Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
දෝලන සඳහා නිදසුන්



සරල අවලම්භය 

පරිමන්දිත නොමැති බව සහ කුඩා විස්තාර උපකල්පනය කරමින් සරළ අවලම්භයක චලිතය විස්තර කරන අවකල්‍ය සමීකරණය 

මෙම සමීකරණයේ විසඳුම

මගින් දෙනු ලබයි

මෙහි    යනු අවලම්භය දෝලනයවන විශාල ම කෝණයයි. ආවර්ත කාලය යනු පුර්ණ දෝලනයක් සිදුවීම සඳහා ගතවන කාලයයි. එය  යන්න ඉහත කොසයින සමීකරණය තුළ වූ  කාලය සමග ගුණ කරන කොටස  මගින් බෙදීමෙන් ලැබේ.(මෙහි  )

බමරුවට ඉහළින්  අවලම්භයේ පැද්දුම 

සරළ අනුවර්තීය චලිතය සමහර අවස්ථාවල දී ද්විමාන වෘත්ත චලිතයක ඒකමාන ප්‍රක්ෂේපණයක් ලෙස සැලකිය හැක. පටිගත ධාවකයක වූ (record player)  බමරුවට ඉහළින් පැද්දෙන දිග අවලම්භයක් සලකන්න. බමරුවෙහි එක් කොනක වස්තුවක් ඇත. වස්තුව, බමරුව සමග වූ එකම මට්ටමක සිට දිස්වන විට වස්තුවේ චලිතයෙහි ප්‍රක්ෂේපණය, ඍජු රේඛාවක් දිගේ ඉදිරියට හා පසුපසට චලිත වීමක් සේ පෙනෙයි. අවලම්භයේ චලිතය සමග නියම ලෙසම සම මුහුර්තකරණයක් වන පරිදි බමරුවෙහි භ්‍රමණ සංඛ්‍යාතය වෙනස් කළ හැකිනම්,

බමරුවේ කෝණික වේගය යනු අවලම්භකයේ ස්පන්දනයයි.

පොදුවේ, සරල රේඛීය සරල අනුවර්ත චලිතයේ ස්පන්දනය කෝණික සංඛ්‍යාතය ලෙස ද හදුන්වන, අනුරූප වෘත්තාකාර චලිතයේ කෝණික වේගය වේ.

එම නිසා කාලාවර්ථය T හා සංඛ්‍යාතය f = 1 / T  වන චලිතයක ස්පන්දනය 

පොදුවේ ස්පන්දනය හා කෝණික වේගය යනු එකම රාශියක් නොවේ.  උදාහරණයක් ලෙස අවලම්භයක ස්පන්දනය යනු අවලම්බයේ කෝණික වේගය නොවේ. නමුත් එය අනුරූප   වෘත්ත   චලිතයෙහි කෝණික  වේගය වේ.

දුනු ස්කන්ධ පද්ධතිය 

දුන්නක් ස්කන්ධයක් මගින් ඇදුනු විට හෝ සම්පීඩ්‍ය වූ විට දුන්න  මගින් ප්‍රතිස්ථාපන බලයක් ඇති කරයි. දුන්න යම් කිසි දිගක් සඳහා සම්පීඩ්‍ය වූ විට හෝ ඇදුන විට ඇතිවන බලය සදහා සම්බන්ධතාවයක් හුක් ගේ නියමයෙන් ලබාදේ. 

මෙහි F  යනු බලය ද K  යනු දුනු නියතය ද x යනු සමතුලිත පිහිටීමට සාපේක්ෂව ස්කන්ධයේ විස්ථාපනයද වේ.

මෙම සම්බන්ධතාවය මගින් දුන්නේ දිග නිතරම දුන්නේ බලයට ප්‍රතිවිරුද්ධ බව පෙනෙයි.

බල තුලනයක් හෝ ශක්ති සංස්ථිතිය භාවිතයෙන් මෙම පද්ධතියේ චලනය පහත අවකල්‍ය සමීකරණයෙන් දෙනු බව පහසුවෙන් පෙන්විය හැක.

මුල් විස්ථාපනය A  නම් සහ ආරම්භක ප්‍රවේගයක් නොමැති නම් මෙම සමීකරණයේ විසඳුම 

මගින් දෙනු ලබයි

පරිමන්දිත දුනු පද්ධතියක ශක්ති විවිධත්වය 

සියලු පද්ධතිවලට ශක්ති ආකාර දෙකක් පවතී. එනම් , විභව ශක්තිය හා චාලක ශක්තියයි. දුන්නක් ඇදුනු විට හෝ සම්පීඩ්‍ය කළ විට එය ප්‍රත්‍යස්ථ විභව ශක්තියක් ගබඩා කරගනී. ඉන්පසුව එය චාලක ශක්තිය බවට පරිවර්තනය වේ. දුන්නක් තුළ  විභව ශක්තිය    U  =  1/2kx2  යන සමීකරණය මගින්  නිර්ණය කරනු ලබයි.

දුන්න ඇදුනු විට හෝ සම්පීඩ්‍ය කළ විට , ස්ක්නධයේ චාලක ශක්තිය දුන්නෙහි විභව ශක්තිය බවට පරිවර්තනය වේ. එහි විභව ශූන්‍ය ලක්ෂ්‍ය සමතුලිත පිහිටීමේ ඇතැයි උපකල්පනය කළ විට ශක්ති සංස්ථිතිය මගින්,  දුන්නෙහි උපරිම විභව ශක්තිය ගබඩා කර ගන්නා විට  ස්කන්ධයෙහි වූ චාලක ශක්තිය ශූන්‍ය වේ. දුන්න නිදහස්  කළ විට එය නැවතත් සමතුලිත වීමට උත්සාහ කරන අතර එහි  සියලු විභව ශක්තිය ස්කන්ධයේ වූ චාලක ශක්තිය බවට පරිවර්තනය කරයි.

භෞතික විද්‍යාව
අංකනය හා නිර්වචනය

න්‍යාසයක පවතින තිරස් රේඛා පේළි ලෙස ද සිරස් රේඛා තීරු ලෙස ද හැඳින්වේ. m හා n එම න්‍යාසයේ මාන ලෙස හැඳින්වේ. න්‍යාසයක මාන ප්‍රකාශ කරනුයේ හැමවිටම පළමුව පේළි  සංඛ්‍යාව සහ දෙවනුව තීර සංඛ්‍යාව වශයෙනි. m ‍එදිරියේ  n  ආකාරයේ න්‍යාසයක ගණය m x n ලෙස පොදුවේ ලියනු ලැබේ. (ගණනය මගින් විශාලත්වය හැ‍ඟේ. එකම ගණයට අයත් වූ ද අනුරූප දත්තයන් සමාන වූ ද න්‍යාසයන් යුගලක් එකිනෙක සම වේ යැයි සැලකේ.)

සැමවිටම පාහේ න්‍යාසයන් ඉංග්‍රීසි කැපිටල් අකුරු මගින් දක්වනු ලබන අතර න්‍යාසයන්ට අදාල සටහන් නිරූපණය සඳහා අනුරූප ඉංග්‍රීසි සිම්පල් අකුර සමග දර්ශක යුගලක් භාවිතා කෙරේ. උදාහරණයක් ලෙස A න්‍යාසයේ i  වැනි පේළියේ j වැනි තීරුවේ පවතින ලක්ෂය aij මගින් සංකේතවත් කෙරෙන අතර එය i,j සටහන හෙවත් (i,j) වැනි සටහන ලෙස නම් කෙරේ. මෙම සටහන ඇතැම් විට A(i,j) හෝ A(i,j) ලෙසද ලියනු ලැබේ. හැමවිටම පළමුව අදාල පේළියත් තීරුවත් ලියනු ලැබේ. තවද යටිකුරු රහිතව A පමණක් යෙදීම මගින් මුළු න්‍යාසයම සංකේතවත් කෙරේ. වෙනත් විචල්‍යවලින් න්‍යාසයන් වෙන්කර දැක්වීම සදහා ඉංග්‍රීසි කැපිටල් අකුරු භාවිත කිරීමට අමතරව මුද්‍රණයේ දී එම අකුරු තද පැහැයෙන් මුද්‍රණය කිරීම කරනු ලැබේ. (ඇලකුරු ලෙස මුද්‍රණය නොකෙරේ) මෙම සම්මුතියට අනුව A යනු න්‍යාසයක් සංකේතවත් කරන අතර A අදීශයක් සංකේතවත් කරයි. 

විකල්ප සම්මුතියක් වන්නේ න්‍යාසයේ මාන න්‍යාසය දක්වන සලකුණට යටින් කුඩා අකුරින් මුද්‍රණය කිරීමයි. එනම් r එදිරියේ c න්‍යාසයක්   ලෙස සංකේතවත් කළ හැක. 

A නම් m x n න්‍යාසය් දැක්වීම සදහා අප බොහෝ විට    හෝ   වැනි අංකනයක් යොදා ගනී. මෙහිදී 1 ≤ i ≤ m  හා 1 ≤ j ≤ n ලෙස ai,j  ට අදාල සියලුම සටහන් සියලු පූර්ණ සංඛ්‍යා සදහා වෙන වෙනම නිර්ණය කර ඇති සමහර ප්‍රකමණ භාෂාවලදී පේළි හා තීර අංකන ශූන්‍යයේ සිට ඇරඹේ. එබැවින් එවන් භාෂාවන්ට අදාල වන ග්‍රන්ථ භාවිතා කරන සම්මුතිය තරමක් වෙනස් වේ. එවන් විටෙක 0 ≤ i ≤ m-1 ද 0 ≤ j ≤ n-1 ලෙස ලියනු ල‍ැබේ.කිසියම් න්‍යාසයක එක් මානයක් “1” ට සමවන්නේ නම් එය දෛශිකයක් ලෙස නම් කෙරෙන අතර එවිට එය තාත්වික ඛණ්ඩාංක අවකාශයේ අංශු මාත්‍රයක් ලෙස අර්ථ දැක්වේ. m × 1 (තනි තීරුවක් හා m  පේළි සංඛ්‍යාවක් ඇති) ආකාරයේ න්‍යාසයක් තීර දෛශිකය ලෙසත් 1 × n  (එක් පේළියක් හා n තීර සංඛ්‍යාවක් ඇති) න්‍යාසයක් පේළි දෛශිකයක් ලෙසත් හැඳින්වේ.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Matrix_%28mathematics%29#Definitions_and_notations

ගණිතය
න්‍යාස
ගුරුත්වජ ක්ෂේත්‍රය

ගුරුත්වජ ක්ෂේත්‍රය යනු අවකාශයේ ඕනෑම ස්ථානයක ඇති ඒකක ස්කන්ධයක් මත ඇතිවන ගුරුත්වජ බලය පැහැදිළි කරන දෛශික ක්ෂේත්‍රයකි. මෙම අගය එම අවස්ථාවේ ඇති ගුරුත්වර ත්වරණයට සමාන වේ.

මෙය වස්තූන් දෙකකට වඩා වැඩි ගණනක් භාවිතා වන විට (පොළව හා චන්ද්‍රයා අතර පවතින රොකට්ටුවක් මෙන්) අවශ්‍ය වන දෛශික ආකාරයෙහි සාධාරණීකරණය කළ ආකාරයකි. වස්තූන් දෙකක් සඳහා (පළමු වස්තුව වශයෙන් පොළවද, දෙවැනි වස්තුව වශයෙන් ‍රොකට්ටුව ද) r12 වෙනුවට r වශයෙන් ද m2 වෙනුවට m ව‍ශයෙන් ද යොදා ගෙන ගුරුත්වජ ත්වරණය g(r) ලෙස පහත සඳහන් ලෙස අර්ථ දක්වයි.

 

එනිසා

 
ලෙස දැක්විය හැක.

මෙම සමීකරණය ක්ෂේත්‍ර සාදන වස්තූන් මත පරායත්ත වේ. ක්ෂේත්‍රයේ ඒකක ත්වරණයේ ඒකක වේ. SI ඒකකවලින් ms-2 වේ.

ගුරුත්වජ ක්ෂේත්‍රය ද සංස්ථිතික වේ. එනම් යම් ස්ථානයක සිට වෙනත් ස්ථානයකට ගුරුත්වජ බලය මගින් කෙරෙන කාර්ය එහි ගමන් මාර්ගයෙන් ස්වායත්ත වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස V(r) වශයෙන් ගුරුත්වජ විභව ‍ක්ෂේත්‍රයක් පවතී.

m1 යනු ලක්ෂීය ස්කන්ධයක් හෝ ඒකාකාරී ලෙස ස්කන්ධ ව්‍යාප්තියක් සහිත ගෝලයක් නම් ගෝලයෙන් පිටත බල ක්ෂේත්‍රය g(r) සමාවර්තනික වේ. එනම් ගෝලයේ කේන්ද්‍රයේ සිට වූ දුර (r) මත පමණක් රඳා පවතී. 
 

ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යා‍ව
E (ගණිත නියතය)

e යනු අනන්‍ය සංඛ්‍යාවක් වන අතර එහි අගය (ස්පර්ශකයේ අනුක්‍රමණය වේ.) F(x) = ax ඝාතීය ශ්‍රිතයේ (නිල් වක්‍රයෙන්) ව්‍යුත්පන්න වන්නකි. x = O දි හරියටම 1 වේ. සංසන්දනය කිරීම සඳහා 2X (තිත් සහිත වක්‍රය) සහ 4X (ඉරි සහිත වක්‍රය) දක්වා ඇත. එම වක්‍ර අනුක්‍රමණ රේඛාව (රතු රේඛාව) සමග ස්පර්ශ නොවන ආකාරය පෙන්වා ඇත.

e ගණිත නියතය අනන්‍ය තාත්වික සංඛ්‍යාවක් වන අතර ex ශ්‍රිතයේ ස්පර්ශකයේ අනුක්‍රමණ අගය සමඟ x හි සියළු අගයන් සදහා සමාන වේ. වැඩි වශයෙන් Cex ආකාරයේ ව්‍යුත්පන්න ගොඩ නගා ගන්නා අතර C යනු නියතයකි. eX ශ්‍රිතය , ඝාතීය ශ්‍රිතයක් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. එහි ප්‍රතිලෝමය වනුයේ ප්‍රකෘති ලඝුගණක හෝ e පාදයට ලඝුගණක වේ. එමෙන්ම e ප්‍රකෘති ලඝු ගණකවල පාදය ලෙස ද අර්ථ දක්වා ඇත. (අනුකලනය භාවිතයෙන් පසුව පහදනු ඇත) නිශ්චිත අනුක්‍රමයක සීමාව හෝ යම් ශ්‍රේණියක ඓක්‍යය සෙවිය හැක. (e හි නිරූපණ සදහා පහත බලන්න.) 

ආකලන හා ගුණ්‍යන සර්වසාම්‍ය 0 සහ 1 , Л නියතය සහ අතාත්වික ඒකකය I ඔස්සේ ගණිතයේ ඇති වඩාත් වැදගත්ම සංඛ්‍යාව වනුයේ e වේ. 

ඇතැම් අවස්ථාවලදී e සංඛ්‍යාව , ස්විස් ජාතික ගණිතඥයකු වු ලෙනාර්ඩ් යුලර්ගේ නමින් යුලර්ගේ සංඛ්‍යාව ලෙස හදුන්වයි. යුලර් මැස්ෂෙරෝනි නියතය සමහර වේලාවන්හිදි යුලර්ගේ නියතය ලෙස කෙටියෙන් හදුන්වනු ලබන බැවින් e සමග පටලවා නොගත යුතුයි.)

e හි අගය අපරිමේය වන අතර එය අන්‍යන්තර වේ. එහි අගය නිෂ්චිතව දිය නොහැක. මක්නිසාද යත් නිතර දශමය අගයන් වෙනස් වන බැවිනි. e හි අගය දශමස්ථාන 20 කට සකසාලුවොත් අගය වන්නේ,

2.71828 18284 59045 23536...

ගණිතය
ගණිත නියතයන්
ප්‍රිස්මය

ප්‍රකාශ විද්‍යාවේදී, ප්‍රිස්මයක් යනු පැතලි, ඔප දැමන ලද මුහුණත් සහිත ආලෝකය වර්තනය කරදමන පාරදෘශ්‍ය ප්‍රකාශ වස්තුවකි. අවම වශයෙන් එහි පැතලි මුහුණත් දෙකක් අතර කොණයක් පැවතිය යුතුම වේ.

ක්‍රියාකරන අයුරු

ආලෝකය එක් මාධ්‍යයක සිට තවත් මාධ්‍යයකට යාමේ දී එහි වේගය වෙනස් වේ. (උදාහරණ -වාතයේ සිට වීදුරු ප්‍රිස්මයක් තුළට යාමේ දී) එක් මාධ්‍යයක සිට තවත් මාධ්‍යයකට ආලෝකය ඇතුළු වීමේ දී වර්තනයට ලක් වී නව මාධ්‍යයට පතන කෝණයට වෙනස් කෝණයකින් ඇතුළු වීමට මෙම වේග වෙනස බලපායි. (හයිගන් සංකල්පය) ආලෝකයේ පථයේ අපගමන කෝණයත් ආලෝක කදම්භය පෘෂ්ඨය සමඟ සාදන පතන කෝණයත් අතර අනුපාතය සහ මාධ්‍ය දෙකෙහි වර්තන අංක අතර අනුපාතය (ස්නෙල්ගේ නීතිය) මත රඳා පවතී. බොහෝ ද්‍රව්‍යවල (වීදුරු වැනි) වර්තන අංකය ආලෝකයේ තරංග ආයාමය හෝ භාවිතාකරනආලෝකයේ වර්ණය අනුව වෙනස් වේ. මෙම සංසිද්ධිය අපකිරණය ලෙස හැඳින්වේ. මෙය ආලෝකයේ වර්ණ වි‍භේදනය වීමට හා වෙනස් කෝණවලින් ප්‍රිස්මයෙන් පිට වී දේදුන්නක ආකාරයේ වර්ණාවලියක් ඇති කිරීමට හේතු වේ.මෙම ආචරණය සුදු ආලෝකයේ වර්ණ වර්ණාවලියේ වර්ණවලට වෙන් කිරීමට භාවිතා කරයි . සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රිස්ම, විවර්තන ග්‍රේටිමවලට සාපේක්ෂව ඉහළ සංඛ්‍යාත පරාසයක් ආලෝකය අපකිරණය කරන නිසා ඒවා පුළුල් වර්ණාවලි වර්ණාවලීක්ෂය නිර්මාණයේදී යොදා ගනී. සියලු ග්‍රේටිමවලට පොදු වර්ණාවලි පෙළ අතිච්ඡාදනය වීමෙන් ඇතිවන සංකූලතා, ප්‍රිස්ම යොදාගත් විට ඇති නොවේ.

අපකිරණය වෙනුවට සමහර අවස්ථාවන්හි දී අභ්‍යන්තර පරාවර්තනය කිරීම සඳහා ද ප්‍රිස්ම භාවිතා වේ. ආලෝකය(ගහණතර මාධ්‍යක සිට විරල මාධ්‍යයකට ගමන් කිරීමේදී) අධික ආනතියකින් ප්‍රිස්මයේ එක් මුහුණතක් හා ගැටීමේදී එම ගැටුණු ආලෝකය ප්‍රිස්මයෙන් ඉවතට වර්තනය නොවේ. නැවත ප්‍රිස්මය තුළටම ඇතුළු වීමෙන් පූර්ණ අභ්‍යන්තර පරාවර්තනය සිදුවන අතර එවිට සියලු ආ‍ලෝකය පරාවර්තනය වේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවන්හි දී ප්‍රිස්ම දර්පණ සඳහා ආදේශක ලෙස ද වැදගත් වේ.

