Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
යාන්ත්‍ර විද්‍යාව

යාන්ත්‍ර විද්‍යාව, භෞතික වස්තූන් බලයකට හෝ විස්ථාපනයට ලක් වූ කල සිදු වන දෑ පිලිබඳ අධ්‍යයනය කරයි. මෙම විෂයය භෞතික විද්‍යාවේ උප විෂයයක් වේ. යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ මූලය පුරාතන ග්‍රීසියේ විසූ ඇරිස්ටෝටල් සහ ආකිමිඩීස්ගේ ලේඛණයන් ය. ඉන් පසුව මෑත අතීතයේදී ගැලීලියෝ, කෙප්ලර්, සහ විශේෂයෙන් නිව්ටන් විසින් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ මූලික පදනම ගොඩ නගන ලදී.

භෞතික විද්‍යාව
සූර්යකේන්ද්‍රීය වාදය

පෘථිවිය සහ සෙසු ආකාශ වස්තූන් සූර්යයා වටා පරිභ්‍රමණය වන බව උපකල්පනය කරමින් සාදන ලද නක්ෂත්‍ර ආකෘතිය සූර්යකේන්ද්‍රීය වාදය නම් වේ. පෘථිවිය වටා සෙසු ග්‍රහයින් ආසන්න වෘත්තාකාර කක්ෂවල ගමන් කරන බව උපකල්පනය කැරෙන පෘථිවි කේන්ද්‍රවාදයෙන් මෙය වෙනස් ය.

පෘථිවිය සූර්යයා වටා පරිභ්‍රමණය වන බවට සාමොස් හි ඇරිස්ටාකස් විසින් ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස තරම් ඈත කාලයේ අදහස් පළ කැරුණ ද, එම අදහසට සමකාලීන නක්ෂත්‍රවේදීන්ගේ සහයෝගයක් ලැබුණේ නැත. සූර්ය කේන්දුවාදය පිළිබඳ වඩා සම්පූර්ණ ගණිතමය ආකෘතියක් සාදන ලද්දේ 16 වැනි සියවසෙහි දී නිකලස් කොපර්නිකස් විසිනි. කොපර්නිකානු විප්ලවයට මුල් වූ මෙම ආකෘතිය 17 වැනි සියවසෙහි දී ජොහැන්නස් කෙප්ලර් විසින් වැඩිදියුණු කරන ලද අතර,ඔහු ප්‍රකාශ කරේ සුර්යා වටා අනෙකුත් ග්‍රහ වස්තුන් ඉලිප්සියාකාර කක්ෂක ගමන් කරන බවයි. ගැලී‍ලියෝ ගැලිලි සොයාගත් දුරේක්‍ෂය භාවිතයෙන් කළ නිරීක්ෂණ මඟින් තහවුරු කරනු ලැබිණි.

තව දුරටත් විලියම් හර්ෂෙල්ගේ නිරීක්ෂණ අනුව විශ්වයේ කේන්ද්‍රය සූර්යයා නොවන බව තාරකා විද්‍යාඥයින් විසින් පිලිගැණුනු අතර, එඩ්වින් හබ්ල් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය බිලියන ගණනක් වූ චක්‍රාවාට වලින් එකක කොටසක් බව පෙන්වා දුන්නේය.

මූලාශ්‍ර

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය
න්‍යෂ්ටික විලයනය

පරමාණුක න්‍යෂ්ටි දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් එකිනෙක එකතු වෙමින් නොහොත් විලයනය වෙමින් තනි, මුල් න්‍යෂ්ටීන් සියල්ලටම වඩා ඉහළ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකයක් ඇති න්‍යෂ්ටියක් සෑදීමේ ක්‍රියාවලිය න්‍යෂ්ටික විලයනය () ලෙස න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව, න්‍යෂ්ටික රසායන විද්‍යාව, සහ තාරකා භෞතික විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි දී හැඳින්වේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියා වලදී පදාර්ථයෙහි ස්කන්ධ වෙනසක් සිදු වන අතර, ඊට අනුරූපව විශාල ශක්තියක් මුක්ත වීම හෝ අවශෝෂණය වීම සිදු විය හැකි ය.

න්‍යෂ්ටික විලයනයේ ප්‍රතිපලය (නියුක්ලියෝනයකට ඇති විශාලම න්‍යෂ්ටික බන්ධන ශක්තියක් ඇති) යකඩ න්‍යෂ්ටියට වඩා කුඩා න්‍යෂ්ටියක් වූ විට ප්‍රතික්‍රියාවෙන් ශක්තිය මුක්ත වේ. ඊට වඩා විශාල න්‍යෂ්ටි සෑදීමේදී ශක්තිය අවශෝෂණය කරගනු ඇත. න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයෙහි දී මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ අයුරින් ශක්ති වෙනස සිදු වේ.

න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
භෞතික විද්‍යාව
න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය

ඉහළ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකයක් සහිත පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් පහළ ස්කන්ධ ක්‍රමාංක සහිත පරමාණුක න්‍යෂ්ටි දෙකකට බිඳී යාමේ න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය () ලෙස න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව සහ න්‍යෂ්ටික රසායන විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍ර තුළ හැඳින්වේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියා වලදී පදාර්ථයෙහි ස්කන්ධ වෙනසක් (බොහෝ විට අඩු වීමක්) සිදු වන අතර ඒ අනුව විශාල ශක්තියක් මුක්ත වේ. ඊට අමතරව න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාවලදී බොහෝ විට නියුට්‍රෝන සහ ෆෝටෝන (බොහෝ විට ගැමා කිරණ ලෙස) මුක්ත කරයි.

න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
භෞතික විද්‍යාව
ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය

පරමාණුක ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය සහ නියුක්‍ලියෝන අංකය ලෙස ද හැඳින්වෙන ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය (සංකේතය A) යනු පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන ගණනේ එකතුවයි (නැත හොත් න්‍යෂ්ටියක ඇති නියුක්ලියෝන ගණනයි). මූලද්‍රව්‍යයක සමස්ථානික අතර ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය වෙනස් වේ. ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය, න්‍යෂ්ටියක ඇති ප්‍රෝටෝන ප්‍රමාණය ලෙස අර්ථ දැක්වෙන පරමාණුක ක්‍රමාංකය (සංකේතය Z) නොවේ. ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය සහ පරමාණුක ක්‍රමාංකය අතර වෙනස න්‍යෂ්ටියක ඇති නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාව (N) වෙයි. එනම්: N=A−Z..

