Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
පෞද්ගලිකත්වයේ නීතිය

පෞද්ගලිකත්වයේ නීතිය පුද්ගලයෙකු සතු පෞද්ගලිකත්ව අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම ට අවධානය යොමු කරනු ලබන නීතිය යි. බොහෝ රටවල් පෞද්ගලිකත්වය තනි පුද්ගල අයිතිවාසිමක් මිස ආයතනික අයිතිවාසිකමක් ලෙස නොසලකන බව අර්ථ දැක්වීවෙන් ම පෙනී යයි. රජයන් සහ වෙනත් සංවිධාන විවිධ අරමුණු සඳහා පුද්ගල තොරතුරු රැස්කර තබා ගනී. පෞද්ගලිකත්ව නීතිය මඟින් එම ආයතන විසින් මෙවැනි තොරතුරු එක්රැස් කිරීමට සහ භාවිතා කිරීමට සීමාවන් පනවයි. මූලික පෞද්ගලිකත්ව මූලධර්මයන් ලොව පුරා බොහෝ පෞද්ගලිකත්ව නීති සඳහා පදනම් වී ඇත්තේ සාධාරණ ලෙස තොරතුරු භාවිත කිරීමේ මූලධර්මයන වේ. එම මූලධර්මයන් වන්නේ විවෘතභාවය පෙද්ගලික තොරතුරු භාවිතයන් සහ මූලධර්මයන් ගේ විවෘතභාවය පිළිබඳ මූලික ප්‍රතිපත්තියක් තිබිය යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් පෞද්ගලිකත්ව මූලධර්මයන් ප්‍රකාශයට පත්කිරීම මෙහි ප්‍රතිථලයයි. තොරතුරු එකරැස් කිරීම සීමා කිරීම පුද්ගලික තොරතුරු රැස්කර ගත හැකි වන්නේ සඳහන් කරන ලද අරමුණක් සඳහා නෛතික සහ සාධාරණ අන්දමින් සහ දැනුවත්බවකින් සහ ඒ සඳහා කැමැත්ත ඇතුවය. මෙම මූලධර්මය අනුව පුද්ගලයෙකුට ඒ සඳහා එකඟ වීම සහ එකඟ නොවීම තීරණය කල හැකිය. විශේෂිත අරමුණ පුද්ගලික තොරතුරු එක රැස්කර ගන්නා අවස්ථාවේදී ම එහි අරමුණ කුමකි ද යන්න පැහැදිලි කල යුතුය. එ මඟින් එම තොරතුරු ඒ අරමුණු වලින් පරිබාහිර ව තව දුරටත් භාවිතය සීමාකෙරේ. උදා. වෙළඳ හවුල්කරුවන් සමඟ ගනුදෙනු වල දී හෝ පුවත් පත්‍රිකා හෝ අමතර නිෂ්පාදන තොරතුරු යැවීම අවස්ථා වල දී එකඟත්වය පල කල විට ඒ සඳහා සඳහන් කරන ලද අරමුණ දැක්විය යුතුය. භාවිතයේ සීමා පුද්ගලික තොරතුරු දක්වන ලද අරමුණ හැරෙන්න ට වෙනත් අරමුණු සඳහා එම තැනැත්තාගේ අවසරය සහ නීතියේ අවසරය ඇතිව පමණක් යොදා ගත යුතුය. පුවත් පත්‍රිකාවක් යැවීම සඳහා ලබාගත් විද්්‍යුත් ලිපිනය අමතර නිෂ්පාදන තොරතරු යැවීම එම තැනැත්තාගේ අවසරය නොමැති ව නොකල යුතුය. තොරතුරු වල තත්වය පුද්ගලික තොරතුරු නිවැරදි, සම්පූර්ණ, කාලානුරූපී සහ එවා භාවිතයේ අරමුණ සඳහා අදාළ විය යුතුය. මෙය සෞඛ්‍යාරක්ෂක තීරණ සහ මූල්‍යයමය තීරණ වැනි තීරණාත්මක තීන්දු ගන්නා ක්ෂේත්‍ර සම්බන්ධයෙන් ඉතා වැදගත් මුලධර්මයක් වන අතර විශ්වාස කළ හැකි තොරතුරු පමණක් එම අරමුණු සඳහා භාවිතා කළ යුතුය. තනි පුද්ගල සහභාගීත්වය සෑම තොරතුරක් මඟින් ම ඉතා වැදගත් තීරණ වලට එළඹෙන නිසා තම පුද්ගලික තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීම සහ ඒවා නිවැරදි කිරීම ට සෑම පුද්ගලයෙකුටම අයිතියක් ඇත.  පුද්ගලික තොරතුරු නැති වීම, බලය නොලත් ප්‍රවේශය, විනාශ කිරීම, වෙනස් කිරීම සහ හෙළි කිරීම වැනි අවධානම් වලින් ආරක්ෂා කර ගත යුතුවේ.  ආයතනයේ පුද්ගලික ප්‍රතිපත්ති වලට අනුකූලව ආයතනයේ කවුරුන් හෝ මේ සම්බන්ධයෙන් වග කිව යුතුය.

සටහන් 

නීතිය
පටිපාටීය නීතිය

පටිපාටීය නීතිය සීවීල් සහ අපරාධ පටිපාටීයකරණයේ දී, අධිකරණය විසින් සිදු වූයේ කුමක් ද යන්න විමර්ශනය කර තීන්දු කිරීම සඳහා අනුගමනය කරනු ලබන රීතින් වලින් සමන්විත වේ. මෙම රීතීන් සම්පාදනය කරණු ලබන්නේ අධිකරණය වෙතට ගෙන එනු ලබන නඩු වලදී නිසි ක්‍රියාදාමය සාධාරණ සහ ස්ථාවර අයුරින් ක්‍රියාවේ යෙදවෙන (ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපයයේ) හෝ මූලිකව සාධාරණත්වය ඉෂ්ට වන (පොදු නීති සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කරන රටවල් වල) පරිදි ය. නීතිඥයින් විසින් පටිපාටීය නීතියේ ක්‍රියාවලිය මඟින්, හිමිකම් සහ විත්තිවචකයන් ගේ වලංගුභාවය පිරික්සුමට යොදා ගනු ලබන සත්තාවී නීතයෙන් වෙන් කර හඳුනා ගනී. සිවිල් සහ දේශපාලිනික අයිතිවාසිකම් ඇතුළත් වන පරිදි පටිපාටීය අයිතිවාසිකම්
 තොරතුරු දැන ගැනීමේ අයිතිය 
 යුක්තිය පසඳ ගැනීමේ ප්‍රවේශ අයිතිය 
 සහභාගිවීමේ අයිතිය පාරිසරික ගැටළු වල දී තොරතුරු දැන ගැනීමේ අයිතිය, යුක්තිය පසිඳලා ගැනීමේ් ප්‍රවේශ අයිතිය සහ සහභාගිවීමේ අයිතිය එක්සත් ජාතීන් ගේ පාරිසරික සම්මුතියේ අනතර්ගත කරන ලද අයිතීන් වන අතර එය ආහුස් සම්මුතිය (1998) ලෙස හඳුන්වයි. පාරිසරික නීති ප්‍රතිපාදනවල දක්නට ලැබෙන මෙම අයිතීන් දක්වා ඇත.

