Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
රක්ෂණ කර්මාන්තය සහ එහි රක්ෂණ කර්මාන්තය සහ එහි අසම්මත භාවිත (Rent Seeking)සම්මත භාවිත (Rent Seeking)

විවේචකයන් විසින් ඇතැම් රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් අසම්මත භාවිත (Rent Seeking) යනුවෙන් පැහැදිලි කර තිබේ. අහිත කර සිද්ධි වලින් ආරක්ෂාව සපයා ගැනීමට අමතරව බදු බර අඩු කිරීම වැනි නීතිමය වාසින් හේතුවෙන් සමහර රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් එලෙස හදුන්වනු ලබයි. උදා - එක්සත් ජනපදයේ බදු නීතිය අනුව විචල්‍ය වාර්ෂික (Variable annuities) සහ විචල්‍ය ජීවිත රක්ෂණ (Variable Life Insurance) හිමි කරුවන්ට තම අධි මිල ගෙවීම් කොටස් වෙළෙද පොලෙ හි ආයෝජනය කිරීමට සහ ආපසු ගැනීම් සිදු කරන තුරු ඔවුන්ගේ ආයෝජන මත  බදු ගෙවීම කල් දැමීමට හෝ ඉවත් කිරීමට පුළුවන. සමහර අවස්ථා වල පුද්ගලයන්ට මුළු නිෂ්පාදන භාවිතය සදහා බලපාන එකම කාරණය වනුයේ මෙම බදු අන්තරයයි. 
අනෙක් උදාහරණය වන්නේ ඉඩම් මත අයකරන බදු ගෙවීම සදහා නැවත අයකරගත නොහැකි ජිවිති රක්ෂණ අරමුදල් දරා සිටීමට නීතිමය යටිතල පහසුකම් අවසර දෙන අතරම ඉපැයුම් ඉඩම් මත බදු වලින් නිර්මුක්ත කරන ලබයි.

රක්ෂණ සමාගම් විමර්ශනය 

සමහර පුද්ගලයන් රක්ෂණ සමාගම් මුදල් උපයන ව්‍යාපාරයක් බවත් රක්ෂණය සදහා ඇත්තේ කුඩා ඇල්මක් බවත් විශ්වාස කරයි. රක්ෂණය කිරීමේ අරමුණ ලෙස ඔවුන් තර්ක කරනුයේ, අවධානම විසුරුවා හැරීමයි. ඒ හේතුවෙන් ඉහළ අවධානම් සහිත අවස්ථා භාර ගැනීමට රක්ෂණ සමාගම් වල ඇති අකමැත්ත (ගං වතුර ප්‍රශ්ණයට මුහුණ පෑ හැකි නිවාස, හෝ තරණ රියදුරන්) රක්ෂණ ප්‍රතිපත්තියට එරෙහිව කටයුතු කරයි.
 
අනෙක් විවේචනයන්හි පහත දෑ අන්තර්ගතය. 
රක්ෂණ ඔප්පු බොහෝ බැහැර කිරීමේ වගන්ති වලින් යුක්ත වීම (Exclwim clauses) උදාහරණයක් ලෙස සමහර නිවාස රක්ෂණ ගිවිසුම් උද්‍යානයේ තාප්පයට සිදුවන අලාභ හානි ආවරණය නොකරයි.
බොහෝ රක්ෂණ සමාගම් අදවන විට ඇමතුම් මධ්‍යස්ථාන භාවිතා කරයි. ඒවායේ සේවක පිරිස පාරිභෝගික ගැටළු වලට පිලිතුරු සැපයීමට උත්සාහ කරන්නේ අත්පත කියවීම මගිනි. විශේෂඥ දැනුම ඇති කෙනෙකු සමග කතා කිරීම මේ හේතුවෙන් අපහසු කර්යයක් වේ. 

Reference: http://en.wikipedia.org/wiki/Insurance#The_insurance_industry_and_rent_seeking
දුරස්ථ ප්‍රතිග්‍රහණය

පුළුල්ව විග්‍රහ කළහොත් දුර සංනිවේදනය (remote sensing) යනු භෞතිකව, ස්පර්ශ නොවන හෝ ආසන්නයේ නොපවතින වස්තුවක ‍හෝ සිදුවීමක් වාර්තා කිරීම මඟින් හෝ සංඥා ආසන්නයේ නොපවතිව වස්තුවක හෝ සිදුවීමක් වාර්තාගත කිරීම මඟින් ‍හෝ සංඥා ලබාගත හැකි උපකරණ වලින් කුඩා හෝ විශාල පරිමාණයෙන් තොරතුරු ලබා ගැනීමයි. (අහස්යානා, අභ්‍යවකාශ යානා, චන්ද්‍රිකා, බෝයාවන් හො නැව් මඟින්) සාමාන්‍ය භාවිතයේදි දුර සංනිවේදනය යනු විවිධ ක්‍රම උපායන් යොදාගනිමින් වස්තුවක හෝ යම් ප්‍රදේශයක තොරතුරු එක් රැස් කිරීමයි. ඒ අනුව කාලගුණ චන්ද්‍රිකා මඟින් පෘථිවි නිරීක්ෂණය, කාලගුණික බෝයාවන් භාවිතයෙන් සාගර හා වායුගෝලිය නිරීක්ෂණය, අධි ශබ්ද තරංග මඟින් කලල නිරීක්ෂණය, චුම්භක අනුනාද ප්‍රතිරූප (MRI), පොඨිස්ට්රෝන් පිටකිරීම, ටොමොග්‍රෆි (Tomognpy) සහ අභ්‍යවකාශ යාන යන සියළුම දේ දුර සංනිවේදන සඳහා උදාහරණ වේ.
 
වර්තමානයේ දි මෙම වචන සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා කරන්නේ ගුවන්ගත කළ ගුවන්යානා හා අභයාවකාශ යානාවල භාවිතාකරන උපකරණවල ඡායාරූප සංඥා තාක්ෂණය හැඳින්විමය, මෙය වෛද්‍ය ඡායාරූප වැනි කොටස් වලින් වෙනස් වේ. දුර සංවේදන ආකාර 2 කි. ඉන් එක් ආකාරයක් වන්නේ අක්‍රිය සංවේදකය. එමඟින් වස්තුවකින් හෝ ප්‍රදේශයකින් නිකුත්වන හෝ පරාවර්තනය වන ස්වභාවික ශක්තීන් (විකිරණ ) අනාවරණය කර ගනී. පරාවර්තිත හිරුඑළිය මෙම සංවේදක මඟින් බහුලව හඳුනාගන්නා විකිරණ වර්ගයකි. පටල ඡායාරූපකරණය, අධෝරක්ත කිරණ, CCD (Charged Coupled Device) හා රේඩියෝ මීටර අක්‍රිය සංවේදක සඳහා උදාහරණය වේ. අක්‍රිය සංවේදක වස්තුවකින් නිකුත්වන හෝ පරාවර්තනය වන විකිරණ හඳුනාගෙන එම මිනුම් ලබාගන්නා අතර, ක්‍රියාකාරි සං‍වේදක වස්තුන් හා ප්‍රදේශ නිරීක්ෂණයට හා ස්කෑන් කිරීමට ශක්තීන් නිකුත් කරයි. රේඩාර් යනු ක්‍රියාකාරි දුර සංවේදක සඳහා උදාහරණයකි. එයින් වස්තුවක උස, වේගය, පිහිටීම හා දිශාව මැන ගැනීමට කිරණ නිකුත් කිරීම හා ආපසු පැමිණීම අතර කාලය උපයෝගී කර ගනිමින් නිගමනවලට එළඹිය හැකිය. දුර සංවේදක මඟින් අනතුරුදායක හෝ ළගාවිය නොහැකි ප්‍රදේශ වල දත්ත ලබා ගත හැක. දුර සංවේදක භාවිතයෙන් ඇමෙසන් වනය වැනි ප්‍රදේශ වල වනගහණය අඩුවීම, ආර්ටික් හා ඇන්ටාර්ක්ටික් ප්‍රදේශවල ග්ලැසියර දියවිමෙන් ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස, වෙරළාශ්‍රිත හා සාගරය පතුලේ ඇතිවන වෙනස්වීම නිරීක්ෂණයට උපකාරී වේ. සීතල යුද්ධය (Cold war) සමයේ අනතුරුදායක දේශසීමා ප්‍රදේශවල යුධ කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය දත්ත එක්රැස් කෙරුනේ මෙම ක්‍රමයෙනි. වියදම් අධික හා මන්දගාමි දත්ත එක්රුස් කිරීමේ ක්‍රම වෙනුවට වස්තුවට හෝ ප්‍රදේශයට බාධාවක් නොවන අයුරින් දුර සංවේදනය යොදාගත හැක.
කක්ෂීය මධ්‍යස්ථාන විද්‍යුත් චුම්භක වර්ණාවලියේ විවිධ කොටස් වලින් දත්ත එක්රැස් කර සන්නිවේදනය කරනු ලබයි. තවද පොළවේ පවතින විශාල ප්‍රමාණයේ ගුවන් විදුලි සංඥා අවශෝෂක මඟින් ලබා ගන්නා දත්ත හා සම්බන්ධ කර විද්‍යාඥයින්ට එල්නිනෝ වැනි දීර්ඝ කාලීන ස්වභාවික සංසිද්ධි වල රටාවන් ගොඩනගා ගැනීමට හැකිවී ඇත. පෘථිවි විද්‍යාවේ ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණය, කාෂිකර්මයේදි වගාබිම් භාවිතය හා සංරක්ෂණය, ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා දේශසීමාවල ගුවනින් හා පොළවේ දත්ත එක්රැස් කිරීම වැනි විවිධ කාර්යයන් සඳහා දුර සංවේදනය භාවිතා වේ.
රක්ෂණ කර්මාන්තය සහ එහි අසම්මත භාවිත (Rent Seeking)

විවේචකයන් විසින් ඇතැම් රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් අසම්මත භාවිත (Rent Seeking) යනුවෙන් පැහැදිලි කර තිබේ. අහිත කර සිද්ධි වලින් ආරක්ෂාව සපයා ගැනීමට අමතරව බදු බර අඩු කිරීම වැනි නීතිමය වාසින් හේතුවෙන් සමහර රක්ෂණ නිපැයුම් හා භාවිතයන් එලෙස හදුන්වනු ලබයි. උදා - එක්සත් ජනපදයේ බදු නීතිය අනුව විචල්‍ය වාර්ෂික (Variable annuities) සහ විචල්‍ය ජීවිත රක්ෂණ (Variable Life Insurance) හිමි කරුවන්ට තම අධි මිල ගෙවීම් කොටස් වෙළෙද පොලෙ හි ආයෝජනය කිරීමට සහ ආපසු ගැනීම් සිදු කරන තුරු ඔවුන්ගේ ආයෝජන මත  බදු ගෙවීම කල් දැමීමට හෝ ඉවත් කිරීමට පුළුවන. සමහර අවස්ථා වල පුද්ගලයන්ට මුළු නිෂ්පාදන භාවිතය සදහා බලපාන එකම කාරණය වනුයේ මෙම බදු අන්තරයයි. 
අනෙක් උදාහරණය වන්නේ ඉඩම් මත අයකරන බදු ගෙවීම සදහා නැවත අයකරගත නොහැකි ජිවිති රක්ෂණ අරමුදල් දරා සිටීමට නීතිමය යටිතල පහසුකම් අවසර දෙන අතරම ඉපැයුම් ඉඩම් මත බදු වලින් නිර්මුක්ත කරන ලබයි.

රක්ෂණ සමාගම් විමර්ශනය 

සමහර පුද්ගලයන් රක්ෂණ සමාගම් මුදල් උපයන ව්‍යාපාරයක් බවත් රක්ෂණය සදහා ඇත්තේ කුඩා ඇල්මක් බවත් විශ්වාස කරයි. රක්ෂණය කිරීමේ අරමුණ ලෙස ඔවුන් තර්ක කරනුයේ, අවධානම විසුරුවා හැරීමයි. ඒ හේතුවෙන් ඉහළ අවධානම් සහිත අවස්ථා භාර ගැනීමට රක්ෂණ සමාගම් වල ඇති අකමැත්ත (ගං වතුර ප්‍රශ්ණයට මුහුණ පෑ හැකි නිවාස, හෝ තරණ රියදුරන්) රක්ෂණ ප්‍රතිපත්තියට එරෙහිව කටයුතු කරයි.
 
අනෙක් විවේචනයන්හි පහත දෑ අන්තර්ගතය. 
රක්ෂණ ඔප්පු බොහෝ බැහැර කිරීමේ වගන්ති වලින් යුක්ත වීම (Exclwim clauses) උදාහරණයක් ලෙස සමහර නිවාස රක්ෂණ ගිවිසුම් උද්‍යානයේ තාප්පයට සිදුවන අලාභ හානි ආවරණය නොකරයි.
බොහෝ රක්ෂණ සමාගම් අදවන විට ඇමතුම් මධ්‍යස්ථාන භාවිතා කරයි. ඒවායේ සේවක පිරිස පාරිභෝගික ගැටළු වලට පිලිතුරු සැපයීමට උත්සාහ කරන්නේ අත්පත කියවීම මගිනි. විශේෂඥ දැනුම ඇති කෙනෙකු සමග කතා කිරීම මේ හේතුවෙන් අපහසු කර්යයක් වේ. 

Reference: http://en.wikipedia.org/wiki/Insurance#The_insurance_industry_and_rent_seeking
සුර්ය විචලනය

ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම සදහා සූර්යයාගේ බලපෑම පිළිබඳව ඇත්තේ අඩු තක්සේරුවක් බව  ඇතැම් විද්‍යාඥයෝ පවසති. ඔවුන් විශ්වවිද්‍යාල‍ පරීෂකයන් දෙදෙනෙක් වන බෲස් වෙස්ට් හා  නිකොලේ ස්කාෆෙල්ෆා තක්සේරු කර ඇති අන්දමට 19000-2000 කාලය තුළ ගෝලීය පෘෂ්ඨයේ උණුසම ඉහළයාම සඳහා සූර්යාගේ දායකත්වය 45-50% පමණ වේ. 1980-2000 දක්වා කාලයේදී එම ප්‍රමාණය 25-35% පමණ වේ. Peter scotte ඇතුළු පර්යේෂකයන් පිරිසක් පෙන්වා දුන් පරිදි දේශගුණික ආකෘති මගින් සූර්ය බලයට සාපේකෂව හරිතාගාර වායුන්ගේ බලපෑම අධි තක්සේරුවකට ලක් කර තිබේ.  එසේම ගිනිකඳු,දූවිලි හා ගෙන්දගම් ‍වායුන්ගෙන් ඇතිවන සිසිලනය එමඟින් අඩු තක්සේරුවකට ලක් කර ඇත. එම පර්යේෂකයන්ගේ  නිගමනයන්ට  අනුව මෙම ආකෘතිය වැඩි දියුණු කළ පසු 20 වන ශතවර්ෂය මැද සිට උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම කෙරෙහි  වැඩි බලපෑමක්  ඇති කර ඇත්තේ හරිතාගාර වායු බව පෙනිණි.

වලා බීජායන හරහා ගැලටික් කොස්මික් කිරණ මගින් සූර්ය තාපය ඉහළ නැංවීම මෑත භාගයේදී උෂ්ණත්වය වැඩි වීමට හේතු වී බවටද අදහසකි. ඒ අනුව සූර්යායගේ චුම්භක ශක්තිය කොස්ටයික කිරණ නැමීමට බලවත් ලෙස බලපාන අතර එමගින් වලාකුළු වල ඝනීකරන න්‍යෂ්ටි වලට බලපෑම් ඇතිවිමටත්,දේශගුණික බලෑපම සූර්යයාගේ බලපෑම වැඩිවිමෙන් සිදුවෙතැයි අපේක්ෂා කරන්නක් වන්නේ අපවර්තී ගෝල‍යේ බොහෝ ප්‍රමාණයක උෂ්ණත්වය වැඩිවීමය. නමුත් හරිතාගාරයේ වායු වාදයෙන් අපේක්ෂා කරන්නේ එහි සිසිල් වීමකි අපවර්තීගෝලයේ ඕසෝන් ප්‍රමාණය අඩුවීමද සිසිල් වීම සඳහා බලපාන නමුත් සැලකිය යුතු ලෙස ඕසොන් ප්‍රමාණය අඩුවීම ආරම්භ වුයේ 1970 දශකයේ අග භාගයේ සිටය. සූර්ය විචලනය සහ ගිනිකදු ක්‍රියාකාරිත්වයේ වෙනස සම්බන්ධ වීමෙන් කාර්මික යුගයට පෙර සිට 1950 දක්වා කාලය තුළ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට බලපෑ අතර,ඉන්පසු සිසිල් වීමක් සිදුවී ඇත. Peter foukd  ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ජර්මනිය හා ස්විට්සර්ලන්තය වන රටවල පරීක්ෂකයන් විසින් හෙලි කරනු ලැබුවේ පසුගිය වර්ෂ දහය තුළ සූර්යයාගේ දීප්තියේ වර්ධනයක් දක්නට නොලැබෙන බවයි. සූර්යා චක්‍ර මගින් සූර්ය දීප්තිය පසුගිය වර්ෂ 30 කාලයේදී 0.07% ක් වැනි සුළු ප්‍රමාණයකින් වර්ධනය වී ඇති නමුත් මෙය ගෝලීය උණුසුම ඉහළ නැංවීමට තරම් සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති නොකරයි. Mike Lockwood හා Clous froinlch ‍ගේ පරික්ෂණ මගින් 1985 සිට කාලය තුළ ගෝලීය උණුසුම හා සූර්ය විචලනය හෝ කොස්මික් කිරණ විචලනය අතර සම්බන්ධතාවයක් නැති බව හෙළිකෙරිනි. නමුත් henrick Svensumark හා Eigil Frils - Chmnsteensen  මෙම තර්කය බැහැර කරන ලදී. 2007 දී සිදු කල පරික්ෂණයකින් පෘථිවියට පැමිණෙන කොස්ටික් කිරණ හා උෂ්ණත්වය අතර සැලකිය යුතු සම්බන්ධයක් නැති බවට අනාවරණය විය.

සටහන් 

{|

|Global warming Solar variation
|-
{|
හිරු
දක්ෂිණ අර්ධගෝලය

දක්ෂිණ අර්ධගෝලය යනු සමකයෙන් දකුණු දෙසට පිහිටි ලෝක ගෝලයේ අර්ධයයි. තවත් අයුරකින් හැඳින්වුවහොත් ඛගෝල සමකයට දකුණින් පිහිටන අර්ධ ඛගෝලිය කොටසයි. දක්ෂිණ අර්ධගෝලයේ මහද්වීප 4 ක් (ඇන්ටාටිකාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, දකුණු ඇමරිකාවේ වැඩිකොටසක් හා අප්‍රිකාවේ සමහර කොටස්) පිහිටා ඇති අතර දකුණු අත්ලාන්තික්, ඉන්දියානු, දකුණු පැසිෆික් හා දක්ෂිණ යන සාගර 4 ද පිහිටා ඇත. ආසියා මහද්විපයෙන් දුරස්ව පිහිටි දූපත් කිහිපයක්ම දකුණු අර්ධගෝලය සේ පවතී. පෘථිවිය භ්‍රම‍ණයේදි එහි ඉලිප්සීය අක්ෂ තලයට ඇති ආතතිය හේතුකොට ගෙන වසන්ත සෘතුව දෙසැම්බර් 21 - මාර්තු 21 කාලයේ ද, ශීත සෘතුව ජුනි 21- සැප්තැම්බර් 21 කාලය තුළද ඇති වේ.  

