Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ශ්‍රේෂ්ඨතම ඉංජිනේරුමය ජයග්‍රහන

එක්සත් ජනපදයේ ඉංජිනේරු විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන් වූ ජාතික ඇකඩමිය විසින් මෙම ශත වර්ෂය තුළ ලද ශ්‍රේෂ්ඨතම ඉංජිනේරුමය ජයග්‍රහණ 20 ඇතුළත් කර  ලැයිස්තුවක් සකස් කර ඇත. එය විද්‍යුත්කරණයේ සිට පදාර්ථමය විද්‍යාවල දියුණු වීම් දක්වා පරාසගත වේ. ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වීම සඳහා මූලික අවශ්‍යතාවය වූයේ අදාළ වැඩි දියුණු කිරීම ජීවන තත්ත්වයට අධික බලපෑමක් කළේ ද නැත් ද යන්නයි. (1800 හඳුන්වා දෙන ලද ගුවන් යානා විසින් 20 සියවසේ සමාජයට අධික බලපෑමක් එල්ල කළේ යැයි තීරකවරුන්ට දැනුනි නම් එය ද ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වීමට ඉඩ තිබුණි.)
    
සම්පූර්ණ ලැයිස්තුව පහත දැක්වේ.
 
 විද්‍යුතනය
 රථවාහන
 ගුවන් යානා
 ජල සැපයීම හා බෙදා හැරීම
 ඉලෙක්ට්‍රොනික්
 ගුවන් විදුලිය හා රූපවාහිනිය
 යන්ත්‍රගත කරන ලද කෘෂිකර්මාන්තය
 පරිගණක
 දුරකථනය
 වායුසමීකරණ සහ ශීතකරණය
 අධි වේගී මාර්ග
 අභ්‍යාවකාශ යානා
 අන්තර්ජාලය
 රූපගත කිරීම (Imaging)
 ගෘහස්ථ උපකරණ
 සෞඛ්‍ය තාක්ෂණය
 පෙට්‍රෝලියම් හා පෙට්‍රෝ රසායනික තාක්ෂණික ක්‍රම
 ලේසර් හා ප්‍රකාශ තන්තු
 න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණික ක්‍රම
 පදාර්ථමය විද්‍යාව

 ඉංජිනේරු විද්‍යාව
IEEE



ඉතිහාසය IEEE 

    

IEEE යනු වෘත්තීයවේදී සංගමයකි එය එක්සත් ජනපදයේ නිව්යෝර්ක්හි  1963 දී රේඩියෝ ඉංජිනේරුවරුන්ගේ ආයතනයේ (IRE, 1912 දී ආරම්භ කරන ලද) හා විදුලි ඉංජිනේරුවරුන්ගේ ඇමරිකානු ආයතනයේ (AIEE, 1884 දී ආරම්භ කරන ලද) ඒකාබද්ධ කිරීම් මඟින් මෙය ආරම්භ වන ලදී.

AIEE හි මූලික උනන්දුව තිබුණේ රැහැන් සහිත සන්නිවේදනය (ටෙලිග්‍රාෆ් හා ටෙලිෆෝන්) හා ආලෝක හා ජව පද්ධති පිළිබඳවය. IRE වැඩි වශයෙන් සැලකිල්ලට බඳුන් කළේ රේඩියෝ ඉංජිනේරු විද්‍යාවයි. එය ආරම්භ වී තිබුණේ කුඩා සංවිධාන 2කින් වන අතර ඒවා රැහැන් රහිත හා ටෙලිග්‍රාෆ් ඉංජිනේරුවරුන්ගේ සංගමය හා රැහැන් රහිත ආයතනයයි. 1930 දශකයේ දී ඉලෙක්ට්‍රොනික් තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ ඉලෙක්ට්‍රොනික ඉංජිනේරුවන් IRE හි සාමාජිකයන් බවට පත් වුණු නමුත් ඉලෙක්ට්‍රෝන නළ තාක්ෂණයේ යෙදීම් අතිශයින් විස්තීර්ණ වීමත් සමඟ IRE හා AIEE වෙන් කරන තාක්ෂණික සීමාවන් වෙන් කර ගැනීමට නොහැකි බවට පත් විය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව සංවිධාන දෙක ක්‍රමයෙන් තරඟකාරී වූ අතර 1961 දී IRE හා AIEE හි නායකත්වය විසින් සංවිධාන දෙක එකතු කිරීමට තීරණය කරන ලදී. 1963 ජනවාරි 1 වනදා මෙම සංවිධාන දෙක නිල වශයෙන් IEEE ලෙස ලෝකයා ඉදිරියට පැමිණුනි.
  
IEEE හා එය ඇති කිරීමට මූලික වූ සංවිධානවල කැපී පෙනෙන සභාපතිවරුන් අතරට එලිහු තොම්සන් (AIEE, 1889-1890) , ඇලෙක්සැන්ඩර් ග්‍රැහැම් බෙල් (AIEE, 1891-1892) , චාල්ස් ප්රෝටස් ස්ටෙයිම්මෙට්ස් (AIEE, 1901-1902) , ලී ඩි ෆොරස්ට් (IRE, 1930), ෆ්රෙඩ්රික් E. ටර්මන් (IRE,1941), විලියම් R. හෙවුලට් (IRE,1954), අර්නස්ට් වෙබර් (IRE, 1959; IEEE, 1963) , හා අයිවන් ගෙටිං (IEEE, 1978)
ක්ෂුද්‍ර ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු විද්‍යාව

ක්ෂුද්‍ර ඉංජිනේරු විද්‍යාව යනු සාමාන්‍යයෙන් මිලිමීටර් 1 ට වඩා අඩු විෂ්කම්භයෙන් යුත් නාල (ක්ෂුද්‍ර නාල) හෝ උප මිලිමීටර් මාන ඇති අනෙකුත් ව්‍යුහ වැනි කුඩා පරිමාතුළ රසායනික හෝ භෞතික ක්‍රියාවලි සිදු කිරීමේ විද්‍යාවයි. මෙම ක්‍රියාවලි කාණ්ඩ නිෂ්පාදනයට ප්‍රතිවිරුද්ධ පරිදි එනම් සාමාන්‍යයෙන් අඛණ්ඩ ගලායාම් ක්‍රමයකට සිදු කරන අතර ක්ෂුද්‍ර ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු විද්‍යාව රසායනික නිෂ්පාදනය සදහා මෙවලමක් බවට පත් කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් ප්‍රතිදානයක් ලබාදෙයි. මේ නිසා ක්ෂුද්‍ර ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු විද්‍යාව ඉතා කුඩා මුළු පදාර්ථ ප්‍රමාණ සමග කටයුතු කරන ක්ෂුද්‍ර රසායනික විද්‍යාව සමග පටලවා නොගත යුතුය.
          
ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහ ප්‍රතික්‍රියාකාරක හෝ ක්ෂුද්‍ර ප්‍රතික්‍රියාකරක තුළ සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සමග සම්බන්ධ වන ක්ෂුද්‍ර ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ උප ඒකක ක්ෂුද්‍ර ප්‍රතික්‍රියා තාක්ෂණය ලෙස හදුන්වනු ලැබේ.

ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහ ප්‍රතික්‍රියාකාරක හෝ ක්ෂුද්‍ර ප්‍රතික්‍රියාකාරකවලට ආවේනික වාසියකි. එනම් එමගින් පෘෂ්ට වර්ගඵලයට පරිමාව දරණ විශාල අනුපාතය නිසා වැඩි දියුණු වීමෙන් ඇති තාප හුවමාරුව හා ස්කන්ධ හුවමාරුවයි. උදාහරණ ලෙස විලයන ක්‍රියාවලියක දිග පරිමාණය ක්ෂුද්‍ර නාළයක හෝ ඊට වඩා දිගින් අඩු එකකට සන්සන්දනය කළ හැකි අතර ඉතා කුඩා කාලයක් තුළදී (සාමාන්‍යයෙන් මිලි තත්ත්පර කිහිපයක් තුළදී) කාර්යක්ෂමව ප්‍රතික්‍රියාකාරක මිශ්‍ර කරගත හැකිය. හොඳින් තාප සන්නයන කරන ද්‍රව්‍ය අදාල ප්‍රතික්‍රියාව සදහා නිවැරදි උෂ්ණත්ව පාලනයක් සපයයි. උදාහරණ ලෙස අධික තාපදායක ප්‍රතික්‍රියාවක් (ප්‍රතික්‍රියා නාළ වලින් තරළමය අතින් වෙන් කර ඇති) ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහ ප්‍රතික්‍රියා කාරකයේ අඩංගු විට සම්පුර්ණයෙන්ම පාහේ සමෝෂ්ණ වන පරිදි සිදු කළ හැකිය. එම නාල වලදී අවශ්‍ය තරම් උස් තාප ධාරිතාවයකින් යුතු සිසිල් ද්‍රව්‍යක ගලායාම පවත්වා ගනු ලැබේ. සමෝෂ්ණ නොවන ක්‍රියාවලියක් සිතා මතාම අයත් කර ගැනීම සඳහා ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහ ප්‍රතික්‍රියාකාරකවල උෂ්ණත්වය නිරන්තරයෙන් වෙනස් කිරීමද සිදු කළ හැකිය.

 ඉංජිනේරු විද්‍යාව
අණුක නිර්මාණකරණය

අණුක නිර්මාණය යනු අණු නිපදවීමයි. එහිදී ඉතා කුඩා පරිමාණයන්ගෙන් එකලට ඉතාමත් උචිත ආදර්ශ සකසන සාමාන්‍යයෙන් ස්වාභාවිකව දක්නට නොමැති ඉතාමත් පටු පරාසයන් තුළ පවත්නා තත්වයන්ට ඔරොත්තු දෙන ස්ථිර නව අණුක නිර්මාණ විය හැකිය.
  
මෙය අද ඉතා අපහසු කාර්යයක් වන අතර ඒ සඳහා අතින්ම ක්‍රියා කරවන ඉතා සූක්ෂම අන්වීක්ෂයක් (ස්කෑනින් ටනලින්) භාවිතා කළ යුතු වේ. අවස්ථානුකූලව ඔවුන් අතරින්ම අනු පිටපත් සෑදීමට අනුකාරක අණු නිර්මාණය වේ යැයි බලාපොරොත්තු වේ. මෙම ක්ෂේත්‍රයේ දී රසායනික නිර්මාණකරණයේ වඩාත්ම නිරවද්‍ය ආකාරයක් දැකිය හැකි අතර ප්‍රෝටීන නිර්මාණකරණයද එයට අඩංගු වේ. එනම් ජිව රසායන විද්‍යාවේ දී ස්වාභාවිකව සිදුවන ක්‍රියාවලියේ දී ප්‍රෝටීන නිර්මාණය කිරීම වේ.

ප්‍රවේනික ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන ජාන නවීකරණයේ දීටත් වඩා පාලනයක් ඉන් ලබා දෙන අතර එය ජීව රසායන විද්‍යාවේ පෙන්නුම් කරන ආකාරය කෙරෙහි තදින්ම විශ්වාස තැබිය යුතු අතර ජාන, ප්‍රෝටීන නිෂ්පාදනයට ඉතා සුළු බලයක් ඇත.

අණුක නිර්මාණකරණය ඖෂධවේදී පර්යේෂණයන්හි දී සහ ද්‍රව්‍යමය විද්‍යාවේ දී  වැදගත් කොටසක් ගනී.

1990 ගණන්වලදී ඉතාම සූක්ෂ්ම සහ පිකෝ තත්පරයට ලේසර් වන නව කාබන් නැනෝ ටියුබ්වල යෙදවීම් යනාදියේ පහළවීම් (සොයා ගැනීම්) ඉතා විශාල වශයෙන් මෙම පළපුරුදු අණුක නිපදවීමට පොළඹවන අතර එය 2000 දශකයේ දී පමණ වාණිජමය යාථාර්තයක් බවට පෙරමුණ ගැනේ.

එය තවත් දියුණු වීමෙන් එය කාර්මික නිර්මාණ තරඟයට ද එක්වන බවක් දක්නට ලැබේ. එමෙන්ම ඒවා නිතරම එක සමාන කුඩා යන්ත්‍ර ලෙසට දක්වනු ලැබේ. අණුකයේ කාර්මික සංස්ලේෂණයේ මූලික සිද්ධාන්ත ඊට සමාන්තර ක්‍රියා වන එක් රසායනික සංශ්ලේෂණය සහ ප්‍රභාසංස්ලේෂණය (ජීවීන් විසින්ම සිදු කරන ක්‍රියාවලි 2) සහ එහි මූලික සිද්ධාන්තය ගත් කළ එය මෙම ක්ෂේත්‍රයේ අවසාන ඉලක්කයයි. මෙය අණුක එක්රැස් කරන්නෙකුට මඟ පෙන්වයි. එය කේ. එරික් ඩෙක්ස්ලර්, රැල්ෆ් ම’කල් සහ රොබට් ෆ්‍රෙයිටස් වැනි සමහර අයට අනුව kg පරිමාණ නැනෝ කම්හලක උපාංග එක් රැස් කරන්නන් විශාල සංඛ්‍යාවක් කරන කාර්යය කිරීමට ඊට  හැකියාවක් ඇත.

අණුක නිර්මාණකරණය සමහර විටක නැනෝ තාක්ෂණය නම් හඳුන්වයි. නැනෝ මීටර පරිමාණයට යොමු වීමේ දී එහි මූලික ක්‍රියාවලියේ මෙහෙයවීමක් කළ යුතුය.
               
මෙම පදය අනුමාන ලෙස ගැනෙන අතර කෙසේ වෙතත් මෙම අවිනිෂ්චිත පදය අනෙකුත් තාක්ෂණයන් සමඟ එකතු වීමේ දී හෝ හවුල් වීමේ දී X කිරණ සමතල මුද්‍රණය වැනි තම නිදහසේ පාවෙන අයන හෝ අණු නිර්මාණයට භාවිතා නොකෙරේ.

අණුක නිර්මාණකරණයේ අනාගත අභිවෘද්ධිය විශාල වාසි රැසක් මෙන්ම වගකීම් රැසක් ද දරණ බවට පෙර නිමිති පහළ කරයි. මේ තාක්ෂණ පිළිබඳ වඩාත් විපරම් සහිත දැකීමක් සඳහා වැඩිදුරට සාකච්ඡාවක් සඳහා නැනෝ තාක්ෂණවේදය ලිපිය බලන්න. මේ සම්බන්ධව වඩාත් විදහා දැක්වෙන්නේ අණුක එක් රැස් කරන්නා වේ.

 ඉංජිනේරු විද්‍යාව
රසායන විද්‍යාව
න්‍යෂ්ටීකරණ

න්‍යෂ්ටීකරණ යනු කුඩා කලාපයක වන කලාප මාරුවීම. කලාප මාරුවීම ද්‍රවයකින් බුබුලු හෝ ස්ඵටික ඇතිවීමක් විය හැකිය. සංතෘප්ත වාෂ්පවල ද්‍රව බිඳිති ඇතිවීම හෝ සංතෘප්ත ද්‍රව තුළ වායුමය බුබුලු ඇති වීම ද න්‍යෂ්ටීකරණයෙහි ලක්ෂණයකි. ස්ඵටික හා අස්ඵටික ඝන ද්‍රව්‍යවල නිදහස් කොටස් න්‍යෂ්ටීකරණයේදී ද වැදගත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස අර්ධ සන්නායක කර්මාන්තවල න්‍යෂ්ටීකරණය සාමාන්‍යයෙන් සිදුවන්නේ ද්‍රව හෝ වාෂ්ප අඩංගු මතුපිට වල්මත් වූ න්‍යෂ්ටීකරණ ප්‍රදේශවලදීය. අවලම්භනය වූ අංශු හෝ බුබුලු ද න්‍යෂ්ටීකරණ ප්‍රදේශ සපයයි. මෙය විෂමජාතීය න්‍යෂ්ටීකරණය ලෙස හඳුන්වයි. අපේක්ෂිත න්‍යෂ්ටීකරණ ප්‍රදේශයක් රහිතව සිදුවන න්‍යෂ්ටීකරණ ය සමජාතීය න්‍යෂ්ටීකරණය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. සමජාතීය න්‍යෂ්ටීකරණය නිසඟව හා අහඹු ලෙස සිදුවන නමුත් ඒ සඳහා මාධ්‍ය අධිකව තාපවත් කිරීම හෝ සිසිලනය කිරීම අවශ්‍යය. න්‍යෂ්ටීකරණය , වළාකුළු ඇති වීම වැනි ක්‍රියාවලිවලදී හා බුබුලු කුටීරය හා වළාකුළු කුටීරය වැනි උපකරණවලදී ඇතුලත් වේ.
බහු අවයවික

බහු අවයවක යනු පුනරාවර්තී ව්‍යුහ ඒකක හෝ ඒක අවයවක වලින් සමන්විත හා විශාල අණුක ස්කන්ධවලින් යුත් අණුවලින් සැදුම්ලත් අණු මේනමින් හැඳින්වේ. මෙම ඒක අවයවක එකිනෙක සම්බන්ධ වී ඇත්තේ සහ සංයුජ රසායනික බන්ධන වලිනි. මෙම වදන ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ ග්‍රීක පොලු, πολυ,(බොහොමයක්) හා මෙරෝස් μέρος, ( කොටස් ) යන වදන් වලිනි. බහු අවයවික සඳහා උදාහරණ ලෙස ප්ලාස්ටික් , DNA හා ප්‍රෝටීන අයත් වේ. වඩා සරල උදාහරණයක් වන පොලිප්‍රොපිලීන් හි පුණරාවර්තී ඒකකය දකුණු පැත්තෙහි දක්වා ඇත.

කෘතීම බහුඅවයවික සෑම විටම ඒක අවයවිකවලින් සෑදී ඇත.

 
  
 
විශේෂයෙන් සඳහන් කර නොමැති නම් දත්ත දී ඇත්තේ ඒවායේ සම්මත තත්ත්වවල තිබෙන ද්‍රව්‍යය සඳහාය. ( සෙලසියස් අංශක 25 , 100 kPa )

බහු අවයවික, මෙම වදන විවිධ ගුණ හා කාර්ය භාරයයන්ගෙන් යුත් ස්වාභාවික හා කෘත්‍රීම ද්‍රව්‍යය විශාල ප්‍රමාණයක් හැඳින්වීම සඳහා යෙදේ. ස්වාභාවික බහු අවයවක ද්‍රව්‍යය අතරට ශතවර්ෂ ගණනක් තිස්සේ භාවිතා කළ ෂෙලැක් හා ඇම්බර්ද ඇතුළත් වේ. ප්‍රෝටීන් ( උදාහරණ ලෙස හිසකෙස්, සම හා අස්ථි ව්‍යුහයේ කොටසක් ) වැනි ජෛව බහු අවයවික හා න්‍යෂ්ටික අම්ල ජෛවීය ක්‍රියාවලිවල වැදගත් භූමිකාවක් රඟපායී. ලී හා කඩදාසිවල ප්‍රධාන සංඝටකය වූ සෙලියුලෝස් වැනි තවත් ස්වාභාවික බහු අවයවික රාශියක් පවතී. කෘත්‍රීමව සංශ්ලේෂණය කළ බහුඅවයවික වන්නේ බේක් ලයිට්, නියෝප්‍රීන්, නයිලෝන් ,PVC (පොලිවයනයිල් ක්ලෝරයිඩ් ) , පොලිස්ටරීන් , පොලි ඇක්රිලෝනයිට්‍රයිඩ් හා PVB ( පොලි වයනයිඩ් බියුටයිරල්) ය. බහු අවයවික රසායන විද්‍යාව හා බහුඅවයවක විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවලදී අධ්‍යයනය කරනු ලැබේ.

සටහන් 

රසායනික විද්‍යාව
බහු අවයවීකරණය

ඇල්කීන බහු අවයවීකරණයට උදාහරණයක් වන්නේ පොලිස්ටයිරීන් සෑදීමයි.

බහු අවයවික රසායනයේ දී බහු අවයවීකරණය නම් ත්‍රිමාණ ජාලයක් සැදීමයි. නැතහොත් බහු අවයව දාම සෑදීමට ඒක අවයවයක ඇති අණු එකිනෙක සමඟ රසායනිකව ප්‍රතික්‍රියා කරවීමේ ක්‍රියාවලියයි. බහු අවයවීකරණයේ විවිධ ආකාර තිබෙන අතර ඒවා කාණ්ඩවලට වෙන් කිරීමට විවිධ පද්ධති ඇත.
    
ප්‍රධාන කාණ්ඩ වන්නේ,

ආකලන බහු අවයවීකරණය 
 සංගනන බහු අවයවීකරණය

හැඳින්වීම 
 

තනි ඒක අවයවක මඟින් සෑදුණු බහු අවයවික සහ අවයව කිහිපයකින් සැදි බහු අවයවික

රසායනික සංයෝගවල දී බහු අවයවීකරණය, සංකීර්ණ නාමයෙන් වෙනස් විවිධ ප්‍රතික්‍රියා යාන්ත්‍රණ හරහා සිදුවේ. එයට හේතුව ප්‍රතික්‍රියාකරන සංයෝගවල වූ ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩ හා VSEPR සිද්ධාන්තය මඟින් විස්තර කර ඇති පරිදි ඊට ආවේණික ත්‍රිමාණ බලපෑම්ය. වඩා සරල බහු අවයවීකරණයේ දී, කාබන් පරමාණු අතර σ බන්ධන නිසා සාපේක්ෂව ස්ථායී ඇල්කීන සාපේක්ෂව සරල ඛණ්ඩක ප්‍රතික්‍රියා හරහා බහු අවයවක සාදයි. ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස කාබොනයිල් පරමාණුවෙහි ආදේශ ඇතුළත් වඩා සංකීර්ණ ප්‍රතික්‍රියාවලට ප්‍රතික්‍රියා කරන අණු බහු අවයවීකරණය වන ආකාරයට අනුව වඩා සංකීර්ණ සංශ්ලේෂණයක් අවශ්‍ය වේ.
     
ඇල්කීන යම්තාක් දුරකට සරල ප්‍රතික්‍රියා යාන්ත්‍රණ තුළින් සාදා ගත හැකිය. එමනිසා ඒවා ඛණ්ඩක ප්‍රතික්‍රියාවලට ලක්වීමේ දී නල එලීම, පරිවරණය කිරීම හා හැසිරීම වැනි වාණිජ ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිවල දී ප්‍රයෝජනවත්වේ. වසරකට ටොන් ගණනක් නිපදවෙන පොලිඑතිලීන් හා පොලිවයනයිල් ක්ලෝරයිඩ් (PVC) වැනි සංයෝග සෑදිය හැකිය. එම PVC වැනි බහු අවයවික, ඒවා පුනරාවර්තිත දිගු දාම හෝ ව්‍යුහවලින් සමන්විත නිසා ඒක බහු අවයවික ලෙස හඳුන්වන අතර එක් අණුවකට වඩා අඩංගු බහු අවයවික සහ බහු අවයවික ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
           
ෆෝමැල්ඩිහයිඩ් හයිඩ්‍රේට් හෝ සරල ඇල්ඩිහයිඩ වැනි අනෙකුත් ඒක අවයවවලට වඩා අඩු උෂ්ණත්ව (> -8000C) වල දී බහු අවයවීකරණය වී ට්‍රිමර්ස් සෑදේ. එනම් වළලු චක්‍රීය ව්‍යුහ තැනීමට චක්‍රීය විය හැකි හෝ තවදුරටත් ප්‍රතික්‍රියා වී ටෙට්‍රා මාර්ස් සාදන එක අවයව 3 කින් යුත් අණු හෝ එක අවයව 4 කින් යුත් සංයෝගය හෝ අනෙක් අතිරේක සංයෝග හෝ කුඩා අණුවලදී පොලිගොමර්ස් ලෙස හඳුන්වයි. සාමාන්‍යයෙන් ෆෝමැල්ඩිහයිඩ් අතිශයින් ක්‍රියාකාරී ඉලෙක්ට්‍රොෆයිලයක් නිසා එය අර්ධ ආම්ලික අතරමැදිවලට නියුක්ලියෝෆිලික ආකලනයට ඉඩ සලස්වයි. අර්ධ ආම්ලික අතරමැදි සාමාන්‍යයෙන් සාපේක්ෂව අඩු ස්ථායීතාවයක් පෙන්වන මධ්‍ය තත්වයේ අඩු ආයු කාලයක් සහිත සංයෝග වන අතර අවට ඇති අනෙකුත් අණු සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර වඩා ස්ථායී බහු අවයවක සංයෝග සාදයි.

අවශ්‍ය තරම් නවීකරණය නොවූ හා අනවශ්‍ය තරම් සීඝ්‍රතාවකින් සිදුවන බහු අවයවීකරණ අතිශය අන්තරාදායක විය හැක. මෙම සංසිද්ධිය අන්තරාදායක බහු අවයවීකරණය ලෙස හඳුන්වන අතර එමඟින් ගිනි ගැනීම් හා පිපිරීම් ඇති විය හැකිය.

බලන්න
බහු අවයවික
රැන්කයින් චක්‍රය

රැන්කයින් චක්‍රය යනු තාපය කාර්ය බවට හරවන තාප ගතික චක්‍රයකි. සංවෘත පුඩුවකට තාපය බාහිරව සපයන අතර එහිදී සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රියාත්මක වන තරලය ලෙස යොදා ගන්නේ ජලයයි. මෙම චක්‍රය ලොව පුරා භාවිතා වන විද්‍යුත් ජවයෙන් 86%ක් පමණ උත්පාදනය කරයි. සියලු සූර්ය තාපය, ජෛව ස්කන්ධ, ගල් අඟුරු හා න්‍යෂ්ටික ජව බලාගාර මෙයට ඇතුළත් වේ. මෙය ස්කොට්ලන්ත වාසී මහා ප්‍රාඥයකු වූ විලියම් ජෝන් මැකර්න් රැන්කයින් නමින් නම් කර ඇත.

විස්තරය 
 

රැන්කයින් චක්‍රයේ දී භාවිතා වන ප්‍රධාන උපකරණ 4 හි භෞතික සැලසුම් මෙසේය.

රැන්කයින් චක්‍ර බොහෝමයක් ජව උත්පාදක බලාගාරවල හමුවන හුමාල තාප එන්ජින්වල ක්‍රියාකාරීත්වයේ ආදර්ශනයක් විස්තර කරයි. රැන්කයින් චක්‍රය යොදා ගන්නා ජව බලාගාරවල බහුලව භාවිතා කරන තාප ප්‍රභව වන්නේ ගල් අඟුරු, ස්වාභාවික වායු , තෙල් හා න්‍යෂ්ටික ප්‍රභවයි.

රැන්කයින් චක්‍රය සමහරක් විට ප්‍රායෝගික කානොට් චක්‍රය ලෙස ද හැඳින්වේ. පරිපූර්ණ ටර්බයිනයක් භාවිතා කළ විට, TS රූප සටහන කානොට් චක්‍රය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීම ආරම්භ කරයි. ප්‍රධාන වෙනස වන්නේ වායු වෙනුවට තරලය මත පීඩනය යෙදීමට පොම්පයක් යොදා ගැනීමයි. මෙයට සම්පීඩකයක් තුළ ඇති වායුව සම්පීඩනය කරනවාට වඩා සිය ගුණයකටත් වඩා තරම් අඩු ශක්තියක් අවශ්‍යයි.

රැන්කයින් චක්‍රයේ කාර්යක්ෂමතාවය සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රියාත්මක වන තරලයෙන් සීමා වේ. පීඩනය අතිශයෙන් අර්බුදකාරී තත්ත්වයකට පත් නොවී චක්‍රය ක්‍රියාත්මක විය හැකි උෂ්ණත්ව පරාසය අතිශයින් කුඩා වේ. ටර්බයිනවලට ඇතුළු කිරීමෙන් පසු උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් සෙල්සියස් අංශක 565 ක් (මල නොකන වානේවල ප්‍රසාරණ (creep) සීමාව) වන අතර සංඝනීකාරක උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 30 පමණ වේ. මෙය නූතන ගල් අඟුරු බලාගාරයක 42% ක් වු නියම කාර්යක්ෂමතාව හා සංසන්දනාත්මකව බලන කල 63% ක පමණ සෛද්ධාන්තික කානොට් කාර්යක්ෂමතාවයක් ලබා දෙයි. මෙම ටර්බයිනවලට ඇතුළු කරන උෂ්ණත්වය (වායු ටර්බයින හා සංසන්දනාත්මකව) අඩු නිසා රැන්කයින් චක්‍රය සංයුක්ත චක්‍රීය වායු ටර්බයින ජව බලාගාරවල පාගල් චක්‍රය ලෙස නිරන්තරයෙන් යොදා ගනී.

රැන්කයින් චක්‍රයේ දී ක්‍රියාත්මක වන තරලය සංවෘත පුඩුවක් අනුගමනය කරන අතර එය නැවත භාවිත වේ. ජව බලාගාරවලින් නිරන්තරයෙන් ඉවත් වන සේ පෙනෙන ජල වාෂ්ප ජනනය වන්නේ සිසිලන පද්ධතිය මඟිනි. එයින් ප්‍රයෝජනවත් කාර්යයක් සඳහා පරිවර්තනය කළ නොහැකි අපතේ යන තාපය නිරූපණය කරයි. හුමාලය , සිසිල් සංතෘප්ත වාතය සමඟ ගැටෙන තෙක් නොපෙනී පවතින අතර ගැටීමේ දී එය ඝනීභවනය වී සිසිලන අටළු තුළින් නිකුත් වනවා සේ පෙනෙන සුදු පැහැති වළාකුළු නිර්මාණය කරයි. රැන්කයින් චක්‍ර තුළ දී බොහෝමයක් ද්‍රව්‍ය භාවිතා කළ හැකි මුත් ඒ සඳහා සාමාන්‍යයෙන් භාවිත කරන්නේ ජලයයි.එහි වූ විෂ දායක නොවීම හා ප්‍රතික්‍රියාකාරී නොවන රසායන ද්‍රව්‍ය බහුලතාව, අඩු පිරිවැය හා තාප ගතික ගුණ වැනි ගුණයන් ඊට හේතු වේ.
                       
අනෙක් චක්‍ර හා බැලීමේ දී එහි ඇති මූලික වාසියක් වන්නේ සම්පීඩක අදියරේ දී පොම්පය ක්‍රියාත්මක කිරීමට සාපේක්ෂව අඩු කාර්යයක් අවශ්‍ය වීමයි. එසේ වීමට හේතුව එම ලක්ෂ්‍යයේ දී ක්‍රියාත්මක වන ද්‍රව්‍යය එහි ද්‍රව කලාපයේ පැවතීමයි. තරලය ද්‍රවය බවට පත් කිරීමෙන් පොම්පයෙන් ටර්බයින ජවය දළ වශයෙන් 1%ක් පමණක් භාවිතා කරන අතර එමනිසා සැබෑ චක්‍රය සඳහා වඩා විශාල කාර්යක්ෂමතාවයක් සපයයි. අඩු තාපය ප්‍රමාණය එකතු වන නිසා මෙම වාසිය යම්තාක් දුරට නැති වේ. උදාහරණයක් ලෙස වායු ටර්බයිනවල සෙල්සියස් අංශක 1500 ක පමණ ඇතුළත් කිරීමේ උෂ්ණත්වයක් පවතී. කෙසේ නමුත් හුමාල චක්‍රවල හා ගෑස් ටර්බයිනවල කාර්යක්ෂමතාවය බොහෝ දුරට හොඳින් ගැලපේ.
විශිෂ්ට පරිමාව

විශිෂ්ඨ පරිමාව (v) යනු පදාර්ථයක ඒකක ස්කන්ධයක් මඟින් අයත් කර ගන්නා පරිමාවයි. එය ඝනත්වයේ ප්‍රතිලෝමයට සමාන වේ. විශිෂ්ට පරිමාව පහත ලෙස ප්‍රකාශ කළ හැක.

මෙහි V පරිමාව වන අතර m හා ρ යනු පිළිවෙලින් අදාල පදාර්ථයේ ස්කන්ධය හා ඝනත්වයයි.

පරිපූර්ණ වායුවක් සඳහා

මෙහි R යනු විශිෂ්ඨ වායු නියතයයි, M යනු මෞලික ස්කන්ධය, T යනු උෂ්ණත්වය හා P යනු වායුවේ පීඩනය වේ.

සමහරක් විට විශිෂ්ඨ පරිමාව යන්න මෞලික පරිමාව 
යනුවෙන් හැඳින්වීමට යෙදේ.

භෞතික විද්‍යාව

ca:Volum (termodinàmica)#Volum específic
විදුලි සංදේශය

විදුලි සංදේශනය යනු සන්නිවේදනය සඳහා යම් කිසි දුරකට සංඥා සම්ප්‍රේෂණයයි. මුල් කාලයේ දී මෙයට දුම් සංඥා භාවිතය, බෙර, ධජ සංඥා,ඡායා චිත්‍ර ඇතුළත් විය. නූතන කාලයේ දී විදුලි සංදේශනයට දුරකථන, රූපවාහිනී, ගුවන් විදුලි හා පරිගණක වැනි ඉලෙක්ට්‍රෝනික සම්ප්‍රේෂක භාවිතය ඇතුළත් වේ.  විදුලි සංදේශ ක්ෂේත්‍රයේ මුල් කාලීන හඳුන්වා දෙන්නන් අතරට ඇන්ටෝනියෝ මියුසි, ඇලෙක්සැන්ඩර් ග්‍රැහැම් බෙල්, ගුග්ලි එල්මෝ මාර්කෝනි හා ජෝන් ලොගී බෙයාර්ඩ් ඇතුලත් වේ. විදුලි සංදේශ ලෝක ආර්ථිකයේ වැදගත් කොටසක් වන අතර දළ ලෝක නිෂ්පාදිතයෙන් 3%කට වඩා මඳක් අඩුවෙන් විදුලි සංදේශ කර්මාන්තයේ ආදායම පවතී.

