Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ඌරුවල වළගම්බා රජ මහා විහාරය

ඌරුවල වලගම්බා රජ මහා විහාරය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඌරුවල පිහිටි පුරාණ බෞද්ධ පුදබිමක් වේ. එය මිරිස්වත්ත හන්දියේ සිට වතුරුගම මාර්ගයේ කිලෝමීටර 4.71 පමණ දුරින් පිහිටා තිබේ. වර්තමානයේ මෙම විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ස්ථානයක් ලෙස රජය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කොට ඇත. විහාරාධිපති වශයෙන් බුත්පිටියේ බී සුමංගල හාමුදුරුවෝ දැනට වැඩ වාසය කරයි.

මේවාද බලන්න
 ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව

මූලාශ්‍ර

ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎
ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
කොස්කඳවල රජ මහා විහාරය

කොස්කඳවල ශ්‍රී සුනන්දාරාම පිරිවෙන් රජ මහා විහාරය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ කොස්කඳවල පිහිටි පුරාණ බෞද්ධ පුදබිමක් වේ. එය යක්කල නගර හන්දියේ සිට යක්කල - රදාවාන මාර්ගයේ කිලෝමීටර 2.66 පමණ දුරින් පිහිටා තිබේ. වර්තමානයේ මෙම විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ස්ථානයක් ලෙස රජය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කොට ඇත.

මේවාද බලන්න
 ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව

මූලාශ්‍ර

ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎
මරියා වොන් ට්‍රැප්

වොන් ට්‍රැප් බැරන්වරිය ලෙසින්ද හැඳින්වෙන,  මරියා ඔගස්ටා වොන් ට්‍රැප් (විවාහයට පෙර කුට්චේරා; 26 ජනවාරි 190528 මාර්තු 1987), යනු ට්‍රැප් ෆැමිලි සිංගර්ස් හී සුළු මව සහ මාතෘමූලිකයා විය.  ඇය විසින් රචිත ද ස්ටෝරි ඔෆ් ද ට්‍රැප් ෆැමිලි සිංගර්ස් 1949 වසරෙහිදී ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. මෙම කතාන්තරය විසින් ද ට්‍රැප් ෆැමිලි නම් 1956 වසරෙහි බටහිර ජර්මානු චිත්‍රපටයටද, ද සවුන්ඩ් ඔෆ් මියුසික් (1959) නම් බ්‍රෝඩ්වේ සංගීත නාට්‍යයටද, 1965 වසරෙහි එම නමම දැරූ චිත්‍රපටයටද බලපෑම් ඇති කළේය.

මරණය
1987 මාර්තු 28 දිනදී (වයස 82) හෘද අකරණිය හේතුවෙන් මොරිස්විල්, වර්මෝන්ට් හිදී මරියා වොන් ට්‍රැප් මිය ගියේ සැත්කමෙන් දින තුනක් ගත වෙත්මය.

මූලාශ්‍ර
රුසියානු උදුන්

රුසියානු උදුන් යනු ආහාර පිසීම සහ නිවාස උණුසුම් කිරීම සඳහා රුසියාව, යුක්‍රේනය සහ බෙලෝරුසියාව යන රටවල සාම්ප්‍රදායකව භාවිතා වූ උදුන් විශේෂයකි.

භාවිතා 
ආහාර පිසීම, නිවාස උණුසුම් කිරීමට අමතරව ශීත කාලයේ දී උදුන මත නිදාගැනීමටද හැකිය.

මූලාශ්‍ර 

උදුන්
පූජිත් ජයසුන්දර

පූජිත් සේනාධි බණ්ඩාර ජයසුන්දර යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පොලිස්පතිවරයා වේ. 2016 අප්‍රේල් 20වන දින ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින්, ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පතිවරු තිදෙනෙකු අතුරින් පූජිත් ජයසුන්දර ශ්‍රී ලංකාවේ 34වන පොලිස්පතිවරයා වශයෙන් තෝරා පත්කර ගැණිනි.

පුද්ගලික දිවිය 
1960 මාර්තු 15වන දින කුරුණෑගලදී ඔහු උපත ලද ජයසුන්දර සිය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය බෝගමුව මහමූකලාන්යාය, තක්සලා මහා විද්‍යාලයෙන් හදාරණ ලදී. විදුහලේ පහ ශ්‍රේණියේදී ඉබ්බාගමුව මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයටත් ඉන්පසුව ඔහු 1969දී මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයටත් ඇතුලත් විය. පසුව ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය වෙත තේරී පත් වූ ඔහු වාණිජවේදී දෙවන ඉහළ සාමාර්ථයක් සහිතව සිය උපාධිය සම්පූර්ණ කරන ලදී.

1985දී සහකාර පොලිස් අධිකාරීවරයෙකු ලෙස ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවයට එකතු වූ ඔහු, පොලිස්පතිවරයා ලෙස පත්වීමට පෙරාතුව ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පතිවරයෙකු වශයෙන් සේවය කරන ලදී.

මූලාශ්‍ර

|-

|-

1960 උපත්
සිංහල පොලිස් නිළදාරීන්
ශ්‍රී ලංකාවේ පොලිස්පතිවරු
තිරිඟු

තිරිඟු ලොව බහුලවම භාවිතයට ගැනෙන ධාන්‍ය විශේෂයකි. නිශ්පාදනය අතින් බඩ ඉරිඟු වලට පමණක් දෙවෙනි වන අතර ලොව වැඩිම භූමි ප්‍රමාණයක් තුල වගා කරන ධාන්‍ය වර්ගය වන්නේද තිරිඟුය.2014 වසරේදී තිරිඟු වගා කරන ලද මුළු භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර මිලියන 224කි.

2016 වසරේදී ලෝක තිරිඟු නිශ්පාදනය මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 749කි. උතුරු අප්‍රිකානු රටවල සහ මැදපෙරදිග රටවල ප්‍රධාන ආහාරය වන්නේ තිරිඟු හා ඒ ආශ්‍රිත නිශ්පාදනයන් වේ. ආසියානු රටවලද වගා ව්‍යාප්තිය ඉහල යන තිරිඟු නිශ්පාදනයේ ලොව ප්‍රමුඛයන් වන්නේ චීනය, ඉන්දියාව රුසියාව හා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයයි. 

