Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
දියවැඩියා රෝගීන්ගේ දෙපා

දියවැඩියා රෝගය නිසා දෙපාවල ස්නායු ටිකෙන් ටික අඩපණ වීම සිදුවේ. මෙසේ ස්නායු අඩපණ වූ විට රෝගියාගේ කකුලේ සංවේදනා දැනීම අඩු වී ගොස් නැත්තටම නැති වී යාමට පුළුවන. පාදයේ සංවේදනා නොදැනී යාමෙන් කිසියම් තුවාලයක් ඇතිවීම, එය පැසවා ආසාදනය වීම හා දිනෙන් දින තුවාලය නරක අතට හැරීම රෝගියා නොදැනුවත්වම සිදුවිය හැක. 

බොහෝවිට දියවැඩියා රෝගීන්ගේ දෑත් සහ දෙපා කිසියම් ආකාරයකින් තුවාල වීමකට ලක් වී ඒවා ආසාදනය වීමෙන් හා ඒ ආසාදනය පැතිරී යාම නිසා කකුල් කපා දැමීමට සිදුවීම බහුල තත්ත්වයකි. බොහෝ ශල්‍ය වාට්ටු වලට ඇතුළත් කරගෙන ඇති රෝගීන්ගෙන් 50%ක් පමණම දියවැඩියා රෝගය නිසා දෙපා වල යම් යම් ගැටළු මතු වූ රෝගීහු වෙති.

තදින් ආසාදනයට ලක්වූ දෙපා තුවාල සහිත රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කිරීමට සිදු වනුයේ ඔවුන්ගේ තුවාල සහිත පාදය කපා ඉවත්කර නම් රෝගියාට තමාගේ ඉතිරි මුළු ජිවිත කාලයම පාදයක්/පාද අහිමව ජීවත් වීමේ අභියෝගයට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇති.

දියවැඩියා රෝගය දෙපා වලට බලපාන ආකාරය
දියවදියා රෝගීන්ගේ රෝගයේ මුල් අවස්ථාවේදී දෙපා වල පටක අධික ලෙස ක්‍රියාකාරී වීමේ හේතුවෙන් ස්නායු ඉදිමිමකට බඳුන් විය හැකියි. එවිට වාඩිවී සිටියද (වෙහෙස නොවූවද), ඉතාම වෙහෙසකාරී වූ විටෙක මෙන් අධිකව දෙපා රිදෙන්නට පුළුවන. මෙම තද වේදනාව, ක්‍රම ක්‍රමයෙන් දෙපා වල ස්නායු වල සංවේදන හැකියාව නැතිකර දමයි. මේ නිසා සුලබව තුවාල ඇතිවිය හැකි ශරීර කොටසක් වන පාද වල ඇතිවන තුවාල වල වේදනාව නොදැනීමෙන් තුවාල වැඩි වී (වර්ධනය වී) සුවකළ නොහැකි තත්ත්වයකට පත් වේ. දියවැඩියා රෝගීන්ගේ සිරුරේ අනෙක් කොටස් වලට වඩා යටිපතුල් සහ පාදයේ ඇඟිලිකරු අතර තුවාල ඇති වී ආසාදනයට ලක්වීමේ වැඩි ප්‍රවනතාවයක් දැකිය හැකියි.

සාමාන්‍යයෙන් සිරුරේ ඕනෑම පටකයක යම් ප්‍රතිශක්තිකරණ හැකියාවක් පැවතියද දියවැඩියා රෝගීන්ගේ මෙම ප්‍රතිශක්ති හැකියාව සාපේක්ෂව අඩුය. මේ ප්‍රතිශක්ති හැකියාව අඩු බව නිසා විෂබීජ ආක්‍රමණය වී තුවාල සහ ආසාදන වර්ධනය වීමට හැක. දියවැඩියා රෝගීන්ගේ සුදුරුධිරාණු මට්ටමද නිරෝගී පුද්ගලයන්ට සාපේක්ෂව අඩුය. එබැවින් ද විෂබීජ ආක්‍රමණය වී තුවාල සහ ආසාදන වැඩි වශයෙන් ඇති වේ. 

ඉතාම කුඩා තුවාලයක්/සීරීමක් වුවද දියවැඩියා රෝගීන්ට ඉතා බරපතල විය හැකියි. සමේ කිසියම් දිලිර ආසාදනයක් ඇති වුවත් එය විෂබීජ වලින් ආසාදනය වීමෙන් ඉතා බරපතල ලෙස නරක් වන්නට පටන් ගත හැකියි. එමෙන්ම කකුලේ ස්නායු වල ක්‍රියාකාරිත්වය අඩපණ වීම නිසා මෙම රෝගීන්ගේ ගල්තලුම් වැනි තත්ත්වයන් බහුලව ඇති වී කකුලේ පටක වල දියර එකතු වී ඒවා පැසවා ආසාදනය මුළු කකුල පුරාම පැතිර යන්නටද පුළුවන.

ආරක්ෂා වීම
දියවැඩියා රෝගීන්ගේ රුධිරයේ සීනි මට්ටම නිසි ලෙස පාලනය කර ගන්නට අපොහොසත් වීම, විශාල ගැටළු රාශියකට මග පාදයි. විශේෂයෙන් දියවැඩියා රෝගියෙකු නිවසේ ඇති විට පවුලේ අය සතියකට වතාවක්වත් ඔහුගේ/ඇයගේ යටිපතුල් ඇතුළුව දෙපා හොඳින් පරීක්ෂා කර බැලීම වැදගත් වේ. සමේ සුළු වෙනස් වීමක්, දියපට්ටා මතු වීමක්, ඇඟිලිකරු අතර සහ නියපොතු දිලිර ආසාදනයකට ලක් වූ පෙනුමක් ආදිය තිබේදැයි පරික්ෂාකාරී විය යුතුය. එවන්නක හඳුනා ගතහොත් එදිනම වෛද්‍යවරයෙක් වෙත ගොස් අදාළ පරීක්ෂාවන් සිදු කරවාගෙන ප්‍රතිකාර ලබා ගත යුතුවේ. 

මෙම රෝගීන් නිවසට වුවද පාවහන් පැළඳීම අවශ්‍ය වේ. එම පාවහන් පවා විශේෂ අවධානයකින් යුතුව තෝරා ගත යුතු වේ. සම සිර වී කැපීම් ඇතිකරන පාවහන් ආදිය තෝරා ගැනීම නොකළ යුතු වේ.