මූලික සංකල්ප

ටෙලිකොමිනිකේෂන් නාමය ඇතිවූ අයුරු  

ටෙලිකොමිනිකේෂන් යන වදන télécommunication යන ප්‍රංශ වදනෙන් උපුටා ගෙන ඇත. එහි අරුත දුර යන්න හඟවන Tele යන ග්‍රීක වදනින් හා බෙදා ගැනීම යන්න හඟවන communicare යන ලතින් වදනින් සමන්විත වේ. télécommunication  යන ප්‍රංශ වදන 1904 දී ප්‍රංශ ජාතික ඉංජිනේරුවකු හා නවකතාකරුවෙකු වූ එඩෝර්ඩ් එස්ටවුනි විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී.

විදුලි සංදේශ පද්ධතියක මූලික අවයව 

විදුලි සංදේශ පද්ධතියක් මූලික අවයව 3කින් සමන්විත වේ. 

	තොරතුරු ලබා ගෙන ඒවා සංඥා බවට හරවන සම්ප්‍රේෂකය 
	සංඥාව ගෙන යන සම්ප්‍රේෂක මාධ්‍යය හා 
	සංඥාව ලබා ගෙන එය නැවතත් ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි තොරතුරු බවට හරවන ආදායකය යනු ඒවාය.

උදාහරණයක් ලෙස ගුවන් විදුලි විකාශනයේ දී විකාශන කුළුණ සම්ප්‍රේෂකය වන අතර නිදහස් අවකාශය සම්ප්‍රේෂණ මාධ්‍ය වේ. ගුවන් විදුලිය ආදායකයයි. බොහෝ විට විදුලි සංදේශ පද්ධති එකම උපකරණය සම්ප්‍රේෂකය හා ආදායකය ලෙස කටයුතු කරන දෙමං පද්ධතියක් වේ. උදාහරණ ලෙස ජංගම දුරකතන දැක්විය හැකිය. 
  
දුරකතන මාර්ගයක් වන විදුලි සංදේශනය තැනකින් තැනකට වූ සන්නිවේදනයක් ලෙස හැඳින්වේ. මෙයට හේතුව එය එක් සම්ප්‍රේෂකයක් හා එක් ආදායකයක් අතර සිදු වීමයි. ගුවන් විදුලි විකාශනයක් හරහා වන විදුලි සංදේශනය විකාශන සන්නිවේදනය ලෙස හැඳින්වේ. එයට හේතුව එහිදී සන්නිවේදනය සිදු වන්නේ අධි බල සම්ප්‍රේෂකයක් හා විශාල ආදායක සංඛ්‍යාවක් අතර වීමයි.

සටහන්
බර්ලින් තාප්පය

බර්ලින් තාප්පය යනු බටහිර බර්ලිනය නැ‍ඟෙනහිර බර්ලිනය හා බටහිර ජර්මනියේ ඉතිරි කොටසින් වෙන් කරන බාධකයකි. දිගු අභ්යබන්තර ජර්මන් සීමාව ජනපද දෙක අතර නැඟෙනහිර බටහිර ජර්මානු සීමාවේ ඉතිරිය සලකුණු කරයි. සීමා දෙකම අයන් කර්ටන්හි කොටසකි. 

මෙම තාප්පය එහි ගොඩනැංවීම ආරම්භ වූ 1961 අගෝස්තු 13 වනදා සිට එය 1989 දී බිඳ දමන තෙක් වසර 28 ක් පුරාවට නැඟෙනහිර බර්ලිනය හා බටහිර බර්ලිනය එකිනෙකින් වෙන්කරන ලදී. මෙම කාලය තුළ දී නිල වාර්තාවලට අනුව බටහිර බර්ලිනය තුළට තාප්පය මාරු වීමට උත්සාහ කිරීමේ දී මිනිසුන් 133 දෙනෙක් මිය ගොස් ඇත. කෙසේ නමුත් ප්රසධාන ගොදුරුවූවන් පවසා සිටින්නේ 200කට වැඩි මිනිසුන් සංඛ්යාමවක් බටහිර සිට නැ‍ඟෙනහිර බර්ලිනයට පලා යෑමට තැත් කිරීමේ දී මිය ගොස් ඇති බවයි. GDR/බටහිර ජර්මානු ආණ්ඩුව සීමාවෙහි වූ ආරක්ෂකයන්ට වෙඩි තැබීම් නියෝග නිකුත් කළ අතර එවැනි නියෝග GDR නිලධාරීන් විසින් ප්ර්තික්ෂේප කළ මරණයට පත් කිරීමට වෙඩි තැබීමේ නියෝගවලට වඩා වෙනස්ය. 

1989 නොවැම්බර් 9 වනදා නැ‍ඟෙනහිර ජර්මානු රජය විසින් බටහිර ජර්මනිය හා බටහිර බර්ලිනය කරා ගමන් කිරීමට ඉඩ ඇති බව පැවසීමත් සමඟ නැ‍ඟෙනහිර ජර්මානුවන් තාප්පයට නැඟ තාප්පය තරණය කර උත්සවය සැමරීම සඳහා බටහිර ජර්මානුවන් සමඟ එක්විය.

ඊළඟ සති කීපය පුරාවට තාප්පයෙහි කොටස් මහජනයා හා සමරු ලබා ගන්නා අය විසින් කඩා ගන්නා ලද අතර පසුව එහි ඉතිරිය ඉවත් කිරීම සඳහා කර්මාන්තමය උපකරණ යොදා ගන්නා ලදී. 

බර්ලින් තාප්පය බිඳ වැටීම ජර්මානු නැවත එක්වීමට මඟ පෑදූ අතර නිල වශයෙන් එය 1990 ඔක්තෝබර් 3 වනදා අවසන් විය.

 
ජර්මනිය තුල 1961 දී සංස්ථාපිතයන්
හමුදාමය ඉතිහාසය තුල 1961 වසර
දේශපාලනය තුල 1961 වසර
කළු මරණය

කළු මරණය යනු මිනිස් ඉතිහාසයේ දරුණුතම මහාවසංගත වලින් එකක් වූ අතර යර්සීනියා පෙස්ටිස් ලෙස හැඳින් වූ බැක්ටීරියාවකින් ඇති වූ බවට සැලකේ. නමුත් සමහරක් විට වර්තමානයේදී අනෙකුත් රෝගවලටද  එහි වගකීම පවරා දේ. 

එය මධ්‍යම ආසියාවේ හට ගෙන 1340 දශකයේ පසු භාගය වන විට යුරෝපයට පැතිරිණි. වසංගතය නිසා ලොව පුරා සිදු වූ මුළු මරණ සංඛ්‍යාව මිලියන 75 කට ආසන්න විය. යුරෝපයේ මරණ මිලියන 25 - 50 පමණ තක්සේරු විය. කළු මරණය මගින් යුරෝපානු ජනගහණය 30% - 60% ප්‍රමාණයක් මරා දමා තිබේ. මෙමගින් 1400 දී ලෝක ජනගහනය මිලියන 450 සිට මිලියන 350 ත් 375 ත් අතර ප්‍රමාණයක‍ට අඩු කර ඇත. 

කුද්දැටි ඉදිමීමේ වසංගතය යුරෝපයේ සෑම පරම්පරාවකටම ප්‍රචණ්ඩ බව වෙනස් වෙමින් 1700 ශතවර්ෂය දක්වා පැමිණි බවට පිළිගැනේ. මෙම කාලය අතරතුරදී වාහක වසංගත 100 ට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් යුරෝපය හරහා පැතිර ගියේය. 1603 දී එහි නැවත පැමිණීමේදී වසංගතය ලන්ඩන් වාසී 38000 ට වඩා මරා දැමීය. 17 වන සියවසේ වෙනත් සැළකිය යුතු වසංගත වූයේ 1629 – 1631 ඉතාලියානු වසංගතය , සෙවිල්හි මහා වසංගතය ( 1647 – 1652 ), ලන්ඩනයේ මහා වසංගතය (1665- 1666) , වියානාවේ මහා වසංගතය (1679 ) යි. රෝග කාරකය හඳුනා ගැනීම හරහා යම් මත භේදයක් තිබුනද 1720 – 1722හි මහා වසංගතයෙන් හා 1771 මොස්කව් වසංගතයෙන් පසු 19 වන සියවසේදී එය යුරෝපයෙන් නැති වී ගොස් ඇති බව පෙනේ. 

14 වන සියවසේ කළු මරණය ව්‍යාප්ත වීම යුරෝපානු ජනගහනය මත බලවත් බලපෑමක් එල්ල කළ අතර යුරෝපයේ සමාජ ව්යු හය වෙනස් කරන ලදී. එය රෝමාණු කතෝලික පල්ලිවලට තදබල පහරක් වූ අතර යුදෙව්වන් , පිටරැටියන් , යාචකයන් හා ලාදුරු රෝගීන්, හා සුළුතරයන්ට පුළුල්ව වද හිංසා සිදු වීමට මෙය හේතු වේ. දෛනික ජීවත් වීමේ අස්ථිර බව රෝගාතුර බවේ සාමාන්‍යය ආකාර නිර්මාණය කළ අතර එමගින් ද ඩිකැමිරන් හි ගියොවනී බොක්කසියෝ හි නිරූපණය කර ඇති පරිදි මොහොතක් සඳහා ජීවත් වීමට පුද්ගලයන්ට බලපෑම් එල්ල විණි. 

යුරේසියානු ඉතිහාසය
ආසියානු ඉතිහාසය
යුරෝපා ඉතිහාසය
මැද පෙරදිග ඉතිහාසය
අවසන් මධ්‍යතන යුග
වසංගත
මධ්‍යකාලීන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ ඉතිහාසය
ලෝක ඉතිහාසය
14වන සියවසෙහි ව්‍යසන

ja:ペスト#14世紀の大流行
ජුලියස් සීසර්

ගයිස් ජුලියස් සීසර් (ක්‍රි.පූ. 100 ජුලි 13 - ක්‍රි.පු. 44 මාර්තු 15) රෝමානු හමුදාමය සහ දේශපාලනික නායකයකු වේ. රෝමන් ජනරජය රෝමානු අධිරාජ්‍යය බවට පත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ දී මොහු ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන ලදී. 

ජනප්‍රිය සම්ප්‍රදායට අයත් වූ දේශපාලනඥයකු ‍වූ මොහු නිල නොවන ත්‍රි ආධිපත්‍ය සම්බන්ධතාවක් ගොඩනඟාගෙන ‍රෝමානු දේශපාලන කරලිය වසර කිහිපයක් තිස්සේ පාලනය කරන ලදී. ඔහු තම ත්‍රි ආධිපත්‍ය සම්බන්ධතාවය ගොඩනඟා ගන්නා ලද්දේ මාකස් ලිසිනියස් ක්‍රැසස් සහ නීයස් පොම්පියස් මැග්නස් යන පුද්ගලයන් සමඟ වේ. කෙසේ නමුත් ඔහුගේ මෙම පාලන ක්‍රමයට ඔප්ටි මෙට්ස් සම්ප්‍රදා‍යට අයත් වූ රෝමානු සෙනෙට් සභිකයන් වූ මාකස් පෝසියස් කැටෝ සහ මාකස් කැල්පර්නියස් බයිබලස් වැනි පුද්ගලයන් විරුද්ධ වූහ. සීසර් ගෝල් ප්‍රදේශය යටත් කර ගැනීමත් සමඟ රෝමානු පාලනය අත්ලාන්තික් සාගරය දක්වාම විහිදී ගිය අතර මුල් වරට රෝමය මඟින් බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය කරන ලද්දේ ද සීසර්ගේ මෙහෙයවීම යටතේ වේ. මෙම ආක්‍රමණය ක්‍රි.පූ. 55 දී සිදු විය.  කෙසේ නමුත් ත්‍රි පුද්ගල ආධිපත්‍යයෙහි බිඳ වැටීමත් සමඟ පොම්පේ සහ සෙනෙට් මණ්ඩලය සමඟ මත ගැටුම් හට ගන්නා ලදී. ක්‍රි.පූ. 49 දී තම හමුදාවන් රු‍බිකෝන් නදිය හරහා මෙහෙයවමින් සිවිල් යුද්ධයක් ආරම්භ කළ අතර ඒ ඔස්සේ ඔහු ‍රෝමානු අධිරාජ්‍යයේ අනභිභවනීය නායකයා බවට පත්විය. 

රාජ්‍ය පාලනය සියතට ගැනීමත් සමඟ සීසර් රෝමානු සමාජයට සහ එහි පාලන ක්‍රමයට දැඩි සංශෝධන එක් කිරීමට ක්‍රියා කළේය. ඔහු ජීවිත කාලය පුරාව‍ටම රෝම අධිරාජ්‍යයා ලෙසට නම් කරන ලද අතර ජනරජයේ පාලන තන්ත්‍රය දැඩි ලෙස ඔහු වටා කේන්ද්‍රගත විය. කෙසේ නමුත් සීසර්ගේ මුල් කාලීන මිතුරෙකු වූ මාකස් ජුනියස් බෲටස්ගේ මග පෙන්වීම යටතේ ක්‍රියාත්මක වූ සෙනෙට් සභිකයන් සමූහයක් විසින් ක්‍රි.පු. 44 මාර්තු 15 වැනි දින සීසර්ව ඝාතනය කරන ලදී. මෙම ඝාතනයේ අරමුණ වූයේ රෝම ජනරජය එහි මුල් තත්වයට ගෙන ඒමයි. කෙසේ නමුත් මෙහි ප්‍රතිඵලය වූයේ තවත් රෝමානු සිවිල් යුද්ධයක් ඇරඹීමයි. එය අවසානයේ දී රෝමය සීසර් විසින් හදාවඩාගත් ඔහු‍ගේ පුත්‍රයා වූ ගයිස් ඔක්ටවියානස් යටතේ ඒකාධිපති පාලන ක්‍රමයකට යටත් විය. ක්‍රි.පූ. 42 දී එනම් සීසර්ගේ ඝාතනයෙන් වසර 2කට පසු සෙනෙට් සභාව විසින් නිල වශයෙන් සීසර් රෝමානු දෙවිවරයෙකු ලෙස නම් කරන ලදී. 

සීසර්ගේ ජීවි‍තයෙන් වැඩි කොටසක් පිළිබඳ තොරතුරු හෙලි කරගෙන ඇත්තේ සීසර් විසින්ම තම හමුදා ව්‍යාපාර ‍ගැන ලියා තැබූ විස්තර සහ අනෙකුත් සමකාලීන මූලාශ්‍ර ඇසුරෙන් වේ. මෙම අනෙකුත් සමකාලීන මූලාශ්‍ර අතරට සීසර්ගේ දේශපාලනික විරුද්ධවාදියා වූ සිසේරෝ විසින් ලියූ ලිපි සහ ඔහු විසින් සිදු කළ දේශන යනාදියත් සැලස්ට් විසින් ලියන ලද පුරාණ ලේඛනත් කැටලස් විසින් ලියූ කවි පද යනාදියත් අයත් වේ. තවද සීසර්ගේ ජීවිතය පිළිබඳ වඩාත් සවිස්තර වාර්තාවන් ඔහුගේ කාලයෙන් පසුව වාසය කළ ඇපියන්, සුටෝනියස්, ප්ලූටාක්, කැසියස් ඩියෝ සහ ස්ට්‍රැබෝ වැනි ඉතිහාසඥයන් විසින් ලේඛනගත කොට ඇත.

මූලාශ්‍ර

 
චරිත කතා
ශාක පොතුවට කැපීම

ශාකපොතුවට කැපීම, වලයාකාර පොතු ඉවත් කිරීම ලෙස ද හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම ක්‍රියාවලියේදී ශාක ක‍ඳේ පොත්තන් කොටසක් කඳ වටේටම වලයාකාරව ඉවත්කරමින් (පොත්ත ද්විතීයික ෆ්ලෝයම පටකය, වල්ක කැම්බියම හා වල්කය ) ශාකය මිය යාමට සලස්වනු ලැබේ. මෙම ශාක පොතු ඉවත් කිරීම , මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් ( වන ව්‍යාපෘති විනාශ කිරීම් ) මෙන්ම අහම්බෙන් (ළපටි ශාක ආධාරකවලට බැඳ තබන ලණු හේතුවෙන්) හෝ සමහර ශාක භක්ෂකයන්ගේ ක්‍රියාවන් (තමන්ගේ උස ප්‍රමාණයට සරිලන ප්‍රදේශයේ ගසේ පොත්ත මුළුමණින්ම කා දැමීම) නිසා ද සිදු වේ. නමුත් මෙම උපක්‍රමය වගාවන් සඳහා වනාන්තර එළි කිරීමේදී, පලතුරු වගාකරුවන් විසින් අස්වනු වැඩිකර ගැනීම සඳහා ද බහුලව භාවිතා කෙරේ. (විශාල ඵල)

වනාන්තර පාලනයේදී හා උද්‍යාන වගාවන්වලදී පොතුවට කැපීම
සෑම ශාකයක්ම ජලය හා ආහාර පරිවහනය සඳහා සනාල පටක වර්ග 02 ක් භාවිතා කරනු ලැබේ. ඒවා නම් ශෛලම පටකය (දැව කොටස ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ) හා ෆ්ලෝයම පටකයයි. පොතුවට කැපීමේදී ෆ්ලෝයම පටකය පටකය ඉවත් කරනු ලබන අතර පත්‍ර මණ්ඩලවල සිට ශාකයේ මූල පද්ධතියට සීනි (මුලීකව සුක්‍රෝස් ) පරිවහනය ඇනහිටීමෙන් ශාකය මිය යාම සිදුවේ. මෙහිදී ශෛලම පටකයට කිසිදු හානියක් සිදු නොවේ. එබැවින් මූල මණ්ඩලය මිය යන තෙක් තාවකාලිකව මුල්වල සිට ගසේ පත්‍ර මණ්ඩලය වෙතට ජලය හා ඛණිජ ලවණ පරිවහනය සිදු වේ. බොහෝ විට මුල්වල සෛල තුළ තව දුරටත් ATP නිෂ්පාදනය නොවීම හේතුවෙන් හා පෝෂණ ද්‍රව්‍යය ශෛලම තුළින් ඉහළට ගමන් නොකිරීම හේතුවෙන් මූල මණ්ඩලය මිය යාම සිදු වේ. 

ශාක කපා දැමීම හා සසඳන විට පොතුවට ඉවත් කිරීම මගින් ශාක ඉවත් කිරීම ඉතාමත් සෙමින් සිදුවන ක්‍රියාවලියක් බැවින් බොහෝ විට එය යොදාගනුයේ අත්‍යාවශ්‍ය අවස්ථාවකදී පමණි. එනම්, පාරිසරික සංරක්ෂිත ප්‍රදේශයක අනෙකුත් ශාකවලට හානියක් නොකර තනි ශාකයක් පමණක් ඉවත් කළයුතු අවස්ථාවලදීයි.

අහම්බයකින් ශාකයේ පොත්ත ඉවත් විය හැකි බැවින් ද ශාක කළමනාකරණයේදී ඒ පිළිබඳ සැලකිළිමත් වෙමින් ක්‍රියාකාරීවීම  වැදගත් වේ. බොහෝ විට කුඩා පැළෑටි ලණුවලින් ආධාරක කරුවලට බැඳ තැබූ විට පැළෑටිය තව දුරටත් වර්ධනය වීමේදී ලණුව සමග වන ඝර්ෂණය හේතුවෙන් එම ස්ථානයේ ක‍ඳේ පොත්ත ඉවත් වී යා හැක. එමෙන්ම කිසියම් ශාකයක නිතර නිතර සතුන් හෝ බෝට්ටු යනාදිය බැඳ තබන්නේ නම් එවිටද ඝර්ෂණය හේතුවෙන් ලණුව ඇතිල්ලෙන සීමාව තුළ ගසේ පොත්ත ඉවත් වී යා හැකිය.