ආමන්ඩ් ද සූසා

ආමන්ඩ් ද සූසා (1874 ඔක්තෝබර් 29- 1921) යනු ලංකා පුවත්පත් කතුවරයෙකු සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරිකයෙකි.

ළමා අවධිය 
ද සූසා උපත ලැබුවේ ගෝවා හි ඇසගවුම් හි සරස්වත් බ්‍රහ්ම ප්‍රජාවට අයත් රෝමානු කතෝලික පවුලක ය. ඔහු 1537 දී කතෝලික ආගමට හැරුණු රුලු කැමොටින් ගේ දසවන පරම්පරාව වන අතර, ඔහුගේ බව්තීස්මයේදී ඩියාගෝ ද සූසා ඔහුගේ නම ලෙස භාවිතා කළේය. ආමන්ඩ් ද සූසා යනු අධිනීතිඥ Antonio Narcisso Vasconcellos de Souza ගේ පුත්‍රයා වන අතර, ඔහුම අධිනීතිඥ සහ ලතින් විශාරද Antonio José de Souza ගේ පුත්‍රයා විය. 

තරුණ වියේදීම අනාථ වූ ඔහු වයෝවෘද්ධ ආච්චි කෙනෙකුගේ භාරයේ තබා ඇති අතර ඔහු පිරිමි ළමයාගේ මාමා වන වෛද්‍ය ලිස්බෝවා පින්ටෝ විසින් ඔහුව හදා වඩා ගැනීමට කටයුතු කළේය.  පින්ටෝ ලංකාවේ ජනපදයේ එක්සත් ජනපදයේ ගෞරවනීය කොන්සල්වරයා විය.  ඔහු පහළොස් හැවිරිදි ද සූසාව කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයට ඇතුළත් කළේය. රාජකීය විද්‍යාලයේ විදුහල්පති ජෝන් හාවර්ඩ් ද සූසාගේ ඉතිහාසය සහ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය කෙරෙහි ඇති ඇල්ම දිරිමත් කළේය. ද සූසා රාජකීය විද්‍යාල සඟරාවේ කර්තