Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
හයිඩ්‍රජන්

හයිඩ්‍රජන් වූකලී අවර්ණ ගන්ධයකින් හා රසයකින් තොර වායුවකි. එය විෂක් නොවන මුත් ස්වසනයට ආධාර නොවේ. එය දන්නා අඩුම ඝනත්වයකින් යුත් පදාර්ථයයි. සම්මත තත්ත්ව වලදි ඝනත්වය  ලිටරයකට ග්‍රැම් 0.08999 ක් පමණ වේ. සෙල්සියස් අංශක  -259.2 ක තපාංකයක්ද  -259.2 එය සුදු ස්ඵටිකරූපි  ඝනයක් ලෙස මිදෙයි.

ඉතිහාසය 
1671 දී රොබට් බොයිල් යකඩ ගොනු කිරීම සහ තනුක අම්ල අතර ප්‍රතික්‍රියාව සොයාගෙන විස්තර කළ අතර එමඟින් හයිඩ්‍රජන් වායුව නිපදවනු ලැබේ. 1766 දී හෙන්රි කැවෙන්ඩිෂ් හයිඩ්‍රජන් වායුව විවික්ත ද්‍රව්‍යයක් ලෙස හඳුනාගත්තේ ලෝහ-අම්ල ප්‍රතික්‍රියාවකින් වායුව “ගිනි අවුලුවන වාතය” ලෙස නම් කිරීමෙනි. "ගිනි අවුලුවන වාතය" ඇත්ත වශයෙන්ම "ෆ්ලොජිස්ටන්" යන උපකල්පිත ද්‍රව්‍යයට සමාන බව ඔහු අනුමාන කළ අතර 1781 දී වායුව දහනය කිරීමේදී ජලය නිපදවන බව තවදුරටත් සොයා ගත්තේය. මූලද්‍රව්‍යයක් ලෙස හයිඩ්‍රජන් සොයා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුට සාමාන්‍යයෙන් ගෞරවය හිමි වේ. 1783 දී ඇන්ටොයින් ලැවොසියර් විසින් මූලද්‍රව්‍යයට හයිඩ්‍රජන් යන නම ලබා දෙන ලදි (ග්‍රීක ὑδρο- හයිඩ්‍රෝ යන්නෙහි අර්ථය “ජලය” සහ “ජාන” යන්නෙහි අර්ථය “මැවුම්කරු” යන්නයි) ඔහු සහ ලැප්ලේස් විසින් කැවෙන්ඩිෂ් විසින් හයිඩ්‍රජන් දහනය කරන විට ජලය නිපදවන බව සොයා ගන්නා ලදී. [5]

ඇන්ටොයින්-ලෝරන්ට් ඩි ලැවොසියර්
ලැවොසියර් මහා සංරක්ෂණය පිළිබඳ සිය අත්හදා බැලීම් සඳහා හයිඩ්‍රජන් නිපදවූයේ ගින්නකින් රත් වූ තාපදීප්ත යකඩ නළයක් හරහා ලෝහමය යකඩ සමඟ වාෂ්ප ප්‍රවාහයක් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙනි. ඉහළ උෂ්ණත්වයේ ඇති ජල ප්‍රෝටෝන මගින් යකඩ නිර්වායු ඔක්සිකරණය කිරීම පහත ප්‍රතික්‍රියා සමූහය මඟින් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කළ හැකිය:

   Fe + H2O → FeO + H2
2 Fe + 3 H2O → Fe2O3 + 3 H2
3 Fe + 4 H2O → Fe3O4 + 4 H2
සර්කෝනියම් වැනි බොහෝ ලෝහ හයිඩ්‍රජන් නිපදවීමට තුඩු දෙන ජලය සමඟ සමාන ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදු කරයි.

පුනර්ජනනීය සිසිලනය සහ ඔහුගේ නව නිපැයුම වන රික්තක නළය භාවිතා කරමින් 1898 දී ජේම්ස් දේවර් විසින් හයිඩ්‍රජන් ප්‍රථම වරට ද්‍රවකරණය කරන ලදී. ඔහු ඊළඟ වසරේදී hydrogen හෙවත් හයිඩ්‍රජන් නිපදවීය. 1931 දෙසැම්බරයේ හැරල්ඩ් යූරි විසින් ඩියුටීරියම් සොයා ගන්නා ලද අතර 1934 දී අර්නස්ට් රදෆර්ඩ්, මාක් ඔලිෆන්ට් සහ පෝල් හාර්ටෙක් විසින් ට්‍රිටියම් සකස් කරන ලදී. සාමාන්‍ය හයිඩ්‍රජන් වෙනුවට ඩියුටීරියම් වලින් සමන්විත අධික ජලය 1932 දී යුරේගේ කණ්ඩායම විසින් සොයා ගන්නා ලදී. 1806 දී ෆ්‍රැන්කොයිස් අයිසැක් ඩි රිවාස් විසින් පළමු ද රිවස් එන්ජිම හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් මිශ්‍රණයකින් බල ගැන්වෙන අභ්‍යන්තර දහන එන්ජිම නිපදවන ලදී. එඩ්වඩ් ඩැනියෙල් ක්ලාක් විසින් 1819 දී හයිඩ්‍රජන් ගෑස් පුපුරායාම සොයා ගන්නා ලදී.

පළමු හයිඩ්‍රජන් පිරවූ බැලූනය 1783 දී ජැක් චාල්ස් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. [5] හෙන්රි ගිෆාර්ඩ් විසින් 1852 දී පළමු හයිඩ්‍රජන් එසවූ ගුවන් යානය සොයා ගැනීමෙන් පසුව හයිඩ්‍රජන් විසින් පළමු විශ්වාසදායක ගුවන් ගමන් සඳහා සෝපානය සපයන ලදී. ජර්මානු ගණන් කළ ෆර්ඩිනන්ඩ් වොන් සෙප්පලින් හයිඩ්‍රජන් විසින් ඔසවන ලද දෘඩ ගුවන් යානා පිළිබඳ අදහස ප්‍රවර්ධනය කළේය. එහි පළමු ගුවන් ගමන 1900 දී සිදු විය. නිතිපතා නියමිත ගුවන් ගමන් 1910 දී ආරම්භ වූ අතර 1914 අගෝස්තු මාසයේදී පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමය ආරම්භ වන විට ඔවුන් බරපතල සිදුවීමකින් තොරව මගීන් 35,000 ක් රැගෙන ගොස් තිබුණි. හයිඩ්‍රජන් ඔසවන ගුවන් යානා යුධ සමයේදී නිරීක්ෂණ වේදිකා සහ බෝම්බ හෙලන ගුවන් යානා ලෙස භාවිතා කරන ලදී.

ආශ්‍රිත ලිපි

මූලාශ්‍ර

බාහිර යොමු 
 තරංග යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි මූලික හයිඩ්‍රජන් ගණනය කිරීම්
 හයිඩ්‍රජන් (නොටින්හැම් සරසවිය)
 හයිඩ්‍රජන් කලා සටහන
 හයිඩ්‍රජන්වල තරංග ශ්‍රිතය

මූලද්‍රව්‍යය
නාවලපිටියේ අරියවංශ හිමි

පූජ්‍ය නාවලපිටියේ අරියවංශ ස්වාමීන් වහන්සේගේ ධර්ම  දේශනා damsayura.lk  වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගත හැක.
facebook.com/damsayura

හිමිවරුන්
භික්‍ෂූහූ
ලෝකයේ ඉතිහාසය

ලෝකයේ ඉතිහාසය යනු  හෝමෝ සැපියානුවන්ගේ අත්දැකීම් පිළිබඳ වාර්තාගත මතකයයි. පුරාතන මානව ඉතිහාසය ඇරඹෙන්නේ, පෘථිවියෙහි ස්ථාන කිහිපයක ස්වායත්ත ලෙසින්,  ‍ලේඛනය සොයාගැනීම හේතුවෙන්, මෙම මතකයන් කල්පවතින, හා නිරවද්‍යලෙසින් විකාශය කලහැකිවීමට ඇවැසි යටිතල ව්‍යුහයන් නිමැවීම නිසා දැනුමෙහි වර්ධනය හා පැතිරීම ඉවහල් වීම සමගිනි.  එනමුදු, මානව වර්ගයාගේ ප්‍රාග් ඉතිහාසය විෂයයෙහි ඉතා අඩු සැලකිල්ලක් හෝ ලැබුමට ශිෂ්ඨාචාරයෙහි මූලාරම්භයන් අගයකිරීම සුදුසු බව සැලකිය මනාය.

සටහන්
ඔස්වල්ඩ් ගොමිස්

අගරදගුරු අතිඋතුම් ඔස්වල්ඩ් ගොමිස් හිමිපාණන්, කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ   වත්මන් කුලපති සහ හිටපු රෝමානු කතෝලික සභාවේ කොළඹ අගරදගුරුතුමා වන සේක.

අඩවියෙන් බැහැර පිටු
 Official site

1932 උපත්
ජීවමාන ජනයා
Sri Lankan people
සිංහල ජනයා
21st-century Roman Catholic archbishops
20th-century Roman Catholics
21st-century Roman Catholics
තෝමස් කුරේ

අති උතුම් තෝමස් බෙන්ජමින් කුරේ හිමිපාණන්,  රෝමානු කතෝලික සභාවේ ප්‍රථම ශ්‍රී ලාංකික කාදිනල් හිමිපාණන් වන සේක. මුන්වහන්සේ 1947 සිට 1976 දක්වා කොළඹ අගරදගුරු පදවිය ඉසිලූ සේක.

External links 
 Official Website of the Government of Sri Lanka
 Cardinals of the Holy Roman Church
 Catholic-Hierarchy

1901 උපත්
1988 මරණ
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
චරිත කතා
Sri Lankan cardinals
20th-century Roman Catholic archbishops
Participants in the Second Vatican Council
Alumni of the University of Ceylon
Alumni of the University of Colombo
Cardinals created by Pope Paul VI
ටෙනිස් පිටියේ දිවුරුම

The Tennis Court Oath () was a pivotal event during the first days of the French Revolution. The Oath was a pledge signed by 576 out of the 577 members from the Third Estate during a meeting of the Estates-General on 20 June 1789 in a tennis court.

On 17 June 1789 this group, led by Honoré Gabriel Riqueti, began to call themselves the National Assembly. On the morning of 20 June the deputies were shocked to discover that the doors to their chamber were locked and guarded by soldiers. Immediately fearing the worst and anxious that a royal attack by King Louis XVI was imminent, the deputies congregated in a nearby indoor real tennis court where they took a solemn collective oath "not to separate, and to reassembly wherever circumstances require, until the constitution of the kingdom is established"

The deputies pledged to continue to meet until a constitution had been written, despite the royal prohibition. The oath was both a revolutionary act, and an assertion that political authority derived from the people and their representatives rather than from the monarch himself. Their solidarity forced Louis XVI to order the clergy and the nobility to join with the Third Estate in the National Assembly.

The only deputy recorded as not taking the oath was Joseph Martin-Dauch from Castelnaudary. He can be seen on the right of David's sketch, seated with his arms crossed and his head bowed.

Significance

The Oath signified the first time that French citizens formally stood in opposition to Louis XVI, and the National Assembly's refusal to back down forced the king to make concessions. The Oath also inspired a wide variety of revolutionary activity in the months afterwards, ranging from rioting across the French countryside to renewed calls for a written French constitution.

Moreover, the Oath communicated in unambiguous fashion the idea that the deputies of the National Assembly were declaring themselves the supreme state power. From this point forward, Louis XVI would find the Crown increasingly unable to rest upon monarchical traditions of divine right.

