Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
රජස රාජවංශය

රජස යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ නැගෙනහිර ජාවා හි 13වන සිට 15වන සියවස දක්වා කාලයේ සිංහසාරි රාජධානියේ සහ පසුකාලීන මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ විසූ පාලන වංශයයි. සිංහසාරි සහ මජපහිත් පාලකයන්ගේ සම්භවය මුල්කාලීන 13වන සියවසේ රජස රාජවංශය පිහිටුවූ කෙන් අරොක් හෙවත් ශ්‍රී රංගහ් රජස නම් අද්භූත චරිතය හා සබැඳේ. පරරතොන් අනුව, කෙන් අරොක් උපත ලැබූයේ තුමාපෙල් ප්‍රදේශයේ ය (වර්තමාන මලන්ග්, නැගෙනහිර ජාවා). එම තැනැත්තා විසින් සිංහසාරි සහ මජපහිත් රාජ වංශ ආරම්භ කළේ යැයි සැළකේ.

සංස්කෘත බසින්, රජස යන්නෙන් "ආශාව" හෝ "දුහුවිලි"/"පාංශු" යන්න හැඟවේ.

පාලකයින් ලැයිස්තුව

සිංහසාරි යුගය:
 කෙන් අරොක් (1222—1227)
 අනූසපති (1227—1248)
 පංජි තොහ්ජය (1248)
 විෂ්ණුවර්ධන-නරසිංහමූර්ති (1248—1268)
 කෙර්තනගර (1268—1292)
මජපහිත් ‍යුගය:
 රාදෙන් විජය (1294—1309)
 ජයනගර (1309—1328)
 ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී (1328—1350)
 හයාම් වුරූක් (1350—1389)

මේවාත් බලන්න
 ජාවා හි රජවරුන් ලැයිස්තුව
මහා ඉන්දියාව
ඉන්දුගෝලය
ඉන්දුනීසියාවේ හින්දු ආගම

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
The Origins of Rajasa Dynasty

ඉන්දුනීසියාවේ පූර්ව යටත්විජිත රාජ්‍ය
හින්දු රාජවංශ
සිංහසාරි
මජපහිත්
ඉන්දුනීසියානු පවුල්
නිප්පූර්

නිප්පූර් (Sumerian: Nibru, often logographically recorded as , EN.LÍLKI, "Enlil City;" Akkadian: Nibbur) යනු පුරාණ සුමේරියානු නගරයකි. වර්ථමාන ඉරාකයට අයත් භූමියේ පිහිටා තිබී ඇත.

ඉතිහාසය

ආශ්‍රිත
Sumerian Farmer's Almanac
Cities of the ancient Near East
Short chronology timeline
Garden of the gods (Sumerian paradise)
Bowl of Utu

සටහන්

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

Al-Qādisiyyah Governorate
Archaeological sites in Iraq
Sumerian cities
Holy cities
Former populated places in Iraq
හයාම් වුරූක්

හයාම් වුරූක්, හෙවත් (1350න් පසු) රජසනගර, ප-ත-න-ප-නා-වූ, නැතහිත් භතර ප්‍රභූ (1334–1389) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ රජස රාජවංශයේ ජාවානු හින්දු රජකෙනෙකි. මොහු ඉන්දියානුකෘත මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ සිව්වන පාලකයා වේ. ඔහු සිය ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා වූ ගජහ් මඩා සමඟ එක්ව සිය අධිරාජ්‍යය බලය අතින් උච්චස්ථානයට ගෙනගියේ ය. මොහුගේ රාජ්‍ය සමයේ රාමායණය සහ මහාභාරතය වැනි හින්දු වීරකාව්‍ය  වයාං කුලිත් (“සම් රූකඩ”) කථා තේමා සඳහා භාවිතා වීම ඇරඹිණි. ඔහුට පෙර ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී ද, ඔහුට පසු ඔහුගේ බෑණනුවන් වූ වික්‍රමවර්ධන ද රාජ්‍ය විචාළහ. ඔහුගේ දිඑඉය පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු ලැබෙන්නේ නගරක්‍රෙතාගම සහ පරරතොන් යන මූලාශ්‍රවලිනි.

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 

1334 උපත්
1389 මරණ
මජපහිත් රජවරු
ජාවා රජවරු
හින්දු රජවරු
ඉන්දුනීසියානු හින්දු රජවරු
මජපහිත්
ජාවා ජනයා
ජයනෙගර

ජයනෙගර හෙවත් ජයනගර (නිල රාජ නාමය ශ්‍රී මහාරාජ වීරලන්දගෝපාල ශ්‍රී සුන්දරපාණ්ඩ්‍ය දේව අධිශ්වර, හෝ ශ්‍රී සුන්දරපාණ්ඩ්‍යදේවාධීශ්වර වික්‍රමෝත්තුංගදේව, හෙවත් කාල ගෙමෙට්) යනු 1295 දී කෙදිරි හි කුමාර පදවිය ඉසිලූ සහ 1309 සිට 1328 තෙක් රාජ්‍ය පාලනය කළ ජාවා රජෙකි. මොහු මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ දෙවන පාලකයායි. ජයනෙගර යනු මජපහිත් හි ආදිකර්තෘ රාදෙන් විජයගේ පුත්‍රයා සහ උරුමකරු ද වේ.

ආශ්‍රේයයන්

 Slamet Muljana. 2005. Menuju Puncak Kemegahan. Jakarta: LKIS
 Slamet Muljana. 1979. Nagarakretagama dan Tafsir sejarahnya. Jakarta: Bhratara

මජපහිත් හි රජවරු
ඉන්දුනීසියානි හින්දු රජවරු
ජාවා ජනයා
මැලේ සම්භවයක් සහිත ඉන්දුනීසියානු ජනයා
1328 මරණ
ජාවා හි ප්‍රඥාපාරමිතා

ජාවා හි ප්‍රඥාපාරමිතා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 13වන සියවසේ ඉන්දුනීසියාවේ නැගෙනහිර ජාවා හි සිංහසාරියෙහි නිර්මාණය වූ ප්‍රඥාපාරමිතා බෝධිසත්ත්වදේවිය නිරූපිත මූර්තියකි. ඉහළ කලාත්මක සහ ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් මෙම ප්‍රතිමාව පුරාතන ජාවා හි සම්භාව්‍ය හින්දු-බෞද්ධ කලාවේ අග්‍රකෘතියක් ලෙස සැලකේ. වර්තමානයේ, මෙම ප්‍රතිමාව ජකර්තාහි ඉන්දුනීසියානු ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බෞද්ධ කලාව
සිංහසාරි
ඉන්දුනීසියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය
ඉන්දුනීසියාවේ හින්දු ආගම
ඉන්දුනීසියාවේ බුද්ධාගම
ලාගාෂ්

ලාගාෂ්  (cuneiform:  LAGAŠKI; Sumerian: Lagaš), එසේත් නැත්නම් Shirpurla, යනු පුරාණ නගරයකි.

ඉතිහාසය

ආශ්‍රිත

Cities of the ancient Near East
Short chronology timeline

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

Sumerian cities
Archaeological sites in Iraq
Dhi Qar Governorate
Former populated places in Iraq
කිෂ්

කිෂ් (Sumerian: Kiš; transliteration: Kiški; cuneiform: ; Akkadian: kiššatu) යනු පුරාණ නගරයකි.

ඉතිහාසය

ආශ්‍රිත
Cities of the Ancient Near East
 Tell (archaeology)
Short chronology timeline

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 

Archaeological sites in Iraq
Sumerian cities
Former populated places in Iraq
Babil Governorate
රාදෙන් විජය

රාදෙන් විජය (හෙවත් නරාර්ය සංග්‍රාමවිජය, රාජ්‍ය නාමය කෙර්තරජස ජයවර්ධන) (රාජ්‍ය සමය 1293–1309) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ජාවානු රජකු වන අතර, ඔහු මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ ආදිකර්තෘ සහ ප්‍රථම රජ ද වේ. මජපහිත් රාජධානිය බිහිවූ අයුරු පිළිබඳ විස්තර පරරතොන් සහ නෙගරකෙර්තාගම වැනි මූලාශ්‍ර කිහිපයකම සඳහන් වේ. මොහුගේ පාලන සමය තුළ කුබ්ලයි ඛාන්ගේ යුවාන් රාජවංශය පරාජය කරවීම වැදගත් සිදුවීමකි.

මේවාත් බලන්න
 පරමේශ්වර, රාදෙන් විජයගෙන් පැවතෙන්නකු වන මොහු මලක්කා සුල්තානේටයේ ආදිකර්තෘවරයායි.

ආශ්‍රේයයන්

මජපහිත් හි රජවරු
ඉන්දුනීසියානු හින්දු රජවරු
මජපහිත්
13වන සියවසේ ආසියාවේ රජවරු
14වන සියවසේ ආසියාවේ රජවරු
මථුරා

මථුරා () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන උත්තර් ප්‍රදේශ් හි පිහිටි නගරයකි.  එය දළ වශයෙන් අග්‍රාවට  උතුරින් ද, දිල්ලියේ සිට  ගිනිකොණ දිගින් ද; වෘන්දාවන් නගරයේ සිට  සහ ගෝවර්ධන් සිට  දුරින් ද පිහිටා ඇත. මෙය උත්තර් ප්‍රදේශ් හි මථුරා දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය ද වේ. පුරාතන යුගයේ දී වැදගත් කරත්ත මාර්ග සන්ධියක  පිහිටි නිසා එය ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස වැදගත් විය. 2011 ඉන්දියාවේ සංඛ්‍යාලේඛන අනුව මථුරාවේ ජනගහනය 441,894 ලෙස ඇස්තමේන්තු කොට ඇත.

මේවාත් බලන්න
 බ්‍රීජ් භූමි
 ගෝකුල්
 කංකාලි තිලා

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 
 Entry on Mathura in the Dictionary on Pali Proper Names

 
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
මථුරා දිස්ත්‍රික්කයේ නගර සහ මහනගර
පුරාතන ඉන්දියානු නගර
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි නගර
සාරනාත්

සාරනාත් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ගංගා සහ වරුණ ගංගා දෙමෝය අසල පිහිටි, වාරාණාසි සිට කිලෝමීටර 10ක් පමණ ඊසානදිගින් පිහිටි ඓතිහාසික නගරයකි. සාරනාත් හි මිගදායෙහි දී ගෞතම බුදුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රථම ධර්ම දේශනය සිදුකළ අතර, කොණ්ඩඤ්ඤ () තවුසාගේ අරහත්භාවය ලැබීම සහ ප්‍රථම බෞද්ධ සංඝයා බිහිවීම සිදුවූයේ මෙහි ය.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන් 
 Rai Bahadur Daya Ram Sahni: Guide to the Buddhist Ruins of Sarnath with a Plan of Excavations and Five Photographic Plates. Archaeological Survey of India, Delhi 1922
 Reprint: Antiquarian Book House, Delhi/Varanasi, 1982-1983
 Satyarth Nayak: The Emperor's Riddles 2014

බාහිර සබැඳි

Sarnath India Art Architecture Archcelogy History Culture Study Project
Sarnath Temple

 
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
වාරාණාසි දිස්ත්‍රික්කය
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ
මුල්කාලීන බුද්ධාගම
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
හින්දු සිද්ධස්ථාන
යුප්‍රටීස්

යුප්‍රටීස් (, ) යනු බටහිර ආසියාවේ දිගම සහ ඓතිහාසිකව වැදගත්ම ගංගාව වේ. "දෙගම්මැදි ශිෂ්ටාචාරය" (the "Land Between the Rivers") එනම් මෙසපොතේමියාව නම් කිරීමට හේතු වූයේ මෙම ගංගාව හා ටයිග්‍රීස් ගංගාවේ එකතුව වේ.

ඉතිහාසය

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

යුප්‍රටීස්
මෙසොපොටේමියාව
International rivers of Asia
Rivers of Iraq
Rivers of Kurdistan
Rivers of Syria
Rivers of Turkey
Sites along the Silk Road
Torah places
Tur Abdin
Levant
Geography of Iraqi Kurdistan
Landforms of Şanlıurfa Province
Upper Mesopotamia
Hebrew Bible rivers
කෝසම්බි

කෝසම්බි (පාලි) හෙවත් කෞශම්බි (සංස්කෘත) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියාවේ පැවති වැදගත් නගරයකි. එය සොළොස් මහාජනපදවලින් එකක් වූ වත්ස රාජධානියේ අගනුවරයි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ යමුනා ගං ඉවුරේ ප්‍රයාගයෙහි (වර්තමාන ප්‍රයාග්රාජ්) ගංගා දෙමෝය සිට  පමණ නිරිතදිගිනි.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්
 Official website of Kaushambi district
 Early history of Kausambi, IIT Delhi archive
 Entry on Kosambi in the Buddhist Dictionary of Pali Proper Names
 Tripathi, Aruna; The Buddhist Art of Kausambi from 300 BC-AD 550, New Delhi, D.K. Printworld, 2003,

බාහිර සබැඳි

UP Government Website on Kausambi

පුරාතන ඉන්දියානු නගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි සංචාරක කර්මාන්තය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
ඉන්දු-ආර්ය පුරාවිද්‍යා අඩවි
ටයිග්‍රීස්

ටයිග්‍රීස් (, ) යනු මෙසපොතේමියාවේ මහා ගංගා දෙකෙන් එකකි. අනෙක යුප්‍රටීස් වේ.

මූලාශ්‍ර
 Assyria
 Cradle of civilization
 Ilisu Dam Campaign campaign against a dam on Tigris in Turkey
 List of places in Iraq
 Wildlife of Iraq

සටහන්

භාහිර සබැඳි

 
International rivers of Asia
Rivers of Iraq
Rivers of Kurdistan
Rivers of Syria
Rivers of Turkey
Mesopotamia
Upper Mesopotamia
Tur Abdin
Levant
Geography of Iraqi Kurdistan
Landforms of Elazığ Province
Landforms of Diyarbakır Province
Landforms of Batman Province
Landforms of Siirt Province
Landforms of Şırnak Province
Border rivers
Water and religion
අමරාවතී ස්තූපය

අමරාවතී ස්තූපය හෙවත් අමරාවතී මහා චෛත්‍යය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ අමරාවතී ගම්මානයේ පිහිටි නටබුන් වූ ස්තූපයක් ඇතුළු බෞද්ධ ස්මාරක සමූහයකි. මේවා ක්‍රි.පූ. තෙවන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 250 පමණ දක්වා වූ කාලය තුළ වරින්වර නිර්මාණය වී ඇත. මෙම අඩවිය ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් ලෙස නම්කොට් ඇත. මෙම පරිශ්‍රයට ස්තූපය සහ පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය ඇතුළත් වේ.

