Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ප‍්‍රාථමික අධ්‍යාපනය

ප‍්‍රාථමික අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය අධ්‍යාපනයේ ප‍්‍රථම අදියර වේ. පෙර පාසැල එයට පූර්වගාමී වන අතර ද්විතීය අධ්‍යාපනය ප‍්‍රාථමික අධ්‍යාපනයට පසුව පැමිණේ. උතුරු අමෙරිකාවේ මෙම අධ්‍යාපන අවදිය මූලික අධ්‍යාපනය වශයෙන් සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.

බොහෝ රටවල ප‍්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලබාගැනීම දරුවන්ට අනිවාර්ය වන අතර එය ලබාදීම සඳහා කි‍්‍රයා කිරීමට දෙමාපියන් නීතිමය වශයෙන් බැදී සිටී. ද්විතීය පාසැලට හෝ උසස් පාසැලට මාරුවීම සිය කැමැත්ත පරිදි සිදුවන නමුත් එය වයස අවුරුදු එකොලහේදී හෝ දොළහේදී සිදුවෙයි. ඇතැම් අධ්‍යාපන පද්ධති අනුව වෙන්ව පිහිටි මධ්‍යම පාසැල් ඇත. වයස අවුරුදු දහහතරේදී පමණ එහිදී අවසාන අධ්‍යයන අදියරට සංක‍්‍රමණය විය හැකිය.

ප‍්‍රාථමික අධ්‍යාපනයේ ප‍්‍රධාන අරමුණු වනුයේ සිසුන්ට මූලික භාෂාමය හා ගණිතමය හැකියාව ලබාදිමත් විද්‍යාව, භූගෝලවිද්‍යාව, ඉතිහාසය සහ වෙනත් සමාජයීය විද්‍යා විෂයයන් සඳහා පදනම් දැනුමක් සැපයීමත් ය. එහෙත් ප‍්‍රමුඛත්වය දිය යුතු ක්ෂේත‍්‍ර කවරේද යන්න සහ ඒවා ඉගැන්විමේදී අනුගමනය කළයුතු ක‍්‍රමවේදය කුමක්ද යන්න විවාදාත්මකය.

ප‍්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණකර උසස් හෝ ද්විතීයික පාසැලකට ප‍්‍රවේශවන තෙක් ක‍්‍රමයෙන් උසස් කෙරෙන පන්ති සහිත පාසැලකින් එය ලබාදීම පවත්නා තත්වයයි. දරුවාගේ අධ්‍යාපනය මෙන් ම ශුභසාධනය ද සඳහා වගකීම දරන එක ගුරුවරයෙකු යටතේ වර්ෂයක පමණ කාලයක් පුරා දරුවා ගත කරයි. සංගීතය හා ශාරීරික අධ්‍යාපනය වැනි ඇතැම් විෂයයන් පිළිබඳ විශේෂඥ ගුරුවරුන්ගේ සහාය මෙම කාලය තුළදී එකී ගුරුවරයාට ලැබේ. මේ අනුව ප‍්‍රාථමික අධ්‍යාපන ක‍්‍රමයේ විශේෂ ලක්ෂණය වනුයේ එක ම ගුරුවරයෙකු යටතේ ඉගෙනීමත් පන්තිය සමග සමිප සම්බන්ධතා ගොඩනගා ගැනීමට අවස්ථාව උදාවීමත් ය.
    

සාම්ප‍්‍රදායිකව මුල් අධ්‍යාපනයේ අත්‍යාවශ්‍ය අංගයක් වනුයේ විවිධාකාර ශාරීරික දඬුවම් ය. මෑතක සිට මෙම ක‍්‍රමයට විරෝධය පළවී ඇති අතර බොහෝ රටවල විශේෂයෙන් බටහිර රටවල ඒවා නීතියට පටහැනි කි‍්‍රයා සේ සැලකේ.

දරුවෙකු ගේ අනාගතය තීරණය වන මූලික අඩිතාලම ලෙස ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන ක්‍රමය හදුන්වා දීය හැක.

සටහන් 

මනෝ විද්‍යාව
රූත් බෙනඩික්ට්

රූත් බෙනඩික්ට් අමෙරිකානු මානව විද්‍යාඥවරියකි. නිව්යෝර්ක් නගරයේ උපත ලද ඇය වසාර් විද්‍යාලයයේ අධ්‍යාපනය ලබා 1909 දී උපාධිය දිනාගත්තාය.  වර්ෂ 1919 දී කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයට ප‍්‍රවේශවූ ඇය ප‍්‍රාන්ස් බෝස් යටතේ අධ්‍යාපනය ලබා සිය ආචාර්ය උපාධිය ලබාගත් අතර 1923 දී එම පීඨයට සම්බන්ධ විය. මාග‍්‍රට් මීඞ් නමැති සුප‍්‍රකට මානව විද්‍යාඥවරිය සමග ඇය එක්ව කටයුතු කළාය. ඇයගේ සිසුන් සහ සහෘදයින් අතර මර්වින් ඔප්ලර් ද වේ. 

ඇයගේ ආචාර්යවරයා වන අමෙරිකානු මානව විද්‍යාවේ පියා ලෙස සැලකෙන ප‍්‍රාන්ස් බෝස් ගේ අදහස් බෙනඩික්ට් ගේ කෘතීන්වල ද දක්නට ලැබේ. බෝස්  “ජාතිය, භාෂාව සහ සංස්කෘතිය” යන ජාතිවාදයට එරෙහි වූ ග‍්‍රන්ථයේ කතුවරයා විය. එය එකල ශාස්තී‍්‍රය ලෝකය තුළ බිහිවූ මහත් බලපෑමක් ඇති කළ කෘතියක් විය. ජාතිය, භාෂාව සහ සංස්කෘතිය එකිනෙකින් ස්වාධීන බව පෙන්වා දීමට එමඟින් හෙතෙම උත්සහ කළේය. කිසිදු ජාතියක් පහත්කොට සැළකිය නොහැකි බව ද සංස්කෘතික වශයෙන් දියුණු වීමට හැකියාවක් ඒවාට නැතැයි සැලකිය නොහැකි බවට ද බෝස් ගේ අදහස්වලින් පැහැදිලි විය. සැම මනුෂ්‍යයෙකුටම සමාන අයිතිවාසිකම් හිමිවිය යුතුය යන බෝස් ගේ අදහස්වල ආභාෂය රූත් බෙනඩික්ට් ට ද ලැබිණ.

