Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ගැටීම් ආවාට (Impact Crater) - පෘථිවි චන්ද්‍රයාගේ ඇති ටයි‍කෝ ආවාටය.

පුළුල්ව ගත් කල මිනිසුන් විසින් ඇති කරන ලද හෝ ස්වාභාවිකව ඇති වූ ඕනෑම අවපාතයකට ආවාටයක් යැයි කිව හැකි අතර ඒවා ඇතිවන්නේ විශාල ප්‍රවේගයකින් පැමිණෙන වස්තුවක් ඊට වඩා ප්‍රමාණයෙන් විශාල දේහයක් සමඟ  ගට්ටනය වීමෙනි.  පොදු භාවිතයේ දී ගැටීම් ආවාට යන වචනය ගැටීම් නිසා ග්‍රහ වස්තු, චන්ද්‍රයා‍හෝ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වෙනත් ඝන දේහවල ඇති වූ වෘත්තාකාර  අවපාත සඳහා භාවිතා වේ. වල ආවාට (Pit crater) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ  අභ්‍යන්තර  කඩා වැටීමක් නැතිනම් ගිලා බැසීමක් නිසා මෙම වස්තු වල මතුපිට ඇතිවන ආවාටයි. ගැටීම් ආවාට වටා ඉස්සුනු ගැට්ටක් ඇති අතර ඒවා කුඩා සරල භාජන  හැඩැති අවපාත වල සිට විශාල සංකීර්ණ මුදු රැසක් සහිත බේසම් හැඩැති අවපාත දක්වා  විවිධ පරාසයන් තුළ දක්නට ලැබේ. උල්කාපාත ආවාටය හා වල ආවාටය පෘථිවිය මත දක්නට ලැ‍බෙන කුඩා ගැටීම් ආවාට වලට හොදම උදාහරණ වේ.

චන්ද්‍රයා බුධ, කැලිසෝටෝ, ගැනිමිඩ් සහ වෙනත් කුඩා චන්ද්‍රයින් හා ග්‍රහක වැනි සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වස්තු වල මුලික භූ ලක්ෂණයක් ලෙස ගැටීම්  ආවාට දැක්විය හැකිය. වඩා ක්‍රියාකාරී භූ විද්‍යා ක්‍රියාවලීන්  සිදුවන පෘථිවිය, සිකුරු, අගහරු, යුරෝප,  ඉයෝ සහ ටයිටන් වැනි වස්තු වල ගැටීම් ආවාට එතරම් සුලබ නොවන්නේ  කාලයත් සමඟ පිපිරීම්, වැසීයාම් වැනි විවිධ විපර්යාස වලට ඒවා ලක්වන බැවිනි. මෙලෙස  විපර්යාසවලට ලක්වීම නිසා මුල් අවස්ථාවට වඩා වෙනස් ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන ගැටීම් ආවාට වලට  ගැටීම්  ව්‍යුහය හෝ ඇස්ට්‍රොබිලේම් යන නම් භාවිතා කරයි.
     
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ මුල් කාල වලදී ගැටීම් ආවාට ඇති වීම අදට වඩා සුලබව තිබෙන්නට ඇත. බුධ සහ චන්ද්‍රයා ගේ  දක්නට ඇති මුදු ගණනාවක් සහිත කිලෝමීටර සියගණනක් හෝ ඊටත් වඩා විශාල බේසම් හැඩැති ගැටීම් ආවාට මීට වසර බිලියන 3.8 කට පෙර අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වූ තීව්‍ර ගට්ටන නිසා බිහිවන්නට ඇත. එතැන් සිට පෘථිවිය මත ආවාට ඇති වීම  කලාතුරකින් සිදුවන්නට ඇත. සෑම වර්ෂ මිලියනයකටම වරක් කිලෝමීටර 20 ක විෂ්කම්භයකින් යුත් ආවාටයක් ඇතිවීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ගට්ටන සංඛ්‍යාවක් සිදු වේ. එම ගණන එකේ සිට තුන දක්වා අගයක් ගනියි.  එබැවින් පෘථිවිය මත මෙතෙක් සොයා ගෙන ඇති ආවාට වලට වඩා තරුණ ආවාට ‍ඒමත තිබිය යුතුය.පෘථිවියේ ක්‍රියාකාරී පෘෂ්ඨය නිසා ආවාට බොහොමයක් ඉක්මනින් විනාශ වුවත් භෞමික ගට්ටන ආවාට 170 ක් පමණ දැනට සොයාගෙන ඇත. ඒවා මීටර් දහයක සිට කිලෝමීටර 300ක් දක්වා පරාසයකට අයත් වේ. මුහුදු පතුලේ ඇති ආවාට  කිහිපයක් ද මේ අතරට අයත් නමුත් මුහුදු පතුල  ගවේෂණය කිරීමට ඇති අපහසුතාවය සහ මුහුදු පතුලේ ක්ෂණික වෙනස් වීම් නිසා මෙම ආවාට සොයා ගැනීම තරමක් දුෂ්කර වේ.

අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය

අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය හෝ ජාත්‍යන්තර අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය (ඉංග්‍රීසි: International Space Station හෝ කෙටියෙන් ISS) යනු පහළ පෘථිවි කක්ෂයේ පිහිටුවා ඇති අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය පෘථිවියේ සිට පියවි ඇසින් ‍දැකගැනීමට හැකිය. එය පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 408 ක් (හැතැප්ම 253) උසින් පවතින අතර එය පැයට කිලෝමීටර් 27,580 ක දළ වේගයකින් ගමන් කරමින් දිනකට කක්ෂ 15.49 ක් සම්පූර්ණ කරයි.

ISS යනු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ (නාසා), රුසියාවේ (රොස්කොස්මොස්), ජපානයේ (JAXA), කැනඩාවේ (CSA), සහ යුරෝපීය රටවල් විසිදෙකක (ESA) අභ්‍යාවකාශ ඒජන්සි විසින් හවුලේ කරගෙන යනු ලබන ව්‍යාපෘතියකි. බ්‍රසීලියානු අභ්‍යාවකාශ ඒජන්සිය (AEB, බ්‍රසීලය) නාසා ආයතනය සමඟ වෙනම ගිවිසුමක් හරහා මෙම ව්‍යාපෘතියට සම්බන්ධ වේ. එසේම ESA නැතිනම් යුරෝපීය හවුලට අයත් ඉතාලිය ද ESA හි කාර්යභාරයට අයත් නොවන විවිධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා වෙනම ගිවිසුම් ඇති කරගෙන තිබේ. චීනය මේ සඳහා තවමත් හවුල් වී නොමැති නමුත් රුසියානු ඒජන්සිය සමඟ එක්ව කටයුතු කිරීමට ඉඩ ලැබෙන්නේ නම් ඔවුන් ද මේ ව්‍යාපෘතියට උනන්දු වන බව වාර්තා වී ඇත. ISS යනු කලින් සැලසුම් කෙරුනු වෙනත් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන ‍නොකඩවා පවත්වාගෙන යාමක් බව දැක්විය හැකිය. රුසියාවේ මීර් 2, දරුණු ලෙස අරමුදල් හිඟයකට ලක්වුනු ඇමෙරිකානු ෆ්‍රීඩම් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය, යුරෝපීය කොළම්බස් සහ කිබෝ මධ්‍යස්ථාන, ජපානයේ එක්ස්පරිමන්ට් මොඩියුල් මධ්‍යස්ථානය එවැනි මධ්‍යස්ථාන කීපයකි.

ISS වෙත පළමුව නේවාසික කණ්ඩායමක් ඇතුළු වූ දිනයේ (2000 නොවැම්බර් 2) සිට නොකඩවා එය ජනයාගෙන් යුක්ත වූ බැවින් මිනිසුන් අභ්‍යවකාශයෙහි ස්ථිර පදිංචි කරුවන් බවට පත්ව ඇත. වර්තමානයේ දී මෙහි ඉඩපහසුකම් ඇත්තේ හයදෙනෙකුගේ කණ්ඩායමකටය. මුල් කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් සියලු දෙනා පැමිණීයේ රුසියාවෙන් සහ ඇමෙරිකාවෙනි. 2006 ජුලි මාසයේ දී  ESA ගගනගාමී ජර්මානු ජාතික තෝමර් රයිටර් විසින් එක්ස්පඩිෂන් 13 කණ්ඩායමට එක්වූයේ වෙනත් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියකින් පැමිණි ප්‍රථම සාමාජිකයා ලෙස වාර්තා ගත වෙමිනි. මේ වන විට මධ්‍යස්ථානය ගවේෂණ කිරීමට රටවල් 16 ක ගගනගාමීන්ට හැකිවී තිබේ. ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ සංචාරයකින් පස් දෙනාගේ ද චාරිකා අන්තය වුයේ ISS ය.  

මධ්‍යස්ථානයේ අලුත්වැඩියා කටයුතු මුලිකව සිදුකරන්නේ රුසියානු සෝයූස් සහ ප්‍රොග්‍රස් අභ්‍යාවකාශ යානා මඟිනි. 2008 වසරේ මාර්තු 9 වනදා ESA මඟින් ඇ‍රියෙන් 5 සමඟ පළමු ස්වයංක්‍රීය හුවමාරු වාහනය (Automatic transfer Vehicle) වන ජුල්ස් වර්න් ATV වාහනය කිලෝග්‍රෑම් 8000 කට අධික භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් ද සමඟ  ISS කරා ගුවන් ගත කෙරුනි. 2008 අප්‍රේල් 3 වනදා එම භාණ්ඩ සාර්ථකව ලබා ගන්නා ලද බව වාර්තා වේ. ආරම්භයේ සිට 2010 දක්වා ISS සඳහා වැය වී ඇති මුදල ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 150 ක් වන අතර මානව වර්ගයා විසින් මෙතෙක් ගොඩ නගා ඇති මිල අධිකම වස්තුව ISS වේ.

මූලාශ්‍ර 
{|

International_Space_Station
|-

{|
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන
ඩෙයිමෝස්

ඩෙයිමෝස් හෝ ඩීමෝස් (), අඟහරු ග්‍රහයා ගේ උප ග්‍රහයෙකි.

සුවිශේෂ ලක්ෂණ
අඟහරු ග්‍රහයාගේ අනෙක් චන්ද්‍රයා වන ෆෝබෝස් මෙන්ම ඩෙයිමෝස් සතුවද  C හෝ   D  ආකාර ග්‍රහක වල දක්නට ලැබෙන  වර්ණාවලි, ඇල්බී‍ඩෝ සහ ඝනත්ව ඇත.

ඩෙයිමෝස්ගේ ප්‍රමාණයේ වෙනත් බොහෝ වස්තු මෙන්ම ඩෙයි‍‍මෝස් ද ගෝලාකාර නොවන අතර එහි පරිමාණයන් වන්නේ  15 x 12 x 10 km අඟහරුගේ සමක තලයේ දී වෘත්තයකාර කක්ෂයට ආසන්න කක්ෂයක් එය සතුව පවතී.

ඩෙයිමෝස් යනු බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගෙන් කක්ෂයට විසිවුනු ග්‍රහකයක්  වන්නට ඇති බවත් අඟහරු ග්‍රහයා විසින් එය ග්‍රහණය කර ගන්නට ඇති බවටත් මතයක් පවතී. ඩෙයිමෝස්ගේ පෘෂ්ඨයේ සිට බලන කල අඟහරු ග්‍රහයා පෘථිවියේ සිට චන්ද්‍රයා‍ගේ දිස්වන  දීප්තිය මෙන් හාරසිය ගුණයක් දීප්තිමත් වන අතර  දහස් ගුණයක් විශාලව පෙනේ.

අඟහරුගේ සිට බලන කල ඩෙයි‍මෝස්ට 2.5 කට අඩු කෝණාකාර විෂ්කම්භයක් ඇති අතර එබැවින් එය තරුවක් ලෙස බො‍හෝ දුරට පියවි ඇසට දිස්වේ.ඩෙයිමෝස්ගේ දීප්තිමත්ම අවස්ථාවේ දී එය පෘථි‍වියේ සිට සිකුරු තරුව දිස්වන තරම් දීප්තියක් දිස්වුනු  ඇත. දින 1.2648 ක් ගත වන ඩෙයිමෝස්ගේ අවධි කුඩා දුරදක්නයක් මගින් අගහරු නිරීක්ෂණය කරන්නෙකු ට දැකගත හැකිය.

ඉතා වේගයෙන් කක්ෂගත වන ෆෝබෝස් බටහිරෙන් නැග නැගෙනහිරෙන් බැස ගියත්. ඩෙයිමෝස් නැගෙනහිරෙන් නැග බටහිරෙන්  බැසයයි. 
ඩෙයිමෝස්ගේ කක්ෂය අඟහරු ග්‍රහයාට සාපේක්ෂව ඉතා ආසන්න බැවින් සහ  අඟහරුගේ සමකයට කුඩා ආනතියකින් පිහිටන බැවින් එය අඟහරැගේ 82.70 කට වැඩි අක්ෂාංශ වලදී දැක ගත නොහැකිය.

මූලාශ්‍ර

අඟහරු
අඟහරුගේ චන්ද්‍රයෝ
සයිඩෝනිය

උතුරු අක්ෂාංශ 40 – 75' සහ බටහිර දේශාංශ 9 - 46' හි පිහිටි සයිඩෝකියන් මේසාවක මානව මුහුණකට සමාන පෙනුමක් 1976 ජුලි 25 වනදා වයිකින් 1 යනාව මඟින් ගන්නා ඡායාරූපයක දක්නට ලැබුණි. මෙය නාසා ආයතනයේ ගොඩාඩ් අභ්‍යවකාශ ගුවන් මධ්‍යස්ථානයේ වින්සන්ට් ඩිෂියේට්රෝ සහ ග්‍රෙගරි මොලිනාර් යන පරිගණක විද්‍යාඥයින් දෙදෙනා විසින් වෙන වෙනම නිරීක්ෂණය කරන ලදි.

රිචඩ් C හෝග්න්ඩ් වැනි ඇතැම් ප්‍රකාශකයින් විශ්වාස කලේ එය අඟහරු මත ජීවය තිබූ බවට සාක්ෂියක් ලෙසටය. අඟහරු මත දක්නට ලැබෙන පිරමීඩ වැනි ව්‍යුහ නටඹුන් වූ නගරයක කොටස් බවට දරන මතය ද මීට සාක්ෂි එක් කරයි.

කෙසේ නමුත් වර්තමානයේ දී එය සැලකෙන්නේ දෘෂ්ටි මායාවක් ලෙසටය. අධි විභේදන විශ්ලේෂණ ගණනාවකට පසුව නාසා ආයතනය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කලේ ස්වාභාවික ලෙස දිස්වන අඟහරුගේ මෙම කඳුගැටයට මුහුණක පෙනුමක් ලැබී ඇත්තේ දෘෂ්ටි කෝණය සහ ආලෝකය පතිතවන කෝණය අනුව බවය. බෑඩ්ලෑන්ඩ්ස් ගාඩියන් ලෙස හැඳින්වෙන ආදිවාසී ඇමරිකානු හිස් පලදනාවක් පැලඳි මිනිසකුගේ දෘෂ්ටි මායාවක් පෘථිවි භූගෝලය මත ද මේ අයුරින් දක්නට ලැබේ.

සයි‍ඩෝනියා ප්‍රදේශයේ ඡායාරූප 18 ක් වයිකින් 1 හා වයිකින් 2 යානා මඟින් මුලිකව ගෙන තිබුනත් 250 m/ pixel (820 ft/Pixel) වලට වඩා වැඩි විභේදනයක් තිබුනේ ඉන් ඡායාරූප 7 ක පමණි. අනෙක් ඡායාරූප එකොළහේ විභේදන 550m/pixel වලටත් වඩා දුර්වල වූ බැවින් අබිරහස් මුහුණේ ලක්ෂණ අධ්‍යයනයට ඒවා කිසිසේත් යොදා ගත නොහැකි වුනි. කෙසේ නමුත් 2006 වසරෙන් පසුව සයි‍ඩෝනියා ප්‍රදේශය පිළිබද නව දත්ත යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය හා Hirise කණ්ඩායම මඟින් ඉදිරිපත් කර ඇත.

මෑතකදී මාර්ස් එක්ස්ප්‍රස් මඟින් ගැනුනු ඡායාරූපවල විභේදනය 14 m/ pixel හෝ ඊටත් හොඳ ඒවා විය.කෙසේ නමුත් මෙම ‍මුහුණෙහි පිටුපස කෘත්‍රීම සම්භවයක් තිබුණද සයිඩෝනියාව සහ අඟහරු මත මුහුණ, චිත්‍රපට, ටෙලිවෘතාන්ත, වීඩියෝ ක්‍රීඩා සහ හාස්‍ය පොත ‍පතෙහි මෙන්ම සංගීත නිර්මාණවලට ද අන්තර්ගත වී හමාරය.

අඟහරු
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව-ග්‍රාහක නම් කිරීම

අලුතින් සොයාගන්නා ලද ග්‍රාහකයකට සම්මත නාමයක්   (2002 AT4 වැනි) ලබා දෙන අතර එය සමන්විත වන්නේ ග්‍රාහකය සොයා ගත් වසර, ඉංග්‍රිසි ‍හෝඩියේ අක්ෂර හා අංක සහිත කේතයකිනි. ඉංග්‍රීසි අක්ෂර මගින් ග්‍රාහකය සොයා ගත් අර්ධ මාසය නිරූපනය වන අතර අංකයෙන් එම අර්ධ මාසය තුළ සොයා ගත් කීවෙනි ග්‍රාහකයදැයි නිරූපණය වේ. ග්‍රාහක කක්ෂය තිරණය කළ විට එයට අංකයක් ලබා දෙන අතර පසුව ඊට නමක් ද ( උදා - 433 Eros) ලබා දෙයි. සම්මත නාමකරණ නීති වලට අනුව අංකය වරහන් තුල සටහන් කරන නමුත් ( උදා - (433)  Eros) වරහන් රහිතව ලිවීම සුලබව දක්නට ලැබේ. සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ දී  අංකය සම්පූර්ණයෙන් ම අමතරක කිරිම  හෝ එක් වරක් සම්පූර්ණ‍ නම සදහන් කිරීමෙන් පසුව අංකය අමතකර කොට සදහන් කිරිම විශේෂයෙන් ම එය නැවත නැවතත් භාවිතා කිරීමට සිදුවන අවස්තාවල දී දක්නට ලැබේ.

නමක් නොමැතිව අංකයක් පමණක් ලබා දී ඇති ග්‍රහක සදහා සම්මත නාමය භාවිතා වේ. උදා - (29075) 1950 DA

නූතන සොයාගැනීම් තාක්ෂණවල දියුණුවත් සමගම  අලුත් ග්‍රහක විශාල ගණනක් සොයා ‍ගැනෙන බැවින් ඒවාට නම් තැබීම මග හැරී යන අවස්ථා බොහොමයකි. මුලින්ම නමක් නොතැබූ ග්‍රහකයා බොහෝ කල් යනතුරු  (3360) 1981 VA ලෙස හැදින්වුනු අතර දැන් එය හැදි‍න්වෙන්නේ 3360 Syrinx ලෙසය.

අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්ලාම්වරු (මෙමන්වරු, බිහොරාවරු, හා හෝජාවරු)

ඉන්දියන් මුස්ලිම්වරුන්ගේ සම්භවය, යටත් විජිත සමයේදී ව්‍යාපාරික අවස්ථා සොයා විගමනය වුවන් තෙක් දිව යයි. ඇතැමුන් පෘතුගීසි සමයෙහි ද ඇතැමුන් බ්‍රිතාන්‍ය සමයෙහි ද, ඉන්දියාවේ විවිධ ප්‍රදේශ වලින් පැමිණියහ. මෙයින් බහුතරයක් දෙනා තමිල්නාඩු හා කේරළ ප්‍රාන්ත වලින් පැමිණියෝ වෙති. එම නිසා ඔවුන් විජාතින් වශයෙන් දකුණු ඉන්දියාවට නෑකම් පාතී. මෙනන්වරු, සින්ද් ප්‍රදේශයෙන් (නූතන පාකිස්ථානය)   ක්‍රි.ව. 1870 දී පමණ පැමිණෙන ලද අතර, වර්ෂ 1980 වන විට ඔවුන් 3 000 ක් පමණ ශ්‍රී ලංකාවේ වාසය  කළහ. ඔවුන් අනුගමනය කරනුයේ හනෆි සුන්නි ඉස්ලාම් ධර්මයයි. 