රෝග
මානසික අවපීඩනය (මනෝභාවය)

මානසික අවපීඩනය යනු පුද්ගලයෙකුගේ සිතිවිලි, හැසිරීම, යහපැවැත්ම පිලිබඳ හැඟීම යනාදියට බලපෑ හැකි දුර්වල මනෝභාවයක් සහ ක්‍රියාකාරකම් වලට දක්වන අකමැත්තයි.  මානසික අවපීඩනය සහිත පුද්ගලයන්ට ශෝකය, සාංකාව, හිස් බව, තනිවූ බව (කිසිවෙකුගේ උදවු නොලැබෙන බව), බලාපොරොත්තු විරහිත බව, තමන් වැදගැම්මකට නැති අයෙක් බව, වරදකාරී බව, නොරිස්සුම් සහගත බව සහ අවිවේකි බව ආදිය දැනිය හැක. කාලයකදී සතුටුදායක ක්‍රියාකාරකම් ලෙස තමන් සැලකූ ක්‍රියාකාරකම් වලට ඇති උනන්දුව අඩු වීම, කුසගින්න අඩුවීම හෝ අධික ලෙස ආහාර ගැනීම, මානසික ඒකාග්‍රතාවය පවත්වා ගැනීම අපහසු වීම, කරුණු සිහිපත් කිරීම හෝ තීරණ ගැනීමේ අපහසුතාව, හෝ සියදිවි නසාගැනීමට කල්පනා කිරීම ආදිය ඔවුන් තුල දැකිය හැකි ලක්ෂණ වේ. අඩු නින්ද, අධික නින්ද, විඩාව, වේදනා, කැක්කුම්, ජීර්ණ ගැටළු, හෝ ශක්තිය ඌන බව ආදිය ද ඔවුන් තුල දැකිය හැක.

අවපීඩන මනෝභාවය, විෂාදය වැනි මානසික සින්ඩ්‍රෝමයන්ගේ විශේෂ අංගයකි. නමුත් වියෝව, යම් ශරීර ආබාධයක රෝග ලක්ෂණ, හෝ ඇතැම් ඖෂධ/මත්ද්‍රව්‍ය හෝ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර වල අතුරු ආබාධ ආදියෙහි දී මානසික අවපීඩනය ඇතිවීම සාමාන්‍ය ප්‍රතික්‍රියාවකි.
අනාත්ම

බුදු දහමට අනුව අනත්ත යනු මාගේ යනුවෙන් දෙයක් නැත යන සංජානනයයි. මෙය දුක්ඛ සහ අනිච්ච සමග එක්ව ගත්කල පැවැත්මේ ත්‍රිලක්‍ෂණය වේ.

ත්‍රිලක්‍ෂණය
සූරතිස්ස රජ

සූරතිස්ස යනු, අනුරාධපුරය පුරාතන අගනුවරෙහි, ක්‍රිපූ 247 සිට ක්‍රිපූ 237 දක්වා රාජ්‍යත්වය හෙබවූ අනුරාධපුර රාජධානියේ මුල් අවදියෙහි ශ්‍රී ලාංකික රජ කෙනෙකි. පණ්ඩුකාභය රජුගේ ලාබාල පුත්‍රයාවූ ඔහු,  මුටසිව රජුගේ සහෝදරයා විය.  දකුණු ඉන්දියානු දෙමළ ආක්‍රමණිකයන් දෙදෙනෙකුවූ සේන සහ ගුත්තික විසින් සූරතිස්ස රජු පරාජය කොට සටනේදී මරා දමා, සිංහල සිංහාසනය පැහැරගෙන අනුරාධපුරයේ ඒකාබද්ධ පාලකයන් වූ අතර, ශ්‍රී ලංකා‍ව තුල  දෙමළ පාලනයක් පිළිබඳව ඓතිහාසිකව වාර්තා වන පළමුවන අවස්ථාව මෙය වෙයි. සිංහල පාලනය, ක්‍රිපූ 215 දී යළි සංස්ථාපනය කෙරිණි.

මෙයද බලන්න
 ශ්‍රී ලාංකික රජවරු ලැයිස්තුව

බාහිර සබැඳි 
 කිංස් ඇන්ඩ් රූලර්ස් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා
 කොඩ්රිංටන්ස් ෂෝට් හිස්ට්‍රි ඔෆ් සිලෝන්

අනුරාධපුරයෙහි රජවරු
ස
ක්‍රිපූ 3වන-සියවසෙහි සිංහල රජවරු
ස
පොළොන්නරු යුගය

රජරට රාජධානියේ අගනගරය ලෙස පොළොන්නරුව නගරය පැවති කාල පරාසය වන  8 වන සියවසෙහි සිට ක්‍රියු 1310 දක්වා කාලය පොළොන්නරු යුගය නම්වේ.

ආරම්භය
මෙම නගරය පිහිටා ඇත්තේ මහවැලි නදියෙහි වම් ඉවුර මතය. පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ  ඓතිහාසික ලේඛන  දක්වා සිටින ආකාරයට මෙම නගරය අනුරාධපුරය තරම් පැරණිය. ක්‍රිපූ 400 දී විජිත විසින් මූලිකත්වය ගෙන පිහිටවූ  විජිතගම ජනපදය මෙම නගරය අසබඩ පිහිටියේ යැයි විශ්වාස කෙරෙයි.

ආශ්‍රිත ලිපි 
 පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය
 සිංහලේ රාජාවලිය
 චෝල අධිරාජ්‍යය