සටහන් 

මානව විද්‍යාව
පුරාවිද්‍යාත්මක ආචාර ධර්ම

පුරාවිද්‍යාත්මක ආචාර ධර්ම යනු අතීත වස්තුන් අධ්‍යයනය කිරීමේදි මතුවන ගැටළුය. වෙනත් විෂය ක්ෂේත්‍රවල මෙන්ම පුරා විද්‍යාඥයාද පර්යේෂණ කිරීමේදී ඉහළ ප්‍රමිතියක් පවත්වා ගත යුතු අතර බුද්ධිමය දේපළ නීති, සෞඛ්‍ය හා රක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග හා වෙනත් නීතිමය බැඳිම් අනුගමනය කළ යුතුය. පුරාවිද්‍යා ආයතන තම සමාජිකයන් පුරාවස්තු ආරක්ෂාව හා කලමනාකරණය කිරීමට මනුෂ්‍ය ශරීරාංග වලට  ගෞරවනීයව සැලකීමට වැනි කටයුතු සඳහා මෙහෙය විය යුතුය. මෙම ආචාර ධර්ම වලට ‍එකඟ නොවන්නන්ට දඬුවම් පැමිණවීමට හැකියාව ඇත. නුතන පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ වලදී මුහුණදීමට සිදුවන පොදු ගැටළුවක් වන්නේ කැණිම් වලදී හමුවන ඇබෝරිජිනල් කණ්ඩායම් වලට අයත් මුතුන් මිත්තන් හො දැනට ලෝකයේ සිටින සුළු ජාතියකට අයත් ආදිතමයන්ගේ අවශේෂ ගොඩගැනීමේදී ඒවාට සලකන ආකාරය වේ. දේශීය පුද්ගලයන්ට ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමින් යුත් ස්ථාන කැණිමෙන් ලබාගන්නා පුරා වස්තුන් කෞතුකාගාර වල තැන්පත් කිරිමේදි හා විකිණිමේදී ගෞරවනීය ක්‍රම අනුගමනය කිරීම පිළිබඳව බටහිර ජාතීන්ගේ අවධානය යොමු වෙමින් පවති. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ NAGPRA නීති මාලාව මෙයට නිදසුනකි. මෙය ඓතිහාසික සොහොන් බිම් වලට පමණක් නොව පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේ සොහොන් බිම් සංවර්ධන කාර්යයන් සඳහා යොදාගැනිණි. එහි පැවතුන ශරීර අවශේෂ ගොඩගෙන ඉවත් කිරීමේදී එම සොහොන් බිම් වල වැළලුනු අයගේ ඥාතින් විසින් ඒ සියල්ල දකින ලදී.

ජ්‍යාතන්තර පුරාවස්තු වෙළෙඳාම පිළිබඳව ද (මෙය නවීන පුරාවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රය හා සම්බන්ධ නොවුවද) ආචාර ධර්ම පිළිබඳව ගැටළු මතු වි ඇති අතර, එයට හේතුව පුරාවස්තූන්ගේ අයිතිය පිළිබඳව ඇතිව තිබෙන ගැටළුවයි. පුරාවස්තු ආනයනය කරන වෙළෙඳපොලවල් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානවලට හානි කිරීමට පෙළඹෙති.

පුරාවිද්‍යාත්මක කරුණු දේශපාලනික වාසි සඳහා යොදා ගනිමින් ජාතිවාදය හ යුද ආක්‍රමණ සාධාරණිකරණය කිරීම පිළිබඳවද ගැටළු මතුව පවති. මෙය සඳහා ප්‍රකට නිදසුනක් වන්නේ ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් විසින් කලාපය පුරා පැතිරුන ආර්ය සංස්කෘතියක සාක්ෂි සෙවිම සඳහා මධ්‍යම යුරෝපයේ කරන ලද කැණිම්ය. 
බොහෝ පුරාවිද්‍යාඥයෝ රජයට හෝ රජයේ අනුමැතිය ලැබු ආයතන වල සේවය කරන අතර සියල්ලෝම නීති වලට යටත් වෙති. මෙම නීති පද්ධතිය යම් මට්ටමකට පුරාවිද්‍යා අවශේෂ පිළිබඳ උනන්දුව හා ආර්ථික දියුණුව යන කරුණු දෙකෙන්ම යුක්තය. St. Pancras දුම්රිය මාර්ගය තැනීමේදි සිදුකරන ලද පොළොව කැණීම් ගැටළුවකට තුඩු දුන් අතර එම සැලැස්ම හා ව්‍යාපෘතිය පවත්වාගෙන යාමේදී පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම නොසැලකූ බවට චෝදන එල්ල විය.

පුරාවිද්‍යාවේ මතුවන තවත් ගැටළුවක් වන්නේ ‍මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන කැණීමට ලක් කිරීම අනිවාර්යයද යන්නයි. ( ඉන්පසු එම ස්ථාන විනාශයට පත්වේ) අනාගත පරපුරට මෙම ස්ථාන කැණීමෙන් තොරව ආරක්ෂා කිරිම් මඟින් වඩා උසස් තාක්ෂණයකින් තවත් දැනුම ලබා ගැනීමට හැකිය. PPG 10 වැනි සමහර පුරා විද්‍යාත්මක නීති පද්ධති වලට අනුව යම් පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රදේශයක් කැණීමට ලක් කළ යුත්තේ එම ප්‍රදේශ වෙනත් ක්‍රමයකින් විනාශ මුඛයට පත් වීමට ආසන්න නම් පමණි.

සටහන් 

පුරාවිද්‍යාව
පුරාවිද්‍යාත්මක අඩවි

පුරාවිද්‍යාත්මක අඩවියක් යනු අතීත ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳව (ප්‍රාග්ඓතිහාසික, ඓතිහාසික හෝ සමකාලීන ) සාක්ෂි ආරක්ෂාවී පවතින, පුරාවිද්‍යාත්මක දැනුම භාවිතයෙන් පරික්ෂාවට ලක් කරන ලද හෝ ලක් කළ හැකි ප්‍රදේශයකි.

ප්‍රදේශයක් සීමා කර දැක්විම අපහසුවේ. සමහර අවස්ථාවල එය ජනාවාස ප්‍රදේශයක් ලෙස සැලකිය හැකි මුත් පුරාවිද්‍යාඥයෝ එම ජනාවාස අවට මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරම් සිදුවු ස්ථානද නිශ්චය කර ගත යුතුවේ. සොහොන් බිමක්ද පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

සාම්ප්‍රදායිකව මෙවැනි ප්‍රදේශ හඳුනාගන්නේ පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම් සහිත භාණ්ඩ හා ලක්ෂණ සුරැකිව පැවතිමෙනි. ජෛව විද්‍යාත්මක ද්‍රව්‍ය (ඇටකටු වැනි)  හමුවු ස්ථානද පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන අතර වේ. පුරාශිලා හා මෙසොශිලා යුගයේ පැවති ස්ථානද හමුවු පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන අතර වේ. පුරා ශිලා හා මෙසොශිලා  යුගයේ පැවති ප්‍රදේශ යනු ඉතා කුඩා ගිනිගල් පතුරු පවතින ප්‍රදේශ වුවද  එම ස්ථානවල පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් ඇත. ඇතැම් පුරාවිද්‍යාඥයෝ අතීත නගරයක් හා එය ආසන්න සොහොන් බිමක් ස්ථාන දෙකක් ලෙසද, තවත් කෙනෙක් විශාල ප්‍රදේශයක් එකම කොටසක් ලෙසද දකිය හැකිය. භූ දර්ශන පුරාවිද්‍යාවේදි සෑම මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකමක්ම වඩා විශාල පරිසරය සමඟ සලකා බැලීමෙන්  මායිම් වු ප්‍රදේශයක්ය යන සංකල්පය තව දුරටත් බැහැර වෙමින් තිබේ. තවද භූ පුරාවිද්‍යාඥයෝ හා පරිසර පුරාවිද්‍යාඥයෝ මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් නොමැති වුවද ස්වභාවික භූ ගර්භ හෝ කාබනික තැන්පත් විම තට්ටු වශයෙන් පවතින ස්ථානද අධ්‍යනයට සුදුසු ස්ථාන ලෙස සලකති.

පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් ඇති ස්ථාන සමාන්‍යයෙන් හටගන්නේ මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් වලින් වුවද ස්වභාවික කරුණු හේතුකොටගෙනද එවැනි ස්ථානයක් ඇතිවිය හැකිය. පොළොවේ වැළලි තිබෙන සංස්කෘතියක කොටස්, අනාවරණය වී තිබෙන කොටස් වලට වඩා ආරක්ෂාකාරීව පවතී. මෙලෙස ස්ථර තැන්පත් විම සඳහා උපකාරී වන ස්වභාවික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ අලුවියල් (ජලය ආශ්‍රිත) හෝ වායු (සුළං ආශ්‍රිත) ක්‍රියාකාරකම්ය. වනාන්තර ප්‍රදේශවල හා ශාක සරුවට වැඩි ඇති ප්‍රදේශවල දිරා ගිය ශාක කොටස්ද අවශේෂ මත ස්ථර ලෙස තැන්පත් විය හැකිය. බෑවුම් සහිත ප්‍රදේශ වලදි ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා පස් පහළට පෙරලී පැමිණිමෙන් එවැනි ප්‍රදේශයක ඇති අවශේෂයන් වැළලිම සිදුවේ. මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් ද පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රදේශ වැළලි යා හැකිය. (නොදැනුවත්ව ක්‍රියා නිසා හෝ ‍හිතාමතාම කරන) සෑම සංස්කෘතියකම පැවති ගොඩනැගිලි ව්‍යුහය මත නව ගොඩනැගිලි තැනීමේ ලක්ෂණය දක්නට ලැබේ. නාගරික පුරාවිද්‍යාව යන අංශය විශේෂයෙන්ම පවතින්නේ මෙවැනි අවස්ථාවලදි යොදා ගැනීමටය. බොහෝ ප්‍රදේශ වර්තමානයේදී ද කැණීම් වලට හා පරික්ෂණ වලට ලක්වෙමින් පවතී.

 
 
පුරාවිද්‍යාවෙහි ක්‍රම සහ මූලධර්ම
ආර්ය සත්‍යය

පාලි භාෂාවෙන් සච්ච යනු සත්‍යය හෙවත් ඇත්ත වේ. බුදුදහමේ දී සත්‍යය පිළිබඳ හමුවන වැදගත්ම අවස්ථාව වන්නේ චතුරාර්ය සත්‍ය පිළිබඳ දේශනාවයි. සච්ච පාරමිතාව දස පාරමිතාවෙන් කොටසකි.

යථාර්ථය පිළිබඳ ගැඹුරු සත්‍යය

බුදුදහමේ සත්‍යය බොහෝ විට හඳුන්වන්නේ අරිය සච්ච හෙවත් ආර්ය/ උතුම් සත්‍යය යනුවෙනි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පළමු ධර්ම දේශනාව වන ධම්මචක්කපවත්තන සුත්‍රයේදී චතුරාර්ය සත්‍ය පිළිබඳ සඳහන් වේ.
"මහණෙනි, උතුම් මනුෂ්‍යයාට යථාර්තය දුක් සහගත බව අවබෝධ වේ. උපත දුකකි, මහළු වීම දුකකි, ලෙඩවීම දුකකි, ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීම දුකකි, අප්‍රියන් සමඟ විසිමට සිදුවීම දුකකි. කෙටියෙන් දැක්වුවහොත් පංචස්කන්ධයෙන් හටගන්නා උපාදානය දුකකි."

" මහණෙනි, උතුම් මනුෂ්‍යයාට දුක ඇතිවීමට හේතුව අවබෝධ වේ. තණ්හාවෙන් නැවත භවයක් ඇතිවේ."

"දුක නැති කිරීම සත්‍යයක් බව උතුම් මනුෂ්‍යයාට අවබෝධවේ. තණ්හාවෙන් මිදී නිදහස් වීම දුකෙන් මිදීමට මාර්ගයයි."

"දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය නම් ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයයි"

බුදු දහම
තණ්හාව

තණ්හාව යනු වර්තමාන මොහොතේ මමත්වයෙන් භවය කෙරෙහි ඇති බැඳීමයි

චතුරාර්ය සත්‍යයේ දෙවන සත්‍ය වන දුක්ඛ සමුදය සත්‍යයේ තණ්හා‍ව දුකට මූලය බව සඳහන් වේ. මෙය පටිච්ඡ සමුප්පාදයේ ද පැහැදිලිව සඳහන් වේ.

පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ වල තණ්හාවේ ආකාරය 3 ක් දැක්වේ

-	කාම තණ්හා - ලෞකික සැප පහසුකම් කෙරහි ඇලීම (රාගය). එනම් පංච කාම වස්තු හෙවත් රූප, ශබ්ද, ඝන්ද, රස, ස්පර්ශයන්ට ඇතිවන චන්ද රාගයයි.