මූලාශ්‍ර
පරමාණුක ක්‍රමාංකය

ප්‍රෝටෝන අංකය ලෙසින් ද හැඳින්වෙන පරමාණුක ක්‍රමාංකය (සංකේතය Z) අර්ථ දැක්වෙන්නේ පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක පවතින ප්‍රෝටෝන ගණන ලෙසයි‍. මූලද්‍රව්‍ය එකිනෙකින් වෙන් කොට හඳුනා ගැනෙන්නේ පරමාණුක ක්‍රමාංකයෙනි. අයනික නොවන අවස්ථාවේ පවතින තනි පරමාණුවක් වටා ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණන පරමාණුක ක්‍රමාංකයට සමාන වෙයි.

එකම පරමාණුක ක්‍රමාංකයක් පැවැතුණ ද, වෙනස් ස්කන්ධ ක්‍රමාංක පවතින පරමාණුක න්‍යෂ්ටි සමස්ථානික ලෙස හැඳින්වේ. ස්වාභාවික අවස්ථාවේ පවතින බොහෝ මූලද්‍රව්‍ය සමස්ථානික මිශ්‍රණයක් ලෙස පවතින අතර මිශ්‍රණයෙහි ඇති ස්කන්ධ ක්‍රමාංකයන්ගේ සාමාන්‍යය පරමාණුක ස්කන්ධ ඒකක වලින් ගත් විට සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධය ලෙස හැඳින්වේ. රසායනික මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණුක ක්‍රමාංකය හෝ ප්‍රෝටෝන අංකය (සංකේතය Z) යනු එම මූලද්‍රව්‍යයේ සෑම පරමාණුවකම න්‍යෂ්ටියේ ඇති ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාවයි. පරමාණුක ක්‍රමාංකය රසායනික මූලද්‍රව්‍යයක් අද්විතීය ලෙස හඳුනා ගනී. එය න්‍යෂ්ටියේ ආරෝපණ අංකයට සමාන වේ. ආරෝපිත නොවන පරමාණුවක පරමාණුක ක්‍රමාංකය ද ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාවට සමාන වේ. Z පරමාණුක ක්‍රමාංකය හා නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාවේ එකතුව පරමාණුවක ස්කන්ධ අංකය ලබා දෙයි. ප්‍රෝටෝන හා නියුට්‍රෝන ආසන්න වශයෙන් එකම ස්කන්ධයක් ඇති හෙයින් (සහ ඉලෙක්ට්‍රෝනවල ස්කන්ධය බොහෝ අරමුණු සඳහා නොසැලකිලිමත් වේ) සහ නියුක්ලියෝන බන්ධනයේ ස්කන්ධ දෝෂය නියුක්ලියෝන ස්කන්ධයට සාපේක්ෂව සෑම විටම කුඩා වන බැවින්, ඕනෑම පරමාණුවක පරමාණුක ස්කන්ධය, ඒකීය පරමාණුවකින් ප්‍රකාශ වන විට ස්කන්ධ ඒකක (“සාපේක්ෂ සමස්ථානික ස්කන්ධය” ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රමාණයක් සෑදීම), මුළු සංඛ්‍යාවෙන් 1% ක් තුළ වේ. එකම පරමාණුක ක්‍රමාංක සහිත පරමාණු නමුත් වෙනස් නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යා, එබැවින් විවිධ ස්කන්ධ සංඛ්‍යා සමස්ථානික ලෙස හැඳින්වේ. ස්වාභාවිකව ඇති වන මූලද්‍රව්‍යවලින් හතරෙන් තුනකට වඩා ටිකක් වැඩි ප්‍රමාණයක් සමස්ථානිකවල මිශ්‍රණයක් ලෙස පවතී (මොනොසයිටොපික් මූලද්‍රව්‍ය බලන්න), සහ පෘථිවියේ අර්ථ දක්වා ඇති පරිසරයක මූලද්‍රව්‍යයක් සඳහා (සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධය ලෙස හැඳින්වෙන) සමස්ථානික මිශ්‍රණයක සාමාන්‍ය සමස්ථානික ස්කන්ධය තීරණය වේ. මූලද්‍රව්‍යයේ සම්මත පරමාණුක බර. Ically තිහාසික වශයෙන්, 19 වන සියවසේ රසායන ists යින් විසින් මැනිය හැකි ප්‍රමාණ (මූලද්‍රව්‍යවල පරමාණුක බර (හයිඩ්‍රජන් හා සසඳන විට) විය. සාම්ප්‍රදායික සංකේතය Z පැමිණෙන්නේ Zahl යන ජර්මානු වචනයෙන් වන අතර එය රසායන විද්‍යාව හා භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ නූතන සංස්ලේෂණයට පෙර හුදෙක් ආවර්තිතා වගුවේ මූලද්‍රව්‍යයක සංඛ්‍යාත්මක ස්ථානයක් නිරූපණය කර ඇති අතර එහි අනුපිළිවෙල දළ වශයෙන්, නමුත් සම්පුර්ණයෙන්ම අනුපිළිවෙලට අනුකූල නොවේ. පරමාණුක බර අනුව මූලද්‍රව්‍ය. මෙම ඉසෙඩ් අංකය න්‍යෂ්ටික ආරෝපණය සහ පරමාණුවල භෞතික ලක්ෂණයක් බවට වූ යෝජනාව හා සාක්ෂි සහිතව 1915 න් පසුව පමණක් ඇටම්සාල් (සහ එහි ඉංග්‍රීසි සමාන පරමාණුක ක්‍රමාංකය) යන වචනය පොදු භාවිතයට පැමිණියේය.
න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාව

පරමාණුක න්‍යෂ්ටි, නියුක්ලියෝන, හා/හෝ වෙනත් උප පරමාණුක අංශු දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් එකිනෙක සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් වෙනස් පරමාණුක න්‍යෂ්ටි, නියුක්ලියෝන හා/හෝ වෙනත් උප පරමාණුක අංශු එකක් හෝ වැඩි ගණනක් බිහි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාවක් නම් වේ. මෙහිදී ප්‍රතික්‍රියාවට සහභාගි වන පරමාණුක (උත්ප්‍රේරක නොවන) න්‍යෂ්ටි වල පරමාණුක ක්‍රමාංකය වෙනස් වීමකට ලක් වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය පරමාණුවල ඉලේක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය පමණක් වෙනසට ලක් කැරෙන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වලින් වෙනස් ය.

න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වලදී අංශු මැවීම හෝ විනාශ වීම (හෝ දෙක ම) සිදු විය හැකි ය. ඒ අනුව ප්‍රතික්‍රියක සහ ඵල අතර ස්කන්ධ වෙනසක් ඇති වේ. එම ස්කන්ධ වෙනස අනුව න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වලින් ශක්තිය මුක්ත වීම හෝ අවශෝෂණය වීම සිදු විය හැකි ය. ප්‍රතික්‍රියක වල ස්කන්ධය වඩා වැඩි නම් ශක්තිය මුක්ත වීම ද, නැත හොත් ශක්තිය අවශෝෂණය වීම ද සිදු විය හැකි ය. න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වලදී මුක්ත වන/අවශෝෂණය වන ශක්ති ප්‍රමාණ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වලදී මුක්ත වන/අවශෝෂණය වන ශක්තියට වඩා බෙහෙවින් විශාල වේ.

න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා වර්ග දෙකකට ගොනු කළ හැකි ය:

 න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය
 න්‍යෂ්ටික විලයනය

න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාවනට උදාහරණ 
 තාරකා මධ්‍යයේ සිදුවන විලයන ප්‍රතික්‍රියා: මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අධික චාලක ශක්තීන් සහිත කුඩා න්‍යෂ්ටි දෙකක් (උදා: හයිඩ්‍රජන්) හෝ කීපයක් එකතු වී වඩා බර න්‍යෂ්ටි සාදයි.
 විඛණ්ඩන බෝම්බ/න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාකාරක: මේවායේදී අධික චාලක ශක්ති සහිත නියුට්‍රෝනවලින්, යුරේනියම්/ප්ලූටෝනියම් වැනි න්‍යෂ්ටි වලට පහර දී එම න්‍යෂ්ටි බිඳ හෙලනු ලැබෙයි.
 අන්තරීක්ෂ කිරණ නිසා වායුගෝලයේ සිදුවන ප්‍රතික්‍රියා: අන්තරීක්ෂ කිරණ යනු අධික චාලක ශක්තියක් සහිතව අභ්‍යාවකාශයේ සිට වා‍යුගෝලයට ඇතුලු වන උප-පරමාණුක අංශූන් ය. මේවා වායුගෝලීය ඔක්සිජන්, නයිට්‍රජන්, කාබන් (කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වැනි වායු ලෙස පවතී) වැනි මූලද්‍රව්‍ය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට සමීප පරමාණුක ක්‍රමාංක සහිත වෙනත් මූලද්‍රව්‍ය සාදයි.

න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
විකිරණශීලී ක්ෂය වීම

අස්ථායී පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් අයනීකෘත අංශු පිට කරමින් වඩා ස්ථායී අවස්ථාවකට පත් වීම විකිරණශීලී ක්ෂය වීම නම් වේ. න්‍යෂ්ටියක ඇති නියුක්ලියෝන එකිනෙක බැඳ තබා ගන්නා ප්‍රබල බල න්‍යෂ්ටියේ අරයට සාපේක්ෂව කුඩා වූ විට පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් අස්ථායී අවස්ථාවකට පත් වේ. විකිරණශීලී ක්ෂය වීමකදී α-අංශු, β-අංශු, ප්‍රෝටෝනය, නියුට්‍රෝන,නියුට්‍රිනෝ අංශු සහ γ-කිරණ යන විවිධ වර්ග වල විකිරණ නිකුත් වේ.

මෙහිදී එක් මූලද්‍රව්‍යයක් තවත් මූලද්‍රව්‍යයකට තත්වාන්තරණය වේ. පෘථක්කරණය වීමට පෙර තිබූ මුල් මූලද්‍රව්‍යය පීතෘ මූලද්‍රව්‍යය ලෙස ද පසුව සෑදෙන නව මූලද්‍රව්‍යය දුහිතෘ මූලද්‍රව්‍යය ලෙස ද හැඳින්වේ. ‍මෙය කිසිදු ප්‍රතික්‍රියාවකින් තොරව අහඹු ස්වයංසිද්ධ විමෝචනයක් ලෙස සිදු වේ.
විකිරණශීලී ක්ෂය වීම සිදු කරන සමස්ථානික විකිරණශීලී යැයි කියනු ලැබේ. විකිරණශීලී සමස්ථානිකයක් නිදහසේ තැබූ විට එහි ඇති න්‍යෂ්ටි සංඛ්‍යාවෙන් හරි අඩක් ක්ෂය වීමට ගත වන කාලය එම සමස්ථානිකයේ අර්ධ ආයු කාලය ලෙස හැඳින්වේ.

විකිරණශීලී ක්ෂය වීමේ ක්‍රම

විකිරණශීලී න්‍යෂ්ටියක් ක්ෂය වීම ක්‍රම ගණනාවකට සිදු විය හැකි ය. පහත වගුවේ ඒවා සාරාංශගත කර ඇත. ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය A සහ පරමාණුක ක්‍රමාංකය Z  වන පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් (A, Z) ලෙස පහත නිරූපණය වෙයි. (A, Z) වින්‍යාසය සහිත පීතෘ න්‍යෂ්ටියක් ක්ෂය වීමෙන් සෑදෙන දුහිතෘ න්‍යෂ්ටියේ වින්‍යාසය දුහිතෘ න්‍යෂ්ටිය තීරුවේ පෙන්වා ඇත.

α-ක්ෂය වීම 

අස්ථායී පරමාණුවක් α-අංශුවක් එසේත් නැතහොත් හීලියම් න්‍යෂ්ටියක් පිට කරමින් ස්ථායී අවස්ථාවකට පත් වීම α-ක්ෂය වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් α-ක්ෂය වීම දැකිය හැකි වන්නේ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය 200 ට වඩා වැඩි න්‍යෂ්ටි වෙතිනි. මෙම ක්ෂය වීමේදී සෑදෙන දුහිතෘ න්‍යෂ්ටිය පීතෘ න්‍යෂ්ටියට වඩා පරමාණුක ක්‍රමාංක 2ක් ද ස්කන්ධ ක්‍රමාංක 4ක් ද අඩු වෙයි.

සෑදෙන දුහිතෘ න්‍යෂ්ටියෙහි සහ α-අංශුවෙහි ස්කන්ධ එකතුව පීතෘ න්‍යෂ්ටියෙහි ස්කන්ධයට වඩා අඩු වෙයි. මෙම අඩු වන ස්කන්ධය ශක්තියට පෙරළෙන අතර α-අංශුවට සහ දුහිතෘ න්‍යෂ්ටියට මෙම ශක්තිය චාලක ශක්තිය ආකාරයෙන් ලැබේ. නමුත් දුහිතෘ න්‍යෂ්ටිය α-අංශුවට වඩා ස්කන්ධයෙන් ඉතා වැඩි නිසා ගම්‍යතා සංස්ථිති මූලධර්මයට අනුව α-අංශුව ඉමහත් වේගයකින් ඉවතට ප්‍රක්ෂේපණය වනු ඇත. α-කිරණ යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ මෙ බඳු අංශු ය.

β-ක්ෂය වීම 

β-අංශු පිට කරමින් අස්ථායී න්‍යෂ්ටි ස්ථායී වින්‍යාසයන්ට ලඟා වීම β-ක්ෂය වීම ලෙස හැඳින්වේ. මීට අමතරව β-ක්ෂය වීමකදී නියුට්‍රිනෝ අංශුවක්ද මුක්ත වෙයි.  β-ක්ෂය වීමකදී පීතෘ න්‍යෂ්ටියේ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය වෙනස් වීමක් සිදු නොවන නමුදු, පරමාණුක ක්‍රමාංකය අංක 1 කින් අඩු හෝ වැඩි වෙයි.

β-ක්ෂය වීමකදී මුක්ත වන β-අංශු, දෙවර්ගයක් පවතී:

 β− - ඉලෙක්ට්‍රෝනය (ඍණ ආරෝපිතය)
 β+ - පොසිට්‍රෝනය (ධන ආරෝපිතය. මෙය ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ ප්‍රතිපදාර්ථ අංශුවයි)

ඒ අනුව β-ක්ෂය වීම් වර්ග 2ක් පවතී.

β−-ක්ෂය වීම 

අස්ථායී න්‍යෂ්ටියේ ඇති නි‍යුට්‍රෝනයක් ප්‍රෝටෝනයක් බවට හැරෙමින් β−-අංශුවක් සහ ප්‍රති-නියුට්‍රිනෝවක් පිට කරයි. මෙහිදී ප්‍රෝටෝන අංකය එකකින් වැඩි වන බැවින් පරමාණුක ක්‍රමාංකය එකකින් වැඩි වේ.

β+-ක්ෂය වීම 

අස්ථායී න්‍යෂ්ටියේ ඇති ප්‍රෝටෝනයක් නි‍යුට්‍රෝනයක් බවට හැරෙමින් β+-අංශුවක් සහ නියුට්‍රිනෝවක් පිට කරයි. මෙහිදී ප්‍රෝටෝන අංකය එකකින් අඩු වන බැවින් පරමාණුක ක්‍රමාංකය එකකින් අඩු වේ.

γ-විකිරණය 

α-ක්ෂය වීමක් හෝ β-ක්ෂය වීමක් සිදු වීමෙන් පසු දුහිතෘ න්‍යෂ්ටිය භූමි අවස්ථාවට නොපැමීණී සැකෙබුණු අවස්ථාවක පසු වීමට ඉඩ ඇත. මෙවිට න්‍යෂ්ටිය ප්‍රති-සකොබනය වෙමින් භූමි අවස්ථාවට පත් වීමේදී ශක්තිය පිට කරයි. ශක්තිය පිට කරන්නේ ෆෝටෝනයක් ලෙස ය. මෙම ශක්තිය ඉහළ අගයකින් යුක්ත වීම නිසා එම ෆෝටෝනය අධි සංඛ්‍යාතයෙන් යුතු γ-කිරණක් වනු ඇත.

විකිරණශීලීතාවය
රසායන විද්‍යාව
විද්‍යාව
භෞතික විද්‍යාව
න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
චාලක ශක්තිය

චාලක ශක්තිය යනු යම් වස්තුවක් තම5 චලිතය හේතු කොට ගෙන සතු කර ගන්නා ශක්තියයි. යම් වස්තුවක් නිශ්චලතාවයේ සිට එම වස්තුව පවතින ප්‍රවේගය දක්වා ත්වරණය කිරීමේදී සිදු කැරෙන කාර්යය ලෙස චාලක ශක්තිය අර්ථ දැක්වේ. එබඳු ත්වරණයකදී ලැබෙන මෙම චාලක ශක්තිය වස්තුවේ වේගය වෙනස් නොවන තාක් කල් නොවෙනස් ව පවතී. වස්තුව පවතින ප්‍රවේගයේ සිට නිශ්චලතාවයට පත් කිරීමට සමාන ප්‍රමාණයක කාර්යයක් කළ යුතු වේ.

යම් වස්තුවක වේගය ද, එනයින් එහි චාලක ශක්තිය ද වස්තුව පවතින අවස්ථිතික රාමුවට සාපේක්ෂ වේ. ‍සුදුසු අවස්ථිතික රාමුවක් තෝරා ගැනීමෙන් ඍණ නොවන ඕනෑම අගයක චාලක ශක්තියක් යම් වස්තුවකට ඇති බව පෙන්‍විය හැක. උදාහරණයක් ලෙස, යම් නිරීක්ෂක‍යෙකු පසු කර යන වාහනයකට එම නිරීක්ෂකයාගේ දෘෂ්ටි කෝණය අනුව ශූන්‍ය නොවන චාලක ශක්තියක් ඇත. නමුත් වාහනය තුල සිටින (නොහොත් වාහනයේ ප්‍රවේගයෙන් ම ගමන් කරන) නිරීක්ෂකයෙකුට අනුව වාහනයේ චාලක ශක්තිය ශූන්‍ය වේ.

සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී, භ්‍රමණය නොවන m ස්කන්ධයක් සහ v වේගයක් ඇති වස්තුවක චාලක ශක්තිය mv2/2 ලෙස ගණනය කැරේ. එහෙත් විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදය අනුව මෙය ආලෝකයේ වේගයට වඩා ඉතා කුඩා වේගයන් ඇති වස්තූන් සඳහා හොඳ ආසන්න අගයක් පමණි.

මූලාශ්‍ර
ඉලෙක්ට්‍රෝනය

ඉලෙක්ට්‍රෝනය ඍණ විද්‍යුත් ආරෝපණයක් ඇති උප පරමාණුක අංශුවකි. ඊට දන්නා සංඝටක හෝ ව්‍යුහයක් නොමැති  බැවින් මූලික අංශුවක් ලෙස සැලකේ. ඉලෙක්ට්‍රෝනයක ස්කන්ධය ප්‍රෝටෝනයක ස්කන්ධයෙන් ආසන්න ලෙස 1/1836කි. ඉලෙක්ට්‍රෝනය ෆර්මියෝන සහ ලෙප්ටෝන ගණ වලට වැටෙන අතර එහි ප්‍රති-අංශුව පොසිට්‍රෝනයයි. විද්‍යුත් ආරෝපණය විරුද්ධ ලකුණ (එනම් ධන) වීම හැරුණු කොට පොසිට්‍රෝනය සහ ඉලෙක්ට්‍රෝනය සර්වසම වේ.

වෙනත් පදාර්ථ මෙන්ම ඉලෙක්ට්‍රෝනය ද අංශු සහ තරංග දෙකටම අයත් වන ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික ලක්ෂණ දරයි. එබැවින් ඊට වෙනත් අංශු සමඟ ගැටීමට මෙන් ම ආලෝකය මෙන් විවර්තනය වීමට ද හැකි ය.

තව දුරටත් නොබෙදිය හැකි ප්‍රමාණයක විද්‍යුත් ආරෝපණයක් (එනම්, මූලික ආරෝපණය) පිළිබඳ අදහස ක්‍රි.ව. 1838 දී බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික දාර්ශනිකයකු වූ රිචර්ඩ් ලේමිං විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ පරමාණු වල රසායනික ලක්ෂණ පැහැදිලි කිරීම සඳහා ය.  ඉලෙක්ට්‍රෝනය යන වදන එම විද්‍යුත් ආරෝපණ වෙත දෙන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 1894 දී අයිරිෂ් ජාතික භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වූ ජෝජ් ජොන්ස්ටන් ස්ටෝනි විසිනි. ඉලෙක්ටෝනය අංශුවක් ලෙස හඳුනා ගන්නා ලද්දේ 1897 දී බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පර්යේෂකයන් වූ ජේ. ජේ. තොම්සන් සහ පිරිස විසින් කරන ලද තෙල් බිංදු පරීක්ෂණය ආධාරයෙනි.

විද්‍යුතය, චුම්භකත්වය, සහ තාප සන්නායකතාවය යන භෞතික සංසිද්ධි වලදී ඉලෙක්ට්‍රෝනය අත්‍යාවශ්‍ය කාර්ය භාරයක් ඉටු කරයි. නිරීක්ෂකයෙකුට සාපේක්ෂව චලිතයෙක යෙදෙන ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් චුම්භක ‍ක්ෂේත්‍රයක් ඇති කරනු ලබයි. එසේම එබඳු ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් බාහිර චුම්භක ක්ෂේත්‍ර මඟින් විවර්තනයට ලක් කෙරෙනු ඇත. ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ත්වරණය/මන්දනය කළ විට එය ෆෝටෝන අවශෝෂණය/මුක්ත කිරීම මඟින් ශක්තිය පිට කරයි. ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන වලින් සෑදුනු පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය වටා කාක්ෂික වලට පිවිසෙමින් ඉලෙක්ට්‍රෝනය පරමාණු තනයි. කෙසේ වුව ද පරමාණුවක මුලු ස්කන්ධයට ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ දායකත්වට 006% ටත් වඩා අඩු අගයක පවතිනු ඇත. ප්‍රෝටෝන සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන අතර ඇති වන කූලෝම් ආකර්ෂණ බල නිසා ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණු සමඟ බන්ධනය වෙයි. ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණු දෙකක් හෝ කීපයක් අතර හුවමාරුවෙන් හෝ හවුලේ බෙදා ගැනීමෙන් පරමාණු අතර රසායනික බන්ධන තැනෙයි.

සමහර න්‍යායයන්ට අනුව විශ්වයෙහි පවතින බොහෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන නිර්මාණය වූයේ මහා පිපිරුම අවස්ථාවේදී ය. එහෙත් ඉලෙක්ට්‍රෝන බීටා ක්ෂය වීම්, සහ කොස්මික් කිරණ මඟින් සිදු වන න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා මඟින් ද සෑදේ. පොසිට්‍රෝන සමඟ ගැටීමෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන විනාශ වී යා හැකි අතර තාරීය න්‍යෂ්ටිජනනයෙහි දී උරා ගනු ලැබීමට ද පුළුවන.

මූලාශ්‍ර 

රසායන විද්‍යාව
විද්‍යාව
විද්‍යා‍වේ ඉතිහාසය
භෞතික විද්‍යාව
බීටා අංශු

බීටා අංශු (β-අංශු) යනු ඉලෙක්ට්‍රෝන සහ පොසිට්‍රෝන පොදුවේ හඳුන්වන නාමයයි.

රසායන විද්‍යාව
භෞතික විද්‍යාව
විද්‍යාව
ඇල්ෆා අංශුව

ප්‍රෝටෝන 2ක් සහ නියුට්‍රෝන 2ක් එකට බැඳීමෙන් සෑදෙන අංශුව ඇල්ෆා අංශුව (α-අංශුව)කි. මෙය හීලියම් න්‍යෂ්ටියකට සර්වසම වේ.

