Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
පියරේ පෝල් පෘඩෝන්

පියරේ පෝල් පෘඩෝන් (1758 අප්‍රේල් 04 – 1823 පෙබරවාරි 16) යනු ප්‍රංශ ජාතික ශෲංගාර චිත්‍ර ශිල්පියෙකු හා සැලසුම් කරුවෙකු වන අතර ඔහු ඔහුගේ රූපක සිතුවම් හා චිත්‍රවලට වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වේ. සමහර අවස්ථාවලදී පෘඩෝන් පැහැදිලි ලෙසම සම්භාව්‍යය වාදයෙන් හා සමහර අවස්ථාවලදී ශෲංගාරවාදය බලපෑමට ලක් විය. ඔහු ඔහුගේ කියරොස්කුරෝ ශෛලිය හා ඇඟවෙන යථාර්ථවාදී බව සඳහා ස්ටෙන්ඩාර් , ඩීලැක් රොයික්ස් , මිලට් හා බෝඩෙලෙයාර් වැනි කලාකරුවන් හා ලේඛකයන් මගින් ප්‍රශංසාවට බඳුන් විය. ඔහු විසින් මෙට්ස්හි st. එටිනේගේ ප්‍රධාන පල්ලිය සඳහා අඳින ලද crucifixion වඩාත්ම ජනප්‍රිය චිත්‍රය වේ. මෙම චිත්‍රය දැනට ලූවර්හි ඇත. පියරේ පෝල් පෘඩෝන් ඔහුගේ පුහුණුවීම් ප්‍රජංශයේදී ලබා ගත් අතර වයස අවුරුදු 26 දී ඔහුගේ අධ්‍යාපන කටයුතු සඳහා ඉතාලිය බලා නික්ම ගියේය. ඔහු නැවත පැරීසියට පැමිණීමේදී ඔහු පුද්ගලික මාලිගා කිහිපයක් සරසන ලද අතර මුදල් අතින් පොහොසත් ඉඩම් හිමියන් සඳහා ඔහු කළ සේවයන් නැපෝලියන් අධිකරණයේදී ඔහුගේ තත්වය ඉහළ නැංවීමට හේතුවිය. ඔහු විසින් ජොසපින්ගේ අඳින ලද සිතුවම් ඇයව රැජිනක් ලෙස නොව ආකර්ෂණීය කාන්කාවක් ලෙස දක්වයි. මෙම සිතුවම දකින අයෙකුට ඔහු ඇය සමග ආලයෙන් වෙළී ඇතැයි ද සිතිය හැක. නැපෝලියන් හා ජොසපින්ගේ දික්කසාදයෙන් පසු ඔහුව නැපෝලියන්ගේ දෙවන බිරිඳ වන මාරි ලුවිස් විසින් සේවයට ගන්නා ලදී.

1758 උපත්
1823 මරණ
තියඩෝ ගෙරිකෝට්

තියඩෝර් ගෙරිකෝට් (සැප්තැම්බර් 26, 1791 - ජනවාරි 26, 1824) යනු ප්‍රංශයේ විසූ ඉතාම වැදගත් චිත්‍රකරුවෙකු මෙන්ම ශිලා මුද්‍රණ ශිල්පියෙකු ද වේ. ඔහු වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වූයේ ඔහුගේ “The Raft of the Medusa” යන සිතුවමිනි. ඔහු ශෘංගාරාත්මක සිතුවම්කරණයේ පුරෝගාමියෙකු වේ. 

ප්‍රංශයේ ඉපදුණු මොහු ඉංග්‍රීසී ක්‍රිඩා කලාවන් යටතේ අධ්‍යාපනය හැදැරීම ඇරඹීය. අධ්‍යාපන කටයුතු අතරමග හැරදැමු ඔහු චිත්‍ර පිටපත් කිරීමේ කටයුතු වලට යොමු විය. මොහු පසුව අධ්‍යාපනය සඳහා ලුවර් වෙත ගියේය(1810 සිට 1815). මෙම කාලය තුල මොහු වෙනත් ශිල්පින්ගේ සිතුවම් බලා ඇඳිමේ නිරත විය.  

1812 දී ඔහුගේ ප්‍රථම ප්‍රදර්ශණය The Charging Chasseur  පවත්වන ලද අතර එය සාර්ථක විය. ගෙරිකෝට් යුධ හමුදාවට ද එක් වී කලක් සේවය කලේය.ක්‍රමයෙන් ඔහු මාහව රෑප ගොඩ නැගීම හා නිර්මාණාය කෙරෙහිද යොමු විය  ' Real of the Barberi Horses '  ඔහුගේ තවත් සාර්ථක කැන්වස් නිර්මාණයක් ලෙස හැඳින්විය හැක.

ඔහු හුණුගල් මත මුද්‍රණය  (lithograplhy)  හි ප්‍රවීණයෙක් වු අතර හමුදාමය තෙමාවක් යටතේ බොහෝ නිර්මාණ ඉදිරිපත් කළේය. නාවික යාත්‍රවක නැව් කප්පිත්තා යාත්‍රාව අතහැරිය අවස්ථාවක මගීන් අනතුරට පත්විම තේමා කරගත්  ' The Raft of the Medusa '  ඔහුගේ විශිෂ්ට නිර්මාණයක් විය.

1821 දී ප්‍රංශයට නැවත පැමිණීමත් සමග ගෙරිකෝට් මානසික වෛද්‍ය විද්‍යාවට අදාලව දුක, වේදනාව විවිධාකාරයෙන් පිළිබිබු වන නිර්මාණ පෙලක් ඉදිරිපත් කළේය. පසුකාලීනව ඔහු වීර කාව්‍ය නිර්මාණයට යොමු වු අතර  ' Opening of the Doors of the Spanish Inquisition '  සහ  ' African slave Trade '  ඊට නිදසුන් සපයයි.1824 දී තියඩෝ ගෙරිකෝට් මරණයට පත් විය.

1791 උපත්
1824 මරණ
ඔනෙරෙ ඪෞමීර්

ඔනෙරෙ ඪෞමීර් යනු ප්‍රංශ ජාතික චිත්ර ශිල්පියෙකු, මුද්රණ ශිල්පියෙකු, ප්‍රතිමා නිර්මාපකයෙකු, විකට චිත්‍රකරුවෙකු හා සුවිශාල නිර්මාණ රැසක් කළ කැටයම් කරුවෙකු වෙයි.

ගැලරිය

චිත්‍ර ශිල්පීන්
1808 උපත්
1879 මරණ
ශිල්පියා

ශිල්පියෙකු යන්නට තවත් සමාන පදයක් වනුයේ කර්මාන්තකරුවා යන්නයි. එහි අර්ථය වන්නේ නිපුණත්වයෙන් යුතු ක්රියාකරුවෙකුවන අතර ඔහු විසින් නිමවන දෑ බොහෝ විට අතිශය නිර්මාණශීලී වේ. එවන් නිමැවුම් අතර ගෘහ භාණ්ඩ, ඇඳුම්, ආභරණ, ගෘහ උපකරණ සහ ආයුධ ප්‍රධාන වේ. මෙම නිමැවුම් කිරීමෙහි ලා විශේෂයෙන් අත් යන්ත්‍ර සහ දෑත් යොදා ගනී. ඔවුන් සාම්ප්රධායිකව ලී, සෙරමික්, වීදුරු සහ විවිධාකාර ලෝහ වර්ග මත නිර්මාණ මවන අතර රෙදි සහ ලෙදර් අමුද්‍රව්‍යය යොදා ගනිමින්ද කිර්මාණය කරයි. 

ශිල්පියා
පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය

පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය ආදි පුරාතන යුගයේ දකුණු ඉන්දියාවේ තිබු පැරණි දමිළ රාජධානියක් විය. මෙය පුර්ව ඓතිහාසික යුගවල සිට 15 වැනි ශත වර්ෂයේ අගභාගය දක්වා දමිළ රාජ්‍ය පාලනය කළ පුරාණ දමිළ රාජධානි තුන අතරින් එකක් විය. (අනෙක් රාධානීන් වන්නේ චෝල හා කේරළ) ඔවුන් පළමුව රාජ්‍ය පාලනය කළේ ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ තොටුපලක් වු කොකායිහි සිටය. පසු කාලයන් හි එය මදුරායි වෙතට සංක්‍රමණය විය. 
 
සංගම් සාහිත්‍ය නැමැත්තෙහි සහ එම කාලවකවානුවේ බිහිවුණු ග්‍රීක හා රෝම මූලාශ්‍ර වල පාණ්ඩයන් ගැන සදහන් වේ. චීන ඉතිහාසයේ 3 වන සිය වස ගැන කියවෙන විලූයිහි ද පාණ්ඩ්‍ය රාජ්‍යය ගැන පැහැදිලිව සදහන් වෙයි. 

සංගම් සාහිත්‍යයේ එන පුර්ව පාණ්ඩ්‍ය රාජ්‍ය වංශය කලබ්‍රාස්ගේ ආක්‍රමණය අතරතුර යට ගැසිණි. 6 වැනි ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේදී කඩුන්ගොන් යටතේ පාණ්ඩ්‍ය රාජ්‍ය වංශය යලි පණ ලැබු අතර ඔහු විසින් කලබ්‍රාස් දමිළ රාජ්‍යයෙන් පහ කොට මදුරායිහි සිට රට පාලනය කිරීම අරඹන ලදී. 9 වැනි ශතවර්ෂයේ දී ඔවුන් චෝල  රාජ්‍ය හමුවේ නැවත පසු බෑ ඇතර නිතර ගැටුම් ඇති කර ගැනීමට උත්සුක වූහ. ඉන්පසු පාණ්ඩ්‍යයන් 13 වැනි ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී සිහලයන් හා කේරළයන් සමග චෝල අධිරාජ්‍ය තලා පෙළමින් ඔවුන්ට නැවත නැගී සිටීමට අවස්ථාවක් මාන බලමින් වුන්හ. 

                  
තම අධිරාජ්‍ය තෙළිගු රාජ්‍ය දක්වා පුළුල් කර ශ්‍රි ලංකාව නම් දිවයිනේ උතුරු භාගය යටපත් කරගැනීමෙහිලා එය ආක්‍රමණය කළ ජටාවමන් සුන්දරා පාණ්ඩ්‍යන් (ක්‍රි.ව 1251 දී) යටතේ පාණ්ඩ්‍යයන්ට තම ස්වර්ණමය යුගය කරා එළඹීමට හැකිවිය. ඔවුන්ට ශ්‍රී විජය සහ යුව රජ වරුන්ගේ දක්ෂින ප්‍රාචීර  ආසියානු සමුද්‍රාසන්න අධිරාජ්‍ය සමග පෘථුල වෙළෙද සම්බන්ධතා තිබිණි. පාන්ඩ්‍ය ඉතිහාසය ගෙනහැර පෑවිට පලාවරුන්, චෝලයන් හෝ සලාස්වරුන් හෝ අවසාන වශයෙන් දිල්ලි සුල්තාන් රාජ්‍යයේ මුස්ලිම් ආක්‍රමණිකයින් සමග යළි යළිත් සටන් වෑදිමට පාණ්ඩ්‍යයන් කටයුතු කොට ඇත. අවසානයේ 16 වැනි ශත වර්ෂයේදී මධුරායි සුල්තාන් රාජ්‍ය පිහිටු වීමත් සමග පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය තුරන් විය. පාණ්ඩ්‍යන් වෙළෙඳාමේත් සාහිත්‍යයේත් විශිෂ්ටයෝත් වූහ. පුරාණ ලෝකයේ අගනාම මුතු සොයා ගනු ලැබු ශ්‍රී ලංකාවත් ඉන්දියාවත් අතර පිහිටි දකුණු ඉන්දීය වෙරළ තීරයේ මුතු සෙවීමේ කටයුතු පාලනය වුයේ පාණ්ඩ්‍යයන් අතිනි. පුරාවෘත්තමය “සංගම්” මදුරායිහි පැවැත්වුණේ ඔවුන්ගේ අනුග්‍රහකයන් යටතේ බවට මතයක් පවතී. යම් පාණ්ඩ්‍ය රජවරුන් සංගම් කවියන් වුහ. 

පුරාතන පාණ්ඩ්‍යයන් ජෛන ආගමිකයන් වු අතර එවිටද ද්‍රවිඩ ආගම් තදින් කා වැදී තිබුණි. ප්‍රධාන දෙවියා වුයේ අරුහක්කඩාවුල්ය. ක්‍රි.ව. 600 න් පසු පාණ්ඩ්‍යයන් ශිව දේවියන් ගේ හා පාර්වතී දෙවියන්ගෙන් පැවත එන සාඩම්බර හින්දු වරුන් බවට පත්විය.ශිව දෙවියන් ඔවුන් බොහෝ ලෙස ඇදවූහ.මීනක්ෂී දේවිය ඒ අතර ප්‍රධානයි

