Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
රාජ්ගිර්

රාජ්ගිර් (ඓතිහාසිකව ගිරිව්‍රාජ් ලෙස ද හඳුන්වයි) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාතන නගරයකි. රාජ්ගිර් නගරය (පුරාතන රාජගෘහ; පාලි: රාජගහ) මගධ රාජධානියේ පළමු අගනුවර විය. පසුව මගධය මෞර්ය අධිරාජ්‍යය බවට වර්ධනය විය. මෙම නගරය පිළිබඳී ඉන්දියානු මහා වීරකාව්‍යයක් වන මහාභාරතයේ සඳහන් අතර, ජාරාසන්ධ නම් රජකු පිළිබඳ එහි විස්තර වෙයි. මෙම නගරයේ සම්භවය නොහඳුනන නමුත්, ක්‍රි.පූ. 1000ට පමණ අයත් සෙරමික් නිර්මාණ මෙම නගරයෙන් හමුවී ඇත. වසර 2,500ක් පමණ පැරණි මහා ප්‍රාකාරය මෙම නගරය තුළ පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශය ජෛනාගම සහ බුද්ධාගම සඳහා වැදගත් ස්ථානයක් වේ. මෙය 20වන ජෛන තීර්ථංකර මුණිසුව්‍රතගේ උපන් බිම වන අතර, මහාවීර සහ ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ දිවිය සමඟ මෙම ස්ථානය බැඳී පවතී. ක්‍රි.පූ. 6වන සහ 5වන සියවස්වල දී මහාවීර සහ බුදුන් වහන්සේ සිය ධර්ම දේශනාවන් මෙහිදී සිදුකොට තිබේ. බිම්බිසාර රජු විසින් බුදුන් වහන්සේට වේළුවනාරාමය පූජා කළේ මෙහිදී ය. පුරාතන නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටියේ රාජ්ගිර් ආසන්නයේ වන අතර, 2010දී පිහිටුවූ නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය ද ඒ අසලම පිහිටා ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Bihar state tourism development corporation – Rajgir
 Places to visit in Rajgir

 
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කයේ නගර සහ මහනගර
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
බිහාරයේ බෞද්ධ අඩවි
බාදාමි ලෙන් දේවාල

බාදාමි ලෙන් දේවාල යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ කර්ණාටක හි බාදාමි නගරයේ පිහිටි හින්දු සහ ජෛන ලෙන් දේවස්ථාන සමූහයකි. මෙම ලෙන් ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ, විශේෂයෙන් බාදාමි චාලුක්‍ය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අනර්ඝ නිමැවුමක් ලෙස සැළකේ. බාදාමිය ක්‍රි.ව. 6වන සිට 8වන සියවස තෙක් කර්ණාටකය පාලනය කළ මුල්කාලීන චාලුක්‍ය රාජවංශයේ අගනුවර වූ අතර, එය වතාපි බාදාමි ලෙස හැඳින්විණි. බාදාමිය පිහිටියේ පිහිටියේ මිනිසුන් විසින් නිර්මිත ජලාශයක බටහිර ඉවුරේ ය. පසුකාලීනව එය වටා උතුරින් සහ දකුණින් බලකොටු ඉදිවිය.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 Cave Temples at BadamiPictures
 Map of Cave Locations
 Badami caves field trip, University of Florida (2002)
 Badami cave temple image archives Penn Libraries
 Badami Cave Templesfour ancient rock cut temples|Wondermondo
 Chronology and Development of the Chalukya Cave Temples, Gary Tarr (1970), Ars Orientalis, Vol.8, pages155184

6වන සියවසේ හින්දු දේවාල
ගෘහනිර්මාණ ශෛලීන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
කර්ණාටකයේ බෞද්ධ විහාර
කර්ණාටකයේ ලෙන්
චාලුක්‍ය රාජවංශය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ
ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
බාදාමි හි හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
කර්ණාටකයේ ජෛන දේවාල
ගුප්ත කලාව
කර්ණාටකයේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ගිජ්ඣකූටය

ගිජ්ඣකූටය (පාලි: , සංස්කෘත: ), හෙවත් ගධ්‍රකූට යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ රජගහ (වර්තමාන රාජ්ගිර්) නුවර පිහිටි බුදුන් වහන්සේගේ ප්‍රියතම විවේක ස්ථානයකි. රාජ්ගිර් පිහිටියේ ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ ය. මෙම කුළට එම නම ලැබී ඇත්තේ එය පියාපත් අකුළා සිටින ගිජුළිහිනියකුට සමාන නිසායි.

ආශ්‍රේයයන්

සටහන්

ග්‍රන්ථාවලිය

බාහිර සබැඳි

 Vulture Peak on Dhamma Wiki

බිහාරයේ කඳු
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කය
Lycodon carinatus

Lycodon carianatus යනු ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වන Colubridae කුලයට් අයත් සර්ප විශේෂයකි. මොවුන් පොදුවේ ඉංග්‍රීසියෙන් Sri Lankan Wolf Snake ලෙස ද, සිංහලෙන් දාර කරවලා හෙවත් දාර රදනකයා ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

විස්තරය
පෘෂ්ඨීය පෙදෙස කළු පැහැ වන අතර, එහි කැපී පෙනෙන සුදු පැහැ වළලු 19ක් ඇත. පරිණත සතුන්ගේ මේවා අඩු හෝ සම්පූර්ණයෙන් නොමැති විය හැක. කළු පැහැ පටි බඳ තෙක් විහිදෙන අතර, ඒවා විසිරී ඇත.