References

History of Paris
Oaths
ඉතිහාසය - ලෝකය
ශිෂ්ටාචාරය

ශිෂ්ඨාචාරය 

යන පදය භාවිතා වන්නේ මානව සමාජයක කිසියම් ආකාරයක සංවර්ධනයක් විස්තර කිරීමටය. ශිෂ්ටසම්පන්න සමාජයක් බොහෝවිට ලක්ෂණනය කෙරෙන්නේ දියුණු කෘෂිකර්මය, දිගු-දුර වෙළෙඳාම, වෘත්තිය විශේෂීකරණය, සහ නාගරිකත්වය වෙතිනි. මෙම ප්‍රධාන වස්තුමාත්‍රයන්ට අමතරව, ශිෂ්ඨාචාරය පිළිබඳ අගැයිම් සිදුකිරීමෙහිලා,  ප්‍රවර්ධිත ප්‍රවාහන පද්ධතිය, ලේඛනය, මිනුම් හි ප්‍රමිතීන් (මුදල් ආදිය), කොන්ත්‍රාත් සහ තෝරතය-පදනම් කරගත් අධිකරණ පද්ධතියක්, උසස් කලා ශෛලීයක්, ස්මරණීය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, ගණිතය, විදග්ධ ලෝහ විද්‍යාව, සහ තාරකා විද්‍යාව ඇතුළු, ද්විතියික වස්තුමාත්‍රයන් කිහිපයක සම්මිශ්‍රනයන්ද උපයෝගී කර ගැනේ.

සටහන්

ශිෂ්ටාචාර
අප්‍රිකාවේ ඉතිහාසය

හෝමෝ සැපියානුවන් නැගෙනහිර අප්‍රිකාවෙහි පළමු පහලවීම පෙන්නුම් කිරීමත් සමග ඇරඹෙන අප්‍රිකාවේ ඉතිහාසය, වර්තමානය දක්වා පැවතඑන්නේ ප්‍රකීර්ණක සහ දේශපාලනමය ලෙසින් ප්‍රවර්ධනය වෙමින් පවතින ජාතික රාජ්‍යයන් මාලාවක ඇටවුමක් ලෙසිනි.

උප-සහරානු අප්‍රිකාවෙහි විශාල කොටස් වලදී මුහුණදීමට සිදුව ඇති ලිඛිත මූලාශ්‍රයන්හී දුර්ලභත්වය හේතුවෙන් අප්‍රිකානු අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයෙහි පර්යේෂකයන්හට අප්‍රිකාවේ ඉතිහාසය යන්න මහත් අභියෝගයක් බවට පත්ව ඇත. වාචික ඉතිහාසය ලේඛන ගතකිරීම, ඓතිහාසික වාග් විද්‍යාව, පුරා විද්‍යාව සහ ප්‍රවේණි විද්‍යාව වැනි ශාස්ත්‍රීය ශිල්පක්‍රම ඉතා වැදගත් වී ඇත.
පූර්ව-යටත් විජිත අප්‍රිකාවේ රාජධානි

විවිධ භූමි ප්‍රමාණයෙන් සහ  ප්‍රභූත්වයෙන් යුතු පූර්ව-යටත් විජිත අප්‍රිකානු රාජධානි ගණනාවක් පැවැතී ඇත:
උතුරු අප්‍රිකාවේ යකඩ යුගයට අයත් අධිරාජ්‍යයන් 
උතුරු අප්‍රිකාවේ මධ්‍යතන (8වන සිට 13වන සියවස දක්වා) ඉස්ලමීය අධිරාජ්‍යයන් (caliphates) 
මධ්‍යතන සහේලියානු රාජධානි
ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යය අධිරාජ්‍යයක් ලෙසින් සංගණ්‍යත්වයෙන් සැලකෙන්නේ, 13වන සියවසෙහි සිට 20වන සියවස දක්වා, ඉස්ලාමීය අභිභවනයන් හෝ යුරෝපියානු යටත්විජිතවාදයට හෝ නතු නොවී, අවිඡ්ඡින්නව පැවැතීම නිසාය.
15වන සිට 19වන සියවස් දක්වා පැවැති අධිරාජ්‍යයන්.
සුඩානයෙහි සහ අප්‍රිකාවෙහි අ‍ඟෙහි පැවැති ඉස්ලමීය සුල්තාන් රාජ්‍යයන්
 සහේලියානු රාජධානින්ගෙන් අනුප්‍රාප්තී වූ බටහිර අප්‍රිකාවෙහි රාජධානියන් 
කොංගෝ රාජධානිය සහ මුටාපා අධිරාජ්‍යය වැනි මධ්‍ය හා දක්ෂිණ අප්‍රිකාවෙහි රාජධානි.
අරාබි මුහුද

අරාබි මුහුද යනු ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රදේශයකි. මෙය නැගෙනහිරින් ඉන්දියාවෙන් ද, උතුරෙන් පාකිස්ථානයෙන් සහ ඉරානයෙන් ද, බටහිරින් අරාබි අර්ධද්වීපයෙන් ද, දකුණින් (දළ වශයෙන්) ඊසානදිග සෝමාලියාවේ ග්වාඩෆී තුඩුව සහ ඉන්දියාවේ කන්‍යාකුමාරි යාකරන මනඃකල්පිත රේඛාවෙන් ද මායිම් වී පවතියි. අතීතයේ දී මෙම මුහුදු කලාපයට සින්ධු මුහුද සහ එරිත්‍රියානු මුහුද යන නම් ද භාවිත වී තිබේ.

අරාබි මුහුදේ පෘෂ්ඨික වර්ගඵලය වර්ග කි.මී. 3,862,000ක් පමණ ද, උපරිම පළල කි.මී. 2,400ක් පමණ ද, වැඩිම ගැඹුර මීටර 4,652ක් ද වෙයි. මෙම ගැඹුරුම ස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ අරාබි ද්‍රෝණියේ ඉන්දියාවේ දකුණු කෙළවරේ අක්ෂාංශය දිගේය. අරාබි මුහුදට වැටෙන විශාලතම ගංගාව සින්ධු ගඟ වන අතර නේත්‍රාවතී, ෂාරවතී, නර්මදා, තප්ති, මහී සහ තවත් කේරළයේ ගංගා රාශියක් අරාබි මුහුදෙන් අවසන් වෙයි. 

අරාබි මුහුදට සම්බන්ධ වෙරළවල් සහිත රටවල් වන්නේ සෝමාලියාව, ජිබූටි, යේමනය, ඕමානය, ඉරානය, පාකිස්ථානය, ඉන්දියාව සහ මාලදිවයින යි.

ආශ්‍රිත
අරාබියානු අර්ධද්වීපය
සාමුද්‍රික පරිසර කලාප
අරාබි මුහුද
ඉන්දියා-පාකිස්තානු දේශසීමාව
ඕමාන-යේමන දේශසීමාව
ඇසිටිලින්



Reactions

Reppe chemistry
Walter Reppe discovered that in the presence of metal catalysts, acetylene can react to give a wide range of industrially significant chemicals.

 With alcohols, hydrogen cyanide, hydrogen chloride, or carboxylic acids to give vinyl compounds: 

 With aldehydes to give ethynyl diols.

1,4-Butynediol is produced industrially in this way from formaldehyde and acetylene.

 With carbon monoxide to give acrylic acid, or acrylic esters, which can be used to produce acrylic glass.

 Cyclicization to give benzene and cyclooctatetraene:

References

External links
 Acetylene at Chemistry Comes Alive!
 
 Movie explaining acetylene formation from calcium carbide and the explosive limits forming fire hazards

Alkynes
වායු
Fuel gas
එවරස්ට් කන්ද

එවරස්ට් කන්ද ලොව උසම කඳු මුදුනයි. මෙහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 8,848 (අඩි 29,029) කි. ආසියාවේ හිමාල කඳුකරයේ කොටසක් වන මෙය නේපාලයට අයිති සාගරමාතා ප්‍රදේශයේ සහ චීනයට අයිති ටිබෙටයේ මායිමේ පිහිටා ඇත.

ගවේෂණ ඉතිහාසය 

එවඑස්ට් කන්ද යනු  ලෝකයෙහි උසම කන්ද බැවින්, සැලකිය යුතු තරම් අවධානයක් සහ කඳු නැගීම් උත්සාහයන් මාලාවක් යොමු කර ගැනීමට එය සමත් වී ඇත. දශක කිහිපයක් මුළුල්ලේ කන්ද වෙත සිදුවී ඇති කඳු නැගීමේ ගවේෂණ නිසා කඳු නැගීමේ මාර්ග මාලාවක් තහවුරු වී ඇත. පුරාතන කාලයෙහිදී කන්ද වෙත නගින ලද්දේ යන බව නොදනී; 1924 දී එය වෙත නගින ලද බවක් සිතිය හැක.

සමාලෝචනය
1953 දී කඳු මුදුන තරණය කල බව අවසානයේදී තහවුරු වූ නමුදු, දශක මාලාවක් තිස්සේ එය නැගීමට අපහසු කඳු මුදුනක් ලෙසින් පැවතිණි. ගවේෂණ සඳහා යොමු වූ උද්‍යෝගය සහ අවධානය මහත් වුවද, 1987 වසර වන විට කඳු මුදුන තරණය කර සිටියේ 200 ක් පමණ දෙනෙක් පමණි.වෘත්තිය කඳු නගින්නන්ගේ සහ විශාල ජාතික ගවේෂණයන්හී බරපතල උත්සාහයන් හමුවේ පවා, එවරස්ට් කන්ද දශක ගණනක් මුළුල්ලේ දුෂ්කර ඉලක්කයක් බවට විදහා පෑවේ, 1990 ගණන් වලදී එම සම්මතය බිඳ දමමින් වාණිජ යුගය මුළු දෙන තෙක්ය.

2016 කඳු නැගුම් කාලවාරය 

නේපාල සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව නිවේදනය කල පරිදී 2016 ජූනි මස වන විට, කාන්තාවන් 45 දෙනෙකුද ඇතුළු පුද්ගලයන් 456 දෙනෙකු පමණ සංඛ්‍යාවක් එවරස්ට් කන්ද මුදුන තරණය කර තිබුණි. කඳු මුදුන තරණයට හිතකර වූ කාල කවුළු කිහිපයක් ඔවුන් විසින් විශේෂයෙන් සඳහන් කර තිබූ අතර, 2016 මැයි 19 දිනදී කඳු මුදුන තරණය කිරීමට 209 දෙනෙක් සමත් වූ බව සඳහන් කර තිබුණි.  2016 මැයි 11 දින වන විට එවරස්ට් කන්දෙහි දකුණු පැත්තෙහි රැහැන් සවි කර තිබූ අතර කඳු නගින්නන් සිය ගණනක් විසින් අවදානම් සහිත කාලගුණ කාල කවුළු තුල කන්ද නගින ලදි.

2016 මැයි 11 දිනදී ෂර්පාවරු නව දෙනෙක් එවරස්ට් කඳු මුදුන තරණය කලහ. ඊළඟ දිනයෙහි තවත් පුද්ගලයන් සය දෙනෙක් කඳු මුදුනට සැපත් වූහ. 106 දෙනෙකු කඳු මුදුනට ළඟාවූ 2014 වසරට පසු කඳු මුදුන තරණය කල පළමු පිරිස මොවුන් වූහ.  මැයි 13 වන විට, කඳු නගින්නන් 42 දෙනෙකු කඳු මුදුන තරණය කොට තිබූ අතර  මැයි 22 වන විට, යහපත් කාලගුණයෙහි උපකාරයද සහිතව  400 කට වැඩි කඳු නගින්නන් ගණනක් කඳු මුදුන තරණය කිරීමට සමත්ව සිටියහ. කෙසේවෙතත්, කඳු නගින්නන් 30 දෙනෙකු පමණ ශීත-කුෂ්ඨ සැදීම හෝ වෙනත් අසනීප වැලඳීම සිදුවූ අතර උන්නතාංශ ආබාධය විය හැකි ව්‍යාධියක් නිසා කඳු නගින්නන් දෙදෙනෙකු මිය ගිය බවට වාර්තා විය . (අමතර වාර්තා සඳහා අනතුරු ඡේදය බලන්න) 

එවරස්ට් කන්ද මුලින්ම තරණය කල ශ්‍රී ලාංකිකයා වූයේ වීරහැන්නැදිගේ ජයන්ති කුරු උතුම්පාල මහත්මියයි.

ආශ්‍රිත

එවරස්ට් කන්ද
භූගෝලය
කදු වැටි
ජෝන් නැපියර්

ලඝුගණකයත්, නේපියර්ස් ඇටර් ගණිත ක්‍රමය වන දශමස්ථානය සොයා ගැනීමත් නිසා ජොන් නේපියර් ලෝප්‍රකට වූවේය. පර්ව ප්‍රදාහ තත්ත්වයක් හේතුවෙන් මියගිය ඔහුව ශාන්ත කට්බර්ග්ස් හි භූමිදානය කෙරිණි. ගණිතය සහ ඉංජිනේරු විෂය තුළ ලඝුගණකය භාවිතා කිරීම මඟින් ගණනය කිරීම් වඩා පහසු මෙන්ම වඩාත් වේගවත් වී ඇත. ඔහුගේ ඉදිරිපත් කිරීම තුළ වාක්‍යාත්මක පහදාදීම් 57 ක් ද චක්‍ර අණුවක් ද වේ. තාරකා විද්‍යාවට, ගති විද්‍යාවට, භෞතික විද්‍යාවට, ඡ්‍යෝතිෂ්‍ය ශාස්ත්‍රයට ඒවා උපයෝගී විණි. ලෝක විනාශය පිළිබඳව අනාවැකි පළකිරීමට ද ඔහු මෙම ගණිත දැනුම යොදා ගෙන ඇත. නේපියර්ගේ විශ්වාසය වුයේ ක්‍රි. ව. 1668 දී හෝ ක්‍රි. ව. 1700 දී ලෝක විනාශය සිදුවන‍ බවටය. ගණිතයට හා ආගමට ඔහු තුළ පැවැති උනන්දුවට අමතරව ඔහු ඉන්ද්‍රජාලික කටයුතු කෙරෙහිද කැමැත්තක් දැක්වූවේය. මෙය ඔහුගේ රස විද්‍යාව, භූත විද්‍යාවට සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි තරමක් ඉවහල් වී ඇත. ඔහු විසින්කළු මකුළුවකු දැමූ පෙටිට්යක් රැගෙන ගිය අතර කළු කුකුළෙකු ආත්මය ලෙස සලකනු ලැබීය. ඔහු මෙම කුකුළා ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් මෙහෙකරුවන් කළ සොරකම් අනාවරණය කර ගැනීමට සමත්වූවේය. තවත් අවස්ථාවක ඔහු මායාකාරයෙකු ලෙසද කීර්තියට පත් වී ඇත. 

මර්චිස්ටන්හි ජෝන් නැපියර් (1550 – 1617 අප්‍රේල් 4) (නිපරි, නිපෙයාර් ලෙස ද හඳුන්වන) ස්කොට්ලන්ත ‍ජාතික ගණිතඥයෙකු, භෞතිකඥයෙකු, තාරකා විද්‍යාඥයකු/ දෛවඥයකු හා මර්චිස්ටන් හි 8 වන ඉඩම් හිමියා විය. ඔහු මර්චිස්ටන්හි සර් අචිබෝල්ඩ් නැපියර්ගේ පුතු විය. ඔහු වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ ලඝු ගණක හා නැපියර් බෝනස් නිර්මාතෘ ලෙස හා දශමස්ථානයේ ජනප්‍රිය කිරීමටය. නැපියර් උපත ලැබූ ස්ථානය වූ නැපියර් විශ්ව විද්‍යාලයේ කොටසකි. පා ඇඟිලි ඉදිමීමේ රෝගය වැළඳීමෙන් මිය ගිය ඔහු එඩින්බර්ග් හි St. කත්බර්ට්ගේ පල්ලියෙහි ආදාහනය කරන ලදී.

1550 උපත්
1617 මරණ
සගන්ධ තෙල්



නිපැයීම

ආසවනය

අද, සගන්‍ධ තෙල් බහුලව ඇති, such as ලැවෙන්ඩර්, ගම්මිරිස් තෙල්, සහ යුකැලිප්ටස් ආසවනයෙන් නිපැයේ. 

{| class="wikitable"
! Oil !! Tonnes
|-
| පැණි දොඩම් || align="right" | 12,000
|-
| Mentha arvensis || align="right" | 4,800
|-
| ගම්මිරිස් තෙල් || align="right" | 3,200
|-
| Cedarwood || align="right" | 2,600
|-
| දෙහි || align="right" | 2,300
|-
| යුකැලිප්ටස් globulus || align="right" | 2,070
|-
| Litsea cubeba || align="right" | 2,000
|-
| කරාබු (පත්‍ර) || align="right" | 2,000
|-
| Spearmint || align="right" | 1,300
|}

{| class="wikitable" |
| valign="top" |
බෙරි

 Allspice
 Juniper

Seeds

 ආමන්ඩ්
 Anise
 Celery
 Cumin
 Nutmeg oil

Bark

 Cassia
 කුරුඳු
 Sassafras

Wood

 Camphor
 Cedar
 Rosewood
 සඳුන්
 Agarwood
Rhizome
 Galangal
 ඉඟුරු
| valign="top" |
Leaves

 Basil
 Bay leaf
 කුරුඳු
 Common sage
 යුකැලිප්ටස්
 සේර
 Melaleuca
 Oregano
 Patchouli
 Peppermint
 පයින්
 Rosemary
 Spearmint
 තේ ගස්
 Thyme
 Wintergreen

Resin

 Frankincense
 Myrrh
| valign="top" |
මල්

 Cannabis
 Chamomile
 Clary sage
 කරාබු නැටි
 Scented geranium
 Hops
 Hyssop
 සමන්පිච්ච
 ලැවෙන්ඩර්
 Manuka
 Marjoram
 දොඩම්
 රෝස
 Ylang-ylang

Peel

 Bergamot
 Grapefruit
 දෙහි
 Lime
 Orange
 Tangerine

Root

 Valerian
|}

සටහන්

මූලාශ්‍ර 

 
 
 

තෙල්
සගන්ධ තෙල්
ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රමය

1924 ආණ්ඩුක්‍රමයේ  දුර්වලකම් සොයා බල වාර්තා කිරීම සඳහා 1927 දී ඩොනමෝර් සාමිගේ නායකත්වයෙන් යුතු කොමිසන් සභාවක් බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවට එවන ලදී. එම කොමිසමේ වගකීම වුයේ එවකට පවතී ආණ්ඩුක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය සොයා බලා එය සංශෝධනය සඳහා යෝජනා ඉදිරිපත් කිරීමයි. 1928 දී   එම කොමිසන් සභා වාර්තාව පිහිටවූ අතර 1931 දී ක්‍රියාත්මක විය. මෙය 1947 දක්වා පැවැතියේය. මෙහි ප්‍රධානතම ලක්ෂණ 4 ක් ඇති අතර මෙරට දේශපාලන විකාශනයේ වැදගත්ම සන්ධිස්ථානයක් වුයේය. රටේ ජනතාවට ද මෙරට පාලන කටයුතු වලට සම්බන්ධ වීමේ හැකියාව ඇති කරමින් සර්වජන ජන්ද බලය ලැබීමත්, ආසියාවේ සර්වජන ජන්ද බලය ලැබූ ප්‍රථම ප්‍රදේශය   බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව වීමත් විශේෂ වේ.ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ප්‍රතිසංස්කරණයන් වාර්ගික නියෝජන ක්‍රමය අහෝසි කොට ප්‍රාදේශීය නියෝජන ක්‍රමය ශක්තිමත් කිරීම ද ඉතා වැදගත් කරුණකි.

ප්‍රධාන යෝජනා 
 සර්වජන ජන්දබලය
 රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවක් පිහිටුවීම
 විධායක කාරක සභා ක්‍රමයක් හා අමාත්‍ය මණ්ඩලයක් ඇති කිරීම
 ආණ්ඩුකාරතුවරයාගේ බලතල සීමා කිරීම
වාර්ගික නියෝජනය අහෝසි 
කිරීම

ඇමති මණ්ඩලය 
අමාත්‍ය මණ්ඩලය 10 දෙනකුගෙන් සමන්විත විය.( විධායක කාරක සභා 07 හි සභාපතිවරුන් 07 දෙනා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් තිදෙනා ) අගමැතිවරයකු නොමැති වු අතර කැබිනට් මණ්ඩලයක් ද නොවිය.සභානයකයකුවරයකු හා අමාත්‍ය මණ්ඩලයක් පමනක් විය.විධායක කමිටු 7ක් යොජනා කල අතර ඒ එක් එක් කමිටුවෙ සභාපති ලෙස කමිටු සාමාජිකයන් පත්කළ මන්ත්‍රිවරයාම අමාත්‍යවරයා විය.
 ස්වදේශ කටයුතු 
 ඉඩම් හා ක්‍රුෂිකර්ම
 සෞඛ්‍යය
 අධ‍‍ය්‍යාපන
 පළාත් පරිපාලන 
 වාණිජ හා කර්මාන්ත
 පොදු වැඩ හා සංනිවේදන

එම කමිටු වේ.

රාජ්‍ය නිලධාරීන් තිදෙනා 
 මහ ලේකම් (රාජ්‍ය ලේකම්) - පරිපාලන කටයුතු,
 මුදල් ලේකම් - මූල්‍ය කටයුතු,
 නීති ලේකම් - නීති කටයුතු

ප්‍රතිසංස්කරණ උද්ඝෝෂණ 

ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම
බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව

ආශ්‍රිත 
 ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
මැනිං ඩෙවොන්ෂයර් ආණ්ඩුක්‍රමය

මැනිං ආණ්ඩුක්‍රමයෙන් ද ආණ්ඩුකාරයාගේ බලතල අඩුනොවිණි. නිෂේධ බලතල රැසක් ඔහු සතුවී ය. එබැවින් සංශෝධන ඉල්වූ නායකයෝ මින් සංතුෂ්ඨි නොවූහ. මෙම සංවිධානය ලංකා ජාතික සංගමය නමින් හැඳින්වුණු අතර ඒ වෙනුවෙන් ශ්‍රීමත් ජේම්ස් පීරිස් මැනිං ආණ්ඩුකාරයා වෙත තම ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනා ඉදිරිපත් කළේය. මෙය ක්‍රි.ව.1924දී ක්‍රියාත්මක විණි.

ප්‍රධාන ලක්‍ෂණ
 ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ මුළු සාමාජික සංඛ්‍යාවෙන් අඩකට වැඩි පිරිසක් මහජන ඡන්‍දයෙන් තෝරාගැනීම
 ආණ්ඩුව පිළිබඳ වගකීම තවදුරටත් ආණ්ඩුකාරයා වෙත පැවැරිණි.
 බලය හා වගකීම බෙදී පැවතිණි.
 ජනවාර්ගික නියෝජනය එසේ ම පැවතිණි.
 විධායක සභාවට නිල නොලත් සභිකයන් තිදෙනෙකු ඇතුලත් කෙරිණි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම
මැනිං ආණ්ඩුක්‍රමය

කෲව් මැකලම් ආණ්ඩුක්‍රම ප්‍රතිසංස්කරණ මඟින් ලබාදුන් නාමමාත්‍රික බලය ගැන ලාංකිකයෝ සතුටට පත් නොවූහ. එනිසා 1919දී ජාතික සංගමය පිහි‍ටුවාගෙන ආණ්ඩුක්‍රම උද්ඝෝෂණ කෙරිණි. ඊට ප්‍රතිචාර ලෙස මෙම මැනිං ආණ්ඩුක්‍රමය ඉදිරිපත්වූ අතර එය ක්‍රි.ව.1920 සිට ක්‍රියාත්මක විණි.

විශේෂ ලක්‍ෂණ
 ප්‍රථමවරට නිලනොලත් නියෝජිතයන් බහුතරයක් පත්කෙරිණි.
 පළාත්බද ඡන්‍ද කොට්ඨාශ ක්‍රමය හඳුන්වාදිනි.
 ඡන්‍ද බලය පුළුල් කෙරිණි.
 ජනවාර්ගික නියෝජනය එලෙස ම පැවැතිණි.
 ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ බලතල පුළුල් කෙරිණි.
 රාජ්‍ය පරිපාලන කටයුතු ආණ්ඩුකාරයා සතුවීය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම
කෝල්මුර කවි

කෝල් මුර කවි යනු දේව යාදින්නකි. දැනට මෙම කවි දළදා මාළිගාවේ තේවාව සඳහා ඉතා රහසිගතව ගායනා කරනු ලබයි. එහි තාලය එම තේවාව භාරකරුවන් හැර වෙනත් කිසිවෙකු නොදන්නා බව පැවසේ.
එහෙත් දඬුබස්නාමානය ටෙලි නාට්‍යය සඳහා කේමදාසයන් තැනූ තනුව නියම තනුවට ඉතා ආසන්න බව තේවාව භාර කරුවන් පැවසූ බව ජයන්ත චන්ද්‍රසිරි මහතා පවසයි.
 '''රකිනා දිවි සිට වග වැලහින්නේ
 බැවිනා කිරිපොවමින් ඔහු යන්නේ
 ලකුණා පෙරපිං නැති බව දන්නේ
 රැක්නා දිවි මෙම ලෙස කුමරුන්නේ

 සදා පුරය කරනෙමිනි කැලේයා
 කියා වැදුනි මහ සෙනග කැලේයා
 සදා සෙනග ගල් කරපු කැලේයා
 එදා පසිඳු විය දෙවියො කැලේයා'

[ORIGINAL FROM SINHALA DEWA PURANAYA]

දකිනා දිවි සිහ වග වැලහින්                නේ 

පැමිනා කිරි පොවමින් ඔහු යන්          නේ  

ලකුනා පෙර පින් ඇතිබව දන්             නේ 

රැකුනා  දිවි  මෙම ලෙස කුමරුන්        නේ

වෙර ඇති කුමරුන් දින දින වැඩෙ       නා 

මෙර උසුලන මෙන් සවි බල ලැබු         නා 

බෙර පැළි ලෙස තිබු නිදන් පිපිරු        නා 

පෙර පින් ලෙස රන් ගබඩා ඇරු         ණා

සදා පුරය කරනෙමි මෙ කැලේ           යා

කිය වැදුණි මහ සෙනග කැලේ           යා 

තදා සෙනග ගල් කරපු කැලේ            යා 

එදා පසින්දු විය දෙවියො කැලේ         යා 

බලේ සෙනග ගල් වැඩ කර මින්       නේ 

කැලේ කෝවිලක් කර ගනිමින්         නේ

බලේ සෙනග මුදවා හරිමින්             නේ  

කැලේ ඒ බණ්ඩාර දෙවියෝ වඩින්    නේ

බාහිර සබැඳුම්
 http://www.vivaraenews.com/khemadasa.html 

ජනශ්‍රැතිය
දළදා මාලිගාව
නයිට් (චෙස්)

නයිට්වරයා චෙස් ක්‍රීඩාවේදී යොදා ගන්නා ඉත්තෙකි. ඔහු ආයුධ සන්නද්ධ තුරඟයෙක් නොහොත් අශ්වාරෝහකයෙක් ලෙස පෙනී සිටී. චෙස් පුවරුවේදී මෙම ඉත්තා අශ්ව හිසක් සහිතව දැකිය හැකිය. තරඟය ආරම්භයේදී සෑම ක්‍රීඩකයෙකුටම නයිටවරුන් දෙදෙනෙක් ලැබේ. එලෙසම මේම ඉත්තා ආරම්භයේදී පළමු පෙළ නිලයක් (නොහොත් රෑන්ක් 1) දරයි.

ආරම්භක අවස්ථාව

තරඟ ආරම්භයේදී නයිට්වරයා පළමු පෙළ සිටී. එනම් b1 හා g1 යන කොටුවලය.  ප්‍රතිවාදියාගේ නයිට්වරු b8 හා g8 යන කොටු වල වෙති. 

වැදගත් :- "රුක්" ඉත්තාට වඩා "නයිට්" ගේ බලය වැඩි බව මතක තබා ගන්න.

ගමන් විලාසය
අනෙක් ඉත්තන් මෙන් නොව නයිට්වරයාගේ ගමන් මාර්ගය කෙලින් සිදු නොවෙයි. ඔහු සැමවිටම එල් (L) අකුරක ආකාරයෙන් වංගුවක් සහිතව එක් වරකට කොටු තුනක් ගමන් කරයි. මෙම ඉත්තාට පමණක් තමන් යන මාර්ගයේ ඇති අනෙකුත් ඉත්තන්ට උඩින් පැන යාමේ හැකියාව ඇත.
රජු (චෙස්)

ප්‍රධාන ලිපිය: චෙස් ක්‍රීඩාව
රජු චෙස් ක්‍රීඩාවේදී යොදා ගන්නා ඉත්තෙකි. ඔහු ප්‍රධාන ම ඉත්තාවන අතර රජු කොටුකර ගැනීම තුළින් තරගාවසානය (Check Mate) තීරණය වේ.

ආරම්භක අවස්ථාව

තරඟ ආරම්භයේදී රජු පළමු පෙළ සිටී. එනම් e1 කොටුවේ ය.  ප්‍රතිවාදියාගේ රජු e8 කොටුවේ සිටී.

රජුගේ ගමන් මාර්ගය
රජුට 8 දිසාවකට ගමන් කළ හැකි අතර යා හැකි දුර ප්‍රමාණය 1 කොටුවකි. මෙසේ ගමන් කිරීමට එම කොටුව හිස්ව තිබිය යුතුය.

චෙස් ඉත්තන්
ආසියානු ගෘහස්ථ මී හරක්

මී හරකා යනු සතෙකි. කකුල් සතරකි. මඩේ ලගින්න‍ය කැමතිය.අං දෙකක් ඇත.මී ගවයන් ලෙසද හදුන්වයි.තණකොළ කයි.සුප්‍රකට ස්වීඩන් ජාතික විද්‍යාඥයකු වන ලීනියස් විසින් 1758 වර්ෂයේදී හීලෑ වීගවයින්ට බියුබලස් බියුවලිස් (Bubalus bubalis) විද්‍යාත්මක නාමය දෙනු ලැබීය.

ආශ්‍රිත

හරක්
මී හරක්
රැජිණ (චෙස්)

ප්‍රධාන ලිපිය: චෙස් ක්‍රීඩාව
රැජිණ චෙස් ක්‍රීඩාවේදී යොදා ගන්නා ඉත්තෙකි. ඇය ද්විතීයික ප්‍රධාන ම ඉත්තාවන අතර වැඩි ම බලතල හිමි ඉත්තා ද වේ.

ආරම්භක අවස්ථාව

තරඟ ආරම්භයේදී රැජිණ පළමු පෙළ සිටී. එනම් d1 කොටුවේ ය. ප්‍රතිවාදියාගේ රැජිණ d8 කොටුවේ සිටී. සුදු පැහැති රැජිණ සුදු කොටුවකද කළු පැහැති රැජිණ කළු කොටුවකද වෙයි. 

මෙම පිහිටීමේ විශේෂ අගයක් ඇත. සුදු පැහැති රැජිණ සැලකිල්ලට ගන්න. ඇයට a4  හරහා හෝ h5 ඔස්සේ එක එල්ලේ කළු පැහැති රජුට අභියෝග කල හැක් වීමයි. කළු පැහැති රැජිණට එසේම වේ. එමනිසා මෙම පිහිටීම වැදගත් පිහිටීමකි.

රැජිණගේ ගමන් මාර්ගය
රැජිණට 8 දිසාවකට ගමන් කළ හැකි අතර යා හැකි දුර ප්‍රමාණය ඕනෑම කොටු ගණනකි. මෙසේ ගමන් කිරීමට අදාල කොටු හිස්ව තිබිය යුතු අතර මාර්ගය පැහැදිළිව තිබිය යුතුය. ඉත්තන්ට උඩින් පැන ගමන් කල නොහැකිය. 

චෙස් ඉත්තන්
චෙස්
චෙස් නිලධාරීන්
චෙකොස්ලෝවැකියාව

චෙකොස්ලෝවැකියාව (නිල නාම​: චෙකොස්ලෝවැකියා ජනරජය​, චෙකොස්ලෝවැකියා සමාජවාදී ජනරජය​(1960-1990), චෙක් සහ ස්ලෝවැකියානු ජනරජ ෆෙඩරේෂනය(1990-1992))​ 1918 ඔක්තෝබර් 29 වැනි දා සිට 1992 දෙසැම්බර් 31 වැනි දා දක්වා මධ්‍යම යුරෝපයේ පැවති රාජ්‍යයකි. පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු හැප්ස්බර්ග් අධිරාජ්‍යය බිඳ වැටීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, බොහීමියාව​, මොරාවියාව​, චෙක් සිලේසියාව​, ස්ලෝවැකියාව, සහ පහළ කාර්පේතියාව​ යන ප්‍රදේශ අඩංගු කර ගනිමින් මෙම රාජ්‍ය බිහි විය​. 

පෙර පැවති රටවල්
1992 දී බිඳ වැටුණු රාජ්‍ය​
1918 දී පිහිට වූ රාජ්‍ය​​
කොන්ස්තන්තිනෝපලය

කොන්ස්තන්තිනෝපලය (, , තුර්කි: ඉස්තාන්බුල්), මධ්‍යකාලීන යුරෝපයේ අධිරාජ්‍යයන් ගණනාවකම අගනගරය විය. එය රෝමානු අධිරාජ්‍යය, බයිසැන්ටියන්/නැගෙනහිර රෝමානු අධිරාජ්‍යය, ලතින් අධිරාජ්‍යය සහ ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යය යන අධිරාජ්‍යයන් වල අගනුවර මෙන්ම මධ්‍යකාලීන යුගයේ යුරෝපයේ පැවති විශාලතම සහ ධනවත්ම නගරය ද විය.

කොන්ස්තන්තිනෝපලය ක්‍රි.පූ. 671 - 662 පමණ කාලයේ දී පළමුවැනි කොන්ස්ටන්ටයින් අධිරාජ්‍යයා විසින් පිහිටුවන ලද බැව් සළකයි. ක්‍රි.ව. 1453 දී කොන්ස්තන්තිනෝපලය තුර්කිවරුන් යටතට පත් වූ අතර 1930 දී නගරයේ නම ඉස්තාන්බුල් යනුවෙන් වෙනස් කරන ලදී.

මූලාශ්‍ර

ආශ්‍රේය