ප්‍රිස්ම සහ ආලෝකයේ ස්වභාවය
අයිසැක් නිවුටන්ගේ සමයේ දී  ආලෝකය අවර්ණ බව හා ප්‍රිස්මයක් විසින් වර්ණ නිපදවන බව විශ්වාස කළහ. ආලෝකය තුළ විෂම ජාතීය ආකාරයෙන් වර්ණ පවතින බව සහ වෙනස් වර්ණ සහිත අංශු ප්‍රිස්මය තුළින් විවිධ වේගයන්ගෙන් ගමන් කරන නිසා ආලෝක (අංශු) අපකිරණය වන බව නිවුටන්ගේ පරීක්ෂණ මගින් ඔහුට පැහැදිලි විය. වර්ණයන් යනු ආලෝකයේ තරංග ආයාමය දෘශ්‍යමානව ප්‍රකාශ වීමක් බව පෙන්වීමට පසුව යං (young)  හා ෆෙස්නෙල් (fresnel)  විසින් නිව්ටන්ගේ අංශු වාදය හා හයිජන්ගේ  තරංග වාදය සම්බන්ධ කරන ලදී.

එක් ප්‍රිස්මයක සිට එන රතු වර්ණය තවත් ප්‍රිස්මයක් තුළින් යවමින් නිව්ටන් ඔහුගේ නිගමනය කරා එළඹිණි . එසේ සිදුකළ විට වර්ණය වෙනස් නොවන බව සොයා ගත්තේය. ප්‍රදාන ආලෝකය තුළ දැනටමත් වර්ණය තිබෙන බවත් ප්‍රිස්මයක් වර්ණ නොසාදන අතර එමගින් දැනටමත් ආලෝකය තුළ ඇති වර්ණ වෙන් කරන බවත් මෙම පරීක්ෂණ තුළින් ඔහු නිගමනය කළේය. අපකිරණ වර්ණාවලිය නැවත සුදු ආලෝකය බවට පත් කිරීම සඳහා ඔහු කාචයක් හා ප්‍රිස්මයක් භාවිතා කරන ලදී.  මෙම පරීක්ෂණය විද්‍යාත්මක විප්ලවය අතරතුර හඳුන්වා දුන් විධි ශාස්ත්‍රයේ ශ්‍රේෂ්ඨ නිදසුනක් බවට පත් විය. මෙම පරීක්ෂණයේ ප්‍රතිඵල ලොක්ගේ (John Locke's)  ද්විතීකයට එරෙහි ප්‍රාථමික ගුණ විශිෂ්ටත්වයට මග පෙන්වමින් පාර භෞතික විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ පෙරළියක් කිරීමට දායක විය.

නිවුටන් ප්‍රිස්ම අපකිරණය පිළිබඳ වැදගත් විස්තර ඔහුගේ 'Opticks' නැමැති ග්‍රන්ථයෙහි සාකච්ඡාවට ලක් කර ඇත. තවද, ඔහු අපකිරණය පාලනය කිරීම ප්‍රිස්ම එකකට වඩා වැඩි ගණනක් භාවිතා කරන ආකාරය ද ඉදිරිපත් කරන ලදී.  ප්‍රිස්ම අපකිරණය පිළිබඳ ඔහු කළ පරීක්ෂණ ඔහුගේ විග්‍රහයක් ගුණාත්මක හා ඉතා ප්‍රිය උපදවන සුළු වේ. 1980 දී බහු ප්‍රිස්ම ලේසර් කදම්භ වර්ධක  හඳුන්වා දෙන තෙක් බහු ප්‍රිස්ම විසිරීම් පිළිබඳ ප්‍රමාණාත්මක විග්‍රහයක් අවශ්‍ය නොවීය.
CPU - නියෝග නල මාර්ග (Instruction pipeline)

RISC යන්ත්‍රයක අදියර 5 කින් යුත් මූලික නල මාර්ග (1F = නියෝග ගෙන්වා ගැනීම , ID = නියෝග විකේතනය කිරීම , EX = ක්‍රියාත්මක කිරීම , MEM = මතක පිවිසුම , WB = රෙජිස්ටරය නැවත ලිවීම)

නියෝග නල මාර්ග යනු පරිගණක හා අනෙකුත් සංඛ්‍යාංක ඉලෙක්ට්‍රෝන උපකරණ සැළසුම් කිරීමේදී ඒවායේ නියෝග සංඛ්‍යාව (ඒකක කාලයකදී ක්‍රියාත්මක කරන නියෝග ගණන) වැඩි කිරීමේ තාක්ෂණික ක්‍රමයකි.

ඊළග රූප සටහනේ අදහස් කර ඇති පරිදි නල මාර්ගයක් සේ උපකල්පනය කරන්නේ එක් නියෝග (SISD) සංකල්පයක් ඇති විට , වැඩසටහ‍ෙන් අනුපිළිවෙලකට ඇති නියෝග ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී ඒවා එකිනෙක අතිච්ඡාදනය වන බවයි. (සිරස ‘i' නියෝග , තිරස ‘t’ කාලය) 

බොහෝමයක් නවීන cpu ක්‍රියාත්මක වන්නේ ස්පන්දකයක් මගිනි. cpu අභ්‍යන්තරිකව ලොජික් (logic) හා ෆ්ලිප් ෆ්ලොප් (flip flop) ඔවුන්ගේ නව අගයක් ගන්නා අතර ඉන්පසු එහි අඩංගු තර්කය අනුව (ලොජික්) නව අගයන්  විකේතනය කිරීමට යම් කිසි කාලයක් ගනී. ඉන්පසු ඊළගට ස්පන්දනක සංඥාව පැමිණෙන අතර ෆිලිප් ‍ෆ්ලොප් නැවත ඒවායේ අගයක් ගනී. මෙලෙස දිගින් දිගටම සිදුවෙයි. ලොජික් නැවත ඒවායේ අගයක් ගනී. මෙලෙස දිගින් දිගටම සිදුවෙයි. ලොජික් කුඩා කො‍ටස්වලට කඩා එම කොටස අතරට ෆ්ලිප් ෆ්ලොප් ඇතුළත් කිරිමෙන් ලොජික් වලංගු ප්‍රතිදාන දීමට ගතවන කාලය අඩු කරගත හැක. මෙමගින් ස්පන්දක ආවර්තය අඩු කර ගත හැක. උදාහරණයක් ලෙස RISC  ප්‍රවාහය අදියර 5කට බෙදා ඇති අතර එක් එක් කොටසක් අතර ෆ්ලිප් ෆ්ලොප් කාණ්ඩ ඇත. 

