බවත් ව්‍යාපාරික ලෝකයේ ගැටුම් මෙන්ම ව්‍යාපාරික අවස්ථා ද රැසක් ඇතිවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.

විශේෂයෙන් 1990 මුල සිට ග‍්‍රන්ථ කතෘවරු සිය ගණනක් ව්‍යාපාරික ක‍්‍රමෝපායයන් කෙරෙහි මෙය බලපාන අයුරු විස්තර කිරීමට උත්සුක වූහ.
1997 දී වොට්ස් වේකර් සහ ජිම් ටේලර් මෙවැනි බලවත් වෙනස් වීම් සෑම ශතවර්ෂ 5 කටම වතාවක් සිදුවෙන බව පෙන්වා දෙන ලදී. දැනට අප තර්කය රජයන කාලයේ සිට අර්බුදකාරී ලාබය රජයන කාලයකට සංක‍්‍රාන්ති වෙමින් පවතින බව ද පවසන ලදී. 2000 වසරේදී ජෙරමි රිෆ්කින් මෙම මතය ප‍්‍රචලිත කරන ලදී.

පීටර් ඩ‍්‍රකර් 1968 දී අපගේ ජීවින රටාව පවත්වාගෙන යාමට බලපාන කඩාකප්පල්කාරී බලවේග පිලිබඳව අලුත් හැඳින්වීමක් විච්ýන්නතාව රජයන අවධිය ලෙස හඳුන්වා දෙන ලදී. අවිච්න්නතාව රජයන අවධියකදී අතීත සිදුවීම් හරහා අනාගතය පිලිබඳව යම්  ප‍්‍රමාණයකට නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට හැකියාව තිබුණි. ඩ‍්‍රකර්ගේ මතය වනුයේ  දැන් අප සිටිනුයේ විච්න්නතාව රජයන අවධියක බැවින් අතීතය සොයා බැලීමෙන් ප‍්‍රයෝජනයක් නැත. වර්තමාන ප‍්‍රවනතාවයන් ඉදිරියටත් එසේම පවතී යයි උපකල්පනය කළ නොහැකිය.
තාක්ෂණය, ගෝලීයකරණය, බහුවිධ සංස්කෘතියන් සහ දැනුම විච්ýන්නතාවට භාජනය වන ප‍්‍රභවයන් 4ක් ලෙස ඔහු හඳුන්වා දෙයි.
කොපමණ වටිනාකමක් ඇති ක‍්‍රමෝපායයන් වුවද ඒ සියල්ල ක‍්‍රමයෙන් ක්ෂය වන බව 2000 දී ගැරී හැමල් පවසන ලදී.
1978 දී ඩෙරෙක් ඒබල් සියලු ක‍්‍රමෝපායයන් සඳහා කාල නියමයන්ගේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙන ලදී.

අප සැම පවත්නා දෙයම පහසුව තකා එසේම කරගෙන යාමට කැමැත්තක් දක්වන බව 1983 නොයෙල් ටිචිපවසන ලදී.  මෙය අප නව නිර්මාන කෙරෙහිත්, නව අදහස් සොයා යාමත් වළකා ලන උගුලක් බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. ඔහු තාක්ෂණය සහ නිෂ්පාදනය, දේශපාලන සහ සම්පත් විභජනය, සහ ඒකාබද්ධ සංස්කෘතියක් යනුවෙන් තුන්පැත්තකින් බැලිය යුතු ක‍්‍රමයක් හඳුන්වා දෙන ලදී.

ආශ්‍රිත

http://en.wikipedia.org/wiki/Strategic_management#Strategic_change
මූලික පුහුණුවීම් ප්‍රතිසමාජානුයෝජනය

සමාජ විද්‍යාත්මක සංකල්පයක් වන "ප්‍රතිසමාජානුයෝජනය" මගින් යම් පුද්ගලයෙකු, ඔහු හෝ ඇය හුරුවී ඇති පරිසරයට ඉතා වෙනස් වූ පරිසර වටපිටාවක හැසිරීමට පුරුදු පුහුණු කරයි. මෙය සම්පූර්ණ පෞරුෂත්ව වෙනසකට මග පෑදීමක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. හමුදාවකට නව සාමාජිකයින් බඳවා ගැනීමේදී සිදුකරන පුහුණුවීම් මෙයට හොඳම උදාහරණයකි.මෙහිදී ඔවුන්ට හමුදා භටයින් ලෙස හැසිරීමටත්, එමෙන්ම ඔවුන්ගේ රැකියාව අවසන් වීමෙන් පසු නැවත සාමාන්‍ය සමාජයට මුසු වීමටත් අවශ්‍ය ඉගැන්වීම් සිදුකරයි.
     
නව බඳවා ගැනීමකදී ලබා දෙන උපදෙස්  "සරඹ" ලෙස හඳුන්වයි. මෙහිදී සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රමානුකූලව සිට ගැනීමට, ගමනේ යාමට සහ විධානයන් නියමානුකූල ලෙස පිළිපැදීමට උගන්වයි. සරඹ යනු 18 වැනි ශතවර්ෂයේ පෞරාණික යුධ උපක්‍රම මඟින් අභාෂනය ලැබුවකි. මෙවැනි පැරණි ක්‍රම දැන් යල් පැන ගොස් ඇතත්, සරඹ මගින් යම් කිසිවෙකු විධානයන්ට නතුවන ලෙසට හුරුකරවන අතර සටන් බිමට මුහුණ දිය යුතු ආකාරයද පහදා දෙයි. මෙමගින් යම් පාබල සොල්දාදුවෙකුට සමතලා නොමැති බිමක ඉදිරියට ගමන් කිරීමේදී තම සගයන් සමඟ, ඔවුනට සාපේක්ෂව, නියමිත ගමනක යෙදීමට හුරු කරවයි. සරඹ මගින් යම්කිසිවෙකු තුල නායකත්ව සංවර්ධනයක්ද ඇති කරයි. මෙමඟින් හමුදා භටයන්, ඉක්මන් විධානයන්ට ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරයට නැඹුරු වන අතර එමඟින් ඔවුන් හුදෙක් අවිගත් සැහැසියන්ය යන තත්ත්වයෙන් මුදාහැර, වැදගත් හික්මුණු පිරිසක් බවට පත් කරයි.

ෆින්ලන්ත හමුදාවට අනුව කරුණු 4 ක් අරබයා සරඹ සිදුකරයි.

චර්යාවාදයට අනුව සරඹ මගින් කිසිවෙකුත් විවරණෝපයෝගී ඉගෙනුමක් නොලබන අතර හුදෙක්ම විධානයන්ට අවනත වීමක් පමණක් සිදු වේ. එමනිසා මෙය අසාර්ථක ක්‍රමයක් සහ අවිපුහුණුවේ සම්පත් අපතේ යාමක් ලෙස දැක්විය හැකිය.

අලුත් සාමාජිකයින් බඳවා ගැනීමේදී ලබාදෙන තදබල ශාරීරික පුහුණුවීම් වල අරමුණ නම්, යුධ භූමියේ කටයුතු වලට හුරු කිරීමත්, එමෙන්ම අඩු හැකියාවෙන් සහ අවප්‍රේරිත පුද්ගලයන් අවම කිරීමත්ය. එමෙන්ම මෙමගින් චිත්ත ධෛර්යයද ඉහල නංවයි.

යුධ හමුදාවන්හි සහ නාවික හමුදාවන්හි පුහුණුවීම් වලට සාමාන්‍යයෙන් ඉලක්කයට වෙඩි තැබීම්, ගිනි අවි හැසිරවීම හා පවත්වාගෙන යාම, ශාරීරික පුහුණුව, ප්‍රථමාධාර ක්‍රම, ගැලවී යාමේ උපක්‍රම ආදිය අතුලත් වේ. නාවික හමුදා සහ වෙරළාරක්ෂක සේවයේ පුහුණුවීම්; ගලවාගැනීම්, ශාරීරික යෝග්‍යතාවය, මූලික නාවික ශාස්ත්‍රය, නැව් තට්ටුවේදී වෙඩි තැබීම, මූලික  ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ සංඥා යනාදිය පිළිබඳව ඉගැන්වීම් වලට මුල්තැන දෙයි. ගුවන් හමුදා ඉගැන්වීම් වලට සාමාන්‍යයෙන් ශාරීරික පුහුණුවීම්, හමුදා හා පන්ති නීතිරීති, භූමියෙහි පුහුණුවීම්, වෙඩි තැබීම, ප්‍රථමාධාර ක්‍රම, ආරක්ෂක උපකරණ භාවිතය අඩංගු වෙයි.

සටහන
යුද්ධ නැව්

යුධ නෞකා ප්‍රමාණයෙන් ඉතා විශාල වන අතර අධික බරකින්ද යුක්ත වේ. සන්නාහ සන්නද්ධ වූ මෙම නෞකා වල, විශාල තුවක්කු සංඛ්‍යාවක් සහිත කාලතුවක්කු කණ්ඩායමක් ඇත. මෙම යුධ නෞකා වල අවිබලය සහ සවිබලය, කෲශර් සහ ඩිස්ට්‍රෝය්‍රර් යාත්‍රා වලට වඩා ඉහළ තත්ත්වයක පවතී.
සැම විටම තියුණු බව රඳවා ගැනීමට මෙම යුධ නෞකා වල මෝස්තර, කාලීනව, තාක්ෂණයට අනුකූලව වෙනස් කම් වලට බඳුන් වෙයි. "යුධ නෞකාව" යන අරුත 1974 වර්ෂයේදී පමණ "යුධ නෞකා සේනාව" යන්නෙන් බිඳී ආවකි. 1905 මැයි මස 27 වන දින "සුෂීමා සටන" අතරතුර වැඩියෙන්ම යොදා ගත් නැව් හැඳින්වීමට, යුධ නෞකා යන වචනය යොදා ගන්නා ලදී. මෙම නෞකා පූර්ව "ඩ්‍රෙ(ඩ්)නෝට් නෞකා ලෙස හඳුන්වයි. සුෂීමා සටනින් මාස පහකට පසු, එනම් 1905 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී යුධ නෞකාවල නව වංශ කතාව ආරම්භ විය. 1906 පමණ සිට මෙම යුධ නෞකා ඩ්‍රෙ(ඩ්)නෝට් ලෙස හඳුන්වනු ලැබිණි.
යුධ නෞකා, නාවික ආධිපත්‍යයේ සහ ජාතික ශක්තියේ බලසම්පන්න සලකුණක් විය. දශක ගණනාවකට ජාතික හා හමුදාමය මූලයෝපයන්හි ප්‍රධාන සාධකය වීමට මෙම යුධ නෞකා වලට හැකි විය. යුධ නැවු තැනීම සඳහා වූ ගෝලීය අවි තරඟය පලමුවන ලෝක යුද්ධය සඳහා හේතු විය. වර්ෂ 1920-1930 අතර කාලයේදී යුධ නෞකා ප්‍රමාණයෙහි අඩුවක් දක්නට තිබුනද, ඒවායේ වර්ධනය හෝ නවීකරණය වීම පෙරසේම සිදු විය. දෙවැනි ලෝක යුද්ධයේදී, මිත්‍ර පාර්ශවයන් මෙන්ම අක්ස පාර්ශවයන් පැරණි හා අලුත් යුධ නෞකා භාවිත කලහ.

එහෙත් සමහර ඉතිහාසඥයින් සහ නාවික න්‍යායාචාරීන් ඩ්‍රෙ(ඩ්)නෝට් හි වටිනාකම පිළිබඳව ප්‍රශ්න කලහ. ඩ්‍රෙ(ඩ්)නෝට් නෞක වලට වැඩි අවිබලයක් හා සවිබලයක් තිබුනද, මේවා කුඩා හා මධ්‍යම ප්‍රමාණ යුධ නාශක උපක්‍රම වන, ටොර්පිඩෝ, නාවික බෝම්බ, ගුවන් ප්‍රහාර හා ඉලක්කගත මිසයිල වලට පහසුවෙන්ම  ගොදුරු වෙයි. මෙම අනතුරු වල ඉහළ යාම නිසා මේවා ක්‍රමයෙන් ගුවන් යානා රැගෙන යන්නන් ලෙස ආදේශනය විය. එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව මඟින් මෙම නෞකා, වෙඩි තැබීම් සහායකයක් ලෙස යොදා ගත්හ. 2006 මාර්තු මාසයේදී අවසාන යුධ නෞකාවද එක්සත් ජනපද නාවික බලගණයෙන් ඉවත් කෙරිණි.