ඩාවුඩ් බෝහ්රාස් සහ හෝජාවරු යන ෂියා මුස්ලිම්වරු වයඹදිග ඉන්දියාවේය.

ශ්‍රි ලංකාවේ ඉස්ලාම් ධර්මය සහ ආර්වී භාෂාව 

දෙමළ හා සිංහල භාෂා වලට පෙර, ලංකාවේ මරක්කයන්ගේ මව් භාෂාව වූයේ ආර්වී භාෂාව යි. පිළිවෙලින්, මැදපෙරදිග හා දකුණු ඉන්දියානු රටවල දැනට බහුලව භාවිතා වන සෙමිටික් හා ඩ්‍රාවීඩිගන් යන භාෂා වලට, භාෂාමය සම්බන්ධකමක් ආර්වී පෙන්වීය.  එය පකිස්ථානයේ පෙරදිග බලුකිස්තාන්හි වසන 350,000 පමණ ජනතාව භාවිතා කරන බ්‍රාවීඩියන් භාෂාවක් වන බ්‍රාහුයි යන භාෂාවටද නෑකම් කියන බවට විශ්වාසයක් පවතී.
 
අරාබීය භාෂාමය " විවාහය" ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර පළාත් වල ක්‍රියාකාරිව පැවති ක්‍රියාමාර්ගයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ මරක්කයන්ගේ භාෂා හැසිරීමේ විශිෂ්ටත්වය අරාබි - දමිළ, අරබුත්මුල්, ආර්වී හෝ ශෝනාකම් ලෙස සඳහන් විය. එම ආගමික දැනුම, මැලේ දුපත්වල භාවිතා කළ දේශිය භාෂාවක් වන ජාවි සේම කුඩා මුස්ලිම් රටවල් සමුහයක් භාවිතා කළ උර්දු නැමැති උතුරු ඉන්දියානු භාෂාවන්ට සමානකම් පෙන්වයි. ආර්මීහි භාෂාමය මාධ්‍ය, ව්‍යාකරණ කොටස් හා වචන මාලා එකකට වඩා වැඩි ලෙස ලියා ඇති අතර, අවස්ථානුකූලව කථා නායකයා කථා කිරීම අත්හිටවිය. ශ්‍රි ලංකාවේ වාසය කල සම්ප්‍රදායික ඒක භාෂාගත වු දෙමළ හෝ බෞද්ධ ජනතාව සමඟ සංසන්දනය කරන විට, මරක්කයන් බොහෝ විට සිංහල හා දෙමළ ද, යම් අවස්ථාවල ඉංග්‍රීසි මෙන්ම ආර්වීද යොදා ගත්හ.

ලිඛිත භාෂාවක් ලෙස ආර්වී, කලවම් වු හෝ වෙනත් භාෂාවකින් නිපදවුන අක්ෂර වින්‍යාසයක් සහිත කථා කරන භාෂා ශෛලින් හෝ සම්බන්ධය. එය අතීතය ගැන පරික්ෂා කල විටද මෑත කාලයේදී පත්‍ර වල මුද්‍රණය කල දේ පමණක් දැකිය හැක. ශ්‍රී ලාංකිකයන් සමඟ ආරාබි හා පර්සියානු වෙළෙන්ඳු සම්බන්ධතා පැවැත්වු ඉස්ලාමියකරණයේ මුල් යුගයේදී මෙය හටගන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. එහි වර්ධනය හා සැළැස්මේ මුලධර්ම බොහෝ දුරට සමානකම් දක්වන අතර මෝල්ඩිවියානු ජාර්වි හා පර්සියානු වැනි ඉස්ලාමීය ව්‍යවහාරික විධි වලට සමානය.

ආර්වී යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර පලාත්වල සිටි පුද්ගලයන්ගේ අවධානයට පමණක් ලක් වු භාෂාවකි. සිංහල, දෙමළ හා ඉංග්‍රීසි වැනි භාෂා එම භාෂාවෙන් විවිධාකාරයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇත. ආර්වී භාෂාවේ වැටීමට, යටත් විජිත කාල වල ‍ජනතාව අතර ඉංග්‍රීසි ප්‍රසිද්ධ කිරීම හා මුද්‍රණය කිරීමේ පහසුකම් වල තිබු අඩු තරඟකාරිත්වය වැනි හේතු ඉවහල් විය. තවදුරටත් විසිවෙනි සතවර්ෂයේ මුල් කාලයේ විද්වතුන් පාසල් වල උර්දු මුල් කරගත් ඉස්ලාම් විෂය මාලාවක් ආරෝපණය කළ අතර, ඒ සමඟම ව්‍යවහාරික භාෂාවක් ලෙස ආර්වී භාෂාව හා මුළු රටේ භාවිතය විනාශයට දායක විය.

සටහන් 

ශ්‍රී ලංකාව
ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික කලාප

ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ ජීවන ක්‍රම තිරණය වන්නේ, ශ්‍රී ලංකාවට ලැබෙන්නනා වු වර්ෂාපතනය මතයි. කදුකරයත් නිරිත දිග කලාපයත් "තෙත් කලාප" (Wet Zones) ලෙස හදුන්වන අතර එම කලාපයට සාමාන්‍යයෙන් වසරකට 250 cm වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. ගිණිකොණ, නැගෙනහිර හා උතුර යන ප්‍රදේශ වල වියළි කළාප වල (Dry Zones)  එම කලා වලට වසරකට 1200 mm - 1900 mm  වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. අනෙකුත් මාස තුළදී ඉකා අඩු වර්ෂාපතනයක් දැකිය හැක. ශුෂ්ක කලාප (arid Zones) වන ඊසාන දිග හා ගිණිකොණ දිග කලාප තුළ වසරකට  600m-1200 mm වර්ෂපාතනයක් දැකිය හැක.

	වියළි කලාපයේ ස්වභාවික වක්ෂලතා, ජලගැලීම් හා නියගයන් අනු අනුවර්තනය වී ඇත. බහුතරයක් ලෙස මුදු කෑලැ දැකිය හැකි අතර එහි ඝන පදුරැ හා පතොක් වර්ග ඇත. නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා ඉතා සීඝ්‍ර වෘක්ෂලතා වර්ධනයක් දැකිය හැකි වුවත් මාර්තු සිට අගෝස්තු දක්වා වර්ධනය වේගය අඩුවේ. ජලය රදවා ගැනිමට ගස්පොත්ත ඉතා ඝනවත් සහ කුඩා කොලන් දැකිය හැක. ශාක මුදුන් එකිනෙකට බැදුනා සේ විහිදෙන අරතඑය වියනක් සේ දැකිය හැක. මෙය තෙතමනය රදා පවත්වා ගැනීමට උදව් වේ. වර්ෂාපතනය නැත නල වෘෂලතා දුඹුරැ හෝ අළු පැහැ වන අතර වර්ෂාපතනය ඇති කල මල් ඵල හට ගනී. යාපන අර්ධවීපයේ ඉතා අලංකාර මල් වර්ග අනුවර්තනය වී ඇති අකාරය දැකිය හැක. මෙම ප්‍රදේශවල බුරැත, කළුවර හා මහෝගනී වැනි වටිනා ශාක වර්ග දැකගත හැක.