මූලාශ්‍ර

යුගය අනුව ඉතිහාසය - ශ්‍රී ලංකා
අනුරාධපුර රාජධානිය

අනුරාධපුර රාජධානිය ශ්‍රී ලංකාව තුළ පළමුවන රාජධානිය යි.මෙය අතීත සිංහල රජදරුවන් විසින් ගොඩනගන ලදි. පණ්ඩුකාභය රජ විසින් රාජධානියක් ලෙස ක්‍රි.පු. 377 ගොඩනඟන ලදි. අනුරාධපුර රාජධානිය ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම යුගයකි. බුදු දහම මඟින් අනුරාධපුර රාජධානිය කාලාව, සංස්කෘතික, දේශපාලන පෞඩ ඉතිහාසය කරා ලඟා කරන ලදි. බුදු දහම අනුරාධපුර රාජධානිය තුළ ආරම්භ වන්නේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසිනි.
අනුරාධපුර යුගයේ ශ්‍රේෂ්ඨ රජු ලෙස දුටුගැමුණු රජතුමා නම් කළ හැක. මිට අමතරව වළඟම්භා රජතුමා, ධාතුසේන රජතුමා ද ශ්‍රේෂ්ඨ රජවරු වේ. මෙම රජවරු රට පාලනය කරන සමය අනුරාධපුර රාජධානියේ ශ්‍රේෂ්ඨතම යුගයයි. 
රාජධානිය මුලික වශයෙන් කෘෂිකර්මය මත පදනම් විය.මල්වතු ඔය ආශ්‍රිතව බිහිවි පසුව වැව් තැනිම මඟින් වියලි කලාපය පුරා ව්‍යාප්ත විය.වසභ සහ මහසෙන් රජවරු විසින් කෘෂිකර්ම කටයුතු සඳහා සමඟ මෙහෙවරක් ඉටු කරන ලදි. වර්තමාන වන විටද නඩත්තු රහිතව වී ගොවිතැන සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් ජලය සපයන්නේ එකල තනන ලද වැව් විසිනි. ලංකාව තුල ඇති වැව් වැඩි ප්‍රමාණයක් පිහිටන්නේ ද අනුරාධපුර රාජධානිය පිහිටි ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ය."රජරට" ලෙස ව්‍යවහාර කරන්නේ ද මේ නිසා ය. කෘෂිකර්මයට අමතර ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය විඳහා පාමින් වර්තමාන තුළ රටේ සංචාරක කර්මාන්තයට මහඟු ආශීර්වාද වෙමින් සිගිරිය, රුවන්වැලි මහා සෑය, චෙතවනාරාමය අග්‍රගන්‍ය නිර්මාණ බිහි කළේ ද මෙම යුගය තුළ යි.
එකල පැරණි ලෝකයේ විශාලතම ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස පිළිගැනෙන ලොවාමහාපය අනුරාධපුර යුගයේ ඉංජිනේරු ශිල්පයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය විඳහාපායි. වර්තමානය වන විට මෙම නිර්මාණ බොහොමයක් ගල්කණු වලට සීමා වී ඇත.
දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සහ රටේ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය වැනි හේතු මත අනුරාධපුර රාජධානිය ක්‍රි.ව. 11වන සියවස වනවිට පරිහානියට පත් විය.

සටහන්

මූලාශ්‍ර

අනුරාධපුර
සාමාන්‍යයන් පිළිබඳ ගැටලුව

එදිනෙදා ජීවිතයේදී අපි හොදින් දන්නා හදුනන දේවල් පිළිබදව දාර්ශනිකව - ගැඹුරෙන් - සිතා බැලීමෙදී එහි අර්ථය පිළිබදව හාත්පසින්ම වෙනස් දැක්මක් උදාවේ.

"විශේෂයන් (particulars) වන ජම්බුගෙඩිය, ලියුම් පෙට්ටිය, එරබුදු මල, මොටර් රථය යනාදිය ලොව පවතින වස්තු විශේෂයෝ වෙති. එහෙත් 'රතුපාට' එවැන්නක් නොව සාමාන්‍යයකි (universal).මේ සාමාන්‍යය විශේෂයක් නොවේ. සාමාන්‍යයයන් කිසි ස්ථානයක පවතින ද්‍රව්‍ය වස්තූහුද නොවෙති. එසේ නම්, මෙවැනි සාමාන්‍යයන්ගෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කිම? යන්න, දර්ශනයේ සාමාන්‍ය පිළිබද ගැටලුව නම් වේ."
සංසද් මාර්ග්

සංසද් මාර්ග් (; ) යනු,  ඉන්දියාවේ,  නව දිල්ලියේ, පිහිටා ඇති වීදියකි. පාර්ලිමේන්තු මන්දිරයට හෝ සංසද් වෙතට පිවිසෙන මාර්ගය මෙය බැවින්, මෙම නම යෙදී ඇත.

හර්බට් බේකර් j විසින් සැලසුම් කෙරුණු පාර්ලිමේන්තු මන්දිරය, සංසද් මාර්ග් හී කෙළවරෙහි පිහිටා ඇති අතර, ලටියන්ස් ඩෙල්හි තුල රාජ්පාත් වෙතට ලම්භකව පිහිටන මෙම මග අවසන් වන්නේ   කොනට් පෙදෙස කවයෙනි. 

සංසද් මාර්ග් හී පිහිටි අනෙකුත් සංගණ්‍ය ගොඩනැගිලි අතර,  ජන්තර් මන්තර්, පාලිකා කේන්ද්‍ර  ජාතික මුද්දර කෞතුකාගාරය, ඉන්දියානු සංචිත බැංකුව, ආකාෂ්වානි භවන් (සමස්ත ඉන්දීය ගුවන් විදුලිය), ධක් භවන් (තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව), සර්දාර් පටේල් භවන් (සංඛ්‍යාන සහ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අමාත්‍යාංශය), යෝජානා භවන් (ඉන්දියානු සැලසුම් කොමිසම), ප්‍රෙස් ට්‍රස්ට් ඔෆ් ඉන්ඩියා (PTI), සහ පරිවාහන් භවන් (මාර්ග ප්‍රවාහන සහ මහාමාර්ග අමාත්‍යාංශය) වෙති.

ආශ්‍රිත

නව දිල්ලියේ වීදි
දිල්ලියේ මාර්ග
සංසද් භවන්

සංසද් භවන් යනු,  නව දිල්ලියෙහි පිහිටා ඇති, ඉන්දියානු පාර්ලිමේන්තු ගොඩනැගිල්ලයි.

ඉතිහාසය 
මුලදී  පාර්ලිමේන්තු මන්දිරය ලෙසින් හැඳින්වුනු මෙය,  1912-1913 කාලසීමාවෙහිදී  සැලසුම් කරන ලද්දේ, එඩිවින් ලටියන්ස් සහ හර්බට් බේකර් යන බ්‍රිතාන්‍ය වාස්තු විද්‍යාඥයින් විසින් වන අතර ගොඩනැගීම් කටයුතු ඇරඹුනේ  1921 වසරෙහිදීය.

එකල මධ්‍යම ව්‍යවස්ථාදායක මන්ත්‍රණ මණ්ඩලය ලෙසින් හැඳින්වුනු පාර්ලිමේන්තු  මන්දිරයෙහි ආරම්භක උත්සවය, 1927 ජනවාරි 18 දිනදී, එකල ඉන්දියාවේ ප්‍රතිරාජ අර්වින් සාමිවරයා විසින් සිදුකෙරිණි. මධ්‍යම ව්‍යවස්ථාදායක මන්ත්‍රණ මණ්ඩලයෙහි කුන්වන සැසිය මෙම මන්දිරයෙහිදී  1927 ජනවාරි 19 දිනදී පැවැත්විණි. 

2006 වසරෙහිදී විවෘත කෙරුණු පාර්ලිමේන්තු කෞතුකාගාරය, පාර්ලිමේන්තු මන්දිරයට පසෙකින් පිහිටා තිබේ.