සටහන් 

නීතිය
කලා පරිපාලනය

කලා  පරිපාලනය  වනාහි  විශ්වවිද්‍යාලයක  හෝ  පාසලක  කලා හා සංස්කෘතික  සංවිධාන  වන  සංගීත වාදන කණ්ඩායම්, නාට්‍ය  සමාගම්  හෝ  ‍ කෞතුකාගාර  සඳහා  සිසුන් කලා   කළමනාකරුවන් ලෙස සුදානම්  කරන  විෂය  ධාරාවකි.  කලා  පරිපාලන  වැඩ සටහන්  සංවිධානය  අනුව  සාමාන්‍ය  පරිපාලනයට   අදාළ   අංග  වන  ව්‍යාපාර  පරිපාලනය  උගන්වන  අතරම  ලාභ  නොලබන  කලා  හා  සංස්කෘතික  ආයතන  පරිපාලනයට  අදාළ විශේෂඥ  දැනුම ලබා  දෙන  විෂය  මාලාවන්ද  මීට  ඇතුළත්   කර  ඇත.

වැඩසටහන 

කලා  පරිපාලන  විෂය ධාරා වැඩසටහන් මඟින්  සිසුන්ට   ඩිප්ලෝමා,  සමාන්‍ය  උපාධි  හා  ශාස්ත්‍රපති  උපාධි   ඇතුළත්  සහතික  පත්‍ර  හා  අක්තපත්‍ර  ප්‍රදානය  කරනු   ලැබේ.   මේ  වැඩසටහන්  අනුව  රාජ්‍ය  පරිපාලනය,  ව්‍යාපාර   පරිපාලනය  හා  කළමනාකරණය    වැනි   පවතින  පරිපාලන  ක්‍රමවේදයන්  සමඟ   මිශ්‍රවූ   විෂය  මාලාවක්   පවත්වාගෙන   යනු  ලැබේ.  සැබැවින්ම  සමහර   විශ්ව විද්‍යාලයන්හි  කලා පරිපාලන  විෂය මාලාව  M.B.E  උපාධිය තුළට ගැනෙන  විශේෂඥභාවයෙන්  යුක්තය.  සමහර කලා පරිපාලන  විෂය මාලා  වල  සිසුන්ට  කලා  සහ  සංස්කෘතික සංවිධාන වලට  ස්වේච්ඡාවෙන්   බැඳී      නිපුණතාවය  ලබා  ගැනීමට     ප්‍රායෝගික  ක්‍රියාකාරකම් ඇතුළත් ‍කර  ඇත.

කලා  පරිපාලකයෝ 

කලා පරිපාලකයන්  සේවය  කරන්නේ  කලා  හා  සංස්කෘතික  සංවිධාන වලය.   මෙවැනි  සංවිධාන  ලෙස  කලාගාර,  කෞතුකාගාර,  නා‍ට්‍ය සංසද,  කලා   උත්සව,  කලා  මධ්‍යස්ථාන,   කලා   කවුන්සල,  ප්‍රාදේශීය කලා  මණ්ඩල,  නැටුම්  සමාගම්,  පොදු  කලා  සංවිධාන,  ආබාධිතයන් සඳහා  කලා  සංවිධාන  සහ  ප්‍රාදේශීය   අධිකාරීන්   හැඳින්විය  හැක.   කුඩා  සංවිධානවල  කලා  පරිපාලකයකු  එම  සේවා  විකිණීම,  දර්ශන කලින්  වෙන්  කරවා  ගැනීමේ  කටයුතු   මෙන්ම  මුදල්  පාලනය ද කළ  යුතුවේ.  විශාල  කලා  සංවිධානයක  නම්  එහි   ගොඩනැගිලි  පහසුකම් පවත්වා   ගැනීම,  නිර්මාණාත්මක   කලාකරුවන්ගේ  (රඟපෑම  හා  අදාළ  වෙනත් කලා කටයුතු )  සේවය  ලබා ගැනීම,  පාලන  කටයුතු  සඳහා   සේවක  පිරිස්   පවත්වා  ගැනීම,  ප්‍රජා  සම්බන්ධතාවක්  තබා  ගැනීම,  සේවා  විකිණීම  සහ  අදාළ   වාර්තා  තබා   ගැනීම  පිළිබඳවද  වගබලා  ගතයුතු වේ.   ජ්‍යෙෂ්ඨ  මට්ටමේ   කලා   පරිපාලකයන්  විසින් කළමනාකාර   මණ්ඩලවල   අධ්‍යක්ෂකවරුන්ට   හා  සම්මන්ත්‍රණ  කළමනාකරුවන්ට  උපාය  මාර්ගික   සැලසුම්  කිරීම්  හා  තීරණ  ගැනීම පිළිබඳ  උපදෙස්  ලබා  දීම   කළ   යුතුවේ.

වැඩසටහන් 
 

කලා  පරිපාලන  විෂය මාලා  වැඩ සටහන්  එක්සත්  ජනපදය,  එක්සත්  රාජධානිය,   කැනඩාව,  ඕස්ට්‍රේලියාව  යන  රටවල   විශ්වවිද්‍යාල  හා   පාසල්  ගණනාවකම  පවත්වාගෙන  යනු  ලැබේ.  එසේම   සමහර   අධ්‍යාපනික   ආයතන  මඟින්  කලාව  ශිල්පීය  මට්ටමින්  පුහුණුවන්නන්ට   හා   අනාගත  වෘත්තීමය  අධ්‍යාපනික  අභිවෘද්ධිය  තකා    කලා  කටයුතු වල  යෙදෙන්නන්ට  සහතික  පත්  ප්‍රදානය   කිරීමේ  ක්‍රමවේද  ඉදිරිපත් කර  ඇත.

සටහන
සමාගමක ගුණාත්මක භාවය

1980 වර්ෂයේදී  සමාගමක ස්වභාවය යන සංකල්පය කළමනාකරණයට  අනුව ගත්  කල  “මිනිසා”  ඉදිරියට ආවේය. ඒ  අනුව වටහා ගන්නා  ලද්දේ විවෘත මනසකින් යුතුව ගුණාත්මකභාවයට  ප්‍රවේශ  වීම  පිණිස  කළමනාකරුවන් සංවර්ධනාත්මක  ක්‍රියා  මාර්ග ගන්නේ නම්  සාර්ථකභාවය  ළඟාකර ගත හැකි  බවය. 

