Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ආහාර ස‍්වස්ථතාව



ආහාර ද්‍රව්‍යවල සුරක්ෂිත භාවය 

ආහාර ද්‍රව්‍යවල සුරක්ෂිත භාවය යනු විද්‍යාත්මක විග්‍රහකිරීමක් වන අතර මෙමගින් සෞඛ්‍ය ආරක්ෂිතව ආහාර ද්‍රව්‍ය පරිහරණය කිරීම, පිළියෙල කිරීම සහ ගබඩා කිරීම මගින් ආහාර මගින් බෝවන රෝග ඇති වීම වළක්වාගත හැකිය. මෙහිදී අති භයානක සෞඛ්‍ය අවදානම් තත්ව  වළක්වා ගත හැකි ක්‍රමෝපායන් පිළිබදව විග්‍රහ කරනු ලබයි.  ආහාර මගින් පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට රෝග බෝකිරීමක් ඇති කළ හැකි අතර ආහාර ද්‍රව්‍ය මත බැක්ටීරියාවන් වර්ධනය වීමෙන් ආහාර විෂවීම ඇති වේ. සංවර්ධිත රටවල  ආහාර පිළියෙල කිරීමේ දී සංකිර්ණ සම්මතයන් ඇති නමුත් සංවර්ධනය නොවූ රටවල ආහාරවල සුරක්ෂිතතාවය පිළිබදව ඇති ප්‍රධානතම සාධකය වන්නේ සෞඛ්‍යාරක්ෂිත පානීය ජලය ප්‍රමාණවත් තරම් ඇති ද යන්නයි. මෙයද ආහාරවල සුරක්ෂිතතාවය පිළිබදව එක්තරා වැදගත් අංගයකි.
නව ගිවිසුම

නව ගිවිසුම බයිබලයේ දෙවන කොටසයි. අළුත් ගිවිසුම යනුවෙන් ද හදුන්වයි.

(ඊට පළමු වන කොටස හෙබ්රව් බයිබලයයි.) පැරණි ගිවිසුම. මෙය ග්‍රීක ගිවිසුම. ග්‍රීක ශුද්ධ වූ ලියවිලි යනුවෙන් ද හඳුන්වයි. මෙය ග්‍රීක ශුද්ධ ලියවිලි ලෙස ද හැදින්වේ. (මෙය ග්‍රික භාෂාවෙන් පරිවර්තනය කරන ලද්දකි.) මෙහි මුල් ආකෘතිය ලියනු ලැබුවේ ක්‍රි.ව. 45 පසු හා ක්‍රි.ව. 1540 පෙර සිටි කතෘවරුන් විසිනි. (Koine Greek භාෂාවෙනි.) එහි ග්‍රන්ථ 27 ක් සියවස් ගණනක් පුරා ම ඒකරාශි කොට තනි ග්‍රන්ථයක් බවට පත් කෙරිණි. නව ගිවිසුම, නූතන බටහිර සංස්කෘතිය හැඩගැස්වීමට බොහෝ සෙයින් ඉවහල් වේ. බහුතරයකගේ නිකායන් මෙම ග්‍රන්ථ 27 (ජේසුස් ක්‍රිස්තුගේ පුජක ධුරය සම්බන්ධ කරගත් සිදුවීම් / කතාන්තර සතර, එනම් ශුබාරංචියයි.) සමග එකග වේ. මෙහි සටහන් කර ඇති ග්‍රන්ථ නිශ්චිත පිළිවෙකට තිබිය යුතුයැයි කියා සැලකිල්ලට නො ගැනේ. ජේසුස් වහන්සේ Aramiaia භාෂාවෙන් කථා කළ ද නව ගිවිසුම ලියා තිබුනේ ග්‍රික භාෂාවෙනි.
අලුත් ගිවිසුම - නිර්මාණය කළ දිනයන්

නිර්මාණය කළ යුගය 
සම්ප්‍රදායට අනුව, පාවුළුගේ ලියවිලි ශුද්ධ ලියවිල්ලේ පෙරමුණ ගත්තේය. එහි අවසානයට පත් වූයේ ‍ජෝහාන්ගේ ලියවිලිය. (renaeus of Lyons) ඉරේනියස් පැවසු අන්දමට මතෙව් හා මාක්ගේ ශුභාරංචි ලියවුනේ පේදුරු හා පාවුළු රෝමයේ දේශනා කරන කාලයේය. ලුක් ශුබාරංචිය ද එම කාලයේම හෝ ඊට ටික කලකට පසුව ලියවුනු බව ඔහු පැවසුවේය. 

නව ගිවිසුමේ ඇති ශුද්ධ ලියවිලිවල දිනගත කිරීම් සම්බන්ධයෙන් ‍බොහෝ වියතුන් එකඟත්වය පළ කළහ. ඒ අනුව ශුභාරංචියේ මාක්ව 65 ට පෙර ද 75 ට පසු ද දින ගත කර තිබේ. මතෙව්ව දින ගත කර ඇත්තේ 70 – 85 අතර දීය. ලුක්ව 80- 95 අතර දින ගත කර ඇත. නව ගිවිසුමේ මුල් ග්‍රන්ථය වන්නේ පාවුළුගේ සන්දේශය වන පළමු තෙසලෝනිවරුන්ය. සංස්කෘතික ලේඛකයන් නො වූවන්ගේ සන්දේශ 70 -150 ත් අතර දින ගත කෙරේ. 

1830 දී ජර්මානු වියතුන් මෙම ග්‍රන්ථ 3 වන සියවසටත් පසුව දිනගත කර ති‍බේ. නමුත් අලුත් ගිවිසුමේ පිටපත් හා අසම්පූර්ණ කොටස් අවසාන වශයෙන් දින ගත කිරීමේ දී විවිධ හේතු නිසා ප්‍රශ්න නැගේ. ඊට අමතරව අලුත් ගිවිසුමේ ග්‍රන්ථ 27 ක් අතුරින්, 10 ක් කොරින්ත් සභාවේ ලියවිලි මඟින් උපුටා දක්වන අතර, ඉන් 16 ක් ෆිලිප්පි සභාවේ ලියවිලි මඟින් උපුටා දැක්වේ. ඒ අනුව අලුත් ගිවිසුමේ සමහර ග්‍රන්ථ පළමු දළ සටහන් වේ. ඉතිරි ග්‍රන්ථ ඊට පසු කාලයේ දී ‍Clement හෝ Polycarp මඟින් සම්පූර්ණ කළ බවට නිශ්චිත කළ හැකි වේ.

නව ගිවිසුම - ආධිපත්‍යය 

විවිධ අවබෝධතා හා නිසි ආධිපත්‍යවලින් එකිනෙකට වෙනස් වුවත් සියලුම ක්‍රිස්තියානුවෝ නව ගිවිසුමට ගෞරවය දක්වති. නව ගිවිසුමේ ආධිපත්‍ය අදහස්, දේවානුභාව මතයන් මත තීරණය වේ. යම් පුද්ගලයෙකු බයිබලය හා සම්බන්ධ ධර්මය (Inerrancy) පිළිගන්නා තරමට ම, දෙවියන් වහන්සේගේ චරිතය පිළිබඳව එම කෙනාගේ දේවානුභාවය ඉමහත්ය. මෙම පදයන්හි අර්ථය පැහැදිලි කිරීමට අපහසු බැවින් මේවා අවුල් සහගත විය හැකිය.නමුත් මෙම පදයන් මෙලෙස තේරුම් ගත හැකිය. 

Infallibility - නොවරදින සුළු බව, ධර්මය සම්බන්ධයෙන් බයිබලය ඒකාන්තයෙන් ම නිවැරදි වීම. 

Inerrancy - කරුණු අවධාරණයන් අනුව බයිබලය ඒකාන්තයෙන් ම නිවැරදි වීම. 

Authoritativeness - සදාචාරය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවල දී බයිබලය ඒකාන්තයෙන් ම නිවැරදි වීම. 

ආචාර්ය පීටර් ස්ටෝනර් වැනි ක්‍රිස්තියානු වියතුන් බයිබලයේ දිවැසියාව දැක, බයිබලයේ දේවානුභාවය සම්බන්ධයෙන් තර්ක කළහ. මෙලෙස තර්ක කිරීමට හේතු වූයේ බයිබලය විශ්වාස කළ හැකි බව පෙන්වීමටයි. බටහිර දේශය හාස්කම් පිළිබඳ සාක්ෂි මෙයට විරුද්ධව උපයෝගි කරගති.හාස්කම් ගැන විශ්වාසයක් නොමැති බටහිර ජනතාව විසින් (David hume) ඩේවිඩ් හුම්ගේ තර්ක හෝ (Deism) ඩෙයිසම් ගේ තර්ක ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ. 

මෙම සියළුම මතයන්ට අදාළ අදහස්, බයිබලයේ අඩංගු විවිධ ග්‍රන්ථ (ඉතිහාසය, කාව්‍ය) වලින් නිවැරදි ලෙස පහදා දේ.
ශුද්ධවූ බයිබලය
කිතු දහම
පැරණි ගිවිසුම

කිතුනුවන්ගේ පූජනීය පොත වන ශුද්ධවූ බයිබලයේ ක්‍රි.ව. 01 වන වසරට පෙර ඉතා ඈත අතීත යුගය පිළිබදව ලියැවුනු කොටස් ඇතුළත් ඛන්ඩයයි. යේසුස් වහන්සේ පොළවට වැඩීමට පෙර කාලයේ යුදෙව් ජාතිකයන්ගේ ඉතිහාසය පුරා දෙවියන් වහන්සේ ක්‍රියා කළ ආකාරය හා යුදෙව් ආගමික නීති පිළිබදවද මෙහි සදහන් වේ.

යුදෙව් ආගම ‘Tanakh ’යන පදය පොදුවේ භාවිතයට ගත්තේය. මෙය පසුව ක්‍රිස්තියානු පැරණි ගිවිසුම මඟින්ද තෝරා ගනු ලැබුණි. හෙබ්රව් බයිබලය ද පැරණි ගිවිසුම නමින් හෝ Tanakh ලෙස ප්‍රකාශ කෙරේ.

ක්‍රිස්තියානු බයිබලයේ ආගමික නීති සම්බන්ධ ග්‍රන්ථ දෙකෙන්, පැරණි ගිවිසුම එකකි. විවිධ ක්‍රියාවන් සම්භාරයකින් යුක්ත මෙය හෙබ්රව් බයිබලය හා අනුරූපීය. නැගෙනහිර යුරෝපය හා මැදපෙරදිග සම්ප්‍රදායික සභාවට සමගාමී වන මෙම ග්‍රන්ථ ග්‍රීක පරණ තෙස්තමේන්තුව (Septuagint) යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලැබේ. හෙබ්රව් බයිබලය නිර්මාණය කිරීම හා සකස් කිරීම කරනුයේ 12 වන සහ 2 වන සියවසේ ජේසු උපතට පෙරය යන්න බොහෝ ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ පිළිගැනීමයි. ජේසුස් වහන්සේ සහ උන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ඔවුන්ගේ ඉගැන්වීම් මෙහිදී ප්‍රකාශ කළහ. (මොසෙස්තුමන්ගේ නීති පොත, දිවැසිවරු, ශිත හා ශුද්ධ ලියිවිලි) (ලුක් 24:44) ජේසුස් වහන්සේ සහ ඔවුන්ගේ ශ්‍රාවකයෝ පිළිබඳව සටහන් හෝ වාර්තාද නව ගිවිසුමේ අඩංගුව තිබේ.

කිතු දහම
ශුද්ධවූ බයිබලය

පැරණි ගිවිසුමට අයත් පොත් ගණන 46 කි. ඒවා නම්,

 උත්පත්ති
 නික්මයාම
 ලෙවී ව්‍යවස්ථාව
 ගණන් කථාව
 ද්විතීය නීතී සංග්‍රහය
 ජොෂුවා
 වීරාවලිය
 රූත්ගේ කථාව
 1 සාමුවෙල්
 2 සාමුවෙල්
 1 රාජාවලිය
 2 රාජාවලිය
 1 වංශාවලිය
 2වංශාවලිය
 එස් රා
 නෙහෙමියා
 එස්තර්
 ජෝබ්
 ගීතාවලිය
 හිතෝපදේශ
 ධර්මදේශකයා
 ප්‍රේම ගී
 විලාප ගී
 යෙසායා
 ජෙරමියා
 එසකියෙල්
 දානියෙල්
 හොසියා
 ජොවෙල්
 ආමොස්
 ඔබදියා
 ජෝනා
 මීකා
 නාහුම්
 හබක්කුක්
 ශෙපනියා
 හග්ගයි
 සෙකරියා
 මලාකි
 තෝබිත්
 ජූදිත්
 බාරුක්
 සිරාක්
 1 මකබි
 2 මකබි
 එස්තර්
 ප්‍රඥාව

නව ගිවිසුමට අයත් පොත් ගණන 27 කි. ඒවා නම්,
 මතෙව්
 මාක්
 ලූක්
 යොහාන්
 ක්‍රියා
 රෝම
 1 කොරෙන්ති
 2 කොරෙන්ති
 ගලාති
 එපීස
 පිලිප්පි
 කොලොස්සී
 1 තෙසලෝනික
 2 තෙසලෝනික
 1 තිමෝති
 2 තිමෝති
 තීතස්
 පිලමොන්
 හෙබ්‍රෙව්
 ජාකොබ්
 1 පේදෘස්
 2 පේදෘස්
 1 යොහාන්
 2 යොහාන්
 3 යොහාන්
 ජූද්
 එළිදරව්

අඩවියෙන් බැහැර පිටු 

 ද්විතීයික සම්මත ග්‍රන්ථ
 පංච පුස්තකයේ කතෲත්වය
මුද්‍රණය

මුද්‍රණය යනු තීන්ත යොදාගෙන, මුද්‍රණය  යන්ත්‍ර ආධාරයෙන් කඩදාසි මත අකුරු සහ රූප ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ක්‍රියාවලි යයි. සාමාන්‍යෙන් මහා පරිමාන කර්මාන්තයක් ලෙස සිදු කෙරෙන අතර ප්‍රකාශනයේ අත්‍යවශ්‍ය කොටසකි.

ඉතිහාසය

යුරෝපය

වර්ෂ 1300දී අච්චු මුද්‍රණ කලාව යුරෝපයට පැමිණියේ රෙදි මත මුද්‍රණ කටයුතු සිදුකිරීම සඳහා ය. ආගමික අරමුණු සඳහා විශාල වශයෙන් අලංකාර ලෙස පින්තාරු මුද්‍රණය කරන ලදී. වර්ෂ 1400 පමණ වන විට කඩදාසි පහසුවෙන් ලබාගත හැකි වූ නිසා, ධර්මයානුකූල ලී කැටයම් අච්චු මගින් මුද්‍රණය කරන ලද කඩදාසි හා ක්‍රීඩා කිරීමට භාවිතා කරන කඩදාසි කුටිටම්, වැඩි වශයෙන් දක්නට හැකි විය. 1425 සිට මෙම මුද්‍රණ කටයුතුවල සීග්‍ර වැඩිවීමක් දක්නට ලැබුණි.
පහළොස්වන සියවසේ මැද භාගය පමණ වනවිට ලී කැපුම් පොත් හා බ්ලොක් පොත්, විස්තර හා පින්තූර දෙකම ඇතුලත් කොට නිර්මාණය විය. පොත් හා අත් පිටපත් එහා මෙහා ගෙනයා හැකි ලෙස සකසන ලදී. විද්‍යාර්ථීන් අතර මේ පිළිබඳව විවිධ මත වාද ඇති විය. ඔවුන්ගේ හඳුන්වා දීම් කලින් සිදු කරනවාද යන්න පිළිබඳව බොහෝ දෙනාගේ මතය වුයේ එම හඳුන්වා දීම් ජංගම ආකාරයෙන් සිදු කිරීම සුදුසු බවයි.(1440-1460)
මුද්‍රණ ක්‍රියාවලිය සඳහා කඩදාසි අවශ්‍ය වූ අතර ඒවා යුරෝපයට ගෙන එන ලද්දේ  චීනයෙනි. ඉතිහාසඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ කඩදාසි චීනයෙන් ගෙන්වනු ලැබුවත් ඒවායේ මුද්‍රණය කිරීමේ හැකියාව නොතිබුණු බවයි. ඇතැම් සාක්ෂි වලින් මුද්‍රණ ශිල්පයයේ ආභාෂය ලද්දේ ආසියාවෙන් සහ යුරෝපයෙන් ලැබුණු බව තහවුරු වේ.
අතින් පිටපත් කිරීම හෝ අච්චු මඟින් මුද්‍රණයට සාපේක්ෂව ජංගම ආකාරයේ  මුද්‍රණ ක්‍රියාවලිය  මඟින් එම කේෂ්ත්‍රයේ  වෙනස්කම් රැසක් සිදු කරයි.

ප්‍රකාශණ
දස පණත

දස පණත (බයිබලීය හෙබ්‍රෙව් עשרת הדברים \ עֲשֶׂרֶת הַדְּבָרִים, aséret ha-dvarím, lit. The decalogue', The decalogue. මිෂ්නයික් හෙබ්‍රෙව් עשרת הדיברות \ עֲשֶׂרֶת הַדִּבְּרוֹת, aséret ha-dibrot, lit. The Decalogue, The Ten Words'') යනු යුදෙව් ආගමේ සහ ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ මූලික කාර්යභාරයක් ඉටු කරන ආචාර ධර්ම හා නමස්කාරයට අදාළ බයිබලීය මූලධර්ම සමූහයකි. දස පනතේ පාඨය හෙබ්‍රෙව් බයිබලයේ දෙවරක් දිස්වේ: නික්මයාම පොතේ 20:2–17 සහ ද්විතීය නීති සංග්‍රහය පොතෙහි 5:6–21.

ටෝරාහි නික්මයාම පොතට අනුව, බයිබලානුකුල සීනයි කන්දේදී මෝසෙස්ට දස පනත් හෙළි කරන ලද අතර ගිවිසුම් පෙට්ටියේ තබා ඇති ගල් පුවරු දෙකක දෙවියන් වහන්සේගේ ඇඟිල්ලෙන් කොටා ඇත.

දස පනත ලියා ඇත්තේ කවදාද සහ කවුරුන් විසින්ද යන්න පිළිබඳව විද්වතුන් එකඟ නොවෙති, සමහර නවීන විද්වතුන් යෝජනා කරන්නේ ඒවා හිත්තයිට් සහ මෙසපොතේමියානු නීති සහ ගිවිසුම් මත ආදර්ශයට ගත් ඒවා විය හැකි බවයි.
උපත

උපත යනු ජීවියෙක් මව් කුසෙන් එළියට පැමිණීමය.

ජීවය
ජීව විද්‍යාව
උපත් වර්ග කිහිපයක් ඇත.
සාමාන්‍ය,නිවුන්,දෙමුහුන්,මලදරු,නොමේරූ වැනි ඒවා උපතේ කොටස් ය.
Stress management



මානසික ආතතිය පාලනය කිරීම 

මානසික ආතතිය පාලනය කිරීමේදී එක්තරා පුද්ගලයෙකුගේ මනෝ විද්‍යාත්මක ආතතීන් දරා ගැනීමට හැකියාව ඇති වන අන්දමට විවිධ ක්‍රමෝපායන් හදුන්වාදීම සිදුකරනු ලබයි. මානසික ආතතිය යනු සටන් කිරීම හෝ පලායාම සදහා පුද්ගලයෙකුගේ අභ්‍යන්තර හෝ බාහිර උත්තේජයක් සදහා දක්වන භෞත විද්‍යාත්මක ප්‍රතිචාරයකි. මානසික ආතතිය පාලන කිරීම වඩාත් ඵලදායි වන්නේ වෙනස් වූ විවිධ අසීරු අවස්ථාවන් සදහා  මුහුණ දීම පිණිස විවිධ ක්‍රමෝපායන් භාවිතා කිරීමට ඔහුට හැකි වූ විටය.
Models of stress management



මානසික ආතතිය පාලනය පිළිබදව ආදර්ශයන්

ගනුදෙනු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ගොඩ නැගුණු ආකෘතිය 

රිචඩ්ලාසර්ස් සහ සුසෑන් ෆෝක්මන් විසින් 1984 දී යෝජනා කරන ලද අන්දමට මානසික ආතතිය ඇති වන්නේ බාහිර ඇති සම්පත් සහ ඉල්ලුම අතර අසමතුලිතතාවයක් පවතින විටදී හෝ යම්කිසි පුද්ගලයෙකු හට ආවේණික දරාගැනීමේ හැකියාවට වඩා පිටතින් ඇති කරන පීඩනය ඉහළ ගිය අවස්ථාවන්හිදීය. මෙම සංකල්පය මත පදනම්ව මානසික ආතතිය පාලනය පිළිබදව වැඩ සටහන් වර්ධනය වී ඇති අතර මානසික ආතතිය යනු ඒ සදහා හේතු වන දෙයට දක්වන සෘජු ප්‍රතිචාරයක් නොවන අතර එය අදාල ගැටළුව විදදරා ගැනීම සහ ඒ සදහා ප්‍රතිචාර දැක්වීමට පුද්ගලයෙකුට ඇති හැකියාව මත පදනම්ව ඇති වන්නකි. මේ අනුව මානසික ආතතිය වෙනස් කිරීමට හෝ පාලනය කිරීමට හැකියාවක් ඇත. 

ඵලදායි මානසික ආතති පාලන වැඩසටහනක් ඇති කිරීම සදහා මුලික වශයෙන් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මානසික ආතතිය පාලනය කිරීමට  මුලිකවන සාධක හදුනාගැනීම සහ මෙම ඉලක්ක සාධකයන් සදහා ඵලදායි ලෙස ප්‍රතික්‍රියා දැක්විය හැකි ක්‍රමෝපායන් හදුනා ගැනීම අවශ්‍ය වේ. ලාසර්ස් සහ ෆෝක්මන්ගේ විග්‍රහ කිරීමට අනුව මානසික ආතතිය පුද්ගලයෙකු සහ ඔහුගේ බාහිර වටපිටාවේ ඇති වන ගනුදෙනුවක් ලෙසට විග්‍රහ කර ඇත. මෙම ආකෘතිය මගින් ඇති වූ සංකල්පයක් වනු‍ෙය් මානසික ආතතිය යනු ඒ සදහා හේතු වන සාධකයන් කෙතරම් දුරට තක්සේරු කරන්නේ ද යන වග සහ යම්කිසි පුද්ගලයෙකු ගැටළු සහගත අවස්ථාවක් සදහා මුහුණදීම සදහා ඔහු තුළ ඇති සම්පත් කෙතරම් දුරට භාවිතා කරන්නේ ද යන්න මත පදනම් වය. මෙම ආකෘතිය මගින් මානසික ආතතිය සහ ඒ සදහා හේතු වන සාධකය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය බිදදමා ඇති අතර එමගින් යෝජිතව ඇත්තේ ඇතිවන්න‍ා වූ ගැ‍ටළුව ධනාත්මකව සහ අභියෝගාත්මක එකක් ලෙස විනා තර්ජනයක් ලෙස බාර නොගෙන තමාට එම ගැටළුව සදහා මුහුණදීමට ප්‍රමාණාත්මක හැකියාවක් ඇති බවට ආත්ම විශ්වාසයක් ඇති නම් මානසික ආතතිය පාලනය කිරීම ගැටළුක් නොවන බවයි. මානසික ආතතියට ලක්වූ පුද්ගලයන් ගැටළු සදහා ප්‍රතික්‍රියා දක්වන ආකාර වෙනස් කිරීමෙන් සහ ඒ සදහා මුහුණදීමට ඔවුන් තුළ ඇති ආත්ම විශ්වාසය වැඩිදියුණු කර ගැනීමට හැකියාව ලබාදීම මගින් එවන් පුද්ගලයන් හට ඇතිවන මානසික ආතතිය අවම කර ගැනීමට උපකාර කළ හැකිය.

සෞඛ්‍ය සාක්ෂාත් කරණය / සහජ සෞඛ්‍ය ආදර්ශ 

ඉහත කී සංකල්පයන් සොයාගෙන ඇත්තේ මානසික ආතතිය ඒ සදහා හේතු වන යම්කිසි  දෙයක් නිසාම අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම ඇතිවන්නක් නොවන බව යන සිද්ධාන්තය  මත පදනම්වයි.  යම්කිසි ගැටළුවක් සදහා පුදුගලයෙකු මුහුණ දෙන ආකාරය සහ එය විදදරා ගැනීමට ඔහු තුළ ඇති හැකියාව පිළිබදව අවධානය යොමු කිරීමට මෙමගින් එම අවස්ථාවේ දී අදාල පුද්ගලයාගේ ඇතිවන සිතුවිලි පිළිබදව අවධානයක් යොමු කෙරේ. මෙහිදී සදහන් වනුයේ පීඩාකාරී බාහිර වටපිටාවන් සදහා පුද්ගලයෙකු දක්වන ප්‍රතිචාර සදහා හේතු වනුයේ එම අවස්ථායව් දී ඔහු හෝ ඇය තුළ ඇති වන සිතුවිලි මාලාව අනුව බවයි. මෙම ආකෘතිය මගින් විග්‍රහ කරන අන්දමට මානසික ආතතිය ඇති වනුයේ පුද්ගලයෙකුට ඇති වන ගැටළු අනාරක්ෂිත බව සහ සෘණාත්මක සංකල්ප යන මානසික පෙරනය තුළින් ගමන් කිරීමෙන් පසුවය. තවද මානසික සුවතාවය ඇති වනුයේ අවට ලෝකය කෙරෙහි නිෂ්චල මනසකින් සහ අභ්‍යන්තර ප්‍රඥාවකින් යුතුව සාමාන්‍ය අවබෝධයක් ඇති අවස්ථාවන්හිදීය. 

මෙම ආකෘතිය මගින් විග්‍රහ කරන අන්දමට ආතතියට ලක්වූ පුද්ගලයන් හට අනාරක්ෂිත අවස්ථාවන්හි දී තමාට ඇතිවන සිතුවිලි පිළිබද අවබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකියාව ලබාදීමෙන් සහ ධනාත්මක සංකල්පයන් ඇති කර ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදීමෙන් ඔවුන්ගේ ආතතිය අඩු කළ හැකිය.
රෝගය

රෝග, ලෙඩ හෙවත් අසනීප යනු යම්කිසි ජිවියෙකුගේ දේහමය ක්‍රියාකාරිත්වයන් අඩපන කරන අසාමාන්‍ය තත්වයක් වන අතර මෙහිදී ඒ සදහා විශේෂිත රෝග ලක්ෂණ ඇති කරයි. මෙය මිනිසෙකු තුල, වෙනත් සත්ත්වයෙකු තුල හෝ යම් ශාකයක් තුල ඇතිවිය හැක.

මිනිසුන් තුළ රෝගයක් ලෙස විග්‍රහකරනුයේ වඩාත් පුළුල් ලෙස වේදනාවක්, අකර්මණ්‍යවීමක්, ආතතියක්, සමාජීය ගැටළුවක් හෝ අදාල පුද්ගලයා හට මරණය පවා ලගාකර දෙන හෝ එම රෝගියා හා සබධතා පැවැත්වූ වෙනත් පුද්ගලයින්ට ඒ හා සමානව ගැටළුවලට මුහුණ පෑමට සිදුවන තත්වයකි. මෙම පුළුල් විග්‍රහකිරීම තුළ අනතුරු, ආබාධිත වීම්, රෝගී තත්වයන්, සින්ඩ්‍රෝම, ආසාදන, තනි තනිව ඇතිවන රෝග ලක්ෂණ, හැසිරීමේ ඇතිවන වෙනස්කම් සහ ආකෘති හෝ ක්‍රියාකාරිත්වයෙහි ඇතිවන අසාමාන්‍ය වෙනස් වීම් අන්තර්ගත වේ. වෙනත් අවස්ථාවන්වල දී සහ අවශ්‍යතාවයන්වලදී ඉහත සදහන් කළ ඒවා වෙන් වෙන්ව හදුනාත හැකි කාණ්ඩයන් ලෙස විග්‍රහ කරනු ලැබේ.

රෝගයක් ඇතිවීමට කෙරෙහි බලපාන හේතූන් බාහිර සාධක (උදා - බැක්ටීරියා, වෛරස ආසාදන හේතුවෙන්)  හෝ  අභ්‍යන්තර සාධක  (උදා - Autoimmune Diseses) ලෙස දැක්විය හැක.
රෝග

රෝග තුන් ආකාරයකට වෛද්‍යවරුන් නිර්වචනය කරයි.

Disease, Illness හා Sickness 
  
මහාචාර්ය වෛද්‍ය මාර්ෂල් මැරින්කර් වසර 20 කට පෙර disease, illness and sickness අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වන ක්‍රමයක් යෝජනා කරන ලදී. ඔහු මෙම "සෞඛ්‍ය ක්‍රම තුන" පහත පරිදි සංලක්ෂිත කරයි.

Disease  

බොහෝ විට භින්නෝන්මාදය මෙන් උගුරේ ආසාදනය මෙන්ම බ්රොන්කස් පිළිකා වැනි ශාරීරික ව්‍යාධී ක්‍රියාවලියකි. රෝගය හඳුනා ගන්නා ගුණාත්මකභාවය ජීව විද්‍යාත්මක සම්මතයෙන් යම් අපගමනයකි. වෛද්‍යවරුන්ට දැකීමට, ස්පර්ශ කිරීමට, මැනීමට, සුවඳ දැනීමට හැකි බැවින් රෝගය පිළිබඳව අරමුණක් ඇත. වෛද්‍ය විද්‍යාවේ දෘෂ්ටි කෝණයෙන් මූලික කරුණු ලෙස Disease රෝග අගය කරනු ලැබේ .

Illness
 
Illness  යනු හැඟීමක්, සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවන අත්දැකීමක් වන අතර එය සම්පූර්ණයෙන්ම පුද්ගලික, රෝගියාගේ අභ්‍යන්තරයයි. බොහෝ විට එය disease සමඟ එන නමුත් එය පිළිකාවේ හෝ ක්ෂය රෝගයේ හෝ දියවැඩියාවේ මුල් අවධියේදී මෙන් රෝගය ප්‍රකාශයට පත් නොවිය හැකිය. සමහර විට කිසිදු රෝගයක් disease සොයාගත නොහැකි ලෙස අසනීපය පවතී. රෝගියාගේ රෝගය නිශ්චය කරගත හැකි කිසිවක් වෛද්‍යවරයාට ඉදිරිපත් නොකර සිටීමට රෝගියාට හැකිය.  

Sickness  
 
Sickness  යනු බාහිර වූත් පොදු වූත් සෞඛ්‍යමය තත්ත්වයේ පිරිහීම් ආකාරයයි. Sickness යනු සමාජ භූමිකාවකි, තත්වයකි, ලෝකයේ සාකච්ඡාමය තත්වයකි. එසේම ‘අසනීප sick’’ යනුවෙන් හැඳින්වෙන පුද්ගලයා සහ ඔහුව හඳුනා ගැනීමට සහ නඩත්තු කිරීමට සූදානම් සමාජයක් අතර කේවල් කිරීමකි. Illness මත පමණක් Sick වීම ඉතාමත් අවිනිශ්චිත තත්ත්‍වයකි. නමුත් disease පැවතීම sick වීමට බල නොපායි. නිදන්ගත රෝගයකින් පෙළෙන අයකුට, උග්‍ර රෝගයකින් පෙලෙන කෙනෙකුට වඩා රෝග sick වීමට අඩු ආරක්ෂාවක් ඇත; උදා. - ශල්‍යකර්මයකට වඩා මනෝචිකිත්සක රෝග ඇති අය.
වෛද්‍ය සමාජවිද්‍යාව

වෛද්‍ය සමාජවිද්‍යාව යනු නොයෙකුත් රෝග අවස්ථාවන්හිදී පුද්ගලයන්ගේ හැසිරීම් පිළිබදව කෙරෙන අධ්‍යයනයකි. මෙහිදී වෛද්‍ය යන වචනය යෙදුනද වෛද්‍ය වෘත්තිකයන්ගේ හැසිරීම පමණක්ම අධ්‍යයනය නොකරයි. සියළුම මානව වර්ගයාගේ සෞඛ්‍ය සහ රෝගී අවස්ථාවන්හි දී ඔවුන් දක්වන චර්යාත්මක ප්‍රතිචාර පිළිබදව හදාරනු ලබයි.

වෛද්‍ය සමාජ විද්‍යාවේදී පුද්ගලයෙකු හෝ පුද්ගලයන් සමූහයක් සෞඛ්‍ය තත්වය පවත්වාගෙන යාම, රෝග අවස්ථාවකදී ක්‍රියා කරන ආකාරය හා සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය අතර දක්වන අන්තර්ප්‍රතික්‍රියා පිළිබදව අවධානය යොමු කරනු ලබයි. මෙහිදී භෞතික සහ කෘත්‍යමය ලෙස සිදුවූ අකර්මණ්‍යවීමකට උපරිම ආකාරයෙන් ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හැකියාව ලබාදේ. මෙහිදී අපගේ සෞඛ්‍ය තත්වය සහ පරිසරය මගින් මානසික වශයෙන් කෙසේ බලපෑමක් ඇති කරයිද යන්න පිළිබදව හදාරනු ලබයි. 

වෛද්‍ය සමාජ විද්‍යාවෙහි පියා ලෙස සලකනුයේ ටැල්කොට් පාසන්ස් වන අතර එසේ වීමට හේතුව ඔහු විසින් සොයාගන්නා ලද “රෝගියෙකුගේ භූමිකාව” නම් විග්‍රහ කිරීමයි. මෙමගින් නිරෝගී පුද්ගලයෙකුට සාපෙක්ෂව රෝගී වූ පුද්ගලයෙකු නිරූපණය කරන භූමිකා‍වෙහි වෙනස විස්තර කරයි. ඔහු පුද්ගලයෙකු රෝගී වූ අවස්ථාවේ දී ඔහුගේ අභිප්‍රායන් රෝගියෙකුගේ භූමිකාව ලෙස විස්තර කරයි. නමුත් පාසන් විසින් මෙහිදී වෛද්‍යවරයෙකු වෙනත් වෛද්‍ය ආයතනයක් මගින් නිරූපණය කරන භූමිකාව විස්තර කර නොමැත. රෝගියෙකුගේ භූමිකාව කොටස් 4 කින් යුක්ත වේ.  

 සමාජයෙහි සාමාන්‍ය වශ‍ෙයන් සිදුවන වගකීම්වලින් නිදහස් වී සිටීමේ හැකියාව 
 තමා රෝගී වීමට කිසිදු වගකීමක් නොමැති බව පැවසීමට ඇති අයිතිවාසිකම  
 රෝගය සුව වීමට ඇති අවශ්‍යතාවය 
 නිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සහ උපදෙස් ලබාගැනීමට රෝගියා බැදී සිටීම. 

වෛද්‍ය  සමාජ විද්‍යාව සාමාන්‍යයෙන් සමාජ විද්‍යාව , සායනික මනෝ විද්‍යාව සහ සෞඛ්‍ය අධ්‍යයනයන්හි කොටසක් ලෙස ඉගැන්වේ.  තවද වෛද්‍ය විද්‍යාවෙහි ආචාර ධර්ම පද්ධතිය පිළිබදව අධ්‍යයනය කිරීමක් වශයෙන් එය විශේෂඥ උපාධිවලට ද අන්තර්ගත වේ. 

එක්සත් රාජධානියෙහි විශේෂඥ උපාධි සදහා වෛද්‍ය සමාජ විද්‍යාව අන්තර්ගත වන ආයතන වශයෙන් නොටින්හැම් සරසවියේ ලන්ඩන් සරසවිය සහ ගෝල්ඩ්ස්මිත් විද්‍යාලය හැදින්විය හැකිය.
මනෝ විද්‍යාව
Population-based health management



ජනගහනය මත පදනම්ව සෞඛ්‍ය කළමණාකරණය 

වසංගතවේදය පිළිබදව වූ ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරකම් සහ ඒ පිළිබදව සිදු කළ අධීක්ෂණයන්හි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ජනගහනය මත පදනම්ව සිදු කරන සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්වය ඇති වීමට කැපීපෙනෙන දායකත්වයක් ලබාදුණි. 

ජනගහනය මත පදනම්ව කරන සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්වය මගින් , 
	ඉලක්ක ජනගහනයක සෞඛ්‍ය අවශ්‍යතා සහ සෞඛ්‍ය තත්වය තක්සේරු කිරීමට 
	එම ජනගහනයෙහි සෞඛ්‍ය තත්වය වැඩි දියුණු කර ගැනීම සදහා අතර මැදි වැඩ සටහන් ඇති කිරීමට සහ 
	ප්‍රජාවෙහි සංස්කෘතිමය සහ සෞඛ්‍ය පිළිබදව වූ සම්පත් අනුව යමින් එකී ජනගහනයෙහි සාමාජිකයන් හට කාර්යක්ෂම සහ සුක්ෂම ලෙස සේවාවන් සැපයීම සිදුකළ හැකිය. ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍

නූතන ජනගහනය මත පදනම්ව සිදුකරන සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්වය ඉතා සංකිර්ණ වූවකි. ඒ සදහා වසංගතවේදය පිළිබදව ප්‍රායෝගික දැනුම සහ අධීක්ෂණය කිරීමේ හැකියාව ඉතා වැදගත් වේ. (වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක, දේශපාලනික, කාර්මික සහ ගණිතය පිළිබදව ඇති දැනුම ඉතාවැදගත්ය) එමගින් ඵලදායී සහ කාර්යක්ෂම සෞඛ්‍ය සේවාවක් ජනගහනය වෙත සැපයීමට හැකිය. මෙම කර්තව්‍ය සදහා නූතන අවධානම් කළමණාකාරිත්වය පිළිබදව දුරදක්නා දෘෂ්ටියක් සහ මරණ අනුපාතය පිළිබද සංඛ්‍යාන දත්තවල සිදුවීම සහ ව්‍යාප්තිය පිළිබදව දැනීමක් නූතන ජනගහනය මත පදනම් වූ සෞඛ්‍ය අවශ්‍යතාවයන් කලමණාකාරිත්වය සදහා අත්‍යවශ්‍ය වේ. තවද මෙමගින් අනාගතයේදී ජනගහනය තුළ ඇති වූයේයැයි අනුමාන කළ හැකි සෞඛ්‍ය ගැටළු පිළිබදව යහපත් ප්‍රතිචාර දැක්වීමට සහ නිසි පරිදි කළමණාකරණය කිරීමට හැකියාව ලැබේ. 

මෙලෙස ජනගහනය මත පදනම්ව සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්වය සිදුකරන සහ එහි කර්තව්‍යයන් මගින් වසංගතවේදය පිළිබදව ප්‍රායෝගික ප්‍රතිඵල ලබාගන්නා සංවිධාන වනුයේ Canadian Strategy for Cancer Control , Health Canada Tobacco Control Programs , Rick Hansen Foundation සහ Control  Research Initiative ය. 

මෙම සංවිධාන මගින් අවධානමට ලක් වූ ජීවිත පිළිබදව ජනගහනය මත පදනම් වූ සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්ව වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී ජන ගහන විද්‍යාව, සෞඛ්‍ය ඒජන්සි මෙහෙයුම් පර්යේෂණ සහ ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබද දැනුම ප්‍රමාණාත්මක ලෙස දත්ත අධීක්ෂණය කිරීමේදී යොදා ගනී. 

	ජනගහයෙහි ජීවිත කෙරෙහි ඇති බලපෑම පිළිබදව අධ්‍යයනය කිරීම :  ජනගහනයෙහි අළුතෙන් ඇති වන රෝග තත්වයන් ඒවායේ ව්‍යාප්තිය , අඩු වයසකදී සිදුවන මරණ සංඛ්‍යාව සහ ආබාධිත තත්වය හා මරණය මගින් ජීවිතකාලයෙන්  අහිමිවන වසර සංඛ්‍යාව පිළිබදව අධ්‍යයනය කිරීම මගින් අනාගතයේදී රෝග තත්වයන් මගින් ජනගහනය වෙත ඇති කරන බලපෑම පිළිබදව අවබෝධයක් ලබාගැනීම. 

	ශ්‍රම බලකාය මගින් ජීවිතයට ඇති වන බලපෑම අධ්‍යයනය කිරීම : මෙහිදීද ශ්‍රමබලකායෙහි අළුතෙන් ඇති වන රෝග තත්වයන් ඒවායේ ව්‍යාප්තිය, අඩු වයසකදී සිදුවන මරණ සංඛ්‍යාව සහ ආබාධිත තත්වය හා මරණය මගින් ජීවිත කාලයෙන් අහිමි වන වසර සංඛ්‍යාව පිළිබදව සොයා බැලේ.
 
	රෝග මගින් ආර්ථිකයට ඇති කරන බලපෑම පිළිබදව සොයා බැලීම : මෙමගින් අනාගතයේදී ඇති විය හැකි රෝග තත්වයන් මගින් පෞද්ගලික අංශයෙහි ආදායම් මාර්ග කෙරෙහි ඇති කරන ලබපෑම් පිළිබදව සොයා බැලීම් සිදු කරනු ලබයි. (වේතන, සෞඛ්‍ය සේවාවන් සැපයීම සදහා සිදුවන වියදම් සහ අනෙකුත් වියදම්)
Diabetes (Treatment and management)



ප්‍රතිකාර ක්‍රම සහ රෝග පාලනය  

දියවැඩියාව යනු කාලික රෝගයකි. එය සුවකළ නොහැක. දියවැඩියාව නිසා පසුව කෙ‍ටිකාලීනව සහ දිර්ඝ කාලීනව ඇති වන ගැටළු වළක්වා ගැනීම සදහාත් නිසිකලට නිවැරදි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගත යුතුය. මීට අමතරව රෝගියා දැනුවත් කිරීම, නිවැරදි ආහාර රටාවකට පුරුදු වීම, ව්‍යායාම කිරීම සහ  තමා විසින්ම නිවසේදී රුධිර සීනි මට්ටම පරීක්ෂා කර ගැනීම මගින් කෙටි කාලීනව සහ දිගු කාලීනව රුධිර සීනි මට්ටම යහපත් මට්ටමක පවත්වා ගැනීමද එකසේ වැදගත් වේ. සුපරික්ෂාකාරී ලෙස රෝග පාලනය කිරීම මගින් දිගු කාලීනව ඇති වන සංකූලතාවයන් හි අවධානම අඩුවේ. මෙය ආහාර රටාව, ව්‍යායාම සහ බර අඩු කර ගැනීම (දෙවන වර්ගයේ දියවැඩියාව සදහා) , විවිධ දියවැඩියා ඖෂධ භාවිතා කිරීම (දෙවන වර්ගයේ දියවැඩියා සදහා) සහ ඉන්සියුලින් භාවිතා කිරීම (පළමු වන වර්ගයේ සහ ඖෂධ සදහා ප්‍රතිචාර නොදක්වන දෙවන වර්ගයේ රෝගීන් සදහා) මගින් සිදුකර ගත හැකිය. මීට අමතරව දිය වැඩියාව මගින් රුධිර සංසරණ පද්ධතියෙහි රෝග ඇති වීමේ අවධානම අඩුවේ. එම නිසා එදිනෙදා දින චර්යාවන්හි වෙනස් කම් ඇති කර ගැනීම අධි රුධිර පීඩනය සහ අධි කොලේස්ටරෝල් පාලනය කර ගැනීම සදහා උපකාරී වේ. තවද ව්‍යායාම් කිරීම, දුම්පානයෙන් වැළකීම, සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාර වේලක් පරිභෝජනය කිරීම සහ ඇතැම් අවස්ථා වලදී රුධිර පීඩනය පාලනය කිරීම සදහා විවිධ ඖෂධ භාවිතා කිරීමද නිර්දේශ කෙරේ. බොහෝ පළමු වර්ගයේ දියවැඩියාව සදහා ලබාදෙන ප්‍රතිකාර ක්‍රම වලට NPH ඉන්සියුලින් සහ කෘතිමව නිෂ්පාදනය කරන ලද ඉන්සියුලින් වර්ග වන Humalog, Novolog හෝ Apidra භාවිතා කිරීමද එසේත් නැතිනම් Lantus/Levemir සහ Humalog හෝ Novolog සහ Apidra යන ඉන්සියුලීන් වර්ග වල සංකලනයන්ද භාවිතා වේ. පළමු වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සදහා අනෙකුත් විකල්ප ප්‍රතිකාර ක්‍රමයක් වන්නේ ඉන්සියුලීන් එන්නත් කරන කුඩා පොම්පයක් මගින් අදාල හෝමෝනය ශරීර ගත කිරීමයි. Cozmo, Animas, Medtronic, Minimed  සහ Omnipod  යනු බහුලවම භාවිතා වන එහි ජනප්‍රියතම වෙළද නාමයන්ය. 

එක්සත් රාජධානිය වැනි රටවල දියවැඩියා රෝගීන් සදහා ප්‍රතිකාර ක්‍රම බහුලව ලබාදෙනුයේ රෝහල් වලින් පිටතය. රෝහල් මගින් විශේෂිත ප්‍රතිකාර ලබාදෙන්නේ රෝගයෙහි සංකූලතා ඇති විට, රුධිර සීනි මට්ටම අපහසු වු විට හෝ සමීක්ෂණ අවස්ථාවන්හි දී පමණි. ඇතැම් අවස්ථා වලදී සාමාන්‍ය වෛද්‍යවරු සහ විශේෂඥ වෛද්‍යවරුවන් කණ්ඩායමක් ලෙස රෝගියා සදහා ප්‍රතිකාර ලබාදීමට තම අත්දැකීම් බෙදා ගනිති. අක්ෂි විශේෂඥයින්, පාද රෝග චිකිත්සකයින්, ආහාර වේදීන්, භෞත චිකිත්සකයින්, විශේෂ පුහුණුව ලද හෙදියන් හා අනෙකුත් ඒ පිළිබද පුහුණුව ලද පුද්ගලයන් විසින් සාමුහිකව කණ්ඩායමක් ලෙස ප්‍රතිකාර ලබාදීමේ දී ක්‍රියාකාරී වෙති. සංවර්ධිත රටවල (උදා - ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වැනි) ජනතාව  සෞඛ්‍ය සේවා ලබාගැනීමේදී යන වියදම තමාවිසින් දැරිය යුතු අතර එම නිසා ඔවුන් හට දියවැඩියාව වෙනුවෙන් ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීමට යන වියදම ඉතා අධික වේ. ලබාගන්නා ප්‍රතිකාර ක්‍රම හා ඖෂධ වලට අමතරව අවම වශයෙන් සති තුනකට හෝ හයකට වරක් වෛද්‍ය වරයෙකු හමුවී උපදෙස් ලබාගැනීම අවශ්‍ය වේ.
රක්තවේදය

රක්තවේදය (Rheumatology) යනු හන්දි ගත රෝග නිර්ණය කිරීම හා ප්‍රතිකාර ලබාදීම හා සම්බන්ධ වෛද්‍ය විද්‍යාවේ උප ක්ෂේත්‍රයකි.  රක්තවේදය පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය වරයෙකු විසින් හන්දි පත්, මෘදු පටක සහ ඒ අවට සන්ධාරක පටකවල ඇති වන රො‍්ග සදහා ප්‍රතිකාර කරනු ලැබේ. Rheumatology යන වදන බිහිවී ඇත්තේ ග්‍රීක භාෂාවෙන් Rheuma යනු දිය පහරක් මෙන් ගලායන සහ -ology  යනු පිළිබද අධ්‍යයනය යන අර්ථය ඇතිවයි. 

රක්තවේදය යනු සීඝ්‍ර ලෙස දියුණුවක් පෙන්නුම් කරන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ එක් ක්ෂේත්‍රයකි. මෙම ක්ෂේත්‍රය‍ට සම්බන්ධ රෝග ඇති වීමට හේතුවන ප්‍රතිශක්ති කරන ක්‍රියාවලිය පිළිබදව වඩා හොද අවබෝධයක් ලබාගැනීමත් සමගම නව විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් බිහි වී ඇත. රක්ත වේදයෙහි ඇති වන රෝග කෙරෙහි හේතුව ලෙස හදුනා ගෙන ඇත්තේ ප්‍රතිශක්ති කරන පද්ධතියෙහි ඇති වන වෙනස්කම්ය. ප්‍රතිශක්ති කරන විද්‍යාව මගින් මෙකී රෝග ඇති වීමෙහි හේතුව සහ එම රෝග වල ලක්ෂණ විග්‍රහ කරයි . තවද දැනට භාවිතා වන නව ප්‍රතිකාර ක්‍රමද ප්‍රතිශක්ති කරන වේගය මත පදනම්ව බිහිවී ඇත. හන්දිපත් රෝග කෙරෙහි බලපාන ප්‍රවේනි ගත සාධක පිළිබදව වඩා හොද අවබෝධයක් ලබා ගැනීම මගින් රක්තවේදය නව විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් මත පදනම් වු වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයක් බවට පත්වී ඇත. නව ප්‍රතිකාර ක්‍රමවේදයන් ගොඩනැගී ඇත්තේ ප්‍රතිශක්ති කරණය පිළිබදව වු සමීක්ෂණ, සයිටෝ කයින, T වසා සෛල හා B වසා සෛල වල ක්‍රියාකාරිත්වය මත පදනම්වය. අනාගතයේදී මේ සදහා ලබාදෙන ප්‍රතිකාර ක්‍රම ජාන චිකිත්සාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් ලබා දෙනු ඇත. රක්ත වේදයෙහි දැනට භාවිතා වන ක්‍රමෝපායන් බහුලවම පදනම් වී ඇත්තේ සායනික පරීක්ෂණ සහ සාක්ෂි මත පදනම්ව ලබ‍ාදෙන ප්‍රතිකාර ක්‍රම මතයි. මෙමගින් එම රෝගීන්ට ආබාධිත තත්ත්වයකින් තොරව ආසන්න වශයෙන් සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය තත්ත්වයක් ගත කළ හැකිය. මෙම වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයෙහි විශේෂඥ දැනුමක් ඇති වෛද්‍යවරුන් රක්තවේදීන්ය. (Rheunatologists)
Diabetes - Genetics



ප්‍රවේනිය 

පළමු වර්ගයේ සහ දෙවන වර්ගයේ දිය වැඩියාව සුළු වශයෙන් හෝ ප්‍රවේනි ගත වේ.  පළමු වන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇතැම් වෛරස ආසාදන මගින් ඇති විය හැකි අතර  සුළුතරයක් මානසික ආතතිය හෝ ඇතැම් රසායනික ද්‍රව්‍ය සහ ඖෂධ වැනි බාහිර සාධක වලද නිරාවරණය වීම මගින් ඇති විය හැකිය. මෙලෙස ඉහති කී සාදක වලට නිරාවරණය වු පසු ඒ ඒ පුද්ගලයන් හට දියවැඩියාව ඇති වීමක් සඳහා හේතු කාරක වන ජානමය කොටසක් අන්තර්ගතය. එය වනුයේ HLA 	ප්‍රවේනි දර්ශකය. එසේ නමුත් පළමුවන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති වීම සඳහා බාහිර පරිසරයේම සාධකයක් බලපායි. පළමු වන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින්ගෙන් ඉතා සුළු ප්‍රමාණයක විකෘති ජානයක් මගින් ඇති කරන දියවැඩියාව දක්නට ඇත. මෙය Maturity Onset Diabetes of the Young (MODY)  නම් වේ. 

දෙවන වර්ගයේ දිය වැඩිය‍ාව සඳහා වඩාත් ප්‍රබල ආවේනික රටාවක් ඇත. දෙවන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති ඉතාමත් සමීප ඥාතීන් ඇති පුද්ගලයෙකුට එම වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇතිවීම සඳහා වඩාත් වැඩි අවධානමක් ඇත. එලෙස දියවැඩියාව ඇති සමීප ඥාතීන් සංඛ්‍යාව වැඩිවත්ම දියවැඩියාව ඇති වීමේ අවධානමද ඒ හා සමානව ඇති වේ. ඒකාන්ඩජ නිවුන් දරුවන්ගේ මෙලෙස දියවැඩියාව ඇති වීමේ අවධානය සියයට 100 ක් වන අතර දියවැඩියාව ඇති බවට පවුල තුළ ඉතිහාසයක් ඇති පුද්ගලයන්ගේ එය සියට 25 කි. මෙකී පුද්ගලයන්ගේ ජාන තුළ KCNJ 11 නම් ජාන කොටසක් පිහිටා ඇති අතර මෙමගින් අග්න්‍යාශයෙහි අයිලට් (Islet) සෛල වල ATP සඳහා සංවේදී පොටෑසියම් චැනලය සඳහා කේත සපයන අතර එමගින් ග්ලයිකෝජන් වැනි පෙප්ටයිඩ නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ප්‍රෝග්ලුකෝජන් ජාන සඳහා ද කේත සපයයි. මීට අමතරව දෙවන වර්ගයේ දිය වැඩියාව ඇති කිරීම සඳහා වඩාත් තද බල අවදානම් සාධකයක් වන අධිස්ථුලතාවයද ජාන මගින් උරුමවේ. 

Myotonic dystrophy හා  Friedreich’s ataxia හා Wolfram’s syndrome වැනි  ජාන ගත රෝග වලදී ද දියවැඩියාව ඇති වේ. මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් ළමා කාලයේදී පෙන්නුම් කෙරේ. අමිෂ්ට මේහය, දියවැඩියාව, ඇස්පෙනීම දුර්වල වීම සහ  ශ්‍රවණාබාධ  ඇති වීම ඉහත රෝග වලදී ඇතිවේ.