මහා මැගලැනික් වලාව

මහා මැගලැනික් වලාව (LMC) යනු, සමීපයේ පිහිටි චක්‍රාවාටයක් සහ, ක්ෂීරපථයෙහි චන්ද්‍රිකා චක්‍රාවාටයකි.  කිලෝපාර්සෙක් 50 කට මදක් අඩු දුරකින් පිහිටි (≈163,000 ආලෝක වර්ෂ), LMC, ක්ෂීරපථයට තෙවන සමීප චක්‍රාවාටය වන්නේ, සජිටේරියස් වාමන ගෝලාකාරය (~ 16 කිලෝපාර්සෙක්) සහ  උත්ප්‍රේක්ෂීය කානිස් මේජර් වාමන චක්‍රාවාටය (~ 12.9 කිලෝපාර්සෙක්, චක්‍රාවාටයක් ලෙසින් එය සැලකීම මතභේදයට තුඩුදී ඇත) ක්ෂීරපථයෙහි කේන්ද්‍රයට වඩාත් සමීපයෙන් පිහිටන බැවිනි. සූර්යයාගේ ස්කන්ධය මෙන් බිලියන 10 ගුණයක (1010 සූර්ය ස්කන්ධ) ස්කන්ධයක් එයට හිමි වන හෙයින්, ක්ෂීරපථය මෙන් දළ වශයෙන් 1/100 ක් සද්දන්ත වන එය, ආලෝක වර්ෂ 14,000 (~ 4.3 kpc) පමණ විෂ්කම්භයකින් යුතු වෙයි.   ඇන්ඩ්‍රොමීඩා චක්‍රාවාටයට (M31), ක්ෂීරපථයට සහ,  ට්‍රයැන්ගුලම් චක්‍රාවාටයට (M33) පසුව  ප්‍රාදේශීය කාණ්ඩයෙහි සතරවන විශාල චක්‍රාවාටය   LMC වෙයි.

බොහෝවිට LMC සැලකෙනුයේ අක්‍රමවත් වර්ගයේ චක්‍රාවාටයක් ලෙසින් වන අතර ( නාසා බහිර්චක්‍රාවාටීය දත්තසමුදාය විසින් එහි හබල් අනුක්‍රම වර්ගය Irr/SB(s)m ලෙසින් ලැයිස්තුගත කරයි).  එහි මධ්‍යයේ ඉතාමත් ප්‍රමුඛ බඳපටියක්  LMC විසින් පෙන්නුම් කරමින් කියාපාන්නේ, එය පෙරදී බඳපටියක් සහිත සර්පිලාකාර චක්‍රාවාටයක්ව තිබී ඇති බවකි. LMCහී අක්‍රමවත් පෙනුම බොහෝවිට ක්ෂීරපථය සහ සුළු මැගලැනික් වලාව (SMC) යන දෙකෙන්ම එල්ල වූ උදම් අන්තර්ක්‍රියාවන්හී ප්‍රතිඵලයක් විය හැක.

ඩොරාඩෝ සහ  මෙන්සා යන තාරකා මණ්ඩල අතර මායිමේ මැදිවී සිටිමින්, දක්ෂිණ අර්ධගෝලයෙහි රාත්‍රී අහසේ මද දීප්තියැති "වලාවක්" ලෙසින් එය දිස්වන අතර, පෘථිවියෙහි සිට එය දිස්වන්නේ පසළොස්වක චන්ද්‍රයා මෙන් 20 ගුණයකට වැඩි පළලකිනි.

ඉතිහාසය

ක්‍රිව 964 දී පමණ, ඔහුගේ  බුක් ඔෆ් ෆික්ස්ඩ් ස්ටාර්ස් නමැති ග්‍රන්ථය තුලින්, පර්සියානු තාරකා විද්‍යාඥ `අබ්ද් අල්-රහ්මන් අල්-සුෆී (පසුව යුරෝපයේදී හැඳින්වුනේ "ඇසෝෆි" ලෙසිනි) විසින් මහා මැගලැනික් වලාවේ ප්‍රථම ලිඛිත සඳහන වාර්තා කරයි.  

ඊළඟ සටහන්ගත නිරික්ෂණය හමුවන්නේ, ඔහුගේ තුන්වන මුහුදු ගමන පිළිබඳ  1503–4 කාලයේදී ඇමරිගෝ වෙස්පුචී විසින් ලිවූ ලිපියකිනි. මෙම ලිපියේදී ඔහු "දීප්තිමත් දෙකක් සහ අඳුරු එකක් වශයෙන් වියන් තුනක් " පිළිබඳව සඳහන් කරයි; "දීප්තිමත්" යන්නෙන් මැගලැනික් වලාවන් දෙකද, "අඳුරු" යන්නෙන් කෝල්සැක් ද අදහස් කරයි. 

ඔහුගේ 1519 වසරෙහි මුහුදු ගමනෙහිදී ෆර්ඩිනෑන්ඩ් මැගැලැන් විසින් LMC නිරික්ෂණය කල අතර, ඔහුගේ ලේඛන නිසා  LMC පිළිබඳ දැනුවත්බවක් පොදු බටහිර සමාජයෙහි ඇතිවුනි. චක්‍රාවාටයට වර්තමානයෙහි ඔහුගේ නම තබා ඇත.

2006 වසරේදී ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු, හබල් අභ්‍යාවකාශ දුරදක්නයෙහි ප්‍රතිඵල පෙන්නුම් කරනුයේ මහා සහ කුඩා මැගලැනික් වලාවන් ගමන් කරන වේගයන් සලකා බැලූ කල, ක්ෂීරපථයෙහි කක්ෂගතව සිටීමට සුදුසු වේගයට වඩා ඒවා බෙහෙවින් වැඩි බවයි.

ජ්‍යාමිතිය
මහා මැගලැනික් වලාව, සාමාන්‍යයෙන් සැලකෙන්නේ අක්‍රමවත් චක්‍රාවාටයක් ලෙසිනි. කෙසේවෙතත්, එය බඳපටි ව්‍යුහයක්  පෙන්වන අතර, බොහෝ විට යළි-වර්ගීකරණය කෙරෙනුයේ  මැගලැනික් -වර්ගයේ වාමන සර්පිලාකාර චක්‍රාවාටයක් ලෙසිනි.

මහා  මැගලැනික් වලාව සතුව මධ්‍යම බඳපටියක් සහ සර්පිලාකාර බාහුවක් තිබේ.  මධ්‍යම බඳපටිය ඇද ගැසුණු බවක් පෙනෙන්නට ඇති අතර මධ්‍යයට වඩා, නැගෙනහිර හා බටහිර අග්‍ර ක්ෂීරපථයට සමීප වෙයි.  2014දී, හබල් අභ්‍යාවකාශ දුරේක්ෂයෙහි මිනුම් තුලින් තිර්ණය කල හැකි වූයේ LMC සතුව  වසර මිලියන 250 ක භ්‍රමණ කාලාවර්තයක් ඇති බවයි. 

බොහෝ කලක් තිස්සේ LMC සැලකුණේ, අප සමග එක් දුරක පිහිටි තලීය චක්‍රාවාටයක් ලෙසිනි. කෙසේ වෙතත්, 1986දී, කෝල්ඩ්වෙල් සහ  කෝල්සන්  සොයා ගත්තේ, LMC හී ඊසාන දිග කොටසෙහි ක්ෂේත්‍ර සෙෆියඩ් විචල්‍ය තරු, නිරිත දිග කොටසෙහි සෙෆියිඩ් තරු වලට වඩා ක්ෂීරපථයට සමීපයෙන් පිහිටි බවයි. වඩාත් මෑතකදී, LMC හී ක්ෂේත්‍ර තරු සඳහාවූ  මෙම ආනතික ජ්‍යාමිතිය,  සෙෆියඩ් තරු,  මධ්‍යයේ වන හීලියම්-දහනය කරන රතු ගොමු තරු  සහ රතු යෝධයා ශාඛාවෙහි අග්‍රය යන ස්ථාන තුන වෙත සිදු කල  නිරික්ෂණයන්ගෙන් සහතික කර ගන්නා ලදි.  මෙම ලියවිලි තුනම පෙන්නුම් කලේ  ~35° ක ආනතියක් වන අතර, මුහුණට-මුහුණ චක්‍රාවාටයක නම් ආනතිය 0° ක් වෙයි.

සටහන්