= සටහන් මදුරෛ මීණාක්ශි කෝවිල 

| Pandyan_kingdom
|}
{|
පීනිෂියාව

පීනිෂියාව පුරාණ කැතෑන්හි උතුරු කොටසේ වු පුරාණ ශිෂ්ටාචාරයක් විය. එහි අගනගරය තිබුණේ මුහුදු බඩ ප්‍රාන්ත දිගේය. (වර්තමානයේ ලෙබනනය, සිරියාව සහ ඊශ්‍රයලය) පීනිෂියානු ශිෂ්ටාචාරය වෙරළ බඩ වෙළෙඳ සංස්කෘතියකින් යුක්ත වු අතර එහි වෙළෙඳාම ක්‍රි.පු. 1200 – 900 දී මධ්‍යධරණි මුහුද අවට පැතිර තිබුණි. එවන් නගර කේන්ද්‍රකර ගත් සංස්කෘතින්හි මායිම්වල උච්චාවචනය වීම් දක්නට තිබුණ ද ටයර් නගරයේ දකුණු දිගට වන්නට ස්ථාවරව තිබු බව දක්නට ලැබේ. සයිඩන් හා ටයර් අතර පිහිටි සරෙප්ටා (දැනට සරා ෆන්ඩ්) නගරය පීනිෂියා නිජබිමේ වැඩියෙන්ම කැණීම්වලට ලක්වු නගරයයි. පීනිෂීයානු වරුන් වැඩියෙන්ම වෙළෙඳාම් කටයුතු කළේ ශ්‍රම බලය යෙදවු ඔරු වර්ගයක් වු හම්බානාවලිනි. බයරිම නිර්මාණය කළ ප්‍රථම ශිෂ්ටාචාරය වන්නේ මෙයයි. 
         
පීනිෂීයන්වරු තමුන් තනි ජන වර්ගයක් ලෙස කොතරම් දුරට සිතුවේද යන්න අවිනිෂ්චිතය. ඔවුන්ගේ ශිෂ්ටාචාරය පාලනය කළේ ග්‍රීසියේ මෙන් නගරාණ්ඩුය. සෑම නගරාණ්ඩුවක්ම දේශපාලනික වශයෙන් නිදහස් ඒකකයක් වූයේය. එසේ වුවත් ඔවුන්ට ගැටුම් ඇති කර ගැනීමට නිදහස තිබුණි. වෙනත් නගරාණ්ඩුවකට ප්‍රධානත්වය ගත හැකිව තිබුණි. ගිවිසුම් ඇති කර ගනිමින් සහයෝගයෙන් ක්‍රියාකිරීමේ නිදහස තිබුණි. ලෙවන්ට්හි වු පීනිසීයානු ප්‍රාන්ත අතරින් වඩාත්ම බලවත් වුයේ ටයර් සහ සයිඩන්ය.පීනිෂීයන්වරු හීබෲවරුන් සමග කුළුපගව සිටිය අතර සොලමන්ගේ එක්සත් රාජාණ්ඩුවේ ආරම්භය වන විට ද පීනිෂියන්වරු හා හීබෲවරුන් අතර විවාහ සිදුවී තිබුණි. පුරාණ ඊශ්‍රායලයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට ප්‍රධාන වශයෙන් ඔවුන් බලපෑ බව සැලකේ. හෝඩියේ පුළුල් භාවිතයක් සිදුකළ මුල්ම ජන කොට්ඨාශය වන්නේ ද පීනිෂීන්වරුය. සියලුම නවීන හෝඩි වල පුරෝගාමියා ලෙස සැලකෙන්නේද කැනනයිට් - ෂීනිෂියානු හෝඩියයි. පීනිෂියන්වරු පීනිෂියානු භාෂාව කතා කළහ. කැනැනයිට් භාෂාව හීබ්‍රෑ සමග පරස්පර ලෙස තේරුම් ගත හැකිය. පීනීෂියන්වරු වෙරළ බඩ වෙළදාම හරහා තම භාෂා භාවිතය උතුරු අප්‍රිකාවේ හා යුරෝපයේ පැතිරවූහ. ශිලා ලේඛනවලට අමතරව ඔවුන් බොහෝ පොත් ලියුහ. (දැනට ඒවා විනාශ වී ගොස්ය) සිසේරියා බයුස්බියස් ලියු ‘ක්‍රිස්තු ධර්මය සම්මිශ්‍රණය’ නම් ග්‍රන්ථයේ පිලෝ ඔප් බයිබ්ලොස් සහ ‘සැන්චුනිඒතන්’ ග්‍රන්ථවලින් උපුටා ගත් කොටස් විශාල ලෙස දැක්වේ. උතුරු අප්‍රිකානු පීනිෂියානු කුඩා ජනපද පීනිෂියන්වරු විශාල ලෙස දැක්වේ. උතුරු අප්‍රිකානු පීනිෂියානු කුඩා ජනපද සීනිෂියන් වරු ගැන වඩ වඩාත් දැන ගැනීමට උත්සුක වූහ. ශාන්ත ඕගස්ටීන් හීබෲ භාෂාවේද ෂීනිෂියානු භාෂාවේද යෙදෙන සමජාතීය වචන විස්තර කිරීමට හැකි අයෙක් විය. ඔහුගේ මව ශාන්ත මොනිකාද මෙම කුඩා ජනපදවල සම්භවයක් වූ ඇත්තියක් බව කියවේ.

සටහන් 

{|
පූර්ව යුගය

පූර්ව යුගය

නවශිලා යුගයේ ජනාවාසවල සලකුණු ආමේනියානු උස් බිමේ දැක ගතහැකිය. 

ප්‍රදේශයේ පූර්ව ඓතිහාසික සංස්කෘතියේ ආදිතමයා වනුයේ , දළ වශයෙන් ක්‍රි.පූ: 6000 – 4000 අතර පැවති මධ්‍යම ට්‍රාන්ස්කොකෝසස් පළාතේ ෂුලාවේරි- ෂෝමු සංස්කෘතිව බව කාබන් කාල නිර්න ක්‍රමයෙන් සොයා ගෙන ඇත. 

ලෝකඩ යුගය 

මුල් ලෝකඩ යුගය වන්නේ ක්‍රි.පූ: 4000 – 2200 ත් අතර තිබූ කුරා අරාක්සස් සංස්කාතියකි. පසුව එය ක්‍රි.පූ: 22000 – 1500 දක්වා ට්‍රියේලිට් සංස්කෘතිය බවට පත් විය. 

ක්‍රි.පූ : 1500-1200 අතරදී හයාසා - අසී ආමේනියානු උස්බිමේ බටහිර භාගයේ පැතිරුණු අතර හිට්ටි අධිරාජ්‍ය සමග නිරන්තර ගැටුම් ඇති විය. ක්‍රි.පූ: 1200 – 800 දී ආමේනියාවලින් වැඩි කොටසක් , රාජධානි අතර ඇති වූ සන්ධානයක් යටතේ එක්ත් විය. එම ස්‍න්ධානය අෂ්‍රියන් මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ නයිරි ලෙසය (අෂ්‍රියන් හි “ ලෑන්ඩ් ඔෆ් රිවර්ස්”).

යකඩ යුගය

 

සර්දුරිස් II යුගයේ උරාර්තු , ක්‍රි.පූ: 743 දී

ආමේනියානු උස්බිමේ කෝකසස් හා ප්‍රාචීර ඒෂියා මයිනර් තුළ වූ උරාර්තු රාජධානිය ක්‍රි.පූ: 9 වන ශතවර්ෂය සහ ක්‍රි.පූ: 585 අතර කාලයේදී සමෘධියෙන් වැජඹුණි. උරාර්තු රාජධානියේ ආරම්භකයා වු අරාම් ආමේනියානු උස් බිමේ වු සියළු රාජ්‍ය එක්සේසත් කළ අතර උරාර්තියානු රජවරුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික තේමාව වන “රජවරුන්ගේත් රජ” යන විරුදාවලිය තමාටම පිරිනමා ගන්නා ලදී. උරාර්තියවරු තම ආධිපත්‍ය ටාරොන් හා වස්පුරකන් පුරාම පිහිට වූහ. උරාර්තුහි ප්‍රධාන තරඟකරුවා වුයේ නියෝ - අෂ්‍රියන් අධිරාජ්‍යයාය.

සර්දුරි I ගේ රාජ්‍ය කාලය අතරතුර (ක්‍රි.පු. 834 – 828) උරාර්තුව ශක්තිමත් සහ සංවිධානය වු ජාතියක් වු අතර අසැල්වැසි ගෝත්‍ර වලින් බදු අය කිරීමට නීති පැනවීමටද සිදුවුණි. සර්දුරි විසින් තුෂ්පා නගරය (වර්තමානයේ වෑන්) උරාර්තු හි අගනගරය බවට පත් කරන ලදී. ඔහුගේ පුත්‍ර ඉෂ්පුයිනිස් පසු කාලයේ ටයි‍ග්‍රනෝසෙර්ටා ලෙස හැදින්වෙන ප්‍රදේශය පැරද වීමෙන් හා උරුමියාව පුළුල් කිරීමෙන් තම රාජ්‍යයේ මායිම වැඩි කළේය. මීනුවස් (ක්‍රි.පු 810 – 785), උරාර්තියානු ප්‍රාන්තය අරරාතියන් ප්‍රදේශය දෙසට (උතුරට) පුළුල් කළේය. ඔහු මෙසපොටේනියානු කීලකාකාර ශුද්ධ ලියවිලි 90 කට වැඩි අගිෂ්තිස් I , හිටීස් වලින් ලටකියා පරදවා බයිබ්ලොස්, ෆිනිෂියා දක්වා බලය පතුරුවා ක්‍රි.පු. 782 දී යුධ සිරකරුවන් 6600 ක් යොදවමින් “ඉරිබුනි” ගොඩ නැංවුයේය.

මීඩ්ස් ක්‍රි. පු. 612 දී ආෂ්‍රියාව ආක්‍රමණය කර උරාර්තියානු අගනගරය වු වෑන් ක්‍රි.පු. 585 දී භාරගත් අතර එයින් පසු උරාර්තු ආධිපත්‍ය නිමාවිය.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Armenia#Prehistory
පුර්ව ඉතිහාසය පුරාණ පාෂාණ යුගයට අයත් දේ.

පුර්ව ඉතිහාසය

පුරාණ පාෂාණ යුගයට අයත් දේ.

වසර මිලියන ගණ්නයකට පෙර දැන් චීනය ලෙස හැදින්වෙන ප්ර දේශයේ හෝමෝ ඉලෙක්ටර්ස්වරු වාසය කර ඇත. මෑතකදී කරන ලද සොයාගැනීම් වලින් පෙන්වන්නේ ක්සියාඔචැන්ලිඈන්ග් වලින් සොයා ගන්නා ලද ගල් ආයුධ වලට අවුරුදු මිලියන 1.36 ක තරම් පැරණි අතීතයක් හිමි බවයි. හැංහයි පළාතේ ෂිහොවුඩු හි පුරා විදයාත්මක භූමිය, මීට අවුරුදු මිලියන 1.27 කට ඉහත දී හෝමෝ ඉලෙක්ටර්ස් වරු ගින්දර භාවිතය පිළිබද මුල්ම වාර්තාව පිහිට වු බවට සාක්ෂි දරයි. යු අන් මොවු සහ පසුව ලැන්ටියන් අසලදී කළ කැණීම් වලින් මුල් ජනාවාස පෙන්නුම් කරයි. යම් විට චීනයෙන් සොයා ගත් හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ආකෘතිය, 1923 දී සොයාගත් පිකිං මිනිසා විය හැක. ලියුසොවුහි ලියුසුයි ගුහාවෙන් හා ගුවන්ෂි පළාතෙන් ගොඩගත් මැටි කැබලි ද්විත්වයේ උත්පත්ති ක්රිී.පු. 16500 සහ ක්රි .පු. 19000 දක්වා දිව යයි.

නව ශාලා යුගය

චීනයේ ශිලා ලේඛන යුගය ක්රිය.පු. 10000 ලෙස සැලකිය හැක. ප්රාමග් චීන යුගයේ මෙනේරි කෘෂිකර්මාන්තය සදහා කාබන් වල නීර්ණය කර ඇත්තේ ක්රිර.පු. 7000 ටය. ෂින්හෙන් රටේ පිලිගැන්ග් සංස්කෘතිය, හෙනත් 1977 දී කණින ලදී. කෘෂිකර්මාන්තයත් සමග ජනගහණ වැඩිවීම, අස්වැන්න ගබඩා කිරීම හා යලි ප්රවයෝජනයට ගැනීම සහ විශේෂඥ කම්කරුවන් සහ පරිපාලකයන් ඇති විය. ශිලා ලේඛන යුග‍යේ අග බාගය වන විට‍ කහ ග‍ඟේ මිටියාවත සංස්කෘතික කේන්ද්රයයක් කොට ගෙන එහි ජනාවාස වු අතර මුලින්ම ගම්වැසියන් සොයා ගන්නා ලද්දේ එහිදීය. පුරාවිද්යා ත්මකව සැලකිය යුතු බොහෝමයක් දේ බන්පෝ හා ෂියෑන් වලදී සොයා ගන්නා ලදී. කහ ගඟට එම නම ලැබී ඇත්තේ ඉවුරේ සෑදුණු තුනී වැලි ලෝයෙස ජලය සමග එක්ව කහ පැහැයට ජල ගලන නිසාය.

චීනයේ මුල් ඉතිහාසය පැටලිලි සහගතය. ඊට හේතුව, ශත වර්ෂ ගණනාවකට ඉහත සිදු වු සිදුවීම් විස්තර කිරීමට පසු කාල වලදී ගත් උත්සාහයන් නිසා ලේඛන භාෂාවේ අඩු ලුහුඩුකම් පැවතීමයි. ක්රිස.පු. 7000 වන විට චීන ජනතාව මෙනේරි වගා කරමින් ජියාහු සංස්කෘතිය නැංවූහ. නින්ෂියාහි දමයිදි හිදී ක්රිි.පු. 3172 ක් සොයා ගන්නා ලද අතර එහි එකිනෙකට වෙනස් තනි ලංජන 8453 ක් තිබී ඇත ; ඊට සුර්යයා, චන්ද්ර යා, තාරකා, දෙවිවරු සහ දඩයමේ යාමේ හෝ තණ කැවීමේ දර්ශන ඇතුළත්ය. මෙම අක්ෂර චීන අකුරු වලට සමානකම් දක්වන බව දැනට පිළිගත් මතයයි. පසුව ලොන්ශාන් සංස්කෘතිය ක්රිු.පු . 2500 දී පමණ යැංෂාන් සංස්කෘතිය යටපත් කොට දැමීය.

ලෝකඩ යු‍ගය

සැන්ෂින්ඩුයි, වුචෙන් සහ ඉර්ලිටෝවු ආදි පුරා විද්යා ත්මක කැණීම් ස්ථාන, චීනයේ ලෝකඩ යුගයක ශිෂ්ඨාචාරයක් තිබු බවට සාක්ෂි දරයි. ක්රිප.පු. 3000 ට අයත් පැරණිතම ලෝකඩ පිහිය ගැන්සු හි මජියායෝ සහ ක්වීන්හායි පළාතෙන් සොයා ගන්නා ලදී. 

කහ අධිරාජ්යායා පිළිබද ඓතිහාසික විග්රෙහය

පුරාණතම විස්තර සහිත චීනයේ ඉතිහාසය, ක්රි‍.පු. 2 වන සියවසේදි චීන ඉතිහාස ලේඛක සිමා ක්වෑන් අතින් ලියවුණු “මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා” සහ “බම්බු ඇනල්ස්” යන කෘති ක්රිා.පු. 2800 පමණ සිට චීන ඉතිහාසය ගැන අංශු මාත්රා වශයෙන් කියා පායි. තවද ඊට “වසර 3 ක හා අධිරාජ්යපයන් 5” යන්න ද ඇතුළත්ය. මෙම පාලකයන් අර්ධ වශයෙන් මිත්යා මත ධාරීන් ඥාන වන්ත මත ධාරීන් සහ චරිතවත් ආදර්ශමත් අය වූහ. හැන් චීන ප්රමජාවේ මුතුන්මිත්තා ලෙස කහ අධිරාජ්යධයා සැලකේ.

සීමා ක්වෑන් කියා සිටින පරිදි ප්රදවේනි පාලන ක්ර්මය පිහිට‍ුවා තිබෙන්නේ ෂියා රාජ්යර වංශ අතර තුර කාලයේ වන අතර මෙම ක්රේමය ෂැන් සහ සෝචු රාජ වංශ වල කාලයන් හිදි චිරස්ථායි වී ඇත. එය සිදු වුයේ ඓතිහාසික චීනයේ මතුවී තිබෙන රාජ්යා වංශ 3 නේ රාජ්යඑ කාලය අතර තුරදීය. (ඒවා නම් පින්යින්, සැන්ඩයි වේ).

References 

http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_China#Prehistory
ප්‍රාග් ලේඛන කටයුතු

ක්‍රි.පු. 4 වැනි සහස්‍රයේ අග භාගයට අයත් ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රම එක්වරක් පමණක් සොයා ගත්තක් නොවේ. ඒවා පැරණි සම්ප්‍රදායට අයත් සලකුණු ක්‍රමය මත පදනම් වී ඇත. නමුත් සංඥා ක්‍රමය නියම ලේඛන ක්‍රමයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය. මේ සදහන් කරන ක්‍රමයෙහි අතීතාස්මරණය කරවන අන්දමේ ලාක්ෂණික ගති (ලේඛනයේ) සහිත වේ. මෙම ක්‍රමය ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රමය ලෙස නිර්වචනය කළ හැකි අතර තොරතුරු ප්‍රචාරණය සදහා චිත්‍ර ලිපි හෝ අතීත ස්මරණ යොදා ගෙන ඇත. නමුත් පෙනෙන ලෙසට එය භාෂාමය භාවයෙන් තොරය. මෙම ක්‍රම නව ශිලා යුගයේදී මතු වු අතර කි.පු. 7 වැනි සහස්‍රය තරම් පැරණි බව පැවසේ. (කම්යානා මෝහ්ලා)

නවශිලා යුගය

නවශිලා යුග චීනය 

2003 දී කළ කාබන් විකිරණ පරීක්ෂණයන් මගින් චීනයෙන් සොයා ගත් ඉබි කටු වල කොටන ලද ජියාහු අක්ෂර ක්‍රි.පු. 7 වැනි සහස්‍රයට අයත් බව සොයා ගෙන ඇත. උතුරු චීනයේ හෙනන් පළාතේ ජයිහුවලවු නව ශිලා යුගයට අයත් සෝහොන් 24 ක් කැණීමේදි මනුෂ්‍ය කොටස් සමග මෙම ඉබි කටු ද හමු වී ඇත. සමහර පුරා විද්‍යාඥයින් කියන පරිදි මීට සමාන කටුවල ලියන ලද ලේඛන ක්‍රි.පු. 2 වැනි සහස්‍රයට අයත් ඔරකල් බෝන් ලිපියෙන් ද සම්භ වී ඇත. නමුත් සාක්ෂ්‍ය මදකම නිසා අන් අය මෙම මතය පිළි ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරති. ඔවුන් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඒවායින් හමුවු ආකාරයේ ජ්‍යාමිතික හැඩතල (ජියාහු වලින් නම් වු) ප්‍රාග් ලේඛන කලාව සමග සම්බන්ධව තිබිය නොහැකි බවයි.

නවශිලා යුග යුරෝපය

 
7 වැනි සහස්‍රයේ ආරම්භයේ සිට 6 වැනි සහස්‍රය පුරා සරල සලකුණු වල සිට සංකිර්ණ සලකුණු දක්වා විකාශනය වු අයුරු වින්කා සලකුණුවලින් මනාව පෙන්වයි. මේවායෙන් එකිනෙක ගලපමින් ලියු වගන්තියක සේයාවක් පෙන්නුම් කරයි. 6 වැනි සහස්‍රයේ අග්‍රභාගයේ ඩිස්පිලියෝ පුවරුව ද මීට සමානකම් දක්වයි. පුරාණ පෙරදිගාසන්න ප්‍රදේශ (ඊජිප්තු, සුමරියානු ප්‍රාග් - කීලකාකාර සහ ක්‍රීටන්) වලද මෙවන් සලකුණු ක්‍රම මගින් චිත්‍ර ලිපි ලියා ඇත. එම නිසා වින්කා සලකුණුවල අර්ථයන් ගැන පැහැදිලි වැටහීමක් ලබා ගත නොහැකි වීමෙන් මෙම ලේඛණයන් හි නියම අදහස් හෝ පණිවිඩය වටහා ගැනීම අපහසුව ඇත. 

    
ක්‍රි.පු. 4 වැනි සහස්‍රයේ ඉන්දු ලේඛන වල ප්‍රාග් ලේඛන කලාව මුසුවී තිබිය හැකියි. ඇතැම්විට ඊට, ඒ වන විටත් මෙසපොතේමියානු ලේඛන කලාව බලපා තිබුණා ද විය හැක.

ස්ලැක්වික් අකුරු (පුරාණ ජර්මන් අකුරු වර්ගයක්) ද යම් ආකාරයක ප්‍රාග් ලේඛන ක්‍රමයක් යැයි මධ්‍යකාලීන ලේඛකයින් සමහරක් ප්‍රකාශ කරති. ඉන්කාස් හි කුයුපී ද ඊට සමාන සම්භවයක් සහිත විය හැකිය. ඊට ඇති ඓතිහාසික උපහැරණයක් වන්නේ උරාක් විසින් යුග්ටූන් අක්ෂර ක්‍රමය දියුණු කිරීමට පෙර සොයා ගත් පින්තූර ක්‍රමයයි.

ආශ්‍රිත

ඉතිහාසය
පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව

පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව යනු මිනිසුන් හා ඔවුන්ගේ පරිසරය අතර ඇති දීර්ඝ කාලීන සබඳතාව පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි. මෙම සම්බන්ධතාවය ලේඛණ ගත කිරීමට හා පහදා දීමට පේලියෝඑත්නො‍බොටනි, භූ රූප විද්‍යාව, පෙලිනොලජි, වූ භෞතික විද්‍යාව, භූ දර්ශණ පුරාවිද්‍යාව මනුෂ්‍ය ජීව විද්‍යාව හා මනුෂ්‍ය පරිසර විදයාව ඇතුළත් විවිද උප අංශ ඇතුළත් වෙයි. පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව ,  අතිතයේ සිදු වු වේගවත් දේශගුණ වෙනස් වීම් වලට මනුෂ්‍යයන් ප්‍රතිකාර දැක්වු අයුරු පෙන්වන ආනුභාවික සාක්ෂි සැපයිය හැකි විෂය පථ කිහිපයෙන් එකක් නිසා එහි ජනප්‍රිය බව පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වී ඇත. 

පාරිසරික පුරාවිද්‍යාව නාමික විෂය පථයක් ලෙස මතුවි ඇත්තේ පසුගිය වසර 30 තුළ දී පමණි. එය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය වී ඇති අතර බොහෝමයක් කැණීම් ව්‍යාපෘති වල ප්‍රධාන සංරචකයක් ලෙස වර්ථමානයේදී භාවිතා වේ. බොහෝමයක් විශ්ව විද්‍යාල මෙම විෂය සම්මත පාඨමාලාවක් ලෙස උගන්වනු ලබන අතර ඔවුන් විසින් මෙය වෙනම උපාධියක් ලෙස උගන්වනු ලැබේ. ලන්ඩනයේ රෝයල් පොළෝවේ විශ්ව විද්‍යාලය මෙම ක්ෂේත්‍රයේ සිටින නියමු විශ්ව විද්‍යාලයක් වන අතර එහිදි මෙය උගන්වනු ලබන්නේ පාරිසරික පුරා විද්‍යා උපාධියේ කොටසක් ලෙස ය.
ජීව විද්‍යාව
බැබිලො‍්නියා හා අෂ්‍රියා සමාජ ජීවිතය

අෂ්‍රියානු සාමාන්‍ය වැසියෙක්, උසාවි නිලධාරියෙක් සහ වංශවතෙක් වශයෙන් බැබිලෝනියාවේ පුජක පදවිය පන්ති ගණනකට බෙදුණු එකක් විය. රෝග සුව කළ හැකි අයවලුන්ගේ පන්තිය ඉන් එකකි. අෂ්‍රියාවේ මිලිටෙරි වංශවතෙක්ගේ ප්‍රතිරූපය තිබුණි. හමුදාවට බලෙන් බදවා ගැනීමෙන් එහි බලය වැඩි වී තිබුණි. දෙවන ආසියානු අධිරාජ්‍යයා විසින් ඒ දේවල් සාර්ථක ලෙස දියුණු කරවන ලදී. තුරඟ සේනාවට රථ යොදන ලදී. ටිග්ලත් - IV පයිල්සර්  අශ්වාරෝහකයන්, සෑදල සහ උස බූට් සපත්තු ද සෙන්නචෙරිබ් යුධ සේනාංකද තැනුවේය. ආචාර පෙළපාලිය ගමන් කරන විට කූඩාරම්, යුධ ආම්පන්න රථ සහ ප්‍රාකාර බිදින යුද්ධෝපකරණ ද ගෙන යන ලද අතර ටාටන් හෙවත් ප්‍රධාන අණ දෙන නිළධාරියා රජුට පමණක් දෙවැනි විය.

මෙම රටවල් දෙකෙහිම වහල්ලු බොහෝ සිටියහ. ඔවුන්ට ඉහළින් සිටියේ ආෂ්‍රියාවේ සාමාන්‍යයෙන් දුබලව සිටි වෙළෙද හා කෘෂි කර්මාන්තයේ නියුක්ත වූවන් ය . බැබිලෝනියාවට වඩා අෂ්‍රියාවේ වැදගත් වු කොටසක් ලෙස ලේඛකයන් හැදින්විය හැකිය. කම්කරුවන්, මුදල් ණයට දෙන්නන්, කවියන් හා සංගීතඥයන් රටවල් දෙකේම සිටියහ.

මිනිසුන්ගේ නිවාස වල වුයේ ඉතා කුඩා ලී බඩු ප්‍රමාණයකි. ඒවා අතර පුටු, මේස හා කවිච්චි විය. අෂර්බානිපල් තම කවිච්චියේ හාන්සි වී ආහාර ගත් අතර ඔහුගේ බිරිද ඔහුට පසෙකින් තිබු පුටුවක වාඩි වී සිටි බව කියවේ. 
  
මරණයක් අවස්ථාවේදි මිනිය සුළු වශයෙන් අදාහනය කිරීම සිදුවුණු අතර ඊට මරණකරුට අයත්ව තිබු දේවල් ද එක් කරන ලදී. ආදාහනාගාරය තිබුණේ නගරයට යාබදවයි. එය පිරිසිදු දිය දහරා ගලා යන කුඩ දිය පාරවල් සහිත මාර්ග වලින් සකස් වී ඇත. බොහෝ සොහොන් කොත් තනා තිබුණේ අමු ‍ගඩොලෙනි. මළ ගිය තැනැත්තාට කරන උපහාරයක් ලෙස අල්තාරද නිමවා තිබුණි. පුරාණ සොහොන් කොත් දිරා යන විට ඒ මතින් නැවත නව සොහොන්කොත් නිමවුණි. පුදුමයකට මෙන් තවමත් අෂ්‍රියාවේ සෙලියුසීඩ් හෝ පාතියන් යුග වලට වඩා පැරණි ආදාහනාගාරයක් තවම සොයා ගෙන නැත.

සටහන් 

{|
පුරාවිද්‍යාත්මක සන්දර්භය

පුරාවිද්‍යාත්මක සන්දර්භය 

පුරාවිද්‍යාවේදී විශේෂිත තොරතුරක් වන්නේ සොයා ගැනීමක සන්දර්භය (භෞතික ස්ථානය) පමණක් නොවේ. සන්දර්භයේ ඇතිවීම ද වැදගත් තොරතුරුක් වෙයි. පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භයක් යනු පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා වල සුරක්ෂා වී ඇති කාලයේ යම්කිසි අවස්ථාවකි. අතීතයේදී වළක් හෝ අගලක් කැපීම සන්දර්භයකි. එනමුත් එය පුරවන ද්‍රව්‍ය වෙනත් දෙයක් විය හැක. පුරාවිද්‍යාත්මක කොටස් වලදීත් විස්තර ලෙස දක්නට ඇති බහු පිරවුම් යනු බහු සන්දර්භය ව්‍යුහාත්මක කොටස්, ස්වාභාවික නිධි හා මිහිදන් කිරීම් ද සන්දර්භ ‍වේ. වැඩ බිම මෙම මූලික වෙන්වු ඒකක වලට වෙන් කිරීමෙන් පුරා විද්‍යාඥයින්ට වැඩ බිමෙහි ක්‍රියාවලි සදහා කාල නිර්නයක් නිර්මාණය කිරීමට, එය විස්තර කිරීමට හා ‍තේරුම් ගැනීමට හැකිවනු ඇත. මානව කෘති සංදර්භ ලෙස නොසලකන නමුත් ඒවාට අයත් වෙයි. සන්දර්භ, ඒවායේ ඇති වීම පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තා වලට ද්‍රව්‍ය එකතු කරන්නේ ද වාර්තා වලින් ද්‍රව්‍ය ඉවත් කරන්නේ ද යන්න මත ධන හෝ සෘණ ලෙස බෙදා වෙන් කෙරෙයි. සෘණ සන්දර්භ වන්නේ කැපුම්ය. නූතන පුරා විද්‍යාත්මක පුහුණු වීම් වලදී සන්දර්භය පිළිබද සංකල්පය මූලිකවම කොතරම් වැදගත් යැයි ඉතා බලවත් ලෙස ප්‍රකාශ කළ නොහැකිය.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Archaeological_context
පුරා විද්‍යාත්මක සැලසුම

පුරා විද්‍යාත්මක කැණීමකදී පුරාවිද්‍යා සැළසුමක් යනු සිරස් තලයේ පිහිටි අංග (හා කෘතක) පිළිබද අදින ලද වාර්තාය.  එය එකම කලාපයක කොටසක් ලෙස මෙම අංග අතර සම්බන්ධතාවය පෙන්වීමට එයමත සන්දර්භ බොහෝමයක් සමග අදින ලද බහු සන්දර්භ ආකාරය හෝ අදින ලද එක් අංගයක් සමග වු තනි සන්දර්භ සැලසුම් ආකාරය ගනී. කැණීම් සිදු කර සොයා ගන්නා ලද අංග  කඩඉරි වැනි ඇදීම් ආධාරක යොදා ගෙන අදිනු ලැබෙයි. ලන්ඩන් කෞතුකාගාරය මගින් දියිනු කරන ලද තනි සන්දර්භ සැළසුම් කරණය වෘත්තීමය සම්මතයක් බවට පත්ව ඇත. තනි සන්දර්භ සැළසුම් කරණයේ මුලික වාසියක් වන‍්නේ විනිවිද පෙනෙන පිටපත් කිරීමේ කඩදාසි මත අදින ලද සන්දර්භ සැළසුම් පසු දිනයකදි නැවත වටහා ගැනීම සදහා යොදා ගත හැකි වීමයි. බහු සන්දර්භ සැළසුම්, සම්පුර්න වැඩබිම් අගල් හෝ තනි අංග වලින් නිර්මාණය කළ හැක. එක්සත් රාජධානියේදී සැලැස්මෙහි පරිමාණය වන්නේ 1 : 20 වේ. ඔවුන් වැඩ බිම් වාර්තා කිරීමේ පද්ධතියට සම්බන්ධ වන්නේ කොට මට්ටම් හෝ සම්පුර්න ස්ථාන සමග ගන්නා ලද දන්නා ජාල ලක්ෂ්‍ය හා උස කියවුම් අඩංගු කිරීම මගිනි. ඒවා තැන්පත් වු පිළිවලට ප්‍රතිවිරුද්ධ පිලි වෙලකට මිනිසා විසින් නිපද වන ලද අවසාධිත ඉවත් කිරීම මගින් යම් වැඩ බිමක් කැණීම වඩාත් භාවිතයට ගන්නා කැණීම් ආකාරයක් වන අතර එය සැලැස්මට අනුව භූ ස්ථර විද්‍යා ප්‍රදේහ කැණීම ලෙස හදුන්වයි. සැළසුම් හා කොටස් ඇදීම් වලට තේරුම් කර වීමේ කාර්යය බාර්යයක් ඇත්තා සේම වාර්තා කිරීමේ පද්ධතකියේ කොටසක්  ද වේ. එයට හේතුව යම් පුද්ගලයෙකු විසින් කුමක් ඇතුළත් විය යුතු ද‍හෝ කුමක් ඇතුළත් විය යුතුද යන්න සිතා මතා‍තීරණ ගැනීමයි.

පුර්ව කැණීම් හා පාදක සැලසුම 
කුඩා පුරාවිද්‍යාත්මක ගැඹුරක් ඇති ප්‍රදේශ වල කැණීමට‍පෙර සියළු දෘෂ්‍ය සලකුණු මගින් සමන්විත වු පුර්ව කැණීමේ බහුවිධ සැලසුමක් ක්‍රියාත්මක වෙයි. මෙය සැලසුම් කිරීමට උපකාරී වන්නේ ප්‍රාදේශීය භූමිවල අන්තර් ඡේදක ලක්ෂණ මගින් ලක්ෂණ ස්වාභාවිකව ඌණ කොට ඇති හෙයිනි. බහුවිධ සැළසුමක් නාගරික ප්‍ර‍දේශයක දියත් කිරීම අපහසු වන්නේ සලකුණු හා තැන්පතු එකම සැලසුම් සටහනක් මත එකිනෙකට බාධා ඇති කරවන බැවිනි. 

පුර්ව කැණීම් සැලසුම් පිළිබද විවේචන
නාගරික හෝ ගැඹුරට ස්ථරි භවනය වු ප්‍රදේශයක භාවිතයේ සීමා සහිත ලෙස මෙය විචාරයට පත්වී ඇත. එමෙන්ම වෘත්තීය පුරා විද්‍යාව තුළදී ප්‍රතිපත්ති රහිති ක්‍රියාකරුවන්ගේ අත්තනෝමතික භාවිතයක් ලෙස විස්තර කෙරෙන්නේ ඒ සමග දෙන ලද ප්‍රදේශයක පුරා විද්‍යාත්මක වාර්ථාවේ බද්ද වීම ඇඟවීම සදහාය. 

විවාදකයන්ගේ විශේෂ තර්කයක් වන්නේ පුර්ව හා පශ්චාත් කැණීම් සැළසුම් අතර සංසන්දනය විදහා දක්වන අන්දමට පුර්ව කැණීම් මගින් ප්‍රදේශය සාර්ථකව කැණීමට ලක්නොවෙයි. බොහෝ අවස්ථා වලදී සැළසුම් ආකාර දෙක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත. එසේ නමුත් බිම් මට්ටමේදී ගැලපෙන ලෙස දෘෂ්‍ය වුව ද සලකුණු වල සත්‍ය සීමාවන් ප්‍රදේශය සම්පුර්ණයෙන්ම පවිත්‍ර කොට අනුපිළිවෙලින් සලකුණු හා සම්බන්ධතා කැණීම් මගින් සොයා ගන්නා තුරු ප්‍රමාද වීම සිදුවෙයි.
පුරා විද්‍යාත්මක නිදර්ශනය

පුරා විද්‍යාත්මක නිදර්ශනය යනු පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භයකින් ගන්නා ලද ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ චිත්‍රක වාර්තා කිරීමකි.

උප අංශ
පුරා විද්‍යාත්මක නිදර්ශනයට උප අංශ ගණනක් ඇතුළත් වේ. ඒවා නම්,
සමීක්ෂණ : වැඩ බිමෙහි හා ගොඩනැඟිලිවල නිවැරදි වාර්තාවක් නිපදවීමට හා භූ දර්ශනය තුළ වැඩ බිම හා ගොඩනැඟිලි පිහිටා ඇති ස්ථානය නිවැරදිව වාර්තා කිරීමට මෙය භාවිතා වේ. සමීක්ෂණ සිදු කරන්නන් විසින් විශාල උපකරණ ප්‍රමාණයක් සේවයෙහි යොදවා ගනී. ඒවාට පටි, තල මේස, මුළු ස්ථාන, 3D පර‍ිලේඛණ යන්ත්‍ර, GPS හා GIS ඇතුළත් වන අතර ගොඩනැඟිලි වාර්තාකරණයේ දී බහුලව භාවිතාවන සිතියම්, අංශ හා උන්නතාංශ මෙන්ම සමමිතික හා අසමමිතික නිදර්ශන ඇතුළත් නිදර්ශන නිපදවීමට ඒවා භාවිතා කරනු ලැබේ. සමීක්ෂණ දත්ත අම්ලවලින් තොර කඩදාසියක් වන පොලිවයනයිල් පර්මට්‍රේස් නැමැති කඩදාසියේ රැස්කර ගනු ලබන අතර ‍ස්ථායී සංඛ්‍යාංක ආකාරවලින් ලේඛණගත කරනු ලැබේ.
 
ඡායාරූපකරණය : පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිම්, ගොඩනැඟිලි, මානව කෘති හා භූ දර්ශන පිළිබඳ වාර්තා නිපදවීමට ඡායාරූපකරණය භාවිතා වේ. පුරා විද්‍යාත්මක ඡායාරූපකරුවන් විසින් විවිධ ආකෘති පරාස යොදා ගනු ලැබේ. (සාමාන්‍යයෙන් කළු සුදු හෝ වර්ණ රූප) සංඛ්‍යාංක ඡායාරූපකරණය දැන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් පුළුල්ව භාවිතා වන අතර ඒවා ඓතිහාසික ගොඩනැඟිලි වාර්තාකරණයේ දී විශේෂයෙන් භාවිතා වේ. ආකාශ ඡායාරූපකරණය වැඩ බිම් වාර්තාගත කිරීමේ මෙවලමක් ලෙස බහුලව භාවිතා වනඅතර නව පුරා විද්‍යාත්මක වැඩ බිම් ස්ථානගත කර ගැනීම සඳහා එය භාවිතා වේ. 

මානව කෘති නිදර්ශනය : මෙය සිදු කරනු ලබන්නේ අදාල ප්‍රකාශනය පිළිබඳ විශේෂඥයින් විසින් තවදුරටත් එම වස්තුව පිළිබඳ අධ්‍යයන සිදු කිරීමට ඉඩ ලබා දීම සඳහා එකඟත්වයකට එන ලද සම්මත භාවිතා කරමින් වස්තු වාර්තා කිරීමටය. මානව කෘති නිදර්ශකයන් විසින් පෑන් හා තින්ත මෙන්ම චිත්‍රක හා පිටු සැකසුම් මෘදුකාංග ද යොදා ගනු ලැබේ.
 
තේරුම් ගැනීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ නිදර්ශන : මෙය සිදු කරනු ලබන්නේ ‍පුරා විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර කාර්යයන් වඩාත් තේරුම් සහිත හා දෘශ්‍ය වශයෙන් ආකර්ශනීය ආකාරයකට දර්ශනය කිරීමටයි. ප්‍රතිසංස්කරණ කලාකරුවන් සාම්ප්‍රදායික පෑන්, තින්ත හා පින්තාරු කළ ප්‍රතිසංස්කරණවල සිට 3D, අත්‍යථ්‍ය යථාර්තය (Virtual reality) හා වීඩියෝ වැනි නූතන තාක්ෂණික ක්‍රම දක්වා වූ මාධ්‍යයන්වල කටයුතු සිදු කරයි.