ගොඩනැගිල්ල

අශෝක චක්‍ර පදනම් කරගත් වක්‍රාකාර හැඩයක්, මෙම ගොඩනැගිල්ල සතු වෙයි.  කුමාරවරුන්ගේ මණ්ඩලයෙහි,  රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවෙහි සහ,  මධ්‍යම ව්‍යවස්ථාදායක මන්ත්‍රණ මණ්ඩලයෙහි සැසි පැවැත්වීම සඳහා වෙනස් ශාලා තනවන ලදි.

මෙම ගොඩනැගිල්ල, විශාල උද්‍යාන වෙතින් වට කෙරී ඇති අතර, සාංචියේ මහා ස්තූපයෙහි මාදිළිය ගත්, වැලි-ගල් අත්වැට (ජාල්) යොදමින් සැදුණු වැටකින් සමන්විත වෙයි.

ආශ්‍රිත
සෘජු තෝරාගැනීම

සෘජු තෝරාගැනීම යනු, දේශපාලන තනතුරුධාරීන් තෝරාගැනීමේ ක්‍රමයක් විස්තර කෙරෙන පදයක් වන අතර, තේරී පත්වීම සඳහා අභිමත පුද්ගලයා, පුද්ගලයන් හෝ, දේශපාලන පක්ෂය සඳහා ඡන්දදායකයන් විසින් මෙහිදී සෘජුව ඡන්දය ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. සෘජු මැතිවරණයකදී ජයග්‍රාහකයා හෝ ජයග්‍රාහකයන් හෝ තෝරාගන්නා ක්‍රමය පදනම් වන්නේ, භාවිතා වන මැතිවරණ ක්‍රමය මතය. වඩාත් බහුල ලෙසින් භාවිතා වන ක්‍රම වන්නේ, බහුත්ව ක්‍රමය සහ, ජනාධිපතිවරණ වැනි තනි ජයග්‍රාහක මැතිවරණ සඳහා වට දෙකෙහි ක්‍රමය සහ, ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණයක් සඳහා   පක්ෂ-ලැයිස්තු සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමය යන්නන් වෙති.

සෘජු ලෙසින් තේරී පත්වන මණ්ඩල සඳහා නිදසුන් වන්නේ, යුරෝපියානු පාර්ලිමේන්තුව (1979 වසරෙහි සිට) සහ එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (1788 වසරෙහි සිට).

මෙයට හාත්පසින්ම විරුද්ධ ලෙසින්, වක්‍රාකාර තෝරාගැනීමක් තුලදී, ඡන්දදායකයන් විසින් මණ්ඩලයක් තෝරාගනු ලබන අතර, එය විසින්, ඉන්පසුව, ප්‍රශ්නයට තුඩුදී ඇති තනතුරුධාරියා තෝරා පත් කර ගනියි. මෙයට නිදසුනක් වන්නේ, එජ මැතිවරණ පර්ෂදය වන අතර, ඡන්දදායකයන් විසින් තෝරා පත්කරනු ලබන මෙහි අභිනියෝජිතයන්  විසින්,  ඉන්පසුව, ඊළඟ ජනාධිපතිවරයා තෝරා පත්කරනු ලබයි.

මෙයද බලන්න 
සෘජු මැතිවරණ ජනරජමය මාදිළිය (ඕස්ට්‍රේලියාව)
අ හෑන්ඩ්බුක් ඔෆ් ඉලෙක්ටරල් සිස්ටම් ඩිසයින් ඉන්ටර්නැෂනල් IDEA වෙතින්
 ඉලෙක්ටරල් ඩිසයින් රෙෆරන්ස් මෙටීරියල්ස් ACE ප්‍රොජෙක්ට් වෙතින්
ACE ඉලෙක්ටරල් කොලේජ් නෙට්වර්ක්,  මැතිවරණ ක්‍රම සහ කළමනාකරණය පිළිබඳ විශ්වකෝෂයක්, රට අනුව දත්ත, මැතිවරණ කරුණු පුස්තකාලයක්, නවතම මැතිවරණ පුවත්, මැතිවරණ විශේෂඥයින් ජාලයක් වෙත පැණයක් යොමු කිරීමේ අවස්ථාව සහ, ඉහත සියල්ල සංවාදයට ලක් කල හැකි සංවාද මණ්ඩපයක් යන දේ සපයන විශේෂඥ අඩවියකි

ආශ්‍රිත

වර්ගය අනුව මැතිවරණ
ඉන්දියාවේ අමාත්‍යවරුන්ගේ එක්සත් කවුන්සිලය

ඉන්දියානු සංගමයේ අමාත්‍ය මණ්ඩලය විසින්,  ඉන්දියානු ජනරජයේ  විධායක බලාධිකාරය ක්‍රියාත්මක කරයි.

ආශ්‍රිත

ඉන්දියාව
එක්සත් රාජධානියේ මහජන මන්ත්‍රී මණ්ඩලය

එක්සත් රාජධානියේ මහජන මන්ත්‍රී මණ්ඩලය  මහා බ්‍රිතාන්‍යය සහ උතුරු අයර්ලන්තය එක්සත් රාජධානියේ පාර්ලිමේන්තුවේ පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය වන අතර, සාමි මන්ත්‍රී මණ්ඩලය ( උත්තර මන්ත්‍රී මණ්ඩලය) මෙන්ම, වෙස්ට්මිනිස්ටර් මාලිගයෙහි රැස්වෙයි.

තෝරා පත් කර ගැණෙන ව්‍යුහයක් වන මෙම මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සමන්විත සාමාජිකයන් 650 දෙනා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් (පාමවරුන්) ලෙසින් හැඳින්වෙයි.

එක්සත් රාජධානිය
ඉන්දියානු සංගමයේ අමාත්‍ය මණ්ඩලය

ඉන්දියානු සංගමයේ අමාත්‍ය මණ්ඩලය විසින්,  ඉන්දියානු ජනරජයේ  විධායක බලාධිකාරය ක්‍රියාත්මක කරයි.

ආශ්‍රිත

ඉන්දියාව
විඤ්ඤාණය

විඤ්ඤානය හෝ විඤ්ඤාණය යන ශිර්ෂ සමග සබැදින්න.