 1.	නියෝග ගෙන්වා ගැනීම
 2.	නියෝග විකේතනය හා රෙජිස්ටරය ගෙන්වා ගැනීම
 3.	ක්‍රියාත්මක කිරීම
 4.	මතක පිවිසුම
 5.	රෙජිස්ටරය නැවත ලිවීම

උපද්‍රව :	  ක්‍රමලේඛ කරුවන් එකලස් කිරීමේ කේත (Assembly Code) ලිවීමේදී සෑම නියෝගක්ම මීළඟ නියෝගය ක්‍රියාත්මක වීමට පෙර ක්‍රියාත්මක වන බවට උපකල්පනය කරයි. මෙම උපකල්පනය නල මාර්ග මගින් අහෝසිකර දමයි. මේ නිසා ක්‍රමලේඛයක් වැරදියට හැසිරීමේ තත්වය උපද්‍රවයක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. උපද්‍රව වළක්වා ගැනීම සඳහා ෆෝවර්ඩින් හා ස්ටෝලින් (Forwarding and Stalling) වැනි තාක්ෂණික ක්‍රම භාවිතයේ ඇත. 

නල මාර්ග නොවන ක්‍රමයක් භාවිතය අකාර්යක්ෂම වේ. මන්ද, නියෝග චක්‍රය අතරතුර සමහරක් CPU මොඩියුල අක්‍රීයව තිබියදී වෙනත් මොඩියුලයක් ක්‍රියාකාරී වේ. නල මාර්ග මගින් CPU වල අක්‍රීය කාලය සම්පූර්ණයෙන් නැති නොකළත් එම මොඩියුල සාමාන්තරව වැඩ කරවීමට සැළැස්වීමෙන් ක්‍රමලේඛ ක්‍රියත්මක කිරීම සැළකිය යුතු ලෙස වැඩි කරයි.

ප්‍රධාන නල මාර්ග පිහිටුවා ඇති සකසූ (processors) අභ්‍යන්තරිකව එකිනෙකට වෙනස් ක්‍රියාත්මක අර්ධ ස්වාධීනව වැඩ කළ හැකි අදියර දෙකකට සැලසුම් කර ඇත. එක් එක් අදියර සැලසුම් කර දාමයකට සම්බන්ධ කර ඇත. එම නිසා එක් එක් අදියරෙහි ප්‍රතිදානය අනෙක් අදියරේ ආදානය ලෙස ඇතුල් වේ. මෙලෙස සකසුව සංවිධානය කිරීමෙන් මුළු සකසූ කාලය සැළකිය යුතු ලෙස අඩුවේ.

අවාසනාවකට මෙන් සියලු නියෝග ස්වාධීන නොවේ. සරල නල මාර්ගයකදී නියෝගයක් ක්‍රියාත්මක වීමට අදියර 5ක් අවශ්‍ය වේ. සම්පූර්ණ කාර්ය සාධනයෙන් යුතුව වැඩ කිරීමට පළමුවැන්න සම්පූර්ණ වන අතරතුර අපර ස්වාධීන නියෝග හතරක් ක්‍රියාත්මක කළ යුතුවේ. පළමු නියෝගයේ ප්‍රතිදානය මත  නොයැපෙන නියෝග හතරක් නොමැති නම් , එය විසඳන තෙක් නල මාර්ග පාලක තර්කය ස්ටෝල් හෝ නිශ්ඵල ස්පන්දක චක්‍ර නල මාර්ගය තුළට ඇතුල් කළ යුතුය. වාසනාවකට මෙන් “ස්ටෝලින්” අවශ්‍ය ගැටළු ‍නැවත යොමු කිරීම (Forwarding) මගින් සැළකිය යුතු ප්‍රමාණයකට විසඳා ගත යුතුව තිබේ.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Instruction_pipeline
NeedToAddCategory
CPU - ජව උත්සර්ජනය

මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකයේ (CPU) යම් යම් කොටස්වල ක්‍රියාකාරිත්වයට යම් විද්‍යුත් ශක්තියක් භාවිතා කරයි. මෙම ශක්තිය සී.පී.යූ. තුළ අන්තර්ගත වන උපාංග ක්‍රියාකාරිත්වයට වැයවේ. (උදාහරණ වශයෙන් ට්‍රාන්සිස්ටර හෝ රික්ත නල) එමෙන්ම ඒවායේ ප්‍රතිරෝධය නිසා ජනිතවන තාපය නිසාවෙන් ද යම් ජවයක් උත්සර්ජනය වේ. එමනිසා නිශ්පාදනයේ දී ප්‍රධාන වශයෙන් සළකා බලන සාධකයක් වෙයි.

සී.පී.යූ. එකෙහි සමහර කොටස් ක්‍රියාත්මක කරවීමට ඉතා සුළු ජවයක් වැයවේ. පේස් මේකර්ස් pacemakers  සහ ජංගම දුරකතනවල වන සී.පී.යූ. ඉතා සුළු ජවයක් එනම් මයික්‍රෝ වොට් ගණනක් වැය කරයි. අනෙක් අතින් ගත් කළ සාමාන්‍ය මයික්‍රොප්‍රොසෙසර් සී.පී.යූ.වල සැලකිය යුතු තරම් ජවයක් උත්සර්ජනය වේ. මෙම සූක්ෂම ඉලෙක්ට්‍රොනික සී.පී.යූ. වොට් දහයේ ගුණාකාර ගණනක් වැය කරයි. අතීතයේ රික්ත නල වලින් සමන්විත සී.පී.යූ. ඉතා විශාල කිලෝ වොට් ප්‍රමාණයක් (103)  පරිභෝජනය කර තිබුණි. 

මේස පරිගණක (Desktop computer) තුළ වන සී.පී.යූ. තුළ වන සී.පී.යූ. වෙනුවෙන් සාමාන්‍යයෙන් එහි තුළ වන අනෙක් කොටස්වලට වඩා ජවයක් පරිභෝජනය කරයි. ඒ විශේෂ කාර්යය සදහා වන සී.පී.යූ වලට සම්බන්ධ කරන ලද තම තාක්ෂණික වීඩියෝ කාඩ්පත්වලට අමතරවය. පසුගිය දශකය තුළ සී.පී.යූ. ජව සැපයුම් අඩු වෝල්ටීයතාවයක් භාවිතා කරමින් සැළකිය යුතු ඉහළ විද්‍යුතයක් භාවිතා කිරීමේ ප්‍රවණතාවයක් දක්වා ඇත. ඒ අතර පරිගණකය වැඩක් නොමැතිව තිබෙන විට බල ශක්ති ඉතිරි කිරී‍ෙම් අංග හදුන්වා දී ඇතත්  අනෙක් අතින් අද කාලයේ CPU සඳහා භාවිතා වන බල ශක්ති ප්‍රමාණය සැළකිය යුතු තරම්ය. මෙයට විශාල වෙනසකින් යුතු අඩු බල ශක්ති ප්‍රමාණයක් භාවිතා කරන  සී.පී.යූ. නිපදවා ඇති අතර ඉන් එක් සී.පී.යූ. එකක් වන Intel XScale . 600MHz ක්‍රියාකාරිත්වයට වොට් භාගයක් පමණකින් වැඩ කර විට x86 පරිගණක ඉන්ටෙල් ප්‍රොසෙසරයක්ම එම ක්‍රියාකාරිත්වයේදී එමෙන් අසූගුණයක ශක්තියක් පරිභෝජනය කරයි.

ප්‍රොසෙසර නිෂ්පාදකයන් සී.පී.යූ. සදහා සාමාන්‍යයෙන් ජව උත්සර්ජන 2ක් ඉදිරිපත් කරයි. එනම් ප්‍රකෘති තාප ශක්තියක් එනම් සාමාන්‍ය කාර්යයක් යටතේ මනිනු ලබයි. අනික උපරිම තාප ශක්තියක් යටතේ මනිනු ලබයි. එය ඉතා අවදානම් සහිත මිණීමකි. උදාහරණ වශයෙන් පෙන්ටියම් 4 2.8GHz ප්‍රොසෙසරයක් සැලකූ කළ සාමාන්‍ය තාප ශක්තිය වනුයේ 68.4 W වන අතර උපරිම තාප ශක්තිය 85 W වේ. පරිගණකය නිකම් තිබෙන විට සාමාන්‍ය තාප ශක්තියට ද අඩුවෙන් ශක්තිය පරිභෝජනය කරයි.

මෙකී ආකාරවලට ඉංජිනේරුමය හේතු

•	දෙන ලද උපාංගයක් සඳහා එය වැඩි වේගයකින් ක්‍රියා කිරීමට ඉහළ ශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. ප්‍රොසෙසරයේ වේගය අඩු කිරීමෙන් බොහෝ විට ශක්තිය ඉතුරු කරයි. වේගය නිරතුරුවම තත්පරයට දෙනු ලබන විධි විධානවලින් හෝ FLOPS ක්‍රියා මගින් මනිනු ලබයි.
•	නව අංග සදහා සාමාන්‍යයෙන් තවත් ට්‍රාන්සිස්ටර අවශ්‍ය වන අතර ඒ එක එකක් වැඩි වැඩියෙන් ශක්තිය හානි කරයි. භාවිතා නොවන ප්‍රදේශ නිවා දැමීම මගින් ශක්තිය ඉතුරු කර ගත හැක. 
•	ප්‍රොසෙසර දියුණුවත්ම කුඩා ට්‍රාන්සිස්ටර, අඩු වෝල්ටීයතා ව්‍යුහ සහ නිෂ්පාදන අත්දැකීම් මත බලය පරිභෝජනය අවම කර ගත හැක.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/CPU_power_dissipation
NeedToAddCategory
අනෙකුත් පර්යන්ත උපාංග - ප්‍රතිදාන (Output)

•	ප්‍රතිරූප, වීඩියෝ ප්‍රතිදාන උපකරණ

   o	මුද්‍රකය - ලේඛණයක (document) දෘඩ පිටපතක් (සාමාන්‍යයෙන් කඩදාසි) නිපදවන පරියන්ත උපකරණයකි.

   o	මොනිටරය - රූපවාහිණියටම සමාන වීඩියෝ සංඥා ප්‍රදර්ශන කරන උපකරණයකි. පරිශීලකයාට තොරතුරු සපයන අතර අන්‍යෝන්‍යව ක්‍රියාකිරීමට අතුරු මුහුණතක් (Interface) සපයයි. 

•	ශ්‍රවණ ප්‍රතිදාන උපකරණ

   o	නාදක (Speaker) - කනට ඇසෙන ශබ්ද ඇති කිරීම සඳහා ප්‍රතිසම ශ්‍රවණ සංඥා සමවායු කම්පන බවට පත්කරන උපකරණයකි. 

   o	හෙඩ් සෙට් (හිසේ පළඳින නාදක) - ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් පරිගණක නාදකවලට සමාන ප්‍රධාන වශයෙන්ම තමා අවට සිටින අයට බාධා නොවීම පිණිස භාවිතා කරන උපකරණයකි.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_hardware#Output
මෝටර් රථ

මෝටර් රථය හෙවත් “ඔටෝමොබයිල්” ( ප්‍රංශ හා ශ්‍රීක භාෂා මගින් ඔටෝ යන්නෙන් ස්වයංක්‍රීය යන්නද ලතින් භාෂාවෙන් මොබිලයිස් යන්නෙන් වෙනත් රථයක් හෝ සතෙකු මගින් චලනය නොවී එය මගින්ම චලනය වීම වේ. ) යනු රෝද සහිත මගී රථයක් වන අතර එයට ස්වකීය එන්ජිමක් හෝ මෝටරයක් අඩංගු වේ. බෙහෝමයක් අර්ථ දැක්වීම්‍වලට අනුව මෝටර්රථ මූලික වශයෙන් මාර්ගවල ධාවනයට නිපදවා ඇති අතර එයට එහි පුද්ගලයෙකු සිට 8 දෙනෙකු දක්වා අසුන් ගැනීමේ හැකියාවක් පවතී. සාමන්‍යයෙන් රෝද හතරකින් සමන්විත අතර මූලික වශයෙන් භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමට නොව මගීන් ප්‍රවාහනය කිරීමට නිපදවා ඇත. නමුත් මෙම යෙදුම යාථාර්ථයෙන් බොහෝ ඈත්ව පවතී. මක්නිසාදයත් මෙම ක්‍රියාව කරන විවිධ වර්ගයේ රථ දැනට දක්නට ඇති බැවිනි. 

2002 වර්ෂය වන විට මිලියන 590 මගී මෝටර් රථ ලොව පුරා තිබුණි. ( දල වශයෙන් පුද්ගලයන් 11 දෙනෙකුට රථයක් වන පරිදි)

මෝටර් රථ තාක්ෂණය
ගාංචුව

ගාංචුවක් යනු (ලතින් භාෂාවෙන් buccula) බඳ පටියක දෙකෙළවර එක් ව බැඳුමට හෝ පටියක කෙළවර රඳවා තබා ගැනීමට භාවිතා කරන උපකරණයකි. සිප් එකෙහි සොයා ගැනීමට පෙර මුළු සපත්තු හෝ වෙනත් සපත්තු බැඳුමට බහුල වශයෙන් ගාංචු භාවිතා කරන ලදී.

ඉතිහාසය 

පුරාණ ග්‍රීසියේ හා රෝමයේ ගාංචු භාවිතා කරන ලදී. විශේෂයෙන් හමුදා ආයිතත්මවල සහ (කඩු) පටිය, යුධ සන්නාහය වැනි හමුදා ඇඳුම් මත, පටියෙන් බැඳ තබාගන්නා සියලුම ආකාරවල ආයිත්තම්වල සහ horse gear මත භාවිතා කරන ලදී. “ගාංචුව” යන පදය එහි හැඩය නිසා     “කුඩා කට” යන අරුත් දෙන ලතින් භාෂාවේ පොදුවේ පවතින buccula යන්නෙන් බිඳී ආවකි. කෙල්ම්වරුන්ගේ ශිෂ්ටාචාරයේ ද බහුල වශයෙන් ගාංචු භාවිතා කරන ලදී. ඉතා පුරාණ කාලයේදී ගාංචු බහුල වශයෙන් ලෝහ, ඇටකටු සහ ඇත්දළවලින් නිමවා ඇත. ගාංචුවේ පැවති සරල බව හා කල්පවත්නා බව නිසා එය විශේෂයෙන් සපත්තු හා බූට් සපත්තු වැනි සන්නයනයන් හා ගෙත්තම් අතර ජනප්‍රියතාවයට පත්විය. සිප් එකෙහි සොයා ගැනීම තෙක් ඇඳුම් පැලඳුම් සඳහා සංකේතමය අල්ලුවක් වශයෙන් එය බහුල ලෙස භාවිතා විය. 

රෝල ගාංචුව විසිවැනි ශත වර්ෂයේ මැද භාගයේ කළ සොයා ගැනීමකි. බොහෝ දැති සහිත ගාංචු 18 වැනි ශත වර්ෂයේ වන විටත් භාවිතයේ පැවතුණි.

අද්‍යතන භාවිතයන් 

විශේෂ බූට් සපත්තු හා සපත්තුවල ගාංචුව තවමත් භාවිතා වන නමුත් වර්තමානයේ, ගාංචුව ඉතා බහුල වශයෙන් බඳපටි සඳහා භාවිතා කෙරේ. ලේස්වල ඇති අවාසි නිසා ටැන්කර් බූට් සපත්තු ගාංචුවල භාවිතය වැඩෙහි යොදවයි. ගමන් මලු, අත් ඔරලෝසු, අත් පලඳනා හා විවිධ වස්තූන් අලංකාරවත් කිරීමට ගාංචු භාවිතා කරනු ලැබේ. නූතන ගොත්වරුන්ගේ විලාසිතා තුළ ගාංචු බහුලව දක්නට ලැ‍ෙබ්.

ආරක්ෂක පටියකට හෝ අසුන් පටියකට ගාංචුවක් යැයි සැලකිය හැක. එහිදී බකල් අප් යන යෙදුමෙන් නියම වශයෙන් හමුදා වාක්‍ය ඛන්ඩයකි. එනම් අශ්වාරෝහක බල ඇණිය සැදෑලයට තලමින් අශ්වායට වෙන්වීමට සූදානම් වන්න යන්නයි. කැනේඩියානු රාජ්‍ය උත්සව හා චාරිත්‍ර පිළිබඳ නිලධාරීන්ගේ ශාස්ත්‍රයෙහි ගාංචුවක් යනු අටවැනි දියණියයි.
සාක්කු පරිගණක

සාක්කු පරිගණකයක් (කෙටියෙන් P/PC හෝ PPC හදුන්වන) යනු අතේ රැගෙන යා හැකි ප්‍රමාණයේ පරිගණක උපාංගයකි. මෙම උපාංගය ප්‍රධාන වශයෙන්ම මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් ජංගම මෙහෙයුම් සංස්කරණය මඟින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. එසේම එයට NetBSD හෝ ලිනක්ස් මෙහෙයුම් පද්ධති මඟින් ක්‍රියාත්මක වීමේ හැකියාව පවතී. නවීන පෞද්ගලික පරිගණකයක් මඟින් කරගත හැකි බොහෝ කාර්යයන් සාක්කු පරිගනයක් භාවි‍තයෙන් ද ඉතා පහසුවෙන් කරගත හැක.

වර්තමානයේ දී මයික්‍රොසොෆ්ට් සාක්කු සදහා මෘදුකාංග  දහස් ගණනක් ඇති අතර ඒවායින් බහුතරයක් නම් freeware හෙවත් නොමිලේ ලබාගත හැකි මෘදුකාංග වේ. මෙවැනි සමහර උපාංග ජංගම දුරකතනවල අඩංගු පහසුකම් වලින් පවා සමන්විත වේ. මයික්‍රොසොෆ්ට් මෙහෙයුම් සාක්කු පරිගණකවලට GPS Barcode, RFID කියවන හා කැමරා වැනි ඒවා සමග ද භාවිතා කිරීමේ හැකියාව පවතී.

2007 දී වින්ඩෝස් මොබයිල් 6 පැමිණීමත් සමග මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම විසින් අත් පරිගණක සඳහා නව ප්‍රසාදාත්මක නාමයන් හඳුන්වාදෙන ලදී. ජංගම දුරකතන පහසුකම් නොමැති උපකරණ සාක්කු පරිගණක (pocket PC)  වින්ඩෝස් මොබයිල් ක්ලැසික් (Windows Mobile Classic) නමින් හඳුන්වනු ලැබේ. ජංගම දුරකතන පහසුකම් හා ස්පර්ශ තිරයක් ඇති උපකරණ දැන් හඳුන්වනු ලබන්නේ Windows Mobile Professional නමිනි.

පරිගණක විද්‍යාව
තථ්‍ය කාල මෙහෙයුම් පද්ධති

රියල් ටයිම් මෙහෙයුම් පද්ධතියක් (RTOS) [සාමාන්‍යයෙන් ‘ආර් - ටොස් ලෙස උච්චාරණය වේ’]රියල් ටයිම් යෙදුම් සඳහ‍ා තනන ලද බහු කාර්ය මෙහයුම් පද්ධතියකි. එවැනි යෙදුම්වලට කාවැද්දූ පද්ධති (ක්‍රමලේඛ ගත කළ හැකි උෂ්ණත්ව පාලක , ගෘහස්ථ උපකරණ පාලක ජංගම දුරකතන ) , කාර්මික රොබෝවරු , අභ්‍යවකාශ යානා , කාර්මික පාලනය (SCADA බලන්න) හා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ උපකරණ ආදිය ඇතුළත් වේ.
RTOS රියල් ටයිම් පද්ධති නිර්මාණයට අවකාශය ලබා දෙනමුත් අවසාන ඵලය රියල් ටයිම් පද්ධතියක් වීම හෝ නොවීම පිළිබඳ වග කියනු නොලැබේ. ඒ සඳහා මෘදුකාංගය නිවැරදිව ගොඩ නැංවිය යුතුය. RTOS මෘදුකාංගය එතරම් ප්‍රභල කේතන හැකියාවක් නොමැත. විශාල throughput එකක් නොමැත. වඩා හොඳ විකල්පයක් වශයෙන් RTOS , නියමාකාරයෙන් භාවිතා කළ හොත් වගකීම් සීමා සාමාන්‍ය ලෙස (මෘදු රියල් - ටයිම්) හෝ ස්ථිර ලෙස ( දෘඩ රියල් ටයිම් ) ළඟා කරගත හැකි පහසුකම් සපයයි.
RTOS යක් , රියල් ටයිම් මෘදුකාංග නිර්මාපකයෙකුට අවසාන පද්ධතියේ නිශ්චිත ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා අවශ්‍ය මෙවලම් සැපයීමට විශේෂිතව වර්ගීකරණය වන අංක ගණිත ක්‍රමයක් භාවිතා කරයි. RTOS යකට කාලයක් තිස්සේ කළ හැකි වැඩ ප්‍රමාණයට වඩා යම්කිසි අවස්ථාවක් සඳහා එය ප්‍රතිචාර දක්වන වේගය හා / හෝ අනුමාන කළ හැකි බව අගය කෙරේ. වැදගත් කරුණක් වන්නේ, RTOS භාවිතය නිසා බාධා වීම් හා කාර්ය කොටස් මාරුවීම් කාලය අවම වීමයි. මුල්කාලීන මහා පරිමාණ රියල් ටයිම් මෙහෙයුම් පද්ධතියකට උදාහරණයක් වන්නේ ඇමරිකානු ගුවන් සේවය හා IBM මගින් සේබර් ගුවන් සේවා වෙන් කිරීමේ පද්ධතියට නිපදවන ලද කටයුතු සැකසීමේ පහසුකමය.

