Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
පිතල්ඛෝරා

පිතල්ඛෝරා ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ බටහිර ඝාට්ස් හි සතමාලා කලාපයේ ය. මෙය ක්‍රි.පූ. තෙවන සියවස තෙක් දිවෙන ඉතිහාසයක් සහිත පුරාතන බෞද්ධ ලෙන් 14කින් සමන්විත ය. ඒ අනුව මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ ආදිතම ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණයක් ලෙස සැළකේ. එල්ලෝරාවේ සිට කිලෝමීටර 40ක් පමණ දුරින් පිහිටි මෙම ස්ථානයට ළඟා වීමට කොන්ක්‍රීට් පියගැට පෙළක් ඇත.

සටහන්

වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර සබැඳි

Pitalkhora, archeological site, Encyclopædia Britannica
Pitalkhora Caves at Archaeological Survey of India
Pitalkhora Yaksha: Sankarin?, M. S. Mate (1966)
Les temples rupestres de Pitalkhora en Inde, S Ueda (1978)

ඉන්දියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
ඉන්දියානු චිත්‍ර කලාව
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ඉතිහාසය
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ ලෝක උරුම අඩවි
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
පෝහාලේ ලෙන්

පෝහාලේ ලෙන්, හෙවත් පෝහාලා ලෙන් නැතහොත් පාවාලා ලෙන්, ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ කොල්හාපූර් දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙය කොල්හපූර් සිට 15km පමණ ඊසානදිගින් පිහිටා ඇත.

ලෙන් සරල අයුරින් නිමවා ඇති අතර, ඒවා ජ්‍යෝතිබා හි කඳුගැටය අසල කැන ඇත.

මෙහි අඩි 34 පමණ වූ විශාල විහාර ශාලාවක් ඇති අතර, එහි පැති තුනෙහි කුළුණු 14ක් ඇති අතර, ප්‍රධාන ශාලාව වටා කුටි 22ක් දක්නට ලැබේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
රත්නගිරි දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
ශ්‍රාවස්තී

ශ්‍රාවස්තී (; පාලි: ) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියානු නගරයක් වන අතර, එය ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ සමයේ ඉන්දියාවේ පැවති විශාලතම නගර සය අතුරින් එකකි. නගරය පිහිටා තිබූයේ සශ්‍රීක ගංගා තැන්නේ වර්තමාන ශ්‍රාවස්තී දිස්ත්‍රික්කයට අයත් ප්‍රදේශයේ ය. එය  මෙය උත්තර් ප්‍රදේශ් හි දේවීපාටන් කොට්ඨාසයේ බල්රාම්පූර් අසල පිහිටි අතර, ලක්නව් සිට  පමණ ඊසානදිගින් පිහිටියේ ය. මින් පෙර, මෙය බහ්රායිච් දිස්ත්‍රික්කයට අයත්ව තිබූ නමුත්, වර්තමානයෙහි පරිපාලන හේතූන් මත එය බෙදා වෙන්කොට ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 maps.google The place where Lord Buddha show Twin Miracle (Pali:Yamaka Patihara). - Shravasti
 maps.google The place where Lord Buddha came down from Daowadung. - Sankisa

 
පුරාතන ඉන්දියානු නගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
රාමායණයෙහි එන ස්ථාන
ගොන්ඩා, උත්තර් ප්‍රදේශ්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දු-ආර්ය පුරාවිද්‍යා අඩවි
සංකස්ස

සංකිස්ස (හෙවත් සංකාසියා, සංකස්ස සහ සංකස්‍ය) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියානු නගරයකි. මෙම නගරය ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ සමයෙහි ප්‍රමුඛ නගරයක් විය. බෞද්ධ මූලාශ්‍ර අනුව මෙය සාවත්ථීයෙහි මණ්ඩල තිහට අයත් ය. ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් පසු, අශෝක රජ සමයේ මෙම ප්‍රදේශය සංවර්ධනය කෙරුණු අතර, නගරයේ අශෝක ස්තම්භයක් ද පිහිටුවා තිබේ. වර්තමානයෙහි මෙම ස්තම්භයේ හස්ති ස්තම්භ ශීර්ෂය දක්නට ලැබේ. බුදුන් වහන්සේ අනුස්මරණය කිරීම උදෙසා මෙහි විහාරයක් සහ ස්තූපයක් ද තනවා ඇත. වර්තමානයේ මෙම විහාරය ශේෂව ඇති අතර, ස්තූපයේ නටබුන් හඳුනාගත හැක.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

Sankassa Video Documentary (in Sinhalese) Ancient Buddhist events at Sankissa
 http://www.palikanon.com/english/pali_names/sa/sankassa.htm
 maps.google The place where Lord Buddha show Twin Miracle (Pali:Yamaka Patihara). - Sravasti
 maps.google The place where Lord Buddha came down from Daowadung. - Sankisa

පුරාතන ඉන්දියානු නගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
රාමායණයෙහි එන ස්ථාන
උත්තර් ප්‍රදේශඵි බෞද්ධ අඩවි
ෆාරූඛාබාද් දිස්ත්‍රික්කය
දේවීපාටන් මණ්ඩලය

දේවීපාටන් මණ්ඩලය හෙවත් දේවීපාටන් කොට්ඨාසය යනු ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි පරිපාලන භූගෝලීය ඒකකයකි. වර්තමානයෙහි (2005), මෙම මණ්ඩලය ‍යටතට පහත දිස්ත්‍රික්ක අයත් වේ: 
 ගෝණ්ඩා, 
 බහ්රායිච්, 
 ශ්‍රාවස්තී, සහ 
 බලරාම්පූර්.
 බරාබන්කී.

මෙම මණ්ඩලයේ මූලස්ථානය ගෝණ්ඩා ය.