-	භව තණ්හා - වර්තමාන භවයට ඇති කැමැත්ත. එනම් භවයට ඇති චන්ද රාගයයි. සංසාරගත සත්වයාගේ මෙය මොහොතින් මොහොත වෙනස්වේ 

-	විභව තණ්හා - වර්තමාන භාවයට ඇති අකැමැත්ත

තණ්හාව දෙආකාරයකි. එනම් සැප‍ හෝ තමන් කැමති දේ ලබා ගැනිමට ඇති කැමැත්ත හා තමන් අකමැති දේ දුරු කිරීමට ඇති කැමැත්තය.

තණ්හාව ලෞකික ද්‍රව්‍යමය සම්පත් වලට ඇති කැමැත්තට වඩා වැඩි දෙයකි. එය ජිවිතයට හෝ මරණයට (දිවිනසා ගැනීම) ඇති කැමැත්ත, ප්‍රසිද්ධියට ඇති කැමැත්ත, නින්ද, මානසික සතුට වැනි තමා සමීපයේ නොමැති වුවත් ඒවා ළඟා කර ගැනීමට ඇති කැමැත්ත වේ. දුකකදී වුවද අප කැමති වන්නේ එයින් දුරස්වීමටයි. එම නිසා සියළුම ආශා, සියළුම අවශ්‍යතා හා සියළුම ලෝක තුළ තණ්හාව අන්තර්ගතය.

තණ්හා‍වේ විපාක හා එයින් මිදීම 

බුද්ධ දේශනාවට අනුව තණ්හාවෙන් නිදහස් වන තැනැත්තා සදාකාලික සතුට ලබා ගනී. යමෙකුගේ තණ්හාව තමාගේ දුකට මුලයයි. එය කෙනෙකු කෙ‍ලෙස් හෙවත් අකුසල ධර්ම වෙත යොමු කරයි. එමඟින් අන් අයටද දුක ඇතිවේ.

තණ්හාව නැති කිරීමේ මග සඳහන් වන්නේ චතුරාර්ය සත්‍යයේ තෙවන අංගය වන දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යයේය.

[[en:Tanha]
උපේක්ෂාව

බුදු දහමේ දැක්වෙන ආකාරයට උපේක්ෂාව (පාලි - උපේක්ඛාව) යනු යමක් දෙස මැදහත් සිතින් බැලීමය. 
 	
පාලි අට්ඨ කතා වල බොහෝ තැන්හි කෙනෙකුගේ අධ්‍යාත්මික දියුණුව කෙරෙහි උපේක්ඛාවේ බලපෑම විස්තර කර ඇත.

	එය සතර බ්‍රහ්ම විහරණ වලින් එකකි.

භාවනාවෙන් සමාධිය ඇති කරගැනීමට උපේක්ෂාව අත්‍යවශ්‍ය වේ.

	නිර්වාණය සඳහා අවශ්‍ය කරුණු 7 (සප්ත බොජ්කධංග ධර්ම)

	දස පාරමිතා. 

උපේක්‍ෂාව නම් පුද්ගල සිත් සතන් තුළ ඇතිවන නොසැලෙන මැදිහත් බව ලෙස දැක්විය හැකි ය. එය අලසකම, අඥාණභාවය ආදිය නිසා ඇතිවන, කිසිම දෙයක් ගණන් නොගෙන සිටීමේ ස්වභාවය නොවේ. ලෝක ස්වභාවය හා ජීවිත ස්වභාවය පිළිබඳ මනා වැටහීමකින් යුතුව, සිතෙහි සමබරතාව පවත්වා ගැනීම අපේක්‍ෂා කෙරේ. සමාජයේ දී දෛනිකව හමුවන විවිධ කරුණු සහ දුක්වන්නන් අනුව දුක්වීමටත්, සතුටට පත්වන්නත් අනුව සතුටුවීමටත් යාම නිසා සිතේ සමබරතාව විනාශ වී යයි. එක් එක් පුද්ගලයා කෙරෙහි, මෙන්ම එක් එක් වස්තූන් කෙරෙහි ඇති තද ඇල්ම, තද ආශාව නිසාද උපේක්‍ෂා ගුණය විනාශ වේ. එබැවින්, සැමවිටම ඇලීම්, ගැලීම් ගැටුම් අනුරෝධ, විරෝධ නොතකා අවබෝධයෙන් යුතුව, මධ්‍යස්ථ පැවැත්ම දියුණු කර ගැනීම තුළින්, උපේක්‍ෂා ගුණය වර්ධනය කර ගත හැකි වේ. සැමවිටම සමාජයේ සියලුදෙනා එකිනෙකා කෙරෙහි උපේක්‍ෂාවෙන් යුතුව කටයුතු කරන්නේ නම් එහි විරුද්ධවාදීන් හෝ ගැටුම් ඇති නොවේ. (එස්.ඩබ්ලිව්. ගුණරත්න
ශ්‍රී ලංකා පරිපාලන සේවය (විශ්‍රාමික))

බුදු දහම
ජාති

ජාති යනු සංසාරයේ නැවත උපත ලැබීමයි.

උපත ලැබීමේ ක්‍රම

උපත විවිධ ක්‍රම වලට අනුව සිදුවිය හැකිය . බුදුදහමට අනුව උපත ලැබිය හැකි ආකාර 4 කි.

	බිත්තරයෙන් උපත ලැබීම. (අණ්ඩජ) - කුරුල්ලන්, මාළුන් හා උරගයන්.

	මව්කුසකින් උපත ලැබීම. (ජලාබුජ)  - ක්ෂීරපායීන්.

	තෙතමනයෙන් උපත ලැබීම. (සංසේදජ) - ඇසට නොපෙනන කුඩා බිත්තර සහිත සතුන් ඇතිවීම.

	ඕපපාතික - කිසියම් ක්‍රමයකින් තොරව ඉබේ පහළ වීම. (දෙවිවරුන් බොහෝමයක් මේ ඝනයට අයත්වේ.)

දුක් විඳීමේ චක්‍රය

පටිච්ච සමුප්පාදයේ එකොළොස්වන අංගය ජාති වේ. එය භවය නිසා හටගන්නා අතර එමඟින් ජරා, මරණ ඇති වේ. එනම් උපත ලැබූ සෑම කෙනෙක්ම මහළු වියට පැමිණ අවසානයේ මරණයට පත්වේ.

සටහන් 
බෞද්ධ සංකල්ප

{|

|-

|Buddhism
|-
දාන

දානය යනු නිර්ලෝභීත්වය හෙවත් දීමයි. එය බුදුදහමේ නිර්ලෝභීත්වය පුහුණු කිරීමේ මාර්ග‍යකි. එසේම දානය දස පාරමිතාවේ සඳහන් පළමුවන පාරමිතාවයි. බැඳිමක් හෝ බලාපොරොත්තුවක් රහිතව යමක් අතහැරීම වේ.