වර්තමානය දක්වා වර්ධනය වී ඇති අයුරු

වර්තමානයේ යුධ නෞකා නිෂ්පාදන කලාවේ යුධ නෞකා අනාවරණය වලක්වන තාක්ෂණ‍නයන් භාවිත වේ. එසේම යුධ නෞකා වල හැඩය නිර්මාණය වන්නේ අවට රේඛා හරස්කඩක් ද හොදින් සුළගට විරුද්ධව ගමන් ගැනීමට හැකිවන අයුරිනි. මෙම නෞකාවල තරණය කිරීමේ හැකියාව රුවල් නැව් වලට සමාන යැයි පවසා තිබේ. ඊට උදාහරණය වන්නේ ප්‍රංශ ලෆැයට් ශ්‍රේණියත් , ඇස්ටර් 15 මිසයිල  ප්‍රතිමිසයිල  හැකියාව සඳහා සහ ජර්මන් F125 පකිස්තාන් සැශන් පන්තියේ යුධ නෞකාව.

වර්තමානයේ ප්‍රංශ නාවික හමුදාව "යුධ නෞකා" යන පදය යුධ නෞකා මෙන්ම ප්‍රහාරක යුධ නෞකා වලට ද භාවිතා කරයි. මෙහිදී දිග කොඩ් අංක මෙන් කරනු ලබන්නේ, F ශ්‍රේණියේ අංක අන්තර්ජාලය ලෙස යුධ නෞකා ලෙසින් පිලිගත් නැව් වලට ලැබෙන පරිදි සහ D ශ්‍රේණියේ අංක සම්මතයක් ලෙස ප්‍රති ප්‍රහාරක නැව් ලෙස පිළිගත් නෞකාවලට ලැබෙන පරිදිය. මෙය මෙහි එක් ප්‍රතිඵලයක් වන්සේ ළගදී නිපදවුණු සමහර ප්‍රංශ නෞකා පන්ති ලොව විශාලතම යුධ නෞකා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීමයි.

තවද ජර්මන් ‍නාවික හමුදාව තුළ යුධ නෞකා ප්‍රහාරක යුධ නෞකා වෙනුවට භාවිතා කරන ලදී. නමුත් ප්‍රමාණයෙන් හා අරමුණෙන් අලුත් ජර්මන් යුධ නෞකා, ප්‍රහ්‍රරය යුධ නෞකා වලට වඩා විශාල විය. ටොන් 6800 කට විස්ථාපනයක් සහිත අනාගතයේ එළි දක්වන F125 S පන්ති යුධ නෞකා ලොව විශාලම යුධ නෞකා පන්තිය වේ. මෙම අයුරින්ම ස්පාඤ්ඤයේ ‍නාවික හමුදාවේද ඊජිස් යුධ නෞකාව ද F - 100 පන්තියේ යුධ නෞකා භාවිතා කරන ලදී.

සමහරෙක් නව පන්තියේ යුධ නෞකා වෙතින් තත්වයෙන් උපරිම ලබාගත්තේ මේ නිර්මාණය කර ඇත්තේ කුඩා නෞකා සමඟ සටන් වැඳීමට මිස සමාන ප්‍රතිවාදීන්ට එරෙහිව සටන් වදින්නට නොවේ. මීට උදාහරණයක් වන්නේ ඇමරිකානු ලිටොරල් ප්‍රහාර නෞකාව.

යුධ අවි
යුධ පතරොම් තුවක්කුව

යුධ පතරොම් තුවක්කුව යනු සටනකදී භාවිතයට වි‍‍‍ශේෂ‍‍‍‍‍යෙන් සැදු පතරොම් තුවක්කුව වර්ග‍‍‍යේ ගිනි අවියකි. පළමු ‍‍‍‍‍ලෝක යුද්ධ‍‍යේ භාවිතා කල Trench Gun හෝ Trench Shotgun යනු පළමවලට නිදවු   Shotgun  වර්ගයේ අවියයි. මෙහි අඩු පරාසයක් Shirn shells වල උණ්ඩ මගින් අනෙකුත් කුඩා තුවක්කු මගින් නොදුන් නිවැරදි ඉල්ලක්කයක් ලබා දුනි.

සටහන් 

http://en.wikipedia.org/wiki/Combat_shotgun
යුධ අවි
කමාන්ඩෝ

කමාන්ඩෝ() පදය තනි පුද්ගලයෙකුට, කනණ්ඩායමකට හෝ කඩාපැන සිදු කරන අක්‍රමන මෙහෙයුම් වලට යොදයි. සමහර අවස්ථාවන්හි "කමාන්ඩෝ" කණ්ඩායමකට මෙවැනි විශේෂ මෙහෙයුම් කිරිමට අවශ්‍ය දක්ෂතා රැසක් ඇති පුද්ගලයින් අඩංගුවේ. මෙහිදි පැර්ෂුට(Parachute) භාවිතය, කදු බැසීම,  Fest roping Amphioxus leading (මුහුදේ සිට වෙනත් දේශයකට ඇතුරැව සිමාවක් ලබාගැනීම) ආදි දක්ෂතා අඩංගුවේ.

පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩල රටවල මෙම කමාන්ඩෝකණ්ඩායම් අතර විශේෂ වෙනස්කම් ඇත. සමහරක් කණ්ඩායම් යුධ ටැංකි උපයෝගි කරගෙන ආක්‍රමණ වලට දක්ෂතාවය දක්වන අතර අනෙක් කණ්ඩායම් ත්‍රස්තවාදීන්ට විරැද්ධව සටන් කිරිම, ඔන්තු බැලිම, සතුරාගේ දේපල වලට හානි කිරිම ආදි මෙහෙයුම් වලට යොදා ගනී. සාමාන්‍යයෙන් බෙහෝ රටවල  කමාන්ඩෝලෙස හදුන්වන්නේ හමුදා කණ්ඩායමකි.

මූලාශ්‍ර
නාශක නැව්

නාවික පාරිභාෂිකයේ නාශකය යනු වේගවත් සහ උපායශිලී මෙන්ම දිගු පැවැත්මක් සහිත යුධ නැව් වේ. විශාල නාවික බළඇණියන් හෝ හමුදා කණ්ඩායම් ප්‍රවාහනය සහ කුඩා වුවද ප්‍රභල ප්‍රහාරකයන්ගෙන් (ආරම්භයේදී ටෝපීඩෝ බෝට්ටුද, පසුව සබ්මරීන සහ ගුවන්යානා) ඔවුන් ආරක්ෂා කර ගැනීමේ අදහසින් මෙම නැව් නිපදවුණි.

දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයට ප්‍රථම, නාශකයන් හදිසි අප්‍රාප්ත නාවික මෙහෙයුම් සඳහා  යෝග්‍ය නොවූ අතර කුඩා යාත්‍රවන් විය. බොහෝ විට නාශක යාත්‍රා කිහිපයක්, ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා තවත් යාත්‍රවක් සමඟින් එක්ව ක්‍රියාන්විතයේ යෙදුනහ. යුධ කාලසීමාවෙහි හා ඉන් අනතුරුව තනිව මෙහෙයුමේ යෙදිය හැකි විශාල මෙන්ම වඩා ශක්තිමත් නාශක නැව් තැනුණි. 1950-60 කාලසීමාවන්හි විශාල යුධ නැව් භාවිතයට පැනවුණු වාරණය මීට විශේෂයෙන් හේතු වුණි.

21 වන සියවසේ උදාවත් සමඟම, නාශක නැව් මෙහෙයුම්හි යෙදෙන විශාල නැව් සහ මෙහෙයුම්හි නොයෙදෙන යුධ නැව් ලෙස සාමන්‍ය භාවිතයේ පවතින විශාලතම දියමත සටන්කරුවා විය. එනමුඳු එය රටවල් හතරකට (එක්සත් ජනපදය, රුසියාව, ප්‍රංශය සහ පේරු ) පමණක් සීමා විය. නවීන නාශක නැව්, 'නියමු මිසයිල නාශකයන්' ලෙසද හදුන්වන අතර දෙවන ලෝක ස්ංග්‍රාමයේ යුධ නැව් හා සසඳන කල්හි බරින් සමන වුවද විශාල වශයෙන් අවි ආයුධ අතින් ඉදිරියෙන් සිටියි. නගර එකවර විනාශ කල හැකි න්‍යශ්ටික මිසයිල රැගෙන යාමේ හැකියාව මෙම නවීන නාශක නැව් සතු වේ.

ආශ්‍රිත

යුධ අවි
ප්‍රහාරක ගුවන්යානා සිව්වන පරම්පරාව (1970-1990)

ප්‍රහාරක යානවන්හි අඛණ්ඩව ඉහළ නගින මිල හා F-4 Phantom II යානවන්හි සර්ථකත්වය මත පදනම්ව මෙම අවධිය තුළදී බහුකාර්යය ප්‍රහාරක බොහෝ සෙයින් ප්‍රචලිත වූ අතරම විශේෂිත කාර්යයන් සඳහා නිර්මාණය වූ ගුවන්යානාවන්ටද බහුකාර්යය හැකියාවක් පැවතිණි. (උදා: F-4). MiG-23 සහ Panavia Tornado යන ප්‍රහාරක විවිධ කාර්යයන් සඳහා විශේෂිත වූ ආකාර දැරූ අතර F/A-18 Hornet හා Dassault Mirage 2000 යන යානා සැබෑ බහුකාර්යය යුධයානා විය. මෙය ගොඩබිම් හා ගුවන් ආකාර අතර සිදුකල හැකි සියුම් හුවමාරු වීම මත වර්ධනය වීම සිදුවිය. සංවර්ධනය සඳහා වූ මිල ඉහළ යාමත් සමඟම බහුකාර්යය ගුවන්යානා සංවර්ධනය සඳහා අර්ථිකය යොමු විය.

පෙර යුග වලදී මෙන් නොව, නවීනතම සුපිරි ගුවන්යානා කාර්යශූර ප්‍රහාරක ලෙස නිර්මාණය වූ අතර MiG-23 සහ Panavia Tornado යානවන් සාමාන්‍ය තත්වයෙන් විකරණය වූ ඒවා විය. Fly-by-wire controls සහ relaxed stability යන ආකාර නවීනතම ප්‍රහාරක අතර සුලබ විය. මෙම ගුවන්යාන බොහොමයක් "සිව්වන පරම්පරාවෙ"හි ජෙට් ප්‍රහාරක යානා විය. අනෙක් විශේෂිත වූ විප්ලවය සිදුවූයේ උපාංග ප්‍රමිතිකරණය සහ නඩත්තුකිරීම සඳහා වූ විශ්වසනීයත්වය මතය. ඇතම් මුල් යුගයේ ජෙට් ප්‍රහාරක ගුවන්යානා ගුවන්ගත පැයක කාලයක් සඳහා බිම් සේවකයින්ගේ මිනිස් පැය 50ක කාර්යයක් අවශ්‍ය වූ අතර පසු කාලීන යානා වේගවත් පියාසර කාලයන් හා එක් දිනක එල්ල කරන්නාවූ ප්‍රහාරක සංඛ්‍යාව වැඩි කරලීම සඳහා භාවිතා කලාවූ මිනිස් පැය ගණන අවම කරවීය. ඇතම් නූතන යුධ ගුවන්යානා පැයක ගුවන්ගත කාලයක් සඳහා අවශ්‍ය කරනුයේ මිනිස් පැය 10ක් පමණක් වන අතරම ඇතැම්වා මීටත් වඩා බොහෝසෙයින් කාරයක්ෂම විය.

සැලකිය‍යුතු ගුවන්යානා:

·	France 

o	Dassault Mirage 2000/2000N/2000D 

·	 India 

o	HAL Tejas 

·	 People's Republic of China 

o	Shenyang J-11 'Flanker' 

·	Republic of China (Taiwan) 

o	AIDC F-CK-1 Ching-kuo 

·	 Soviet Union 

o	Mikoyan MiG-29 'Fulcrum'
 
o	Mikoyan MiG-31 'Foxhound' 

o	Sukhoi Su-27/33 'Flanker' 

·	 United Kingdom /  Germany /  Italy 

o	Panavia Tornado 

·	 United States 

o	Grumman F-14 Tomcat 

o	McDonnell Douglas F-15 Eagle 

o	General Dynamics / Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon
 
o	McDonnell Douglas F/A-18 Hornet 

o	Northrop F-20 Tigershark

යුධ අවි
හමුදා ඉතිහාසය

මිනිස් ඉතිහාසය තුල "ගැටුම්" යන ගණයට අයත් සිදුවීම් වලින් හමුදාමය ඉතිහාසය නිර්මාණය වී ඇත. මෙම සිදුවීම්, ගෝත්‍ර දෙකක් අතර ඇති වූ කුඩා සටන් වල සිට, සත්‍ය වශයෙන්ම හමුදා අතර ඇති වූ සටන් හා මනුෂ්‍ය සංහතියේ විශාල කොටසකට බලපෑ ලෝක යුද්ධ තෙක් විහිදී ඇත. හමුදා ඉතිහාසඥයින් විසින් හමුදා ඉතිහාසයේ සිදුවීම් වාර්තාගත කරනු ( ලිඛිතව හෝ අන්යුරින් ) ලැබේ.