ආශ්‍රේයයන්

උත්තර් ප්‍රදේශ් හි මණ්ඩල
දේවීපාතන් මණ්ඩලය
සුගත් චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර

දිසානායක මුදියන්සේලාගෙ සුගත් චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදා සොල්දාදුවකු වේ. ඔහු ශ්‍රී ලාංකික සිවිල් යුද්ධයේ අවසාන භාගය වූ, හතරවෙනි ඊලාම් යුද්ධයේදි හමුදාවේ විශේෂ බලකා රෙජිමෙන්තුවේ සේවය කරන ලදි. චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර තම ජීවිතය කැපකරමින් දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානයේ මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරයක් වැළක්වීමට කටයුතු කිරීම හේතුවෙන්, ඔහුව ශ්‍රී ලංකාවේ විශිෂ්ටතම හමුදා ප්‍රදානය වූ, පරම වීර විභූෂනයෙන් පිදුම් දෙන ලදීය.

පුද්ගලික ජීවිතය 
චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ, බිබිලේ නගරයේ උපත ලදීය. ඔහුගෙ බිරිඳ වූ මංගලිකා සමග විවාහයෙන් පසු ඔවුන් රත්මලානෙහි පදිංචි වූ අතර ඔවුන් දෙදෙනාට එක් දියනියක් විය.

වෘත්තිය

2009 පෙබරවාරි 3 ක්‍රියාන්විතය 
2009 පෙබරවාරි මුල වනවිට, ශ්‍රී ලංකානු හමුදාවෝ කොටි හමුදාවන් පුදුකුඩිඉරිප්පු හි කුඩා ප්‍රදේශයකට සීමා කොට තිබූහ. 2009 පෙබරාවාරි 3 වැනිදා, කොටි හමුදාව ප්‍රහාරයක් එල්ල කල අතර, හමුදාවේ 4 වෙනි කාර්‍ය බලකාය (පසුව 64 වෙනි අංශය) එයින් පසුබැස්සහ. මේ අතර, 2 වෙනි විශේෂ බලකායේ ඒකක මෙම ප්‍රහාරය මැඩ පැවැත්වීම සඳහා කැඳවන ලදි. මේ වන විට චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර එම බලකායේ කෝප්‍රල්වරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් සිටියේය.

කොටි ත්‍රස්තයින් මෙම විශේෂ බලකාය වෙත මරාගෙන-මැරෙන, පුපුරන ද්‍රව්‍ය සහිත, සන්නාහ-තහඩු වලින් යුත් ට්‍රක් රථයක් එවන ලදි. සැහැල්ලු ගිනි අවි වලින් එල්ල කරන ප්‍රහාර මෙම ට්‍රක් රථය නැවැත්වීමට සමත් නොවූ අතර, RPG-7 රොකට් විදිනයකින් සන්නද්ධ වූ චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර එයින් ට්‍රක් රථය විනාශ කිරීම සඳහා ඉදිරියට ගියේය. ඔහු ට්‍රක් රථය වෙත රොකට්ටුවක් එල්ල කලත් එය පිපිරී ගියේ නැත. චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර ඉක්මනින් තවත් රොකට්ටුවක්, රොකට් විදිනයට ඇතුලු කලේය.

ඒ වනවිට ට්‍රක් රථය ඉතා ආසන්නයට පැමිණ තිබූ අතර ඊළඟ රොකට්ටුවද එයට එල්ල කලහොත් තමාද ඒ පිපිරීමට හසුවන බව චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාරට වැටහිනි. කෙසේ නමුත් ඔහු ඉතා ඉක්මන් තීරනයකින් ඊළඟ රොකට්ටුවද ට්‍රක් රථයට එල්ල කලේය. ට්‍රක් රථයේ සන්නාහය විනිවිද ගිය රොකට්ටුව එය තුලදී පුපුරා ගියේ එය සම්පූර්නයෙන්ම විනාශ කරමිනි. පිපිරීමට හසුවූ චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර සොල්දාදුවා මරණයට පත් වූවත්, එම කණ්ඩායමේ සිටි බොහෝ සොල්දාදුවන් ජීවිතය බේරාගන්නට සමත් විය.

ඇවෑමෙන් පසු 
කෝප්‍රල් චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර මරණයෙන් පසු සැරයන් තනතුරට උසස් කරන ලදි. තවද, ඔහුගේ ක්‍රියාවන්ට පරම වීර විභූෂනයද යෝජන කෙරුනු අතර 2012 මැයි 16 වැනිදා ආරක්ෂක ලේකම් ගැසට් ප්‍රකාශනයකින් දැනුම් දෙන ලද්දේ චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර ඇතුලු 14 දෙනෙකුට මෙම පදක්කම හිමි වන බවයි. 

2012 මැයි 19 වන දින, යුද්ධය අවසන් වී වසර තුනක් ගතවන දින, ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසින් මෙම පදක්කම චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර වෙනුවෙන් ඔහුගේ සමීපතමයෙකුට ප්‍රදානය කරන ලදි. විශේෂ බලකායෙන් මේ පදක්කම ලැබූ හතර වැනියා ඔහු විය. ඔහු නියත මරණය හමුවේ, තමාගෙ ජීවිතය වෙනුවෙන් පසු නොබැස, තම සහෘදයින්ගේ ජීවිත බේරාගැනීමේ අරමුණින් ක්‍රියා කිරීම අතිශයින් පැසසුමට ලක්විය. ඔහුගේ සහ එම රෙජිමෙන්තුවේ එම පදක්කම ලැබූ අනෙක් අයගේ නම් වවුනියාවේ පිහිටි ඔවුන්ගේ බලකා මූලස්ථානයේ ඇති විශේෂ සමරු පලකයක සටහන් කොට ඇත.

මූලාශ්‍ර 
Sugath Chandrasiri Bandara - Wikipedia
පාටලීපුත්‍ර

නූතන පැට්නාවට යාබදව පිහිටි පාටලීපුත්‍ර (IAST: ) පුරාතන ඉන්දියාවේ පැවති නගරයකි. ක්‍රි.පූ. 490 පමණ මගධයේ පාලක උදයින් විසින් කුඩා බලකොටුවක් (පාටලීග්‍රාම) ලෙස ගොඩනැගූ මෙය ගංගා නදිය අසල පිහිටියේ ය.
 
මෙය ශිශුනාග අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.පූ.. 413–345), නන්ද අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.පූ. 460 හෝ 420–325), මෞර්ය අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.පූ. 320–180), ගුප්ත අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.ව. 320–550), සහ පාල අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.ව. 750–1200) වැනි බලවත් රාජ්‍ය යටතේ අගනගරයක් ලෙස පැවතී ඇත. මෞර්ය යුගයේ දී, මෙම නගරය ලොව විශාලතම නගරවලින් එකක් ලෙස සැලකිණි. ග්‍රීක තානාපති, දේශාටක සහ ඉතිහාසඥ මෙගස්තීනිස්ට අනුව, මෞර්ය අධිරාජ්‍ය සමයේ (ක්‍රි.පූ.. 320–180 පමණ) මෙය ලොව වඩාත් සඵල ප්‍රාදේශීය ස්වයං පාලන තන්ත්‍රයක් පැවති මුල්ම නගර අතුරින් එකකි. ක්‍රි.ව. 7වන සියවසේ සිට පරිහානියට පත්වෙමින් පැවති පාටලීපුත්‍රය ශේර් ෂා සූරි (1538–1545) පාලන සමයේ දී යළි පුනර්ජීවයක් ලද අතර, එය පැට්නා ලෙස නම් කෙරිණි.

නූතන පැට්නා පරිශ්‍රයෙහි පුරාවිද්‍යා කැනීම් ගණනාවක් සිදුකොට තිබේ. 20වන සියවස අවට කාලයේ පැට්නාවේ සිදුකරන ලද කැනීම්වලින් දැවමය ආධාරක යොදා සවිබල ගැන්වූ විශාල ප්‍රාකාරයක නටබුන් හමු විය.

ආශ්‍රේයයන්

මූලාශ්‍ර

වැඩිදුර කියවීමට
 Bernstein, Richard (2001). Ultimate Journey: Retracing the Path of an Ancient Buddhist Monk (Xuanzang) who crossed Asia in Search of Enlightenment. Alfred A. Knopf, New York. 

පැට්නාවේ ඉතිහාසය
පැට්නා
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන්
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
ඉන්දු-ආර්ය පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ ඉතිහාසය
මෞර්ය අධිරාජ්‍යය
මෞර්ය රාජවංශය
මෞර්ය කලාව
පුරාතන ඉන්දියාව
පාවා

පාවා (වර්තමාන පාද්‍රෞනා) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියානු නගරයක් වන අතර, එය මහාවීර සහ ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ සමයේ වැදගත්කමක් ඉසිලී ය. මල්ල රජ දරුවන්ගේ නගරයක් වූ මෙම ස්ථානය වෙත බුදුන් වහන්සේ සිය අවසන් චාරිකාවෙහි දී පැමිණ තිබේ. එහි දී භෝගගාමයේ සිට පැමිණි උන් වහන්සේ චුන්දයන්ගේ අඹ වනයේ විවේක ගෙන තිබේ. පාවාව පිහිටියේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් හි කුෂිනගර් සිට කිලෝමීටර 15 පමණ නැගෙනහිරට් වන්නට ය.

පාවාවේ විසූ චුන්ද බුදුන් වහන්සේට අවසන් දානය පිළිගැන්වී ය. මෙම අවස්ථාවේ දී චුන්ද සූත්‍රය දේශනා කරන ලදී. පාවා සිට බුදුන් වහන්සේ කක්කුට්ඨ ගඟ තරණය කොට කුෂිනගර් වෙත වැඩම කළහ.

සංගීති සූත්‍රය අනුව, බුදුන් වහන්සේ පාවා හි වැඩසිටින සමයේ මල්ලයන් විසින් සිය උබ්භතක නම් ශාලාව විවෘත කළ අතර, බුදුන් වහන්සේ එහි ප්‍රථම වරට ධර්ම දේශනයක් කොට තිබේ. බුදුන් වහන්සේගේ දේශනයෙන් පසු, සාරිපුත්ත රහතන් වහන්සේ විසින් සංගීති සූත්‍රය සජ්ඣායනය කොට ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

පුරාතන ඉන්දියානු නගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ගයා, ඉන්දියාව

ගයා යනු ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ දකුණු පෙදෙසෙහි පිහිටි ඓතිහාසික වැදගත්කමක් සහිත ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණස්ථානයකි. ගයාව පිහිටියේ බිහාරයේ අගනගරය වන පැට්නාවට  පමණ දකුණට වන්නට ය. මෙය එම ප්‍රාන්තයේ දෙවන විශාලතම නගරය වන අතර, 470,839ක ජනගහනයකින් යුක්ත ය. එසේම මෙය ගයා දිස්ත්‍රික්කයේ සහ මගධ් මණ්ඩලයේ මූලස්ථානය ද වේ. නගර පැති තුනකින් කුඩා කඳුගැට ත්‍රිත්වයක් මඟින් (මංග්ලා-ගෞරි, ශෘංග-ස්ථාන්, රාම්-ශිලා, සහ බ්‍රහ්මයෝනී) වටවී ඇති අතර, එහි නැගෙනහිරින් ඵාල්ගු ගඟ ගලා බසියි.