රසායන විද්‍යාව
විද්‍යාව
භෞතික විද්‍යාව 

ඇල්ෆා කිරණවලට ඉහළ අයනීකාරක බලයක් ඇත.
ඇල්ෆා කිරණ ධන ආරෝපණයකින් යුක්තය.
ඇල්ෆා කිරණ ආලෝකයේ ප්‍රවේගයට වඩා ඉතා අඩු ප්‍රවේගයකින් ගමන් කරයි.
එමෙන්ම ඇල්ෆා කිරණ වල විනිවිද යාමේ හැකියාව ගැමා හා බීටා කිරන වලට සාපේක්ෂව අඩු වේ.

මෙමෙ ඇල්ෆා අංශු ඉලෙක්ට්‍රොන අත් පත් කර ගනිමින් හීලියම් අණු සාදයි .
2007 අයිසීසී ලෝක විස්සයි20 තරගාවලිය

අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් වංශකතාවේ නව පරිච්චේදයක ඇරඹුමක් ලෙස පන්දුවාර 20-20 ක්‍රිකට් තරඟ සඳහා ලෝක කුසලාන තරඟාවලිය වර්ෂ 2007 දී දකුණු අප්‍රිකාවේදී පළමුවරට පවත්වන ලදී. ලෝ වටා විසිරී සිටින ක්‍රිකට් ලෝලීන් හට නවමු අත්දැකීමක් ලබාදෙමින් මෙම තරඟාවලිය 2007 සැප්තැම්බර් 11 සිට 24 දින දක්වා දකුණු අප්‍රිකානු ක්‍රීඩාංගන 3ක පැවැත්විය. මෙම තරඟාවලිය සඳහා ටෙස්ට් වරම් ලද කණ්ඩායම් 10ත් එක්දින ජ්‍යාත්යන්තර වරම් ලද කෙන්යාව සහ ස්කොට්ලන්තය සමඟ කණ්ඩායම් 12ක් ඛාණ්ඩ 4ක් යටතේ පළමුව තරඟ කරන ලදී. පළමුවන 20-20 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය දිනා ගැනීමට ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය අවසාන මහා තරඟයේදී ගැටුනු නමුදු තියුණු තරඟයකින් පසු ඉන්දියාව ජයග්‍රහණය කරන ලදී.

තරඟ නීති හා කොන්දේසි 
සෑම තරඟයක් සඳහාම ජයග්‍රාහී කණ්ඩායමට ලකුණු 2ක් පිරිනැමෙන අතර තරඟයේ විසඳුමක් නොමැතිනම් කණ්ඩායම් 2 සඳහා ලකුණු 1 බැඟින් පිරිනමනු ලැබුණි. පරාජිත කණ්ඩායම සඳහා ලකුණු පිරිනොනැමින. නමුත් යම් තරඟයක් ලකුණු සමවීමෙන් අවසන් වුවහොත් ඒ සඳහා බෝල්-අවුට් ක්‍රමය මඟින් ජයග්‍රාහකයා තෝරාගනු ලැබූ අතර මෙම තරඟාවලියේ ඉන්දියාව හා පාකිස්තානය අතර පැවති මූලික වටයේ තරඟයේ තීරණය මේ ආකාරයෙන් ලබාදෙන ලදී.

පළමු වටයේ සහ සුපිරි 8 වටය සඳහා කණ්ඩායම් ශ්‍රේණිගතකිරීම සඳහා පහත දැක්වෙන ආකාරයේ නිර්ණායකයන් භාවිතා කරන ලදී.

1. එම ඛාණ්ඩයේ වැඩිම ලකුණු ලබාගත් කණ්ඩායම්. 
2. ලකුණු සම නම්, අදාල ඛාණ්ඩයේ වැඩිම ජයග්‍රහනයන් ලබාගත් කණ්ඩායම්.
3. ජයග්‍රහනයන් සම නම්, අදාල ඛාණ්ඩයේ ශුද්ධ ලකුණු ලබාගැනීමේ වේගය මත.
4. ශුද්ධ ලකුණු ලබාගැනීමේ වේගය සම නම්, අවම පන්දුයැවීමේ වේගය මත.
5. එහි ප්‍රතිඵලය සම නම්, එම කණ්ඩායම් දෙක අතර තරඟයේ ජයග්‍රහනය කළ කණ්ඩායම අනුව.

ඛාණ්ඩයන් 
පළමු වටයේ ඛාණ්ඩ 4ක් යටතේ තරඟ 12ක් පවත්වන ලද අතර ඛාණ්ඩයේ කණ්ඩායම් අතරින් වැඩිම ලකුණු ලබාගන්නා පලමු කණ්ඩායම්  2 සුපිරි 8 වටය සඳහා සුදුසුකම් ලබා ගනී.

GROUP (A)
                     
1: SOUTH AFRICA 🇿🇦
  
2: BANGLADESH 🇧🇩
     
3: WEST INDES 🇯🇲

GROUP (B)

1: AUSTRALIA 🇦🇺

2: ENGLAND 🇬🇧

3: ZIMBABWE 🇿🇼

GROUP (C)

1: SRI LANKA 🇱🇰

2: NEW ZEALAND 🇦🇺

3: KANYA 🇰🇪

GROUP (D)

1: INDIA 🇮🇳

2: PAKISTAN 🇵🇰

3: SCOTLAND 🏴󠁧󠁢󠁳󠁣󠁴󠁿

සුපර් 8 තරඟ වටය 
සුපිරි 8 වටයේ කණ්ඩායම් තරඟ සඳහා එක් ඛාණ්ඩයකට කණ්ඩායම් 4 බැගින් E සහ F වශයෙන් ඛාණ්ඩ 2ක් යටතේ ලීග් තරඟ 12ක් පවත්වන ලදී. ඒ අනුව එම ඛාණ්ඩයන්හි වැඩිම ලකුණු ලබාගන්නා කණ්ඩායම් 2 පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ වටයට තෝරාගන්නා ලදී.
SUPER 8 GROUP (A)