බෝධිසත්වවරු හා දානය 

ශාක්‍යමුනි බුදුරජාණන් වහන්සේ බෝධිසත්ව සමයේ දාන පාරමිතාව පිරූ අන්දම ජාතක කථාවල දැක්වේ. යස ජාතකයේදි (අංක 316) සාවෙකුගේ ආත්මයෙන් උපන් බෝධිසත්වයෝ කුසගින්නේ සිටි යාචකයෙකුට තම ශරීරය ආහාර වශයෙන් පුජා කිරීමට සුදානම් වූහ.

සටහන් 
බුදු දහම
{|

|-

|Dāna
|-
‍ථේරවාද බුද්ධ ධර්මය

තේරවාදී බුද්ධ ධර්මය යනු දැනට පවතින පැරණිතම බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයි. එය සාපේක්ෂව ගතානුගතික හා මුල් යුගයේ බුද්ධ ධර්මය හා ඉතා සමීප වේ. මෙම සම්ප්‍රදාය ආරම්භ වුයේ ක්‍රි.පු. 250 දී පැවති තුන්වන ධර්ම සංඝායනාවේදී ඇති වු වැඩිහිටි භික්ෂුන් වහන‍්සේලා කණ්ඩායමක් වන විභජ්ජවාද කණ්ඩායමෙනි. මෙම සාම්ප්‍රදාය ඉන්දියාවෙන් ක්‍රමයෙන් පිරිහී ගිය මුත් ශ්‍රී ලංකාව හා ගිනිකොණ දිග ආසියාවේ තවමත් නොනැසි පවතී.
    
තේරවාදී බුදුදහම පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ හා පාලි අටුවා ග්‍රන්ථ මත විශේෂයෙන්ම පදනම්ව කටයුතු කරයි. සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ කට පාඩමින් පැවත ගෙන ආ පාලි ධර්මය ක්‍රි.පු. අවසාන සියවසේ දී ශ්‍රි ලංකාවේදී ග්‍රන්ථාරූඪ කෙරැනු අතර තේරවාදී බෞද්ධයෝ මෙය 4 වන ධර්ම සංඝායනාව ලෙස හඳුන්වයි. තේරවාදී සම්ප්‍රදාය තුළ සියළුම සුත්‍ර හා විනය සහිත ත්‍රිපිටකයේ පැරණිතම බුද්ධ දේශනාව අඩංගු වන බව බොහෝ වියතුන් පිළිගන්නා අතර එහි සත්‍යතාව සියළුම බුද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිගනිති.

තේරවාදය විභජනවාදය හෙවත් විමර්ශනයෙන් අනතුරුව පිළිගැනීම යන මතයට පිළිගැනීමක් ලබාදේ. ධර්ම ග්‍රන්ථවලට අනුව යමෙකුගේ විදර්ශනාත්මක බුද්ධිය අන්ධ භක්තියෙන් නොව අත්දැකීමෙන් විශ්ලේෂණයෙන් හා හේතු සහිතව ඇතිවිය යුතුය.

තේරවාදී බුද්ධ ධර්මය අනුව සත්වයාගේ පැවැත්ම හා දුකට හේතුවෙන්නේ තණ්හා, ක්‍රෝධය හා අවිද්‍යාවයි. මේවා කෙලෙස් සිත දුෂණය කරමින් දුක හා පීඩනය ඇති කරයි. යමෙකුට මෙම පීඩා වලින් මිදීමට අවශ්‍ය නම් කෙලෙස් තම සිත තුළින් සම්පුර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ යුතුය. භාවනාවේ යෙදෙන්නා චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් අනතුරුව නිර්වාණය ලබා ගත හැකි අතර  තේරවාදී බුදුදහමේ අවසාන හා එකම අරමුණ නිර්වාණයයි.

ශ්‍රී ලංකාව, මියන්මාරය, ලාඕස්, තායිලන්ත හා කාම්බෝජය මෙන්ම චීනය, වියට්නාමය මැලේසියාව හා බංගලාදේශයේ සමහර කොටස්ද තේරවාදීබුදුදහම අනුගමනය කරති. යුරෝපයේ හා ඇමරිකාවේද එයට ලැබෙන පිළිගැනීම ඉහල යමින් පවතී.

සටහන් 

{|

|-

|Theravada History
|-
මෙකාට්‍රොනික්ස්

මෙකාට්‍රොනික්ස් (Machatronics) යනු යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු ශිල්පය, විද්‍යුත් ඉංජිනේරු ශිල්පය හා මෘදුකාංග ඉංජිනේරු ශිල්පය යන විෂයන්ගේ එකතුවකි.මෙම අන්තර් ක්ෂේත්‍ර ඉංජිනේරු අධ්‍යයනයේ පරමාර්ථය වන්නේ උසස් දෙමුහුන් පද්ධති පාලන හැකිහාව ඇති ඉංජිනේරුවන් බිහිකිරීමයි .මෙය බහුතාක්ෂණයක් අන්තර්ගත කළ යාන්ත්‍රික හා ඉලෙක්ට්‍රොනික යන ක්ෂේත්‍ර ඇතුලත් ගමන් මල්ලක් ලෙසද සැලකිය හැකිය.
 

මෙය යාන්ත්‍රික, විද්‍යුත්, පාලන ඉංජිනේරු , පරිගණක, අණුක ඉංජිනේරු යන ක්ෂේත්‍ර කේන්ද්‍ර කොටගත් විෂය  ධාරාවකි. ඒ අනුව මෙම ප්‍රධාන විෂය ඉහත කී එක් එක් විෂය ධාරා හා සෘජු 
ලෙසම බැදි පවතී. එබැවින් මෙකාට්‍රොනික්ස් ආර්ථිකමය වශයෙන් මෙන්ම වෙනත් වටිනාකම්  රැසකින්ද යුත් විෂය ක්ෂේත්‍රයකි.මේ පුලුල් විෂය ධාරාවට  Machatronics  යන නම මුල්වරට යොදනු ලැබුවේ  ටෙට්සුරෝ මෝරි නම් සසකාවා ජපන් ආයතනයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ඉංජිනේරුවන් විසිනි.ඒ වර්ෂ 1969 දීය. ඒ හැර  Machatronics යන නම වෙනුවට ඊට විද්‍යුත් යාන්ත්‍රික පද්ධති තාක්ෂණය යන නාමය හෝ පාලන හා යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු තාක්ෂණය යන නාමය හෝ භාවිත කිරීමට  හැකිවේ.

Machatronics වල පාලන ඉංජිනේරු ශිල්ප ක්‍රම පිළිබඳව වූ ප්‍රශ්න පිළිබදව හැදෑරීම ඉංජිනේරු සත්‍යාන්ත්‍රික විද්‍යාව ලෙස හැදින්වේ.
එවැනි පද්ධතියක පාලනය හෝ යාමනය කිරීමට Machatronics උපකාරී වේ. Machatronics තාක්ෂණය යොදා විවිධ උපකරණ  නිෂ්පාදනයෙන්  එම උපකරණවල සංජාත නම්‍යතාවය හා ජව සම්පන්නබව, ගුණාත්මකභාවය ආදී උසස් නිෂ්පාදන අරමුණු ඉටුකර ගැනීමට හැකිවේ.මෙකාට්‍රොනික්ස් මෙම නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවයක් පවතී. වර්තමාන නිෂ්පාදන උපකරණ වල Machatronics ඒකක අන්තර්ගත පාලන සැකිල්ලක් පවතී. මෙම බොහෝ නිර්මාණ ස්ථරි බව, බහුකොන් බව, විෂමරූපී බව හා දෙමහුන්බව යන ලක්ෂණ උපයෝගි කරගෙන ඇත. කාර්මික බලපෑමක් ඇතිවිම සඳහා ගණිතමය පාලනය සහිත විධිමත් ක්‍රම මෙම නිර්මාණ තුළ අන්තර්ගත කර තිබේ.දෙමුහුන් පද්ධති ආශ්‍රිත කටයුතු වලදි, Machatronics ප්‍රයෝජනවත් වන අතර, නිෂ්පාදන පද්ධති සහ ක්‍රියා ප්‍රේරණය, ග්‍රහලෝක ගවේෂණ උපකරණ, ස්වයංක්‍රීය කැමරා, වීඩියෝ දෘඩතැටි, CD යන්ත්‍ර, රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර වලදී මේ තාක්ෂණය යොදා ගනි.

දර්ශිය Machatronics ඉංජිනේරු උපාධි පාඨමාලාවේ අන්තර්ගත පෙළ වශයෙන් ගණිතය, යාන්ත්‍රික, යන්ත්‍ර සංරචක, නිර්මාණ, යාන්ත්‍රික නිර්මාණ, තාප ගතිය, පරිපථ හා පද්ධිති, විද්‍යුත් හා සන්නිවේදන උපාංග, පාලන සිද්ධාන්ත ක්‍රම ‍‍ලේඛනය, අංක සංඥා සැකසුම්, ජීව ඉංජිනේරු, රොබෝ හා අවසාන අවුරුදු නිබන්ධනවලින් සමන්විතය.

සටහන් 

{|

|-

|Mechatronics
|-
පශ්චාත් - ජනවාර්ගිකත්වය

පශ්චාත් ජනවාර්ගිකත්වය යනු ශාස්ත්‍රීය සාහිත්‍යයෙහි හෝ පොදු දේශන වලදී අවස්ථානුකූලව පැන නගින අලුත් වචනයකි. එය යොදාගැනෙන්නේ ජනවාර්ගිකත්වයට වඩා පළල් හා පොදු  වු සාමාන්‍ය ජනයාගේ මට්ටම විස්තර කෙරෙන අවස්ථා වලදීය. (විශේෂ අවස්ථා වලදී වෙනස් විය හැක) නමුත් එම වචන " ජාතිය" යන වචනයට  සමාන නොවේ (ජාතිය යන වචනය අභිබවා යාමට ඉඩ ඇත.)

උදාහරණය කිහිපයක්  

	" ඉන්දියානු රජයේ ස්වභාවය පිළිබඳ ප්‍රබල අදහස් වලට එරෙහිව සින්ග් (Singh) වාද කොට සිටින්නේ, ඉන්දියාව, හින්දු ආගම පශ්චාත් ජනවාර්ගිකත්වයක් ලෙස ක්‍රියාකරන  බවය. ඉන්දියාව වටා ඇති ප්‍රදේශ වල ජීවත් වන ජනවාර්ගීක සුළුතර සඳහා ආධිපත්‍යයම පාලනයක් සිදුකරන " ජනවාර්ගික ප්‍රජාතන්ත්‍රයක්" ලෙස දැකිය යුතු බවයි. (ජෝද්කා (Jodhka)2001)
	"වසර 2050 වන විට ඇමරිකානුවන් දෙදෙනෙකු අතුරින් එක් අයෙකුටත් වඩා අඩුවෙන්, සුදු යුරෝපානූ - ඇමෙරිකානුවෙක් සිටින බව ජන විද්‍යාත්මකව අපි දකිමු. පශ්චාත් - ජනවාර්ගිකත්වය හෝ පසු - ජනවාර්ගිකත්වය පිළිබඳ මේවනවිට කතාබහට ලක්වී ඇත. එමඟින් පැවසෙන්නේ අන්තර් විවාහ, මිශ්‍ර විම් උපත් අනුපාතය ආදිය මිනිසුන්ගේ අඩුවීම් පිරවීම බොහෝ ජනවාර්ගිත්වය යොදා ගන්නා බවයි" (ලී (Lee) විලියම් (William) සමඟ පැවැත් වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී)
	එල්. බයිසෝව්(L.Byzov) ගේ විශ්වාසය අනුව රුසියානු ජාතික විඥානයේ මූලික වෙනසක් සිදු වී ඇත. එනම් පශ්චාත් - ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවයක සිට තදින්ම ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවයක අදහස් වලට මාරු වීමයි. (Byzov 1996, 45) (ආගදියානියන්Agadimanian සටහන 19)
	 ජෙෆ්රි ෆොක්ස් (Goggry Fox) ට අනුව ස්පාඤ්ඤ භාෂාවේ උරුමය පශ්චාත් ජනවාර්ගිකත්වයේ පදනම කරගත් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයින්ගේ ජාතිවාදය හෝ පන්ති භේද පිළිබඳ හැගීමක් නොමැත. ලතින් ඇමෙරිකානූ සංක්‍රමණිකයන් ඔවුන්ට වැඩි මනාපයක් දක්වයි. එසේම අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීමේ  ක්‍රමයන් වලදි ජනවාර්ගිකත්වය හා පශ්චාත් ජනවාර්ගිකත්වය පිළිබඳ හොර ලේඛන සැකසීම, මධ්‍යම සඳහා හා සංකේත උපයෝගි කරගන්නා ක්‍රම සඳහා නිසි පාලනයක් නොමැති වීම. නිසා ප්‍රාදේශිය වශයෙන් සිදුවේ. " (ඩේවිස් (Davis)1999)
ජාතිවාදී අදහස් අනුගමනය කරන කණ්ඩායම් විසින්ද අන්තර්ජාලයේ මෙම වචනය භාවිතා කරයි.