ගයාව ජෛන, හින්දු, සහ බෞද්ධ යන ආගම් තුන සඳහාම වැදගත් ස්ථානයකි. ගයාව පිළිබඳ ඉන්දීය මහා වීරකාව්‍ය වන රාමායණය සහ මහාභාරතය තුළ සඳහන් ය. ඒ අනුව රාම, සීතා සහ ලක්ෂ්මණ සිය පියා වූ දශරථ වෙනුවෙන් පිඬු දානයක් ලබාදුන්නේ මෙහි දී ය එම නිසා මෙම ස්ථානය පිණ්ඩාදාන චාරිත්‍රය උදෙසා වැදගත් හින්දු වන්දනා ස්ථානයක් වේ. බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වුණු බුද්ධ ගයාව පිහිටියේ ද මෙහි වන අතර, එය බුද්ධාගමේ එන ප්‍රධාන ශුද්ධ ස්ථාන සතරෙන් එකකි. බුද්ධ ගයාවෙහි පිහිටි මහාබෝධි විහාර සංකීර්ණය ලෝක උරුම අඩවියක් ද වේ.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 
ඉන්දියාවේ හින්දු වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
හින්දු පූජනීය නගර
මුල්කාලීන බුද්ධාගම
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ
වාරාණසී

වාරාණසී (), හෙවත් බෙනාරස්, බනාරස් (Banāras  ) හෝ කාශී (Kāśī ) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ගංගා නදියෙහි ඉවුර අසබඩ පිහිටි නගරයකි. මෙය ප්‍රාන්ත අගනගරය වන ලක්නව් සිට  ගිනිකොණදිගින් ද, අලහබාද් සිට  පමණ නැගෙනහිරට වන්නට ද පිහිටා තිබේ. ඉන්දියාවේ ප්‍රධාන ආගමික මූලස්ථානයක් වන මෙය, හින්දු ආගම සහ ජෛන ආගම තුළ එන සප්ත පූජනීය නගර (සප්ත පූරි) අතර වඩාත්ම ශුද්ධ වූ නගරය ලෙස සැලකෙයි. එසේම මෙය බුද්ධාගමෙහි සහ රවිදස්සියා හි වර්ධනය කෙරෙහි බෙහෙවින් ඉවහල් විය. වාරාණසී පිහිටියේ ජාතික අධිවේගී මාර්ග අංක 2 අසල වන අතර, එහි වාරාණාසි සන්ධිය දුම්රිය ස්ථානය සහ ලාල් බහදූර් ශාස්ත්‍රී අන්තර්ජාතික ගුවන්තොටුපල පිහිටා තිබේ.

වාරාණසී වානිජමය අතින් ද වැදගත් නගරයක් වූ අතර, එය මස්ලින් සහ සේද රෙදි, සුවඳ විලවුන්, ඇත්දළ නිර්මාණ සහ ප්‍රතිමා සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලී ය. ක්‍රි.පූ. 528 අවට කාලයේ, බුදුන් වහන්සේ සිය මංගල ධර්ම දේශනය වූ "ධර්මචක්‍ර ප්‍රවර්තන සූත්‍රය" දේශනා කළේ මෙහි යාබද සාරනාත් හි දී ය. මෙම නගරයෙහි ඇති තවත් ආගමික වැදගත්කමක් ලෙස ක්‍රි.ව. 8වන සියවසෙහි දී ආදි ශංකර විසින් ශෛවාගමික නිකායයක් ස්ථාපනය කිරීම දැක්විය හැක. මධ්‍යකාලීන යුගයේ මුසල්මාන පාලන සමයේ පවා නගරය හින්දු ආගමෙහි වැදගත් ස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. රාමගේ දිවිය අලලා තුල්සිදාස්  විසින් රාම් චරිත් මානස් ‍රචනා කරන ලද්දේ වාරාණසී හි ය. භක්ති ව්‍යාපාරයෙහි වැදගත් චරිත වන කබීර් සහ රවිදාස් උපත ලැබූයේ වාරාණසී හි ය. සීක් ආගම බිහිකිරීමෙහි ලා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉසිලූ ගුරු නානක් ක්‍රි.ව. 1507 දී මහා ශිවරාත්‍රිය වෙනුවෙන් වාරාණසී වෙත පැමිණියේ ය.

ආශ්‍රේයයන්

උද්ධෘත

බාහිර සබැඳි 

 Official website of Varanasi District
 State Government Tourism Website
 
 
 Banaras Bibliography at the Südasien-Institut, Heidelberg University

 
පුරාතන ඉන්දියානු නගර
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
වාරාණසී දිස්ත්‍රික්කයේ මහනගර සහ නගර
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි නගර
ඉන්දියාවේ පැරණි අගනගර
හින්දු පූජනීය ස්ථාන
ශුද්ධ නගර
පිප්‍රහ්වා

පිප්‍රහ්වා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ සිද්ධාර්ථ්නගර් දිස්ත්‍රික්කයේ බිර්ද්ර් අසල පිහිටි ගම්මානයකි. කාලනාමක් සහල් නම්වූ සුවඳවත් කුළුබඩු වර්ගය මෙහි වගාකරනු ලබයි. මෙය ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ උත්පත්තිය සිදුවූ ලුම්බිණියේ සිට සැතපුම් 12ක් දුරින් පිහිටා ඇත.

පිප්‍රහ්වාව වඩාත්ම ප්‍රකට වී ඇත්තේ එහි වූ පුරාවිද්‍යා අඩවිය නිසායි. මෙහි සිදුකළ කැනීම් අනුව, ශාක්‍ය වංශිකයන් වෙත ලබාදුන් බුදුන් වහන්සේගේ භෂ්මාවශේෂවලින් කොටසක් මෙහි නිදන් කොට ඇති බව පෙනේ. විශාල ස්තූපයක් විහාරස්ථානයක නටබුන් ද මෙහි දක්නට ලැබෙන අතර, යාබදව කෞතුකාගාරයක් ද පවතියි.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Piprahwa Museum
 ASI

සිද්ධාර්ථනගර් දිස්ත්‍රික්කයේ ගම්මාන
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි බෞද්ධ අඩවි
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ලලිතගිරි

ලලිතගිරි () (හෙවත් නාල්තීගිරි) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ පිහිටි ප්‍රධාන බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණයකි. මහා ස්තූප, බුද්ධ ප්‍රතිමා, සහ ආරාමවලින් සමන්විත වන මෙය, ප්‍රදේශයේ පවත්නා පැරණිතම ස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානයෙහි බුදුන් වහන්සේගේ ධාතූන් තැන්පත් කොට ඇතැයි පැවසේ. මෙහි තන්ත්‍රික බෞද්ධ පිළිවෙත් පැවතී ඇත.