	තෙත් කලාපයේ ඉතා ඝන සාරවත් වනාන්තර දැකිය හැක. එහි උස ගස්, පළල් කාට, අතු සහ ඝන උඩුකුරැවියන් ඇත. උපනිවර්තන කලාප වල උන්තාංගය (altitude) වැඩි වීම සමග සදාහරිත වනාන්තර ඉතා සාරවත් වේ. කදුකර වෘක්ෂලතා උන්තාංශය වැඩි වීමත් සමග කුරැ ස්වභාවයක්ද ගනී.

	කලක් ශ්‍රී ලංකාව වනාන්තර වලින් වැසී ගියත් 20 වන සියවස වන විට වනාන්තර හෝ සංරක්ෂිත වනාන්තර දැකිය හැක්කේ 1/5 පමණි. නිරිත දිග කලාපයේ පමණක් දැනට තෙත් බිම් කලාපීය වන ලැහැබ දැකිය හැක. රජයද මේ කාර්යය සදහා අත්වැලක් දේ  යාග වනොද්‍යානයහි අලි, මුවන්, මොනරැන් ගෙන්ද විල්පත්තු වනෝද්‍යාන කුරැල්ලන්ද ආරක්ෂා කරයි. 1970 සහ 1980 ඇති වු මහවැලි ව්‍යාපාරය, 1900 km2 වු බිම් ප්‍රමාණයක් මේ සදහා වෙන් කරන ලදී.

පරිසරය - ශ්‍රී ලංකා
අභ්‍යවකාශ යානා

අභ්‍යවකාශ යානාවක් යනු අභ්‍යාවකාශ චාරිකා සඳහා නිර්මාණය කරන ලද වාහනයකි. නැත්නම් යන්ත්‍රයකි. අර්ධ කක්ෂීය අභ්‍යාවකාශ චාරිකාවක දී (Sub–orbital spaceflight) අභ්‍යවකාශ යානාව බාහිර අභ්‍යාවකාශයට ඇතුලු වේ. නමුත් ඉන්පසු ග්‍රහ පෘෂ්ඨය වෙත (පෘථිවිය වැනි) නැවතත් පැමිණෙන්නේ කක්ෂය සම්පූර්ණ නොකරමිනි. කක්ෂීය අභ්‍යවකාශ චාරිකාවක දී අභ්‍යවකාශ යානාව ග්‍රහ වස්තුව වටා ඇති සංවෘත කක්ෂියකට ඇතුලු වේ. මානව අභ්‍යවකාශ චාරිකා සඳහා භාවිතා කරන අභ්‍යවකාශ යානා වලින් යානාවේ කණ්ඩායම ලෙසට හෝ මගීන් ලෙසට මිනිසුන් රැගෙන යයි. රොබෝවන් යොදාගෙන කෙරෙන අභ්‍යවකාශ මෙහෙවර සඳහා භාවිතා කරනු ලබන අභ්‍යවකාශ යානා ස්වයංක්‍රීයව හෝ ටෙලිරොබොටික් ක්‍රමයට ක්‍රියාත්මක වේ.  ග්‍රහවස්තුවෙන් ඉවත් වී එහි කක්ෂය වටා රැඳී සිටින රොබෝවන් සහිත අභ්‍යවකාශ යානා හඳුන්වන්නේ චන්ද්‍රිකා නමිනි. තාරකා  අතර චාරිකා නිර්මාණය කරන ලද යානා තාරකා නැව් ලෙස හඳුන්වන නමුත් මෙම යානා තවමත් සිද්ධාන්තයකට පමණක් සීමා වේ. අද වන තෙක්, සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් ඉවතට යන ගමන් මාර්ගයකට පිවිස ඇති අභ්‍යවකාශ ප්‍රෝබයන් ඇත්තේ අතලොස්සකි (නිව් හොරයිසන්ස්, පයනියර් 10 සහ 11, වොයේජර් 1 සහ 2). සන්නිවේදනයට, පෘථි‍විය නිරීක්ෂණය කිරිමට, කාලගුණ විද්‍යාවට, නෞකා හැසිරවීමට, ග්‍රහ‍ලෝක ගවේෂණයට සහ අභ්‍යවකාශ සංචාර වැනි විවිධ අරමුණු සඳහා අභ්‍යවකාශ යානා භාවිතා කෙරේ. අභ්‍යවකාශ යානා සහ අභ්‍යවකාශ චාරිකා යනු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ සඳහා බහුලව භාවිතාවන තේමාවකි.

බාහිර අභ්‍යවකාශය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ කාර්මන් රේඛාවට (Kármán line) ඔබ්බෙන් ඇති අවකාශයයි. එනම් පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් කිලෝමීටර් 100කට (හැතැප්ම 62) එහා ඇති ඕනෑම දෙයකටය (ඇතැම් විට ඇමරිකාව විසින් මෙය කිලෝමීටර් 80 ක් එනම් හැතැප්ම 50 ක් ලෙස අර්ථ දක්වනු ලබයි). 

අභ්‍යවකාශ යානා
අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
ප්‍රොතෙස්තන්ත නිකාය

ප්‍රොතෙස්තන්තවාදින් ලෙස සලකනුයේ ප්‍රොතෙස්තන්ත ක්‍රිස්තු සභාව හා නිකායන්ය . මෙය අනුමත කර ඇත්තේ දෘෂමාන, අසම්පුර්ණ විදහා පෑමක් ලෙසයි. තනි නිකායන් ද සියුම් දේව ධර්ම වෙනස්කම් මත ගොඩනැඟුනකි. අනෙකුත් නිකාය ද එම විශ්වාස වල ජනවාර්ගික ප්‍රකාශනයන් වේ. 3,090,000 ක‍ට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සහිත  තනි නිකායන් සිටී. විවිධ වු ක්‍රිස්තියානි ලෝකයට අයත් චලන (ecumenical),ප්‍රොතෙස්තන්ත ක්‍රිස්තියානු ක්‍රිස්ති සභාව යලි සංවිධානය කිරීම වෙර දැරූවත් බේදීම මඟින් වෙන්වේ. බොහෝ නිකායන්, ක්‍රිස්තියානු ධර්මයේ විශ්වාසයන් පිළිගනී. රටවල් 238 ක් අතර 33,000 වඩා වැඩි නිකායන් සිටින අතර සෑම අවුරුද්දකදීම 270-300 අතර ප්‍රමාණයක නිකායන් සෑදෙන බව දැක්වේ. ඩේවිඩ් බැරට්ට (1970) අනුව ප්‍රොතෙස්තන්තවාදයේ නිකායන් 8196 සිටිති.

ලෝකයේ ක්‍රිස්තියානුවන් (බිලියන් 1.5) අතරින් ප්‍රොතෙස්තන්තවාදීන් මිලියන 800 ක් සිටී. මීට අයත් වන්නේ උතුරු ඇමරිකාව (මිලියන 170), අප්‍රිකාව (මිලියන 160), යුරෝපය (මිලියන 120), ලතින් ඇමරිකාව (මිලියන 70), ආසියාව (මිලියන 60) ක් හා ඕෂේනියාව (මිලියන 10) යි.

ගර්විත ප්‍රතිශෝධනය (Magisterial Reformation) හා  අසභ්‍ය දේ අතිශයින් පිළිකුල් කරන ප්‍රතිශෝධනයන් (Puritan Reformation)  හි වැදගත් ක්‍රියාගමන් ප්‍රොතෙස්තන්තවාදීන් අතර විවිධත්වයක් ඇති කිරීමට ඉවහල් වූ කරුණුවේ. මෙහි සමහර ක්‍රියාගමන් පොදු පෙළපතකට අයිතිය. සමහර කණ්ඩායම් ප්‍රොතෙස්තන්තවාදී ස්ථානයක් නොගන්නා නමුත් ජනතාව විසින් පිළිගනු ලැබේ.

දෙවියන් වහන්සේගේ භෝජනයට ප්‍රොතෙස්තන්තවාදි ක්‍රිස්තුස්ගේ පැමිණිම 

16 වැනි  සියවසේ මැද සිට අවසාන යුගයේදී , Protestant Movement විවිධ බේදිම් කිහිපයක් සමග බැදීමට පටන් ගැණුනි. මෙහි අපසරණය විමට ප්‍රධාන හේතුවක් වුයේ දෙවියන් වහන්සේගේ භෝජනයයි.

රෝමානු කතෝලික නැඹුරුතාවය හා සත්ප්‍රසාද දෙවියන් වහන්සේගේ ක්‍රිස්තු මාංශයට හා රුධිරයට හැරවීම පිළිබඳ පුවත, මුල් යුගයේ ප්‍රොතෙස්තන්තවාදින් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ශුද්ධ සත්ප්‍රසාද තුළ ක්‍රිස්තුස් වහන්සේ ජීවත් වීම යන්න අදහසට ඔවුන් විරැද්ධ විය.

ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ ශරීරය හා රුධිරය, ස්වභාවික ජිවත්වීම තහවුරු කරන ලුතෙරන් විසින් රදවා තබා ගැනේ. මේ මාගේ ශරීරයයි කියන ප්‍රකාශය ලුතෙන්ගේ සැළකිල්ලට භාජනය වේ. ලුතෙන්ගේ ට අනුව සංක්‍රමේන්තු සංගමය ඇතිවුයේ මේ කාලයේදීය.පුජ්‍යත්වයෙන් දානය කළ පාන් සහ වයින්, සක්‍රමේන්තු සංගමයේ සත්‍යයෙන් පිරිපුන් හා පුජනීය වු ශරීරය ලෙස ලුතෙන් ඔවුන්ගේ ඉගැනීම් වලින් දක්වයි.
 කැල්වින්ට ඉතා සමීප වු සංශෝධනය, ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ සංක්‍රමේන්තු දානය කිරීම අවධාරණය කරයි. මෙම භෝජනය සළකනු ලැබෙන්නේ උද්යෝගිමත් දානය කිරීමක් ලෙසටයි. 
 ස්වන්ලියන් මතයට එකග වන ප්‍රොතතෙස්තන්තවාදින් දෙවියන් වහන්සේ භෝජනය විශ්වාස බෙදා ගන්නා සංකේතයක් ලෙස සිහිපත් කරන අතර ඔවුන්ගේ ඒකඟත්වය ක්‍රිස්තුස්ගේ ශරිර ලෙසත් දකිනු ලබති. 
 සත්ප්‍රසාදය පිළිබඳව දැනුමක් Atglican C හි පල්ලිවලට නොමැත. ඇතැම් අය ලුතෙරන්ගේ ස්විලියන්ගේ දැනුමට නැඹුරුවයක් දක්වති. ඇතැම් අය සත්ප්‍රසාද වහන්සේගේ ක්‍රිස්තු මාංශයට හා රුධිරයට හැරවීමේ දැනුමට නැඹුරුවේ. ඓතිහාසික Church of England මෙම මතය සමග එකග නොවුණි.

ප්‍රොතෙස්තන්තවාදි ධර්ම ශාස්ත්‍රයට අනුව ක්‍රිස්තියානි සභාවේ අනන්‍යතාවය ක්‍රිස්තු වහන්සේ සමග බෙදා ගන්නේය. (ක්‍රිස්තුගේ ශරිරය ලෙස සැලකේ) ඒ අනුව දෙවියන්ගේ භොජනය ජේසුස් ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ ස්වභාවය හෝ ගැලවීමේ ස්වභාවය හා ක්‍රිස්තියානි සභාව හා එකග බව දැක්වේ.

සටහන් 

|Protestantism Denominations
|-
{|
ක්‍රිස්තියානිය
ප්‍රොතෙස්තන්ත වාදය

ප්‍රොතෙස්තන්ත වාදය යනු දෙවන විශාලතම වර්ගයෙහි ක්‍රිස්තියානි ආගම වන අතර සමස්තයක් වශයෙන් ගත් කල ලොවපුරා මිලියන  900 ඉක්මවන  බැතිමතුන් සංඛ්‍යාවක් හෝ සියළු ක්‍රිස්තියානුවන් අතුරින් 40% පමණ එයට අයත් වෙයි.

ප්‍රොතෙස්තන්ත වාදය , ක්‍රිස්තියානු විශ්වාස රැසක් වටා ගෙතුනකි. Reformation		 ක්‍රිටාවට නංවන එකකි. ප්‍රොතෙස්තන්ත ධර්මය රෝමනු කතෝලික ධර්මය හා සසදන විට පාප් පදවිය බලය හා ධර්මය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මෙය යුරෝප මහ්දවීපයේ සංස්කෘතික අනුව කිතු දහම අනුකූල ධර්මයක් ලෙස හදුන්වයි. ශූද්ධ ලියවිලි මගින් සත්‍ය ප්‍රකාශ කිරීමත්, ගැලවීම දිනාගත හැක්කේ දෙවනියන් වහන්සේගේ දේව වරිමින් බවත් පිළගත්තේය. ප්‍රොතෙත්නත්වාදයේ ප්‍රධානතම පිළිවෙත් සාරාංශය වී ඇත්තේ Five Soals වලය.

"ප්‍රොතෙස්තන්ත" යන වචන පැවත එන්නේ ලතින් "ප්‍රොතෙස්තාෂියෝ' (අර්ථය - නීත්‍යානුකූල ප්‍රකාශය 1599 දි විරැද්ධත්වය පළ කිරිමේ ලිපිය සම්බන්ධව) වන්නෙකි. ඒ කාලය සිටම, ප්‍රොතෙස්තන්තවාදය විවිධ ආකාරයෙන් භාවිතා වී ඇත. බොහෝ විට, පාප් පදවිය බලය පෙර දැරි නොකොට ගත් බටහිර ලෝකයේ ක්‍රිස්තු ධර්මයට පටහැකිය.

	ප්‍රොතෙන්තන්වාදයට අනුගාමීව හෝ නොඅනුගාමීව බිහිවුණු විශ්වාස හා පල්ලි තිබුණ කාලයේදි පොතෙත්න්තුමා රොමාණු කතෝලික ධර්මය හා නැගෙනහරි යුරෝපිය - මැදපෙරදිග සම්ප්‍රදාය හා සැසැදීම  සදහා භාවිතා විය. නිරවද්‍ය භාවිතයකි. Reformation දිගු කාලෙකට පෙර පැවතෙන්නේ බොහෝ රෝමානු කතෝලික නොවන නැගෙනහිර යුරෝපිය හා මැදපෙරදිග සම්ප්‍රදාය නොවන කණ්ඩායම් වලින් බව කියැවේ. එංගලන්තයේ සභාවන් reformation ප්‍රතිපත්ති/ මුල ධර්ම වලට වඩා වෙනස්ය. Mormons හා ජෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරැවන් වැනි අනෙකුත් කණ්ඩායම්, ක්‍රිස්තුධර්ම ප්‍රොතෙස්තන්තවාදයට වඩා වෙනස් බව පිළි නොගනී.

ආදි කර්තෘන් ප්‍රොතෙස්තන් ආගමෙහි ප්‍රධාන සංශෝධයන් සහ දේවධර්මධරයන්

14 වන සියවස

ජොන් වයික්ලිෆ්, ඉංග්‍රිසි සංශෝධනය ආගමික සංශෝධනයේ පහන් තරුව

15 වන සියවස

ජෑන් හස්, චෙක් සංශෝධක/ විමතික, මිත්‍යාදෘෂ්ටිකභාවය නිසා රෝමානු කතෝලික දේවස්ථානය ඔහුව පුළුස්සා මරණ ලදි.

16 වන සියවස

ජැකොබද් ආර්සිනියස්, ලන්දේසි දේවධර්මධරයෙක්,අආර්මිනියැසියම් නම් චින්තනයේ පාසැලේ ආදිකර්තෘ

හයින්ච් බුලිංජර්, ද්විංග්ලියේ අනුප්‍රාප්තිකයා, ප්‍රධාන සංශෝධකයා දේවධර්මධරයෙකි

ජෝන් කැල්වින්, ප්‍රංශ දේවධර්මධරයෙකි. සිවිස්ටලන්තයේ ජිනිවා හි සංශෝධනයක් ලෙස වාසය කර ඇත. ගැල්විනිසම් නම් දේවධර්මශාස්ත්‍ර පුහුණ කරනා පාසල ආදී කතෘ

ඇබැඔමස් කුල්වියටිස් කොන්ග්ස්බර්ග් ඇල්බටිනා විශ්වවිද්‍යාල‍යේ මහාචාර්යවරයෙකි. ලිතුවෙනායුන දේවස්ථාන‍යේ සංශෝධකයකි.

ජෝන් නොක්ස් ස්කටෝල්නත්යට අයත් කැලවිනිස්ථ සංශෝධකයෙකි.

මාර්ටින් ලුතර් ජර්සනි ජාතික ආගමික සංශෝධයෙකි. දේවදර්ධයෙකිල ලුතරන් දේවස්ථානයේ සහ ලුතරන්වාදයේ ආදි කර්තෘ 

ෆිල්ප් මෙලාන්ච්කන්, මුල් කාලින ලුතරන් නායකයෙකි.

මෙන්නෝ සිමෝන්ස්, මෙනොනිස්ට් වාදයේ ආදී කර්තෘ

හුල් ඩිරිච්  සිවින්ගිලි, සිවිස් සංශෝධන සම්ප්‍රදායේ ආදිකතෘ 

ජෝන් ස්මිත්, බැප්ටිස්ට් නිකායේ ආදී කර්තෘ

ඩේවිඩ් කූර්ටිනි (1542-1621) තන්නක්ය් ඔවුන් සංශෝධනයේ ආදි කර්තෘ
මහජන සෞඛ්‍ය නීතිය

මහජන සෞඛ්‍යය නීතියේ දී මූලික වශයෙන් අවධානය යොමු වන්නේ මහජන සෞඛ්‍යය කටයුතූ වල දී ඇතිවන නෛතික ගැටළු සහ නෛතික කටයුතූ මහජන සෞඛ්‍යය කෙරෙහි බලපාන ආකාරයයි. මහජන සෞඛ්‍යය නීතියේ දී ඊට සම්බන්ධ ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර 03 ක් ඇත. ඒ පොලිස් බලය, රෝග සහ අනතූරු වැළැක්වීම සහ ජනගහන නීතිය යි.

පොලිස් බලය 

මේ ක්ෂේත්‍රයේ රැකියා සඳහා බඳවා ගනු ලබන්නේ රාජ්‍ය ආයතන මඟිනි. මේ ක්ෂේත්‍රයේ වැඩි වශයෙන් අවධානය යොමු වෙමින් පවතින්නේ ජෛවත්‍රස්තවාදය කෙරෙහිය.මහජන සෞඛ්‍ය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නීතිඥයින් රාජ්‍යය සැලසුම් ආපත්ති සෞඛ්‍ය බල පනත සහ රාජ්‍යය සැලසුම් මහජන සෞඛ්‍යය පනත නිර්මාණය සඳහා දායකත්වය සපයා ඇත.

රෝග සහ අනතූරු වැළැක්වීම 

මහජන සෞඛ්‍යය නීතියට පුළුල් ක්ෂේත්‍රයක් අදාළ වේ. ඊට අදාළ ගැටළු නම් බෝ නොවන රෝග, අනතූරු හා සම්බන්ධ මහජන සෞඛ්‍ය ගැටළු වේ.  නීතිඥයින් විසින් මහජන සෞඛ්‍යයේ මෙවලමක් ලෙස ව්‍යවස්ථාවන්, රෙගූලාසි, නඩුකර සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය මහජන සෞඛ්‍යය ගැටළු විසඳීම සඳහා යොදා ගනී. මේ සඳහා හොඳම උදාහරණය ලෙස එක්සත් ජනපදයේ දුම්කොල සමාගම්වලට එරෙහිව නඩු පැවරීම සැලකිය හැක.

ජනගහන නීතිය 

මහජන සෞඛ්‍ය නීතියේ සෛද්ධාන්තික පදනම වන්නේ ජනගහනය පදනම් කරගෙන සිදුකරන නෛතික විග්‍රහයයි. ජනගහන නීතිය නීති විද්‍යාවේ වසංගත අධ්‍යනයේ මෙවලම් භාවිතයෙන් නෛතික ගැටළු විග්‍රහ කිරීමට උපකාරී වන නව සෛද්ධාන්තික සැකිල්ලක් වේ. ජනගහනය පදනම් කරගෙන සිදුකරන නෛතික විග්‍රහය සාම්ප්‍රදායිකව මහජන සෞඛ්‍යය ගැටළු සඳහා යොදා ගත හැකිය. පාරිසරික නීතිය, කලාපකරණය, සාක්ෂි නීතිය  සංකීර්ණ වූ සිවිල් වැරදි සඳහා ද යොදා ගත හැකිය

නීතිය
මහජන සෞඛ්‍යය
සෞඛ්‍යය සබැඳි නීතිය
සෞඛ්‍යය
ව්‍යවස්ථාපිත නීතිය

ව්‍යවස්ථාපිත නීති යනු ව්‍යවස්ථාදායකය මඟින් හෝ ව්‍යවස්ථාදාකයෙක් විසින් පනවනු ලබන ලිඛිත නීති වේ. 

මඟින් රජයේ කාර්යයන් අර්ථාන්විතව පැහැදිලි කිරීමට, සිවිල් පාලනයේ යහපත පිණිස පවතින නීතිය සංග්‍රහගත කිරීම සඳහා පුද්ගලයෙකුට හෝ සමාගමකට විශේෂ සැලකිල්ලක් ලැබෙන පරිද්දෙන් පනවනු ලබන ලිඛිත නීතියයි. ඊට අමතරව ප්‍රාන්ත ව්‍යවස්ථාවන් සහ මහ නගර සභාවන් මඟින් නීතිමය බලයක් ඇති පරිපාලන රෙගුලාසි සහ නාගරික නීති වශයෙන් ව්‍යවස්ථාවන් සම්මත කරනු ලබයි. මෙම පරිපාලන තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය සාමාන්‍යයෙන් රීති නිර්මාණය ලෙස හඳුන්වයි. මෙසේ පනවනු ලැබු නීතීන් රටේ ප්‍රධාන නීතියට උපකාරක නීතීන් වන අතර ඒවා ද ව්‍යවස්ථාපිත නීතියේම කොටසක් වේ. ව්‍යවස්ථාපිත නීතියේ පවතින අප්‍රධාන අංගයක් වන්නේ පුද්ගලික කෙටුම්පතකින් ඇරඹෙන පුද්ගලික ව්‍යවස්ථාවන් ය. කැනඩාවේ 1968 දික්කසාද පණත ට පෙර පැවති දික්කසාද නීතිය මීට හොඳම උදාහරණයක් ලෙස දිය හැකිය. එකල දික්කසාදය ලබාගැනීම සඳහා කැනේඩියානු සෙනට් සභාවට ඉල්ලුම් කල යුතු වු  අතර සෙනට් සභාව විසින් එම දික්කසාද පෙත්සම් විභාගකර සභාවේ ඡන්ද විමසීමක් පවත්වා ඉන්පසු ව එය නීතියක් බවට පත් කරනු ලැබී ය. එක්සත් රාජධානියේ පාර්ලිමේන්තුව 19 වන සියවසේ දී පුද්ගලික කෙටුම්පත් සංස්ථා පිහිටුවීමටත්, ඒකාධිකාරයන් ප්‍රධානය කිරීමටත් සහ පාර්ලිමේන්තුව විසින් වැඩි සැලකිල්ලක්  දැක්විය යුතු පුද්ගලයන් පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කිරීම සඳහාත් භාවිතා කරන ලදී. මේ අතර රජය විසින් පසු පෙළ මන්ත්‍රීවරුන් මාර්ගයෙන් මහජන අපකීර්තියක් ඇති නොන පරිදි නිල නොවන මට්ටමින් කෙටුම්පත් හඳුන්වා දෙනු ලැබීය. එවැනි කෙටුම්පත්වල  විපක්ෂ මන්ත්‍රීවරුන් විසින් ද හඳුන්වා දෙනු ලබන අතර පුද්ගලික මන්ත්‍රීවරුන්ගේ කෙටුම්පත් සමහර විට පුද්ගලික කෙටුම්පතක ලක්ෂණ දක්නට ලැබෙන අතර එවිට ඒවා මුහු කෙටුම්පත් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. සංග්‍රහගත කල නීතිය යන යෙදුම ව්‍යවස්ථාපිත නීතිය සඳහා සමාන යෙදුමක් ලෙස සමහර විටක භාවිතා කරනු ලබයි. සමහර එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයන් තුළ මුළු ව්‍යවස්ථාපත නීතියම නීති සංග්‍රහයක් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. (ඔහියෝ සංශෝධිත සංග්‍රහය හෝ නිව් හැම්ප්ෂයර් සංශෝධිත සංශෝධිත ව්‍යවස්ථා) ෆෙඩරල් රාජ්‍ය මට්ටමින් ව්‍යවස්ථාපිත නීතියේ සමහර කොටස් පමණක් සංග්‍රහ ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේ වෙතත් සංග්‍රහගත නීතිය පටු පාරිභාෂික අර්ථයෙන් බැලු කල, ව්‍යවස්ථාපිත නීතිය විෂය කරුණු මඟින් සංවිධානය වූ නීතිය ලෙස හඳුන්වයි. නමුත් සෑම නීතියක් ම මෙලෙස හඳුන්වන්නේ නැත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ එසේ සංග්‍රහගත නොකල (පටු පාරිභාෂික අර්ථයෙන්) ව්‍යවස්ථාවන් සඳහා හොඳ උදාහරණයක් ලෙස කිසියම් පණතක් බලාත්මක වන දිනයන් දක්වන පණතේ වගන්ති දැක්වීය හැකිය. එක්සත් ජනපද සංග්‍රහයේ මුලික ප්‍රතිපාදන නම් එකකින් හෝ කිහිපයකින් සංග්‍රහගත කොට ඇති අතර බලාත්මක දින ප්‍රතිපාදන සංග්‍රහගත කොට නොමැත. එක් පුද්ගලයෙකුට හෝ කිහිප දෙනෙකුට පමණක් බලපාන පුද්ගල නීතියක් එක්සත් ජනපද කොංග්‍රස් සභාව සම්මත කරන ලද සංග්‍රහගත නොකල නීතියකට තවත් උදාහරණයකි. සංග්‍රහගතකල නීතියට දිය හැකි තවත් අර්ථකථනයක් නම් පොදු නීතියේ සමහර ක්ෂේත්‍රයන් ආශ්‍රයෙන් සංග්‍රහගත කල ව්‍යවස්ථාවන් යනුයි.

නීතිය