1: INDIA 🇮🇳

2: NEW ZEALAND 🇳🇿

3: SOUTH AFRICA 🇿🇦

4: ENGLAND 🇬🇧

SUPER 8 GROUP (B)

1: PAKISTAN 🇵🇰

2: AUSTRALIA 🇦🇺

3: SRI LANKA 🇱🇰

4: BANGLADESH 🇧🇩

Sim FINAL

🇳🇿 NEW ZIMBABWE

ක්‍රීඩාංගනයන් 
1. නිව්ලෑන්ඩ්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය, කේප් ටවුන්.
2. කින්ග්ස්මීඩ් ක්‍රීඩාංගනය, ඩර්බන්.
3. ද වොන්ඩරස් ක්‍රීඩාංගනය, ජොහැන්ස්බර්ග්.
ප්‍රෝටෝනය

ප්‍රෝටෝනය (), ධන 1ක මූලික ආරෝපණයක් ඇති උප පරමාණුක අංශුවකි. පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් තුළ ප්‍රෝටෝන එකක් හෝ වැඩි ගණනක් ඇත. ප්‍රෝටෝනයේ ස්කන්ධය  වේ. ප්‍රෝටෝනය සොයාගනු ලැබුවේ අර්නස්ට් රදෆර්ඩ් විසිනි.

ප්‍රෝටෝනය ස්ථායී අංශුවකි. සමහර විරල මාදිලියේ විකිරණශීලී ක්ෂය වීම් වලදී නිදහස් ප්‍රෝටෝන මුක්ත වේ. මෙම නිදහස් ප්‍රෝටෝන වහා ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් සමඟ සබැඳී හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක් සාදයි. පදාර්ථයේ ප්ලාස්මා අවස්ථාවේදී සහ රික්තයක ගමන් කරන අන්තරීක්ෂ කිරණ ලෙස ද නිදහස් ප්‍රෝටෝන පැවැතිය හැකි ය.

ප්‍රෝටෝනය සෑදී ඇත්තේ මූලික අංශු 3ක් එක් වීමෙනි: උඩු-අත් ක්වාක් අංශු (up quark) 2ක් සහ යටි-අත් ක්වාක් අංශුවක් (down quark). එහි විෂ්කම්භය ආසන්න වශයෙන් 16-17fm පමණ වේ.

මූලාශ්‍ර 

රසායන විද්‍යාව
විද්‍යාව
විද්‍යා‍වේ ඉතිහාසය
මූලික ආරෝපණය

තනි ප්‍රෝටෝනයක පවතින විද්‍යුත් ආරෝපණය, නැත හොත් තනි ඉලෙක්ට්‍රෝනයක පවතින විද්‍යුත් ආරෝපණයේ නිරපේක්ෂ අගය මූලික ආරෝපණය ලෙස හැඳින්වේ. මෙය මූලික භෞතීය නියතයකි. ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ විද්‍යුත් ආරෝපණය සමඟ වරදවා වටහා ගැනීම වැලැක්වීමට මූලික ධන ආරෝපණය යනුවෙන් ද මෙය හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම අගය ආසන්න වශයෙන්  වේ.

මූලාශ්‍ර 

es:Carga eléctrica#Carga eléctrica elemental
නියුට්‍රෝනය

නියුට්‍රෝනය යනු විද්‍යුත් ආරෝපණයක් නැත්තා වූ ද, ප්‍රෝටෝනයට වඩා ස්කන්ධයෙන් මඳක් වැඩි වූ ද උප පරමාණුක අංශුවකි. නියුට්‍රෝනයක ස්කන්ධය  වේ. හයිඩ්‍රජන් හැර සියලුම මූලද්‍රව්‍ය වල පරමාණුක න්‍යෂ්ටියෙහි නියුට්‍රෝන ඇත. න්‍යෂ්ටියක ඇති නියුට්‍රෝන ප්‍රමාණය නියුට්‍රෝන අංකය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. නියුට්‍රෝන අංකය මූලද්‍රව්‍යයක සමස්ථානික එකිනෙකින් වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට භාවිතා වේ.

න්‍යෂ්ටිය තුළ ඇති නියුට්‍රෝන ස්ථායී ලෙස පැවැතිය ද නිදහස් නියුට්‍රෝන ස්ථායී නොවේ. නිදහස් නියුට්‍රෝන ක මධ්‍යන්‍ය ආයු කාලයක් සහිතව බීටා ක්ෂය වීමට ලක් වේ. න්‍යෂ්ටික විලයනයේදී මෙන්ම න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයේදී ද නිදහස් නියුට්‍රෝන ජනිත වේ.

ක්‍රි.ව. 1932 දී නියුට්‍රෝනය සොයා ගැනීමෙන් පසුව, ක්‍රි.ව. 1933 දී එය න්‍යෂ්ටික දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති කිරීමට භාවිතා කළ හැකි බව පෙන්වා දෙනු ලැබිණි. ක්‍රි.ව. 1938 දී න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය සොයා ගනු ‍ලැබූ විට, එමඟින් න්‍යෂ්ටික දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති කිරීමට අවශ්‍ය නියුට්‍රෝන ජනනය කළ හැකි බව පෙනී ගියේ ය. මේ කරුණ ක්‍ර.ව. 1939 දී සනාථ කරන ලද අතර මෙම සොයා ගැනීම න්‍යෂ්ටික අවි තැනීමටත්, පසුව න්‍යෂ්ටික විදුලි බලාගාර තැනීමටත් භාවිතා කෙරිණි.

මූලාශ්‍ර 

රසායන විද්‍යාව
විද්‍යාව
විද්‍යා‍වේ ඉතිහාසය
න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය
පොසිට්‍රෝනය

පොසිට්‍රෝනය හෙවත් ප්‍රති-ඉලෙක්ට්‍රෝනය යනු  ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ ප්‍රතිපදාර්ථය හෝ ප්‍රතිඅංශුව වෙයි. විද්‍යුත් ආරෝපණය හැර අන් සියලු විධි වලින් පොසිට්‍රෝනය ඉලෙක්ට්‍රෝනයට සර්වසම වේ. පොසිට්‍රෝනයේ ආරෝපණය ප්‍රමාණාත්මකව ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ ආරෝපණයට සමාන වුව ද ලකුණින් ප්‍රතිවිරුද්ධ වේ. අඩු ශක්තියක් සහිත පොසිට්‍රෝනයක් සහ ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ගැටීමේදී ගැමා කිරණ ෆෝටෝන 2ක් නිකුත් කරමින් ඒවා විනාශ වී යයි.