චිත්ත වේගය නොහොත් විඤ්ඤාණය.(විඤ්ඤාණ ධාතුව)
ඇතැමෙක්‌ විඤ්ඤාණය හඳුන්වන්නේ දැනෙනවා යනුවෙනි. නමුත් ඒ අදහස නිවැරැදි යෑයි කිව නොහැකියි. දැනෙන්නේ විඤ්ඤාණයට නොවේ. විඤ්ඤාණය වේගයක්‌ පමණයි. විඤ්ඤාණ වේගය විසින් නාම සහ රූප එක්‌කර සකස්‌ කළ සංස්‌කරණය කළ සිතටයි දැනෙන්නේ. විඤ්ඤාණයට නොවේ. 'විඤ්ඤාණ පච්චයා නාම රූපං'. ඔය කාර්යයේදී විඤ්ඤාණය නිරත වන්නේ සලායතනවලයි. මායාකාරී ආධ්‍යාත්මික ආයතන හෙවත් ආධ්‍යාත්මික රූප කරා ඇදී ඒම ස්‌වභාවදහමයි. මෙය කෙනෙක්‌ කරන දෙයක්‌ නම් නෙමේ, හේතු ඵල දහමකි. හේතුව වන්නේ ආයතනවල ඔපයයි. ඵලය වන්නේ රූපය ඇදී ඒමයි. මෙසේ ක්‍රියාවන් තිබුණාට කරන කෙනෙක්‌ නම් නැත.

ඔබ දන්නවානේ ඇත්ත නොදැක්‌කොත් තෙරක්‌ නොපෙනෙන ලොවේ සැරිසරන බව.

දැන් ඉතින් ආධ්‍යාත්මයේ (විඤ්ඤාණය සහිත ආයතනයේ) ඔප රූපයයි බාහිර රූපයයි එක්‌ වුණානේ (ආයතනයේ) ඔපය නිසා. මේ රූප රූප එක්‌ වූ කල චිත්ත වේගය මතුවීම ස්‌වභාවයයි. කෙනෙක්‌ නම් මවාගන්න යන්න එපා. මේ හේතුඵල දහමක්‌මයි. හේතුව - ආධ්‍යාත්මික ආයතනයේ ඔපය. ඵලය බාහිර රූපයේ ඡායාව වැටීම. එවිට දෙකක්‌ එක්‌ වේ.

'ද්වයං පටිච්ච'

අපි ටිකක්‌ විමසා බලමු ඊළඟට මොකද වෙන්නේ කියල. රූප.... රූප... එක්‌ වුණාම (චක්ඛුංච පටිච්ච රූපේච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං) චිත්ත වේගය මතුවීම තමයි ස්‌වභාවදහම.

ද්වයං පටිච්ච විඤ්ඤාණං උප්පඡ්ජතී'

හේතුව - රූප රූප එකතු වීම

ඵලය - වේගය (විඤ්ඤාණ - සිත) මතු වීම ( උදා. ජලයේ රැළි මතුවීම)

'තින්නං සඟති පස්‌සෝ'
මෙය හේතුඵල දහමක්‌ විනා කෙනෙක්‌ කරන දෙයක්‌ නොවෙයි නේද? ඊළඟට මොකද වෙන්නේ කියා බලමු. රූප... රූප... එක්‌වෙලා නිසා දැන් දැනෙනවා (එස්ස). දැනෙන්නේ මේ තුන එක්‌වූ කල සිත සැදුණු නිසයි. 

"විඤ්ඤාණය ගැන පවා බුදු රජාණන් වහන්සේ සමහර විට සූත්‍ර දෙකක පළ කරන්නේ වෙනස් අදහස්ය. ඒ ඒ අවස්ථාවට අනුකූලවය. විඤ්ඤාණය පිළිපද තරමක් හෝ වියුක්ත අර්ථකථනයක් සාදා ගැනීමට අභිධර්මය ඇවැසි වෙයි. එහෙත් ඒ අර්ථද එක් එක් පුද්ගලයා ගන්නේ තම ඉන්ද්‍රියන්ට සාපේක්ෂවය (මනසද ඉන්ද්‍රියකි). මේ ධර්මයේ ඇති ගුණයකි. පච්චත්තං වේදිතබ්බෝ විඤ්ඤොහි යන්නෙන් කියවෙන්නේ ධර්මය ඒ ඒ පුද්ගලයා තම තම ණැන පමණින් ගන්නා බවය. ඕපනයික යනු තමා තුළට පමුණුවා ගෙන බලන බවය. එවැනි ධර්මයක වාස්තවික ප්‍රවාද ඇති වීමට ඉඩක් නැත. ගුරුත්වාකර්ෂණ ප්‍රවාද ඕපනයික නැත. පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට (හෝ වස්තුවෙන් වස්තුවට) වෙනස්වන ගුරුත්වාකර්ෂණ ප්‍රවදයක් බටහිර විද්‍යාවේ නැත."

ආශ්‍රේය 

බුදුබණ
බෞද්ධ සංකල්ප
බුද්ධාගම කොට ලිපි
විද්‍යාව, ගණිතය සහ දර්ශනය

ඇපල්, පොල්, බෝල, වෙඩි උන්ඩ,රොකට් ආදී වස්තූන් ගේ හැසිරීම (චලනය) ඉතා කුඩා අංශූන් වන ඉලෙක්ට්‍රෝන, ක්වාක්ස් අදී අංශූන්ගේ හැසිරීමෙන් හාත්පසින් වෙනස් වූ ක්‍රමයකට ගණිතය මගින් විස්තර කෙරේ. වීශ්ව වස්තූන් වන ග්‍රහලෝක, මන්දාකිනි ආදියේ චලන රටාවන් අධ්‍යයනයට ඒ ඒ මට්ටමට අදාලවන චින්තන ක්‍රම (ගණිත ක්‍රම) හෝ උපකල්පන (දර්ශනවාද) උපයෝගී කරගනු ලැබේ.

අපි ලෝකය දකින අන්දමත්, පරමාණු විද්‍යාඥයන් ගේ ලෝකයත්, තාරකා විද්‍යාඥයා ලෝකය දකින අන්දමත්, සැසදිය නොහැකි තරමේ වෙනස්කම් පෙන්නුම් කරයි. ඒ බව නොසලකා එකම දැක්මකින් සියල්ල විග්‍රහ කිරීමට යාමෙන් බරපතල අවුල්, වියවුල් මත ගැටුම් වලට මිනිසා ලක්වනු දැකීම සුලබ අත්දැකීමකි.

විශාලනයේ මට්ටම්:(Levels of magnification:) 
1. විශාල මට්ටම (Macroscopic level): ද්‍රව්‍යය (Matter)

2. අණුක මට්ටම (Molecular level)

3. පරමානු මට්ටම (Atomic level): ප්‍රෝටෝන (Protons), නියුට්‍රෝන (neutrons), සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන (electrons)

4. උප පරමානුක මට්ටම (Subatomic level) : Electron

5. උප පරමානුක මට්ටම (Subatomic level): Quarks

6. තන්තු මට්ටම (String level)

මට්ටම හා යෙදෙන ගණිත සංකල්ප 
මිනිසා තමා දන්නා ලෝකය හා එහි හැසිරීම (චලනයන්) සිදුවන අන්දම විස්තර කිරීමට, පිළිගතහැකි සාධක අනුව විද්‍යාත්මක ප්‍රවාද (සමීකරණ) නිපදවාගනී. ඔහුගේ දැනුම් පරාසය පුළුල් වීමේදී අදාල ප්‍රවාදයන්ද ඒ අනුව සංශෝධනයට ලක්වේ. උදාහරණයක් වශයෙන් නිව්ටන් නියම මගින් ග්‍රහලෝක වල මෙන්ම කුඩා වස්තූන් (බෝල ආදියේ) චලිතය විස්තර කළ හැකි විය. නමුත් ඉලෙක්ටෝන වැනි ඉතා කුඩා වස්තූන්ගේ හැසිරීම විස්තර කිරීමට ඒවා ප්‍රමාණවත් නොවුනි.

අයින්ස්ටයින් නියම මගින් එම දුෂ්කරතාව ජයගත් අතර ආලෝකයේ වේගයට ආසන්නව චලනය වන ශක්ති අංශුන් ගේ සිට චක්‍රාවාට චලිතය දක්වා පුළුල් පරාසයක හැසිරීම් විස්තර කිරීමට හැකිවිය.

ඉතා ක්ෂුද්‍ර ශක්තීන් ගේ සහ දන්නාවූ විශ්වයේ හැසිරීම් විස්තර කිරීමට වඩා නූතන ප්‍රවාද ඉදිරිපත්කර ඇත.

1. විශාල මට්ටම (Macroscopic level): ද්‍රව්‍යය (Matter) 
නිව්ටන් ගේ චලිත නියම

2. අණුක මට්ටම (Molecular level) 
අයින්ස්ටයින් ගේ සාපේක්ෂතාවාදය

3. පරමානු මට්ටම (Atomic level): ප්‍රෝටෝන (Protons), නියුට්‍රෝන (neutrons), සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන (electrons) 
විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදය

4. උප පරමානුක මට්ටම (Subatomic level) : Electron 
string theory

5. උප පරමානුක මට්ටම (Subatomic level): Quarks 
Theory of everything

6. තන්තු මට්ටම (String level) 
M-Theory

සංකල්ප සඳහා ආකෘති 
පංචේන්ද්‍රියන්ට ගෝචර නොවන නමුත් ඥානයෙන් (සංකල්පීකරණයෙන්) ගොඩනගා ගතහැකි හෝ නොහැකි කරුණු අරභයා ගණිත සංකල්ප හෝ ජ්‍යාමිතික රූප රටා උපයෝගීකර ගැණිමෙන් ආකෘති ගොඩනගනු ලැබේ.

එම ආකෘති යොදාගනිමින් සිදුකරණ පුරෝකථන භෞතික ලෝකය තුලින් තහවුරු වුවහොත් අදාල උපකල්පණ සත්‍ය යැයි පිළිගැනීමට ලක්වේ.
ගණිතය
නොනගතය

නොනගතය යනු සිංහල අලුත් අවුරුද්දේ සූර්යයා මීන රාශියේ සිට මේෂ රාශියට සංක්‍රමනය වන කාලයයි. විවිධ උගතුන් මෙම වචනය සෑදී ඇති ආකාරය ගැන විවිධ මත පලකරති. ජේ. බී. දිසානායක මහාචාර්යතුමාට අනුව මෙය සුබ නැකැත් නැති කාලය යන අරුථ ගෙන දෙන පදයක්ය.

වෙනත් නම්
ඈපා ලිත ආරම්භකල දොන් පිලිප් ද සිල්වා ඈපා අප්පුහාමි ඡ්‍යොතිෂ්‍යවේදියා විසින් පුණ්‍ය කාලයේ පූර්ව භාගය ලෙස නොනගතය හැඳින්වීම ආරම්භ කරන ලදී.

මූලාශ්‍ර 

සිංහල අලුත් අවුරුද්ද
නත්තල් යුද විරතිය

නත්තල් යුද විරතිය (; ) යනු බටහිර පෙරමුණ ප්‍රදේශයේ දී 1914 වසරේ නත්තල් සමය අවට පැවති ප්‍රසිද්ධ එහෙත් නිල නොවූ යුද විරාම මාලාවකි.
ඉන්දියානු සන්නද්ධ හමුදා



ආශ්‍රිත
උපහරණ

 ඉන්දියානු පොලිස් සේවයෙහි සාමාජිකයින් ඇතුලත් නොකරන්න
ඉන්දියාව
පීට' කුරුවිට

පීට' කුරුවිට සිංහල ආහාර පිසීම මනා කුසලතාවක් ඇති අරක්කැමියෙකි. ක්‍රි.ව. 1974 සිට ඔස්ට්‍රේලියාවේ ජීවත්වේ.

මුල් දිවිය
ශ්‍රී ලංකික පියෙකුට හා ඔස්ට්‍රියානු මවකට දාව 1963 වසරේ මෙලොව එලිය ලබන කුරුවිටගේ ජීවිතයේ මුල් වසර හතර ගෙවී ඇත්තේ එංගලන්තයේය. ඉන්පසු 1974 වනතුරු ශ්‍රි ලංකාවේ ගතකර ඇති ඔහු 1974දී දෙමාපියන් සමග ඕස්ට්‍රේලියාවේ සිඩ්නි නුවර පදිංචියට පැමිණ ඇත. පාසල් අධ්‍යාපනයෙන් පසු සූපශාත්‍රය හැදෑරීම ආරම්භ කල කුරුවිට එහි හිනි පෙත්තටම ලගාවිය.

අවන්හල්
 ෆ්ලයිං ෆිෂ්
 ස්ටීක් හවුස්
 නූසි බීච් හවුස්

පොත්
 Serendip: මයි ශ්‍රී ලංකන් ජ'නි, ISBN 978-1-74196-364-9
 Serendip: මයි ශ්‍රී ලංකන් කිචන්, ISBN 978-1-74266-428-6

ඔස්ට්‍රේලියා පුරවැසියෝ
ඉන්දියාවේ දේශපාලනය

ඉන්දියාව යනු, ඉන්දියාවේ ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා වන්නාවූද ඉන්දියාවේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන්නාවූද  ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක් වන බැවින්,  ඉන්දියාවේ දේශපාලනය (හින්දි:සිංහල ) සිදුවන්නේ   ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාරවය. ඉන්දියාව විසින් ද්විත්ව ආණ්ඩුක්‍රමයක්, එනම් මධ්‍යයේ සංගමයක්ද පර්යන්තයේ ප්‍රාන්තද අඩංගු ද්විත්ව රජයක් පවත්වාගෙන යයි. මධ්‍යම සහ ප්‍රාන්ත රජයන් යන ද්වයෙහිම, සංවිධානය,  බලතල සහ සීමාවන්, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින් අර්ථ දක්වා ඇති අතර, එය ලිඛිත, දෘඩ සහ උත්තරීතර යැයි සැලකෙයි,  එනම් ජාතියෙහි නීති එය පරිදී විය යුතුයි. ඉන්දියානු ෆෙඩරේෂනයෙහි ප්‍රාන්තයන් නිරූපනය කරන උත්තර මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක්ද, එනම් රාජ්‍ය සභා, සමස්තයක් වශයෙන් ඉන්දියාවේ ජනතාව නිරූපණය කරන පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක්ද, එනම් ලෝක් සභාව,  වෙතින් සමන්විත ද්වි මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයක් සඳහා අවකාශයක් සපයා ඇත. ඉන්දියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තුලින් ස්වාධීන අදිකරණයක් සපයන අතර එහි අග්‍රස්ථය වන්නේ  ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයයි. මෙම අධිකරණය වෙත පැවරී ඇති විධි නියෝගය වන්නේ, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව රැකගැනුම, මධ්‍යම රජය සහ ප්‍රාන්ත අතර හා ප්‍රාන්ත-අතර ඇතිවන ආරාවුල් සමථයට පත් කිරීම සහ, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි වන කිසියම් මධ්‍යම හෝ ප්‍රාන්ත නීති ශුන්‍ය කිරීම වෙයි.

ආශ්‍රිත

ඉන්දියාව
හොමිනිඩේ

මිනිසා සහ ශ්‍රේෂ්ඨ වානරයන් ඇතුලත්වන සත්ත්‍ව කුලය හොමිනිඩේ කුලය නම්වේ.

අයත් සතත්‍ව විශේෂ
 මිනිසා (විශේෂ 1යි)
 චිම්පන්සි (විශේෂ 2යි)
 ගෝරිල්ලෝ (විශේෂ 2යි)
 ඔරං ඔටං  (විශේෂ 2යි)

ආශ්‍රිත ලිපි
 ශ්‍රේෂ්ඨ වානරයින්ගේ පුද්ගලභාවය

වානරයෝ
මානව පරිනාමය
ශ්‍රේෂ්ඨ වානරයෝ

මිනිසා හැර හොමිනිඩේ කුලයේ අනෙකුත් සාමාජිකයෝ ශ්‍රේෂ්ඨ වානරයෝ  ලෙස සැලකේ.

ශ්‍රේෂ්ඨ වානරයන්ගේ පුද්ගලභාවය

බාහිර යොමු
 Court in Argentina grants basic rights to orangutan
පුද්ගලභාවය
වානරයෝ
පුද්ගලභාවය

පුද්ගලයෙකු ලෙස සැලකීම පුද්ගලභාවය නම්වේ.

තර්ක

ආශ්‍රිත ලිපි
 ශ්‍රේෂ්ඨ වානරයෝ
 හෙබයාස් කොපුස්

පුද්ගලභාවය
ඉන්දියානු අධිකරණය

ඉන්දියානු අධිකරණය යනු, චාරිත්‍ර, පූර්වාදර්ශයන් සහ නීති සම්පාදන යන සියල්ලම නීතියෙහි කොටස් වන, වෝහාර නීති ක්‍රමය ලෙසින් හැඳින්වෙන දර්ශීය දෙමුහුම් අධිකරණ ක්‍රමයක් මත පදනම්ව, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් 19වන සියවසෙහි මැද භාගයෙහිදී සංස්ථාපනය කෙරුණු බ්‍රිතාන්‍ය අධිකරණ ක්‍රමය පාර්ශවික වශයෙන් අවිච්ඡේදව පවත්වා ගෙන යාමකි. ඉන්දියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව,  රටෙහි උත්තරීතර නෛතික ලේඛනය වෙයි. ඉන්දියාව තුල විවිධ මට්ටමෙහි අධිකරණයන් පවතින අතර, මෙම විවිධ වර්ගයෙහි අධිකරණ එක එකක් වෙත වෙනස්වූ බලතල සහිත වන්නේ, ඒවා වෙත පිරිනමා ඇති මට්ටම සහ අධිකරණ බලය අනුවය.

ඉන්දියාව
අර්ථය

ප්‍රභාශ්වරකළහ

භාෂා බාවිතයේදී 
කිසියම් වදනක තේරුම හෙවත් අදහස අර්ථය යනුවෙන් භාෂා බාවිතයේදී යෙදේ.

‘ගොයම් කැපීම‘ හා ‘පතල් කැපීම‘ ආදී අවස්තාවන්හිදී  එකම “කැපිම“ යන වචනයට දෙන අරුත, යෙදෙන සංදර්භය අනුව වෙනස් වේ. තවද එකම වදන වුවද දීගුකලක් බාවිතයේදී 
 අර්ථ විපරීත වීම
 රූපය(අක්ෂර) වෙනස්වීම
 කටවහර අනුව පරිවර්‍තනයවීම
  
ඒ ඒ සමයන් හෝ දර්ශනයන් හි යෙදෙන සංකල්ප වටහාගැනීමට නම්, එම දර්ශන පද්ධතිය ඇසුරෙන්ම, වදන යෙදී ඇති අන්දම (අර්ථය) හඳුනාගත යුතුවේ.

විශේෂයෙන් ආගමික සංකල්ප සැසඳීමේදී මෙම වරද නිතර සිදුවනු දැකිය හැක.

දාර්ශනික භාවිතයේදී 
මෙම වරද දාර්ශනික විටින්ග්ස්ටෛන් විසින් යන්ත්‍රය නිකන් තිබීම ලෙස හඳුන්වයි.