හමුදා ක්‍රියාකාරකම් අවුරුදු දහස් ගනනක් තිස්සේ පැවතුනු නියත ක්‍රියාකාරකම් වේ. නමුත් එය බිහිවූ නියම දිනය පිළිබඳව විවිධ මතිමතාන්තර පවතී. (Otterbein 2004).  එය අප සමඟ සැමවිටම පැවතුනු බව සමහරෙක් විශ්වාස කරති; තවත් සමහරෙක් අපගේ පූර්ව ඓතිහාසික මිනිස් ඉතිහාසය තුළ "ගැටුම්" යන ගණයට අයත් සිදුවීම් වලින් හමුදාමය ඉතිහාසය නිර්මාණය වී ඇත. මෙම සිදුවීම්, ගෝත්‍ර දෙකක් අතර ඇති වූ කුඩා සටන් වල සිට, සත්‍ය වශයෙන්ම හමුදා අතර ඇති වූ සටන් හා මනුෂ්‍ය සංහතියේ විශාල කොටසකට බලපෑ ලෝක යුද්ධ තෙක් විහිදී ඇත. හමුදා ඉතිහාසඥයින් විසින් හමුදා ඉතිහාසයේ සිදුවීම් වාර්තාගත කරනු ( ලිඛිතව හෝ අන්අයුරින් ) ලැබේ.
    
හමුදා ක්‍රියාකාරකම් අවුරුදු දහස් ගණනක් තිස්සේ පැවතුණු නියත ක්‍රියාකාරකම් වේ. නමුත් එය බිහිවූ නියම දිනය පිළිබඳව විවිධ මතිමතාන්තර පවතී. (Otterbein 2004).  එය අප සමඟ සැමවිටම පැවතුණු බව සමහරෙක් විශ්වාස කරති; තවත් සමහරෙක් අපගේ පූර්ව ඓතිහාසික අතීතයේ මේ සම්බන්ධව පවතින සාක්ෂි වල මදිකමක්, අතීතයෙත් වර්තමානයෙත් සාමකාමී, හමුදාමය නොවන සමාජයන්ගේ පැවතීම යන කරුණක් ඉස්මතු කරති. ඉලිනොයිස් සරසවියේ මහාචාර්ය ලොරන්ස් H. කීලි තම "වෝර් බිෆෝර් සිවිලයිසේෂන්" යන කෘතියෙන් දැනට හඳුනාගෙන ඇති සමාජයෙන් 90-95% පමණ ඉඳහිට යුද්ධයන්ට සම්බන්ධව සිටින බවත් ගණනය කර ඇත. 

අපගේ වසර 90,000 ක් වූ මනුෂ්‍ය ඉතිහාසයෙන්, අවසන් වසර 5000 දීම හමුදා මෙහෙයුම් වල ප්‍රධානතම යුධෝපක්‍රම , සැලසුම් සහ අරමුණු නොවෙනස්ව පැවතී ඇත. පරිපූර්ණ උපක්‍රමයක් වන මෙය ක්‍රි.පූ. 216 දී කෙනාල් හි සටනේදී "හැනිබල්" භාවිතා කල අතර මෙය දළ වශයෙන් මීට වසර 2200 කට පමණ පෙර සිදුවූවකි. මෙම උපක්‍රමයට ඛාලිඩ්-ඉබ්න්-අල්-වාලිඩ් විසින් ක්‍රි.ව. 633 දී වලජා සටනේදීත්, කෞපෙන්ස් හි සටනේදී ඩැනියෙල් මෝර්ගන් විසින් වසර 1100 කට පසුවත් සර්ථකව යොදා ගත්හ. රෝමයේ ආරම්භයට  සමකාලීනව තම ලේඛන කටයුතු සිදුකල චීන යුධ සෛදාන්තිකයෙකු වූ "සුන් ටියු" විසින්ද විස්තර කර ඇත. හමුදාවන්, ඉතිහාස අධ්‍යනයෙන් අතීත අත්වැරදීම් නැවත සිදුනොකිරීමට වග බලා ගන්නා අතරම, උගත් පාඩම් තම වාසියට හරවා ගත හැකිවන ලෙසත්, එම ආඥාපතීන් හට යුද්ධය අතරතුර සමානාත්මතාවන් දැකගත හැකිවන ලෙසත් හැඩගැසී ඇත. හමුදා ඉතිහාසඥයින් අන්තර්ගත කරන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍රයන් වන්නේ යුද්ධ, සටන් හා කුඩා සටන්, හමුදා කලාවේ ඉතිහාසය හා එක් එක් හමුදා සේවයන්හි ඉතිහාසයයි.

යුධමය ක්‍රියාමාර්ග වර්ග කිරීමට විවිධ වූ ක්‍රම ඇත. එක් වර්ගීකරණයක් වන්නේ සම්මත හා අසම්මත ලෙස වන අතර, "සම්මත යුධමය ක්‍රියා" වන්නේ නිසිලෙස හැඳින්වූ අවිගත් බලකායන් එකිනෙකා සමඟ සමූහ ඝාතක අවි වලින් තොරව සිදුකරන සාපේක්ෂව නිරවුල් යුද්ධයකි. "අසම්මත" යනු හදිසි පහරදීම්, ගරිල්ලා, කැරලිකාර හා ත්‍රස්තවාදී උපක්‍රම භාවිතයෙන් හෝ න්‍යෂ්ටික, රසායනික හෝ ජීව විද්‍යාත්මක යුධමය ක්‍රියාමාර්ග හෝ "ඕගස්ට් කෙයිම්", ජර්මනියේ විල්හෙල්මයින් හිදී සිදුකලාක් මෙන් යම් හැඟීම් ඇතිවන පරිදි ප්‍රචාරයන් යොදාගනිමින් සිදුකරන යුද්ධයන්ය.  

