Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ජෝගේශ්වරී ලෙන්

ජෝගේශ්වරී ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මුම්බායි ආසන්නයේ ජෝගේශ්වරී හි පිහිටි මුල්කාලීන බෞද්ධ ලෙන් විහාර සමූහයකි. මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. 520 සිට 550 දක්වා කාලයට අයත් වේ. මහායාන බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අවසන් අවධියට අයත් මෙම ලෙන් පසුකාලීනව හින්දූන් විසින් අත්පත් කරගෙන තිබේ.  ඉතිහාසඳ වෝල්ටර් ස්පින්ක් අනුව, ජෝගේශ්වරී ‍යනු (සම්පූර්ණ දිග සැළකූ විට) ඉන්දියාවේ පැරණි ප්‍රධාන ලෙන් විහාර අතර "විශාලතම" ලෙන් වේ.

ගැලරිය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
මුම්බායි හි හින්දු දේවාල
ඉන්දියාවේ හින්දු ලෙන් දේවාල
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ගුප්ත කලාව
මහාකාලී ලෙන්

කොණ්ඩවතී ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස සහ ක්‍රි.ව. 6වන සියවස අතර කාලයේ නිර්මාණය වූ ලෙන් 19කින් යුත් සමූහයකි.

මෙම බෞද්ධ ආරාමය පිහිටියේ බටහිර ඉන්දියාවේ මුම්බායි හි අන්ධේරි හි නැගෙනහිරට වන්නට ය. මෙහි ලෙන් සමූහ දෙකක් ඇති අතර, ඉන් ලෙන් 4කින් යුත් එක් කාණ්ඩයක්  වයඹදිගට වන්නට ද, අනෙක් ලෙන් 15 ගිනිකොණදිගට වන්නට ද පිහිටා ඇත. මින් ලෙන් බොහෝමයක් විහාර ශාලා සහ ආවාස ශාලා වන අතර, ගිනිකොණදිග කාණ්ඩයෙහි වූ ලෙන් අංක 9 චෛත්‍ය ශාලාවකි. වයඹදිග ලෙන් ක්‍රි.ව. 4වන-5වන සියවස්වල නිර්මාණය වූ අතර, ගිනිකොණදිග සමූහය ඊටත් පෙර කාලයක ඉදිවී ඇත.

මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ඝන කළු බැසෝල්ට් පාෂාණයේ ය.

කොණ්ඩවතී හි විශාලතම ලෙනවන ලෙන් අංක 9 තුළ බුද්ධ රූප සහ බෞද්ධ ප්‍රවාදයන්හි එන චරිත නිරූපිත කැටයම් සතක් දක්නට ලැබේ. අවාසනාවට මේ සියල්ල විකෘති කොට ඇත.

මේවාත් බලන්න

 ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූප
මණ්ඩපේශ්වර් ලෙන්

මණ්ඩපේශ්වර් ලෙන් () ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර හි මුම්බායි අසල බෝරිවලි ප්‍රදේශයේ පොයින්සූර් කඳුගැටයේ පිහිටි 8වන සියවට අයත් ශිව ලෙන් දේවාලයකි. මෙම ලෙන් මුලින් බෞද්ධ විහාර ලෙස පැවති බැව් පෙනේ.

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 Vakil, Kanaiyalal H. (1932) Rock-cut temples around Bombay at Elephanta and Jogeshwari, Mandapeshwar and Kanheri, Bombay: D. B. Taraporevala Sons.

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූප
කාන්හෙරී ලෙන්

කාණ්හෙරී ලෙන් (කාණ්හෙරී-ගුහා) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මුම්බායි හි බටහිර පෙදෙසේ පැරණි සල්සෙට් දිවයිනේ සංජේ ගාන්ධි ජාතික උද්‍යානයෙහි වූ විශාල බැසෝල්ට් කඳු ගැටයක පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙහි ක්‍රි.ව. 1වන සියවසේ සිට 10වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් බෞද්ධ ප්‍රතිමා, කැටයම්, සිතුවම් සහ අභිලේඛන හමුවේ. කාණ්හෙරී යන වදන සම්භවය වී ඇත්තේ "කළු කන්ද" යන අරුතැති කෘෂ්ණගිරි නම් සංස්කෘත වදනෙනි.

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට

 Nagaraju, S. (1981). Buddhist Architecture of Western India, Delhi: Agam Kala Prakashan.

බාහිර සබැඳි

Archaeological Survey of India, "Kanheri Caves"
Walking through the Historical Timeline of Buddhism
Kanheri Caves
Kanheri Caves Decoded is an online documentary video
A detailed Review of Kanheri Caves and Sanjay Gandhi National Park: Read this before you go.

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ආම්බිවලී ලෙන්

ආම්බිවලී ලෙන්, හෙවත් ආම්බිවලී ලෙනී, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ රායිගාද් දිස්ත්‍රික්කයේනෙරාල් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙය කල්‍යාන් සිට 8km ගිනිකොණ දෙසින් පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ගංගාවක අවතල කොටසක වූ පහත් කඳුගැටයක ය. මෙහි බරාඳ සහිත විහාර කුටි 12ක් සමඟ ජල පොකුණු කිහිපයක් දක්නට ලැබේ. මෙහි බරාඳයෙහි වූ කුළුණක බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත අභිලේඛනයක් දක්නට ලැබේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
අවුරංගාබාද් ලෙන්

අවුරංගාබාද් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ අවුරංගාබාද් නගර ආසන්නයේ නැගෙනහිර බටහිර ඔස්සේ දිවෙන කඳුගැටයක වූ බෞද්ධ ලෙන් දොළහකින් සමන්විත සංකීර්ණයකි. මෙම ලෙන් 6වන සහ 7වන සියවස්වල දී සාපේක්ෂව මෘදු බැසෝල්ට් පාෂාණයකින් නිර්මාණය කොට ඇත. 

මෙම ලෙන් ඒවායේ පිහිටීම අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ තුනකට බෙදා ඇත: එනම් "බටහිර සමූහය"ට අයත් 1 සිට 5 දක්වා ලෙන්, "නැගෙනහිර සමූහය"ය අයත් 6 සිට 9 දක්වා ලෙන් සහ "උතුරුදිග සමූහය"ට අයත් 9 සිට 12 දක්වා වූ ලෙන් සමූහයයි.

අවුරංගාබාද් කැටයම්වල ඇති විශේෂත්වය වන්නේ  එහි ස්තූපය හීනයාන සම්ප්‍රදායට අයත් වීමත්, එහි මහායාන කලාකෘති සහ වජ්‍රයාන දේවතාවියන්ගේ රූ දක්‍නට ලැබිමයි. මෙම ලෙන්වල දුර්ගා, සහ ගණේෂ වැනි දේව රූප ද දක්නට ලැබේ. එසේම තන්ත්‍රික සම්ප්‍රදායෙහි එන විවිධ බෞද්ධ දේවතා රූ ද මෙහි කැටයම් කොට තිබේ.

ලෙන් I සහ III
අවුරංගාබාද් හි ලෙන් අංක I සහ III සහ අජන්තාවේ අවසන් ලෙන් සමකාලීන බැව් පෙනේ. ඉතිහාසඥයන්ගේ අධ්‍යයන අනුව ලෙන් අංක III නිර්මාණය වී ඇත්තේ අංක I ට පෙර ය.

ගැලරිය

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්
 
 
Ganvir, Shrikant, "Built Spaces: On Aurangabad caves in conversation with Dr. Shrikant Ganvir", Video (40 mins), on You Tube
Harle, J.C., The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, 1989, Penguin Books,

බාහිර සබැඳි

Video of Aurangabad Caves 

බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියනු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බහ්රෝට් ලෙන්

බහ්රෝට් ලෙන්, හෙවත් බරාද්, ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ දාහානු අසල පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙය ඉන්දියාවේ පිහිටි එකම පාර්සි/ශරතුස්ත්‍ර ලෙන් දේවාලය වේ. බහ්රෝට් ලෙන් පිහිටියේ ගුජරාටයේ සංජන් සිට 25 km පමණ දකුණින් වන අතර, එය බෝර්ඩි ගම්මානයේ සිට 8 km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මේවා මුල්කාලීනව බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා නිර්මාණය වූ ලෙන් වේ. ක්‍රි.ව. 1393 දී මුහම්මද් බින් ටුඝ්ලුක්ගේ සෙන්පතියා වූ අලාෆ් ඛාන් විසින් සංජන් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා ශරතුස්ත්‍ර ආගමිකයෝ මෙම ලෙන්වල අවුරුදු 13ක් පමණ සැඟව සිටියහ. මෙම යුගයේ දී (ක්‍රි.ව. 1393-1405) ‘ඉරාන්ෂා ගිනිසිළුව’ ද බහ්රෝට් වෙත රැගෙනවිත් තිබේ. මෙම පූජනීය ගිනිසිළුව අදටත් දැල්වෙනු දැකගත හැක. ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මඟින් බහ්රෝට් ලෙන් ආරක්ෂිත අඩවියක් ලෙස නම්කොට ඇත.

ආශ්‍රේයයන් 

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ආගමික ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ
ඉන්දියාවේ ශරතුස්ත්‍ර ආගම
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
අග්නි දේවස්ථාන
ඉන්දියාවේ අග්නි දේවස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
බේඩ්සේ ලෙන්

බේඩ්සේ ලෙන් (හෙවත් බේඩ්සා ලෙන්) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ මාවාල් තාලුකාව තුළ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙම ලෙන්වල ඉතිහාසය සාතවාහන යුගය, එනම් ක්‍රි.පූ. වන සියවස තෙක් දිවෙයි. මේවා භාජා ලෙන්වල සිට 9 km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි වෙනත් ලෙන් වන්නේ කාර්ලා ලෙන්, පතන් බෞද්ධ ලෙන සහ නාසික් ලෙන් ය.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්
Harle, J.C., The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, 1989, Penguin Books,

බාහිර සබැඳි

 Bedse Caves detail info
 Photographs by Himanshu Sarpotdar
 Bedse Caves - legendary cliff temples

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
භාජා ලෙන්

භාජා ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ පූනේ නගරය අසල පිහිටි ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසට අයත් ලෙන් 22කින් යුත් ලෙන් සමූහයකි. මෙම ලෙන් භාජා ගම්මානයේ සිට අඩි 400ක් පමණ ඉහළින් පිහිටා ඇත. මෙය අරාබි මුහුදේ සිට නැගෙනහිරට ඩෙකෑන් සානුව තෙක් විහිදුණු පුරාතන වැදගත් වෙළඳ මාර්ගයක පිහිටා ඇත. මෙහි ව්‍යු අභිලේඛන සහ ලෙන් විහාර ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ජාතික වැදගත්කමක් සහිත ස්මාරකයක් ලෙස සංරක්ෂණය කොට ඇත්තේ නිවේදන අංක 2407-A අනුව ය. මෙය හීනයාන බෞද්ධ නිකායයට අයත් ය. මෙම ලෙන්වල ස්තූප ගණනාවක් ඇති අතර, ඉන් වඩාත්ම ප්‍රකට චෛත්‍ය ගෘහය (ලෙන් අංක XII) මුල්කාලීන දැවමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය අනුව යමින් මෙය ගොඩනැගූ ආකාරයට මනා නිදසුනකි. එහි අශ්ව ලාඩම් හැඩැති සිවිලිමක් ඇත. මෙහි වූ විහාර ලෙන (ලෙන් අංක XVIII) තුළ කුළුණු සහිත බරාඳයක් ඇති අතර, එය කැටයම්වලින් අලංකාර කොට ඇත. මෙම කැටයම් අනුව පෙනී යන්නේ ඉන්දියානු වාදන භාණ්ඩයක් වන තබ්ලාව මින් වසර 2300කටවත් පෙර නිර්මාණය වන්නට ඇති බවයි. මෙහිවූ කැටයමක තබ්ලා වයන ස්ත්‍රියක සහ නළඟනක දැක්වේ.

මෙම ලෙන් බේඩ්සේ ලෙන්වලට 9 km පමණ බටහිරින් පිහිටියේ ය. මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි වෙනත් ලෙන් වන්නේ කාර්ලා ලෙන්, පතන් බෞද්ධ ලෙන සහ නාසික් ලෙන් ය.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්
Dehejia, V. (1997). Indian Art. Phaidon: London. 
Michell, George, The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, 1989, Penguin Books,

බාහිර සබැඳි

 Archaeological Survey of India, "Bhaja Caves, Bhaja" 
 "Indian Tourist sites – In the footsteps of the Buddha"

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
හෘදය සූත්‍රය

හෘදය සූත්‍රය (  හෙවත්  , ටිබෙට්: བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මහායාන බුදු දහමේ හමුවන ජනප්‍රිය සූත්‍රයකි. මෙහි සංස්කෘත නාමය වන  යන්නෙන් "ප්‍රඥා පාරමිතාවේ හදවත" යන්න හැඟවේ.

මෙම සුත්‍රය මඟින් නිතරම කියැවෙන දෙයක් නම්, "ශූන්‍යතාව ස්වරූපයයි, ස්වරූපය ශූන්‍යතාවයයි."

මෙය "මහායාන බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ වඩාත්ම බහුලව භාවිතා වන සහ සජ්ඣායනා වන සූත්‍රය" යැයි පැවසේ. මෙය චීන, සංස්කෘත සහ ටිබෙට් භාෂාවලින් කිහිපවරක්ම ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය කොට ඇත.

බාහිර සබැඳි

බාහිර සබැඳි

වාර්තා වැඩසටහන්
 Journey of the Heart Produced by Ravi Verma

පරිවර්තන
  A guide to some of the important translations and commentaries.
  From the Chinese version attributed to Xuanzang (T251).
  From the Chinese version attributed to Kumārajīva (T250).
  From the Chinese translation by Prajñā (T253).
  Conze's translation from his Sanskrit edition (1948, rev. 1967).
  From the Tibetan text.

මහායාන සූත්‍ර
වෛපුල්‍ය සූත්‍ර
අවලෝකිතේශ්වර
ගුවාන්යින්
මහාරත්නකූට සූත්‍රය

මහාරත්නකූට සූත්‍රය (සංස්කෘත; , ටිබෙට්. dam-chos dkon-mchog-brtsegs-pa) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන මහායාන බෞද්ධ සූත්‍ර එකතුවකි. මෙය සරලව රත්නකූට සූත්‍රය () ලෙස ද හඳුන්වයි. සංස්කෘත බසින් මෙහි අර්ථය වනුයේ මැණික් ගොඩෙහි සූත්‍රය යන්නයි.

ආශ්‍රේයයන්

වැඩිදුර කියවීමට
 Garma C.C. Chang, trans. (1983). A Treasury of Mahāyāna Sūtras: Selections from the Mahāratnakūṭa Sūtra.  
Pederson, K. Priscilla (1980). "Notes on the Ratnakūṭa Collection" in Journal of the International Association of Buddhist Studies 3 (2), 60-66

බාහිර සබැඳි
 

මහායාන සූත්‍ර
වෛපුල්‍ය සූත්‍ර
ගාන්ධාර්පාලේ ලෙන්

ගාන්ධාර්පාලේ ලෙන්, හෙවත් මහාඩ් ලෙන් හෝ පාණ්ඩව ලේණි, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මුම්බායි සිට 105 km පමණ දකුණින් මුම්බායි-ගෝව අධිවේගී මාර්ගයේ මහාඩ් අසල පිහිටි ලෙන් 30කින් යුත් බෞද්ධ ලෙන් විහාර සංකීර්ණයකි.

මෙහි වූ වැදගත් ලෙන් කිහිපයක් පහත පරිදි වේ:
ලෙන් 1: මෙහි ඉදිරිපස බරාඳය අඩි 53ක් දිගැති අතර අඩි 8ක් පළල් ය. මෙහි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් සමඟ ධර්මචක්‍රයක් සහ මුවකුගේ රුවක් දැකගත හැක.
ලෙන් 8: උසැති දාගැබක් ඇත.
ලෙන් 15: දාගැබක් සහිත ය. 
ලෙන් 21: හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් සහ පරිවාර රූ සහිත ය.

මෙහි වූ අභිලේඛන අනුව, වානිජකරුවන් සහ ගොවියන් විසින් සංඝයාට සිදුකළ දානයන් පිළිබඳ සඳහන් වේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඝටෝත්කච ලෙන්

ඝටෝත්කච් ලෙන් පිහිටියේ ඉන්දියාවේ අජන්තා සිට 18 km පමණ බටහිරින්, ජින්ජාලා ගම්මානය අසල ය.  
මෙහි බෞද්ධ ලෙන් ත්‍රිත්වයක් ඇති අතර, ඉන් එකක් චෛත්‍යශාලාවක් ද, අනෙක් දෙක විහාර ද වේ. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 6වන සියවසෙහි මහායාන බුද්ධාගමේ ආභාසය අනුව ය.

මෙම ලෙන්වල වාකාටක රාජවංශයේ හරිශේන රජුගේ (රාජ්‍ය පාලනය ක්‍රි.ව. 475 – 500 පමණ) අමාත්‍යවරයකු වූ වරාහදේව නැමැත්තකුගේ අභිලේඛනයක් ඇතුළත් ය. වරාහදේව විසින්ම අජන්තා ලෙන් අංක 16හි ඇති අභිලේඛනය ද කරවා ඇති අතර, ඔහු සැදැහැති බෞද්ධයකු වූ බැව් පෙනේ: "පූජනීය ධර්මය සිය එකම සගයා කරගනිමින්, (ඔහු) ලෝක ගුරු බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදිණි".

ඝටෝත්කච ලෙනෙහි වූ අභිලේඛනයෙහි බුදුන්, දහම් සහ සඟුන් පිළිබඳ විස්තර කෙරේ. එම අවස්ථාවේම වරාහදේව සිය හින්දු උරුමය පිළිබඳව ද සඳහන් කරයි.

බාහිර සබැඳි
 Video of the caves

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඝෝරාවාඩී ලෙන්

ඝෝරාවාඩී ලෙන්, හෙවත් ඝෝරාදේශ්වර් ලෙන් සහ ශේලාර්වාඩී ලෙන්, ‍යන නම්වලින් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ පූනේ සිට 25 km පමණ වයඹදිගින් පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මුල්කාලීනව බෞද්ධ ලෙන් වූ මේවායේ වර්තමානයෙහි බෞද්ධ මෙන්ම හින්දු දේව ප්‍රතිමා ද දක්නට ලැබේ.
 
මෙය පූනේ සහ මුම්බායි යා කෙරෙන NH4 අධිවේගී මාර්ගය ආසන්නයේ පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. 3වන සහ 4වන සියවස් අවට කාලයේ නිර්මාණය වී ඇති බව පෙනේ.

මෙහි චෛත්‍යගෘහ හා සම්බන්ධ භාවනා ශාලා නවයක් ඇත. මෙහි එක් බිත්තියක වූ බ්‍රාහ්මී අක්ෂරවලින් ලියූ අභිලේඛනයක මෙම චෛත්‍යගෘහය බුදුන් ඇතුළු සංඝයා උදෙසා, "භදාන්ත්සිංහ"ගේ ශ්‍රාවකයකු වූ "ධාපර්"ගේ දියණියන් විසින් පූජා කළ බැව් දැක්වේ. මෙම චෛත්‍යගෘහය වර්තමානයේ ශ්‍රී ඝෝර්වාදේශ්වර් දේවාලය ලෙස හැඳින්වේ.

බාහිර සබැඳි

Ghorawdeshwar Temple

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
කාර්ලා ලෙන්

කාර්ලා ලෙන්, කාර්ලි ලෙන්, කාර්ලේ ලෙන් හෙවත් කාර්ලා කුටි, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෝනාවාලා අසල කාර්ලි හි පිහිටි පුරාතන ඉන්දියානු ශෛලකර්ම බෞද්ධ ලෙන් විහාර සමූහයකි. මෙය ලෝනාවාලා සිට කිලෝමීටර 10.9 පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශයේ පවතින සෙසු ලෙන් වන්නේ භාජා ලෙන්, පතන් බෞද්ධ ලෙන, බේඩ්සේ ලෙන් සහ නාසික් ලෙන් ය.
මෙහි වූ ස්මාරක ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 5වන සියවස දක්වා කාලය පුරා ඉදිවී ඇත. මෙහිවූ පැරණිතම ලෙන් විහාරය ක්‍රි.පූ. 160ට පමණ අයත් ය. මෙම ලෙන් අරාබි මුහුදේ සිට ඩෙකානය තෙක් විහිදුණු පුරාතන වෙළඳ මාර්ගයක පිහිටියේ ය. 

මහාරාෂ්ට්‍රයේ සෙසු ශෛලකර්ම බෞද්ධ ලෙන් හා සැසඳීමේ දී, කාර්ලාව පැරණි සහ ප්‍රමාණයෙන් කුඩා නමුත් එය වඩාත් ප්‍රකටව ඇත්තේ එහිවූ "මහා චෛත්‍යය" (ලෙන් අංක 8) නිසාවෙනි. එය මෙම යුගයට අයත්, "විශාලතම සහ වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වී පවත්නා" චෛත්‍ය ශාලාව වන අතර, එහි ප්‍රමාණයෙන් විශාල කැටයම් ගණනාවක් දක්නට ලැබේ.

බොහෝ වෙළෙන්දන් සහ සාතවාහන පාලකයන් විසින් මෙම ලෙන් ඉදිකිරීමට අනුග්‍රහ දක්වා තිබේ. මහාරාෂ්ට්‍රය තුළ කාර්ලිය පිහිටා ඇත්තේ උතුරු ඉන්දියාව සහ දකුණු ඉන්දියාව මායිම්වන ස්ථානයක ය. ප්‍රධාන වෙළඳ මාර්ග සමීපයෙහි පිහිටි බැවින් මෙම ආරාම සංචාරක වෙළඳුන් හට නවාතැන් පහසුකම් සපයන්නට ද ඇත. වර්තමානයෙහ්ජ්, මෙම ලෙන් සංකීර්ණය ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය විසින් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් ලෙස නම්කොට ඇත.

Mමේවාත් බලන්න

 භාජා ලෙන්
 බේඩ්සේ ලෙන්

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Archaeological Survey of India, "Karla Caves" 
 Karla Caves - Ancient Buddhist rock-cut cave 
 Flonnet.com article on caves of Western India
 Kanheri Caves Decoded – YouTube
 Inscriptions at the Karla Caves
 Epigraphia Indica Vol. 7 Karle Cave inscription p.47ff
 Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Karla caves)
 Photodharma photographs

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
පූමේ දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයම්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
මංජුශ්‍රී

මංජුශ්‍රී යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මහායාන බුද්ධාගමේ එන බෝධිසත්ත්වවරයෙකි. මොහු ප්‍රඥාව හා සම්බන්ධ ය. සංස්කෘත බසින් මෙම බෝධිසත්ත්වවරයාගේ නමේ අර්ථය වන්නේ "මඳ ශ්‍රීය" යන්නයි. මංජුශ්‍රී බෝසතුන්, මංජුශ්‍රීකුමාරභූත යනුවෙන් ද හැඳින්වෙයි. එහි අර්ථය "කුමාර මංජුශ්‍රී" යන්නයි. මංජුශ්‍රීගේ නාමයම සහිත දෙවියකු වන්නේ  මංජුඝෝෂ ය.

ආශ්‍රේයයන්

උද්ධෘත

මූලාශ්‍ර

වැඩිදුර කියවීමට
Harrison, Paul M. (2000). Mañjuśrī and the Cult of the Celestial Bodhisattvas, Chung-Hwa Buddhist Journal 13, 157-193

බාහිර සබැඳි

Manjushri at Khandro Net.
Page dedicated to the Manjusri mantra, with several audio versions.

 
බෝධිසත්ත්වවරු
Yidams
භාරතීය පුරාතත්ත්ව සර්වේක්ෂණය

භාරතීය පුරාතත්ත්ව සර්වේක්ෂණය හෙවත් ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණායතනය නැතහොත් ඉංග්‍රීසියෙන් Archaeological Survey of India යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු සංස්කෘතික ස්මාරක සංරක්ෂණය සහ පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන සඳහා වගකියන ඉන්දියානු රාජ්‍ය නියෝජිතායතනයයි. මෙය සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය හා සම්බන්ධිත ය. මෙය පිහිටුවන ලද්දේ එහි ප්‍රථම අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් විසින් 1861 දී ය.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි 
 
 World Heritage, Tentative Lists, State : India—UNESCO
 Dholavira: a Harappan City, Disstt, Kachchh, Gujarat, India, India (Asia and the Pacific), Date of Submission: 03/07/1998, Submission prepared by: Archaeological Survey of India, Coordinates: 23°53'10" N, 70°11'03" E, Ref.: 1090

 
1861 බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ ස්ථාපිත කිරීම්
ඉන්දියානු රජයේ පරිපාලන ශාඛාව
සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය (ඉන්දියාව)
නේනාවලී ලෙන්

නේනාවලී ලෙන්, හෙවත් ඛඩ්සාම්බ්ලේ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රායිගාඩ් හි සුධාගාඩ් නම් ප්‍රදේශයේ ය. බෞද්ධ ලෙන් 37කින් යුත් මෙම සමූහය පාලි සිට 35 km පමණ දුරින් පිහිටියේ ය. මෙම ලෙන් ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකේ.

ආශ්‍රේයයන්

 

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
කුඩා ලෙන්

කුඩා ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ දකුණු කොන්කන් හි මුරුද්-ජන්ජීරා උතුරු වෙරළ තීරයෙහි නැගෙනහිර පස වූ කුඩා නම් ගම්මානයේ ය. මෙහි ඇති බෞද්ධ ලෙන් පහළොව කුඩා සහ සරල අත. එය ක්‍රි.පූ. පළමුවන සියවසේ දී නිර්මාණය කොට ඇත.

මෙහි චෛත්‍ය ගෘහයෙහි වූ බරාඳයෙහි බුදුන් වහන්සේ කැටයම් කිහිපයක් දක්නට ලැබෙන අතර, එහි පද්මය, ධර්ම චක්‍රය සහ නාග සංකේත ද දක්නට ලැබෙයි. පසුකාලීනව 5වන/6වන සියවස්වල දී මෙම ලෙන් මහායාන නිකායට නතුවූ අතර, එම නිකායයට අයත් ප්‍රතිමා නිර්මාණය විය. මෙහු පළමු ලෙනෙහි බිත්තියේ පුරාතන සෙල්ලිපියක් දක්නට ලැබේ. සයවන ලෙනෙහි හස්ති රූප දැකගත හැක.

මෙහිවූ අභිලේඛනය තිහ මඟින් ගිහියන්ගේ සහ පැවිද්දන්ගේ දානයන් විස්තර කරයි. මෙහි සෙඖ දායකයන් අතර යකඩකරුවන්, උද්‍යාන පාලකයකු, බැංකුකරුවකු, ලේඛකයකු, වෛද්‍යවරයකු, මල් වෙළෙන්දකු සහ අමාත්‍යවරයකු ද වේ.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
කෝණ්ඩානා ලෙන්

කෝණ්ඩානා ලෙන් පිහිටියේ ලෝනාවාලාවට 33 km පමණ උතුරින්, කාර්ලා ලෙන්වලට 16 km පමණ වයඹදිගින් කෝණ්ඩානා නම් කුඩා ගම්මානයේ ය. මෙහි බෞද්ධ ලෙන් 16ක් ඇත. මෙම ලෙන් මුලින්ම නිර්මාණය වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ පමණ ය. එහි දැවමය ගෘහනිර්මාණ අනුකරණය කරමින් තැනූ අංග දැකගත හැක. රාජ්මාචි ගම්මානයේ සිට පහළට පැමිණීමෙන් මෙම ස්ථානයට ප්‍රවේශ විය හැක.

මෙහි චෛත්‍ය ගෘහය ඉදිරිපස එක් අභිලේඛනයක් පමණක් දක්නට ලැබෙන අතර එහි දානපතියන් පිළිබඳ සඳහන් වේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඛේද් ලෙන්

ඛේද් ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ ඛේද් නගරය අසල පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි.

මෙම ලෙන් සමූහයට විශාල විහාර ශාලාවක්, භික්ෂූන් සඳහා වූ කුටි තුනක්, සහ දිගටි ශාලාවක පිහිටි ස්තූපයක් අයත් වේ. එසේම කුඩා ලෙන් හතරක් ද මෙම සමූහයට අයත් ය. මෙම ලෙන් ඇත්තේ අතිශය කනගාටුදායක තත්ත්වයක ය.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 Google images

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
කරාඩ් ලෙන්

කරාඩ් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ කෝයිනා ගඟ අසල කරාඩ් සිට කිලෝමීටර 5ක් නිරිත දෙසින් ජාඛින්වාඩි ගම්මානය අසල පිහිටි ලෙන් 66කින් යුත් බෞද්ධ ස්මාරක සමූහයකි. මෙයට අයත් ලෙන් කාණ්ඩ වන්නේ:
 අගශිව් ලෙන් 
 භෛරව් ලෙන් 
 දෝන්ග්‍රායි ලෙන් ) 

මෙහි ඇතැම් ලෙන් අගශිව් කඳුගැටයේ ද, සමහර ලෙන් ජාඛින්වාඩි අවට ද පිහිටා ඇත.
මෙහි දකුණට මුහුණලා පිහිටි ලෙන් වැදගත් වේ. මෙහි නිම්නයේ ද ලෙන් පිහිටා ඇත. මෙහි එක් ලෙනක චෝඛාමේල අවුරුදු 8ක් වාසය කළ හෙයින් එම ලෙන ඔහුගේ නමින් හැඳින්වේ.

ක්‍රි.ක්‍රි.පූ. පළමුවන සියවසේ කැන ඇති මෙහි ලෙන් ඉතා චාම් ය.

ලෙන් අංක 5 - ආදිතම බෞද්ධ සංකේත දක්නට ලැබේ.
ලෙන් අංක 30 - බෞද්ධ සංකේත

මෙහි වූ අභිලේඛනයෙහි මෙය ගෝපාලගේ පුත් සංඝමිත්‍රගේ දානයක් බැව් සඳහන් වේ.

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි

 Exploration at Karad

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඩෙකෑන් සානුව

ඩෙකෑන් සානුව යනු බටහිර සහ දක්ෂිණ ඉන්දියාවේ පිහිටි විශාල සානුවකි. මෙය උතුරු ප්‍රදේශයෙහි දී  දක්වා උසකටත්, දකුණු ප්‍රදේශයේ දී  ට වැඩි උසකටත් විහිදෙන අතර, එමඟින් ඉන්දියානු සමුද්‍ර තීරයේ පිහිටි දකුණට යොමුවූ ත්‍රිකෝණාකාර භූමිය තුළ උස්වූ ත්‍රිකෝණාකාර භූමියක් සෑදේ.

මෙය ඉන්දියානු ප්‍රාන්ත අටක් ආවරණය කරමින් විහිදෙන අතර, එයට විවිධ ගණයේ වාසස්ථාන කලාප ගණනාවක් අයත් වේ. මෙමඟින් තෙලංගානා, මහාරාෂ්ට්‍ර, කර්ණාටක , ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් , කේරළ සහ තමිල් නාඩු යන ප්‍රාන්තවල සැළකිය යුතු භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය වේ.

ආශ්‍රේයයන්

ග්‍රන්ථාවලිය

බාහිර සබැඳි
 
 Dynasties of Deccan
යේර්ඵාල් ලෙන්

යේර්ඵාල් ලෙන්, හෙවත් යේර්ඵාලේ ලෙන්, ‍යනු ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ උම්බ්‍රාජ් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙම යළි ලෙන් සොයාගනු ලැබූයේ ඉතා මෑතක දී, 1979 පමණ ය. මෙම ලෙන් කරාඩ් ලෙන්වල නුදුරින් පිහිටා ඇත (25 km පමණ).

මෙම සමූහයේ ස්තූපයක් සහිත කුඩා චෛත්‍ය ගෘහයක් ඇත. මෙහි තවත් කුටි දෙකක් සහ වැඩ නිම නොකළ ලෙනක් ද වේ. මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේ මුල් බාගයට අයත් වේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ස්තූප
වායී ලෙන්

වායී ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ වායී සිට 7 km පමණ උතුරින් ලෝනාරා ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් 9කින් යුත් සමූහයකි. 
මෙහි චෛත්‍ය ශාලාවෙහි වූ ස්තූපය ශිව දේවාලයක් බවට පත්කොට ඇත.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඨානාලේ ලෙන්

ඨානාලේ ලෙන් හෙවත් නාඩ්සූර් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බටහිර මහාරාෂ්ට්‍රයේ මුම්බායි සිට  පමණ ගිනිකොණදිගට වන්නට පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් 23කින් යුත් සමූහයකි. මෙය රායිගාඩ් හි සූධාගාඩ් තාලුකාවේ ඨානාලේ ගම්මානයේ පිහිටියේ ය.

මෙම ලෙන් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ දී ය. එහි චෛත්‍ය ගෘහ ද්විත්වයක්, ස්තූප ද්විත්වයක් සහ විහාර ශාලා දක්නට ලැබේ.
ඉන්දියාවේ පිහිටි පැරණිතම කනින ලද ලෙන්වලින් එකක් විය හැකි මෙය, පුරාතන චෞල් වෙළඳ මාර්ගයෙහි පිහිටියේ ය. මෙහි වූ මුල්ම ලෙන් ක්‍රි.පූ. 70 සහ 50 අතර කාලයේ නිර්මාණය වන්නට ඇති බව, මෙහි වූ සෙල්ලිපි අනුව පෙනී යයි.

මෙම ලෙන් භාරතීය පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණායතනය විසින් ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස නම්කොට ඇත.

ආශ්‍රේයය්න්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ ස්තූප
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ශිර්වල් ලෙන්

ශිර්වල් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ පූනේ සිට 48 km පමණ දකුණට වන්නට ශ්‍රීවල් නම් කුඩා ගම්මානයේ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් 15කින් යුත් සංකීර්ණයකි.

මෙහි එක් චෛත්‍ය ගෘහයක් සහ විහාර ශාලා 14ක් ඇත. මෙම ලෙන් චාම් වන අතර, මුල්කාලීන බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයන් අනුව නිර්මාණය කොට ඇති බව පෙනේ.

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ විහාර
පන්හාලාකාජී ලෙන්

පන්හාලාකාජී ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ රත්නගිරි දිස්ත්‍රික්කය තුළ, මුම්බායි සිට 160km පමණ දකුණට වන්නට ය. මෙය බෞද්ධ ලෙන් 30කින් පමණ සමන්විත ‍ය. ක්‍රි.ව. 3වන සියවසේ පමණ හීනයාන බෞද්ධ නිකායයෙහි ආභාසය අනුව නිර්මාණය වූ මෙහි මුල්කාලීන ලෙන් අංක 5 හි ස්තූපය ඉදිවී තිබේ. මෙම ලෙන්වල බ්‍රාහ්මී සහ දේවනාගරී අක්ෂරවලින් යුත් අභිලේඛන තිබේ. ක්‍රි.ව. 10-11වන සියවස වන විට, වජ්‍රයාන බෞද්ධයන් විසින් ලෙන් අංක 10 නිර්මාණය කොට තිබේ. එහි අක්ෂෝභ්‍ය සහ මහාචන්දරෝෂණ වැනි වජ්‍රයාන දේවතා රූ දක්නට ලැබේ. සිල්හාරා පාලන සමයේ දී ශෛව සහ ගණාපත්‍ය ආගමිකයන් මෙහි පුදපූජා කටයුතු ආරම්භ කොට තිබේ. මෙහි ඇති ලෙන් 29න් 28ක්ම පිහිටා ඇත්තේ කොට්ජායි කඳුකර දියපහරේ දකුණු ඉවුරේ ය.

මෙහි වූ වැදගත් ලෙන් කිහිපයක් පහත දැක්වේ:
ලෙන් අංක 10 තුළ මහා-චන්ද්‍රරෝෂණ දේව රුවක් දක්නට ලැබේ. මෙම දේවතාවා ස්තූපය මත දක්නට ලැබෙන අතර, එය රත්නගිරිය සහ ඔරිස්සාවේ පුරාතන බෞද්ධ විහාර සිහිගන්වයි.
ලෙන් අංක 14 තුළ නාථ් පන්ථ දේව රූ සහිත ය.
ලෙන් අංක 19 තුඅල ශුවලිංගයක් දක්නට ලැබේ. එහි සිවිලිමේ හින්දු සූත්‍ර දක්නට ලැබේ.
ලෙන් අංක 29 නාථ් පන්ථ විසින් භාවිතයට ගෙන ඇති අතර, එය ගෞර් ලෙන ලෙස නම්කොට ඇත.

ප්‍රවේශ විය හැකි ආකාර
දුම්රියෙන්: ආසන්නතම දුම්රිය ස්ථානය පිහිටියේ ඛේද්, ‍රත්නගිරි හි ය.
මහා මාර්ග: දාපෝලි හි NH 4 අධිවේගී මාර්ගය අසල ය.

බාහිර සබැඳි

 Map of Panhalakaji Caves

ආශ්‍රේයයන්

ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
රත්නගිරි දිස්ත්‍රික්කයේ සංචාරක ආකර්ෂණයන්
පාටන් ලෙන්

පාටන් බෞද්ධ ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ සතාරා දිස්ත්‍රික්කයේ පාටන් අසලින් මෑතක දී සොයාගන්නා ලද ලෙන් සමූහයකි. මෙසේ ලෙන් එකොළහක් සොයාගන්නා ලද අතර, ඒවා පාටන් හි තක්මානේ, යේර්ඵාල්, යේරාද්වාඩි වැනි විවිධ ස්ථාන හතරක පිහිටා ඇත.

මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේ මුල් බාගයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ.

ආශ්‍රේයයන්

මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම
ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
සතාරා දිස්ත්‍රික්කය