දකුණු අර්ධගෝලයේ දේශගුණය සමස්තයක් වශයෙන් උතුරු අර්ධගෝලයට වඩා මදක් සෞම්‍ය වන නමුත් ඇන්ටාටිකාවේ දේශගුණය ආක්ටික් ප්‍රදේශයට වඩා වැඩි සීතලකින් යුක්තය.මීට‍හේතුව දකුණු අර්ධගෝලයේ ගොඩබිම් ප්‍රමාණයට වඩා සැළකිය යුතු ලෙස වැඩි සාගර ප්‍රමාණයක් පැවතීමයි. ජන ඝනත්වය 10% සිට 12% වැනි අඩු අගයකින් යුක්ත නිසා මෙම ප්‍රදේශයේ පරිසර දුෂණයද අවම වේ. තවද කාර්මීකරණය අඩු මට්ටමක පැවතීම, අඩු ගොඩබිම් ප්‍රමාණය (වායු තරංග බොහෝ විට ගමන් කරන්නේ  බටහිර සිට නැගෙනහිර දෙසට බැවින් දූෂිත වායු පහසුවෙන් උතුරට හෝ දකුණට පැතිරී නොයයි.) යන කරුණුද මෙයට හේතු වේ.

දකුණු අර්ධ‍ගෝලයේ සූර්යයාගේ ගමන් මාර්ගය උතුරු දිශාව හරහා නැගෙනහිර සිට බටහිරට විහිදී ඇති නමුත් මකර නිවර්තනයට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශවල සූර්යයා මධ්‍යාහ්නයේදී අහස මුදුනේ හෝ දකුණට බරව පිහිටයි. සූර්යයා උතුරු දිශාව හරහා ප්‍රමණයෙන් උතුරු අර්ධගෝලයේදී දක්නට ලැබෙන සූර්යයාගේ වටේ සිට දකුණට චලිතය වෙනුවට පැහැඳිලි ලෙස දකුණු - වම චලනයන් දක්වයි. දවස පුරා ඇතිවන සූර්ය සෙවනැලි වාමාවර්ත චලනයන් පෙන්නුම් කරයි. (සූර්ය තැටි Sun dial වල වේලාව දැක්වීමට පැය ගණන ලකුණු කර ඇත්තේ විරුද්ධ අතටය) කොරියෝලිස් ආචලනය හේතුවෙන් චණ්ඩමාරුත හා නිවර්තන කුණාටු දකුණු අර්ධගෝලයේදී දක්ෂිණාවර්තව භ්‍රමණය වේ. (උතරු අර්ධගෝලයේදී මෙම භ්‍රමණය සිදුවන්නේ වාමාවර්තවය) 

සඳ නැග්ම දකුණු අර්ධගෝලයට දිස් වන්නේ උතුරු අර්ධගෝලයට ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවටය.දකුණු අර්ධ ගෝලයේ කොටසක් වන දකුණු සෞම්‍ය කලාපය සමන්විත වන්නේ වැඩි භ්‍රමණයන් සාගර වලිනි. උරුගුවේ, ලෙසතෝ හා නවසීලන්තය සම්පූර්ණයෙන්ම මෙම කලාපයේ පිහිටා ඇත. චිලී හා ආර්ජන්ටිනාවේ විශාල කොටසක්, පැරගුවේ බ්‍රසීලය, නැම්බියාව, බොස්වානා, දකුණු අප්‍රිකාවේ වැඩි ප්‍රදේශයක්, මොසැම්බික්, මැඩගස්කර හා ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල කොටසත් පමණක් මෙම කලාපයේ පිහිටයි. දක්ෂිණ ධ්‍රැවය ගැලැටික් කේන්ද්‍රය ( glanic center ) වෙතට නැඹුරු ව පිහිටීමත්, පැහැඳිලි අහසක් දක්නට ලැබීමත් හේතුවෙන් දක්ෂිණ අර්ධගෝලය තාරකා නිරීක්ෂණයට ඉතා සුදුසු වන අතර දීප්තියෙන් වැඩි තාරකා විශාල සංඛ්‍යාවක් එකී අහසේ පිහිටා ඇත.

සටහන්
රක්ෂණ වර්ග

අගය මැනිය හැකි ඕනෑම අවදානමක් රක්ෂණය කළ හැක. වන්දි ලැබීමට හිමිකම් කියන නිශ්චිත අවදානම් උවදුරු (Perils) යනුවෙන් හඳුන්වයි.රක්ෂන ගිවිසුමක් , එමගින් අ‍ාවරණය කරන හා නොකරන උවදුරු පිළිබඳ ‍ෙතාරතුරු විදහා දක්වයිපෙහත දැක්වෙන්නේ දැනට පවතින රක්ෂණ වර්ග කිහිපයකි. එක් රක්ෂණ ඔප්පුවක් වර්ග කිහිපයක් අවධානම් ආවරණය කිරීම, නිදසුන් වශයෙන් වාහන රක්ෂණයකදී දේපල හා වගකීම් යනු අවධානම් දෙකම ආවරණය කිරීම දැක්විය හැකිය.ඇමරික‍ාවේ පවතින නිවාස රක්ෂණ ඔප්පු මගින් නිවාසයට හා නිවාස හිමියාට අයිති දේපල වලට සිදුවන අලාභ , දේපල අවධානම යටතේ ආවරණය කරන අතර නිවාස හිමියාට ගෙවීමට සිදු වන නීති ගාස්තු වගකීම් රක්ෂණය යටතේ ආවරණය කරයි. මීට අමතරව නිව‍ාස හිමියාගේ නිවාස තුළ සිට අනතුරට භාජනය වන අමුත්තන්‍ට පවා කුඩා ‍ෙසෟඛ්‍ය රක්ෂණයක් හිමි වේ.

ව්‍යාපාර වලට එල්ල වන ඕනෑම ආකාරයේ අවධානමක් ආවරණය කිරීම ව්‍යාපාර රක්ෂණය ලෙස හැඳින්වේ. මූලික ව්‍යාපාර රක්ෂණ වර්ග වන්නේ 

A විවිධ වර්ග වලට අයත් වෘත්තිමය වගකීම් රක්ෂණය (වෘත්තිමය වන්දි පූර්ණ රක්ෂණය) 
B ව්‍යාපාර හිමිකරැවන්ගේ ඔප්පුව (Bop ) ,ව්‍යාපාර හිමිකරුවෙකුට අවශ්‍ය වන සියළුම ආකාරයේ ආවරණ මෙහි ඇතුළත් වේ.