මෙම සියලුම වර්ගයන් සාමන්‍යයෙන් මීට වඩා විශාල වූ වර්ග 2කට අයත්වේ. ඒවා නම් තදබල යුධමය ක්‍රියාමාර්ග හා තදබල නොවන යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයි. තදබල යුධමය ක්‍රියාමාර්ග සාමාන්‍යයෙන් විශාල බලකඳවුරු හෝ දේශපාලනික හේතූන් මත සටන් කරන රටවල් අතර ඇතිවේ. තදබල නොවන යුද්ධයන්; කැරලි මර්ධනයේදී ගරිල්ලා යුද්ධ හා විශේෂ භටකණ්ඩ විප්ලවවාදීන්ට එරෙහිව කරන සටන් වලදී ඇතිවේ.
හමුදා විද්‍යාව

හමුදා විද්‍යාව යනු යුද්ධ හා අවිගත් සටන් වලදී හමුවන ක්‍රමවේද, මනෝවිද්‍යාව, පුහුණුව වැනි කරණු වලින් සමන්විත වන ක්ෂේත්‍රයන් හිදී කරන අධ්‍යනයයි. නිවැරදිව භාවිත කලහොත් ඕනෑම සතුරකු සමඟ ඇති වන සටනකදී භාවිත කරන්නාට විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක් බවට මෙය පත්වේ. මෙහිදී සතුරා විරුද්ධවාදී හමුදාමය බලවේගයක්ද, ගරිල්ලා හෝ වෙනත් අසම්මත කණ්ඩායමක්ද, හමුදා විද්‍යාව දන්නා හෝ භාවිත කරන කණ්ඩායමක්ද යන්න වැදගත් නොවේ. හමුදා (භෞමික සටන්) විද්‍යාව පහත දැක්වෙන පරිදි ප්‍රධාන කරුණු 6 කින් සමන්විත වේ.

හමුදා සංවිධානය
සම්පූර්ණ හමුදාවට මෙන්ම හමුදා ඒකක පාලනය හා සංවිධානයට අවශ්‍ය ප්‍රශස්ථ ක්‍රමවේදයන් සංවර්ධනය කරයි. මෙයට අමතරව මෙම ක්ෂේත්‍රය මඟින් හමුදා ස්ථානගත කිරීම් හා මෑතකදී ජයගත් ප්‍රදේශ හෝ සතුරන්ගෙන් මුදාගත් ප්‍රදේශ වල හමුදා ආණ්ඩු පත්කිරීමද අධ්‍යනය කරයි.

හමුදා අධ්‍යාපනය හා පුහුණුව 
හමුදා භටයන්, නිල නොලත් නිලධාරීන් ( උදා: සාජන්වරු ) පුහුණු කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රමවේදයන් අනුගමනය කරයි. මෙය කුඩා හා විශාල ඒකක තනි තනිව හෝ එක්ව,  සාමාන්‍ය හා අතිරේක සංවිධාන සඳහා පුහුණු කිරීම දක්වා විහිදේ. විශේෂයෙන්ම නිලධරයන්ට, සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය හා හමුදාවල බලපවත්නා දේශපාලනය සම්බන්ධව දැනුම ලබා දීමට හමුදා පුහුණුව උපයෝගී වේ.

හමුදා ඉතිහාසය 
හමුදා ක්‍රියාකාරකම් අවුරුදු දහස් ගණනක් තිස්සේ ඒකාකාරීව ක්‍රියාත්මක වූ ක්‍රියාවලියකි. මේ සඳහා බලපවත්නා ප්‍රධාන උපායමාර්ග, සැලසුම් හා අවසාන අරමුණු ඉතිහාසය තුළ නොවෙනස්ව පවතී. උදාහරණයක් වශයෙන් "ඩබල් එන්විලොප්මන්ට්" නම් ක්‍රියා මාර්ගය දැක්විය හැක. මෙය ප්‍රධාන හමුදාමය උපායමාර්ගයක් වන අතර මුලින්ම ක්‍රි.පූ. 216 දී "කේනාර්" සටනේදී හැනිබල් විසින් යොදාගත් අතර,  ඛලීඩ් ඉබ්න් අල්-වාලිඩ් විසින් "වලජ" සටනේදී ක්‍රි.ව. 633 දී යොදා ගන්නා ලදී. හමුදා ඉතිහාසය අධ්‍යනය මඟින් අතීතයේදී සිදුවූ වැරදි නැවත නොවීමටත්, උගත් පාඩම් තම වාසියට හරවා ගැනීමටත් ඉතිහාසයේ වූ සමානතා සහිත සටන් පිළිබඳව අදහසක් ලබා ගැනීමට තම ආඥාපතීන්ට හැකියාව ලබා දීම මගින් වර්තමාන ක්‍රියාකාරීත්වය ඉහල නැංවීමට හමුදා ක්‍රියා කරයි. හමුදා ඉතිහාසය තුළ දක්නට ලැබෙන ප්‍රධානතම ක්ෂේත්‍ර වන්නේ යුද්ධ හා සටන් පිළිබඳ ඉතිහාසය, යුධ කලාව සම්බන්ධ ඉතිහාසය හා එක් එක් විශේෂ හමුදා සේවාවේ ඉතිහාසයයි.

හමුදා භූගෝල විද්‍යාව 
උස් බිම් අල්ලා ගැනීමට සුළු විරෝධතා ව්‍යාපාරයකට වඩා ඉතා වැඩි දෙයක් මෙයට ඇතුලත් වේ. හමුදාමය භූගෝල විද්‍යාව මඟින් ප්‍රත්‍යක්ෂව පෙනෙන යුද්ධයට අදාල වේදිකාවේ භූගෝලය මෙන්ම දේශපාලනය, ආර්ථික සහ ගැටුම් ඇති වීමට ඉඩකඩ ඇති ප්‍රදේශයන්හි ඇති අනෙකුත් ස්වාභාවික කරුණු වැනි අතිරේක ලක්ෂණද අධ්‍යනය කරයි. උදාහරණයක් ලෙස ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සිදුවූ සෝවියට් යුද්ධය සඳහා ඇෆ්ගනිස්ථානුවන්ගේ සාර්ථක ආක්‍රමණ මෙන්ම ඉස්ලාමීය ජනරජයට පක්ෂ වීම යන කාරණා දෙකම බලපෑවේය.