සටහන් 

{|

|-

|Meta-ethnicity
|-
හජ්

“Hajji” යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ මුස්ලිම් බැතිමතුන් විසින් වාර්ෂිකව සිදු කරනු ලබන මක්කම වන්දනාවයි. එය මුස්ලිම් ධර්මයේ පස්වෙනි කුළුණ ලෙස සලකනු ලබන අතර සෑම ධනවත්, ශක්තිමත් මුස්ලිම් ජාතිකයෙකු විසින්ම තම ආයුකාලය තුලදි එක වරක්වත් එය ඉටු කිරීමට බැඳී සිටි. එය මුස්ලිම් ජාතිකයන්ගේ සහයෝගිතාවයේ ආදර්ශනයක් ,නිරූපණය කිරීමක් වන අතර දෙවියන්ට දක්වන අවනතියක් ලෙසද සැලකේ.

ඉස්ලාමික දින දර්ශනයට අනුව මෙම වන්දනාවේ යෙදෙන්නේ දොළොස් වන මාසයේ එනම් දුල්හජ් දසවන දින සිට පහලොස් වන දින දක්වාය. ඉස්ලාමීය දින දර්ශනය චන්ද්‍ර දින දර්ශනයකි. එබැවින් ඉස්ලාමික දින දර්ශනයේ වර්ෂයකට වඩා , 8 වැනි ග්‍රෙගරි පාප්තුමා විසින් 1582 හඳුන්වා දෙන ලද දින දර්ශනයේ වර්ෂයකට දින එකොළහක් පමණ වැඩි බැවින් ඒ දින දර්ශන එනිනෙක හා ගැලපිමට නොහැකි වී ඇත. 2007 වර්ෂයේ මුස්ලිම් බැතිමතුන්ගේ වාර්ෂික වන්දනාව යෙදි තිබෙන්නේ දෙසැම්බර් 17 සිට 21 වනදා දක්වාය. 

2007 වර්ෂය හා සැසදීමෙන් පසු ඇස්තමේන්තු ගත කර ඇති පරිදි වාර්ෂිකව මිලියන දෙකකට අධික වන්දනාකරුවන් පිරිසක් මක්කම වන්දනාවට සහභාගි වේ. මේ නිසා ජන සමුහ පාලන ක්රම තවදුරටත් අර්බුදකාරි වි ඇත. අති විශාල ජන සංඛ්යාව හේතුවෙන් බොහොමයක් පිළිවෙත් වඩාත් ශෛලිගත වි ඇත. කාලවර්ණයෙක් යුතු ශිලාව සිප ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය නොවුවද, හුදෙක් "කාබා" අවට මෙන්ම එම මාර්ගයේදි එයට ඇඟිල්ල දිගු කිරීම  වෙයි. කළ යුතුම වේ.විශාල කුළුණු ආශ්‍රිතව ගල් කැට විසි කිරීම සිදුවුවද ආරක්ෂක හේතුන් මත 2004 වර්ෂයේ දි මෙය වෙනස් කරනු ලැබිණි.ඉන් පසු ඒ සදහා ද්‍රෝණිකා සහිත විශාල තාප්ප ඉදිකරන ලදි.

ඉතිහාසය 
වාර්ෂික මක්කම වන්දනාව මුහම්මද්තුමාගේ ජීවිතය ආශ්‍රිත වුවක් වුවද, මක්කම යෑම ඊට පෙර පටන් මුස්ලිම් ආගමේ පැවත ආ පිළිවෙතකි. මුස්ලිම්වරු විසින් සලකන පරිදි එහි ඉතිහාසය පෙර වක්තෲවරුන් වන ඉබ්‍රාහිම් තුමා හා ඉස්මයිල් තුමාණන් යන දෙදෙනාගේ කාලපරිච්ඡේදය දක්වා දිව යයි.

සටහන 
{|

|-

|Hajj    
|-
ඉස්ලාමීය ආර්ථික නීති සංග්‍රහ

ඉස්ලාමී නීතිය අනුගමනය කරන්නා වූ ආර්ථික ක්‍රමයන් මෙලෙස හැඳින්විය හැකිය. ඉස්ලාම් නීතිය පවතින හෝ නොපවතින ප්‍රදේශයක ඉස්ලාමීය නීතිය ආර්ථිකමය කටයුතු වලට සම්බන්ධ කිරීම ඉස්ලාමීය ආර්ථිකයක් ලෙස දැක්වීමට ප්‍රමාණවත් වන අතර එය ඉස්ලාමීය ආර්ථිකයක් නිර්මාණය කිරීමකට හෝ ඉස්ලාම් නීතිය අනුව යමින් වියදම් කිරීම ආයෝජනය, පුණ්‍යාධාර දීම වැනි කටයුතු වලට මඟ පෙන්වීමකට  හේතු විය හැකිය. බොහෝ විට මෙය ඉස්ලාමීය නීතිය පිළිපදින රාජ්‍යයක් නොවීමට ඉඩ ඇත.

මහ්මඩ් ටෙලකානි සහ මොහොමඩ් බාකීර් අල් සාඩර් වැනි ශියා වියතුන් විසින් පැරණි ක්‍රියාමාර්ගයන් දියුණු කර ඇත. සකට්, ජිස්යා, නිසාබ්, කුම්ස්, ර්බා, රක්ෂණය සහ ප්‍රවේණිය වැනි සිද්ධි සඳහා පමණක් ඉස්ලාමීය රෙගුලාසි බලපැවැත්වීම සිදු නොවන අතර එය පුළුල් ඉස්ලාමීය ජන සමාජයේ පැවතිය යුතු ආර්ථිකමය අභිමථාර්ත සහ ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කරවීමට රුකුලක් වෙයි. වරප්‍රසාදය නොලත් ජන කොටස් ඔසවා තබන ආර්ථිකයක් මෙයින් විමසා බැලේ. ප්‍රධාන කාර්යයන් වශයෙන් සමාන ලෙස ධනය බෙදී යාම, වෙළදපොලවලින් භාණ්ඩ මිලදී ගන්නන් උපද්‍ර හෝ වගකීම් වලට ආවරණය වීම අවම කිරීම දැක්විය යුතුය. ඉස්ලාමීය සංවිධාන සහ විවිධ කතෘවරුන් මෙය සමාජවාදි සහ ධනවාදි නොවූ ආර්ථික ක්‍රමයක් ලෙස අර්ථකථනයට පෙළඹෙන මුත් මෙය එම ක්‍රම දෙකහිම අවාසි මඟ නොහැරුනු ආර්ථික ක්‍රමයකි.

පසුව සඳහන් කළ ක්‍රියාපිළිවෙත අනුගමනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය සීමා කර ඇති අතර වැඩි ප්‍රමාණ‍යක් ඉස්ලාමීය ප්‍රතිපදාව මත සිදු වේ. උදාහරණයක් ලෙස විශ්වාස කරන්නන් විසින් "සකට්" ගෙවීම. පොළියක් නොමැතිව ණයට ගැනිම හෝ ණයට‍දීම (ර්බා) සහ සමාජ වගකීමක් ලෙස ආයෝජනය දැක්විය හැකිය. වෙනත් ආගම් වල පවතින ආර්ථික පිළිබඳ දෘෂ්ඨිය වෙනස්වන්නේ පොළි රහිත වීමයි. ඊට හේතුව බොහෝ ආගම් පිනට දීම සහ සමාජ වගකීමක් ලෙස ආයෝජනය අගය කිරීමයි. පොලි රහිතව ආයෝජනය වල යෙදීම තහනම් කිරීම ඉස්ලාමීය සමාජවල අනිවාර්යෙන්ම පැතිරී පවතින නමුත් සමහර මධ්‍යස්ථ මතධාරී ඉස්ලාමීය ව්‍යාපාර මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරමින් පවසන්නේ ඉස්ලාම් ධර්මය සාමාන්‍යයෙන් නූතන ලෞකික ආශා හා නීති සමඟ ගැළපෙන බවයි.

සටහන් 

{|

|-

|Islamic_economics
|-
ජලය පිළිබඳ නීතිය

ජලය පිළිබඳ නිතීමය භාරකාරත්වය යනු පාලනය සහ සම්පතක් ලෙස ජලයේ භාවිතය ගැන ඇත්තා වු නීතිරීති සමූහයකි. එය බොහෝ සෙයින් දේපල පිළිබඳ නීතියට ආසන්න වන නමුත්, පාරිසරික නීතිය මඟින් ද එය සන්නද්ධ වී තිබේ. මීට හේතුව වන්නේ ජලය සියලු ජීවින්ට අත්‍යාවශ්‍ය නිසා සහ ආර්ථික කටයුතු කෙරේ ද අත්‍යවශ්‍ය වු බැවිනි. එබැවින් ජලය පිළිබඳව සඟවා ඇති නීති විශාල අයුරින් ප්‍රතිඵල මත බලපාන ලෙස පාලනය කිරීමට උත්සාහ දරයි.
                    

ජලය සතු විශේෂ ගුණාංග, භූමිය සඳහා නිර්මාණය වූ නීති මඟින් හැසිරවීමට අපහසු වී තිබේ. ඊට හේතුව  ජලය  ජංගම  මාධ්‍යයක් වීමයි.  ඇතැම් ප්‍රදේශවලට බලපාන සෘතු අනුව, ප්‍රදේශ අනුව හා යම් යම් කාලයන් අනුව ජල සැපයුම පාලනය වන  අතර සමහරක් ප්‍රදේශයන්ට නොකඩවා ජල සැපයුම ලැබේ . භූමිය පිළිබඳවු නීති සමඟ සසඳන විට ජලය පිළිබඳ අයිතින් “කෝටු කැබලි මිටියක්” සේ විවිධ පරාසයන්ගෙන් යුතු නීතිරීති  ඇති, නොයෙක් ලෙස වෙන්කොට හඳුනා ගත හැකි  ක්‍රියාකාරීත්වයන්ගෙන් සමන්විතය. ගොවිතැන වැනි කාර්යයන්ට අධික ලෙස ජලය භාවිතා කරයි. සමහරක් අවස්ථාවන්හිදී  ස්වාභාවික ජල සම්පත් යොදා ගෙන බලශක්තිය උපදවන අතර එහිදී වැයවූ ජල ප්‍රමාණයම නැවත ලබාදෙයි. (උදා: ජල විදුලි බලාගාර). ඒ අතර  ඇතැමුන් ජලයෙහි ස්ථානීය වෙනසක් නොකරම ප්‍රයෝජනයට ගනී. (උදා: බෝට්ටු පැදීම). සෑම ක්‍රියාකාරකමක්ම එයටම වෙන්වු අවශ්‍යතාවන් වෙන්කර නියාමනය කළ හැකි හේතු සාධකයන් මවති. දැන් ජලය ගබඩා කිරීම පිළිබඳ  විවිධ මත ගැටුම් පවති. ජලයේ වාමාවර්නය නිසා අනෙකුත් පුද්ගයන් සඳහා ඇති ජල ප්‍රමාණය අවම කරයි. දූෂණය නිසා  හෝ වෙනත් කරුණු නිසා (උදා:- උෂ්ණත්වය, වාෂ්පිභවනය ) මෙය වෙනත් පුද්ගලයන්ට සුදුසු නොවන  තත්ත්වයට ජලය පත්කරනු ඇත.

          

ඉතිහාසයේ පාඩමක් ලෙස දැක්වෙන ලෙසට Oriental Despotism නම් වැදගත්  පුස්ථකයක් මඟින් ඉදිරිපත් කර ඇති ආකාරයට මධ්‍යම අධිකාරය වටා  ඒකරාශි වූ බොහෝ අධිරාජ්‍යයන් ජල සැපයුමේ ඒකාධිකාරිත්වයට පත් කිරීමෙන් ජනගහනය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. වායුමය අධිරාජ්‍යය සෛවරී පාලනයට හා ජලය පිළිබඳ අවදානම් නීතිරීති නිර්මාණය කිරීමට දායක විම සඳහා ප්‍රවණතාවයක් ඇති කළේය. ලෝකයේ සමහරක් ජනගහනය ශීග්‍ර ලෙස ඉහළ යන හා ස්වාභාවික සම්පත් වලින් හීන රටවල්ද මෙම ජලයට අදාල නීති පිළිබඳව නොයෙක් මත සම්මත   කරගනියි. එමෙන්ම දේශ සීමාවන් හරහා වැටි තිබෙන ජල උල්පත්, ගංගා, වැ‍ටි අරඹයා ආරවුල්ද ඇතිවේ. ජලය පිළිබඳ නීතිය රටවලට අනුව ඝට්ටනය වුයේ එය  සඳහා අන්තර්ජාතික  ලෙස යෝජනා කරන ලද  අන්තර්ජාතික ගංගා වලින් ප්‍රයෝජන ගැනීම පිළිබඳ ජල නීතියයි. (Hague   ගේ 21 වන සියවසේ ජල ආරක්ෂාව)

සටහන්