සැලසුම් කිරීමේ දර්ශන

මූලික සැලසුම් 2ක් පවතී  

•	අවස්ථානුකූලව ක්‍රියාත්මක (ප්‍රමුඛතා කාර්ය සටහන) සැලසුම් කාර්යය මාරු කරන්නේ වැඩි ප්‍රමුඛතාවක් ඇති සිද්ධියකට   සේවාවන් අවශ්‍ය වූ විට අතර පෙර ශූන්‍ය කරන ලද ප්‍රමුඛතාව (Per – emptive priority) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

•	කාලය බෙදා ගන්නා සැලසුම් (Time sharing design) කාර්ය මාරු කරන්නේ ස්පන්ද සංඥාවක් මත හා රවුන්ඩ් රොබින් (round robin) ලෙස හඳුන්වන අවස්ථාවලදීය.

කාලය බෙදා ගන්නා සැලසුම් අවශ්‍ය ප්‍රමාණයටත් වඩා නිරන්තරයෙන් කාර්යයන් මාරු කරයි. නමුත් එය වඩා සුමට වඩා නිශ්චිත බහුකාර්ය වන අතර එමගින් ක්‍රියාවලිය හෝ පරිශීලකයා යන්ත්‍රය තනිකරම භාවිතා කරතැයි හැඟීමක් ඇතිවේ.

මුල් කාලීන CPU සැලසුම්වලට කාර්යයක් මාරු කිරීමට චක්‍ර ගණනාවක් අවශ්‍ය වන අතර එම කාලය තුළට CPU එකට ප්‍රයෝජනවත් කිසිවක් කළ නොහැක. එම නිසා පැරණි OS අනවශ්‍ය ක්‍රියා මාරු කිරීම් උපරිම ලෙස වැළැක්වීමෙන් CPU වල අපතේ යන කාලය අවම කිරීමට උත්සාහ දරා ඇත.

මෑත කාලීන CPU එක් කාර්යයකින් තවත් කාර්යයකට මාරු වීමට ගන්නේ වඩා අඩු කාලයකි. එයට හේතුව එක් කාර්යයක සිට අනෙක් කාර්යයට චක්‍ර බින්දුවකදී මාරුවන බරණි සකසුය (barrel processors). නව RTOS බොහෝ විට අචල කාලය බෙදා ගන්නා කාර්ය සටහන් ප්‍රමුඛතාව අනුව ක්‍රියාත්මක වන කාර්ය සටහන් සමග ක්‍රියාත්මක වේ.

උදාහරණ
 Chibi OS/RT
 eCos
 FreeR TOS
 Fusion RTOS
 Nucleus RTOS
 OSE
 OSEK
 QNX
 RT- 11
 RTEMS
 RT Linux
 Talon DSP RTOS
 ගනුදෙනු සැකසුම් පහසුකම (Transaction Processing Facility) 
 Vx Works

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Real-time_operating_system

පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධති
ආගණක වාදය

ඇල්ගොරිතම භාවිතයෙන් පරිගණකකරණ ආදර්ශකයක් ඔස්සේ කෙතරම් කාර්යක්ෂමව ගැටලුවක් විසඳිය හැකි ද යන්න පිළිබඳ සලකා බැලෙන පරිගණක විද්‍යා ක්ෂේත්‍රය ආගණක වාදය නම් වේ. මෙම ක්ෂේත්‍රය ආගණකතා වාදය සහ සංකීර්ණතා වාදය ලෙස ප්‍රධාන කොටස් 2කින් යුක්ත වන අතර එම යුගලම විධිමත් පරිගණකකරණ ආදර්ශන හා සම්බන්ධව භාවිතා වේ.
ආගණනය පිළිබඳ දැඩි අධ්‍යයනයක් කිරීම සඳහා පරිගණක විද්‍යාඥයින් පරිගණකකරණ ආදර්ශය ලෙස හැඳින්වෙන ගණිතමය පරිගණක අමූර්තනයක් භාවිතා කරති. මෙහි ආකාර කිහිපයක් ඇති නමුත් වඩාත් බහුලව භාවිතා වන්නේ ටියුරින් උපකරණයයි. ටියුරින් උපකරණය අනන්ත විභව මතක ධාරිතාවක් ඇති සාමාන්‍ය පරිගණකයක් ලෙස සැලකිය හැක. තවද එයට සිය මතකයට ප්‍රවේශ විය හැක්කේ කුඩා විවික්ත කොටස් වශයෙනි. පසුවෙන් නිර්මාණය කළ හැකි වීමත් ප්‍රතිඵල ඔප්පු කිරීමට භාවිතා කළ හැකි වීමත්, එය නිර්මාණය කළ හැකි වඩාත් බලවත් හේතුමය පරිගණක ආදර්ශය නිරූපණය කරන බවට සමහරක් දෙනා තුළ ඇති මතයක් යනාදිය හේතුවෙන් ටියුරින් උපරණය බහුලව භාවිතා වේ. අපරිමිත මතකය පැවතිය නොහැකි ගුණයක් සේ දිස්විය හැක. නමුත් ටියුරින් යන්ත්‍රයක් මඟින් නිර්ණය කළ හැකි ඕනෑම ගැටළුවක් සඳහා හැමවිටම අවශ්‍ය වනු ඇත්තේ පරිමිත මතක ධාරිතාවකි. එබැවින් මූලධර්ම අනුව ටියුරින් උපකරණයක් ඇසුරින් විසඳිය හැකි ඕනෑම ගැටළුවක් සීමිත ධාරිතාවක් ඇති පරිගණකයක් ඇසුරින් ද විසඳිය හැක.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Theory_of_computation#Other_formal_definitions_of_computation