තිරිඟු
අලවතුගොඩ සමන් දේවාලය

අලවතුගොඩ සමන් දේවාලය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ අලවතුගොඩ පිහිටි පුරාණ දේවාලයකි. එය සිංහල බෞද්ධ දේවතාවක වූ සුමන සමන් දෙවියෝ වන්දනය වෙනුවෙන් නිර්මාණය කොට ඇත. සමන් දෙවියන් වෙනුවෙන් ඉදිකොට ඇති දේවාල අතුරින් තෙවන වැදගත්ම දේවාලය ලෙස අලවතුගොඩ දේවාලය සැළකේ. මෙම පුදබිමෙහි ඉතිහාසය අනුරාධපුර යුගයේ වළගම්බා රාජ සමය (ක්‍රි.පූ. 89-77) තෙක් දිවයන බැව් පැවසේ. පසුකාලීන පෘතුගීසී යටත් විජිත සමයේ මෙම දේවාලය විනාශකර දමනු ලැබූවත්, 1814දී නැවත එය ගොඩනංවන ලදී. වර්තමානයේ මෙම පූජා ස්ථානය ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් දිවයිනෙහි ආරක්‍ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරකයක් ලෙස නිල වශයෙන් නම් කොට තිබේ. 2009 වසරේ අප්‍රේල් 8වන දින අංක 1597 දරණ ගැසට් පත්‍රය මගින් මෙම නම් කිරීම සිදුකරන ලදී.

මේවාද බලන්න
 මහ සමන් දේවාලය
 මහියංගනය සමන් දේවාලය

මූලාශ්‍ර

මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
සන් බෙල්ට්

සන් බෙල්ට් යනු  අග්නිදිග සහ වයඹදිග එක්සත් ජනපදය පුරා දිවෙන ප්‍රදේශයක් ලෙසින් සාමාන්‍යයෙන් සැලකෙන භූමිභාගයකි. තවත් දළ අර්ථදැක්වීමක් වනුයේ 36වන සමාන්තරයට දකුණින් පිහිටි භූමිභාගය යන්නයි.

සන් බෙල්ට් භූමිභාගයෙහි ප්‍රධාන අර්ථනිරූපණ ගුණාංගය වන්නේ, විස්තීරණ ගිම්හාන කාලයන් සහිත සහ කෙටි හා සංසන්දනාත්මක ලෙසින් සෞම්‍ය ශිශිර කාලයන් වෙතින් හෙබි උණුසුම් දේශගුණය වෙයි. භූමිප්‍රදේශය තුල, කාන්තාර/ අර්ධ-ශුෂ්ක (කැලිෆෝර්නියාව, නෙවාඩා, ඇරිසෝනා, නිව් මෙක්සිකෝ, ඔක්ලහෝමා, සහ ටෙක්සාස්), මධ්‍යධරණි (කැලිෆෝර්නියාව), තෙත් උපනිවර්තන (ඔක්ලහෝමා, ටෙක්සාස්, ලූසියෑනා, මිසිසිපි, ඇලබාමා, ෆ්ලොරිඩා, ජෝර්ජියා, දකුණු කැරොලයිනා, සහ උතුරු කැරොලයිනා), සහ නිවර්තන (ෆ්ලොරිඩා) දේශගුණයක් දැකගත හැකිය.

උණුසුම් සහ ප්‍රබෝධමත් දේශගුණයක් බලාපොරොත්තු වන ජනයාගේ ආගමනයක්, විශ්‍රාම පත් වන්නාවූ  බිලිඳු උත්පාතිකයන්ගේ සර්ජනයක්, සහ වර්ධනය වන ආර්ථික ප්‍රස්තාවන් යන හේතූන් නිසා 1960 ගණන් වල සිට සන් බෙල්ට්හී සැලකිය යුතු ජනගහණ වර්ධනයක් දක්නට ලැබිණි. වායු සමනය කිරීමෙහි ආගමනය විසින්,  ෆැරන්හයිට්  උෂණත්ව ක්‍රමයෙන් සංඛ්‍යාංක-තුනකට වැඩි (සෙල්සියස් 37.7 ට වැඩි) උෂ්ණත්වයන් සාමාන්‍යයෙන් පවතින කාන්තාරමය වයඹදිග ප්‍රදේශයෙහි ගිම්හාන කාල උණුසුම විඳ දරාගැනුමට ජනතාවට පහසු කරවන ලදි. මෑත වසර කිහිපයෙහිදී,   ජල හිඟතාවයන්, නියඟයන්, සහ මෙක්සිකානු දේශසීමාව අසල මත්ද්‍රව්‍ය හොර ජාවාරම යන්නන් වයඹදිග ප්‍රදේශයෙහි ප්‍රශ්නකාරී තත්ත්වයන් ඇති කළේය.
දක්ෂිණදිග එක්සත් ජනපදය

ඇමරිකානු දක්ෂිණ දිග, ඩික්සි, හෝ සරල ලෙසින් දක්ෂිණ දිග ලෙසින් පොදු ව්‍යවහාරයෙහි දැක්වෙන, දක්ෂිණදිග එක්සත් ජනපදය, යනු ඇමරිකානු  එක්සත් ජනපදයෙහි භූමිප්‍රදේශයකි. දක්ෂිණදිග යන පදය භූගෝල විද්‍යාත්මක දකුණ සමගින් යථාර්ථ ලෙසින් නොගැලපුනද මෙම ප්‍රදේශය ප්‍රමුඛතම ලෙසින් රටෙහි අග්නිදිග කොණෙහි පිහිටයි; භූගෝල විද්‍යාත්මක ලෙසින් රටෙහි දකුණු කොටසෙහි පිහිටන  ඇරිසෝනා සහ නිව් මෙක්සිකෝ යන ජනපද,  දක්ෂිණ එක්සත් ජනපදයෙහි කොටසක් ලෙසින් නොසැලකෙතත්, 1863 වසරෙහිදී වර්ජීනියා වෙතින් වෙන්වූ බටහිර වර්ජීනියා, සාමාන්‍යයෙන් එහි කොටසක් ලෙසින් සැලකෙයි. සමහරක් විද්වතුන් විසින් දකුණුදිග සඳහා යෝජනා කර ඇති අර්ථදැක්වීම් ජනපද සීමා සමගින් පිළිවෙලට සමපාත නොවේ.  සිවිල් යුද්ධය ඇරඹීමට පෙර ඩෙලවෙයා සහ මේරිලන්ඩ් යන ජනපද දෙක මෙන්ම, ඩිස්ට්‍රික්ට් ඔෆ් කොලොම්බියා ප්‍රදේශයද වහල් සේවයට අවසර දී තුබූ අතර, ඔවුහූ  සංගමික රාජ්‍යය හා සමගින් සිටියහ. 1960 ගණන් වලදී සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාර වලින් පසුව, ඔවුහූ කාර්මීකරණයවූ උතුරු ජනපද හා සමගින් බෙහෙවින් සංස්කෘතික, ආර්ථික සහ දේශපාලනමය ලෙසින් පෙළගැසුනු අතර, බොහෝ වැසියන්, ව්‍යාපාර, පොදු ආයතන සහ පුද්ගලික සංවිධාන විසින් බොහෝවිට මධ්‍ය-අත්ලාන්තික් සහ/හෝ ඊසානදිග ප්‍රදේශයන්ගේ කොටසක් ලෙසින් හඳුනාගැනෙයි. කෙසේවෙතත්, එක්සත් ජනපද ජනසංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශය විසින් ඔවුන් දකුණුදිග ගොන්නට දමා හඳුන්වයි.

ආශ්‍රිත 

 එයර්ස්, එඩ්වඩ් එල්. වට් කෝස්ඩ් ද සිවිල් වෝ? රිෆ්ලෙක්ෂන්ස් ඔන් ද සවුත් ඇන්ඩ් සදර්න් හිස්ට්‍රි (2005)
 කෑෂ්, විල්බර් ජේ. ද මයින්ඩ් ඔෆ් ද සවුත් (1941),
Google Summer of Code

Google Summer of Code (GSoC) ජාත්‍යන්තර වාර්ෂික වැඩසටහන පළමු වරට 2005 මැයි  සිට අගෝස්තු  දක්වා පැවත් වුනි. මෙම වැඩසටහනෙදි තම ව්‍යාපෘතිය නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්ර මෘදුකාංග බාවිතයෙන් කේතනය කොට සාර්ථකව නිම කරන සිසුන් හට  Google සමාගම විසින් සම්මාන දීමනාවක් ලෙස (ඇමරිකානු $ .5,500 ක, 2016 වන විට) පිරිනැමීම සිදු කරයි. මෙම වැඩසටහන වයස අවුරුදු 18 හෝ ඊට වැඩි වයස් විශ්වවිද්යාල සිසුන් සඳහා විවෘත වේ.

Google Summer of Code අදහස ඉදිරිපත් කරන ලද්දෙ Google සමාගමෙ නිර්මාතෘන් වන සර්ජි බ්‍රින් සහ ලැරී පේජ් විසිනි. 2007 සිට 2009 වන තෙක් මෙම වැඩසටහන කළමනාකරනය කරන ලද්දෙ, 2006 වසරේ සිට මෙයට සම්බන්ද වු  ලෙස්ලි හොතොර්න්  විසිනි.  2010 සිට 2015 දක්වා කැරොල් ස්මිත් හටද, 2016 දී ස්ටෙෆනි ටේලර් හටද මෙම වැඩසටහනනෙ කළමනාකරිත්වය පවරුනි.

දළ විශ්ලේෂණය 
අවශ්‍ය සුදුසුකම්  සැපිරු සිසුන්ට, තමා වැඩ කිරීමට කැමති මෘදුකාංග කේතන ව්‍යාපෘතිය සඳහා 
අයදුම්පත් 5ක් මෙම වැඩසටහන වෙත ඉදිරිපත් කිරීමට පුලුවන. මෙම අයදුම්පත් පසුව අදාල උපදේශක සංවිධානය විසින් ඇගයීමට ලක් කරයි.  සෑම සංවිධානයක් විසින්ම තමන්ට ලැබුණු ව්‍යාපෘති යෝජනා සඳහා උපදේශකයන්  නම් කළ යුතු වෙ. මෙම උපදේශකයින් සංවිධානයට ලැබුණු අයදුම්පත් ශ්‍රේණි ගත කර සුදුසු යෝජනාවන් අනුමත කරයි. පසුව Google සමාගම විසින් මෙම සංවිධාන වෙත ලැබුණු අයදුම්පත් සංඛ්‍යාව සලකා බලා එමසංවිධානට ලැබිය යුතු ව්‍යාපෘති ගනණ තීරණය කරයි. 

කිසි‍යම් සිසුවෙකු එකකට වඩා වැඩි සංවිධාන තුල සලුකුණු වෙ ඇත්නම් , Google සමාගම මැදිහත්වි එම සිසුවා ඇතුලත් විය යුතු සංවිධානය තීරනය කරයි. අනිත් උපදේශක සංවිධානය එම සිසුවා ඉවත් කර නව ව්‍යාපෘති යෝජනවක් සඳහා අනුමතිය ලබගැනිම හෝ එම අවස්ථාව  අනිත් සංවිධාන වලට ලබා දේ.

Google සමාගම විසින් 2005-2016 කාල පරිච්ජේදයට අදාලව ප්‍රකාශ කරන ලද විශිශ්ට පසල් 15 පහත පරිදි වේ.

යොමු

බාහිර සබැඳි
තිරිඟු වර්ගීකරණය

අවුරුදු 10,000 ක කාලයක් තුළ වගා කිරීමේදී මානව තෝරා ගැනීමට අනුව විවිද තිරිඟු වර්ග පරිණාමය වී ඇත. 

තිරිඟු
ධාන්‍ය වෙළෙඳාම

ධාන්‍ය වෙළෙඳාම () යනුවෙන් අදහස් කරනුයේ තිරිඟු, බඩ ඉරිඟු, හා සහල් වැනි ආහාරමය ධාන්‍ය වර්ග දේශීයව හා ජාත්‍යන්තරව සිදුකරන වෙළෙඳාමයි.

ධාන්‍ය වෙළෙඳාම
බඩ ඉරිඟු

බඩ ඉරිඟු () යනු ආහාරමය ඇට වර්ගයකි.

මෙහි බඩ ඉරිඟු සහ බඩ ඉඟුරු නමින් වර්ග දෙකක් ඇත , එහි මතුපිටින් සහ රසයෙන්ද වෙනස්‍ ය. එහි ප්‍රමානයන්ගෙන්ද වෙනස්ක්කකම් තිබේ

ආශ්‍රිත 
 ආහාරමය ඇට වර්ග

ආහාරමය ඇට වර්ග
නැකාඩා III

නැකාඩා III යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ පුරාතන ඊජිප්තු ප්‍රාග් ඉතිහාසයේ නැකාඩා සංස්කෘතියේ අවසන් අවධියයි. මෙය දළ වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 3200 සිට 3000 දක්වා කාලයේ පැතිර පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ. මෙම යුගයේ නැකාඩා II යුගයේ ආරම්භ වූ රාජ්‍ය සංවිධානය, පැහැදිළිව දෘශ්‍යමාන වන්නට විය. එසේම බලවත් ආණ්ඩුක්‍රමයක් පිහිටුවූ රජුන්ගේ නම් ද මෙම යුගයේ හමු වේ. නැකාඩා III යුගය බොහෝ අවස්ථාවන්හි රාජවංශය 0 හෙවත් ප්‍රාක්රාජවංශික යුගය ලෙස හඳුන්වන අතර, මේ යුගයේ බලවත් රාජ්‍යවල රජවරුන් සිටිය ද, එම රජවරුන් රාජවංශයක කොටසක් යැයි නොසැලකේ. ඔවුන් එකිනෙකා අතර දැඩි තරගයක නියුතු වූවෝ වෙති. මෙම යුගයේ රජුන්ගේ නම් සෙරෙඛ් ස්වරූපයෙන් විවිධ මැටි බඳුන් සහ සොහොන්ගැබ්වල කැටයම් කොට තිබේ.

පුරාතන ඊජිප්තුවේ ප්‍රාක්රාජවංශික යුගයේ සුවිශේෂි ලක්ෂණයක් ලෙස දේශපාලන ඒකාබද්ධතාවක් ඇති කිරීම සහ අවසාන වශයෙන් තනි රාජ්‍යයක් ගොඩනගා මුල්කාලීන රාජවංශික යුගයක් බිහි වීම දක්නට ලැබේ. මීට අමතරව, ඊජිප්තු භාෂාව පළමුවරට රූපාක්ෂරවලින් වාර්තා කිරීම සිදුවූයේ ද මෙම යුගයේ දී ය. ප්‍රාක්රාජවංශික යුගයේ දකුණු කනාන් ප්‍රදේශයේ ඊජිප්තු ජනාවාස පැවිත බවට ප්‍රබල පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි හමුව තිබේ. මේවා ජනපද නැතහොත් වෙළඳ බිම් වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.

මෙම යුගයේ හෝ ඇතැම්විට මීට පෙර යුගයක රාජ්‍යය සංවිධානය වීම ආරම්භ වූයේ යැයි සැලකේ. නයිල් අවට කුඩා නගර-රාජ්‍ය ගණනාවක් බිහි විය. ආක්‍රමණ සියවස් ගණනාවක් නිසා ඉහළ ඊජිප්තුව ප්‍රධාන රාජ්‍ය තුනකට සීමා විය. එනම්: තිනිස්, නැකාඩා, සහ නෙඛෙන් ය. තිනිස් සහ නෙඛෙන් රාජ්‍ය අතරට මැදි වූ නැකාඩාව පළමුව බිඳවැටිණි. අනතුරුව තිනිස් රාජ්‍යය පහළ ඊජිප්තුව ආක්‍රමණය කළේ ය. නෙඛෙන් සහ තිනිස් අතර සම්බන්ධතාව නිශ්චිත නැත. නමුත් මෙම රාජ්‍ය සාමකාමීව ඉස්මතු වූ බව පෙනේ. තිනීය රාජකීය පවුල මුළු ඊජිප්තුවම පාලනය කළේ ය. තිනීය රජවරුන් ඇබයිඩොස්හි උම් එල්-කාබ් සුසානයෙහි භූමදානය කෙරිණි.

බොහෝ ඊජිප්තුවේදීන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම යුගයේ අවස්න රජු මෙන්ම පළමු රාජවංශයේ ආරම්භක රජු ද නාමර් බවයි. ඔහුට පෙර ඉහළ ඊජිප්තුවේ ඇතැම් පෙදෙස්වල ක්‍රොකඩයිල්, අයිරි-හොර්, කා සහ ඇතැම්විට ඊනියා "ද්කෝර්පියන් රජු(න්)" රාජ්‍ය කොට තිබේ. මෙම ස්කෝර්පියන් යන වදන වෙනත් දෙවිවරුන් සහ පාලකයන්ගේ ආරක්ෂකයකු යැයි සැලකුණු සර්කෙට් දෙවඟනගේ නාමයෙන් පැනනැගුණක් විය හැක.

නැකාඩා III සංස්කෘතිය මුළු ඊජිප්තුව පුරාම ව්‍යාප්ත වූ අතර, පහත අංගවල ආරම්භකයා ලෙස එය සැලකේ:
පළමු රූපාක්ෂර
ඵලක මත පළමු සටහන් නිරූපණය
පළමු විධිමත් සෙරෙඛ් භාවිතය
පළමු සත්‍ය රාජකීය සුසානයන්
බොහෝවිට වාරිසම්පාදනයේ පළමු උදාහරණය
යාත්‍රා ගමනාගමනයේ නිපදවීම (වසර 2,000කට පෙර පර්සියානු බොක්කේ එහි මුල් නිපදවීමෙන් ස්වායත්තව)

මූලාශ්‍ර

වැඩිදුර කියවීමට

බාහිර සබැඳි

 http://www.touregypt.net/featurestories/hdyn00.htm
 .

ප්‍රාග්රාජවංශික ඊජිප්තුව
ක්‍රි.පූ. 4වන සහස්‍රකයේ අප්‍රිකාවේ පිහිටුවීම්
ක්‍රි.පූ. 4වන සහස්‍රකයේ අප්‍රිකාවේ අවලංගු කිරීම්
සිට්ඩ්ජෙහුටි

සිට්ඩ්ජෙහුටි හෙවත් සැටිබු (හෝ සැට්‍ඩ්ජෙහුටි; “තොත්ගේ දියණිය”) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ පසුකාලීන දාහත්වන රාජවං‍ශයේ විසූ කුමරියක් මෙන්ම රැජිනකි. ඇය සෙනඛ්ටෙන්රේ අහ්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ සහ ටෙටිෂෙරි රැජිනගේ දියණියයි. ඇය සිය සොහොයුරා වූ සෙකෙනෙන්රේ ටාඕගේ භාර්යාව ද විය. එසේම ඇය අහ්මෝස් කුමරියගේ මෑණියන් ද වේ.

දිවිය
සිට්ඩ්ජෙහුටි යනු සෙනඛ්ටෙන්රේ අහ්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ දියණිය වූ අතර, ඇය සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ පාරාවෝවරයාගේත්, ආහොටෙප් සහ අහ්මෝස් ඉන්හපි රැජිනියන්ගේත් සොයුරිය වූවා ය. ඇය ඇගේ (අර්ධ-) සොයුරා වූ සෙකෙනෙන්රේ-ටාඕ සමග විවාහ වූවා ය. ඔහුට දාව ඇයට අහ්මෝස් නැමැති දියණියක විය. ඇගේ මිනීපෙට්ටියේ සඳහන් වන්නේ ඇය ටෙටිෂෙරිගේ දියණියක බව ය. ඇගේ අනෙක් නාමය සැටිබු ලෙස දැක්වේ.

පදවි 
සිට්ඩ්ජෙහුටිගේ පදවි නාම අතර, රජුගේ බිරිඳ, රජුගේ සොයුරිය සහ රජුගේ දියණිය වැනි නාමයන් හමු වේ. ඇය පිළිබඳ රැජිනියන්ගේ නිම්නයෙන් හමුවූ (QV47) ඇගේ දියණිය‍ වූ අහ්මෝස්ගේ මමී වස්ත්‍රයෙහි ද සඳහන් වේ. අහ්මෝස් ද රජුගේ දියණිය සහ රජුගේ සොයුරිය යන නාමයන් උසුලා ඇත. මින් පැහැදිළි වන්නේ අහ්මෝස් යනු සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ රජුගේ සහ සිට්ඩ්ජෙහුටිගේ දියණියක බවයි.

මරණය සහ භූමදානය
සිට්ඩ්ජෙහුටිගේ මමිය 1820දී සොයාගැනුණු අතර, ඒ සමග ඇගේ මිනීපෙට්ටිය, රන් වෙස්මුහුණ, හෘද ස්කැරබ් රුවක් සහ ඇගේ ලේලිය වූ අහ්මෝස්-නෙෆටාරි විසින් ප්‍රදානය කළ ලිනන් ද ‍විය. ලිනන්වල මෙලෙසින් සටහන් කොට තිබේ:
දෙවියන්ගේ බිරිය, රජුගේ බිරිය සහ රජුගේ මව වූ අහ්මෝස් නෙෆටාරි, ඇය සදා දිනේවා! විසින් ප්‍රිය සිට්ඩ්ජෙහුටි වෙත ප්‍රදානය කෙරුණකි
 
සැට්ඩ්ජෙහුටිගේ මිනීපෙට්ටියේ පියන වර්තමානයේ මියුනිච්හි තබා ඇති අතර, ඇගේ අවමංගල වෙස්මුහුණ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ (EA 29770) ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි

 සැට්ඩ්ජෙහුටිගේ මමී වෙස්මුහුණ - බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය.

ක්‍රි.පූ. 16වන සියවසේ කාන්තාවන්
ඊජිප්තුවේ දාහත්වන රාජවංශයේ අගබිසෝවරුන්
පුරාතන ඊජිප්තු මමී
පුරාතන ඊජිප්තු කුමරියන්
ඊශ්රායෙල් කෞතුකාගාරය

ඊශ්රායෙල් කෞතුකාගාරය (Israel Museum - מוזיאון ישראל) ඊශ්රායෙල් ජාතික කෞතුකාගාරය වේ. එය යෙරුසලමේ වේ. එය 1965 දී ආරම්භ කරන ලදී එය, නෙසෙට් ඊශ්රායෙල් පුරාවිද්යා සඳහා ජාතික කැම්පස් අසල Givat රාම් දී කන්දක් මත ය.

ගැලරිය

අඩවියෙන් බැහැර පිටු 

 Israel Museum website

ඊශ්‍රායලය
පුදුකුඩිඉරුප්පු (බහුරුත්හරණය)

පුදුකුඩිඉරුප්පු යන්නෙන් පහත දෑ අදහස් විය හැක:
 පුදුකුඩිඉරුප්පු (මඩකලපුව) - ශ්‍රී ලංකාවේ මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ග්‍රාමයකි.
 පුදුකුඩිඉරුප්පු (මුලතිව්) - ශ්‍රී ලංකාවේ මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි සුළු නගරයකි.

වක්‍රෝත්තිහරණ පිටු
අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය

පුරාතන ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ අවසන් සමයේ රජුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිය මහත් විවාදයට සහ අවුල් සහගත තත්ත්වයට පත්වූ ‍කරුණකි. අමර්ණ යුගයේ ස්වභාවය සහ අක්නාටන්ගේ හා ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයන්ගේ සහ සම-අනුරාජයන්ගේ රාජ්‍ය සමයයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකි විශ්වසනීය මූලාශ්‍ර ඇත්තේ ස්වල්පයකි. අක්නාටන් විසින් වර්ෂ දාහතක් රාජ්‍ය පාලනය සිදු කොට ඇති බව අනාවරණය වී ඇත. මුලින් විශ්වාස කෙරුණේ ඔහුගේ අවසන් වර්ෂ 3 හෝ 4 තුළ, ඔහුට සම-අනුරාජවරුන් දෙදෙනකු සිටි බවයි. එනම්: ඔහුගේ සොහොයුරකු හෝ පුත්‍රයකු විය හැකි ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ ඔහුගේ දියණියක හෝ ඔහුගේ මහා රාජකීය භාර්යාව වූ නෙෆර්ටිටි විය හැකි යැයි සැකකෙරෙන නෙෆර්නෙෆරුආටන් ය. ඔවුන් රාජ්‍යත්වයට පත් අනුපිළිවෙල හෝ කාලසීමා නොදනී. එසේම ටූටන්ඛාමූන් අක්නාටන්ගේ මරණයෙන් මඳ කලකට පසුව සිහසුනට පත් විය.

අක්නාටන් සහ අමර්ණ පවුලේ අවසන් දින නිර්ණිත නිරූපණය IIවන මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වේ. එය ඔහුගේ 12වන වර්ෂයේ දෙවන මාසයට අයත් ය. මෙම ඓතිහාසික වාර්තාවෙන් පසු ඉතිහාසය අපැහැදිළි ය. තරමක් හෝ පැහැදිළි වන්නේ ටූටන්ඛාමූන්ගේ අනුප්‍රාප්තිය අවට සමයයි.

කෙසේනමුත්, 2012 දෙසැම්බර් මස අක්නාටන්ගේ වර්ෂය 16 III අඛෙට් දිනය 15 ට අයත් ශිලා ලේඛනයක් හමුවීම හේතුවෙන් හවුල් පාලනයක් පිළිබඳ මතය ප්‍රතික්ෂේප විය. මෙහිම තෙවන පේළියේ නෙෆර්ටිටි රැජින නැතහොත් "මහා රාජකීය බිරිඳ, ඔහුගේ ප්‍රියාදර, භූමි ද්විත්වයේ ආර්යාව, නෙෆර්නෙෆරුආටන් නෙෆර්ටිටි" ජීවත්ව සිටි බවට සාධක ලැබේ. කියවීමට ඉතා අපහසු පේළි පහකින් යුත් මෙම ශිලා ලේඛනය හමුවූයේ ඩේර් එල්-බර්ෂාහි හුනුගල් වැඩපළකිනි. මෙහි සඳහන් වන්නේ "අමර්ණහි ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතියක් පිළිබඳව" ය. අමර්ණ අක්නාටන්ගේ සමයේ ඊජිප්තුවේ දේශපාලන අගනුවර විය. මෙම ශිලා ලේඛනය කියව අර්ථ කථනය කරන ලද්දේ ඇතීනා වැන් ඩර් පෙරී විසිනි.. ‍මින් පැහැදිළි වන්නේ පාරාවෝගේ 16වන වර්ෂයේ (අවසන් වර්ෂයට පෙර වර්ෂය) දීත්, නෙෆර්ටිටි අක්නාටන්ගේ ජීවත්ව සිටි භාර්යාව බවයි. එම නිසා අමර්ණ පාරාවෝවරුන් වූ ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් සිහසුනට පත්වූයේ යැයි සිතිය හැක්කේ අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයේ වන අතර, කෙටි මාස 9ක හවුල් පාලන සමයක් හෝ රජුගේ ‍මරණින් පසු වර්ෂ 2ක් පැවති ස්වාධීන පාලන සමයක් පවතින්නට ඇත. 

ටූටන්ඛාමූන්ගෙන් පසු රාජවංශයේ පෙළපත අභාවයට ගියේ ය. ඔහුගේ සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ මළ භ්‍රෑණ ද්විත්වය ඔහුගේ නිවුන් දියණියන් දෙදෙනාගේ විය හැකි යැයි 2008 පරීක්ෂණයක් අනුව යෝජනා වී ඇත.

ප්‍රභව
අමර්ණ සොහොන්ගැබකින් හමුවූ සමරාජ්‍යාධිකාරී ශිලා ස්තම්භය අනුව පෙනීයන්නේ අක්නාටන්ගේ භාර්යාව වූ නෙෆර්ටිටි රැජින ඔහු සමග හවුල් පාලනයක් ගෙන යන්නට ඇති බවයි.

මූලාශ්‍ර

අමර්ණ යුගය
අහ්මෝස් (කුමරිය)

අහ්මෝස් (“සඳුගේ දරුවා”) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ දාහත්වන රාජවංශයේ කුමරියකි. ඇය (එඩිතර) සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ පාරාවෝවරයා සහ ඔහුගේ සහෝදරි-භාර්යාව වූ සිට්ඩ්ජෙහුටිගේ එකම හඳුනාගත් දියණියයි. එසේම ඇය Iවන අහ්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ සහ අහ්මෝස්-නෙෆටාරි රැජිනගේ අර්ධ-සොයුරියක ද වේ. ඇගේ පදවි නාමයන් අතර රජුගේ දියණිය සහ රජුගේ සොයුරිය යන නාමයන් දක්නට ලැබේ.

අහ්මෝස් කුමරිය ඇගේ සුප්‍රකට අර්ධ සොයුරා සහ සොයුරියට පසුවත් ජීවත්ව තිබේ. ඇය මියගොස් ඇත්තේ Iවන තුත්මෝස් (දහඅටවන රාජවංශයේ) රජ සමයේ යැයි විශ්වාස කෙරේ.

QV47 සොහොන්ගැබ
ඇගේ දේහය රැජිනියන්ගේ නිම්නයේ QV47 සොහොන්ගැබේ භූමදානය කරන ලදී. රැජිනියන්ගේ නිම්නයේ ඉදි වූ ප්‍රථම සොහොන්ගැබ ඇයට අයත් යැයි සැලකේ. මෙම සොහොන්ගැබ සාපේක්ෂව සරල අතර, එක් කුටියක් සහ භුමදාන පතලක් දක්නට ලැබේ. මෙම සොහොන්ගැබ පිහිටියේ අහ්මෝස් කුමරුගේ නිම්නය යනුවෙන් හැඳින්වෙන උප නිම්නයක ය. අහ්මෝස් කුමරියගේ මමිය සොයාගන්නා ලද්දේ අර්නස්ටෝ ෂියාපැරෙලි විසින් 1903-1905 අතර කාලයේ සිදුකළ කැනීම්වලිනි. ඇගේ මමිය වර්තමානයේ ඉතාලියේ ටියුරින්හි ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. මමියට පසෙක තිබී ෂියාපැරෙලි විසින් ඇගේ මිනීපෙට්ටියෙහි කොටසක්, හම් සපත්තු, මළවුන්ගේ පුස්තකයේ ඇතැම් පරිච්ඡේද 20ක් අන්තර්ගත ලිනන් රෙදි කඩක කොටසක් ද සෙයාගන්නා ලදී මෙම සෑම කෞතුක වස්තුවක්ම ටියුරින්හි තබා ඇත.

මූලාශ්‍ර

ක්‍රි.පූ. 16වන සියවසේ කාන්තාවන්
ඊජිප්තුවේ දාහත්වන රාජවංශයේ කුමරියන්
පුරාතන ඊජිප්තු මමී
නෙෆ්රුබිටි

නෙෆ්රුබිටි (අඛෙබෙට්නෙෆරු) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඊජිප්තුවේ 18වන රාජවංශයේ කුමරියකි. ඇය Iවන තුත්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ සහ අහ්මෝස් රැජිනගේ දියණියයි. එසේම ඇය හට්ෂෙප්සුට් රැජිනගේ සොයුරියක වූ අතර, IIවන තුත්මෝස්, වැඩ්ජ්මෝස් සහ අමෙන්මෝස් යන අයගේ අර්ධ-සොයුරිය විය.

ඇය ඇගේ දෙමාපියන් සමග සිටින අයුරු හට්ෂෙප්සුට්ගේ ඩේර් එල්-බහ්රි මතකාගාර දේවස්ථානයේ නිරූපණය කර තිබේ. අනතුරුව ඇය පිළිබඳ වාර්තා හමු නොවේ. ඇය ලාබාල වියේ මිය යන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

මූලාශ්‍ර

පුරාතන ඊජිප්තු කුමරියන්
ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය
ක්‍රි.පූ. 16වන සියවසේ කාන්තාවන්
ක්‍රි.පූ. 15වන සියවසේ කාන්තාවන්
තුත්මෝස් I
සෙන්සෙනෙබ්

සෙන්සෙනෙබ් (හෙවත් සෙනිසෙනෙබ්) යුනවේන හඳුන්වන්නේ මුල්කාලීන නව රාජධානියේ විසූ Iවන තුත්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ මෑණියන් ය. ඇය විසින් උසුලා ඇත්තේ රජුගේ මව (Mw.t-nswt) යන පදවිය පමණක් හෙයින්, ඇය සාමාන්‍ය වැසියකු වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. සෙන්සෙනෙබ් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වූයේ වැඩි හල්ෆාවලින් හමු වූ කයිරෝ CG 34006 නැමැති ශිලා ස්තම්භය නිසාවෙනි. මෙහි ඇය ඇගේ පුත් Iවන තුත්මෝස්ගේ රාජාභිෂේක දිනයෙහි රාජුගේ මව ලෙස දුන් ප්‍රතිඥාවක් නිරූපිත ය. සෙන්සෙනෙබ්ගේ රුව ඩේර් එල්-බහ්රිහි හට්ෂෙප්සුට්ගේ මතකාගාර දේව්සථානයේ ද සිතුවම් කොට ඇත.

මූලාශ්‍ර

ක්‍රි.පූ. 16වන සියවසේ කාන්තාවන්
ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය
නෙෆටාරි (18වන රාජවංශය)

නෙෆටාරි යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ විසූ රැජිනකි. ඇය IVවන තුත්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ මහා රාජකීය බිරිඳ වූවා ය.

ඇගේ සම්භවය නොදනී. ඇය සාමාන්‍ය වැසියකු විය හැක. ඇතැම් නිරූපණයන්හි ඇය සහ ටියා මව්බිසව තුත්මෝස්ටට සහාය වන දේවතාවියන් දෙදෙනකු ලෙස නිරූපණය කොට තිබේ. 7වන වර්ෂයේ මහා රාජකීය භාර්යාව තනතුරට පත්වූයේ තුත්මෝස්ගේ සොයුරිය වූ ඉයාරෙට් ය. ඇතැම්විට එවිට නෙෆටාරි මිය යන්නට ඇත. නැතහොත් ඉයාරෙට් තුත්මෝස්ගේ බිරිඳ වීමට නිසි වියට එළැඹි විට ඇයව යටපත් කෙරෙන්නට ඇත.

ගිසේහි අටවන ශිලා ස්තම්භයේ ඇය සහ ඇගේ සැමියා දෙවිවරුන් ඉදිරියේ සිටිනු නිරූපිත ය. ඇගේ රුව ලුක්සෝර් දේවස්ථානයේ ඇති ශිලා ස්තම්භයක මෙන්ම ගුරොබ්වලින් හමුවූ ස්කැරබ් රුවක ද සඳහන් වේ. නෙෆටාරි හෝ ඉයාරට් හට දරුවන් වූ බවට වාර්තා හමු වී නැත. තුත්මෝස්ගේ මරණින් පසු ඊළඟ පාරාවෝවරයා බවට පත්වූයේ මුටෙම්වියා නැමැති උපබිසවගේ පුත්‍රයා වූ IIIවන අමෙන්හොටෙප් ය.

මූලාශ්‍ර

ක්‍රි.පූ. 15වන සිය‍වසේ කාන්තාවන්
ක්‍රි.පූ. 14වන සියවසේ කාන්තාවන්
ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ අගබිසෝවරුන්
තුත්මෝස් IV
ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II

ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II (ග්‍රීක: Πτολεμαῖος Ἀλέξανδρος, Ptolemaĩos Aléxandros) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 80දී දින කිහිපයක් ඊජිප්තුව පාලනය කළ ටොලමියානු රාජවංශයේ පාරාවෝවරයෙකි‍.

XIවන ටොලමි උපත ලැබූයේ ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I රජුට දාව ක්ලියෝපැට්රා සෙලීන් හෝ IIIවන බෙරෙනිස් යන දෙදෙනාගෙන් එක් බිසවකට ය. ඔහුගේ මාමණ්ඩිය වූ IXවන ටොලමි ලැතිරොස් ක්‍රි.පූ. 81දී හෝ ක්‍රි.පූ. 80 දී නීත්‍යානුකූල උරුමකරුවකු නොමැතිව මිය යාමත් සමග, ක්ලියෝපැට්රා බෙරෙනිස් (එනම් IIIවන බෙරෙනිස්) රැජින තනිව රාජ්‍ය පාලනය කෙටිකලක් මෙහෙයවූවා ය. නමුත් රෝමයේ සලා හට රෝමානු-හිතවාදී පාලකයකු සිහසුනට පත් කරවීමට අවශ්‍ය විය. ඔහු Xවන ටොලමිගේ බාල පුත්‍රයා ඊජිප්තුව වෙත පිටත් කර හැරියේ ය. මේ සඳහා ඔහු ටොලමි ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ අවසන් කැමැත්ත රෝමයේ දී ප්‍රකාශයට පත්කළ බව කියැවේ.

එම කැමැත්ත අනුව, XIවන ටොලමිටව ක්ලියෝපැට්රා බෙරෙනිස්හට විවාහ කර දෙන ලදී. ඇය ඔහුගේ සුළුමව මෙන්ම අර්ධ-සොයුරිය (හෝ ඇතැම්විට ඔහුගේ සැබෑ මව විය හැක – පුරාතන මූලාශ්‍ර අපැහැදිළි ය) ද වූවා ය. කෙසේනමුත්, විවාහයෙන් දින දහනවයකට පසුව නොදන්නා හේතූන් මත ටොලමි සිය මනාලිය මරාදැමී ය. මෙය මුග්ධ ක්‍රියාවක් ලෙස සැලකෙන්නේ බෙරෙනිස් ඒ වන විටත් අතිශයින් ජනප්‍රියව සිටි බැවිනි. අනතුරුව ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ජනතාව ක්ෂණිකව ඔහුට දඬුවම් පැමිණවූහ.

ඔහුගෙන් පසු ඔහුගේ මස්සිනා වූ XIIවන ටොලමි සිහසුනට පත් විය.

සටහන්

මූලාශ්‍ර
 පීටර් ග්‍රීන්, Alexander to Actium (කැලිෆෝනියා විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 1990), පිටු. 553–554 ISBN 0-520-05611-6

බාහිර සබැඳි
 ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II මාහ්ලන් එච්. ස්මිත්ගේ ඓතිහාසික ප්‍රභව ග්‍රන්ථයේ සඳහන

ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ උපත්
ක්‍රි.පූ. 80 මරණ
මරාදැමුණු රජවරුන්
ටොලමියානු රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ ග්‍රීක ජනයා
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ අප්‍රිකානු පාලකයින්
ඊජිප්තුවේ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස
ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I

ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I (පුරාතන ග්‍රීක:Πτολεμαῖος Ἀλέξανδρος, Ptolemaĩos Aléxandros) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ක්‍රි.පූ. 110 සිට 109 දක්වා සහ ක්‍රි.පූ. 107 සිට 88 දක්වා ඊජිප්තුව පාලනය කළ රජ කෙනෙකි.

දිවිය
ඔහු ටොලමි VIII ෆිස්කන් පාරාවෝවරයාගේත් IIIවන ක්ලියෝපැට්රා රැජිනියගේත් පුත්‍රයායි. ඔහුගේ මව විසින් ඔහුගේ සොයුරා වූ ටොලමි IX ලැතිරොස්ව බලයෙන් පහ කිරීමෙන් පසු, ක්‍රි.පූ. 110දී ඔහු සිය මව සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගියේ ය. කෙසේනමුත්, ක්‍රි.පූ. 109දී IXවන ටොලමි විසින් ඔහුව බලයෙන් පහකරන ලදී. ක්‍රි.පූ. 107දී ඔහු යලිත් වරක් රජු බවට පත් විය. එසේම ඇගේ මව සමග සම-අනුරාජ පදවිය හෙබවී ය. ක්‍රි.පූ. 101දී සිය මෑණියන්ව මරා දැමූ ඔහු, තනිව හෝ සිය භාර්යාව/ලේලිය වූ IIIවන බෙරෙනිස් සමග රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළේ ය.

ඔහු මිය යන විට, IXවන ටොලමි නැවත වරක් සිහසුන හිමි කරග්තතේ ය. IXවන ටොලමි මියයන විට Xවන ටොලමිගේ භාර්යාව වූ IIIවන බෙරෙනිස් මාස හයක් රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළා ය.

සටහන්

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි

 ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් සඳහා මාහ්ලන් එච්. ස්මිත්ගේ ඓතිහාසික ප්‍රභව ග්‍රන්ථයේ ඇති සඳහන

ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ උපත්
ක්‍රි.පූ. 88 මරණ
ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ ග්‍රීක ජනයා
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ ග්‍රීක ජනයා
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ අප්‍රිකානු පාලකයින්
ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ අප්‍රිකානු පාලකයින්
ඊජිප්තුවේ ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස
ඊජිප්තුවේ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස
මාතෘ ඝාතකයින්
ටොලමියානු රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්
සයිප්‍රසයේ ටොලමියානු පාලකයින්
ටොලමි IX ලැතිරොස්

ටොලමි IX සෝටර් II නැතහොත් ලැතිරොස් ("තණ මෑ") (ග්‍රීක:Πτολεμαῖος Σωτήρ Λάθυρος, Ptolemaĩos Sōtḗr Láthuros) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 116-110, ක්‍රි.පූ. 109-107 සහ ක්‍රි.පූ. 88-81 ලෙස තෙවරක් පාලනය ගෙන ගිය ඊජිප්තුවේ රජ කෙනෙකි. ඔහු සිය සිය සොහොයුරා වූ ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් සමග මාරුවෙන් මාරුවට පාලනය ගෙන ගොස් ඇත.

පළමුව ඔහුගේ මව වූ IIIවන ක්ලියෝපැට්රා විසින් ඔහුව සිය සහ-අනුරාජ පදවියට පත් කරගැනීමට තීරණය කරන ලදී. (ඔහුගේ පියා වූ VIIIවන ටොලමිගේ ආශාව වූයේ ඇය ඇගේ පුත්‍රයකු සමග හවුල් පාලනයක් ගෙන යනු දැකීමටයි) ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියානුවන් විසින් ඔහුව තෝරා ගැනීමට ඇයට බලකරන ලදී. ඔහු සිය සොයුරිය වූ IVවන ක්ලියෝපැට්රා සමග විවාහ වූ නමුත්, ඔහුගේ මව විසින් ඇයව ඉවත් කොට ඔහුගේ බාලම සොහොයුරිය වූ ක්ලියෝපැට්රා සෙලීන් එම තනතුරට පත්කරන ලදී. පසුව, ඇය විසින් ඔහු තමන්ව මරා දැමීමට උත්සාහ ගන්නේ යැයි චෝදනා නගමින් සාර්ථකව IXවන ටොලමිව සිහසුනෙන් නෙරපන ලදී. අනතුරුව ඇය සිය ප්‍රියතම පුත්‍රයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් සිය සහ-අනුරාජ පදවියට පත්කළා ය. නමුත් පසුව Xවන ටොලමි සමග පාලනය ගෙනයාම අසීරු බව ඇයට වැටහිණි. අනතුරුව ඇය විසින් නැවත IXවන ටොලමි සිහසුනට පත්කළා ය. නමුත් මඳ කලෙකින් Xවන ටොලමි ඇයව මරා දමා සිහසුන පැහැර ගත්තේ ය. පසුකලෙක ඔහුව ද සටන් බිමෙක දී මරා දැමිණි. අනතුරුව IXවන ටොලමි සිය මරණය තෙක්ම රාජ්‍ය පාලනය ගෙනගියේ ය. 

ඔහුගේ දියණිය වූ IIIවන බෙරෙනිස් ඔහුගේ මරණින් පසු සිහසුනට පත්වූ අතර, ඇය විසින් වසරක පමණ කාලයක් රාජ්‍ය පාලනය ගෙන යන ලදී. ඇයට ඇගේ සුළු පුත්‍රයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් සමග විවාහ වීමට සිදු විය. ඇලෙක්සැන්ඩර්, ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II යන නාමයෙන් රාජ්‍ය පාලනය කළ අතර, දින දහනවයකට පසු ඔහු විසින් ඇයව මරාදමන ලදී.

IXවන ටොලමිගේ නාමය මගින් ඔහුගේ මහා මැසිඩෝනියානු පූර්වජයා වූ ටොලමි I සෝටර් සිහි ගන්වයි. පැරණි මූලාශ්‍රවල සහ ජර්මන් ඉතිහාසඥ හස් විසින් සම්පාදනය කළ ග්‍රන්ථවල ඔහුව VIIIවන ටොලමි ලෙස අංකනය කොට ඇත.

පෙළපත

</center>

සටහන්

බාහිර සබැඳි

ටොලමි සෝටර් IIට LacusCurtiusහි ඇති ගිණුම (ඊ. ආර්. බෙවන්ගේ House of Ptolemy ග්‍රන්ථයේ පරිච්ඡේදය XI; 1923)
ටොලමි IX ලැතිරස් සඳහා මාහ්ලන් එච්. ස්මිත්ගේ ඓතිහාසික ප්‍රභව ග්‍රන්ථයේ ඇති සඳහන
තීබ්ස්හි ටොලමි IX (සෝටර්) රොබට් රිට්නර් විසිනි

ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ උපත්
ක්‍රි.පූ. 81 මරණ
ටොලමියානු රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ අප්‍රිකානු පාලකයින්
ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ අප්‍රිකානු පාලකයින්
ඊජිප්තුවේ ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස
ඊජිප්තුවේ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස
ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ ග්‍රීක ජනයා
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ ග්‍රීක ජනයා
සයිප්‍රසයේ ටොලමියානු පාලකයින්