β+-ක්ෂය වීම් වලදී සහ ප්‍රමාණවත් ශක්තියක් ඇති ගැමා කිරණයක් මඟින් සිදු වන ද්විත්ව ජනනයකින් පොසිට්‍රෝන ජනනය කළ හැකි ය.

රසායන විද්‍යාව
විද්‍යාව
විද්‍යා‍වේ ඉතිහාසය
2009 අයිසීසී ලෝක විස්සයි20 තරගාවලිය

20-20 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ දෙවන තරගාවලිය 2009 ජුනි මස එංගලන්තයේදී පවත්වන ලදී. 2007 ලෝක කුසලානය පැවති ආකාරයෙන්ම මෙම තරගාවලියත් ටෙස්ට් කණ්ඩායම් 9ක් හා ටෙස්ට් වරම් නොලද කණ්ඩායම් 3ක් ලෙස මුලු කණ්ඩායම් 12ක් කාණ්ඩ 4ක් යටතේ පළමු වටයේ තරග වදින ලදී. මෙම තරගාවලියේ විශේෂත්වයක් ලෙස කාන්තා 20-20 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයත් මේ හා සමගාමීව පැවැත්විය.

තරඟ නීති හා කොන්දේසි 
තරඟාවලිය සඳහා බලපැවැත්වූ තරඟ නීති හා රෙගුලාසි පළමු තරඟාවලිය ආකාරයේ උවත් තරඟයක් ලකුණු සමවීම නිසා අවසන් වුවහොත් ජයග්‍රාහකයා තිරණය කිරීම සඳහා සුපිරි ඕවරය යැවීම සිදු කරන ලදී.

ක්‍රීඩාංගනයන් 
 ලෝ(ර්)ඩ්ස් ක්‍රීඩාංගනය, ලන්ඩන්
 කෙනින්ග්ටන් ඕවල් ක්‍රීඩාංගනය, ලන්ඩන්
 ටෙන්ට්බ්‍රිජ් ක්‍රීඩාංගනය, නොටින්ග්හම්

ආශ්‍රිත
අම්පාර මැතිවරණ බලප්‍රදේශය (1960-1989)

අම්පාර මැතිවරණ බලප්‍රදේශය මාර්තු 1960 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ බලප්‍රදේශ අතුරින් එකක් විය. මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය නම් ලද්දේ  නැගෙනහිර පළාතේ  අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ,  අම්පාර නගරය අනුව යමිනි . ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින්   පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත්කර ගැනුම සඳහා සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමය හඳුන්වාදෙන ලදි . එවිට පැවැති බොහෝ දුරට  ඒක-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශ වූ බලප්‍රදේශ 160 වෙනුවට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශ 22 ක් ඇති කරන ලදි. සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුනු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  අම්පාර මැතිවරණ බලප්‍රදේශය වෙනුවට  අම්පාර බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශය තුල ඡන්ද බලප්‍රදේශයක් ලෙස අම්පාර දිගටම පවතියි

1960 (මාර්තු) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
19 මාර්තු 1960 දිනදී පැවැත්වුනු  සතරවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1960 (ජූලි) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
20 ජූලි 1960 දිනදී පැවැත්වුනු  පස්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965  දිනදී පැවැත්වුනු  හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1970 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
27 මැයි 1970 දිනදී පැවැත්වුනු  සත්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුනු  අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

ආශ්‍රිත

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ බලප්‍රදේශ
 අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය
මඩකලපුව මැතිවරණ බලප්‍රදේශය (1947–1989)

මඩකලපුව මැතිවරණ බලප්‍රදේශය අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ බලප්‍රදේශ අතුරින් එකක් විය. මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය නම් ලද්දේ  නැගෙනහිර පළාතේ  මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කයේ,  මඩකලපුව නගරය අනුව යමිනි . මාර්තු 1960 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර කාලයේදී මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය ද්වී-මන්ත්‍රී ඡන්ද බලප්‍රදේශයක්ව පැවතිණි. ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින්   පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත්කර ගැනුම සඳහා සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමය හඳුන්වාදෙන ලදි . එවිට පැවැති බොහෝ දුරට  ඒක-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශ වූ බලප්‍රදේශ 160 වෙනුවට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශ 22 ක් ඇති කරන ලදි. සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  යාපනය මැතිවරණ බලප්‍රදේශය වෙනුවට  මඩකලපුව බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ බලප්‍රදේශය තුළ ඡන්ද බලප්‍රදේශයක් ලෙස මඩකලපුව දිගටම පවතියි.

1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
23 අගෝස්තු 1947 සිට 20 සැප්තැම්බර් 1947 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු  පළමුවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1952 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
24 මැයි1952 සහ 30 මැයි1952 දක්වා කාලය අතරතුර පැවැත්වුණු  දෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1956 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
5 අප්‍රේල් 1956 සහ 10 අප්‍රේල් 1956දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු  තෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1960 (මාර්තු) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
19 මාර්තු 1960 දිනදී පැවැත්වුණු  සතරවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1960 (ජූලි) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
20 ජූලි 1960 දිනදී පැවැත්වුණු  පස්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965  දිනදී පැවැත්වුණු  හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1970 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
27 මැයි 1970 දිනදී පැවැත්වුණු  සත්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුණු  අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:

එම්.එල්. අහමඩ් ෆරීත් 10 සැප්තැම්බර් 1985 දින මිය ගියේය. ඔහු වෙනුවට ආදේශය වශයෙන් ඒ.ආර්. සින්න ලේබ්බේ 25 ඔක්තෝබර් 1985 දිනදී නම් කරන ලදි.

ආශ්‍රිත

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ බලප්‍රදේශ
මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය