Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ඒකාබද්ධ වනාන්තර කළමනාකරණය

ඒකාබද්ධ වනාන්තර කළමනාකරණය කෙටියෙන් JFM ලෙස හඳුන්වයි. මෙය ඉන්දියාවේ නිල හා ජනප්‍රිය යෙදීමයි. මෙය රජයේ හා දේශීය වගා කරුවන්ගේ වනාන්තර කළමනාකරණයට යොදා ගනී. JFM හි ප්‍රතිපත්තිය සහ අභිප්‍රායයන් වනුයේ 1988 දී ඉන්දියාවේ විස්තරාත්මකව ඉදිරිපත් කළ ජාතික වනාන්තර ප්‍රතිපත්තියට දායක වීම සහ 1990 දී ඉන්දීය රජය මගින් ඉදිරිපත් කළ JFM මාර්ගෝපදේශන විස්තර කිරීමය.

JFM වැඩසටහන ඉන්දීය ප්‍රාන්තවලින් ප්‍රාන්තවලට වෙනස්වන අතර විවිධ නම්වලින් හඳුන්වයි. ග්‍රාමීය ප්‍රජාව සහ වනාන්තර සුරැකීමේ කොමිසම (EPC) ලෙසද වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව එය JFM ලෙසද හඳුන්වයි. ගැමියන් වනාන්තරවල ගිනි,ගස් කැපීම, අනවසර ගස් කැපීම් මගින් වනාන්තර ආරක්ෂා කිරීමට ආධාර කරයි. මෙහිදී ඔවුනට දැව නොවන නිෂ්පාදන සහ දැව නිපැයුම් අලෙවිකර ලැබෙන මුදල්වලින් කොටසක් ලබා දෙයි.

ආරම්භය
ඒකාබද්ධ වන කළමනාකරණය අහඹු සිදුවීමක් ලෙස 1971 දී බටහිර බෙංගාලයේ අරබාරී  වනාන්තරවලදී මීනාපූර් නගරය යාබදව බටහිර මීනාපූර් වලදී ආරම්භ විය. අරබාරි වනාන්තරයේ අරටුව ලබා ගැනීමට වගා කරන වෙළඳාම මගින් ලාභ ලබා ගත හැකි ශාකය සල් (Sal) ය. පළාත් වන නිලධාරියෙකු ලෙස වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවයේ නිරත රුක් රෝපණයේ නියැලෙන Ajit.K Banerjee අනවසර වන විනාශය නිසා විනාශ වූ වනාන්තර නැවත විනාශ කිරීම සම්බන්ධව අත්හදා බැලීම් සිදු කරයි. මෙහිදී වන සම්පත් රජය සහ දේශීය වගා කරුවන් අතර හුවමාරු කිරීමේ ක්‍රම නැත. රජයට අනුව දේශීය වගාකරුවන් සොරුන්ය. ඉහත සඳහන් කළ නිලධාරියා තමා සමග එකට කටයුතු කරන නිලධාරීන්ගේ අදහස් පවා නොසලකා දේශීය ගම්මාන 11 ක නියෝජිතවරුන් තෝරා ගෙන වනාන්තර ආරක්ෂණ කොමිසමක් පිහිටුවීය. මෙහි මූලාරම්භක වැඩසටහනට පවුල් 612 ක් සහභාගී විය. වර්ග කිලෝමීටර් 12.7 ක වනාන්තර හානි වූ වනාන්තර ලෙස වර්ග කරන ලදී. ලාභයෙන් 25% ක් ගැමියන් අතර බෙදා දෙන ලදී. මෙය සාර්ථක වූ අතර සෙසු ප්රතදේශවලටද මෙය 1987 දී ව්යාගප්ත විය. JFM තවම අරබරායි හි ඇත.

මීට වසර කිහිපයකට පසු හරියානා හි පාංශු ඛාදනය වැළැක්වීමට සහ වන විනාශය වැළැක්වීමට ඒකාබද්ධ වන කළමණාකරණය යොදා ගන්නා ලදී. 1977 දී පාංශු ඛාදන තර්ජන ඇති කඳුවල කෘෂිකර්මාන්තයට  වැදගත්වන බැමි බැඳීම‍ට ජනතාව කැමති කරවා ගන්නා ලදී. මෙම වැඩසටහන කඳුවල නැවත වන වගා සඳහා ආරම්භ විය. 

වනාන්තර
කෘෂි කාර්මික භාවිත

වනාන්තර කළමණාකරණයට අමතරව පාලනය කරන ලද පිළිස්සීම කෘෂිකර්මාන්තයේදී භාවිතා වේ. දියුණුවන රටවල මෙය හේන් සඳහා භූමිය පිළිස්සීම ලෙස හඳුන්වයි. කාර්මීකරණය වූ රටවල් භූමිය සැකසීමේ ක්‍රමයක් ලෙස තැන තැන ගෙන යා හැකි පස සකසන උපකරණ භාවිතා කරයි. ක්ෂේත්‍රය පිළිස්සීම, භෝගවල ඉතිරි කොටස් ඉවත් කිරීම, වල් පැළ ඉවත් කිරීම සහ වල් පැළ වල බීජ ඉවත් කිරීම සහ ක්ෂේත්‍රය පිරිසිදු කිරීමට යොදා ගන්නා තාක්ෂණයකි. ක්ෂේත්‍රය පිළිස්සීම , වල් නාශක යෙදීම, සී සෑම යන ක්‍රමවලට වඩා ලාභ දායී වුවද එය දුම් හා ගින්දර ආශ්‍රීත දූෂක නිපදවන නිසා මෙය නිවාස ආශ්‍රීත වගා බිමිවල යොදා නොගනී. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ක්ෂේත්‍ර පිළිස්සුම නීතිමය ලෙස හා විධිමත්ව රජයේ හා ප්‍රාන්තවල භූමිවලට යොදා ගනී. මුලින්ම මෙය නව පාෂාණ යුගයේ සිදු වූ විප්ලවීය වෙනස්කම්වලදී යොදා ගන්නා ලදී. (Neolithic Revolution). (වසර 9 – 11000 කට පමණ පෙර ශීත යුගය අවසාන භාගයේ දඩයක් කරුවන් වගා කිරීම ඇරඹීමේදී යොදා ගන්නා ලදී.

විවාදය 

Oregon හි තණකොළ බීජ වගාකරන ගොවීන් ක්ෂේත්‍රය මීළඟ වගාව සඳහා පිරිසිදු කර සූදානම් කිරීමට ක්ෂේත්‍රය පිළිස්සීම යොදා ගනී. එසේම නැවත වගා කරන තණකොළවල  බීජ හට ගැනීමට ගිනි තැබීම අවශ්‍යය. Oregon 1981 දී ගොවිබිම් ගිනි තැබීමට අවසර දුන්නද 1988 දී ගිනි තැබීමෙන් පිට වූ දුම නිසා සිදු වූ මෝටර් රථ අනතුරු නිසා ගිනි තැබීම සීමා කරන ලදී. මෙය Oregon හි Albany ආසන්නයේ ප්‍රාන්ත අතර මෝටර් රථ ධාවනයේදී සිදු විය. අනතුරු 23 ක් සිදු වී 7 දෙනෙක් මිය ගොස් 37 කට තුවාල විය. මෙම සිදුවීම නිසා ක්ෂේත්‍ර ගිනි තැබීම පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර තහනම් කරන ලදී.

මූලාශ්‍ර 
http://en.wikipedia.org/wiki/Controlled_burn#Agricultural_use
ශාක කප්පාදු කිරීම

නොමේරූ ශාක කඳන් පොළව මට්ටමට කැපීමට වනාන්තර කළමනාකරණයේදී පාරම්පරිකව යොදා ගන්නා ක්‍රමය කප්පාදු කිරීමයි. ආයතික වැඩීමේ වසර වලදී අලුත් රිකිලි මතුවන අතර වසර කිහිපයකට පසු මෙය නැවත නැවත සිදුවන අතර කප්පාදු කිරීම චක්රයක් ලෙස සිදු කරයි. කප්පාදුවට පසු අස්වනු නෙළයි. 

සාමාන්‍යයෙන් වනාන්තරයක් කප්පාදු කරනුයේ කොටස් වශයෙන් මාරුවෙන් මාරුවටය. මේ ක්‍රමය අනුව වගා කරන ශාකය සෑම වසරකම වනාන්තරයේ කොතැනක හෝ දක්නට ඇත.මෙහිදී වන ජීවීන්ට විවිධ වාසස්ථාන ලැබෙන අතර කප්පාදු කිරීම නිසා විවිධ වර්ධන අවධිවල ශාකද බහුලය. මෙය වනාන්තරය තුළ ඉහළ ජෛව විවිධත්වයකට මග පාදයි. කප්පාදු කිරීමේ චක්රයේ දීර්ඝ භාවය, කප්පාදු කරන ශාක විශේෂය, දෛශික ගනුදෙනු කරුවන් සහ නිෂ්පාදිතය යන කරුණු මත රඳා පවතී. බර්ච් (Birch) ශාක දරමිටි සෑදීමට වසර 3 – 4 ක පමණ කප්පාදු චක්‍රයකදී කපන අතර, Oak ශාක වසර 50 ක පමණ චක්රයකට පසු විවිධ අවශ්යතා සඳහා රිටි (Poles) තැනීමට සහ දර සඳහා භාවිතා කරයි.

කප්පාදු කිරීම නිසා ශාක නොමේරූ අවධිවලට තබා ගත හැකි අතර, ශාක වයස වැඩි වුවද නොමැරී පවතී. ශාක ගහණයක වයස ඒවායේ විශ්කම්භය මගින් තීරණය කරන අතර සමහර ශාක ඉතා විශාලය. (මීටර් 9 හෝ අඩි 31 පමණ). මේවා ශතවර්ෂ ගණනාවක් මුළුල්ලේ කප්පාදුට ලක් කර ඇත. 

කප්පාදු කරන ලද කඳන් පාදස්ථය වක්‍ර වී ඇත. මෙම වක්ර වීම තරගකාරී කඳන් ලෙස චක්රය මුලදී වර්ධනය වී පසුව ඉහළට වැඩුණු පසු  වියන සාදයි. මෙම වක්ර පුරා විද්යාවේදී කප්පාදු කළ ශාක හඳුනා ගැනීමට යොදා ගනී. Somerset හි Sweet track හි ශාකවල කප්පාදු කාලය සහ වයස සොයාගෙන ඇත. (බු.ව 3807 සහ 3806 ට අයත් ශීත ඍතුවක අරඹා ඇත).

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Coppicing
වන ඉතිහාසය

History (ඉතිහාසය)
අඟුරු යකඩ නිපදවන කාලයේදී , යකඩ තනන ප්රතදේශ වල බොහෝ කැලෑ වසර 16කට වරක් කපාදමන වන ලැහැබ වල ලෙස නඩත්තු කර ඇත. මේ ආකාරයට සදාකාලික ප්රැතිපත්තියක් වශයෙන් කර්මාන්ත සඳහා ඉන්ධන සැපයීමට හැකිවී ඇත. මෙම ක්රලමය ක්රපමවත්ව හසුරවා ඇත්තේ vlll වන හෙන්රි ගේ ආඥාපනත මගිනි. එනම් අවශ්යැ කරන දැව කපා දැමීමෙන් පසු ඇහිරීම( සතුන් විසින් ආහාරයට ගැනීම වැලැක් වීම) සහ ස්ටැන්ඩෙල් (නියම මිමි ලබා ගැනීමට වැඩුණු සෘජු නොකැපූ  ශාක) දොලහක් සෑම ආකාරයකටම , දැව ලබාගැනීමට හැකිවන තෙක් වර්ධනය වීමට ඉඩහැරීම සෘජු වන ලැහැබ් (coppice with standards) වශයෙන් හඳුන්වන ‍ෙවනස්ම වූ වන ලැහැබ් නිර්මාණය කිරීමේ ක්ර මය (වනලැහැබ් චක්ර  කිහිපයක් අතරතුර විසිරුණු තනි කඳන් වලට වර්ධනය වීමට ඉඩහැරීම)ධ මුළු බ්රි්තාන්යමයම වැඩි වශයෙන් පාවිච්ච් කර ඇත්තේ ඕනෑම ප්ර දේශයකින් ලැබෙන නිෂ්පාදන වලට උසස් නම්යtශීලීත්වයක් ලබාදීමටය. කැලෑවන් වල පිහිටි වන ලැහැබ් මගින් කුඩා ද්රෂව්ය  සැපයීම පවමණක් නොව නිවාස තැනීම පාලම අළුත්වැඩියා කිරීම , කරත්ත තැනීම වැනි රැකියා සඳහාද නියමිත මිමි සහිත සෘජු ශාක මගින් විශාල දැව සැපයීමද සිදු කරයි.
ශාක කඳ (හෝ මුලින් අදින රිකිල්ල) භාවිතා කිරීමට හැකිවන්නේ එහි ළපටි අවස්ථාව රිකිලි වැටවල් ඉදිකිරීම වෙනුවෙන් ( විලෝ හා ෙහ්සල් ශාක මගින් මෙන් ) හෝ ඕක් හෝ අෑෂස්.  වැනි ශාක බොහෝවිට කඳ දැව ලෙස භාවිතා කරන ආකාරයට ,නව ශාක කඳ කොටස විශාල රිටි ලෙස වර්ධනය වීමට ඉඩහැරීමෙනි මෙමගින් ස්වභාවිකව වැඩුණු ශාක වල ඇති නැවුම් හා අතු බෙදීම නොපිහිටන දිග සෘජු රිටි නිර්මාණය වෙයි. තවද වන ලැහැබ් නිර්මාණය කිරීම මගින් , කුරුඳු ශාකය එහි පොත්ත වෙනුවෙන් වගාකරන ආකාරයට විශේෂිත වර්ධන ක්ර ම සිදු කිරීමට හැකිවී ඇත.
වන ලැහැබ් වලින් ලබා ගන්නා තද දැව , රථ හා නැව් සෑදීම සඳහා විශාල ලෙස භාවිතා කරන ලදී. තවද මේ වන තෙක් ශාකමය ගොඩනැගිලි හා ලී බඩු සඳහා ද භාවිතා කරයි.
 
http://en.wikipedia.org/wiki/Coppicing#History
වර්තමාන ක්රිකයාකාරකම්

වර්තමාන ක්රිkයාකාරකම් 

 

වසර 7 – 20 කාලය තුළ යටි වගා චක්රාය දක්වන රූප සටහන

දකුණු බ්රිරතාන්යායේ යටි වගාව ලෙස ඕක්,  ash හෝ බීච් ශාක අතර වැඩුණු හේසල්, හෝන් බීන් බීච්, ඈෂ් හෝ ඕක් ශාක යොදා ගනී. තෙත් ප්ර‍දේශවල ඇල්ඩර් (alder)  සහ විලෝ (Willow) ශාක භාවිතා වේ. මෙම ශාක විවිධ අවශ්යවතා සඳහා දැව සපයයි. විශේෂයෙන්ම ලෝපස් උණූකර ලෝහ ලබා ගැනීමේදී අතුරු ලෙස දැව යොදා ගනී. මෙම දැවවලින් සුළු කොටසක් කවුළු (hurdles) තැනීමට , වහල සෑදීමට, ගල් අඟුරු දහනයට සංරක්ෂණ සංවිධාන මගින් යොදාගනී. මෙම යටිවගා වනාන්තර අතරින් දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ East Sussex සහ Kert හි ඇති Sweet Chestnut වනාන්තරය පමණි. මේවායින් වැඩි ප්රලමාණයක් 19 වන සියවසේදී වතුවගා ලෙස ව්යාhප්තව පැවතුණි. එම වගාවන් hop – pole නිපදවීමට ‍යොදාගන්නා ලදී. වර්තමානයේ 12 – 18 වන වසර චක්රනයක් ලෙස වැටවල් තැනීම‍ට යොදාගනී. එසේත් නොමැති නම් 20 – 35 චක්ර යක් ලෙස rail fencing සඳහා යොදා ගනී. මීට අමතරව කුඩා කැබලි බවට පත්කර ගෘහනිර්මාණ කටයුතු සඳහා යොදා ගනී. ඉතිරි දැව වගා ගොවිපොළවල වැටවල් සෑදීමට, නවීන උණූසුම් උපකරණ පද්ධති සඳහා භාවිතා වේ.

උතුරු සහ බටහිර එංගලන්තයේ ප්රසමිතියක් සහිත යටිවගා සඳහා සම්මතය ලෙස තරමක යටිවගාවක් සහිත ඕක් වගාව භාවිත කරයි. දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසුව කොනිෆර් (Conifers) ශාක වගාකිරීම ඇරඹූ අතර යට වගා ශාක නොසලකා හරින ලදී. මෙහිදී යටි වගා ශාක ඉවත් කරන ලද නමුත් තවමත් ස්වල්ප පිරිසක් යටිවගා ශාක නිෂ්පාදන සඳහා යොමු වී සිටී. Bill Hogarth MBE ඔහුගේ පාඨමාලා, සංදර්ශන, රේඩියෝ, රූපවාහිනී වැඩසටහන් සහ චිත්රරපටි මගින් මෙම වගාවට නව ජීවයක් දීමට සමත් විය. සමහර පිරිස් සම්පූර්ණව හෝ අර්ධකාලීනව යටිවගා නිෂ්පාදනවල යෙදී සිටී. 

වේවැල්වලින් සිදුකරන කටයුතු ඉටුකර ගැනීමට විලෝ (Willow) විශේෂ එනම්, Osier නම් කුඩ ආදිය සෑදීමට ගන්නා විලෝ විශේෂය වගා කරයි. බොහෝ රටවල යුකැලිප්ටස් (Eucalyptus) විශේෂ යටිවගා ලෙස යොදා ගනී. සමහර අවස්ථාවල යටිවගා භූමි විශාල වනාන්තර බවට singling මගින් පරිවර්තනය කර ඇත. මෙහිදී නැවත වර්ධනය වන කඳන් කපන අතර ඉතිරි කරන කඳන් නොකැපූ ශාක ලෙස වර්ධනය වේ. යටිවගාවල නීත්යාඳනුකූල මායිම් ශාක අතු මගින් හෝ කපන ලද ශාක කොටස් මගින් සලකුණු කරයි. 

http://en.wikipedia.org/wiki/Coppicing# Current practice
සහතික කරන ලද දැව

වනාන්තර සහතික කිරීම ඇරඹීමත් සමග ස්වාධීන සංවිධාන වඩා හොද වනානාත්ර කළමණාකරණයක් සදහා ප්‍රමිතියක් ලබාදීම සහ ස්වාධීන විගණකවරුන් ඉහත ප්‍රමීතින්ට අනුකූලව වනාන්තර කළමණාකරණය කරන්නට සහතික පිරිනැමීමට කටයුතු යොදා ඇත. මෙම සහතික කිරීම වනාන්තර හොදින් කළමණාකරණය කල බවට ඉහත විස්තර කළ ප්‍රමිතීන් මගින් තහවුරු කරන අතරම දැව සහ කඩදාසි නිෂ්පාදන වගකීමකින් කළමණාකරණය කරන ලද වනාන්තර වලින් ලැබෙන ඒවා බව සහතික කරයි.

වනානාතර සංරක්ෂණය කිරීමේ සංකල්පය 1990 දශකය මුල් භාගයේ Forest Stewardship Council පුරෝගාමීව සිදු කරන ලදී. මෙය පරිසර හිතකාමී රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ දැව සමාගාම් වල සහයෝගය මත සිදු කරන ලදී. නමුත් මේ සදහා තරඟකාරී පද්ධතීන් ඉතා ඉක්මනින් ලොව පුරා ආරම්භ වී ඇත. Iared Diamond වැනි විචාරකයන්ට අනුව පාරිභෝගිකයා ව්‍යාකූල කරමින් වන විනාශයේ තීව්‍ර බව අඩුයැයි දක්වන තරඟකාරී ප්‍රමිතීන් දැව සදහා වනාන්තර කපාදමන සමාගම් මගින් සකසා ඇත.

ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි
 Forest Certification Resource Center
 Forest Stewardship Council
 Sustainable Forestry Initiative
 PEFC International website — Programme for the Endorsement of Forest Certification
  Dovetail Partners Forest Certification: A Status Report (2010)

දැව
වන විද්‍යාව සහ ධරණීයතාවය
වන විද්‍යාව සහ පරිසරය
ධරණීය ගොඩනැගුම
ගොඩනැගුම් ද්‍රව්‍ය
ස්වභාවික ද්‍රව්‍ය
සාධාරණ වෙළෙඳාම
පරිසරසලකුණුකිරීම
කැපූ ගස් එකතු කරනය (වන විද්‍යාව)

කැපූ ගස් එකතු කරන යන්ත්‍රය (Harvester) බර වාහන ආකාරයේ යන්ත්‍රයකි. මෙය අස්වනු කැපීමේ විවිධ අවස්ථා වන ගස්කැපීම ඉවත් කිරීම ආදිය සඳහා යොදා ගනී. මෙය forwarder නැමති යන්ත්‍රය සමඟ එක්ව උදුරන ලද කොටන් ප්‍රවාහනයට පහසු මාර්ග ආසන්නයට ඇදගෙන යාමට ද යොදා ගනී.
අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රය පින්ලන්තයේ සහ ස්වීඩනයේ නිපදවා දියුණු කරන ලද අතර වර්ථමානයේ සියලුම වානිජමය ශාක කැපීමේ නිරතවන රටවල් විසින් භාවිතා කරයි. අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයේ හිස (head) පළමුව හඳුන්වා දෙන ලද්දේ අසූව දශකයේ මුල්භාගයේදී ස්වීඩන සමාගමක් වන SP Maskiner සමාගමයි . මෙම උපකරණ උතුරු යුරෝපයේ වගා කරන ලද වනාන්තර කැපීමට බහුලව භාවිතා කරයි.

අස්වනු නෙලන යන්ත්‍ර ඵලදායී ලෙස සාමාන්‍ය බෑවුම් සහිත භූමිවල ගස් කැපීමට යොදා ගනී. නමුත් ඉතා තීව්‍රර බෑවුම් සහ කඳු සහිත හෝ තනි. ශාක ඉවත් කිරීමට දම්වැල් කියත් (Chain saws) භාවිතා කිරීමට සමහර රටවල් කැමැත්තක් දක්වයි. උතුරු යුරෝපයේ කුඩා සහ විධිමත් අස්වනු නෙළන යන්ත්‍ර ඉදිරූ ගස් කැබලි කිරීමට යොදා ගනී. සමහර අවස්ථාවන්හි මිනිස් ශ්‍රමය යොදාගෙන ගස් කපයි. බොහෝ විට ශාක වල  වට ප්‍රමාණය අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයේ හිසට වඩා විශාල විට සහ ස්වයං රුකියා ලෙස වනාන්තර වගා කරන්නන් මිනිස් ශ්‍රමය යොදා ගෙන ගස් කැපීම සිදු කරයි. 
යාන්ත්‍රකව වනාන්තර කැපීමේදී භාවිත වන මූලධර්ම “වනාන්තර බිමෙහි පය නොතබමු” යන්නයි. අස්වනු නෙලන යන්ත්‍රය සහ forwarder මෙම මූලධර්මය අනුගමනය කිරීමට පහසුකම් සලසා දෙයි. මෙහිදී යන්ත්‍රය හසුරවන්නාට පහසුවෙන් මෙන්ම ආරක්ෂිතව වැඩ කිරීමේ පරිසරයක් යන්ත්‍රය හසුරවන කොටසේ ඇත. මෙය කර්මාන්තයක් ලෙස වනාන්තර කැපීම 

Kielder වනයේ Valmet 941 වැඩකරන ආකාරය 
අස්වනු නෙළන යන්ත්‍ර  නිපදවන ප්‍රමුඛතමයන් වනුයේ  Timberjack (John Deere සතුය) Valmet (Komatsu සතුය) සහ Ponsse ය. අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රය භූමියේ ගමන් ගන්නා සෙසු වාහන වලට වඩා දැඩිව සකසා ඇති රෝද හෝ රෝද පද්ධතියක් සහිත යන්ත්‍රයකි. මෙය විවිධ බාධක වලට සාර්ථක විසඳුමකි. ඩීසල් එන්ජිම වාහනයට සහ අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයට ජලය හෝ තෙල් මගින් ශක්තිය/ බලය සපයයි. (hydraulic power) 
පොළව කණින යන්ත්‍රයට සමාන පැහැදිලි දෝංකාරයක් වාහනයෙන් පිටවී අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රයේ හිස වෙත යයි. සමහර අස්වනු නෙළන උපකරණ සම්බන්ධකර ඇත. අනෙක්වා කණිනයක් සම්බන්ධ නොකර අස්වනු නෙළන උපකරණ ලෙස ඇත.
කොම්බි යන්ත්‍ර අස්වනු නෙළන යන්ත්‍රවල ගස් පෙරළීමේ හැකියාව සහ forwarder  හි කපන ලද දැව ගෙනයාමේ හැකියාව එකට එක්කර සාදා ගස් ‍ෙපරලීමට හා පෙරලු ගස් ප්‍රවාහනය කළ හැකි තනි යන්ත්‍රයක් ලෙස සාදා ඇත. මෙම නවීන යන්ත්‍ර ගස් කපන ස්ථානය හා අසුරන ස්ථානය ආසන්න විට යොදා ගනී.

බාහිර සබැඳි
Harvester on the Ritchiewiki

ආශ්‍රිත
දැඩිදැව නිපදවීම

අරටුවෙන් දැව නිපදවීමේ ක්‍රියාවලිය යනු පතනශීල වනාන්තරවල ශාකවලින් උපරිම ලෙස දැව ලැබීම කළමනාකරණය කිරීමයි. මෙම නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය රේඛීය නොවන්නකි. එයට හේතුව සෙසු සාධකවල බලපෑමයි. එම සාධක ලෙස වෙළඳපොළෙහි විකිණිය හැකි සහ විකිණිය නොහැකි භාණ්ඩ, මූල්‍යමය වාසි , කළමනාකරණ ප්‍රතිපත්ති සහ පාරිසරික සාධක දැක්විය හැකිය. 

වනාන්තරවලින් විකිණිය හැකි සහ විකිණිය නොහැකි නිෂ්පාදන ලබාගත හැක‍. විකිණිය හැකි නිෂ්පාදන යනු වෙළඳපොළ මිලක් පවතින නිෂ්පාදනයි. ප්‍රධාන වශයෙන් වෙළඳපොළ මිලක් පවතින විකිණිය හැකි නිෂ්පාදන දැවය. ප්ලයිවුඩ් ආකාරයේ දැව සඳහා අඩියකට ඩොලර් සියගණනක සිට ඩොලර් දහස් ගණනක් දක්වා වේ. අනෙක් විකිණිය හැකි නිෂ්පාදන අතරට පිදුරු, හතු, පලතුරු, දඩයමින් ලැබෙන ද්‍රව්‍යය අයත්ය. ජලයේ ගුණාත්මක බව, වාතයේ ගුණාත්මක බව, ස්වාභාවික සෞන්දර්යය සහ කාබන් තිර කිරීම වනාන්තරවල මිල කළ නොහැකි නිපැයුම් වේ. 

අරටුව සහිත ශාක ඇති වනාන්තරවල ජෛව විවිධත්වය ඉහළ අතර ඒවා කළමනාකරණයේදී අභියෝගවලට සහ වාසිදායක තත්වවලට මුහුණ දීමට සිදු වේ. වනාන්තර කළමනාකරණය කරන්නන් තිරසාරවන කළමනාකරණය කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත‍. මෙහිදී රුක් රෝපණ ක්‍රම භාවිතයෙන් අස්වනු නෙළීම, වනාන්තර පුණර්ජනනය, කෘමි පාලනය , රෝග පාලනය, පොහොර දැමීම, පළිබෝධ පාලනය ආදී ක්‍රියා යොදා ගනී. පොහොර දැමීම මගින් ශාක වර්ධනය නංවන අතර ශාකයේ දැව ප්‍රමාණය වැඩි කරයි‍. මීට අමතරව වන ඝනත්වය ඉහළයන විට වන ජීවී සංඛ්‍යාව ඉහළ යයි. ආක්‍රමණික විශේෂ පාලනය මගින් ප්‍රදේශයේ සැකසුම හා පවතින සංයුතිය පවත්වා ගත හැක. 

නමුත් කළමනාකරණ ක්‍රම පරිසර පද්ධතියට හානි කිරීමට ඉඩ ඇත. උදාහරණ ලෙස දැව කපන යන්ත්‍ර පසට, මූල පද්ධතියට හානි කරයි. එවිට ශාක වර්ධනය අඩාල වී මේරීමට ගතවන කාලය දීර්ඝ කරයි. එනිසා අවශ්‍ය කාලයට කැපීමට නොහැක. මීට අමතරව යන්ත්‍ර වනාන්තරවල යටි වගාවට හානි කරයි. වනජීවී ප්‍රජාවගේ වාසස්ථාන හා ප්‍රජනනයට බාධා පමුණුවයි.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Hardwood_timber_production
නැවත වන වගා සදහා අැති විවේචන

ස්වභාවික නැවත වගා වන වනාන්තරවලට සාපේක්ෂව වතු වගාව වයස් දර්ශීයව සම වයස්වල වගා වුණු ඒක ජීවී වගාවකි. මූලිකව දැව ලබා ගැනීම සඳහාය.

1970 වසරවල දී බ්‍රසීලය ඵලදාව වැඩි, පරිශ්‍රමයකින් පාලනය කෙටි භ්‍රමණයන් සහිත වන වගාවන් ආරම්භ කරන ලදී. මෙවැනි වතු වගාවන් ඇතැම්විට වේගවත්ව දැව ලැබෙන වතු හෝ fiber farms ලෙස හඳුන්වයි. නිතරම කෙටි භ්‍රමණයන් පදනම් කරගෙන පාලනය වේ. අවු - 5-10 ලෙස හැකි තරම් කුඩා කාලයකි. ඒවා දකුණු ඇමරිකාව, ආසියාව සහ අනෙකුත් ප්‍රදේශ පුළුල් ලෙස පැතිර යමින් පවතී. මෙම වතු වගාවලින් ඇති වන පාරිසරික හා සමාජමය බලපෑම් වාදය කළ හැකි තත්වයට පත්ව ඇත. උදාහරණයක් ලෙස ඉන්දුනීසියාවේ විශාල බහුජාතික කල්ක නිපදවවන සමාගම් ස්වභාවික වනාන්තරයකින් විශාල ප්‍රදේශයක් නැවත වගා වීම කෙරෙහි නොසලකා නෙලාගෙන තිබේ. 1980 සිට 2000 වන විට ඉන්දුනීසියාවේ කල්ක දැව වතු වගා හෙක්ටයාර මිලියන 1.4කින් 50%ක් පමණ ස්ථාපිත කර තිබෙනුයේ පෙර පැවති ස්වභාවික වන බිමක් ලෙසය.
ස්වභාවික වනාන්තර වතු වගාවන්වලින් ආදේශ වීම සමාජීය ප්‍රශ්න ඇති වීමටත් හේතු වේ. ඇතැම් රටවල්වල විශේෂයෙන් ඉන්දුනීසියාවේ ස්වභාවික වනාන්තර වල මාරුවීම කරනුයේ දේශීය පුද්ගලයන් සඳහා සාධාරණකම් ගැන සුළු තැකීමකිනි. වතු වගාවන් හුදෙක්ම පිහිටුවා ඇත්තේ කෙඳි නිපදවීම සඳහා වන අතර ඒවායින් මූලික ස්වභාවික වනාන්තරවලින් දේශීය පුද්ගලයන්ට සැලසෙන සේවාවන්ට වඩා පටු පරාසයකින් සේවා සැලසේ. මෙම හානිය අවම කිරීම සඳහා ඉන්දියාව සොයාගෙන තිබෙන්නේ එක් පුද්ගලයෙකුට අයත් වන භූමි ප්‍රමාණය සීමා කිරීමෙනි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කුඩා වතු වගාවන් හිමි දේශීය ගොවීන් දැව විශාල සමාගම්වලට විකුණති. ඇතැම් විශාල පරිසර සංවිධාන මෙම වැඩි අස්වැන්නක් ලැබෙන වතු වගා සම්බන්ධයෙන් විවේචන ඉදිරිපත් කරන අතර වතු වගා විරෝධී විරෝධතා දියත් කරයි. විශේෂයෙන් Rain forest Action Network වැසි වනාන්තර ක්‍රියාකාරී ජාලය සහ Greenpeace.

References 

http://en.wikipedia.org/wiki/Plantation#Criticism_of_industrial_plantations
වන සංරක්ෂණය

වන සංරක්ෂණය යනු අපයෝජනයට ලක් වූ හෝ තර්ජනයට ලක් වූ වනය ආරක්ෂා කිරීමට හෝ දියුණු කිරීමට අදහස් කරන ලද ක්‍රම හඳුන්වා දෙන සාමාන්‍ය පදයයි. වන සංරක්ෂණ ක්‍රමවල සැලකිය යුතු විවාදාත්මක තත්වයක් ඇත.
වනය සුරැකීමට හැකි එක් සරල ක්‍රමයක් වන්නේ ඉඩම් කට්ටි මිළදී ගෙන ආරක්ෂා කිරීම හෝ නැවත ගස් සිටුවා වන වගාවේ යෙදීමයි. එය වන කළමණාකාරීත්වය සේ ද අර්ථවත් වන අතර එම ප්‍රදේශ ස්වාභාවික ජලාශ ආශ්‍රිතව නම් කරන අතර එම ප්‍රදේශ ඔවුනටම අතහැර දැමීමට බලාපොරොත්තු වන ඒවා වේ.
ඉඩම් කට්‍ටියක් නිකම්ම මිළ දී ගෙන දැමීමෙන් නීති විරෝධී ගස් කපන්නන්ගෙන් හෝ අයුතු ලෙස අයිති කරගන්නන් ගෙන් ආරක්ෂා කරගත නොහැක. වනය සුරැකුමට වඩාත්ම හොඳ වන්නේ විශේෂයෙන් පැරණි වගාවක් සහිත දුෂ්කර පලාතක් විය යුතු අතර එහිම ජීවත් වෙමින් අධීක්ෂණය කරමින් එම කටයුත්තේ නියැලීමට අවශ්‍ය වේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වුවත් මෙම මිනුම සමහර විට ප්‍රමාණවත් නොවන අතර ලැව්ගිනි මඟින් වනාන්තර බිමටම දවා හළු කරන අතර එම ප්‍රදේශ විවිධ ප්‍රයෝජන සඳහා අත්හැර දැමේ.
මිළ දී ගත් වනාන්තර සම්බන්ධ නීති රීතිවල සවිමත් බව මදි වන අතර මෙය ලෝකයේ බොහෝ තැන්වල දැකිය හැක. දකුණු ඇමරිකාවේ, ප්‍රධාන වැසි වනාන්තරවලට නිවහන වූ පෙදෙසේ (IBAMA) (බ්‍රසීලියානු පරිසර පිළිබඳ ජාතික ඒජන්සිය) මඟින් මෑත දී ඔවුන්ගේ දිනපතා කාර්යයන් ගේ නියැලීමේ දී වෙඩි තබන ලදී.
තවත් පැත්තකින් බලන විට මිළදීගත් වනය සහිත ඉඩම සහිත ප්‍රදේශය සම්මත ආකාරයේ නිවසක් (ඉඩම පිරිසිදු නොකරන ලද) සඳහා හෝ සුදුසු නැති පෙදෙසක්, විය හැකි අතර එය සංරක්ෂණය සදහා විරෝධය දැක්විය හැක. ගොඩනැඟිලි සඳහා දැවමය (ශාක මත පැල) හෝ මැටියෙන් කළ හෝ විය හැක. මෙකල මෙවැනි දේ, ග්‍රාමීය වැසියෝ විසින් දකුණු ඇමරිකාවේ විශාල ජලාශ සුරැකීමට සිදු කරයි. පෙර කළ, උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන ස්වදේශීය ඇමරිකානුවන් ඉතා කුඩා ටීප්ස් සහ මැටි ගෙවල් ජීවත් වන්න පුරුදුව සිටි අතර ඒවාට අවශ්‍යවන්නේ ඉතා සීමිත ඉඩ ප්‍රමාණයකි.
මෙවැනි ශාක මත ඉදි වූ හෝ දැවවලින් ඉදි වූ නිවාස නවීකරණය හෝ සංවර්ධනය කිරීමට භාරගත් ජර්මන් සමාගම හැඳින්වූයේ “ට්රූ ස්කූල් ට්‍රී හවුසස්” නමිනි.
කෘෂිකර්මාන්ත, විශාල ගොවිපලවල් කිරීම, හෝ පරිසරය සුරැකෙන සේ දැව කළමණාකරණය කිරීමට එකඟතාවයකින් යුක්තව කටයුතු කරන අතර මෙය වන බිම්වලට සහ ගොවිබිම්වලට වෙනාස් වෙනස් අගයයන් ආරෝපණය ද කරයි. වඩාත්ම සම්පූර්ණයෙන්ම ගස් කපා ඉවත් කරන ලද ප්‍රදේශවලටය.
සහතික කරන ලද දැව වෙළඳාම වැනි අඩුවෙන් සාර්ථක වූ ක්‍රම කිහිපයක් ද වන සංරක්ෂණයේ දී උත්සාහ කර ඇත.
වන සංරක්ෂණයේ අපයෝජන ක්‍රම සොයනුයේ,