සෞඛ්‍ය රක්ෂණය හා දන්ත රක්ෂණය 

බොහෝ සංවර්ධිත රටවල රජය විසින් සෞඛ්‍ය සඳහා රක්ෂණ වර්ග හඳුන්වා දී ඇත.

සෞඛ්‍ය රක්ෂණ ඔප්පු නිතරම පෞද්ගලික වෛද්‍ය ගාස්තු ගෙවනු ලබයි.එසේ ගෙවනු ලබන්නේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය හෝ මහජන මුදලින් ක්‍රියාත්මක වන වෙනත් ආයතනයක් ඔවුන්ට මුදල් නොගෙවන්නේ නම් පමණි.දන්ත රක්ෂණය ‍ෙසෟඛ්‍ය රක්ෂණයට බෙහෙවින් සමාන වන අතර එමගින් පුද්ගලයින්ට ඔවුන්ගේ දන්ත වෛද්‍ය ගාස්තු ආවරණය කර දෙනු ලබයි.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දන්ත රක්ෂණය සේවකයින්ට ඔවුන්ගේ ආයතනය විසින් ලබා දෙන පහසුකම් වලින් එකකි. මෙය සෞඛ්‍ය රක්ෂණය සමඟ ලබා දෙයි.යබාහෝ රටවල් මහජන මුදලින් මහජන සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණය කළ හැකි බව විශ්වාස කරයි.

Reference: http://en.wikipedia.org/wiki/Insurance#Types_of_insurance
අපරිවර්තී ගෝලය

අපරිවර්තී ගෝලය පෙන්වන වායුගෝල රූපසටහන. ස්තරයන් පරිමාණයට අනුව ඇඳ ඇත: පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙහි සිට අපර්වර්තී ගෝලයෙහි මුදුනට ඇති දුර (කිමී 50) පෘථිවි අරයෙන් 1% කට අඩු ප්‍රමාණයකි. (විශාල කර බැලීමට ක්ලික් කරන්න)]]
පරිවර්තී ගෝලයට ඉහළින් හා මධ්‍ය ගෝලයට පහතින් පිහිටා ඇති අපවර්තී ගෝලය පෘථිවි වායුගෝලයේ දෙවන ප්‍රධාන ස්ථරයයි. එහි ඉහළ ස්ථර වලදි උෂ්ණත්වය වැඩිවන සේත් පහළ ස්ථර වෙත ‍ගමන් කරද්දි උෂ්ණත්වය අඩුවන සේත් සකස් වි ඇත. ඉහළ ස්ථර වලට යද්දී සිසිල් වන පහළ ස්ථර වලට ගමන් කරන විට උණුසුම් වනසේ සැකසුනු පෘථිවිය ආසන්නයේ පිහිටි පරිවර්තී ගෝලය මෙහි විරුද්ධ ආකාරයයි. වායුගෝල තාපගති විද්‍යාව අනුව මෙම උෂ්ණත්වය විපර්යාසය සමතුලිතතාවයට පත්වන මට්ටම අපවර්තී හා පරිවර්තී ගෝල වෙන්කරන සීමාව ලකුණු කර ඇත. සාමාන්‍ය දේශාංශ ප්‍රදේශ වලදි අපවර්තී ගෝලය මුහුදු ම‍ට්ටමෙන් 10 km (මයිල 6) - 50 km (31 මයිල)  ඉහළින් පිහිටන අතර ධ්‍රැවාසන්න ප්‍රදේශ වලදි එය 8 km (5 මයිල ) ඉහළින් ආරම්භ වේ.
අපවර්තී ගෝලය උෂ්ණත්වයට අනුව ස්ථර වශයෙන් බෙදී ඇත්තේ සුර්යයාගෙන් නිකුත් වන අධෝරක්ත විකිරණ අවශෝෂණයෙන් එය ඉහළින් රත්වන නිසාය. මුහුදු මට්ටම ඉහළ නැග්ම සමඟම මෙම ස්ථරය තුළ උෂ්ණත්වය ඉහළ නගී. අපවර්තී ගෝලයේ ඉහළම කොටස 270 කෙල්වින් (-30 C හෝ 26 6 0F) පමණ උෂ්ණත්වයකින් යුක්ත වන අතර, එය ජලයේ ඝනීභවන උෂ්ණත්වයට වඩා මදක් අඩු අගයකි. මෙම ඉහළ කොටස අපවර්තී මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වෙන අතර එයට ඉහළ කොටස්වල උෂ්ණත්වය නැවතත් උසත් සමඟ පහළ බැසීම ආරම්භ වේ. උෂ්ණත්වය වැඩි ස්ථර ඉහළත්, උෂ්ණත්වය අඩු ස්ථර පහළත් ලෙස සිරස් අතට ස්ථරවලට වෙන් වීම නිසා අපවර්තී ගෝලය ගතික සමතුලිතාවයේ පවතී. නිරන්තර සංවහනය හෝ ඒ ආශ්‍රීත වායුගෝලයේ කැළඹිලි මෙම ‍කොටසේ දක්නට නොලැබේ. මෙසේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට හේතු වන්නේ සුර්යයාගේ පාරජම්බුල විකිරණ උරාගන්නා ඕසෝන් ස්ථරය විසින් අපවර්තී ගෝලයේ ඉහළ කොටස් රත් කිරීමයි. ඉහළින් ඇතිවන තාප සංක්‍රමණය හා පහළින් ඇතිවන තාප සංවහනය (පරිවර්තී ගෝලය හරහා) සමතුලිත වන ස්ථානය අපවර්තී ගෝලයේ පදනමයි. එම හේතුවෙන් ධ්‍රැවාසන්නයේ පොළොවේ ඇති අඩු උෂ්ණත්වය නිසා අපවර්තී ගෝලය අඩු මුහුදු මට්ටමකින් ආරම්භ වේ. වාණිජ ගුවන්සේවා සෞම්‍ය දේශගුණයක් ඇතිදේශාංශ වල සාමාන්‍යයෙන් පියාසර කරන්නේ මුහුදු මට්ටමෙන් 10 km පමණ උසකින් ඇති අපවර්තී ගෝලයේ පහළ සීමාවේය. මෙයට හේතුව පරිවර්තී ගෝලයේ සංවහනය මඟින් ඇතිවන දරුණු කාලගුණික තත්වය මගහැරීමය. අහස්යානා වල පියාසර කාලයේදි ඇතිවන බාධා වලට හේතුව වන්නේ පරිවර්තී ගෝලය මඟින් එල්ල වන සංවහන ධාරාය. බොහෝ කුඩා අහස්යාත්‍රා පොළොවේ අධික තාපයට ලක්ව ඇති ප්‍රදේශ වලට ඉහළින් පරිවර්තී ගෝලය හරහා ඇතිවන තාප නෙරුම් මත පියාසර කරන අතර මෙම නෙරුම අවසාන වන්නේ අපවර්තී ගෝලයේ පහළ සීමාවේ බැවින් මෙම යාත්‍රා වලට ගමන් කලහැකි උපරිම උස සීමාව මෙයවේ. (සමහර කුඩා යාත්‍රා කඳුවැටිවල තනාගත් එසවුම් උපකරණ අධාරයෙන් අපවර්තී ගෝලයට එසවිමට බලය ලබා ගෙන වැඩි උසකින් යාත්‍රා කරයි)
අපවර්තී ගෝලය යනු අධික ලෙස අන්න්‍යෝන්‍ය ක්‍රියාකාරී විකිරණ, ගතික හා රසායනික ක්‍රියාවලි සහිත ප්‍රදේශයකි. මෙහිදී වායුමය සංඝටක තිරස් ආකාරයෙන් මිශ්‍රවන වේගය සිරස් ආකාරයෙන් මිශ්‍රවිමට වඩා වැඩිය. අපවර්තී ගෝලයේ සිත් ගන්නා සුළු ලක්ෂණයක් වන්නේ නිවර්තන දේශාංශ වල දක්නට ලැබෙන ක්වාසි - බීන්නියල්(Quasi - Biennial) ‍‍දෝලනයයි. මෙය ඇති වන්නේ පරිවර්තී ගෝලයේ ඇති වන ගුරුත්වජ තරංග හේතුවෙනි. මෙම ක්‍රියාවලිය මඟින් අපවර්තී ගෝලය ගෝලීයව ප්‍රවාහනය කරන ඕසෝන්, ජලවාෂ්ප වැනි ද්‍රව්‍ය සඳහා දෙවන සංසරණයක් ඇති කරයි. ශීත සෘතුවේදී උතුරු අර්ධගෝලයේ අපවර්තී ගෝලය හදිසි උණුසුම් වීම් දැක ගත හැකි අතර මෙයට හේතුව අපවර්තී ගෝලය මඟින් රොස්බි තරංග අවශෝෂණය කර ගැනීමයි.

බලන්න
තාප ගෝලය

සටහන්
භූ කාරක තල

භූකාරක තැටි වාදයට අනුව පෘථිවියේ පිටතම කොටස තැනි ඇත්තේ ස්ථාර දෙකකිනි. ශිලාගෝලය තැනී ඇත්තේ ‍කබොල්ලෙන් සහ ප්‍රාවරණය හි සනීභවනය වු ඉහළ කොටසයි. ශිලාගෝලයට පහළින් ඇති අධෝගෝලය සෑදී ඇත්තේ ඉහළ ප්‍රාවර්ණයේ ඇතුල් කොටසිනි. අධෝ‍ගෝලය සුපිරි තාපනය ද්‍රව්‍යයක් මෙන් අර්ධ ද්‍රවීය ප්ලාස්ටික් වැනි තත්ත්වයක පවතී. 
ශිලාගෝලය අධෝ ගෝලය මත පාවෙමින් පවතින අතර එය භූකාරක තල වශයෙන් කොටස් වලට බෙදේ. මෙම තල දැඩි වන අතර එකිනෙකට සාපේක්ෂව කාල සිමා තුන් ආකාරයකින් චලනය වේ. ඒවා නම්

අපසාරී (නිර්මාණ තැටි මායිම්) 
උදාහරණ: මධ්‍ය සාගරික වැටිය.
තැටි දෙකක් එකිනෙකාට විරැද්ධ දිශා වලට ගමන් කිරීම නිසා ඈත් වේ.
මෙම ඈත් වීම හේතු කොට ගෙන මැදින් සෑදෙන හිඩසට ප්‍රාවණයේ පිහිටි ද්‍රවීභූත පාෂාණ වන ලාවා මතුපිටට විදාරණය වේ. මතු පිට උෂ්ණත්වය අඩු බැවින් එවා සිසිල් වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය අඛණ්ඩව සිදු වන බැවින් අපසාරි චලන සිදු වන තැටි මායිම් වල පෘථිවි කබොල නැවත නැවතත් නිර්මාණය වේ. මධ්‍ය  සාගරික වැටිය වාර්ෂිකව සෙන්ටි මීටර 2.5 ක් පමණ වර්ධනය වන අතර වසර මිලියනයක දී එය කිලෝ මීටර 25 ක් පමණ වර්ධනය වන බව සොයා ගෙන ඇත. එමෙන් ම පසුගිය වසර මිලියනය100-200 පමණ කාලයක් තුළ  ඇමරිකාව, යුරෝපය හා අප්‍රිකාවෙන් වෙන් වී නූතන තත්ත්වයට පත්වී ඇති බව ඇති බව විද්වතුන් ගේ අදහසයි.මේවා නිර්මාණාත්මක තැටි මායිම් ලෙසද හැදින්වේ.හේතුව,එම තැටි දෙපසට යනවිට පෘථිවි ප්‍රාවරණයේ ඉහළ කොටසේ සිට මැග්මා මතුපිටට පැමිණ අලුත් සාගරික පත්ල නිර්මාණය කිරීමයි.
         උදා; මධ්‍ය සාගරික කදු වැටිය

අභීසාරී (කිඳා බහින විනාශකාරී මායිම්) 
උදාහරණ: දකුණු ඇමරිකානු තැටියේ බටහිර වෙරළ හා නැස්කා තැටිය අතර මායිම. 
මේ වර්ගයේ චලනයකදී තැටි දෙක එකම දිශාව ගමන් කරනු ලැබේ. මේ නිසා ඒවා	එකිනෙක හා ගැටේ. මෙසේ ගැටීමෙන් ඉතා විනාශකාරී දේ සිදු විය හැක. භූමි කම්පා ඇතිවීම, ගිනිකඳු විදාරණය වීම, දුපත් චාප ඇතිවීම, සාගරික ආගාධ ඇති වීම, නැමි කඳු ඇති වීම, ආදිය සිදු වේ. මෙම තැටි මායිම් ආශ්රීයතව සිදුවන තවත් විශේෂ සිදු වීමක් වන්නේ එක් තැටියක් යටින් තවත් තැටියක් ගිලා බැසීම ය. ඉහත උදාහරණයක් ලෙස දී ඇති නස්කා සාගරික තැටි මායිම දකුණු ඇමරිකානු තැටි මායිම ඉදිරියේ මෙසේ  මෙසේ කිඳා බසිනු ලැබේ. මෙවැනි තැටි මායිමක සිදු විය හැකි තවත් සිදු වීමක් වන්නේ මහද්වීපික තැටියක් තවත් මහද්වීපික තැටියක් හා ගැටිය හැක. මෙවැනි ගැටිමක් හේතුවෙන් හිමාලය කඳු වැටිය නිර්මාණය වී ඇත. මෙවැනි  මායිම් නිසා ඇති වු  සුප්‍රකට නැමි කඳු රාශියක් ලොව පුරා ඇත.

පරිණාමන (පරිවර්තන මායිම්) 
උදාහරණ: පැසිෆික් තැටිය හා උතුරු ඇමරිකානු තැටිය හේතුවෙන් සැන් ඇන්ඩ්‍රියාස් විභේදය ඇති වීම.
මෙහිදි තැටි දෙක ආංශිකව චලනය වේ. මේවා බොහොමයක්  පිහිටා ඇත්තේ සාගර පතුල් වල ය.මෙමගින් තැටි දෙකක් අතර විභේදයක් හටගනී. මෙම විභේදය නිසා ශිලා ගෝලයට අලුත් ද්‍රව්‍ය එකතු වීමක් හෝ ශිලා ගෝලය විනාශ වී යාමක් සිදු නොවේ.

ප්‍රධාන තල වන්නේ

අප්‍රධාන තැටි 7කි.
අරාබියානු තැටිය

ජුවාන් ඩි ෆැකා තැටිය

නස්කා තැටිය

ස්කොටියා තැටිය

කැරිබියානු තැටිය

කොකොස් තැටිය

පිලීපින සාගරික තැටිය

වසර මිලියන 50-55 අතර කාලයකදී ඔස්ට්‍රේලියානු හා ඉන්දියානු තල එකිනෙක සම්බන්ධ විය. වඩාත්ම වේගයෙන් චලනය වන්නේ සාගර තල වනඅතර Cocos තලය වර්ෂයකට 52-69mmවේගයෙන්ද, පැසිෆික් තලය වර්ෂයකට ප්‍රමාණයකින්ද චලනය වේ. අනෙක් අත්තල සලකා බැලුව විට යුරේසියානු තලය අවම වේගයකින් චලනය වන තලය වන තඅර එය වර්ෂයකට  21mm කින් චලනය වේ.

මුලාශ්‍ර:

http://mahapolawa.blogspot.com/2012/07/blog-post.html

භූ රූප විද්‍යාව, සෙනවි එපිටවත්ත, ස්ටැම්ෆඩ් ලේක් ප්‍රකාශන, 2006.

පාරිසරික භූ ගෝල විද්‍යාව, අධ්‍යාපන ප්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව,1996.

ඛනිජ පාෂාණ හා පරිසරය,භූ විද්‍යා සංගමයේ ප්‍රකාශන,1997.

භූගෝල විද්‍යාව
තාප ගෝලය

තාප ගෝලය යනු පෘථිවි වායු‍ගෝලයේ මධ්‍යගෝලය හා බාහිර ගෝලය යන ස්ථර 2 අතර මැද පිහිටි ස්ථරයයි. මෙම ස්ථරය තුළ අධෝරක්ත කිරණ මඟින් අයනීකරණය සිදුවේ.

තාප ගෝලය පෘථිවියට 80 km ඉහළ අහසින් ආරම්භ වේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට මෙවැනි උස් මට්ටමකදී වායුගෝලයේ අවශේෂ වායු ඒවායේ පරමාණුක ස්කන්ධය අනුව ස්ථර වලට වෙන්වේ. මෙම කොටසේ සුළු වශයෙන් ඇති ඔක්සිජන් මඟින් අධි ශක්තියකින් යුත් සුර්ය විකිරණ උරාගැනීම හේතුවෙන් ‍තාප ගෝලයේ උෂ්ණත්වයද  උසත් සමඟම ඉහළට නගී. සුර්යයාගේ ක්‍රියාකාරිත්වයද මෙම උෂ්ණත්වය වැඩිවීම කෙරෙහි  බලපාන අතර සමහර විට එය සෙල්සියස් අංශක 15,000 වැනි ඉහළ අගයකටද වර්ධනය වේ. විකිරණ හේතුවෙන් වායු ගෝලීය අංශු විද්‍යුත් ආරෝපණයකට ලක්වීම  (අයන ගෝලය) නිසා මෙම ස්ථරයෙන් රේඩියෝ තරංග පරාවර්තනය කිරීමට හැකියාවක් තිබේ. පෘථිවියෙන් කි.මී. 500 -1000 පමණ ඉහළින් පවතින බාහිර ගෝලයේදි පෘථිවි වායුගෝලය අභ්‍යවකාශය සමඟ මිශ්‍රවේ. 

දිවා කාලයේදී, මෙම ප්‍රදේශයේ ඇති සුළු වායු අංශු ප්‍රමාණයක්ද,2500 0 C (4532 0 F) පමණ උෂ්ණත්වයකට පත්වේ. මෙවැනි අධික උෂ්ණත්වයකදී වුවද මෙහි පවතින්නේ රික්තයකට ආසන්න ස්වභාවයක් නිසා තාප සංක්‍රමණය සඳහා අවශ්‍ය තරම් වායු පරමාණු නැති වීමෙන් කෙනෙකුට මෙම උෂ්ණත්වය නිරීක්ෂණය කළ නොහැක.. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වමානයකින් මෙම ප්‍රදේශයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 0 ට  වඩා පහළ අගයක් ලෙස සටහන් වනු ඇත. 

මෙම ගෝලයේ ඉහළ ස්ථරය අයන ගෝලය නම් වේ. තාප ගෝලයේ සිට 120 kmපමණ පහළ කොටසේ දෛනික උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමෙන් වායුගෝලීය සුළි ඇතිවේ. මීට වඩා ඉහළ මට්ටම් වලද වායුගෝලීය සුළි විසිරී ඇත. එම සුළි ඇති වීමට හේතුව ද්‍රව චලනය සඳහා අවශ්‍ය සංගත චලන අණුක එක්රැස්වීම සිදු නොවීමයි. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය පිහිටියේ තාප‍ගෝලයේ 320-380 km අතර වූ ස්වාධීන කක්ෂයේයි. උත්තරාලෝකය ඇති වන්නේද තාප ගෝලය තුළය.

බලන්න
 අපරිවර්තී ගෝලය

සටහන්
උදම්

සූර්යාගේ හා චන්ද්‍රයාගේ උදම් ශක්තිය හේතුවෙන් සාගර මත ඇතිවන ජල මට්ටම ඉහළ යාම හා පහත බැසීම උදම් රළ ලෙස හැදින්වේ. කාලය හා අවකාශය සමඟ වෙනස් වන ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රයක්  සහිත ඕනෑම වස්තුවක් මත උදම් සංසිද්ධිය ඇතිවිය හැක. පෘථිවියේ ගොඩබිම් ප්‍රදේශ මෙයට උදාහරණවේ.

උදම් රළ මඟින් සමුද්‍ර පතුළට හා ගං මෝය වල ජල ප්‍රමාණය කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි. එසේම එමඟින් උදම් ප්‍රවාහනය යනුවෙන් හඳුන්වන දෝලන තරංග ඇති කරයි. උදම් රළ පිළිබඳ අනාවැකි පළ කිරීම වෙරළාශ්‍රිත යාත්‍රා කිරීම් සඳහා වැදගත් වේ. (වැඩි තොරතුරු උදම් රළ හා යාත්‍රා කිරීම) උස් ජල මට්ටමේදී සිය යට පවතින හා ජල මට්ටම අඩු වූ විට නිරාවරණය වන පටු වෙරළ තීරය අන්තර් "උදම් කලාපය" හෝ "පෙර වෙරළ" ලෙස හැඳින්වේ. එය සාගර උදම් මඟින් ඇතිවන වැදගත් පාරිසරික ඵලයකි.

එම ප්‍රදේශයක ඇතිවන උදම් රළෙහි ස්වභාවය තීරණය වන්නේ පෘථිවියට සාපේක්ෂව සුර්යයාගේ හා චන්ද්‍රයාගේ පිහිටීම, පෘථිවිය භ්‍රමණයේ බලපෑම හා මුහුදු පතුලේ ස්භාවය යන කරුණු වල සංයුතියෙනි. උදම් අමානය මඟින් මනින ලද මුහුදු මට්ටම කෙරෙහි සුළගේ ද දැඩි බලපෑමක් තිබිය හැක.

හැඳින්වීම හා උදම් නාමකරණය 

	උදම් රළ යනු චක්‍රීයව සිදුවන මුහුදු මට්ටමේ වෙනස් වීමකි. පැය කිහිපයක් මුළු ජල මට්ටම ඉහළ නැගීමෙන් ජල ගැල්මක ස්වරූපයක් වෙරළට ළගාවේ.ජලය එහි ඉහළම මට්ටම වන වඩදිය තත්වයට ලගාවේ. උදම් දියවැල් නැවතීම නිසා මෝය නිසල ජලය හෝ නිසල උදම් ලෙස හැදින්වේ. උදම් එහි දිශාව වෙනස් කරයි.

‍
	බාදිය මට්ටමේදි ජල මට්ටම පහත වැටී නවතින අතර මෙම ස්ථානයද සංසිදුනු හෝ හැරවුමක් නම් වේ.

	උදම් ඇතිවීම අර්ධ දෛනිකව (දිනයක වඩදිය දෙවරක් හා බාදිය දෙවරක්) හෝ දෛනිකව (එක්දිනකදී එක් උදම් චක්‍රයක්) සිදුවේ. බොහෝ ප්‍රදේශවල උදම් ඇතිවන්නේ අර්ධ දෛනිකවය. අර්ධ දෛනිකව උදම් ඇතිවන විට වඩදිය රැළි වල උස මට්ටම අතර වෙනස්කම් දැකිය හැක (දෛනික අසමානතාව) මෙය උස් වඩදිය හා පහත් වඩදිය ලෙස උදම් සටහන් වල දැක්වේ. මෙම අසමානතාව කාලයත් සමඟ වෙනස් වේ. චන්ද්‍රයා සමකයට ඉහළින් පිහිටන විට එහි වෙනස කුඩා අගයක් ගනී.

	උදම් රළ වෙනස්වීම සඳහා බලපාන විවිධ කක්ෂීය බලපෑම සංඛ්‍යාත සංඝටක නම් වේ. බොහෝ ප්‍රදේශ වල මෙහි විශාලම  සංඝටකය වන්නේ 'ප්‍රධාන චන්ද්‍ර අර්ධ දෛනික' සංඝටකය හෙවත් M2 ‍(හෝ M2) උදම් සංඝටක  එහි කාලාවර්තන සාමාන්‍යයෙන් පැය 12 මිනිත්තු 25-2 පමණ වන අතර එය උදම් චන්ද්‍ර දිනයකින් (චන්ද්‍ර අහසේ මුදුන් වීමක සිට අනෙක් මුදුන් වීම තෙක් ගතවන සාමාන්‍ය කාලය) හරියටම අඩකි. මෙම සාමාන්‍ය උදම් ඔරලෝසුවකින් මැනගත හැකි සංඝටයකි.

උදම් ඇතිවීමට ගතවන කාලය පැය කිහිපයක සිට වර්ෂ ගණනාවක්1 තෙක් ‍විවිධ විය හැක. එමනිසා නිරවද්‍ය මිනුම් ලබාගැනීම සඳහා උදම් ආමාන,රැළි මඟින් හටගන්නා විචලනයේ බලපෑම මිනිත්තු කිහිපයකට වඩා අඩු ස්ථාන වල පමණක් උස මට්ටම පිළිබඳ මිනුම් ලබා ගනී. මෙලෙස ලබාගන්න දත්ත ' මධ්‍යම මුහුදු මට්ටම' නමින් හඳුන්වන දත්ත හා සංසන්දනය කරයි. 

M2 වලින් වෙනස් වූ සංඝටක සමාන්‍යයෙන් සුර්යයාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය පෘථිවි භ්‍රමණය අක්ෂයේ ආනතිය, චන්ද්‍ර කක්ෂයේ ආනතිය හා චන්ද්‍රයා පෘථිවිය වටා මෙන්ම පෘථිවිය චන්ද්‍රයා වටා ඇති කක්ෂ වල ඉලිප්සීය හැඩය වැනි සාධක මත රඳා පවතී. දවසින් අඩකට වඩා අඩු විචල්‍යතාවයක් සහිත කාලාවර්ත වලින් යුත් සංඝටක අනුවර්තී සංඝටක නම් වේ. දීර්ඝ කාලීන සංඝටක වලට දින, මාස හා වර්ෂ වැනි කාලාවර්ත පැවතිය හැක.

ආශ්‍රිත
 වඩදිය
 බාදිය

සටහන්