මෙය සහ ඒ ආසන්නයෙහි ඇති රත්නගිරි සහ උදයගිරි යන බෞද්ධ විහාරස්ථාන එක්ව ගත්කල "වජ්‍රමය ත්‍රිකෝණය" ලෙස සැළකේ. අතීතයේ විශ්වාස කෙරුණේ මෙය පුරාතන වාර්තාවන්හි එන පුෂ්පගිරි විහාරයට අයත් බවයි. නමුත් වර්තමානයේ මෙය වෙනමම ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

ආශ්‍රේයයන්

ග්‍රන්ථාවලිය

වැඩිදුර කියවීමට
 Donaldson, Thomas Eugene, Iconography of the Buddhist Sculpture of Odisha, 2001, Abhinav Publications, , Volume 1 is the text, given page references, and 2 the plates, given figure numbers.

බාහිර සබැඳි

Photos of Lalitgiri

ඔඩිෂාවේ බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පුරාතන විශ්වවිද්‍යාල
බෞද්ධ විශ්වවිද්‍යාල සහ කොලීජි
ඔඩිෂාවේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
පැරණි බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඔඩිෂාවේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ නටබුන්
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ඔඩිෂාවේ බුද්ධාගම
ඉන්දියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
පුෂ්පගිරි විහාරය

පුෂ්පගිරි (ඔඩියා: ପୁଷ୍ପଗିରି) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා හි ජාජ්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ ලංගුඩි කඳුගැටයේ පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ මහාවිහාර සංකීර්ණයකි. චීන දේශාටක හියුංසාංගේ () සහ වෙනත් මූලාශ්‍රවල පුෂ්පගිරි විහාරය පිළිබඳ සඳහන් වේ. 1990 දශකය තෙක්ම විශ්වාස කෙරුණේ ජාජ්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ලලිත්ගිරි-රත්නගිරි-උදයගිරි විහාර සමූහයම හෝ ඉන් එකක් හෝ පුෂ්පගිරි විහාරයට අයත් බවයි. මෙම ස්ථානවල බොහෝ ගොඩනැගිලි, විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් ස්තූප, ප්‍රතිමා සහ අනෙකුත් කලාකෘති ගණනාවක්ම දක්නට ලැබේ.

කෙසේනමුත්, 1996-2006 අතර කාලයේ ලංගුඩි කඳුවල සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැනීම්වල දී පුෂ්ප සභාර් ගිරිය යනුවෙන් අභිලේඛනවල සඳහන් වන මෙම විහාරය සොයාගැනිණි. මෙය පුෂ්පගිරිය බව වර්තමාන විද්වතුන්ගේ මතයයි. මේ වනවිට මෙම අඩවිය, සංචාරක කර්මාන්තයට විවෘත කොට ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

ඔඩිෂාවේ බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පුරාතන විශ්වවිද්‍යාල
බෞද්ධ විශ්වවිද්‍යාල සහ කොලීජි
ඔඩිෂාවේ අධ්‍යාපනය
පැරණි බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ නටබුන්
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ඔඩිෂාවේ පුරාවිද්‍යා ස්මාරක
ඔඩිෂාවේ බුද්ධාගම
උදයගිරි, ඔඩිෂා

උදයගිරි (ඔඩියා: ଉଦୟଗିରି) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ පිහිටි විශාලතම බෞද්ධ විහාරාරාම සංකීර්ණයයි. මෙයට ප්‍රධාන ස්තූප සහ ආරාම ඇතුළත් වේ. මෙය සහ යාබදව පිහිටි ලලිත්ගිරි හා රත්නගිරි යන බෞද්ධ විහාරස්ථාන එක්ව ගත්කල "රත්නගිරි-උදයගිරි-ලලිත්ගිරි" "වජ්‍රමය ත්‍රිකෝණය" ලෙස හඳුන්වයි. මුලින් විශ්වාස කෙරුණේ මේ සියල්ල පුරාතන මූලාශ්‍රයන් හි එන පුෂ්පගිරි විහාරයම බවයි. නමුත් වර්තමානයෙහි ඒවා වෙනමම ස්ථාන ලෙස සැළකේ. මෙම ස්ථානයෙන් හමුවන අභිලේඛනමය සාධක අනුව, උදයගිරියෙහි අතීත නාමය වන්නේ "මාධවපුර මහාවිහාරය" යන්නයි. මෙම බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණය ක්‍රි.ව. 7වන සහ 12වන සියවස් අතර කාලයේ සක්‍රීයව පැවති බව පෙනේ.

ආශ්‍රේයයන්

ග්‍රන්ථාවලිය

වැඩිදුර කියවීමට
 Donaldson, Thomas Eugene, Iconography of the Buddhist Sculpture of Odisha, 2001, Abhinav Publications, , Volume 1 is the text, given page references, and 2 the plates, given figure numbers.

බාහිර සබැඳි
Flickr.com: Photos of Udayagiri Complex

ඔඩිෂාවේ බෞද්ධ අඩවි
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පුරාතන විශ්වවිද්‍යාල
බෞද්ධ විශ්වවිද්‍යාල සහ කොලීජි
ඔඩිෂාවේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
ඔඩිෂාවේ අධ්‍යාපනය
පැරණි බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඔඩිෂාවේ ඉතිහාසය
ඉන්දියාවේ නටබුන්
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ඔඩිෂාවේ පුරාවිද්‍යා ස්මාරක
ඔඩිෂාවේ බුද්ධාගම
ඉන්දියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
වික්‍රමශිලා

වික්‍රමශිලා (දේවනාගරී: विक्रमशिला, IAST: ) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පාල අධිරාජ්‍ය සමයේ දී නාලන්දාව සේම ඉන්දියාවේ වැදගත් අධ්‍යාපනික කේන්ද්‍රයක් ලෙස පැවති ස්ථානයකි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ වර්තමාන බිහාරයේ භගල්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ අන්තිචක් ගම්මානයේ ය.