ආශ්‍රේයයන් 

ඉන්දියාවේ ස්තූප
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ ස්ථාන
ඉන්දියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය

චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය යනු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ප්‍රකාසම් දිස්ත්‍රික්කයේ චන්දාවරම් ගම්මානයේ පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි. ගුන්ඩ්ලකම්මා ගං ඉවුරේ පිහිටි මෙම අඩවිය, දෝනකොණ්ඩ දුම්රිය ස්ථානයට  වයඹදිගින් පිහිටා ඇත. චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය නිර්මාණය වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. 2වන සහ ක්‍රි.ව. 2වන සියවස අතර කාලයේ සාතවාහන රාජවංශ සමයේ ය. එය යළි සොයාගන්නා ලද්දේ ආචාර්ය වෙලූරි වෙන්කට ක්‍රිෂ්ණ ශාස්ත්‍රී විසින් 1964 දී ය.

භූගෝලීය පිහිටීම

මේවාත් බලන්න
 බුද්ධ ගයාව
 කාන්හේරි ලෙන්
 කුෂිනගර්
 සාරනාත්

ආශ්‍රේයයන් 

ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
බෞද්ධ කලාව
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ස්තූප
බරාබර් ලෙන්

බරාබර් කඳු වැටියේ ලෙන් (හින්දි: बराबर, බරාබර්) හෙවත් බරාබර් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාරයේ ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ මඛ්දුම්පූර් ප්‍රදේශයේ පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙය ගයා සිට  පමණ උතුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ පවත්නා ලෙන් අතර පැරණිතම ශේෂව ඇති ලෙන් වන අතර මෞර්ය අධිරාජ්‍ය (ක්‍රි.පූ. 322–185) යුගයට අයත් වේ. මින් සමහරෙක අශෝක රජුගේ අභිලේඛන ඇතුළත් ය.

මේවාත් බලන්න

 කුම්හ්රාර්
 අශෝකගේ ආඥා

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර සබැඳි

 Detailed notes on the Barabar Caves and its use as Marabar Caves in E.M. Fosters Passage to India
 Barabar Caves and Nagarjuni Caves, description by Wondermondo

බිහාරයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බිහාරයේ බෞද්ධ ස්ථාන
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය
බිහාරයේ ඉතිහාසය
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
මෞර්ය කලාව
නන්දලූර්

නන්දලූර් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ කඩාපා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි ගම්මානයකි. මෙය කඩාපා දිස්ත්‍රික්කයේ නන්දලූර් මණ්ඩලයට අයත් ය.

භූගෝල විද්‍යාව සහ දේශගුණය
නන්දලූර් හි ඛණ්ඩාංක වන්නේ  ය.

ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

කඩාපා දිස්ත්‍රික්කයේ ගම්මාන
බේලුම් ලෙන්

බේලුම් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පිහිටි මහජනයාට විවෘත වූ විශාලතම සහ දිගම ගුහා සංකීර්ණයයි. මෙය එහිවූ හිරිලඹ සහ හිරිටැඹ නිසා ප්‍රකට ය. මෙම ලෙන්වල දිගු පැසේජ, ගැලරි, සහ මිරිදිය සයිෆන සහිත ඉඩකඩ ඇති කුටීර දක්නට ලැබේ. මෙම ගුහා සංකීර්ණය නිර්මාණය වී ඇත්තේ අවුරුදු දස දහස් ගණනක් තිස්සේ වර්තමානයේ දක්නට නොමැති චිත්‍රවතී ගංගාවේ භූගත ජලය ගලායාම නිසායි. මෙම ගුහා සංකීර්ණයේ වූ පහත්ම ලක්ෂ්‍යය (  පිවිසුමේ සිට) පාතාලගංගා ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. තෙලිඟු බසින්, මෙම ගුහා  බේලුම් ගුහාලු ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට 

 A new species of Andhracoides Wilson and Ranga Reddy, 2011 (Isopoda: Hypsimetopidae) from Belum Cave, Andhra Pradesh, India, with a phylogenetic review of the family by George D. F. Wilson, Shabuddin Shaik and Yenumula Ranga Reddy Source: Journal of Crustacean Biology, Volume 35, Issue 2, pages 216 – 240 Publication Year : 2015, DOI: 10.1163/1937240X-00002333, , E-ISSN 1937-240X, Document Type: Research Article. http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/1937240x-00002333

බාහිර සබැඳි 

 www.BelumCaves.com  Website
 Deccan Herald - Underground adventure in Belum caves
 The Telegraph - Calcutta : Weekend
 cave-biology.org Cave biology (biospeleology) in India.

ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ ප්‍රදර්ශන ලෙන්
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ගුණ්ටුපල්ලි බෞද්ධ ස්මාරක සමූහය

ගුණ්ටුපල්ලේ හෙවත් ගුණ්ටුපල්ලි බෞද්ධ ස්මාරක සමූහය පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ බටහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ කාමවරපුකෝට අසල ය. මෙය එලූරු සිට 40 km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම අඩවියෙහි බෞද්ධ ලෙන් දෙකක්, චෛත්‍ය ශාලාවක් සහ කුඩා ස්තූප ගණනාවක් දක්නට ලැබේ.  මෙහි චෛත්‍ය ශාලාවෙහි දැව කැටයම් අනුකරණය කරමින් තැනූ දුර්ලභ ශෛලමය පිවිසුමක් දක්නට ලැබේ. එය ලෝමස් ඍෂි ලෙනෙහි පිවිසුමට වඩා සරල ය.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

"ASI": Group of Buddhist Monuments, Guntupalli. ASI
Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, 1989, Penguin Books, 

බටහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
එර්රාවරම් ලෙන්

එර්රාවරම් ලෙන් පිහිටියේ යෙලෙරු ගඟේ වම් ඉවුරේ රාජමුන්ද්‍රී සිට 45 km පමණ දුරකින් විශාඛාට්නම් පාරේ ය. මෙම ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ධන්ල–දිබ්බ කඳුගැටයේ ය. මෙහි වූ කැනීම් අනුව, මෙහි ඉතිහාසය ක්‍රි.ව. 100ට පමණ දිවෙන බව හෙළි වී ඇත. මෙම ස්ථානය ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 2වන සියවස දක්වා කාලයේ දියුණුව පවතින්නට ඇතැයි සිතිය හැක.

ආශ්‍රේයයන් 

විසාඛපට්නම් දිස්ත්‍රික්කයේ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
කොට්ටූරු ධනදිබ්බලු

කොට්ටූරු ධනදිබ්බලු සහ පාණ්ඩවුල ගුහා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි විසාඛපට්නම් දිස්ත්‍රික්කයෙර් රාම්බිල්ලි මණ්ඩලයේ කොට්ටූරු ගම්මානය අසල පිහිටි පුරාතන  බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි.

ආශ්‍රේයයන්

විසාඛපට්නම් දිස්ත්‍රික්කයේ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
පෙද්දාපුරම්

පෙද්දාපුරම් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දකුණු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි නැගෙනහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි කුඩා නගරයකි. මෙම නගරය ගෝදාවරී නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය යටතේ පවතියි.

ආශ්‍රේයයන් 

නැගෙනහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ කුඩා නගර
රාමතීර්ථම්

රාමතීර්ථම් ‍යනු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි විසියනගරම් දිස්ත්‍රික්කයේ නෙල්ලිමාර්ලා මණ්ඩලයේ පිහිටි ග්‍රාම පංචායතයකි. මෙය විසියනගරම් නගරයේ සිට 12 km පමණ දුරින් පිහිටියේ ය. ප්‍රකට වන්දනා ස්ථානයක් වන මෙය ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස තෙක් දිවෙයි.

ආශ්‍රේයයන් 

http://asihyd.ap.nic.in/vizianagaram.html

බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
හින්දු පූජනීය නගර
ඉන්දියාවේ හින්දු වන්දනා ස්ථාන
වෛෂ්ණව ආගම
රාම දේවාල
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ ජෛන දේවාල
උත්තරාන්ධ්‍ර
බොජ්ජන්නකොණ්ඩා

බොජ්ජන්නකොණ්ඩා සහ ලිංගලකොණ්ඩා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ විසාඛපට්නම් හි   ආනකපල්ලේ සිට කිලෝමීටර කිහිපයක දුරින් පිහිටි සංකාරාම් නම් ගම්මානයේ යාබද කඳුගැටයක පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් ද්විත්වයකි. මෙම ස්ථාන ක්‍රි.ව. 4වන සහ 9වන සියවස අතර කාලයේ සංකාරාම් (එකල සංඝාරාම්) හි බුද්ධාගම ප්‍රධාන ආගමක් ලෙස පැවති කාලයක ඉදිවන්නට ඇත. බොජ්ජන්නකොණ්ඩා හි මුල් නාමය වන්නේ බුද්දින කොණ්ඩා ය.

ආශ්‍රේයයන්

ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
උණ්ඩවල්ලි ලෙන්

උණ්ඩවල්ලි ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ  ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ උණ්ඩවල්ලි හි පිහිටි ඒකශෛලමය ලෙන් සංකීර්ණටක් වන අතර මෙය පුරාතන විශ්වකර්‍ම ගෘහනිමැවුමක් ලෙස සැලකේ. මෙම ලෙන් පිහිටියේ විජයවාඩා සිට 6 km නිරිතදිගින් සහ ගුණ්ටූර් නගරයේ සිට 22 km ඊසානදිගින් පිහිටා ඇත. මෙය මධ්‍යම ආරක්ෂිත ජාතික වැදගත්කමක් සහිත ස්මාරක අතුරින් එකකි.