සමාගමක ගුණාත්මකභාවය  ළඟා  කර  ගැනිමේදී  පහත  සඳහන්  කරුණු  කෙරෙහි   අවධානය යොමු කෙරේ.

මෙහි  සඳහන් එක් කරුණක හෝ  අඩු  පාඩුවක් සිදුවුණි නම් එය සමාගමේ නිෂ්පා‍දනයට අවදානමක් ඇති කරයි.

ගුණාත්මක කළමනාකරණයක් සඳහා මෙහි සඳහන් වන ප්‍රවේශයන් මේනිසා නිෂ්පාදන  කාර්යයේදී පමණක් නොව සියළු ව්‍යාපාර සඳහාද අදාළ වේ.

	වැඩ සැලසුම
	පරිපාලන සේවය
	උපදේශනය
	බැංකු කටයුතු
	රක්ෂණය කිරීම
	පරිගණක මෘදුකාංග
	සිල්ලර වෙළඳාම
	ප්‍රවාහනය
   
මෙහි ගුණාත්මක සංවර්ධන ක්‍රියාවලියක් ඇතුළත් වන අතර මෙය ඕනෑම ක්‍රියාකාරකමක්  සඳහා යොදාගත හැකිවේ.සහජයෙන්ම චර්යාමය ආකාරයක් තහවුරු වන අතර එය ගුණාත්මකභාවය ලබා ගැනීමටද උපකාරීවේ.

මෙයට පෙරලා ගුණාත්මක  කළමනාකරණ  ක්‍රමවේදයන්ගෙන් උදව් ලැබෙන අතර ඒ සඳහා නොයෙකුත් ව්‍යාපාර ක්‍රම ඇතුළත් විය හැකිය.
එසේම මෙය අපගේ අවධානයට හසුවන ව්‍යාපාර ඒකකයේ ක්‍රියාකාරකම් වලට  සුවිශේෂද විය හැකිය.

නිෂ්පාදන හා ඉදිකිරීම් කටයුතුවලදී මෙම ව්‍යාපාරික ක්‍රමවේද ISO 9000 මාලාව තුළ අන්තර්ගත ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් මඟින් නිර්වචනය කරන ලද ගුණාත්මක තත්ව සහතිකය සඳහා වන මොඩලයන්ට සහ  ගුණාත්මක පද්ධතීන් සඳහා වන විශේෂීකරණයන්ට සමාන විය හැකි ය. 

මේ දක්වා සමාගමේ ගුණාත්මකභාවය පද්ධතිය තුළ ක්‍රියාත්මක වූයේ ප්‍රධාන ගුණාත්මක ගැටලු පාලනය නොකල වෙළඳසැලේ පරීක්ෂා කිරීමේ ක්‍රියාවලියෙනි. මෙය මෑත කාලීනව ගුණාත්මක තත්ව සහතිකය හෝ සමස්ත ගුණාත්මක පාලනය දක්වා පැමිණියේ ය.  

සංඛ්‍යා ලේඛන අනුව ‍හෝ ගුණාත්මක යෙදවුම් යොදා තිබිය දීත් වෙළඳ පරිහානියක්   සිදුවෙමින්  පවතින  අවස්ථාවකදී  පරීක්ෂා කොට පාලනයක්  කිරීම  උදෙසා   සමස්ත තත්ව පාලනය ඉතා වැදගත් වේ. 
    
වෙළඳ පරිහානියක් ඇති කරන ප්‍රධාන ගැටලුව වන්නේ පාරිභෝගිකයාට අවශ්‍ය වන්නේ කුමක් ද? යන වැදගත්ම සාධකය සුවිශේෂීකරණයන්ට ඇතුලත් නොවීමයි. 

නිෂ්පාදනය හා සමස්ත ව්‍යාපාරික ක්‍රියාකාරිත්වය වර්ධනය කිරීමේ උත්සාහය තුළ නොසලකා හරින ලද ලක්ෂණ වූයේ, 

විශ්වාසදායකත්වය 
පවත්වාගැනීමේ හැකියාව
සුරක්ෂිතභාවය යන ඒවාය.

මෙහිදී වැදගත්ම සාධකය නොසලකා හැර ඇති බැවින් නව සංශෝධනයන් කිහිපයක් හඳුන්වා දිය යුතුව තිබේ.

          
මුල් සුවිශේෂී අවශ්‍යතාවයන් නියමිත ගුණාත්මක අවශ්‍යතාවන් හා එකඟ නොවේ නම්  ගුණාත්මකභාවය පරීක්ෂා කිරීම හෝ නිෂ්පාදිත භාණ්ඩවල ගුණාත්මකභාවයක ඇති කිරීම හෝ කළ නොහැකිය.

උදාහරණ වශයෙන්කිවහොත් පීඩන උදුනක පරාමිතීන් එය සෑදු ලෝහය හා ප්‍රමාණයන් පමණක් නොව පරිසරය තුළ ආරක්ෂාකාරීව හා විශ්වාසදායකව, පාවිච්චි කිරීමත් පවත්වා ‍ගෙන යාමට අවශ්‍ය කරුණුද සම්පාදනය විය යුතුය.

අවසාන වශයෙන් ගුණාත්මක තත්ව සහතිකය පිළිබඳ දර්ශනය ආරම්භවු පදනම සහ “අරමුණ  සඳහා යෝග්‍යවීම” යනු සමාගම ගුණාත්මක භාවය සාවධානයෙන් දැන සිටීමයි.

සටහන 

{|

|
Quality_control Company_quality
|-
ඇල්බේනියාව

ඇල්බේනියාව දකුණු දිග යුරෝපයේ පිහිටි රටකි. එහි මායිම් ලෙස මොන්ටෙනෙක්  රෝ වයඹ  දිගින්ද, කොසෝවෝ ඊශාන දෙසින්ද , මෙසඩෝනියා සමූහාණ්ඩුව නැගෙනහිර දෙසින්ද, ග්‍රීසිය දකුණ හා ගිනිකොණ දෙසින්ද විහිදී ඇත. එහි බටහිරින් ඇඩ්‍රියටික් මුහුදට වෙරල තීරයටත්, නිරිත දෙසින් ලෝනියෙන් මුහුදටත් සීමාවේ. ඉතාලියේ සිට ඇල්බේනියාවට ඇති දුර කි.මී. 72ට වඩා අඩු අතර ඔරන්ටෝ සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ඇඩ්‍රියටික් මුහුද, ලෝනියන් මුහුදට යා කරයි. ඇල්බේනියාව එක්සත්ජාතීන්ගේ, නේටෝ, ආරක්ෂාව සහ සහයෝගීතා යුරෝපානු සංවිධානය, යුරෝපානු මණ්ඩලය, ලෝක වෙළද සංගමය, ඉස්ලාමීය සම්මන්ත්‍රණ සංගමය, මධ්‍යධරණී සංගමය ආදි සංවිධාන රැසක මූලාරම්භක සාමාජිකයෙකි. ඇල්බේනියාව 2003 වර්ෂයේ සිට යුරෝපානු සංගමයේ ඵලදායි සාමාජිකයෙක් වන අතර එය EU සාමාජිකත්වය සදහා 2009 අප්‍රේල් 28 අයදුම් කර ඇත. ඇල්බේනියාව පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හා සංක්‍රමණික ආර්ථිකයකට හිමිකම් කියයි. ඇල්බේනියානු අගනුවර ටිරානා වේ. එහි රටෙහි සමස්ථ ජනගහනය මිලියන 3.6 න් 727,000 ක් ජීවත් වේ. එය මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානය වේ. නිදහස් වෙළෙද ගිවිසුම් විදේශ ආයෝජනයට ඉඩ සලසා ඇති අතර මෙය බලශක්තිය ගොඩනැගීම හා ගමනාගමනයට බොහෝ ඉවහල් වේ.

යුරෝපා රටවල්‎
ඇන්ඩෝරා

ඇන්බෝරා නිල වශයෙන් ඇන‍්බෝරා රාජ්‍ය ලෙස හා ඇන්බෝරා රාජ්‍ය මිටියාවත නමින් හදුන්වයි. එය නිරිත දෙසින් යුරෝපයෙන් නැගෙනහිරින් පිරනීස් කඳු වැටියෙන් සහ ස්පාඤ්ඤය හා ප්‍රංශය අතර මායිම්ව පිහිටයි. එය යුරෝපයේ 6 වැනි කුඩාම රාජ්‍ය වන අතර වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කි.මි. 468 (වර්ග සැතපුම් 181) වන අතර 2009 වර්ෂයට ඇස්තමේන්තු ජනගහනය 83,888 හි එහි අගනුවර වන ඇන්ඩෝරා ලා වෙලා යුරෝපයේ උසම අගනුවරයි. එහි උස මීටර් 1023 කි. රාජ්‍ය භාෂාව කටලාන් වන අතර ස්පාඤ්ඤ, ප්‍රංශ, පෘතුගීසි භාෂාව හා ඉංග්‍රීසි භාෂාව සුලභව භාවිතා වේ.

එහි රාජ්‍ය පිහිටවනු ලැබුවේ 1278 වර්ෂයේ දීය. රාජතන්ත්‍රයේ භූමිකාව ප්‍රංශ සමුහාණ්ඩුවේ ජනාධිපති සහ ස්පාඤ්ඥයේ කැටලෝනියා අර්ගල්හි රජතුමා අතර බෙදේ. එහි පවතින සංචාරක ව්‍යාපාරය නිසා එය සෞභාග්‍යවත් රටකි. එරටට වර්ෂයකට පැමිණෙන සංචාරකයින් සංඛ්‍යාව මිලියන 10.2 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු ගත කොට ඇත. ඊට එහි පවතින බදු හා වරාය ප්‍රතිරූපය ද ඊට ඉවහල් වේ. යුරෝපියානු සංගමයේ සාමාජිකයෙක් නොවේ. ඇන්ඩෝරානුවන් ලෝකයේ වැඩිම පුද්ගල ආයුකාලයක් පවතින රටවල් අතර දෙවැනි තැන ගනී. එය උපතේ සිට වසර 82 කි.

මූලාශ්‍ර 

යුරෝපා රටවල්
ඔස්ට්‍රියාව

ඔස්ට්‍රියාව නිල වශයෙන් ඔස්ට්‍රියා සමුහාණ්ඩුව ලෙස හඳුන්වයි. එය මධ්‍යම යුරෝපයේ මිලියන 8.3 ජනගහනයක් වාසය කරන රටකි. එරට මායිම් වන්නේ උතුරින් ජර්මනිය හා චෙක් ජනරජයත්, නැගෙනහිරින් ස්ලවෑකියා හා හන්ගේරීයාවත්, දකුණින් ස්ලෝවෙකියාව හා ඉතාලියත්, බටහිරින් ස්විට්සර්ලන්තය හා ලිවෙන්ස්ටෙයින්ද වේ. ඔස්ට්‍රියාව වර්ග කි.මි. 83,872 (වර්ග සැතපුම් 32,383) ප්‍රදේශයක පැතිරී ඇති අතර එහි සෞම්‍ය දේශගුණයක් පවතී. ඇල්ප්ස් කඳු නිසා ඔස්ට්‍රියාව කඳු වලින් ගහනය. රටින් 32% ක් මීටර් 500 (අඩි 1640) පහළින් ඇති අතර එහි උසම ස්ථානය මීටර් 3797 (අඩි 12457) පමණ වේ. බහුතරයක් ජනයා ජර්මානු බස කථා කරන අතර එය රාජ්‍ය භාෂාව ද වේ. අනෙකුත් භාෂාවන් වන්නේ ක්‍රොඒෂියන්, හංගේරියන් සහ ස්ලොවේක්ය.

යුරෝපා රටවල්
අසර්බයිජාන්

අසර්බයිජානය යන නමින් නිල වශයෙන් හඳුන්වනු ලබන මෙම රට යුරේෂියාහි කෝකසස් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි රටකි. බටහිර ආසියාව හා නැගෙනහිර යුරෝපය අතර පිහිටා ඇති අතර  එහි මායිම් වන්නේ නැගනෙහිරින් කැප්සියන් මුහුදත්, උතුරින් රුසියාව, ඊසාන දෙසින් ජෝර්ජියාව, බටහිරින් ආමේනියාව හා දකුණින් ඉරානයත්ය. නකචිවා මායිම් වන්නේ උතුරින් හා නැගෙනහිරින් ආමේනියාවත්, බටහිරින් හා දකුණින් ඉරානයට හා කෙටි දේශසීමාවකින් යුත් වයඹ තුර්කියට වේ. බහුතරයක් ආමේනියානුවන් වෙසෙන නගොනෝ තරබන් ප්‍රාන්තය අසර්බයිජානයේ නිරිත දෙසින් පිහිටි අතර, එය 1991 අසර්බයිජානයෙන් වෙන්වී නිදහස් රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. නමුත් එය කිසිදු රාජ්‍යයකින් රාජතාන්ත්‍රික වශයෙන් පිළිනොගන්නා බැවින් තවමත් අසර්බයිජානයේ කොටසක් ලෙස පිළිගනියි. අසර්බයිජානයේ වෙසෙන ජනයාගෙන් බහුතරයක් තුර්කි හා මුස්ලිම් ජාතිකයින් වන අතර, ලෞකික හා ඒකාබද්ධ සමුහාණ්ඩුවක් පවතින පැරණි හා ඓතිහාසික වටිනාකමින් යුත් සංස්කෘතික ලක්ෂණයන්ගෙන් හෙබි නගරයකි. අසර්බජානය ගුවාමි රසායන අවි තහනම් කිරීමේ සංගමයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. 1993 දී සැප්තැම්බර්හි දී පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය නිදහස් රාජ්‍යයන් අතරට ද අසර්බයිජානය එක් විය. යුරෝපියානු කොමිසමේ විශේෂ නියෝජිතයකු රට තුළ සිටින අතර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, OSCE, යුරෝපා සංගමය සහ නේටෝ සාම හවුලෙහි ද සාමාජිකයෙකි.