වික්‍රමශිලාව ස්ථාපනය කරන ලද්දේ පාල අධිරාජ ධර්මපාල (ක්‍රි.ව 783 සිට 820 දක්වා) විසින් නාලන්දාවේ අධ්‍යාපනයේ ප්‍රමිතිය දුර්වල වීමට ප්‍රතිචාරයක් වශයෙනි. අතිශ නම් වූ ප්‍රකට පණ්ඩිත භික්ෂුව මෙහි විහාරාරාමාධිපති වශයෙන් කටයුතු කොට තිබේ. 1193 අවට කාලයේ මුසල්මාන ආක්‍රමණිකයකු වූ මුහම්මද් බින් බඛ්තියාර් ඛල්ජිගේ සේනා විසින් මෙය විනාශ කරන ලදී.

මේවාත් බලන්න 
 නාලන්දා
 තක්ෂිලා
 ශාරදා පීඨ

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 Archaeological Survey of India page for Vikramashila
 

ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පුරාතන විශ්වවිද්‍යාල
බෞද්ධ විශ්වවිද්‍යාල සහ කොලීජි
බෞද්ධ පාඨශාලා
බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
බෙංගාලයේ ඉතිහාසය
[[Category:බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය]
භගල්පූර්
බිහාරයේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
භගල්පූර් දිස්ත්‍රික්කය
බිහාරයේ බෞද්ධ අඩවි
කාශී රාජධානිය

කාශී රාජධානිය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ වාරාණසී අගනුවර කරගනිමින් පැවති පුරාතන ඉන්දියානු රාජධානියකි. වාරාණසී මායිම් වූයේ උතුරින් සහ දකුණින් වරුණ සහ අසී ගංගාවලිනි. මෙය ක්‍රි.පූ. 6වන සියවස ආරම්භයේ උතුරු ඉන්දියාවේ පැවති සොළොස් මහාජනපදවලින් එකක් ද වේ. මෙම රාජධානියේ උතුරු සීමාව වූ සොන් ගඟ, මගධයේ බටහිර සීමාව විය. වර්තමානයෙහි එයට අයත් භූමිය භෝජ්පූර්, රෝහ්තාස්, කයිමූර් සහ බුක්සර් දිස්ත්‍රික්කවලට අයත් ය. 

චානක්‍ය සමය වන විට, කාශිය වෛදික අධ්‍යාපනයෙහි මූලස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. එසේම එය සතුව ශක්තිමත් ‍යුද්ධ හමුදාවක් පැවතිණි. වාරාණසිය බෞද්ධ බලපෑමට යටත් වුවද, ශහාබාදය තවදුරටත් ශෛවාගමික බලපෑම යටතේ පැවතියේ ය.

ජාතක කථාවල සඳහන් වන ආකාරයට වාරාණසී ඉන්දියාවේ පැවති ධනවත්ම නගර අතුරින් එකකි. එම කථා පුවත් අනුව පෙනීයන්නේ කාශිය සහ යාබද කෝසලය අතර නිරතුරුව ගැටුම් පැවති බවයි. ඇතැම් අවස්ථාවල දී අංග සහ මගධය සමග ද ගැටුම් ඇතිකරගත්තේ ය. කාශී රාජ්‍යයේ බෘහද්රථ රජු විසින් කෝසලය ආක්‍රමණය කළ ද, බුදුන් වහන්සේගේ සමයෙහි එය කෝසලයෙහි යටත් රාජ්‍යයක් ලෙස පැවතියේ ය්.

ආශ්‍රේයයන්

ඓතිහාසික ඉන්දියානු ප්‍රදේශ
මහාජනපද
රාමායණයෙහි එන ස්ථාන
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
වාරාණසී හි ඉතිහාසය
කෝසල

කෝසල රාජ්‍යය () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දළ වශයෙන් ඉන්දියාවේ වර්තමාන උත්තර් ප්‍රදේශ්හි අවාධ් ප්‍රදේශයට අයත් භූමි භාගයෙහි පැවති පුරාතන ඉන්දියානු රාජධානියකි. පශ්චාත් වෛදික යුගයෙහි දී ජනපදක් ලෙස ඇරඹි මෙය යාබද විදේහය සමඟ සබඳතා පැවැත්වී ය. කෝසලය අයත් වූයේ උතුරු කළු ඔපදැමූ පාත්‍ර සංස්කෘතියට (ක්‍රි.පූ. 700-300 පමණ) වන අතර, එය ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම ආදී ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරයන් බිහිවූ ප්‍රදේශයකි. මෙය එයට බටහිරින් පිහිටි කුරු-පංචාල වෛදික ආර්ය වර්ණාලේපිත අළු පාත්‍ර සංස්කෘතියෙන් වෙනස් විය.

මේවාත් බලන්න

පුරාතන ඉන්දියාවේ රාජධානි

ආශ්‍රේයයන්

උද්ධෘත

 
ඓතිහාසික ඉන්දියානු ප්‍රදේශ
මහාජනපද
රාමායණයෙහි එන ස්ථාන
උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ඉතිහාසය
වජ්ජි

වජ්ජි  (  ) හෙවත් වෘජ්ජි යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියාවේ සොළොස් මහාජනපද අතුරින් එකක් වූ සමූහාණ්ඩුවකි. මෙහි පාලන ප්‍රජාව අතරට ලිච්ඡවීන් ඇතුළු වංශ කිහිපයක් අයත් විය. මෙහි පාලනය පැවති ප්‍රදේශයට වර්තමාන උතුරු බිහාරයේ මිථිලාව අයත් වූ අතර, මෙහි අගනගරය වූයේ වෛශාලියයි.

බෞද්ධ ග්‍රන්ථයක් වන අංගුත්තර නිකාය මෙන්ම ජෛන ග්‍රන්ථයක් වන භගවතී සූත්‍රය (සය xv උද්දේස I) තුළ ද වජ්ජිය සොළොස් (දහසය) මහාජනපදවලින් එකක් බව සඳහන් වේ. මෙම මහාජනපදයේ නාමය එහි පාලන වංශයක් වූ වෘජ්ජීන්ගේ නාමයෙන් පැනනැඟුණකි. වජ්ජි රාජ්‍යයේ සමූහාණ්ඩු පාලන තන්ත්‍රයක් පැවති බව සඳහන් වේ. මෙම වංශය පිළිබඳ පාණිනි, චානක්‍ය සහ හියුංසාං විසින් ද සඳහන් කොට තිබේ.

භූමිය
වජ්ජි භූමිය පිහිටියේ බිහාරයේ ගංගා නදියට උතුරින් වන අතර, එය මාධේශ් කලාපය තෙක් විහිදිණි. බටහිරින්, ගාන්දකී ගඟ බොහෝවිට වජ්ජියෙහි සහ මල්ලයෙහි දේශසීමාව වූ අතර, එය කෝසල මහාජනපදයෙන් ද මායිම් වන්නට ඇත. නැගෙනහිරින් මෙහි භූමිය කෝෂි සහ මහානන්ද ගක් ඉවුරුවල වූ වනාන්තර තෙක් විහිදිණි. මෙම මහාජනපදයෙහි අගනුවර වූයේ වෛශාලියයි. මෙහි වූ අනෙකුත් වැදගත් නගර සහ ගම්මාන අතරට කුණ්ඩපුර හෙවත් කුණ්ඩග්‍රාම (වෛශාලි අසල), භෝගනගර සහ හත්ථිගාම දැක්විය හැක.

ගැලරිය

මේවාත් බලන්න
 පුරාතන ඉන්දියාවේ ‍රාජධානි
 මිථිලාවේ පාලකයන් ලැයිස්තුව

ආශ්‍රේයයන්

මිථිලා
බිහාරයේ රාජධානි
මහාජනපද
ඉන්දියාවේ අධිරාජ්‍ය සහ රාජධානි
බිහාරයේ ඉතිහාසය
මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)

මල්ල යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියාවේ  සොළොස් මහාජනපද අතුරින් එකක් ලෙස සැලකෙන පුරාතන ඉන්දීය සමූහාණ්ඩු (ගණ සංඝ) රාජ්‍යයකි. මෙම ස්ථානය වැදගත් වූයේ එය  මහාවීර සහ ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදුවූ ප්‍රදේශය නිසායි.

ඉතිහාසය

මල්ල රාජ්‍යය අංගුත්තර නිකායයෙහි සඳහන් පුරාතන ඉන්දියාවේ සොළොස් (16) මහාජනපද අතුරින් එකකි. මෙය නම්කොට ඇත්තේ එම නාමයම සහිත පාලන වංශයේ නාමයෙනි. මහාභාරතය (VI.9.34) තුළ මෙම දේශය මල්ලරාෂ්ට්‍ර (මල්ල රාෂ්ට්‍රය) ලෙස සඳහන් වේ. මල්ල මහාජනපදය පිහිටියේ මගධයට උතුරිනි. කක්කුට්ඨ නදිය (වර්තමාන කුකූ) මඟින් මෙම මහාජනපදය ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිණි. මෙම කොටස් දෙකෙහි අගනගරයන් වූයේ කුසාවතී (වර්තමාන ගෝරඛ්පූර් අසල කාශියා) සහ ඊට සැතපුම් 12ක් දුරින් වූ පාවාවයි.

මේවාත් බලන්න
පුරාතන ඉන්දියාවේ ‍රාජධානි
 මල්ලභූම්
 ගණ සංඝ
 කෝලිය

ආශ්‍රේයයන්

මූලාශ්‍ර
 
 Gorakhpur Janpad aur Uski Kshatriya Jatiyon Ka Itihaas By Dr. Rajbali Pandey, pp. 291–292
 Kshatriya Rajvansh by Dr. Raghunath Chand Kaushik
 Bhagwan Buddh ke Samkalin Anuyayi tatha Buddha Kendra By Tripatkacharya, Mahopadhyaya Bikshu Buddhamitra, pp. 274–283.

මහාජනපද
රාෂ්ට්‍ර
වත්ස

වත්ස හෙවත් වංස (පාලි සහ අර්ධමාගධී: වච්ච, අර්ථය "වසු") යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ අංගුත්තර නිකායයෙහි සඳහන් පුරාතන ඉන්දියාවේ උත්තරපථයේ පැවති සොළොස් (දහසය) මහජනපදවලින් එකකි.
වත්ස හෙවත් වංස දේශය පිහිටියේ වර්තමාන උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ අලහබාද් හි ගංගා සහ යමුනා දෙගං නිම්නයේ ය.

මේවාත් බලන්න
පුරාතන ඉන්දියාවේ ‍රාජධානි

ආශ්‍රේයයන්

උද්ධෘත

මූලාශ්‍ර
 

පුරු වංශයේ රාජධානි
මහාජනපද
කුරු රාජධානිය

කුරු () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ උතුරු ඉන්දියාවේ යකඩ යුගයේ පැවති වෛදික ඉන්දු-ආර්ය ගෝත්‍රික සන්ධානයකි. මෙය වත්මන් දිල්ලි, හර්යානා, පන්ජාබ් සහ බටහිර උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ඇතැම් ප්‍රදේශවල ව්‍යාප්තව පැවතුණකි. මෙය පසුකාලීන ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පළමු වාර්තාගත රාජ්‍ය-මට්ටමේ සමාජය ලෙස සැලකෙයි.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්