හමුදා තාක්ෂණය සහ උපකරණ 
හමුදා තාක්ෂණය යනු හමුදා බලය වැඩිකිරීමට භාවිතා කල හැකි තාක්ෂණය හා ව්‍යවහාරික භෞතීය විද්‍යාවන් ගැන කෙරෙන අධ්‍යනයන් පමණක් නොවේ. මෙය හමුදා උපකරණ නිපදවීම, ඒවා නිපදවීමට අවශ්‍ය කරන තාක්ෂණය සහ අමුද්‍රව්‍ය අවම කිරීම හා ක්‍රියාකාරීත්වය වැඩි කිරීම වැනි කරුණු ඇතුලත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස ආනයනය කරන ලද රබර් හා පෙට්‍රෝලියම් හා ලිහිස්සි තෙල් වලට දක්වන යැපීම අඩුකිරීමට කෘතිම රබර් හා ඉන්ධන නිපදවීමට නාසි ජර්මනිය දැක්වූ උත්සාහය පෙන්වාදිය හැක.  හමුදාමය තාක්ෂණය ආවේණික වන්නේ එහි යෙදීම් වලදී පමණක් වන අතර ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික මුදුන්පත්වීම් වලදී එසේ නොවේ. මෙම ආවේණික භාවය නිසාම පරිණාමික හා දුර්ලභ විප්ලවකාරී තාක්ෂණයන් ඒවායේ නියමිත හමුදා ව්‍යවහාරයන්ට භාවිත කිරීමට හමුදාමය තාක්ෂණික අධ්‍යනයන් උත්සුක වේ
ආර්.පී.ජී හෝ රොකට් බෝම්බ

ආර්.පී.ජී හෝ රොකට් බෝම්බ යනු උරහිස මත රඳවා යුධ ටැංකි විනාශ කරන ආයුධයකි. මෙයට නියාමනය නොකරන ලද පුපුරණ ද්‍රව්‍ය අඩංගු රොකට්ටුවක් විදීම ට හැක.ආර්.පී.ජී ‍යනු යන්නෙහි පරිවර්තනයයි. අත් මත රඳවන යුධ ටැංකි නාශක බෝම්බ විදිනය.

බොහෝ නවීන යුධ ටැංකි මෙවැනි රොකට්ටු වලට ඔරොත්තු දෙන ලෙස නිමවා ඇත. එබැවින් යුධ ටැංකියේ දුර්වල ස්ථානයකට නියමිත ලෙස පහර දීමට සිදුවේ. කෙසේ වුවත් ආර්.පී.ජී තවමත් කුඩා යුධ වාහන සඳහා ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සහ ගොඩනැඟිලි සහ බන්කර සඳහා පහර දීමට ඵලදායී වේ. මේවා තවමත් නවීන යුධ ටැංකි වලට යම් උපායමාර්ගික අවස්ථා වල තර්ජනයක් වේ.ආර්.පී.ජී - 29,වඩා දියුණු වර්ගය,ටැන්ඩම් ආරෝපණ තාපයෙන් ටැංකි වල ඇති ආවරණ‍ය හරහා ගමන් කරයි. මේයට නවීන ටී-90 යුධ ටැංකිය විනාශ කළ හැක.මෙවැනි ආර්.පී.ජී-29 අවියෙන් චැලෙන්ජර් 2 යුධ ටැංකිය ඉරාකයේ අල් අම් රා විනාශ කරන ලදී.

යුධ අවි
ෆින්ලන්තය

ස්කැන්ඩිනේවියානු රටක් වන පින්ලන්තය වර්ග කිලෝමීටර 338 424ක් පමන විශාල රටකි.

ෆින්ලන්තය උතුරු යුරෝපයේ පිහිටි නෝර්සික් රටකි. ෆින්ලන්තය බටහිරින් ස්වීඩනයටද, උතුරින් නෝර්වේ රාජ්‍යයටද, නැගෙනහිරින් රුසියාවටද, දකුණින් එස්කෝනියාවටද මායිම් වේ. අගනුවර වන්නේ හෙල්සින්තිය. ජනගහනය මිලියන 5.4 ක් වන අතර යුරෝපයේ වර්ගඵලයෙන් 8 වන විශාලම රටයි. එහි භාෂාව වන්නේ ෆිනිෂ්ය. දෙවන නිල භාෂාව වන්නේ ස්වීඩන්ය. තවත් උපභාෂා 342 ක් ඇත. මිලියනයක් පමණ ජනතාව හෙල්සින්කි වල ජීවත් වෙති. අනෙක් ප්‍රධාන නගර වන්නේ ටෙමිපේ, ටර්කු, ඕලු, ජ්වැස්ක්ලා කූපියෝ සහ ලාමිවල වේ.1955 යුරෝපානු සංගමය හා යුරෝ‍සෝන් සංගමය ආරම්භයේ සිට සාමාජිකත්වය දරයි. මෙහි කාර්මීකරණය මෑතක සිදුවූවකි. 1950 තෙක් කෘෂිකර්මය පැවතුණි. ඉන්පසු ආර්ථිකය වර්ධනය වූ අතර 1970 සිට 1990 කාලයේ සුභ සාධන රාජ්‍යයක් විය. සාර්ථක රජයන් විසින් මෙහි ආර්ථික පද්ධතිය පුද්ගලීකරණය සහ ආදායම් කැපීම සිදුකරන ලදී.

 