මූලාශ්‍ර 

බටහිර ආසියානු රටවල්
බහමාස්

බහාමාස් නමින් නිල වශයෙන්  හඳුන්වන බහාමාස් පොදු රාජ්‍යය කථනය සඳහා ඉංග්‍රීසි භාවිතා කරන දුපත් 299 කින් යුත් රටකි. එය පිහිටා ඇත්තේ ඊසාන දෙසින් කැරිබියන් මුහුදින්ද  අත්ලාන්තික් සාගරයේ උතුරින් කියුබාව, හිස්පැනියෝලාව, ඩොමිනිකන් සමුහාණ්ඩුව සහ හයිට් කැරබියානු මුහුදත්, වයඹ දෙසින් ටර්ක්ස් හා නැයිකොස් දුපත් හා ගිනිකොනින් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය (ෆ්ලොරිඩා ප්‍රාන්තයට ආසන්නව)ත් ය. එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කි.මි. 14,000 වන අතර, ඇස්තමේන්තු ජනගහනය 330,000 කි. එහි අගනුවර වන්නේ නසාවු ය. මුල් පදිංචිකරුවන් වන්නේ අරබකන් ටයිනෝ ජනයායි. 1492 නව ලෝකය සොයාගත් කොලොම්බස්ගේ ප්‍රථම ගොඩබැසීම වන්නේ බහාමාස්ය. නමුත් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයින් බහාමාස් දුපත් තම ජනපදයක් බවට පත් කොට නොගත්හ. ඔවුන් ස්වදේශී ජනයාවන ලුතයන්ස්වරුන්ව  වහලුන් ලෙස හිස්පැනියෝලා වෙත යවන ලදී. මෙම දුපත් 1513 සිට 1650 තෙක් ජන ශුන්‍යව පැවතුන අතර බර්ම්‍යුඩා සිට පැමිණි බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන් එටලවිතෙරා දුපතේ පදිංචි වු පසු එය මිනිස් ජනාවාස බවට පත්විය. 1718 දී බහාමාස්  රාජ්‍යය බ්‍රිතාන්‍ය මුහුදු ‍කොල්ලකරුවන්ගේ ආක්‍රමණයෙන් පසු කොලනියක් විය. ඇමරිකානු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඇති වූ නිදහසෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍ය හිතවාදීන් හා අප්‍රිකානුවන් බහාමාස් වෙත පැමිණ එරට වැවිලි ආර්ථිකය ගොඩනැගූහ. 1807 වර්ෂයේ දී වහල් වෙළෙඳාම බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය තුළ තහනම් වූ අතර බොහෝ අප්‍රිකානු රාජකීය නාවික හමුදාව නෞකාවල වහල් සේවයේ යොදවා සිටි අප්‍රිකානුවන් ගලවාගත් අතර ඔවුන් 19 වැනි ශතවර්ෂයේ දී බහාමාස්හි පදිංචිකරවන ලදි. වහල් වෙළෙඳාම 1834 දී අවලංගු කළ අතර බහාමාස් තුළ වර්තමානයේ සිටිනා ජනගහනයෙන් බහුතරයක් අප්‍රිකානු වහල් වෙළෙඳාමෙන් නිදහස් වූ අයයි.

[[ප්‍රවර්ගය:කැරිබියානු
බංග්ලාදේශය

බංග්ලාදේශය දකුණු ආසියාතික රටකි. ගිනිකොණ දෙසින් ඇති ඉතා කුඩා මියන්මාර මායිම ද, දකුණෙන් පිහිටි බෙංගාල බොක්ක ද හැරුණු විට මුළු රටම ඉන්දියාවෙන් වට වී පවතියි. ඉන්දියාවට අයිති බටහිර බෙංගාල ප්‍රාන්තය ද බංග්ලාදේශය ද සහිත ප්‍රදේශයට බෙංගාලය යැයි කියනු ලැබෙයි. මෙහි නිල භාෂාව වන බෙංගාලි බසෙන් 'බංග්ලාදේශය' යන්න 'බෙංගාල රාජ්‍යය' යන අර්ථය ලබා‍දෙයි.

වත්මන් බංග්ලාදේශ දේශසීමා ලකුණු වූයේ 1947 දී සිදුවුණු බෙංගාල සහ ඉන්දියානු බෙදා වෙන්කිරීම් වලදීය.  මෙහිදී පාකිස්ථානය නමින් රාජ්‍යයක් ඇතිවුණු අතර එයට අයත් නැගෙනහිර පාකිස්ථාන ප්‍රදේශය වත්මන් බංග්ලාදේශය වෙයි. කෙසේ වෙතත් පසුව ඇතිවූ දේශපාලනමය සහ භාෂාමය භේද නිසාත් ආර්ථික වශයෙන් ලැබුණු කුඩම්මාගේ සැලකිලි නිසාත් 1971 දී බංග්ලාදේශ නිදහස් සටන මගින් බංග්ලාදේශය වෙනම රාජ්‍යයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. නිදහස ලැබීමෙන් පසු දුර්භික්ෂ, ස්වභාවික විපත් සහ දුගී බව මෙන්ම දේශපාලන ගැටුම් සහ හමුදා කුමන්ත්‍රණ ද බංග්ලාදේශයේ සුලභ දසුනක් විය. 1991 දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය නැවත ස්ථාපිත කිරීමෙන් පසු වාතාවරණය සන්සුන් වූ අතර ක්‍රමික ආර්ථික දියුණුවක් ඇතිවිය. අද බංග්ලාදේශය ආගමික දේශපාලන පක්ෂ  තහනම් කර ඇති ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී, අනාගාමික (secular), ඒකීය, ව්‍යවස්ථානුකූල ජනරජයක් වෙයි.

රාජ්‍ය සහ දේශපාලනය 
බංගලාදේශය 1971 නව රාජ්‍යයක් ලෙස  ස්ථාපිත විය. ඔවුන් නිර්මාණය කර ගත් පාර්ලිමේන්තුව  සංසද් භවාන් නම් විය.පාර්ලිමේන්තුව නිර්මාණය කරන ලද්දේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ලුයිස් ඩාන් විසිනි.

වෘක්ෂලතා සහ සත්වයින් 
ජාතික පක්ෂියා - පොල්කිචිචා
ජාතික පළතුර - පැණි වරකා

ආර්ථිකය 
භාවිතා වන මුදල් ඒකකය - ටකා

සංස්කෘතිය 
බංලාදේශ ජනගහණයෙන් බහුතරය මුස්ලිමි ජාතිකයින්ය
බහුලවම භාවිතා වන රථය - රික්ෂෝව

මෙයද බලන්න 
ඔබ දන්නවාද?
බංග්ලාදේශය තුළ පොලිතීන් භාවිතය සපුරා තහනමි බව.

 List of Bangladesh-related articles
බංග්ලාදේශය ගැන බොහෝ තොරතුරු ලඟදීම
 පර්වේස් හුසේන් තලුක්දාර්

විමර්ශන

බාහිර සැබැදි 

බංග්ලාදේශය
බාබේඩොස්

බාබඩෝස් කැරිබියන් මුහුදේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. එය බටහිර ඉන්දියානු මහාද්වීපික දූපත් වන අතර බටහිර අත්ලාන්තික් සාගරයේ පිහිටා ඇත. 1942 ස්පාඤ්ඤය සතු වුවත් හා පසුව පෘතුගාලයෙත්, බාබඩෝස්, එක්සත් රාජධානියේත් පාලනයට නතුවු වාස භූමියක් සේ ශතවර්ෂ 03ක් පැවතුණි. වර්තමානයේ 2 වැනි එළිසබෙත් රැජින රට පාලනය කරයි. සමකයට උතුරින්  අංශක 13 හා මූලික මධ්‍යයනය රේඛාවට  අංශක 59 පිහිටා ඇත. එය ලෙසර් ඇන්ටිලස් හි කොටසක් ලෙස සඳහන් කර ඇත. එහි ළඟම දූපත් වන්නේ මාර්ටින්ක්ස්, සේන්ට් ලුසියා, සෙන්ට් වින්ස්න්ට් සහ බටහිර ගෙරනඩීන්ස් වේ. දකුණට වන්නට ට්‍රිනිඩෑඩ් හා ට්‍රබෑගෝදුපත් පිහිටයි. වර්තමානයේ බාබඩෝස් නිල වශයෙන් නාවික දේශ සීමා පවත්වන දකුණු ඇමරිකානු භූමියකි.  බාබඩෝස්හි බිම් ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 430 (166 වර්ග සැතැක්ම) හා මූලිකව පහත් මට්ටමක පවතින අතර රට අභ්‍යන්තරයේ සමහර ස්ථාන උස්ව පවතී. බාබඩෝස්හි උසම ස්ථානය වන්නේ හිලබි කන්දයි(340 මීටර්). එය සෙන්ට්ඇන්ඩෲ හි පිහිටා ඇත.
බෙල්ජියම

බෙල්ජියම එසේත් නැත්නම් බෙල්ජියම් රාජ්‍යය, යුරෝපයේ ඊසාන වයඹ දිග ප්‍රදේශයේ පිහිටි රටකි. යුරෝපානු හවුලෙහි සමාරම්භකයෙක් වන අතර එහි මූලස්ථානය හා අනෙකුත් අන්තර්ජාතික සංවිධාන (NATO ද ඇතුළත්ව) එහි පිහිටා ඇත. එය වර්ග කි.මී.30,528 (11,787 වර්ග සැතැප්ම)විශාලත්වයෙන් යුත් අතර ජනගහනය මිලියන 10.7කි. ජර්මානු හා ලතින් යුරෝප සංස්කෘතීන්ගෙන් යුත් ජනයා මෙහි වෙසේ. බෙල්ජියම වාග් විද්‍යා කණ්ඩායම් දෙකක ප්‍රධාන ස්ථානයයි. ෆලෙමිෂ් හා ප්‍රංශ භාෂාව කථා කරන පුද්ගලයන් වන වලුන්ස් සහ ජර්මන් කථාකරන කුඩා කණ්ඩායමක් වේ. බෙල්ජියමේ විශාලතම ප්‍රදේශය වන්නේ ඕලන්ද කථාකරන ජනයා වෙසෙන ප්‍රදේශ වන උතුරු ෆැලැන්ඩර්ස් හා ප්‍රංශ කථාකරන ජනයා වෙසෙන දකුණු ප්‍රාදේශිකයයි. බ්‍රසල්ස්හි ප්‍රධාන පළාත නිල වශයෙන් ද්වී භාෂා කථා කරන ජනයා වෙසෙන ප්‍රදේශයක් වන අතර, ප්‍රංශ කථාකරන එන්ත්ලේවි ෆ්ලෙමිෂ් ප්‍රාදේශිකයද එහි වෙයි. නැගෙනහිර බොලෝනියාව තුළ ජර්මානු කථාකරන කුඩා ජන කොටසක් ජීවත් වෙයි. බෙල්ජියානු භාෂා ශාස්ත්‍ර විවිධත්වය එහි දේශපාලන හා සංස්කෘතිමය අර්බුදවලදීත් දේශපාලන ඉතිහාසයෙහි හා සංකීර්ණ ආණ්ඩුක්‍රමය තුළත් විදහා දැක්වෙයි.

ආශ්‍රිත
 බ්‍රසල්ස් ගුවන් තොටුපොළ

මූලාශ්‍ර

බෙල්ජියම
බොස්නියා සහ හර්සගෝවිනා

‍බොස්නියා හා හර්සගොවිනා යනු යුරෝපයේ ගිනිකොන දිග බෝල්කන් මහද්විපයේ පිහිටි රටකි. එය මායිම් වන්නේ උතුරින්, බටහිරින් හා දකුණින් ක්‍රොඒෂියාවටත්, නැගෙනහිරින් සර්බියාවටත් හා ගිනිකොණින් මොන්ටනෙග්රෝවලටය. නියම් නගර මධ්‍යයේ කි.මි. 26 (සැතැප්ම 16) වන ඇඩ්රියටින් මුහුදු තීරය හැරැණු කොට බොස්නියා හා හර්සගොවිනා ගොඩබිමෙන් වැසී ඇත. රට අභ්‍යන්තරය කඳු සහිත වන අතර එම කඳු මධ්‍යම හා දකුණු දිශාවට පැතිර ඇත. වයඹ උස් මුදුන් සහිත කඳු පිහිටා ඇති අතර, ඊසාන දිගට වන්නට සමතලා භූමියන් ඇත්තේය. අභ්‍යන්තරය භූගෝලීය වශයෙන් විශාල වන අතර එහි මහද්වීපික දේශගුණය දක්නට තිබේ. මෙහි ග්‍රීෂ්ම හා ශීත කාලගුණයක් පවතී. රටෙහි දකුණු කොටසේ මධ්‍යධරණී දේශගුණයක් ඇත. රට ජන වර්ග තුනකට සීමා වේ. මොවුන් බොස්නියැක්ස් (විශාලතම කොටස), බෝස්නියන් සර්බ්ස් (දෙවනුව) හා බොස්නියන් ක්‍රොඇට්ස් (තුන්වන) නම් වේ. ජනවර්ගයා ලෙස නොව බොස්නියා හා හර්සගොවිනා වැසියන් ඉංග්‍රීසියෙන් පොදුවේ බොස්නියන් යන්න හඳුන්වයි. හර්සගොවිනියන් යන්නෙන් ප්‍රාදේශිය නියෝජනයක් වන අතර හර්සගොවිනියාවට සම්මත මායිම් නොමැත. එය දේශපාලන වශයෙන් මධ්‍යස්ථ වන අතර, එය රාජ්‍ය දෙකක් වන බොස්නියා හා හර්සගෝවිනා සංවිධානය සහ ස්පර්සිනා සමුහාණ්ඩුව නම්වේ.

යුරෝපා රටවල්‎
චැඩ් රාජ්‍යය

චැඩ් නිල වශයෙන් චැඩ් රාජ්‍යය ලෙස හඳුන්වන අතර මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි. එහි මායිම් උතුරින්  ලිබියාව, නැගෙනහිරින් සුඩාන්, දකුණු දෙසින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු රාජ්‍ය, ගිණිකොණ දෙසින් කැමරූන් හා නයිජීරියාවද, බටහිරට නිගාද යන රටවල්වේ. එහි සමුද්‍රයට ඇති දුර ප්‍රමාණයත් හා විශාල කාන්තාරවල දේශගුණයත් නිසා අප්‍රිකාවේ මියගිය හදවත ලෙස චැඩ් හැඳින්වේ. චැඩ් මූලිකව එරට  භූගෝල විද්‍යා ප්‍රාදේශිකයන් තුනකට බෙදා දැක්වේ. උතුරට කාන්තාර තීරයන්, නිසරා සහීලියන් තීරය සහ වඩා සශ්‍රීක සුඩාන් සවානා ප්‍රදේශයක්ද දකුණට වන්නට පිහිටා ඇත. රටට නම ලැබී ඇත්තේ චැඩ් නම් විල නිසයි. එහි ඇති විශාලතම තෙත් ප්‍රදේශය මෙම විල වන අතර එය අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම විල වේ. චැඩ්හි උසම ස්ථානය එමි තොසි වන අතර, එය සහරා වේ ඇත. නිව්මේනා එහි අගනුවර වේ. චැඩ්හි විවිධ ජනවාර්ගික හා විවිධ භාෂා කථාකරන කණ්ඩායම් 200 පමණ වේ. අරාබි සහ ප්‍රංශ භාෂා රාජ්‍ය භාෂා වේ. ඉස්ලාම් හා ක්‍රිස්තු ධර්මය ප්‍රධාන ආගම් වේ. හත්වන විලේනියමෙන් ආරම්භවන විශාල ජන සංඛ්‍යාවක් චැන්ඩියන් ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය විය. පළමු විලේනියම අවසන චැඩ් හි සහේලියන් තීරය වන විවිධ රාජ්‍ය සහ අධිරාජ්‍යයන් හටගෙන හා විනාශ වී ඇත. මූලිකව එය සහරාන් වෙළෙඳාම මත පදනම් විය. ප්‍රංශය මෙම ප්‍රදේශය යටත් කර ගත් අතර එය 1920 ප්‍රංශ නිරීක්ෂණ අප්‍රිකාව වශයෙන් නීතිගත කරන ලදී.

මූලාශ්‍ර 

මධ්‍යම අප්‍රිකාව
කොලොම්බියාව

කොලොම්බියාව නිල වශයෙන් කොලොම්බියා සමුහාණ්ඩුව නමින් හැඳින්වේ. ව්‍යවස්ථාදායක සමුහාණ්ඩුවක් වන කොලොම්බියාව දකුණු ඇමරිකාවේ වයඹ දිග ප්‍රදේශයේ පිහිටි රටකි. එය මායිම් වන්නේ නැගනෙහිර වෙනුසියුවේලාව සහ බ්‍රසීලයත් දකුණු ඉක්වදෝරය සහ පේරු රාජ්‍යයත්, උතුරින් කැරබියන් මුහුදත්, වයඹ දිගින් පැනමා ඇළ සහ බටහිරින් පැසිපික් සාගරයටද මායිම්වේ. කොලොම්බියාව තම වරාය සීමාවන් ජැමෙයිකා, හයිටි, ඩොමිනිකානු සමුහාණ්ඩුව, හොන්ඩූරස්, නිකරගුවා සහ කොස්ටා රිකා සමඟ බෙදා ගනී. ජනගහනය මිලියන 45 කට වැඩි වන අතර එය ලෝකයේ විශාලම ජනගහනය ඇති රටවල් වලින් 29 වැනි තැන ගනි. බ්‍රසීලයට පසු දකුණු අමරිකාව තුළ ඇති විශාලතම රාජ්‍යය මෙයයි. එය ලෝකයේ ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කථාකරන ජනගහනය අතින් තුන්වන තැන ගනී. අනෙක් රටවල් වන්නේ මැක්සිකෝව හා ස්පාඤ්ඤයයි. වර්තමානයේ කොලොම්බියාව වශයෙන් හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ මුල් පදිංචිකරුවන්වුයේ ස්වදේශිකයින් වන මුයිස්නා ක්විම්බායා සහ මයිරෝනා ජාතිකයින්ය. 1499 ස්පාඤ්ඤයින් මෙහි පැමිණ අතර ඔවුන් සමස්ත භූමිය අත්පත්කර ගෙන හා ජනාවාස පිහිටවු අතර   ස්වදේශ ජනයාගෙන් කොටසක් මරණයට පත් කළ අතර ස්වදේශ ජනගහනයෙන් 90% පමණ  වහලුන් ලෙස රැගෙන ගියහ. ඉන්පසු නව ග්‍රැනාඩා ප්‍රතිරාජ්‍ය නිර්මාණය කළහ. එයට වර්තමාන කොලොම්බියාව, වෙනිසියුවේලාව, ඉක්වදෝරය, වයඹ දිග බ්‍රසීලය හා  පැනමා ප්‍රදේශය හා බොගෝටා හි පිහිටි එහි අගනුවරද අයත් විය.  ක්‍රි. ව. 1819 දී කොලොම්බියාව ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලබාගත් අතර වෙනිසියුවේලා හා ඉක්වදෝරය ඉවත් වූපසු කොලොම්බියාව බිඳවැටුණි. නව කොලොම්බියාව හා පැනමා හටගත්තේ නව ග්‍රැනඩා සමුහාණ්ඩුව වශයෙනි. නව රාජ්‍ය එක්සත් රාජ්‍යයක් සදහා පරික්ෂණ කළ අතර ග්‍රෑනඩයින් ගිවිසුම (1858) සහ කොලොම්බියා එක්සත් ජනපදය (1863) 1886 වර්ෂයේ දී කොලොම්බියා සමුහාණ්ඩුව විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 1903 පැනමා දේශය ඉන් ඉවත්වු අතර එසේ කිරීමට හේතුවුයේ පැනමා ඇල මාර්ගය සෑදීමට ඇමෙරිකානූ රජය හා  ඇතිකරගෙන තිබු ආර්ථික වගකිම් වල පිඩනය නිසාය.