මූලාශ්‍ර

වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර රාජධානිය

Kuru Kingdom
Mahabharata of Krishna Dwaipayana Vyasa, translated to English by Kisari Mohan Ganguli
The Kuru race in Sri Lanka -  Web site of Kshatriya Maha Sabha
Coins of Kuru janapada

පුරු වංශයේ රාජධානි
ආසියාවේ යකඩ යුගයේ රටවල්
දකුණු ආසියාවේ යකඩ යුගයේ සංස්කෘතීන්
පුරාතන ජනයා
ඉන්දු-ආර්ය ජනයා
මහභාරතය
ඍග්වෛදික ගෝත්‍ර
මහාජනපද
මත්ස්‍ය රාජධානිය

මත්ස්‍ය රාජධානිය (ක්‍රි.පූ. 300-700) යනු ක්‍රි.පූ. 6වන සියවසට අයත් බෞද්ධ ධර්ම ග්‍රන්ථයක් වන අංගුත්තර නිකාය සහ හින්දු වීරකාව්‍යයක් වන මහාභාරතය තුළ සඳහන් වන පුරාතන ඉන්දියානු සොළොස් (දහසය) මහාජනපදවලින් එකකි. වර්තමාන රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ ජයිපූර් දිස්ත්‍රික්කයේ උතුරු පෙදෙසෙහි වූ විරාත්නගර් මෙහි අගනුවර විය. මෙයට උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් පිළිවෙලින් කුරු සහ සූරසේන මහාජනපද පිහිටා තිබිණි. 

වර්තමාන ‍යුගයට අයත්, මත්ස්‍ය එක්සත් ජනපද වනාහි 1947 සිට 1949 දක්වා පැවති තාවකාලික කුමාර රාජ්‍ය 4ක සන්ධානයකි. මෙයට භාරත්පූර්, ඪෝල්පූර්, අල්වාර් සහ කරෞලි යන රාජ්‍ය සතර අයත් විය.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Hindu Mythology

මහාභාරතය
ඍග්වෛදික ගෝත්‍ර
මහාජනපද
ඉන්දියාවේ කුමාර රාජ්‍ය
සැකිල්ල

සැකිල්ල යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ සත්ත්ව දේහයන් දරාසිටින රාමුව බඳු ව්‍යූහයයි. විවිධ සැකිලි ප්‍රභේද ඇත: ඒ අතර ජීවියකුගේ ස්ථාවර පිටත කවචය වන බහිඃසැකිල්ල, ශරීර අභ්‍යන්තරයේ පිහිටි සන්ධාරක ව්‍යූහය වන අන්තඃසැකිල්ල, ද්‍රව පීඩනය මඟින් ආධාර වන නම්‍යශීලී සැකිල්ලක් වන ද්‍රවසැකිල්ල, සහ බැක්ටීරියා හා ආකියා ඇතුළු සියලු සෛලවල හමුවන සෛල සැකිල්ල දැක්විය හැක. මෙහි ඉංග්‍රීසි යෙදුම වන "Skeleton” යන්න  යන වදනෙන් සම්භවය වූවකි.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 

 3-D Viewer of a male American mastodon skeleton, with bones labelled, at the University of Michigan Mammutidae digital fossil repository
 Interactive views of various primate skeletons at eSkeletons.org (associated with the University of Texas at Austin

 
සත්ත්ව ව්‍යූහ විද්‍යාව
ශ්‍රෝණිය

ශ්‍රෝණිය (බහුවචනය ශ්‍රෝණි) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මානව ශරීරයේ කඳෙහි පහළ කොටස හෝ උදරය සහ කලවා අතර පිහිටි ප්‍රදේශය (ඇතැම් අවස්ථාවල කඳෙහි ශ්‍රෝණි පෙදෙස යනුවෙන් ද හඳුන්වයි) හෝ එහි අන්තර්ගත සැකිල්ල (ඇතැම්විට අස්ථිමය ශ්‍රෝණිය, හෝ ශ්‍රෝණි සැකිල්ල ලෙස හඳුන්වයි) හැඳින්වීම පිණිස භාවිතා කරන යෙදුමයි.

කඳෙහි ශ්‍රෝණි ප්‍රදේශයට අස්ථිමය ශ්‍රෝණිය, ශ්‍රෝණි කුහරය (අස්ථිමය ශ්‍රෝණිය මඟින් සෑදෙන කුහරය), සහ එයට පහළින් වූ ශ්‍රෝණි පත්ල, ඊටත් පහළින් පිහිටි අද්‍යෝභගය (perineum) අයත් වේ. ශ්‍රෝණි සැකිල්ල තැනී ඇත්තේ පෘෂ්ඨීයව ත්‍රිකාස්ථිය සහ අනුත්‍රිකාස්ථිය මඟින් අතර, පූර්වව සහ දෙපසින් ශ්‍රෝණි අස්ථි මඟින් එය සීමා වේ.

සටහන්

බාහිර සබැඳි 

 
පැතලි අස්ථි
අන්තඃකාටිලේජ අස්ථිභවනය

අන්තඃකාටිලේජ අස්ථිභවනය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ භෲණ අවධියෙහි ක්ෂීරපායී සැකිලි පද්ධතිය නිර්මාණය වීමේ දී අස්ථි පටකය නිර්මාණය වීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන මූලික පියවර දෙකෙන් එකකි. අන්තඃපටලමය අස්ථිභවනයේ දී මෙන් නොව, මෙහි දී කාටිලේජය දක්නට ලැබේ. එසේම මෙම අන්තඃකාටිලේජ අස්ථිභවනය  දිගු අස්ථි නිර්මාණය  වීමේ දී, දිගු අස්ථිවල දිගින් වැඩිවීමට, සහ අස්ථි භග්න ස්වාභාවිකව සුව වීමේ දී ද අතිශයින්ම වැදගත් වේ.

මේවාත් බලන්න
අන්තඃපටලමය අස්ථිභවනය
අස්ථිභවනය

ආශ්‍රේයයන්

සත්ත්ව විකසන ජීව විද්‍යාව
සැකිලි පද්ධතිය