විශාල වනයකින් කුඩා කොටසක් ආරක්ෂා කිරීම මඟින් ද සීමිත අගයන් ඇති විය හැක. උදා- ලෙස නිවර්තන වැසි වනාන්තරයන් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා කළ විට එය නැති වී යා හැකි අතර එසේ වන්නේ ඔවුන් එහිම නිපදවෙන් තෙතමනයෙන් ඇති වන ක්ෂුද්‍ර කාළගුණයකින් යැපෙන බැවිනි.
යුරෝපීය රටවලට සම්බන්ධව මෑතක දී සොයා ගත් දෙයක් වන්නේ නාගරික කොටස් සතු ඔවුන්ගේම වන ප්‍රදේශ තිබීමයි. බොහෝ නඟරව දස දහස් ගණනින් ශාක වවා වනාන්තර ව්‍යුත්පන් කර ගෙන ස්ථාපිත කර ගෙන ඇත. එහි දී ඊට අමතරව පසු කලෙක දී එම නඟරවල වාතය පවා පිරිසිදු වී ඇති අතර පාසි සහ ලයිකන වැනි ක්ෂුද්‍ර සමඟ ජීවිත සඳහා අවශ්‍ය තත්වයක් ද සෑහෙන දුරට ලබා දී ඇත.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Forest_protection

වන විද්‍යාව
උපත් අනුපාතිකය

දළ උපත් අනුපාතික ස්‍රැතිය එසේත් නැත්නම් ළදරු උපත් සංඛ්‍යාව මිනිසුන් දහස් දෙනෙකුට වසරකදී සිදු වන ප්‍රමාණය ලෙසින් සැලකේ. සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවය හා ආර්ථික භූ විද්‍යා ශබ්ද කෝෂය වොෂින්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ යන පරිශීලනයන් වැඩි විස්තර සඳහා බලන්න.

එය දක්වන්නේ CDR = N/P x 1000 යන්නෙනි. මෙහි N එම වර්ෂයේ සිදුවුණු ළමා උපත් සංඛ්‍යාව පෙන්ණූම් කරයි. P පවතින ජනගහනය දක්වයි. මෙම ලක්ෂණය දළ මරණ අනුපාතිකය සමග සුසංයෝජනය කොට ස්වාභාවික ජනගහන වර්ධන සීඝ්‍රතාවය සෙවීමට යොදා ගනී. මෙහි ස්වභාවික යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ දළ විගමනය සැලකිල්ලට නොගත් බවයි. 

2007 දී පරිදි ලෝකය සඳහා සමස්ත මධ්‍යන්‍ය උපත් අනුපාතිකය 20.3  ක් දහස් දෙනෙකුගේ සමස්ත ජනගහනයක් සඳහා ලෙසින් විය .එනම් බිලියන 6.6 ක් වූ ලෝක ජනගහනයට වසරක් පාසා ළදරුවන් මිලියන 134 ක් එකතු වේ. 

සාපල්‍යතාවයේ තවත් දර්ශකයක් ලෙසින් භාවිතයට ගැනෙන්නේ මුළු සපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවයයි. එනම් ගැහැණියකගේ ජීවිතය තුළ ඇයට උපදින මධ්‍යන්‍ය දරුවන් සංඛ්‍යාවයි. සමස්තයක් වශයෙන් මුළු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවය වඩා හොඳ දර්ශකයක් වන්නේ දළ උපත් අනුපාතිකය මෙන් නොව එය ජන ගහනයේ වයස් ව්‍යාප්තියෙන් බලපෑම් ඇති නොවූවක් බැවිණි.

ආර්ථිකව අඩු සංවර්ධනයක් සහිත රටවල්වල සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාවයන් ඉහළ නැඹුරුවක් දක්වයි. වඩාත් ආර්ථිකව සංවර්ධනය වූ රටවල්වල එය පහළ අගයක් ගනී. 

මුළු උපත් සංඛ්‍යාව - පොදු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාව GFR මෙය වයස අවුරුදු 15 සිට 44 හෝ 15 සිට 49 දක්වා ගැහැණුන් දහසකට ඇති උපත් සංඛ්‍යාව මැනීමට යොදා ගනී. 
සම්මත උපත් සීඝ්‍රතාව - SBR මෙය උපකල්පිත සම්මත ජනගහනයක් සඳහා වයස් ව්‍යුහ ලිංග ව්‍යුහයන් සංසන්දනය කරනු ලබයි. 
මුළු සාපල්‍යතා සීඝ්‍රතාව - ගැහැණියකගේ දරුවන් ලැබිය හැකි වයස තුළ ඇය අපේක්ෂා කරන දරුවන්ගේ මධ්‍යන්‍ය මෙහි අදහසයි. මෙය ජනගහනයේ වයස් ලිංග ව්‍යුහයෙන් ස්වායත්ත වේ.

උපත් සීඝ්‍රතාවයට බලපාන කරුණු

රජයේ පූර්ව උත්පත්ති ප්‍රතිපත්ති සහ ප්‍රතිඋත්පත්ති ප්‍රතිපත්තීන් මෙන්ම ගබ්සා වීමේ සීඝ්‍රතාවය, පවතින වයස් ලිංග ව්‍යුහය, සාමාජීය හා ආගමික විශ්වාස, ගැබ් ගැනීම සම්බන්ධය වැදගත්වේ . කාන්තා සාක්ෂරතා මට්ටම.ආර්ථික සෞභාග්‍යතා (න්‍යායිකව ආර්ථිකය හොඳින් පවතින විට පවුලක් වැඩි ළමයින් සංඛ්‍යාවක් දැරිය හැකි වුවද ප්‍රායෝගිකව ඉහළ ආර්ථික සෞභාග්‍යක් ඇති විට උපත් සීඝ්‍රතාව අඩුවේ). දරිද්‍රතා මට්ටම් අනුව සංවර්ධනය වන රටවල්වල ළමුන් ආර්ථික සම්පතක් වශයෙන් යොදා ගනු දැකිය හැකි වන්නේ ඔවුන්ට මුදල් උපයා ගත හැකි නිසාය. රටක ළදරු මරණ අනුපාතිකය ඉහළ නම් පවුලක සිටින ළමයින් සංඛ්‍යාව ඉහළ වන්නේ ඔවුන් අතරින් කිසියම් පිරිසක් මියයන බැවිනි. නාගරීකරණය, විවාහය සඳහා යෝජිත වයස, විශ්‍රාම වැටුප් පැවතීම, අර්බුදකාරී තත්ත්වයන් ඊට බලපායි.

මූලාශ්‍ර

ජනගහනය
නූතන ලෝකයේ රෝග සම්බන්ධයෙන් ගෝලීය කරණයේ බලපෑම

ප්‍රවාහනය මඟින් වැඩි මිනිසුන් පිරිසකට සහ ලෝකය පුරා වැඩි ශීඝ්‍රතාවයකින් ගමන් කිරීමට ඉඩකඩ ලබාදේ.එමෙන්ම වැඩි නිෂ්පාදන ප්‍රමාණයක් ලෝකය පුරා ගෙනයාමට  අවස්ථාව ළඟාකර දෙයි ඒ අතරතුරදීම ඒවා අන්තර් මහාද්වීපිකව ආසාදන රෝග වාහකයන් සඳහා ගුවන් පථ ලබාදේ. එක් උදාහරණයක් නම් බටහිර නයිල් වෛරසයයි. විශ්වාස කෙරෙන අන්දමට එම රෝගය එක්සත් ජනපදයට පැමිණියේ නිව්යෝර්ක් නගරයට 1999 දී ළඟා වූ ගුවන් යානයක් ඔස්සේය. ගුවන් ගමන් මඟින් මිනිසුන්ට පිටස්තර භූමීන් වෙත ගමන් කිරීමට මෙන්ම රෝග ඇති කරගෙන කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් නිවෙස්වලට පැමිණෙන තුරු නොපෙන්වමින් ඒ අතරතුර සෙස්සන් රෝගයට නිරාවරණය කිරීමද කළ හැකිය.

 
වෛද්‍ය විද්‍යාවේ ඉදිරිගමනත් සමගම ඉතාම භයානකම රෝග සඳහා වුවද (පෙළක් සිපිලිස්, ටයිපස්, කොළරා, මැලේරියා) බොහෝ එන්නත් සහ ඖෂධ වර්ධනය කොට ඇත. කෙසේ නමුත් රෝග කාරක ජීවීන්ගේ පරිණාමය ඉතා ශීඝ්‍රවන බැවින් මෙම රෝග සඳහා එන්නත් සහිතව වුවද සම්පූර්ණ ප්‍රතිශක්තියක් ලබාදීමේ අසීරුතාවයකින් අපි පෙළෙමින් සිටිමු. එමෙන්ම සමහර රෝග සඳහා තවමත් එන්නත් සොයා ගැනීම අසීරු වී ඇත. එන්නත් රහිතව අපගේ ගෝලීයකරණය වූ ලෝකය ආසාදන කාරක රෝගවල අනතුරට භාජනය වීමේ හැකියාව ඇත.

ගෝලීයකරණයෙන් රෝග පැතිරෙන ආකාරය  

ගෝලීයකරණයෙන් තොරතුරු, නොයෙක් නිෂ්පාදන, මුදල් හා ප්‍රජාවට, දේශපාලනික හා භූගෝලීය බාධකවලට ඔබ්බෙහිවූ ගලායෑම්වලට ඉඩ සැලැස්වූ අතර මාරාන්තික ආසාදන කාරක මානවීය රෝග පැතිර වීමට ද උපකාරී වී ඇත. රෝග විශාල භූගෝලීය පරිමාණයන්ට සීමා වී පැතිරුණේ අතීතයේ දී පමණි. වර්තමාන ගෝලීයකරණ යුගය තුළ අන්කවරදාටත් වඩා ලෝකය අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පරායත්ත වී ඇත. කාර්යක්ෂම හා වියදම් අඩු ප්‍රවාහනයට ළඟා විය නොහැකි ස්ථාන පවතින්නේ කිහිපයක් පමණි. එමෙන්ම කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනවල ගෝලීය වෙළඳාම තුළින් මිනිසුන් වඩාත් සත්ත්ව රෝගවලට ගොදුරුවීමේ අවධානමට ලක් කර ඇති අතර එය විශේෂ බාධක ද ඉක්මවා ඇත.

ගෝලීයකරණය ගවේෂණාත්මක යුගය තුළදී ආරම්භ කෙරුණු බවට විශ්වාස කෙරේ. පෙර නිරාවරණය නොවූ භූමිවල වාසය කරන දේශීය ජනතාවට රෝග පැතිර වීමට ගමනාගමනයේ දියුණුව උපකාරී වී ඇත. දේශීය ජනයා නව රෝගයකින් ආසාදනය ලක්වූ කළ ඊට එරෙහි ප්‍රතිදේහ වර්ධනය වී නොමැති නම් රෝගයේ මැඩපැවැත්වීම දුෂ්කර වේ.

ආසාදන රෝගවලට හේතූන් සොයා යන විද්‍යාවේ නව අංකුරය මඟින් රෝග පැතිරෙන ආකාර 5 ක් හඳුනාගෙන ඇත. එනම් , 
වායුචර 
 ජලචර 
රුධිරචර 
සෘජු ස්පර්ශය 
වාහකයෙක් හරහා (එක් විශේෂයක සිට තවත් විශේෂයකට විෂබීජ රැගෙන යන කෘමීන් හෝ වෙනත් ජීවීන්)

සමීක්ෂණ හුවා දක්වන අන්දමට මිනිසුන් පෙර හුදකලා වී පැවති භූමීන් හරහා මුහුදු ගමන් තුළින් ගමන් කිරීම නිසා රෝග ඉහත වාහක ආකාර පහටම පැතිර ඇත.

සටහන් 

{|