මූලාශ්‍ර 

දකුණු ඇමරිකාව
කොස්ටා රිකා

කොස්ටා රිකා (, ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන්  "සරු වෙරළ" යන අර්ථයැති), නිල වශයෙන් කොස්ටා රිකා ජනරජය ( හෝ , ), යනු,  උතුරින් නිකරගුවා වෙතින්ද, ගිණිකොන දෙසින්  පැනමාව වෙතින්ද, බටහිරින් ශාන්තිකර සාගරයෙන්ද සහ නැගෙනහිරින්  කැරිබියානු මුහුද වෙතින්ද මායිම්වූ මධ්‍යම ඇමරිකානු රටකි. 1949 දී ව්‍යවස්ථාමය ක්‍රියාපටිපාටියක්   ඔස්සේ කොස්ටා රිකා යුද්ධ හමුදාව ස්ථිර ලෙසින් විසුරුවා හැරුණි.    ලෝකයේ පැරණි ප්‍රජාතන්ත්‍රයන් 22 ලැයිස්තුව වෙත ඇතුලත්ව ඇති එකම ලතින් ඇමරිකානු රට වෙයි.  මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI), අනුව ලතින් ඇමරිකානු රටවල් අතුරින් ඉහළ ස්ථානයක නිත්‍ය වශයෙන් වැජඹීමට කොස්ටා රිකා සමත්ව ඇති අතර 2011 දී ලෝකයේ 69වන ලෙසින් අනුස්ථිතිය ලබා ඇත. 

එක්සත් ජාතීන්ගේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (යූඑන්ඩීපී) විසින්  2010 දී පෙන්වා දුන්නේ, සම ආදායම් මට්ටමේ පවතින වෙනත් රටවල් වලට වඩා බොහෝ ඉහළ මානව සංවර්ධනයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීමට සමත්ව ඇති රටවල් අතුරින් කොස්ටා රිකා එක් රටක්  බව වන අතර, 2011 දී යූඑන්ඩීපී විසින් ඉස්මතු කරමින් පෙන්වා දුන්නේ  පාරිසරික  ධරණීයතාවය පිළිබඳ හොඳ අභිවාහකයෙක් වීමට මෙන්ම ඔවුන්ගේ කලාපයේ මානව සංවර්ධනය සහ අසමානතාවය පිළිබඳ මධ්‍යනයට වඩා හොඳ මට්ටමක් පවත්වාගෙන යෑමට මෙම රටට හැකිව ඇති බවයි. පාරිසරික  ධරණීයතාවය මැනීම සඳහා ස්ථාපිත උපමානයන් පහ සමස්ත වශයෙන් මුළු දීමට හැකිවු එකම රටද එය වෙයි.  2012 පාරිසරික ධරණීයතා  දර්ශකය අනුව ලොව පස්වැනියා ලෙසින්ද ඇමරිකාවන්හී පළමුවැන්නා ලෙසින්ද අනුස්ථිතිය ලැබුමට මෙම රට සමත්ව ඇත.  

2021 වන විට පළමු කාබන්-උදාසීන රට බවට පත්වීමේ අභිලාෂය, කොස්ටා රිකානු රජය විසින් 2007 දී ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.    නිව් එකනොමික්ස් ෆවුන්ඩේෂන් (NEF) විසින් එහි 2009 හැපි ප්ලැනට් දර්ශකයෙහි, කොස්ටා රිකා පළමුවන ස්ථානයට අනුස්ථිති කල අතර නැවතත් 2012 දී එසේ කලේය.   NEF විසින් 2009 දී ලෝකයේ "ඉතාමත් හරිතමය" රට ලෙසින්ද  කොස්ටා රිකා පෙළට තැබීය.  රටේ ව්‍යවස්ථාදායකය  විසින් අති මහත් බහුතරයකින් මෙම ජනප්‍රිය වැඩ පිළිවෙල  සම්ම්ත කිරීමෙන් පසුව, 2012 දී ඇමරිකානු මහාද්වීපය තුල  විනෝදාස්වාදය සඳහා දඩයම තහනම් කල පළමු රට වීමට කොස්ටා රිටා සමත් විය.

ඉතිහාසය

ප්‍රාග්-කොලොම්බියානු යුගය 
මධ්‍යඇමරිකානු සහ  ඇන්ඩියානු දේශීය සංස්කෘතින්හී පර්යන්තයන් සමපාත වන,  අතරමැදි ප්‍රදේශයකට,   කොස්ටා රිකාවේ ස්වදේශීය ජනයා අයත් බව ඉතිහාසඥයෝ වර්ගීකරණය කර ඇත. වඩාත් මෑතකදී,  ප්‍රාග්-කොලොම්බියානු කොස්ටා රිකාව  දේශ සන්ධි-කොලොම්බියානු ප්‍රදේශයේ කොටසක් බවටද විස්තර කර ඇත. 16වන සියවසෙහිදී  ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයෝ පැමිණෙන විටදී,  දැනට රටෙහි වයඹ දිග සරිය වන නිකෝය අර්ධද්වීපය, නවුවට්ල් සංස්කෘතියෙහි දක්ෂිණතම  පැතිරුම විය. චිබ්චර් කතාකරන ස්වදේශීය කණ්ඩායම් වෙතින් රටෙහි අනෙකුත් සරිය බලපෑමට ලක් විය.

ආශ්‍රිත