යුරෝපා රටවල්
සෙන් දහම

සෙන් දහම චීනයට හඳුන්වා දුන් කාලය පිළිබඳව හා හඳුන්වා දුන් පුද්ගලයන් පිළිබඳ විවිධ මත පවතී. එසේ වුවද මේ පිළිබඳ වඩාත් ප්‍රචලිත මතය වන්නේ සෙන් දහම ප්‍රථම වතාවට චිනයට හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ ක්‍රිව 520 දී බෝධිධර්ම නම් ඉන්දීය භික්ෂුවක් විසින් බවයි. මෙම මතය පළ කරන හිරෝෂි කනසාවා සෙන් නිකායේ ඉතිහාසය බෙහෙවින් අපහැදිලි වුව ද, ජපානයේ සෑම සෙන් භික්ෂුවක්ම තමන් බෝධිධර්ම භික්ෂුවගේ පරපුර හා සම්බන්ධ බව පවසන්නේ යයි සඳහන් කරයි. හියුගෝ මන්ස්ටර්බර්ගේ අදහස වන්නේ ද සෙන් දහම ක්‍රි. ව. 520 දී චීනයට හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ බෝධිධර්ම භික්ෂුව විසින් බවයි. ජපාන දරුවන් බෝධිධර්ම භික්ෂුවට ඉමහත් ගරු සත්කාර පුදන බවත්, ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ක්‍රීඩා භාණ්ඩය වන දෙපා නැති, රතු, වටකුරු බෝනික්කා දීර්ඝකාලීනව ධ්‍යාන වැඩීමෙන් දෙපා අහිමි වූ බෝධිධර්ම භික්ෂුව නිරූපණය කරන බව ද පවසයි.
චීනයේ සිට පැමිණි ශුන්ජෝ නමැති ශිංගොං භික්ෂුව (ක්‍රි.ව. 1166-1227) කියොතෝහි සෙන්යු-ජි නම් භාවනාව සඳහා ම කැප වූ ආයතනයක් 13 වැනි ශත වර්ෂයේ මුල් කාලයේ පිහිටුවීමත් සමග සෙන් දහමේ මුල් බීජ ජපානයේ වපුරනු ලැබිණි. නරා යුගයේ දි ජපානයට හඳුන්වා දෙනු ලැබූ සෙන් ධර්මය එවක ජපානයේ පැවති තෙන්දායි හා ශිංගොං නම් වු නිකායයන් හා සමාග්‍රහණව පැවතිණි. ක්‍රිව 1141-1215 අතර කාලයේ විසු එයිසායි නමැති භික්ෂුවක් විසින් රින්සායි නම් නිකාය ස්ථාපිත කිරිමෙන් අනතුරුව එය ස්වාධීන නිකායක් බවට පත් විය. සෙන් ශික්ෂූන්ගේ දින චර්යාව හා ආගමික වතාවත් දැඩි පාලනයක් ඇතිව සිදු විය. සෙන් ආචාර්යවරුන් හා ශිෂ්‍යයින් අතර බැඳීම බෙහෙවින් වැදගත් සේ සැලකූ අතර එය සෙන් සම්ප්‍රදායේ ආරක්ෂාව හා පැවැත්මට හේතුවන බව පිළිගැනුනි.

චින්සෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු චීන ආචාර්යවරයාගේ ප්‍රතිරූප චිත්‍රය යථෝක්ත ආගමික වාතාවරණයෙහි වැදගත් අංගයක් විය. සෙන් භික්ෂුවක් තම ආචාර්යවරයාගෙන් මෙන්ම ස්වාධීනව වාසය කරන්නට තරම් ධර්ම ඥානය ලබා ගත් කළ, ආචාර්යවරයාගේ ප්‍රතිරූපයක් ශිෂ්‍යයාට පිරිනැමේ. බුද්ධ මනස පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට සම්ප්‍රේෂණය කිරිම සඳහා ශිෂ්‍යයා ලබා ගත් හැකියාවට ලැබෙන තිළිණයකි. එය සෙන් නිකායෙහි හෘදයාංගම සම්ප්‍රදායක්ව පැවතිණි

ආගම්
අමුණු

අමුණ යනු කෙත්වලට හෝ වැවක‍ට දිය හරවා යැවීම  සඳහා ගලායන ජල මාර්ග හරස්කර බඳින උසින් අඩු වේලි වර්ගයකි. ජල මාර්ගයේ ජලය අධික අවස්ථාවලදී අමුණට උඩින් වතුර කලා යයි. විශේෂයෙන් වී ගොවිතැනේදී අමුණකින් ලැබෙන සේවය අතිමහත්ය. ජලාශයකදී මෙන් විශාල ජල සංචිතයක් රඳවාගැනීම අමුණකින් සිදු නොකෙරේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති විශාල අමුණු
 රිදීබැඳිඇල අමුණ - පැරණි (දැදුරු ඹය හරස්කර), මහසෙන් රජ
 රිදීබැඳිඇල අමුණ - නව (දැදුරු ඹය හරස්කර),
 මිණිපේ අමුණ - IIවන අග්බො රජ

ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග
අමුණු
ජිල් බෝල ගැසීම

ජිල් බෝල ගැසීම ජිල් බෝල හෙවත් ටීක් බෝල යොදාගනිමින් කරන සෙල්ලමකි.

ගමේ ක්‍රීඩාව - ශ්‍රි ලංකාව 
ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන ආශ්‍රිතව ජිල් ක්‍රීඩාව වඩාත් ප්‍රචලිතය. අලුත් අවුරුදු කාලයේදී මෙම ක්‍රීඩාවට ප්‍රධාන තැනක් ලැබේ. පොළවෙහි අඳින ලද කොටුවක් ආශ්‍රිතයෙන් ජිල් ක්‍රීඩාව සිදු කෙරෙයි.

ක්‍රීඩාව කරන ආකාරය 
 සෙල්ලම් කරන සියලුම ළමයින් ගෙන් , සමාන ජිල් බෝල ගනනක් එකතුකර ගනී.
 ඉන්පසු පලමුව සෙල්ලම් කරන ළමයා, මේ බෝල වලින් 1 හැර අනෙත් සියල්ල කොටුව තුල රැදෙන ආකාරයට විසිකරයි. 
 ඉන්පසු, තමාගේ අත ඇති බෝලයෙන් , කොටුව තුල ඇති බොලයකට එල්ලය බලා පහර දී, එම වාරය දිනා ගත හැකිය.
 කොටුව තුල සලකුණු කල වලක් ඇත, එයට බෝල්යක් වැටුනොත්, එය වලෙන් ගොඩඑන ලෙස පහරදීම කලයුතුයි. නැතිනම්, සිදුවන්නේ, පහරදීමේ වාරය අනෙත් ක්‍රීඩකයාට හිමිවෙයි. නැවත මුල් පියවරෙ සිට ක්‍රීඩාව සිදුවෙයි.

සෙල්ලම්
සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩා භාණ්ඩ
හැංගිමුත්තං

හැංමුත්තං යනු පොඩි ළමුන්ගේ ක්‍රීඩාවකි. මේ සඳහා දෙදෙනෙකුට වඩා වැඩි දෙනෙක් සිටිය යුතුය. මෙහිදී කෙරෙනුයේ එක් අයකු හැරෙන්නට අන් සියල්ලෝම තැන් තැන් වලට ගොස් සැඟවී සිටීමය. අර පෙර සඳහන් කළ තැනැත්තා යම් කාල සීමාවකට පසුව ඔවුන් සෙවිම ආරම්භ කරනු ලැබෙයි.

සෙල්ලම්