පරිසරය
නිශාචර භෞමික සත්ත්වයෙකි. දිවා කල වනාන්තරවල ගල් කැබලි යට සැඟව සිටියි. ආහාර ලෙස මැඬියන්, හූනන්, හිකනලුන් සහ කුඩා නිර්විෂ සර්පයන්ව ගොදුරු කරගනියි.

ප්‍රජනනය
Lycodon carinatus යනු අණ්ඩජ සර්පයෙකි. වරෙකට බිත්තර 4 සිට 7 දක්වා ප්‍රමාණයක් දමයි.

වර්ගීකරණ යාවත්කාලීන කිරීම්
2013 දී (පයිරන් සහ පිරිස) විසින් මුලින් Cercaspis ගණය යටතේ පැවති මෙම විශේෂය Lycodon ගණයට ඇතුළත් කරන ලදී.

ආශ්‍රේයයන්
 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Cercaspis/classification/
 http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Lycodon&species=carinatus
 https://www.inaturalist.org/taxa/27353-Cercaspis-carinatus
 http://eol.org/pages/795452/names/synonyms
 http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Lycodon&species=carinatus

ශ්‍රී ලංකාවේ උරගයින්
carinatus
1820දී විස්තර කළ උරගයින්
සප්තපර්ණී ගුහාව

සප්තපර්ණී ලෙන, හෙවත් සංස්කෘත බසින් සප්ත පර්ණී ගුහා සහ පාලියෙන් සත්තපණ්ණී ගුහා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාර් හි රාජ්ගිර් සිට  නිරිතදිගින් පිහිටි බෞද්ධ ලෙනකි. මෙය කඳුගැටයක පිහිටා ඇත. බෞද්ධ ඉතිහාසය තුළ සප්තපර්ණී ගුහාව වැදගත් වන්නේ බොහෝදෙනාගේ විශ්වාසයට අනුව බුදුන් වහන්සේ පරිනිර්වාණයට පෙර එහි මඳ කාලයක් ගතකොට තිබීමත්, සහ බුදුන් වහන්සේගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් පසු පළමු ධර්ම සංගායනාව පැවති ස්ථානය වීමත් නිසායි.

ආශ්‍රේයයන් 

බිහාරයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බිහාරයේ බෞද්ධ අඩවි
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය
බිහාරයේ ඉතිහාසය
නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කය
බිහාරයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ලෝමස් ඍෂි ලෙන

ලෝමස් ඍෂි ලෙන යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන බිහාර් හි ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ බරාබර් සහ නාගාර්ජුනී කඳුවල පිහිටි බරාබර් ලෙන් අතර ප්‍රධාන ලෙනකි. මෙම ලෙන කැන ඇත්තේ සිද්ධස්ථානයක් ලෙස ය. මෙය නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ මෞර්ය අධිරාජ්‍යයෙර් අශෝක රජ සමයේ හ. එය එකල ජෛනාගමිකයන් හා තරග වැදි ආජීවිකයන් උදෙසා ඉදිකෙරුණකි. ආජීවිකයන් අදේවවාදීන් වූ අතර වේද මෙන්ම බෞද්ධ ඉගැන්වීම් ද ඔවුහු ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඔවුන් බරාබර් ලෙන්වල බවුන් වඩන්නට ඇතැයි පැවසේ. එසේවුව ද, ලෝමස් ඍෂි ලෙන ආජීවිකයන් සඳහා නිර්මාණය වූ බවට ප්‍රමාණවත් අභිලේඛනමය සාක්ෂි හමු නොවේ. අශෝක යුගයේ ඉදිවූ බරාබර් හි සෙසු ලෙන් බොහෝමයක් බෞද්ධයන් සඳහා ඉදිවූ ලෙන් වේ.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

  originally published by Luzac & Company Ltd., London, 1951.
 

Harle, J.C., The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, p. 24, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, pp. 217–218, 1989, Penguin Books, 

බිහාරයේ ලෙන්
මෞර්ය කලාව
බිහාරයේ ඉතිහාසය
ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කය
බිහාරයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස
බිහාරයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
හින්දු ලෙන් දේවාල
ඉන්ද්‍රසාල ගුහාව

ඉන්ද්‍රසාල ගුහාව හෙවත් ඉන්ද්‍රශිලා ගුහාව හෝ ඉන්ද්‍රශෛල ගුහාව යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල සඳහන් ලෙනකි. බෞද්ධ ඉතිහාසයට අනුව, මෙම ලෙනෙහි මඳ කලක් වැඩවිසූ බුදුන් වහන්සේ, ඉන්ද්‍ර දෙවියන්ට සක්කපඤ්ඤ සූත්‍රය දේශනා කොට තිබේ. මෙම සූත්‍රය දීඝ නිකායෙහි අන්තර්ගත ය. මෙම දේශනාව කළ අවස්ථාවේ ශක්‍රයා (හෙවත් ඉන්ද්‍ර) සමඟ පංචශිඛ (හෙවත් කුබේර) ද සිට ඇත. පංචශිඛගේ වීණා වාදනයෙන් පසුව, ඉන්ද්‍රයා බුදුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න 42ක් විමසා තිබේ.

19වන සියවසේ සිටම විද්වතුන් විසින් මෙම ගුහාව පිහිටි ස්ථානය සොයාගැනීමට ප්‍රයත්න දරා තිබේ. ඉන් එක් මතයක් නම් මෙය වර්තමාන බිහාර් හි ගීර්යක් නම් ස්ථානය බවයි. රජගහ අසල වේදියක පර්වතයේ මෙය පිහිටා ඇතැයි හඳුනාගෙන ඇත.

මෙම සිදුවීම නිරූපිත නිර්මාණ ගණනාවක් හමුවී ඇත. ඉම් පැරණිතම නිරූපණය ක්‍රි.පූ. 150 පමණ අයත් වන අතර බුද්ධ ගයාවේ මහාබෝධි විහාරයෙන් මෙය හමුවේ. ක්‍රි.ව. 89ට අයත් යැයි සැළකෙන ගන්ධාර කැටයමක ඉන්ද්‍ර හස්තියකු මත සිටින අයුරුත්, බිදුන් වහන්සේ ලෙනක් තුළ වැඩවසන අයුරිනුත් නිරූපිත ය.

මේවාත් බලන්න
 ගිජ්ඣ කූටය

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
බාඝ් ලෙන්

බාඝ් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ධාර් දිස්ත්‍රික්කයේ ධාර් නගරයේ පිහිටි වින්ධ්‍යාවේ දකුණු බෑවුමෙහි වූ ලෙන් නවයකින් ස්මාරක සංකීර්ණයකි. මෙම ස්මාරක ධාර් නගරයේ සිට 97 km දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ප්‍රකට වී ඇත්තේ ඒවායේ ඇති අනර්ඝ පුරාතන ඉන්දියානු බිතු සිතුවම් සමූහය නිසායි. මෙම ස්ථාන හැඳින්වීමට "ලෙන" යන වදන එතරම් උචිත නොවන්නේ මේව ස්වාභාවිකව නිර්මාණය වූ ලෙන් නොවන නිසායි. 

අජන්තාවේ සේම බාඝ් ලෙන් ද කැම ඇත්තේ පළපුරුදු කලාශිල්පීන් විසින් ලම්බක වැලිගල් මුහුණතෙහි ය. මෙය ඍතුමය දිය පහරක් වන බාඝානි හි ඉවුරෙහි පිහිටියේ ය. බෞද්ධ ලෙන් වුව ද, ලෙන් නවයෙන් වර්තමානයේ ශේෂ වී ඇත්තේ ලෙන් හතරක් පමණි. මෙම ලෙන් සියල්ලම 'විහාරයන්' ‍ය. සතරැස් සැලැස්මක් ඇති මෙම ලෙන් භික්ෂූන්ගේ ආවාසශාලා ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. පසුපස ඇතු කුඩා කුටීරය මඟින් 'චෛත්‍යශාලාව' සෑදේ. වත්මන් ලෙන් පහ අතුරින් වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ 4වන ලෙනයි. එය රන්ග් මහාල් (වර්ණ මහල) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

බාඝ් ලෙන් නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි.ව. 5වන-6වන සියවස් අතර කාලයේ ය. මෙය ඉන්දියාවේ බෞද්ධාගමේ අවසන් අවධියක් විය.

සිතුවම්
බාඝ් හි ලෙන් අංක 3 සහ 4 (ලෙන් අංක 2,5, සහ 7 හි ශේෂයන් දක්නට ලැබේ) ලෙන් විහාර බිත්තිවල සහ සිවිලිම්වල වූ සිතුවම් කැබලි  ටෙම්පරා ක්‍රමයට සිතුවම් කොට තිබේ. මෙම සිතුවම්වලින් අධ්‍යාත්මිකත්වයට වඩා ලෞකිකත්වය ඉස්මතු කොට තිබේ. මෙහි දී රතු-දුඹුරු පැහැ බොරළු සහිත  ඝන මඩ බදාමයක් බිත්ති සහ සිවිලිම් මත තවරා,  ඒ මත හුනු ආලේප කොට සිතුවම් ඇඳ තිබේ. මෙහි හමුවන සිතුවම් අතුරින් අලංකාරම සිතුවම් ලෙන් අංක 4 හි ද්වාරමණ්ඩපයේ බිත්තිවල දක්නට ලැබේ. මෙය තවදුරටත් විනාශ වීම වැළැක්වීමට 1982දී මෙහිවූ බොහෝ සිතුවම් ප්‍රවේශමෙන් ඉවත්කොට ග්වලියෝර් හි පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කරන ලදී.

දින නිර්ණය
මෙම අඩවියේ අංක 2 ලෙනෙන් හමුවූ තඹ සන්නසක මහාරාජ සුබන්ධු විසින් විහාරය පිළිසකර කිරීමට කළ ප්‍රදානයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. මෙම බාඝ් අභිලේඛනයේ දිනය හමුනොවූව ද, ඔහුගේ බාඩ්වානි තඹ සන්නස වර්ෂය (ගුප්ත වර්ෂ) 167 (487) ලෙස දින නිර්ණිත ය. ඒ අනුව අංක 2 ලෙනෙහි ප්‍රතිසංස්කරණ පසුකාලීන 5වන සියවසේ සිදුවූයේ යැයි සිතිය හැක.

මේවාත් බලන්න

 ඉන්දියාවේ ලෙන් සිතුවම්

සටහන්

වැඩිදුර කියවීමට
 Pande, Anuapa (2002). The Buddhist Cave Paintings of Bagh, New Delhi: Aryan Books International, , sumit vyas

 

මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ධම්නාර් ලෙන්

ධම්නාර් ලෙන් පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ මන්ද්සෞර් දිස්ත්‍රික්කයේ ධම්නාර් ගම්මානය තුළ ය. මෙහි ලෙන් 51ක් දක්නට ලැබෙන අතර, ක්‍රි.ව. 7වන සියවසට අයත් ස්තූප, චෛත්‍යශාලා, පැසේජ, සහ කුටි මෙහි දක්නට ලැබේ. මෙහි හිඳි සහ සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා ද දක්නට ලැබේ.

උතුරු පෙදෙසෙහි ඇති ලෙන් දාහතර ඓතිහාසිකව වැදගත් වේ. ඉන් බාරි කචේරි (මහා අධිකරණ ශාලාව) සහ භීම බසාර් ‍යන ලෙන් වැදගත් වේ. බාරි කචේරි ලෙන අඩි 20 සමචතුරස්‍රයක් වන අතර, එහි ස්තූප දක්නට ලැබේ. එහි ද්වාර මණ්ඩපය ශෛලමය ගරාදි වැටකින් සමන්විත අතර, එය දැව ගෘහනිර්මාණ අංග අනුකරණය කරමින් තනා ඇත. භීම බසාර් ලෙන මෙම සමූහයේ පිහිටි විශාලතම ලෙන වන අතර, එහි මිනුම්  අඩි 115 සහ 80 වේ. එහි විහාර ගෙයක් සහ චෛත්‍යගෘහයක් දක්නට ලැබේ.  එහි පියස්ස දුර්වල මට්ටමකින් පවතියි.

මේවාත් බලන්න 
ධර්මරාජේශ්වර්

වැඩිදුර කියවීමට

උද්ධෘත

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
සාරු මාරු

සාරු මාරු යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන විහාර සංකීර්ණයකින් සහ බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකින් යුත් පුරාවිද්‍යා අඩවියකි. මෙය පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි සෙහොරේ දිස්ත්‍රික්කයේ බුධානි ටෙහ්සිල් හි පංගෝරාරියා ගම්මානය අසල ය. මෙම ස්ථානය සාංචියට 120 km පමණ දකුණින් පිහිටියේ ය.

විස්තරය
මෙම ස්ථානයෙහි ස්තූප ගණනාවක් මෙන්ම භික්ෂූන්ගේ වාසයට භාවිතා කළ ස්වාභාවික ලෙන් ගණනාවක් ද දක්නට ලැබේ. ලෙන්වල ස්වස්තිකය, ත්‍රිරත්න, කලස යනාදී බෞද්ධ සංකේත දක්නට ලැබේ. ප්‍රධාන ලෙනෙහි අශෝක රජුගේ අභිලේඛන ද්විත්වයක් වේ: ඉන් එකක් අශෝකගේ ආඥාවක් වන සුළු ශිලා ආඥා අංක 1හිම ප්‍රභේදනයකි. අනෙක් අභිලේඛනයෙන් කියැවෙන්නේ පියදසි (අශෝක රජුගේ විරුද නාමයකි) මහාරාහකුමාර (කුමරුගේ) චාරිකාවක් පිළිබඳවයි.

එම අභිලේඛනයට අනුව අශෝක නෙම බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණය බැහැදැක ඇත්තේ කුමාර සමයේ මධ්‍ය ප්‍රදේශයේ පාලකයාව සිටි කාලයේ ය. එකල ඔහුගේ නිවහන වූයේ වීදිශාවයි. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයෙහි අශෝකගේ භාර්යාව වීදිශාදේවී ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

සම්පූර්ණ අනුස්මරණ අභිලේඛනය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 
 ASI Saru Maru page

මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ධාන්ක් ලෙන්

ධාන්ක් ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි රාජ්කොට් දිස්ත්‍රික්කයේ උප්ලේතා අසල ධාන්ක් ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ  බටහිර ක්ෂ්ත්‍රප සමයේ චූර්ණමය වැලිගලෙහි ය. මෙම ලෙන් බෞද්ධ සහ ජෛන සංස්කෘතීන් හි ආභාසය ලබා ඇත. බෞද්ධ ලෙන්වල බෝධිසත්ත්ව රූ දක්නට ලැබෙන අතර, ජෛන ලෙනෙහි ආදිනාත්, ශාන්තිනාත් සහ පාර්ශ්වයන්ගේ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබෙයි. මෙම ප්‍රතිමා කාථියාවාඩ් හි ආදිතම ජෛන ප්‍රතිමා ලෙස සැළකේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
3වන සියවසේ ජෛන දේවස්ථාන
ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහ

ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහ පිහිටියේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන ගුජරාට් හි ජූනාගධ් දිස්ත්‍රික්කය තුළ ය. මෙහි ඇති ලෙන් සමූහ යටතට උපර්කෝට් ලෙන්, ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන් සහ බාබා ප්‍යාරා ලෙන් අයත් වේ. මෙම "බෞද්ධ ලෙන්" ‍එකම ස්ථානයක පිහිටි ලෙන් නොවේ. ඒවා වෙන වෙනම ප්‍රදේශ තුනක පිහිටි භික්ෂූන්ගේ වාසයට නිර්මාණය කළ කුටිවලින් යුත් ලෙන් වේ. මෙම ලෙන් නිර්මාණය වී ඇත්තේ අශෝක අධිරාජයාගේ සමයේ සිට ක්‍රි.ව. 1වන–4වන සියවස දක්වා කාල පරාසය තුළ ය.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Baba Pyare, Khapra Kodia Caves

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවෙ පැරණි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන්

ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන් ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයේ කොටසකි. මෙම ලෙන් එම සමූහයේ පවතින පැරණිතම ලෙන් වේ. මෙම ලෙන්වල ඇති අක්ෂර අනුව ඒවා ක්‍රි.පූ. 4වන-3වන සියවස්වල අශෝක අධිරාජ සමයේ නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. සෙසු ලෙන් හා සැලකීමේ දී මෙම ලෙන් ඉතා චාම් ය. මෙම ලෙන් ඛාන්ගාර් මහාල් යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලබයි. මෙම ලෙන් පුරාතන සුදර්ශන ජලාශයේ (වර්තමානයේ නොපවතියි) ඉවුර දිගේ, උපර්කෝට් කොටුවට මදක් පිටතින් පිහිටියේ ය.

ලෙන් සාරා ඇත්තේ නැගෙනහිර-බටහිර දිශාව ඔස්සේ වූ ආයත ගැටියක් දිගේ ය. ඒවා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ය. මෙහි භාවිත වූ ජල රඳවන සුවිශේෂී අයුරින් නිමවා ඇති අතර, ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉංග්‍රීසි 'L' අකුරක හැඩයට ය. මෙම ලෙන් වස් සමයේ දී භික්ෂූන්ගේ ප්‍රයෝජනයට ගැනිණි. නමුත් වසර ගණනාවක් භාවිතයෙන් පසු, පාෂාණයෙහි වූ පළුදු හේතුවෙන් ජලය කාන්දු වූ නිසා මෙම ලෙන් අත්හැර දැමිණි. අනතුරුව භික්ෂූන් මහාරාෂ්ට්‍රය වෙත සංක්‍රමණය වූ බැව් පෙනේ. පසුකාලීනව ගල් වළක් ලෙස භාවිතා කීරිම නිසා මෙහි ලෙන් විනාශ වූ අතර, වර්තමානයේ ශේෂව ඇත්තේ ඉහළම මහල් පමණි.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාකීර්ණ ස්ථාපිත
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
බාවා ප්‍යාරා ලෙන්

බාවා ප්‍යාරා ලෙන් (හෙවත් බාබා ප්‍යාරා ලෙන්) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ මිනිසා විසින් නිර්මිත පුරාතන ලෙන් කුටි සමූහයකි. මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ ජූනාගධ් හි නැගෙනහිර පෙදෙසේ පිහිටි ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට අයත් ය. බාවා ප්‍යාරා ලෙන්වල බුද්ධාගම සහ ජෛන ආගම යන ආගම් දෙකටම අයත් නිර්මාණ දක්නට ලැබේ.

පින්තූර ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 Baba Pyara Junagadh
 Buddhist caves
 History of Baba Pyara cave
 Baba Pyare, Khapra Kodia Caves

ජෛන ආගම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
උපර්කෝට් ලෙන්

උපර්කෝට් ලෙන්, හෙවත් උපෙර්කෝට් ලෙන්, ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මිනිසා විසින් නිර්මිත පුරාතන ලෙන් කුටීර සමූහයකි. මේවා ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ නැගෙනහිර ජූනාගධ් හි පිහිටි ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට අයත් ය.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
කඩියා ඩුන්ගර් ලෙන්

කඩියා ඩුන්ගර් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ භාරුච් දිස්ත්‍රික්කයේ සගාඩියා තාලුකා ගම්මානය අසල පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 1වන සහ 2වන සියවස්වල දී ය. මෙහි ඒකශිලාමය සිංහ ස්තම්භ දෙකක් දක්නට ලැබේ. මෙම ලෙන්වල ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ සැළකීමේ දී විහාර ශෛලියේ ලක්ෂණ දැකගත හැක. මෙහි කඳු පාමුල ගඩොල් ස්තූපයක් ද දක්නට ලැබේ. මෙය බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට අනුව නිමවා ඇත.

ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන් 

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඛම්භාලීඩා ලෙන්

ඛම්භාලීඩා ලෙන්, හෙවත් රාජ්කෝට් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි රාජ්කෝට් දිස්ත්‍රික්කයේ ගොණ්ඩල් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් ත්‍රිත්වයකි.

ගෘහනිර්මාණය
ප්‍රකට පුරාවිද්‍යාඥ පී. පී. පාණ්ඩ්‍යා විසින් 1958 දී මෙම ලෙන් සොයාගන්නා ලදී. මෙම ලෙන් නඩත්තු කරනු ලබන්නේ ගුජරාට් ප්‍රාන්ත පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසිනි.

ලෙන් පිහිටියේ දිය උල්පතක ඉවුරෙහි කුඩා කඳුගැටයක පාමුල ය. මෙය හුනුගලෙහි කැන ඇත. මෙහි ලෙන් තුනක් ඇති අතර, ඉන් මැද පිහිටි ලෙනෙහි ස්තුපයක් ඇති නිසා එය චෛත්‍ය ලෙන ලෙස හැඳින්වේ. මෙම චෛත්‍ය ලෙනෙහි පිවිසුම දෙපස බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමා ද්විත්වයක් වේ. ඉන් වම් පස ප්‍රතිමාව බොහෝවිට අශෝක වැනි වෘක්ෂයක් යට සහායිකාවක සහ පරිවාර ජනයා පස්දෙනකු සමඟ සිටින පද්මපාණී රුව යැයි විශ්වාස කෙරේ. එහිම වම්පසට වන්නට භාජනයක් අතෙහි දරාගත් වාමන රුවක් දක්නට ලැබේ. පිවිසුමෙහි දකුණු පස ඇති ප්‍රතිමාව වජ්‍රපාණී යැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙහ් ස්ත්‍රී රූපවල දක්නට ලැබෙන පුළුල් ඉණ පළඳනා ජූනාගධ් හි උපර්කෝට් ලෙන්වල කැටයම්වලට සමාන ය. මෙම කැටයම් පසුකාලීන කුෂාණ සිට ක්ෂ්ත්‍රප යුගය දක්වා කාලයේ නිර්මාණය වූ ප්‍රතිමා මෙන්ම ආන්ධ්‍ර ප්‍රතිමාවලට ද සමානත්වයක් පෙන්වයි. මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. 4වන හෝ 5වන සියවස්වල භාවිතා වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක.

වම්ප ඇති අනෙක් ලෙන ගැඹුරු සහ විශාල එකක් වන අතර, එය ඉදිරියෙන් විවෘත ය. මෙය ඇතැම්විට භික්ෂූන්ගේ භාවනා කටයුතු සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත.

ඛම්භාලීඩා ලෙන් අසල තවත් කුඩා ලෙන් 15 ක් ද හමුවන අතර, ඒවා බොහෝ විට හීනයාන බෞද්ධ නිකායයට අයත් වන බැව් පෙනේ.

වෙනත් තොරතුරු
නූතන විශාල බෞද්ධ විහාරයක් මේ අසල ඉදිවෙමින් පවතියි.

වැඩිදුර කියවීමට

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
සානා ලෙන්

ශානා (හෙවත් සානා) යන නාමය සහිත බෞද්ධ ලෙන් සමූහ දෙකක් ස්ථාන දෙකකින් හමුවේ. 

ශානා ඩුන්ගර් බෞද්ධ ලෙන් හෙවත් සානා බෞද්ධ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි ගිර් සෝම්නාත් දිස්ත්‍රික්කයේ (මෑතක දී ජූනාගධ් දිස්ත්‍රික්කයෙන් වෙන්කරන ලද) උනා තාලුකා හි ශානා වංකියා නම් ස්ථානයේ ය. මෙ. අම්රේලි දිස්ත්‍රික්කයේ රාජුල තාලුකා ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පවතියි.

අනෙක් සානා බෞද්ධ ලෙන් පිහිටියේ සෝම්නාත් ප්‍රදේශයේ වේරාවාල් හි ය. මෙය ද නව ගිර් සෝම්නාත් දිස්ත්‍රික්කයේම පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ප්‍රභාස් පතන් හි පුරාතන බෞද්ධ ලෙන් යනුවෙන් බහුලව හඳුන්වනු ලබයි. එසේවුවද, මාධ්‍ය තුළ මෙම ලෙන් සමූහ ද්විත්වයෙහි තොරතුරු මිශ්‍ර කොට ඇති ආකාරයක් පෙනෙයි. ප්‍රභාස් පතන් හි සානා ලෙන් පිහිටියේ වේරාවාල් සිට 7 km ගිනිකොණ දෙසින් සහ සෝම්නාත් මහාදේව් මන්දීර් සිට 2km ඊසානදිගිනි. වංකියා හි පිහිටි අනර්ඝ ශානා ඩුන්ගර් බෞද්ධ ලෙන් මෙම ලෙන්වලට 105 km පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
සියෝත් ලෙන්

සියෝත් ලෙන්, හෙවත් ඇතැන් අවස්ථාවල කතේශ්වර බෞද්ධ ලෙන්, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි කච් දිස්ත්‍රික්කයේ ලක්පත් තාලුකා හි සියෝත් ගම්මානය අසල පිහිටි ශෛලකර්ම ලෙන් පහකි.

මෙහි ප්‍රධාන ලෙනෙහි නැගෙනහිරට මුහුණලා ඇති ගර්භගෘහයක්, ප්‍රදක්ෂිණා පථයක් සහ අවකාශය බෙදා ඇති අයුරින් පෙනීයන්නේ පළමු හෝ දෙවන සියවසේ සිට මෙය ශිව දේවාලයක් ලෙස භාවිතා වී ඇති බවයි. පසුව මෙම ලෙන් බෞද්ධයන්ගේ භාවිතයට ගැනුණු අතර, මෙහි හමුවූ මුද්‍රා සහ බ්‍රාහ්මී  අභිලේඛන ඊට සාක්ෂ්‍ය සපයයි. සෙසු ලෙන් සරල තනි කුටීරවලින් සමන්විත වන අතර, සත්වන සියවසේ දී හියුංසාං විසින් වාර්තා කළ ඉන්දු ගංගාවේ මුවදොර අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් අසූවට එම ලෙන් ද අයත් විය හැක. ප්‍රදේශවාසීන්ගේ විශ්වාසය වන්නේ මෙම ලෙන් අතීත මංකොල්ලකරුවන් විසින් සිය ධනය සැඟවීමට භාවිතා කළ ස්ථානයක් බවයි.

1988–89 කාලයේ සිදුකරන ලද කැනීම්වලින් විවිධ මුද්‍රාවලින් යුත් බුද්ධ රූප සහිත මැටි මුද්‍රා, සහ පසුකාලීන බ්‍රාහ්මී සහ දේවනාගරී අක්ෂර සහිත මුද්‍රා කිහිපයක් ද හමුවී ඇත. සෙසු සොයාගැනීම් අතර තඹ මුදු, ගාධෛය කාසි, ටෙරාකොටා නන්දි රුවක්, විවිධ මැටි බඳුන් ද වේ. පුරාවිද්‍යා සාක්ෂි අනුව, දොළොස්වනභෝ දහතුන්වන සියවස්වල දී ශෛවාගමිකයන් විසින් නැවත මෙම ස්ථානය අත්පත් කරගෙන ඇති බව පෙනී යයි. 2001 ගුජරාට් භූකම්පනයෙන් පසු මෙම ස්ථානය ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.

ආශ්‍රේයයන් 

ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
තලාජා ලෙන්

තලාජා ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ භාව්නගර් දිස්ත්‍රික්කයේ තලාජා හි ය. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ කේතු ආකාර කන්දක ය. මෙම සමූහයේ ලෙන් 30ක් පමණ ඇති අතර, ඉන් 15ක ජල රැඳවුම් ඇත. මෙම ලෙනෙහි අනන්‍ය වූ ගෘහනිර්මාණ සැලැස්මක් ඇති අතර එය ඒභාල් මණ්ඩප යනුවෙන් හඳුන්වයි. මෙහි ශාලා චාම් ය. "එහි ප්‍රාසාද මුහුණතෙහි චෛත්‍ය කවුළු දක්නට ලැබේ."  මෙහි වූ චෛත්‍ය සහ කුටි ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ බුද්ධාගමේ බලපෑම මත නිර්මාණය විය.

ක්‍රි.ව. 2වන සියවසේ ක්ෂත්‍රප' රාජ්‍ය සමයේ මෙම ශාලාවල සහ කුටිවල ජෛනාගමික සංකේත කැටයම් කොට ඇත. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණ ඇරඹීමට පෙර ය.

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුජරාටයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමයගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
තුල්ජා ලෙන්

තුල්ජා ගුහා (තුල්ජා ලෙන් तुळजा लेणी) පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ජුන්නර් සිට 4km පමණ බටහිරට වන්නට, ශිව්නේරි කඳුගැටය අසල ය. ජුන්නර් නගරය වටා ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ: මන්මෝඩි ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ ලෙන්‍යාද්‍රි ලෙන් ය.

මෙම ලෙනෙහි වෘත්තාකාර චෛත්‍ය ශාලාවක් පිහිටි අතර, එහිවූ ස්තූපය වටා අෂ්ටාස්‍රාර කුළුණු දොළහක් දක්නට ලැබේ. ක්‍රි.පූ. 50 අවට කනින ලද මෙම ලෙන් ජුන්නර් හි පැරණිතම ලෙන් අතර වේ. මෙම බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට ලෙන් 11ක් අයත් ය. ඉන් අංක 4 ලෙන හින්දූන් විසින් අත්පත් කරගෙන එහි තුල්ජා දේවී නම් දෙවඟන උදෙසා දේවාලයක් තනා ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Tulja Lena caves)

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූල
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ශිව්නේරි ලෙන්

ශිව්නේරි ලෙන් (शिवनेरी लेणी) ‍යනු ක්‍රි.ව. 1වන සියවසේ දී බෞද්ධ භික්ෂූන් උදෙසා නිර්මාණය වූ කෘත්‍රිම ලෙන් සමූහයකි. ප්‍රකට සංචාරක ආකර්ෂණයක් වන මෙය ඉන්දියාවේ ජුන්නර් සිට 2 km පමණ නිරිතදිගට වන්නට ශිව්නේරි කඳුගැටයේ පිහිටා තිබේ. ජුන්නර් නගරය අවට ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ: මන්මෝඩි ලෙන්, ලෙන්‍යාද්‍රි, සහ තුල්ජා ලෙන් ය.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවෙව් බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මන්මෝඩි ලෙන්

මන්මෝඩි ලෙන් (मानमोडी लेणी) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ජුන්නර් නගරයට 3 km පමණ දකුණින් පිහිටි කනින ලද ලෙන් සමූහයකි. ජුන්නර් ලෙන් වටා පිහිටි අනෙක් ලෙන් වන්නේ: තුල්ජා ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ ලෙන්‍යාද්‍රි ලෙන් ය.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Manmodi caves)

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ලෙන්‍යාද්‍රි

ලෙන්‍යාද්‍රි (, Leṇyādri), හෙවත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී ගණේෂ ලෙන, ගණේෂ් පහාර් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ ජුන්නර් සිට  පමණ උතුරින් පිහිටි ලෙන් 30කින් යුත් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. ජුන්නර් නගරය අවට ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ: මන්මෝඩි ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ තුල්ජා ලෙන් ය.

මුලින් බෞද්ධ විහාරයක්ව තිබූ මෙහි ලෙන් අංක 7, පසුකාලීන ගණේෂ වන්දනය සඳහා වූ හින්දු දේවාලයක් බවට පත්ව ඇත. එය බටහිර මහාරාෂ්ට්‍රයේ ඇති ප්‍රධාන ගණේෂ දේවාල අටක් වන අෂ්ටවිනායක් දේවාල අතුරින් එකකි. ලෙන්වලින් විසිහයක් අංකනය කොට ඇත. දකුණට මුහුණලා ඇති ලෙන් නැගෙනහිර සිට බටහිර දිශාවට අංකනය කොට ඇත. ලෙන් අංක 6 සහ 14 are චෛත්‍යගෘහ වන අතර සෙසු ලෙන් විහාර (ආවාස ශාලා) වේ.

ආශ්‍රේයයන්

 Books

බාහිර සබැඳි
 Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Lenyadri caves)

පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ හින්දු දේවාල
ගණේෂ දේවාල
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
1වන සියවසේ හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පෞඅ
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ජුන්නර්

ජුන්නර් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි නගරයකි. මෙම නගරයේ ඉතිහාසය පළමු සහස්‍රකය තෙක් දිවෙයි. මෙහි යාබද ශිව්නේරි බලකොටුව මරාඨ අධිරාජ්‍යයේ නිර්මාතෘ ඡත්‍රපති ශිවාජි මහරජුගේ උපන් ස්ථානය වේ. 2018 ජනවාරි 9 වන දින මහාරාෂ්ට්‍ර රජය විසින් ජුන්නර් නගරය පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ පළමු සංචාරක කර්මාන්ත තාලුකාව ලෙස නම් කරන ලදී.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Junnar Tourism Website

මහාරාෂ්ට්‍ර
පූනේ දිස්ත්‍රික්කය්‍ නගර සහ මහනගර
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
එලිෆන්ටා ලෙන්

එලිෆන්ටා ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ශිව දෙවියන් උදෙසා කැපකළ ලෙන් දේවාල සමූහයක් වන අතර එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ද වේ. මේවා පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ මුම්බායි සිට  පමණ නැගෙනහිරින් මුම්බායි වරාය අසල පිහිටි එලිෆන්ටා දූපත හෙවත් ඝරපූරි (අර්ථය "ගිරි නගරය") හි ය. ජවහර්ලාල් නේරු වරායට  පමණ බටහිරින් පිහිටි මෙම දූපතේ හින්දු ලෙන් පහක් සහ ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසට පමණ අයත් බෞද්ධ ස්තූප නටබුන් ගොඩැලි කිහිපයක් මෙන්ම දිය පොකුණු සහිත කුඩා බෞද්ධ ලෙන් ද්විත්වයක් ද පිහිටා ඇත.

එලිෆන්ටා ලෙන්වල ඇති ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණ සහ ප්‍රතිමා අංගවලින් හින්දු සහ බෞද්ධ සංකල්ප හා ප්‍රතිමා කලාවේ සම්මිශ්‍රණයක් පෙන්වයි. මෙම ලෙන් සාරා ඇත්තේ ඝන බැසෝල්ට් පාෂාණයෙහි ය. කිහිපයක් හැරුණුවිට මෙහි බොහෝ කලා නිර්මාණ විනාශ වී ඇත. ප්‍රධාන දෙවොලෙහි දිශානතිය සහ අනෙක් දේවාලවල සාපේක්ෂ පිහිටීම මණ්ඩල රටාවක් පෙන්වයි. මෙහි වූ කැටයම් මඟින් හින්දු පුරාණෝක්ති කථාවන් නිරූපණය වන අතර, එහි වූ විශාල ඒකශිලාමය  ත්‍රිමූර්ති සදාශිව, නටරාජ සහ යෝගීශ්වර කැටයම් ඉතා ප්‍රසිද්ධ ය.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

World Heritage Sites - Elephanta Caves, Archaeological Survey of India
Elephanta Caves, Abhijna Museum
Archive of historic Elephanta Caves ruins photographs, British Library
Archive of historic Elephanta Caves sketches and paintings, V&A Museum

Elephanta Caves Timings & Ferry Timetable

 

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෝක උරුම අඩවි
මහාරාෂ්ට්‍රයේ හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ ශිව දේවාල
චාලුක්‍ය රාජවංශය
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ගුප්ත කලාව
ඉන්දියාවේ ලෝක උරුම අඩවි