සටහන්

බාහිර සබැඳි

 Undavalli Caves
 Caves in Andhra Padesh

ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
බින්නායග බෞද්ධ ලෙන්

බින්නායග බෞද්ධ ලෙන් හෙවත් විනායක ලෙන් නැතහොත් විනායග ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ බින්නායග ගම්මානයේ පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙහි දකුණට මුහුණලා පිහිටි ලැටරයිට් ලෙන් 20ක් පමණ දක්නට ලැබේ. ආරාම සංකීර්ණයක් වන මෙහි කුටීර කෝල්වි ලෙන් කුටිවලට වඩා කුඩා ය. මෙම ලෙන්වල ස්තූප ආකාර ව්‍යූහයන් දක්නට ලැබේ. මෙහි කවුළු සහිත චෛත්‍ය දක්නට ලැබේ. මෙහි වූ තවත් ලෙනක විවෘත අංගණයක් සහිත පර්යන්ත දෙකක් පිහිටා ඇත.

මෙම ලෙන් කෝල්වි සිට සැතපුම් 8ක් දිරින් පිහිටා ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 
 PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHAN
 Caves of Niranjani

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
රාජ්ස්ථානයේ ලෙන්
රාජස්ථානයේ බුද්ධාගම
කෝල්වි ලෙන්

කෝල්වි ලෙන් හෙවත් ඛෝල්වේ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ කෝල්වි ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ලැටරයිට් පාෂාණයෙහි ය. මෙම බෞද්ධ අඩවියෙහි ස්තූප, චෛත්‍ය ශාලා සහ බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ. වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණනුව මෙම ප්‍රදේශයේ ප්‍රමුඛව හීනයාන නිකාය ව්‍යාප්ත වී පැවති බව පෙනේ. මෙම ලෙන් තුළ ධ්‍යානී සහ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ. කෝල්වා ගම්මානය අවටින් මෙවැනි තවත් ලෙන් හමුවී ඇති අතර, එය ප්‍රදේශයේ පැවති අතීත සමෘද්ධිමත් බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයක තතු කියපායි.

ලෙන්
ස්වාභාවික දේශගුණික බලපෑම් හේතුවෙන් උතුරු සහ නැගෙනහිරට වන්නට පිහිටි ලෙන්වලට දැඩි හානි සිදුවී ඇත. නමුත් එහි ශේෂයන් වාස්තු විද්‍යාත්මක වැදගත්කමකින් යුක්ත ය. මෙම සමූහයේ ලෙන් 50ක් ඇති අතර, ඛාදනය නිසා බොහෝ ලෙන්වල කැටයම් හඳුනාගත නොහැකි වී ඇත. වර්තමානයේ මෙම ලෙන්වල මිනිසුන් වාසය නොකරයි. ලෙන් කිහිපයක විවෘත හෝ කුළුණු සහිත බරාඳයක් දක්නට ලැබේ.

වැඩිදුර කියවීමට

මේවාත් බලන්න

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Protected monuments by archaeological survey of India in Rajasthan

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
රාජස්ථානයේ ලෙන්
රාජ්ස්ථානයේ බුද්ධාගම
හාථියාගෝර් බෞද්ධ ලෙන්

හාථියාගෝර් බෞද්ධ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජ්ස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ පගාරියා ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් පිහිටි කඳුගැටය හාථියාගෝර්-කි-පහාඩි ලෙස හැඳින්වේ. මෙම සමූහයේ 5 m x 5 m x 7 m ප්‍රමාණයේ ලෙන් පහක් වේ. ලෙන්වලට ආසන්නයෙන් ස්තූපයක් ද දක්නට ලැබේ.

බාහිර සබැඳි

PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHAN
Some Buddhist Antiquities and Monuments of Rajasthan

උද්ධෘත

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
රාජස්ථානයේ ලෙන්
රාජස්ථානයේ බුද්ධාගම
නාසික් ලෙන්

නාසික් ලෙන්, හෙවත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී පාණ්ඩව්ලෙනී ලෙන්  (හෙවත් පාණ්ඩව ලෙන, පණ්ඩු ලෙන් හෝ ත්‍රිරශ්මී ලෙනී ලෙස ද හැඳින්වේ; ත්‍රිරශ්මී යනු ලෙන් පිහිටි කඳුවැටියයි. ලෙනී යනු ලෙන් යන අරුතැති මරාඨි වචනයයි), යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 3වන සියවස දක්වා කාලය තුළ නිර්මාණය වූ ලෙන් 24කින් යුත් සංකීර්ණයකි. මෙහි කැටයම් සහ ප්‍රතිමා නිර්මාණ ක්‍රි.ව. 6වන සියවස තෙක්ම අළුතින් එකතු වූ අතර එමඟින් බෞද්ධ පූජා විධීන් හි විකාසනය පෙන්වයි. මුල්කාලීනව හීනයාන සම්ප්‍රදාය අනුව යමින් නිර්මිත මෙහි කැටයම් ඉන්දීය ශෛලමය වාස්තු විද්‍යාවේ ප්‍රතිභාව කියපායි.  මෙහි බොහෝ ලෙන් විහාර ක්‍රමයට නිර්මාණය කොට ඇති අතර, ගුහා අංක 18 ක්‍රි.ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ නිර්මාණය වූ චෛත්‍ය ශාලාවකි. ලෙන් අංක 3 සහ 10 හි අලංකාර කැටයම් සහිත කුළුණු දක්නට ලැබේ.  බෞද්ධයන්ගේ පූජනීය අඩවියක් වන මෙය ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර හි නාශික් (හෙවත් නාසික්) මධ්‍යයේ සිට 8 km පමණ දකුණින් පිහිටා ඇත. නාසික් ලෙන් හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා වන "පාණ්ඩව්ලෙනී" යන්න මහභාරත වීරකාව්‍යයේ සඳහන් පාණ්ඩවයන් සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නොදක්වයි. මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි වෙනත් ලෙන් වන්නේ කාර්ලා ලෙන්, භාජා ලෙන්, පතන් ලෙන් සහ බේද්සේ ලෙන් ය.

මේවාත් බලන්න

 බාදාමි ලෙන් විහාර
 උණ්ඩවල්ලි ලෙන්
 කාර්ලා ලෙන්

ආශ්‍රේයයන් 

Inscriptions on Cave 10, 13, 15, 16
Maharashtratil Buddha Dhammacha Itihas
M.S.More
Leni Maharashtrachi
Dawood Dalvi
https://web.archive.org/web/20130926230100/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maha_pandulenacaves.asp

මූලාශ්‍ර
Harle, J.C., The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
 Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, 1989, Penguin Books,

බාහිර සබැඳි

 Official (Government) website of Nashik District

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
භර්හුත්

භර්හුත් හෙවත් භාරුත් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි සත්නා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි ගම්මානයකි. මෙය ප්‍රකට වූයේ එහි වූ බෞද්ධ ස්තූපයෙන් හමුවූ පුරාවස්තූන් නිසායි. භර්හුත් ස්තූපයේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ දානපතියා වූයේ ධනභූති රජුයි.

භර්හුත් ප්‍රතිමා ඉන්දීය බෞද්ධ කලාවේ පැරණිතම නිදසුන් අතුරින් එකකි. මේවා අශෝක යුගයේ කලාකෘතිවලින් (ක්‍රි.පූ. 260 අවට) පසුව, සහ සාංචි ස්තූප අංක 2 (ක්‍රි.පූ. 115 අවට ඇරඹි) හි ගරාදියෙහි දක්නට ලැබෙන මුල්කාලීන ශුංග යුගයේ කලාකෘතිවලට මඳ කාලයකට පසුව නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. සාංචි, අමරාවතී ස්තූපය වැනි ස්ථාන හා සැසඳීමේ දී මෙහි වූ පුරාවස්තූන් සාපේක්ෂව හොඳ තත්ත්වයකින් පවතියි. එසේම ප්‍රතිමා විශාල සංඛ්‍යාවක් ද හමුවේ. මෑතකාලීන විද්වතුන් විසින් භර්හුත් හි කැටයම් සහ ගරාදි වැට ක්‍රි.පූ. 125–100 කාලයට අයත් බවත්, සහ නිසැකවම එය සාංචි ස්තූප අංක 2ට පසුව නිර්මාණය වූ බවත් සඳහන් කරනු ලබන්නේ භර්හුත් හි ඇති වැඩිදියුණු වූ කැටයම් ලක්ෂණ නිසායි. මෙහි වූ තොරණ ගරාදි වැට නිර්මාණය කොට මඳ කලකට පසු නිර්මාණය කොට ඇති අතර එය ක්‍රි.පූ. 100–75 පමණ කාලයට අයත් යැයි සැළකේ. අජිත් කුමාර් නම් ඉතිහාසඥයා විසින් පවසන්නේ භර්හුත් ක්‍රි.ව. 1වන සියවසට අයත් බවයි. ඔහු පවසන්නේ භර්හුත් කැටයම් මථුරා කලාවේ කැටයම්, විශේෂයෙන් සෝදස පාලකගේ නම සහිත ප්‍රතිමා සමඟ කලා ලක්ෂණ අතින් සැසඳෙන බවයි. භර්හුත් හි පුරාවස්තූන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් කොල්කතාවේ ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

ගැලරිය

මේවාත් බලන්න
 සාංචි
 දියෝර්කෝථාර්

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Bharhut sculpture images
 Birth of classic form, BENOY K. BEHL, Frontline, Volume 24 - Issue 17 :: Aug. 25-Sep. 07, 2007,  covering the art of the Bharhut Stupa
 Life of the Historical Buddha on the Bharhut Railing
 Medallions from Barhut
 Railing at Indian Museum

මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්තාන
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ ස්තූප
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි පුරාවිද්‍යා අඩවි
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
පාණ්ඩව ලෙන්

පාණ්ඩව ලෙන් පිහිටියේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ මැංගලෝර් හි කද්‍රි මංජුනාත් දේවස්ථානය අසල ය. ඉතිහාසඥයන්ට අනුව, වර්තමානයේ මෙහි ඇති දේවස්ථානය අතීතයේ බෞද්ධ ආරාමයක් වූ අතර එය කන්දාරිකා විහාරය ලෙස හඳුන්වා ඇත. එහි සිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් විය. ශිව ලබ්ධිකයකු වූ අලූපා රාජවංශයේ කුණ්ඩ්වර්ම රජු විසින් ඉවත්කොට තිබේ. නමුත් ඓතිහාසික සාක්ෂි අනුව එසේ ශිව ප්‍රතිමාවක් ලෙස භාවිතයට ගෙන ඇත්තේ බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමාවක් බැව් පෙනේ. ඒ අනුව මෙම විහාරය මුලින් මංජුශ්‍රී බෝධිසත්ත්ව වන්දනාස්ථානයක් බැව් ඉතිහාසඥයෝ පවසති. ක්‍රි.ව. 11වන සියවස තෙක්ම මෙම විහාරය ප්‍රකට අධ්‍යාපනික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. පසුව තන්ත්‍රික සම්ප්‍රදායයන්ට මෙහි ද්වාර විවර විය. මෙම බෞද්ධ විහාරය මුළුමණින්ම ශෛව දේවාලයක් වීමට ප්‍රථම මෙහි ශිවලිංගයක් සහ බෝධිසත්තව ප්‍රතිමාවක් වන්දනාවට පාත්‍රව ඇත.

ආශ්‍රේයයන් 

කර්ණාටකයේ ලෙන්
මැංගලෝරයේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
කර්ණාටකයේ බෞද්ධ අඩවි
අයිහොලේ

අයිහොලේ හෙවත් ඓහොළේ, ඓවල්ලි, අහිවොලාල් හෝ ආර්යපුර යන නාමයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.ව. සයවන සිට දොළොස්වන සියවස දක්වා කාලයට අයත්, ඉන්දියාවේ කර්ණාටක හි පිහිටි පුරාතන සහ මධ්‍යකාලීන බෞද්ධ, හින්දු සහ ජෛන ස්මාරක අන්තර්ගත ඓතිහාසික අඩවියකි. මෙහි ශේෂව ඇති බොහෝ ස්මාරක ක්‍රි.ව. 7වන සිට 10වන සියවස් අතර කාලයට අයත් ය.  මෙම නාමයම සහිත් කුඩා ගම්මානයක වගාබිම් සහ වැලිගල් පර්වතයකින් වටවූ අයිහොලේ හි ලෙන් සහ දේවාල එකසිය විස්සකට අධික සංඛ්‍යාවක් දක්නට ලැබේ. මෙය බගලකෝට් දිස්ත්‍රික්කයේ මාලප්‍රභා ගංගා නිම්නය දිගේ පිහිටියේ ය්.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

Aihole temples
Official site of Bagalkot District
Sacred Landscapes in Early Medieval South India: the Chalukya state and society (ca. AD 550–750) – Aihole 
Photos of Aihole British Library Collection

කර්ණාටකයේ බලකොටු
කර්ණාටකයේ ලෙන්
කර්ණාටකයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
කර්ණාටකයේ සංචාරක කර්මාන්තය
ශෛව ආගම
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
6වන සියවසේ හින්දු දේවාල
7වන සියවසේ හින්දු දේවාල
8වන සියවසේ හින්දු දේවාල
5වන සියවසේ ජෛන දේවාල
11වන සියවසේ ජෛන දේවාල
ගුප්ත කලාව
වෛශාලී (පුරාතන නගරය)

වෛශාලී හෙවත් වේශාලී යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ වර්තමාන බිහාර් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි නගරයකි. පුරාවිද්‍යා අඩවියක් ද වේ. මෙය තීර්හුත් කොට්ඨාසයට අයත් ය.

ආදිතම සමූහාණ්ඩු අතුරින් එකක් වන ක්‍රි.පූ. 6වන සියවසේ පැවති වජ්ජි සමූහාණ්ඩුවේ (වෘජ්ජි මහාජනපදය) අගනගරය වූයේ වෛශාලියයි. ක්‍රි.පූ. 483 පමණ ගෞතම බුදුන් වහන්සේ  සිය මහා පරිනිර්වාණයට පෙර අවසන් ධර්ම දේශනය සිදුකළේ ද, අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 383 කාලාශෝක රජ සමයේ දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වූයේ ද මෙම නගරයේ ය. වෛශාලිය බෞද්ධයන්ට මෙන්ම ජෛනයන්ට ද ආගමික වශයෙන් වැදගත් නගරයකි. අශෝක ස්‍තම්භ අතුරින් වඩාත් හොඳින් සංරක්ෂණය වී ඇති ස්තම්භයක් මෙහි පිහිටි අතර, එහි මුදුනෙහි තනි ආසියානු සිංහ රුවක් දක්නට ලැබේ ().

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර සබැඳි

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
පුරාතන ඉන්දියානු නගර 
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ
බිහාරයේ ඉතිහාසය
බිහාරයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
බිහාරයේ බෞද්ධ අඩවි
බිහාරයේ ජෛන දේවාල
මෞර්ය කලාව
අශෝකගේ ආඥා
ඉන්දු-ආර්ය පුරාවිද්‍යා අඩවි