Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ශක්ති මට්ටම්

(ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණුවකට බැඳී සිටින විට න්‍යෂ්ඨියේ සිට එයට ඇති දුරට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික වන ලෙස විභව ශක්තියක් ගැබ්ව ඇත.) මෙය මනිනු ලබන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් පරමාණුවක් වෙන් කිරීමට අවශ්‍ය ශක්ති ප්‍රමාණයන් වන අතර සාමාන්‍ය යෙන් ‍එය ඉලෙක්ට්‍රෝන වෝල්ට් (eV) යන ඒකකයෙන් මනිනු ලබයි. ක්වෝන්ටම් යාන්ත්‍රික ව්‍යුහයේදී බැඳුණු ඉලෙක්ට්‍රෝනයකට ලබා ගත හැක්කේ න්‍යෂ්ටියේ මධ්‍යගත වූ තත්ත්වයක් පමණි. එමෙන්ම සෑම තත්ත්වයක්ම විශේෂ ශක්තිමට්ටමකට සම්බන්ධව පවතී. බැඳුණු ඉලෙක්ට්‍රෝනයක පහළම ශක්ති මට්ටම භූමි අවස්ථාව ලෙස හැඳින්වේ. ඉහළම ශක්ති මට්ටම උත්තේජිත අවස්ථාව ලෙස හැඳින්වේ.

ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් වෙනස් මට්ටම් දෙකක් යටතේ සංක්‍රමණය වීමට එය එම මට්ටම්වල විභව ශක්තියේ වෙනස්කම් වලට ගැළපෙන සේ ප්‍රෝටෝනයක් ලබා ගැනීම හෝ පිට කිරීම සිදු කරයි. පිට කරන ලද ප්‍රෝටෝනයේ ශක්තිය එහි සංඛ්‍යාතයට සමානුපාතික වේ. (එබැවින් මෙම විශේෂ ශක්ති මට්ටම් විද්‍යුත් බන්ධන කවචයේ වෙනස්කම් ලෙස පෙන්නුම් කෙරේ. න්‍යෂ්ටික ආරෝපණ ඉලෙක්ට්‍රෝන සහ වෙනත් සාධක අතර ඇතිවන විද්‍යුත් චුම්භක ප්‍රතික්‍රියා වැනි දේ මත යැපෙන විශේෂ ගති ඇති කවචයක් සෑම මූලද්‍රව්‍යයකටම ඇත.)

නොකඩවාම වර්ණාවලි ශක්තියක් වායු හෝ ප්ලාස්ම අතරින් යන විට සමහරක් ෆෝටෝන පරමාණු මගින්  උරාගන්නා අතර මේ නිසා ඉලෙක්ට්‍රෝන වලට තම ශක්ති මට්ටම් වෙනස් කිරීමට සිදු වේ. මෙම උත්තේජිත ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණුවට බැඳී පවතින අතර අහඹු දිශාවලට යන ෆෝටෝන ලෙස නිරන්තරයෙන්ම නිකුත් කරයි. එබැවින් පහළ ශක්ති මට්ටම් වලට ඇද වැටේ. මේ ආකාරයට ශක්තිය නිකුත් කිරීමේ අඳුරු අවශෝෂණ කලාපරාශියක් සකස් කරන පෙරහනයක් ලෙස පරමාණු ක්‍රියාත්මක වේ. (පිටින් සිට පරමාණුව නොයෙකුත් දිශාවන්ගෙන් නිරීක්ෂණය කරන්නෙකුට ඔහුගේ අවටින් නිරන්තරයෙන්ම ඇතිවන වර්ණාවලියක් නොමැති හෙයින් පරමාණුවෙන් නිකුත් වන ෆෝටෝනවල පිටවුම් රේඛා ‍රාශියක් මේ වෙනුවට දක්නට ලැබේ.)  වර්ණාවලි රේඛාවල ශක්තිය හා පළල පිළිබඳ වර්ණාවලීක්ෂ මිනුම් සංයෝගයක අන්තර්ගතය සහ අඩංගු භෞතික ද්‍රව්‍ය තිරණය කිරීම සඳහා උදව් වේ. 

වර්ණාවලිරේඛා වල සියුම් නිරීක්ෂණයන් ‍ෙපන්ණුම් කරන්නේ සමහරක් සියුම් ව්‍යුහ වෙන්වන බවයි. මෙය සිදුවන්නේ බැමීම කක්ෂගත එකතුවීමෙනි. එනම් ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ අවට කවචයේ සහ චලනයන්ගේ අන්තර්ක්‍රියාවයි. පරමාණුවක් බාහිර චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් වන විට වර්ණාවලි රේඛා කොටස් 3 කට හෝ ඊට වැඩි ප්‍රමාණයකට බිඳේ.

මෙය සීමන් ආචරණය නැමති සංසිද්ධියයි. මෙය සිදුවන්නේ පරමාණුව සහ එහි ඉලෙක්ට්‍රෝන වල චුම්භක ඝූර්ණය සමඟ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය අන්තර්ක්‍රියා සිදුකරන විටයි. එක සමාන ශක්ති මට්ටම්වල බොහෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාශ ලබා ගැනීමට සමහරක් පරමාණුවලට හැක. එවිට එය පෙන්ණුම් කරනු ලබන්නේ තනි (Spectral) පරමාණුක රේඛාවක් ලෙසයි. (75) ඉලෙක්ට්‍රෝන ශක්තිමට්ටම් වැඩි දියුණු කරමින් වර්ණාවලි රේඛා වෙන්වීම හා වෙනස්වීම අභ්‍යන්තර චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් නිසා සිදුවිය හැකිය. බාහිර විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් මගින් ඉලෙක්ට්‍රෝන ශක්ති මට්ටම් නවීකරණය කරමින් මෙම  Spectral  රේඛාවන්හි සංසන්දනාත්මක බෙදීමක් හා අපගමනයක් සිදුවීම ස්ටාර්ක් ආචරණය නම් වේ. (76) 

බැඳුණු ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් උත්තේජිත අවස්ථාවේ පවතින විට නියම ශක්ති මට්ටම් සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කරන ෆෝටෝනයක් ශක්තිමට්ටම් සමග ගැළපෙමින් උත්තේජනය වූ ෆෝටෝනයක් පිටකරයි. මෙය සිදුවීම සදහා  කරනු ලබන ෆෝටෝනයේ ශක්තියට ගැළපෙන පරිදි වෙනස් ශක්තියක් ඇති පහළ ශක්ති මට්ටම්වලට ඉලෙක්ට්‍රෝනය පත්විය යුතුය. පිටකරනු ලබන ෆෝටෝන ගැළපෙන අවධිවලට සමාන්තරව ගමන් කල yutu we. එනම් මෙහි ප්‍රෝටෝන 2ක තරංග ගමන් කිරිම සමමුහුර්ත වේ. මෙම භෞතික තත්ත්වය ලේසර් සකස් කිරීම සඳහා යොදා ගනී. ආලෝක ශක්තියේ සංගත කදම්භයක් පටු සංඛ්‍යාත පටියක යැවීමට ලේසර්වලට හැකියාව ඇත.

en:Atom#Energy_levels
නයිට්‍රික් අම්ලය

IUPAC නම	Nitric acid
අනෙකුත් නම්	නයිට්‍රික් ස්ප්‍රිතුව , සැල්පිටිරි අම්ලය

හදුනාගැනීම් 

CAS අංකය 	[7697-37-2]
RTECS  අංකය	Qu5775000
SMILES	  O[N+](=O)[O-]
IUPAC නාමය Nitric(V) acid

ගුණ 

අණුක සූත්‍රය	HNO3
මෞලීය ස්කන්ධය	63.012 g/mol
සාමාන්‍ය පැවැත්ම	පැහැදිලි , අවර්ණ , ද්‍රාවණයක්
ඝණත්වය	1.51 g /cm3 අවර්ණ ද්‍රාවණ

ද්‍රවාංකය	-420C, 231K , -440F
තාපාංකය	830C , 356K , 1810F

(සංශුද්ධ අම්ල 68% ද්‍රාවණයක් තාපාංකය 120.50C ‍ෙව්)
ජලයේ ද්‍රව්‍යතාව	ද්‍රාව්‍යයි

	
ද්වීධ්‍රැව ඝූර්ණය 	2.17 + 0.02 D

අන්තරායකභාව 

EU වර්ගීකරණය	ඔක්සිකරණ (O)
විඛාදනය  (C)
R ප්‍රකාශනය 	R8, R35
S ප්‍රකාශනය	(S ½ , S 23 , S 26 , S 36 , S 45
ජ්වලන අංකය	අදාල නොවේ
අදාළ සංයෝග	නයිට්‍රස් අම්ලය, ඩයිනයි‍ට්‍රජන් පෙන්ටොක්සයිඩ්

අදාළ සංයෝග  

 නයිට්‍රස් අම්ලය
 ඩයිනයි‍ට්‍රජන් පෙන්ටොක්සයිඩ්

විශේෂයෙන් සදහන් කර නොමැති නම් මුලාශ්‍රවල ද්‍රව්‍ය පිළිබද තොරතුරු සපයන්නේ සම්මත තත්ව වලිනි. (250C  හා 100 kPa)

නයිට්‍රික් අම්ලය,(Aqua fortis) හා නයිට්‍රික් ස්ප්‍රිතුව ලෙසද හඳුන්වන අතර එය අධිකවම විඛාදනශීලී හා පිළිස්සුම ඇති කිරිමට ද සමත් අන්තරායක ප්‍රභල අම්ලයකි. නයිට්‍රික් පිළිබඳ වූ මුල්ම  සංස්ලේෂණය සඳහන් ‍කරන ලද්දේ ක්‍රි. ව. 800 දී මුස්ලිම් ජාතික ආදි රසායන විද්‍යාඥ ජාබීර් ඉබන් හයියන් විසිනි.

සංශුද්ධ පිරිසිදු අවස්ථාවේ අවර්ණවන අතර කල් යත්ම නයිට්‍රජන්හි ඔක්සයිඩය නිසා කහ පැහැයකට හ‍ැරේ. ද්‍රාවණයේ නයිට්‍රික් අම්ලය 86%ට වැඩි නම් එය සධුම නයිට්‍රික් අම්ලය ලෙස හැඳන්වේ. තවද එහි අඩංගු නයි‍ට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රමාණය අනුව සධූම නයිට්‍රික් අම්ලය රතු සධූම නයිට්‍රික් අම්ලය සහ සුදු සධූම නයිට්‍රික් අම්ලය ලෙස නැවත වර්ග කෙරේ

භාවිත

IWFNA  ද්‍රව ඉන්ධන රොකට්ටු තුළ ඔක්සිකාරක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. BOMARC  මිසයිලය තුළ ඇති  ද්‍රව ඉන්ධන සංයෝග තුනෙන් එකක් ලෙස IRFNA  හැදින්විය හැක.
නයිට්‍රික් අම්ලය හා ඇල්කොහොල ද්‍රාවණයක් වන , නයිටල් , ලෝහ වල ක්ෂුද්‍ර  ව්‍යුහයක් නිරීක්ෂණය සඳහා භාවිතා කරයි.
වාණිජමය වශයෙන් පවතින  නයිට්‍රික් අම්ලය 5-30% අතර ප්‍රමාණයක් ද පොස්පරික් අම්ලය 15 – 40% පමණ ප්‍රමාණයක් ද අඩංගු ජලීය මිශ්‍රණයක ආහාර පිරිසිදු කිරීම සඳහා සහ කිරි කර්මාන්තයේ දී භාවිතා වන උපකරණවල අවක්ෂේපිත කැල්සියම් හා මැග්නීසියම් ඉවත් කිරීමට යොදා ගනී. ( ජලය ගලා බැසීම හා නිෂ්පාදනය හා පිරිසිදු කිරීම් ක්‍රියාවලියේදී කඨින ජලය භාවිතය නිසා මෙය සිදු වේ.)

නයිට්‍රෝකරණය 
නයිට්‍රෝ ග්ලිසරින් ට්‍රයිනයිට්‍රෝටොලුවීන් (TNT)  හා සයික්ලොට්‍රයිමෙතිලීන් ට්‍රයි නයිට්‍ර ඇමීන් (RDX)  වැනි නයි‍ට්‍රජන් අඩංගු පුපුරණ ද්‍රව්‍ය සෑදීමේදී හා ඇමෝනියම් නයිට්‍රේට් වැනි පොහොර සෑදිමේදී නියට්‍රික් අම්ලය භාවිත කෙරේ.

ජීර්ණය 
ICP –MS  හා ICP – AES  වැනි මූලද්‍රව්‍ය වර්ගීකරණ ක්‍රම වලදී ,තනුක  නයිට්‍රික් අම්ලය මේපල් හා වයින් ද්‍රව කෘතිමව නිර්මාණය කිරීමට යොදාගනී. මෙවැන්නක් සිදු කිරීම සඳහා අති පිරිසිදු අම්ලය අවශ්‍ය වේ.මෙසේ වන්නේ විශ්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය සඳහා ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක ලෝහ අයන ප්‍රමාණයක් බලපාන බැවිනි.

දැව කර්මාන්තය 
අඩු සාන්ද්‍රණය සහිත (සාමාන්‍යයෙන් 10% ක් පමණ) නයිට්‍රික් අම්ලය මේපල් සහ පයින් දැව කෘතීමව නිර්මාණය කිරීමට යොදා ගනී. සාදන වර්ණය අළු - රත්‍රන් පැහැති පරණ ඉටි හා තෙල් නිමි දැව ආකාරයේ  වේ.

අනෙකුත් භාවිතයන් 
තනිවම නයිට්‍රික් අම්ලය බොහෝ ලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියා කරන නිසා ලෝහ කර්මාන්තයේදී ශුද්ධ කිර්ම්වල දී හා කාබනික සංස්ලේෂණයේදී යොදා ගැනේ. හයිඩ්‍රො ක්ලෝරික් අම්ලය හා මිශ්‍රව රත්‍රන් හා ප්ලැටිනම් දිය කරන එක්  ප්‍රතිකාරකයක් වන රාජ අම්ලය සාදයි.
ආවර්තිතා වගුව ප්‍ර‍දර්ශනය කරන ක්‍රම



සම්මත ආවර්තිතා වගුව 

ආවර්තිතා වගුවේ මෙම සාමාන්‍ය සැකස්මේදී ලැන්තනයිඩ හා ඇක්ටිනයිඩ අනෙකුත් මූලද්‍රව්‍යවලින් වෙන් කර ඇත. පුළුල් ආවර්තිතා වගුවට f  ගොණුව ද ඇතුළත්වේ. ආවර්තිතා වගුවේ දීර්ඝ ආකාරයේ f  ගොණුව හා සෛද්ධාන්තික  g - ගොණුව අන්තර්ගත වේ.

විකල්ප සංස්කරණ (වගුවේ නිරූපණය) 

	පුළුල් වගුවෙහි අනෙකුත් මූලද්‍රව්‍ය සමගම ලැන්තනයිඩ  හා ඇක්ටිනයිඩ ද ඇතුළත් වේ.
	සම්මත වගුවෙහි (ඉහත දක්වා ඇත) මූලික තොරතුරු සපයයි.
	සිරස් වගුව  පටු පිටු සදහා  පහළට රෝල් කර ඇත.
	විශාල වගුව මූලික කරුණු මෙන්ම මූලද්‍රව්‍යවල මුළු නම් ද ප්‍රදර්ශනය කරයි.
	අති විශාල වගුව ඉහත ඒවා හැරුණු කොට පරමාණුක භාර ද ලබා දේ.
	විස්තර වගුවෙහි ප්‍රදර්ශනය වන්නේ අති විශාල වගුවේ කුඩා කළ සංස්කරණයකි.
	විද්‍යුත් සෘණතා වගුව මූලද්‍රව්‍යවල විද්‍යුත් සෘණතා සපයයි.
	ඉලෙක්ට්‍රෝන සැකැස්ම
	ලෝහ හා අලෝහ
	ශ්‍රේණි වෙනුවට කාණ්ඩ වර්ණ ගන්වා ඇත.
	ශ්‍රේණි වෙනුවට සංයුජතා වර්ණ ගන්වා ඇත.

වෙනත් විකල්ප ආවර්තිතා වගු ද පවතී.

සමහර ආවර්තිත වගුවල ලෝහාලෝහ දිගේ අදුරු පිය ගැට පෙළ රේඛාවක් දක්වා ඇත. රේඛාවෙන් වම් පැත්තේ ලෝහ ද දකුණු පැත්තේ අලෝහ ද තිබේ.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Periodic_Table_of_the_Elements#Methods_for_displaying_the_periodic_table
බිත්තරය

බිත්තරයක් යනු කලලයක් පළමුවෙන් වැඩීම ආරම්භ වන්නාවූ ඓන්ද්‍රිය වාහිනියක් වෙයි. විශේෂයෙන් කුරුල්ලන් බිත්තර මගින් පැටවුන් බිහි කරයි.

විවිධ නිදසුන්

බිත්තර
අවකාශ තලය පිළිබඳ ඉංජිනේරු විද්‍යාව

අවකාශතලය පිළිබඳ ඉංජිනේරු විද්‍යාව යනු, ගුවන් යානා හා අභ්‍යාවකාශ යානා පසුපස ඇති මෝස්තරය, නිපදවීම හා විද්‍යාව පිළිබඳ වූ ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ අංශකි. අවකාශතලය පිළිබඳ ඉංජිනේරු විද්‍යාව ප්‍රධාන කොටස් 2කට බෙදී ඇත. ගගනගාමී ඉංජිනේරු විද්‍යාව හා අජටාකාශගාමී ඉංජිනේරු විද්‍යාව එම කෙටස් 2යි. ගුවන්යානා සමඟ පෙර පැවති කටයුතු පෘථිවි වායුගෝලය තුළට සීමා වු අතර පසු කාලීනව ගුවන්යානා සමඟ පැවති කටයුතු පෘථිවි වායුගෝලයෙන් පිටත දී ක්‍රියා කරන සුළු ඒවා විය. “ගගනගාමී”යන්න නියම පදය වන අතරතුර දී වඩාත් පුළුල් “අවකාශතලය” භාවිතයේ දී එය අභිබවා ඇත. එසේ වී ඇත්තේ, ගුවන් ගමන් තාක්ෂණය බාහිර වායුගෝලයේ දී (පෘථිවි වායුගෝලයෙන් පිටත) ක්‍රියාත්මක වන ගුවන් යානා අන්තර්ගත වීමට තරම් ඉදිරියට පැමිණ ඇති නිසාවෙනි

අවකාශ තලය පිළිබඳ ඉංජිනේරු විද්‍යාව නිතරම, සාමාන්‍යයෙන් රොකට් විද්‍යාව ලෙස ද හැඳින්වේ.
F-15 ඊගල් හා F-16 ෆැල්කන් යානා සඳහා ප්‍රැට් සහ විට්නි F100 ජෙට් එන්ජින්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, ජෝර්ජියාවේ, රොබින්ස් ගුවන් හමුදා මූල ස්ථානයේ දී පරීක්ෂා කර බලන ලදී. එන්ජිම පිටුපස ඇති පැදවුම් දණ්ඩ සහිත නලය හඬ අවුරන අතර එන්ජිමෙන් පිටවන දුමාරයට පිටවීමට ඉඩ ලබා දේ.

සාරාංශය 

නූතන ගුවන් යානා, වායුගෝල‍ීය පීඩනයේ හා උෂ්ණත්වයේ වෙනස්වීම් හෝ වාහන කොටස් මත යෙදෙන දරුණු ව්‍යුහමය භාරය වැනි දරුණු තත්වයන්ට යටත් වේ. ඒ නිසාවෙන් ඒවා සාමාන්‍යයෙන් , වායු ගතිකය, ගුවන් නැව් හැසුරුමේ දී භාවිත ඉලෙක්ට්‍රොනික තාක්ෂණය, ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව හා ප්‍රචාලනය අන්තර්ගත විවිධ තාක්ෂණයන් සමූහයකගේ නිමැවුමකි. මෙම තාක්ෂණයන් සමූහය එක්ව ගත් කළ අවකාශ තලය පිළිබඳ ඉංජිනේරු විද්‍යාව ලෙස සැලකේ. කේෂ්ත්‍රයේ ඇති සංකීර්නතාවය නිසා අවකාශ තලය පිළිබඳ ඉංජිනේරු විද්‍යාව එකිනෙකට සුවිශේෂී වූ විද්‍යාවේ අංශයන් පිළිබඳ විශේෂඥතාවයක් දක්වන ඉංජිනේරුවන් කණ්ඩායමක් විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. ගුවන් යානයක වර්ධනය හා නිෂ්පාදනය, හැකියාවන්, කාර්ය සාධනය, ලබා ගත හැකි තාක්ෂණය හා වියදම් අතර සැලකිලිමත් සමබරතාවය හා එකඟතාවය මත රඳා පවතී.
ටේලර් ශ්‍රේණිය

මෙහිදී ශ්‍රේණි වල ව්‍යාප්තිය වෙනතකට යොමු විය. මෙම පදයේ වෙනත් අදහස්, මත සදහා ශ්‍රේණි පාඩම බලන්න.
ටේලර් බහු පද ප්‍රකාශන වල තත්ත්වය ඉහළ යාමත් සමග, එය පිලිගත් ශ්‍රිතයක් බවට පත් විය. මෙම සංකල්පය ටේලර් සන්නිකර්ෂණය, 1,3,5,7,  ,11 හා 13 යන අනුක්‍රමයේ බහුපද සහ Sinx ගෙන හැර පායි.

ගණිතයේදී ටේලර් ශ්‍රේණිය, තනි ලක්ෂ්‍යයකදී එහි ව්‍යුත්පන්නයන්ගේ වටිනාකම් වලින් අපේක්ෂා කල පදවල අපරිමිත එකතුව දක්වන ශ්‍රිතයක නිරූපණයකි. එය ඇතැම් විට, ටේලර් බහු පද ප්‍රකාශන වල සිමාව ලෙසද සැලකිය හැක. ඉංග්‍රීසි ජාතික ගණිතඥ බෲක් ටේලර්ට ගරුකිරීමක් වහයෙන් ටේලර් ශ්‍රේණි නම් කර ඇත. යම් ශ්‍රේණියක් ශූන්‍යයේදී ව්‍යුත්පන්නයන් භාවිතා කරයි නම් එම ශ්‍රේණිය ස්කෝට්ලන්ත ජාතික ගණිතඥ කොලින් මැක්ලෝරියන්ට පසුව නම් කරන ලද මැක්ලෝරියන් ශ්‍රේණිය ලෙසත් හදුන්වනු ලැබේ. 

ශ්‍රේණි
ගණිතය

pl:Wzór Taylora#Szereg Taylora
බ්‍රේටන් චක්‍රය

බ්‍රේටන් චක්‍රය යනු නියත පීඩන චක්‍රයකි. එය වායු ට’බයින් එන්ජින්වල ක්‍රියාව, ජෙට් එන්ජින්වල මූලධර්ම හා වෙනත් දේවල් විස්තර කරයි. එය එම අදහස වර්ධනය කළ ඇමෙරිකානු ඉංජිනේරුවරයෙකු වූ ජෝජ් බ්‍රේටන්ට (1830 – 1892) පසුව නම් කරන ලදී. එසේ වුවත් එය සැබවින්ම ‍ෙයාජනා කරන ලද්දේ 1791 දී බාබර් විසිනි. එය ඇතැම් විට ජෝයුලි චක්‍රය ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. එරික්සන් චක්‍රය ද එවැන්නක් වන නමුත්, භාහිර තාපය භාවිතා කරන අතර ප්‍රතිජනකයක භාවිතය අන්තර්ගත වේ.

ඉතිහාසය 

1872 දී ජෝජ් බ්‍රේටන්, ඔහුගේ රෙඩී මෝටරය සඳහා ජෙටන්ට් බලපත්‍රයකට ඉල්ලුම් කළේය. එම එන්ජිමේ වෙනම පිස්ටන සම්පින්ඩකයක් හා ප්‍රසාරකයක් භාවිතා කරන ලදී. සම්පීඩිත වාතය අභ්‍යන්තර ගින්නක් මගින් ප්‍රසාරක සිලිණ්ඩරයකට ඇතුළු වීමේ දී රත් කරන ලදී. බ්‍රේටන්, පිස්ටන් එන්ජිම හැරුණු විට වෙනත් කිසිදු දෙයක් නිපද නොවූ නමුත්, වර්තමානයේදී බ්‍රේටන් චක්‍රය යන පදය ගෑස් ට’බයින සමග සාමාන්‍යයෙන් සම්බන්ධ වී පවතී.

වෙනත් අභ්‍යන්තර දහන බල චක්‍ර මෙන්ම බ්‍රේටන් චක්‍රය ද විවෘත පද්ධතියකි. එසේ නමුත්, තාපගති විද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණය සඳහා එය පිටවන වායූන් චූෂණයේදී නැවත භාවිතා කරන බව සංවෘත පද්ධතියක් මෙන් විශ්ලේෂණය කිරීමට හැකියාව ලබාදෙමින් සම්ප්‍රධානුකූලව පිළිගනු ලැබේ.
එන්ජිම

එන්ජිමක් යනු දීඇති යෙදවුමකින් කිසියම් ආකාරයක ප්‍රතිදානයක් නිපදවන යාන්ත්‍රික උපාංගයකි.

යුධ හමුදාමය එන්ජින් වලට වටලෑමට වුවමනා එන්ජින්,විශාල කැටපෝල , ගල් විදින සහ දොරක් හෝ ඇවුරුමක් බිඳිමට යොදාගන්නා බර මුගුරක් වැනිදේ අයත් වේ.

ඉන්ධන ප්‍රභවයක් චාලක ශක්ති ප්‍රතිදානයක් නිපදවීම අරමුණ කරගත් එන්ජිමක් , ප්‍රධාන සංචලකයක් ලෙස හැඳින්වේ.එසේ නැතිනම් මෝටරය යනු පෙර සැකසුම් කරන ලද “ඉන්ධන” (විදුලි බලය ,ද්‍රාව තරල ප්‍රවාහයක් හෝ සම්පීඩන වාතය වැනි) භාවිතයෙන් චාලක ශක්තිය නිපදවන උපාංගයකි.

එන්ජිම ප්‍රථමයෙන් භාඩ්හ දහන එන්ජිම හා අභ්‍යන්තර දහන එන්ජිම ලෙස වර්ග කෙරේ. 

කාරයකට, ආරම්භක මෝටරය ,ඉදිරිපස වීදුරුව පිසදමන මෝටරය ,ඉන්ධන පොම්ප කිරීමේ මෝටරය සහ කාරය අභ්‍යන්තරයෙන් පැති කන්නාඩි ගැලපීමට භාවිතාවන සහ (මෝටර් සවි කරන ලද) රේඩියෝ ඇන්ටනාව අයත් වේ. නමුත් එන්ජිම යනු, කාරය පදවාගෙන යන විදුලි බලාගාරයයි.

තාක්ෂණයේ ඉතිහාසය
ප්‍රථමක සංඛ්‍යා

ගණිතයේදී ප්‍රථමක සංඛ්‍යාවක් හෝ ප්‍රථමකයක් ලෙස හැදින්වෙන්නේ 1 න් හා එම සංඛ්‍යාවෙන්ම පමණක් බෙදිය හැකි 1 ට වැඩි ප්‍රකෘති සංඛ්‍යාවක් වේ. ක්‍රි.පු. 300 දී පමණ යුක්ලීඩ් විසින් ආදර්ශනය කර ඇති පරිදි ප්‍රථමක සංඛ්‍යා අපරිමිතයක් පවතී. මුල් ප්‍රථමක සංඛ්‍යා 30 පහත දැක්වේ. 

2,3,5,7,11,13,17,19,23,29,31,37,41,43,47,53,59,61,67,71,73,79,83,89,97,101,103,107,109,113, (OEIS හි A 000040 අනුක්‍රමය)

මීට වඩා දිගු ලයිස්තුවක් සදහා “ප්‍රථමක සංඛ්‍යා ලයිස්තුව” බලන්න. අර්ථ දැක්වීම් අනුව 1 ප්‍රථමක සංඛ්‍යාවක් නොවේ. 1 හි ප්‍රථමක බව පිළිබඳ පහතින් දක්වා ඇති සාකච්ඡාමය කරුණු දැක්වීම බලන්න. 

එනමුත් දැන් වර්තමානයේ ප්‍රථමක සංඛ්‍යා 
හැදින්වෙන්නේ මෙයාකාරයටය.සාදක දෙකක් පමණක් ඇති සංඛ්‍යා ප්‍රථමක සංඛ්‍යා වේ. 

ප්‍රථමක වීමේ ගුණය ප්‍රථමක බව හෙවත් ප්‍රථමකත්වය ලෙස හැදින්වේ. ඉංග්‍රීසි භාෂාවේදී ප්‍රථමක හදුන්වන “Prime” යන පදය විශේෂ පදයක් ලෙසද යොදා ගැනේ. අංක 2 එකම ඉරට්ටේ සංඛ්‍යාව බැගින් 2ට වැඩි සියළු ප්‍රථමක ඔත්තේ ප්‍රථමක වේ.

ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිළිබඳ අධ්‍යයන ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා අධ්‍යයනය සඳහා වු ගණිත ක්ෂේත්‍රය වන සංඛ්‍යාවාදයට අයත් වේ. තීව්‍ර පරීක්ෂණයන්ට භාජනය වි ඇතත් රීමන් කල්පිතය සහ ගෝඩ්බාක් ඌනනය වැනි ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිළිබඳ මූලික ගැටළු කිහිපයක් සදහා ශත වර්ෂයකට අධික කාලයක් පුරා විසදුම්වලින් තොරව පවතී. ප්‍රථමක සංඛ්‍යා ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව ආදර්ශයක් ගොඩනැගීම සංඛ්‍යාවාදීන් අතර වඩාත් අවධානයට ලක්වු විෂය පථයකි. තනි තනි සංඛ්‍යා සැලකූ විට ප්‍රථමක සංඛ්‍යා අහඹු විසුරුමක් පෙන්වන සේ හැගෙන නමුදු සමස්ථයක් ලෙස ගත් කල ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පැහැදිලිව අර්ථ දක්වා ඇති නියම කිහිපයක් මත පදනම් ව ව්‍යාප්ත වී තිබේ.

ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිළිබඳ සංකල්පය ගණිතයේ විවිධ ක්ෂේත්‍රයන් තුල සාධාරණීකරණයට ලක්ව තිබේ. අමුර්ත වීජ ගණිතයට අයත් ශාඛාවක් වන වලය වාදයේදී ප්‍රථමක අංගයක් යන පදයට නිශ්චිත අර්ථයක් ඇත. මෙහිදී නිශ්-ශුන්‍ය, ඒකීය නොවන a නම් වලය අංගය බලය අංගයක් වන b හා c සදහා bc බෙදයි නම් සහ අවම වශයෙන් b හෝ c වලින් එකක් හෝ a මගින් බෙදිය හැකි නම් එවිට a ප්‍රථමකයක් ලෙස අර්ථ දක්වනු ලැබේ. මෙම අර්ථයට අනුව ඕනෑම ප්‍රථමකයක ආකල ප්‍රතිලෝමයද ප්‍රථමක වේ. වෙනත් අයුරකින් කිවහොත් නිඛිල කලනය වලයක් ලෙස සලකන විට -7 ප්‍රථමක වේ. නමුත් වැඩි දුර පැහැදිලි කිරිමක් / අර්ථ දැක්වීමක් නොමැතිව ප්‍රථමක සංඛ්‍යාවක් යැයි පවසන විට එමගින් නිරන්තරයෙන්ම ධන නිඛිල ප්‍රථමකයක් නිරූපණය වේ. මෙම කරුණු යටතේ සංකිර්ණ වීජීය ප්‍රථමක අතරින් අයින්ස්ටයින් ප්‍රථමක හා ගෝසියානු ප්‍රථමක ඇතැම්විට ආකර්ෂණීය ස්වභාවයක් දරයි. 

නොට් වාදයේදී ප්‍රාථමික කොටසක් යනු ඊට අඩු වටිනාකමකින් යුත් සරු කොට යුගලක නොට් එකතුව ලෙස ලිවිය නොහැකි කොටසක් වේ. 

ප්‍රථමක සංඛ්‍යා
පාරිසරික ඉංජිනේරු විද්‍යාව

පරිසරය වඩා යහපත් බවට පත් කිරීමට (වාතය, ජලය සහ/ හෝ භූ සම්පත්) මිනිස් වාසස්ථාන සඳහා හා වෙනත් ජීවීන් සඳහා සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජලය, වාතය සහ භූමිය සැපයීමට සහ දූෂිත ප්‍රදේශ ප්‍රකෘතිමත් කිරීමට, විද්‍යාවේ සහ ඉංජිනේරු ශිල්පීය මූලධර්මවල භාවිතය, පාරිසරික ඉංජිනේරු විද්‍යාව වේ.

පාරිසරික ඉංජිනේරු විද්‍යාව, ජල හා වායු දූෂණය පාලනය ‍කිරීම, ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සහ ම‍තභේදයට වාදයට, විනිශ්චයට පාදක වන පොදු සෞඛ්‍ය ගැටළු මෙන්ම පාරිසරික ඉංජිනේරු නීතිය පිළිබඳ දැනුමක් යනාදිය සම්බන්ධ කරගෙන ඇත. එහි තවදුරටත්, යෝජිත නිර්මාණ ව්‍යාපෘතිවල පාරිසරික බලපෑම පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් ද අන්තර්ගත වේ.

පාරිසරික ඉංජිනේරුවෝ, එවැනි උපද්‍රවවල වැදගත්කම අගය කිරීම සඳහා අන්තරාය කර අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණ අධ්‍යයනයන් මෙහෙයවති. පිළියම් සහ විරුද්ධ මතයක පැතිරීම වළක්වාලීමේ පිළිවෙත පිළිබඳ උපදෙස් දෙති. එමෙන්ම ප්‍රමාද දෝෂ වැළැක්වීමට නීති රීති වැඩි දියුණු කරති. පාරිසරික ඉංජිනේරුවන් නාගරික ජල සැපයුම් සහ කාර්මික අප ජලය පිරියම් කිරීමේ පද්ධති සැලසුම් කිරීමත් සිදු කරයි. එමෙන්ම අම්ල වැසිවල බලපෑම, ඕසෝන් වියන ක්ෂය වීම, මෝටර් රථවලින් පිටවන දුමාරයෙන් සහ කාර්මික ප්‍රභවවලින් සිදුවන ජල දූෂණය හා වායු දූෂණය වැනි දේශීය හා ලෝකයටම බලපාන පාරිසරික ගැටළු පිළිබඳව සැලකිල්ලෙන් ද පසු වෙති.

විද්‍යාව

ru:Охрана окружающей среды#Энвайронментализм
අධිවේගී මාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව

අධිවේගී මාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව යනු කාර්යක්ෂම සහ ආරක්ෂාකාරී අධිවේගී මාර්ග පද්ධතියක් ගොඩනැංවීමේ ක්‍රමවේදයකි. 20 වැනි සියවසේ දී එය කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් අත් කරගෙන ඇති අතර එය සිවිල් ඉංජිනේරු විද්‍යාව තුළ වෙනම ඒකකයක් ලෙස ද ගොඩනැංවී ඇත. අධිවේගී මාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ගුණාත්මක භාවයන් නිරන්තරයෙන් වර්ධනය වේ. මාර්ගවල තත්වය, මතුපිට ස්පර්ශයේ ස්වභාවය දර්ශනපත පරාසය, සමතලා වංගුවල අරය සහ වේගය නිර්ණය කරනු ලබන විචලනාත්මක බෑවුම් , අභ්‍යන්තර වෙනස්වීම් යන මේ සියලුම සංකල්පයන් අධිවේගී මාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ වැදගත් වේ. බොහෝ සංවර්ධිත රටවල පැතිරුණු අධිවේගී මාර්ග ජාලයක් පවතී.

එකසත් ජනපදය තුළ මාර්ග ගොඩනැංවීමේ රීති තත්ව තීරණය වනුයේ “අධිවේගී මාර්ග සහ ප්‍රවාහන අධිකාරිය පිළිබදව වන ඇමරිකානු සංගමයේ” ප්‍රකාශනවලින් සහ මෙම ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳ පරීක්ෂණ පවත්වන “ප්‍රවාහන පරීක්ෂණ මණ්ඩලය” “ප්‍රවාහන ඉංජිනේරු ආයතනය” “ඒකාබද්ධ අධිවේගී මාර්ග පාලන මණ්ඩලය” සහ “ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුවේ” නියමයන් පරිදිය.

ඉංජිනේරු විද්‍යාව
පිළි වෛරස මෘදුකාංග හා අනෙකුත් වැළැක්වීමේ ක්‍රම

බොහෝමයක් පරිශීලකයන්, පරිගණකය මඟින් බාගත කිරීමෙන් පසුව හෝ ක්‍රියා කරනවන්න (executable) ධාවනය කිරීමෙන් පසුව දන්නා වෛරස අනාවරණය කර නිශේදනය කරන පිළි වෛරස මෘදුකාංග ස්ථාපනය කරයි. පිළි වෛරස මෘදුකාංග යෙදුම් වෛරස අනාවරණය කර ගැනීමට බහුලව ක්‍රම 2ක් භාවිතා කරයි. පළමු වැන්න, බොහෝ දුරට බහුලවම භාවිතා වන ක්‍රමය, වන්නේ වෛරස අත්සන් අර්ථ දැක්වීම් ලැයිස්තුවක් යොදා ගෙන සිදු කරන ක්‍රමයයි. මෙය ක්‍රියාත්මක වන‍්නේ පරිගණක මතකය (එහි RAM හා බූට් සෙක්ටර්ස්) හා ස්ථාවර හෝ ජංගම ධාවකවල (දෘඩ ධාවන හා ෆ්ලොපි ධාවක) ගබඩා කර ඇති ගොනු පරික්ෂා කර එම ගොනු දන්නා වෛරස “අත්සන්” වල දත්ත සමූදායක් සමඟ සැසඳීමෙනි. මෙම අනාවරණ ක්‍රමයේ අවාසිය වනනේ පරිශීලකයන් ආරක්ෂා වන්නේ ඔවුන්ගේ අවසාන වෛරස අර්ථ දැක්වීම් යාවත්කාලීනයට (virus definition update) පෙර වූ වෛරස වලින් පමණි. දෙවැනි ක්‍රමය, සාමාන්‍ය හැසිරීම් මත පදනම් වූ වෛරස සෙවීමට ස්වයං ග්වේෂණ ක්‍රමයක් යොදා ගනී. මෙමෙ ක්‍රමයේ දී “අත්සන්” නිර්මාණය කර නැති වෛරස පවා අනාවරණය කර ගැනීමේ හැකියාව ඇත.
සමහරක් පිළි වෛරස මෘදුකාංගවලට යමින් හා එමින් පවතින ඊ තැපැල්වලට අමතරව විවෘත ගොනු සමාන ආකාරයටම පරීක්ෂා කළ හැක. මෙම ක්‍රමය “ඔන් ඇක්සස් ස්කෑනින්” ලෙස හඳුන්වයි. පිළි වෛරස මෘදුකාංගයක්, සත්කාරක මෘදුකාංගයට වෛරස සම්ප්‍රේක්ෂණය කිරීමේ සැඟවූ හැකියාව වෙනස් නොකරයි. පරිශීලකයන් ඔවුනගේ ආරක්ෂක හිඩැස් පුරවා ගැනීමට ඔවුන්ගේ මෘදුකාංග නිතර යාවත් කාලීන කළ යුතුය. නවතම තර්ජනවලින් ආරක්ෂා වීමට ද පිළි වෛරස මෘදුකාංග නිතර යාවත් කාලීන කළ යුතුය.
තවත් අයෙක් වෙනත් මාධ්‍ය මත දත්ත ( හා මෙහෙයුම් පද්ධති) වල රක්ෂිත  (backup) ඇති කර වෛරස මඟින් ඇතිවන හානිය වළක්වා ගනී. මෙම වෙනත් මාධ්‍ය , පද්ධතියට සම්බන්ධ නොකර හෝ ‍(බොහෝ විට) කියවීමට පමණක් (read only) හෝ වෙනත් ‍ගොනු පද්ධතියක් භාවිතා කිරීම වැනි වෙනත් කාරණයක් නිසා ප්‍රවේශ විය නොහැකි ලෙස තබා ඇත. මෙම ක්‍රමයේදී වෛරසයක් මඟින් දත්ත නැති වුවහෝත රක්ෂිතය (අලුත් එකක් විය යුතුය) මඟින් නැවත ආරම්භ කළ හැක. රක්ෂිතය CD හෝ DVD  වැනි ප්‍රකාශ මාධ්‍යයක තිබේ නම් හා එය සංවෘත නම් එය කියවීමට පමණක් වන අතර තවදුරටත් වෛරස මඟින් ආසාදනය විය නොහැකිය. ඒ ලෙසට ස්ථාපිත කර ඇති මෙහෙයුම් පද්ධතිය භාවිතා කළ නොහැකි තත්වයට පත් වුව හෝත බූටබල් (bootable)  එකක් මත වූ මෙහෙයුම් පද්ධතියකින් පරිගණකය ආරම්භ කළ හැක. තවත් ක්‍රමයක් වන්නේ වෙනස් ගොනු පද්ධතියක් , වෙනස් මෙහෙයුම් පද්ධතියක් භාවිතා කිරීමයි. වෛරසයක් එවිට දෙකම ආසාදනය නොකරයි. දත්ත රක්ෂිත ද වෙනත් ගොනු පද්ධතිවල ගබඩා කර තැබිය හැකිය. උදාහරණ ලෙස NTFS ගොනු පද්ධතියක් මත ලිවීමට ලිනක්ස් හට විශේෂිත මෘදුකාංග අවශ්‍යය. එමනිසා අයෙක් එවැනි මෘදුකාංග ස්ථාපනය නොකර NTFS කොටසක් මත රක්ෂිත ඇති කිරීමට වෙනම MS වින්ඩෝස් ස්ථාපනයක් භාවිතා කරයි නම්, රක්ෂිතය ලිනක්ස් වෛරස වලින් ආරක්ෂා විය යුතුය. එලෙසම MS වින්ඩෝස් හට ext3 වැනි ගොනු පද්ධති කියවිය නොහැක. එමනිසා අයෙක් සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා කරන්නේ MS වින්ඩෝස් නම්, රක්ෂිතය ලිනක්ස් මෙහෙයුම් පද්ධතිය භාවිතයෙන් ext3 කොටසක් මත ස්ථාපනය කළ හැක.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_virus#Anti-virus_software_and_other_preventive_measures
අන්තර් ජාලයට පෙර

1950 හා 1990 මුල් කාලයේ පුළුල්ව පැතිරුණු අන්තර් ජාලකරණය කිමෙක් ද යත් අන්තර් ජාලයට මුලිකත්වය ගත් පැමිණීමට පෙර බොහෝ සන්නිවේදන ජාල , ජාලයේ පොළවල් අතර සන්නිවේදනයට පමණක් ඉඩ හැරීමට එහි ස්වභාවය සීමා කර තිබුණි. සමහර ජාල අතර ද්වාර හෝ සේතු තිබුණු නමුදු එම සේතු බොහෝ විට සීමා සහිත හෝ එක් භාවිතයකට විශේෂව සාදා තිබුණි. එක් ව්‍යාප්ත පරිගණක ජාලකරණ ක්‍රමය මධ්‍යම ප්‍රධාන සැකසුම් ඒකක ක්‍රමය මත පදනම් වී , සරලව එහි පර්යන්ත බදු / බැදුනු මාර්ග ඔස්සේ සම්බන්ධ වීමට ඉඩ හරින ලදී. 1950 දී මෙම ක්‍රමය RAND  ව්‍යාපෘතිය මගින් භාවිතා කළේ පීටස්බර්ග් පෙනිසෙල්වේනියා හි හර්බට් සීමන් වැනි ගවේෂකයන් මහද්වීප හරහා ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියා කිරීමේ සිද්ධාන්තය  ප්‍රත්‍යක්ෂ කරමින් හා කෘතීම බුද්ධිය ගැන සුලිවාන් ඉලිනොයිස් හි ‍ගවේෂකයන් හා සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට සහයෝගය දැක්වීය.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Internet#Before_the_Internet
ප්‍රථමක සංඛ්‍යා භාවිතයන්

දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේම සංඛ්‍යාවාදය සහ විශේෂයෙන්ම ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිසිදු ප්‍රායෝගික භාවිතයකින් තොර ස්වකැමැත්ත මත අධ්‍යයනය කරනු ලබන ශුද්ධ ගණිතමය මාතෘකාවක් සඳහා සරලම උදාහරණය ලෙස සැලකිණි. විශේෂයෙන්ම බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ජී.එච්. හාඩි වැනි අංක ගණිතවාදීන් කිසිම යුදමය වැදගත්කමකින් තොර වූ සිය ක්‍රියාකාරකම් ගැන ආඩම්බර වූහ. නමුත් මෙම මතය 1970 දී පමණ ප්‍රථමක සංඛ්‍යා රහස් කේත භාෂා නිර්මාණය කරන ඇල්ගොරිතම සඳහා පදනම ලෙස යොදාගත හැකි බව ප්‍රකාශයට පත්වීමත් සමග බිඳ වැටුණි. ප්‍රථමක සංඛ්‍යා හෑෂ් වගු සහ ව්‍යාප්ත සසම්භාවී අංක ජනන සඳහා ද භාවිතා වේ.

මේ අතර එක් එක් භ්‍රමකයක් මත වූ ලෝහ ඇණ සංඛ්‍යාව අනෙක් ඕනෑම භ්‍රමකයක වූ ලෝහ ඇණ සංඛ්‍යාව සඳහා ප්‍රථමක හෝ අනුයාත ප්‍රථමක වන පරිදි භ්‍රමක යන්ත්‍ර නිපදවීමත් සමග පිහිටුම් පුණරාවර්තනයෙන් තොරව සම්පූර්ණ භ්‍රමක පිහිටුම් චක්‍රයක් සිදු කිරීමේ හැකියාව ඇති විය.

රහස් කේත භාෂා නිර්මාණය 

RSA වැනි සමහර රහස් භාෂා කේත නිර්මාණය ඇල්ගොරිතම බිට් 512 වැනි විශාල ප්‍රමාණයේ ප්‍රථමක සංඛ්‍යා මත පදනම් වේ.

ස්වභාවධර්මයේ ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිහිටීම 

ස්වභාවධර්මය තුළ විවිධ අංක නිරූපණය වී තිබෙනු දැකගත හැකි අතර මින් සමහරක් ප්‍රථමක සංඛ්‍යා වේ. නමුත් සංඛ්‍යාවක් ප්‍රථමක වීම නිසා එය ස්වභාධර්මයේ පිහිටන අවස්ථා විරල වේ. උදාහරණයක් ලෙස බොහෝ තාරුකා මාළුවන්හට බාහු 5ක් පවතී. නමුත් 5 ප්‍රථමක වීම හේතුවෙන් තාරුකා මසුන්ට බාහු 5ක් පවතී යැයි කීමට සාධක නොමැත. තවද ඇතැම් තාරකා මසුන් විශේෂයෙන්ට බාහු 5කට අසමාන සංඛ්‍යාවක් පවතී. Echinaster luzonicus ට බාහු 6ක් ඇති අතර , Luidia senegalensis ‍ට බාහු 9ක් ඇත. Solaster endeca විශේෂ‍යට බාහු 20 ක් දක්වා තිබිය හැක. බොහෝ තාරුකා මසුන් (එසේම අනෙකුත් බොහෝ එකිනොඩර්මාවන් / ශල්‍යවර්මීන්) පංච අරීය සමමිතිය දැරීමට හේතු අදට ද අපැහැදිලිය. 

ස්වභාවධර්මයා විසින් ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පරිණාමීය ක්‍රියාවලිය සඳහා යොදාගෙන ඇති ආකාරයට එක් උදාහරණයකි. Magicicada ගණයට අයත් රැහැයියන්ගේ ජීවන චක්‍රයන් සැලකිය හැක. මෙම කෘමීන් සිය ජීවන චක්‍රයෙන් වැඩි කාලයක් මැසි පිලවුන් ලෙස පොළව යට ජීවත් වෙති. මොවුන් පිලා අවධිය පසුකර සුහුඹුලන් බවට පත්වන්නේ වසර 15කට හෝ 17 කට පසුව වන අතර ඉන් අනතුරුව උපරිම වශයෙන් සති කීපයක් වූ ජීවිත කාලයක් තුළ ඔබ මොබ පියාඹමින් ප්‍රජනනය කර මිය යති. මෙම අසාමාන්‍ය ජීවන චක්‍රය නිසා  Magicicada  වන් සඳහා විශේෂණය වූ විලෝපීන් පරිණාමය වීමේ හැකියාව ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. යම් හෙයකින් Magicicada වන් ප්‍රථමක නොවන කාල සීමාවන් තුළ වූ ජීවන චක්‍රයකට හිමිකම් කීවේ නම් සිදු වන්නේ කුමක්දැයි යන්න සොයා බැලීමට ඔවුන්ගේ ජීවන චක්‍රය වසර 12ක් වී යැයි සිතමු. එවිට වසර 2, 3, 4, 6 හා 12 යන ඕනෑම කාලසීමාවන්ට වරක් ජීවන චක්‍රය සපුරණ විලෝපීන්ට Magicicadaවන් මත යැපීමේ හැකියාව ලැබේ. වසර 200ක කාලසීමාවක් සඳහා වසර 14 සහ 15 ක කාල පරාසයේ ජීවන චක්‍රයන් ඇති රැහැයියන් සහ වසර 13 සහ 17 ක ජීවන චක්‍ර ඇති රැහැයියන් සඳහා ඔවුන් සුහුඹුල් වන කාලය තුළ ඇතිවන  විලෝපීය තර්ජන ගණනය කළ විට ප්‍රථමක නොවන ජීවන චක්‍රවල පරිණත කාලයන්හිදී ප්‍රථමක ජීවන චක්‍රවල පරිණත අවධීන්ට සාපේක්ෂව 2% කින් වැඩි විලෝපී ගහණයක් පවතින බවට නිගමනය විය. මෙය ඉතා කුඩා වාසියක් වුව ද මෙම කෘමීන්ගේ ජීවන චක්‍ර ප්‍රථමක සංඛ්‍යාමය කාලසීමාවන්ට පරිණාමය වීම සඳහා ස්වාභාවික වරණය සිදුවීමට මෙය ප්‍රමාණවත් වී ඇති බව පැහැදිලිය.

තවද සීමා ශ්‍රිතයේ හා සංකීර්ණ ක්වොන්ටම් පද්ධතීන්හි ශක්ති මට්ටම් අතර සම්බන්ධතාවයක් ඇති බව අනුමාන කෙරේ.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Prime_number#Applications
සූදානම් ක්‍රමවේදය (Bus Topology)

ජාලයක් තුළ ප්‍රධාන න්‍යායපත්‍රකරු (Scheduler) දත්ත තදබදය පාලනය කරයි.  න්‍යායපත්‍රකරු වෙත ඉල්ලුම්කරනා පරිගණයකය මගින් දත්ත හුවමාරුවක් සිදුවීමට ඇත්නම් පණිවිඩයක් යවන අතර එය පෙළ ගැසීමට තබයි. එම පණිවුඩයේ හඳුනාගැනීමේ කේතයක් ඇති අතර එය ‍ජාලයේ සෑම පුරුකක් වෙත විකාශය කෙරේ. න්‍යායපත්‍රය BUS   තිබේ නම් ලබන්නාට ප්‍රමුඛතාව හා දැනුම් දීම් මගින් කාර්යය සිදු කරයි.

හදුනාගත් පුරුක   පණිවිඩය රැගෙන යමින් පරිගණක දෙක අතර දත්ත හුවමාරුව ඉටු කරයි. එය සම්පුර්ණ කිරීමෙන් පසු BUS   න්‍යාය පත්‍රානුකූලව ඊළග ඉල්ලීම් සදහා පෙළ ගැසී සිටී.

BUS  
වාසි    - 	ඕනෑම පරිගණකයකට සෘජුවම ඇතුළත් වෙමින් පණිවිඩ ‍සාපේක්ෂව සරලව හා වේගවත්ව යැවිය හැක.

අවාස  -	පවරන සංඛ්‍යාතයන් හා ප්‍රමුඛතාවයන් මගින් තදබදය සංවිධානය කිරීමට න්‍යායපත්‍ර අවශ්‍ය වේ. 

පරිගණක විද්‍යාව
Zug