තවද  අර්ථය යන්න ප්ලේටෝ ගේ සංවාදයක් අනුව දාර්ශනික ගැටලුවක්  ලෙස විමසුමට ලක්වේ.උදාහරණයක් ලෙස ඔහුගේ සංවාදයක දැක්වෙන "මඩ" පිළිබද විග්‍රහය සලකමු.මෙහිදී “මඩ“ යනුවෙන් කුමක් සැලකිය යුත්තේද? යන්න විමසා බැලේ.මඩ යනු ජලයද නොවේ. මඩ යනු පස් ද නොවේ. මඩ යනු ජලය හා පස් යන දෙකමද නොවේ.මඩ යනු  කුමක්දැයි(සංකල්පීයව) නොහඳුනන්නෙකුට, මඩ ස්පර්ශ කලද, ඒ පිලිබඳ වැටහීමක් වේද? ( මැණික් නොහඳුනන්නාට තිරිවානා මෙන්)

මේ පිළිබඳ විග්‍රහයක් සඳහා බලන්න - පෙනීම හා තථ්‍යතාව Appearance and Reality

ආශ්‍රය
නාසි පක්ෂය

සාමාන්‍යයෙන්  නාසි පක්ෂය  ලෙසින් හැඳින්වෙන, ජාතික සමාජවාදී ජර්මානු කම්කරු පක්ෂය (නැටිසියොනාලසෝෂියලිට්ස්ෂසර් ඩොයිෂ් ඇල්බර්ටාපාර්ටයි, කෙටි නම එන්එස්ඩීඒපී) යනු, නාසි වාදය ක්‍රියාවේ යෙදවූ සහ,  1920 සිට1945 දක්වා ජර්මනියේ සක්‍රීයව පැවති දේශපාලන පක්ෂයකි. එහි  පූර්වප්‍රාප්තිකයා, ජර්මානු කම්කරු පක්ෂය (ඩීඒපී) පැවතියේ,  වසර 1919 සිට 1920 දක්වාය.
පිරිත්

පිරිත් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ආරක්ෂාව ගෙන දෙන ධර්ම කොට්ඨාශයකි. මුලින්ම පිරිත් දේශනා ආරම්භ වූයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩ විසු කාලයේදීයි. ලෙඩ රෝග වැළඳුනු අවස්ථා වලදීත්, නොයෙක් කරදර උපද්‍රව පැමිණි අවස්ථා වලදීත් පිරිත් දේශනාවෙන් ගුණ සලසා දෙන ලදී. 

රහතන් වහන්සේලා ගිලන් වූ අවස්ථා වලදීත් බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිත් දේශනා කළහ. එමෙන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ ගිලන් වූ අවස්ථා වලදී රහතන් වහන්සේලා පිරිත් දේශනා කළහ. එම නිසා ඈත අතීතයේ සිටම බෞද්ධ ජනතාව පිරිත් දේශනාව ඉතා අගය කොට සැලකීමට හුරුවී සිටිති.

විපත්ති පටිබාහාය - සබ්බ සම්පත්ති සිද්ධියා 
සබ්බ දුක්ඛ විනාසය - පරිත්තං ධූත මංගලගන්
විපත්ති පටිබාහාය - සබ්බ සම්පත්ති සිද්ධියා 
සබ්බ භය විනාසය - පරිත්තං ධූත මංගලගන්
විපත්ති පටිබාහාය - සබ්බ සම්පත්ති සිද්ධියා 
සබ්බ රෝග විනාසය - පරිත්තං ධූත මංගලගන්

පිරිත් සුත්‍ර දේශනාව ආරම්භයේදී ඉහත දැක්වෙන ගාථා තුන ප්‍රකාශ කිරීම සිරිතකි. විපත්ති නැතිකර ගැනීම සඳහාත් සියලු දුක්, සියලු බය, සියලු රෝග වැනසීම සඳහාත් හේතු වන්නා වූ මංගල සම්මත කරුණු පිරිත් දේශනාවේ අඩංගුව පවතී.
මහා පොදු සාධකය

ගණිතයේ දී මහා පොදු සාධකය (gcd) යනු, දෙකක් හෝ ඊට වැඩි නිඛිල ගණනක්, අවම වශයෙන් එක් ශුන්‍ය නොවේ විට, ඉතිරි නොකර සංඛ්‍යා බෙදාලන විශාලතම ධන නිඛිලයක් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, 8 සහ 12 හි මහා පොදු සාධකය 4 වේ.

7  8  9
සංශය

ක්‍රි.ව. 17 වැනි සියවසේ දර්ශනවාදයේ දී නවතම විද්‍යාවේත්, උසස් ගණිතයේත්, නිදහස් හෘද සාක්ෂියේත්, සංකලනය වීමෙන් පැන නැගුණ ඩෙකාට් ගේ දර්ශනයේ ආරම්භය, සංශය (Doubt) නම් වේ. "තේරුම් ගැනීමට නම් සංශය (අවිශ්වාස) කරන්න" යයි නිර්භීතව පැවසීය.

අවිශ්වාස කරන්නේ කුමක්ද? 
  * තමා ගේ සිට දෙවියන් දක්වා සෑම මතයක්ම.
  * ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් (ඉන්ද්‍රියන් මගින්) ලැබෙන සෑම ඥානයක්ම.
  * සෑම තර්කයක්ම
  * නින්දේදී සහ අවදියේදී ලැබෙන අනුභූතීන්
  * විද්‍යාඥයන්‍ ගේ සහ දර්ශනවාදීන් ගේ අදහස්.

එසේ අවිශ්වාස කරන්නේ මන්ද? 
ශීත සෘතුවෙහි එක් දිනෙක තම ගිනි උදුන අසල වූ සිද්දියකින් ලැබුණු අත්දැකීමක්, "අවිශ්වාසයෙහි" හෙවත් "සංශයෙහි" උපත විය. එය නම්, උදුන සමීපයෙහි තිබි ඉටිකැබැල්ලක් වේගයෙන් උණුවී යාමයි. ප්‍රථමයෙන් ම ඉටි කැබෙල්ල හා සම්බන්ධව තබි ප්‍රත්‍යක්ෂයන් වන වර්ණය, සුවද හා හැඩය වේගයෙන් වෙනස්ව ගියේය. මින් ඩෙකාට් නිගමනය කළේ, ක්ෂණයකින් වෙනස්වන ප්‍රත්‍යක්ෂමය අත්දැකීම් මත දර්ශනයක් ගොඩ නො නැගිය හැකි බවයි.

මේ ප්‍රත්‍යක්ෂයන් පිළිබදව ඩෙකාට් මෙසේ පවසයි. එනම් "මා දන්නා අන්දමට මේවා සමහරවිට අප රවටති." යනුයි. එමනිසා ප්‍රත්‍යක්ෂමය ඥානය පරම නියත ස්වරූපයෙන් යුතු යැයි අවිශ්වාසයෙන් තොරව පිළිගත නොහැක. මේ හේතු කොට ගෙන ප්‍රත්‍යක්ෂමය ඥානය, දර්ශනයේ නියත පදනම විය නොහැක.

ඔහුගේ මෙම විප්ලවීය සැකකිරීම (radical doubt) හුදු සැකකිරීම පමනකින් නොනැවතී විදිමත් සන්දේහයක් (The Method of Doubt) ගොඩනගයි.

මූලාශ්‍ර 

දර්ශනික සිද්ධාන්ත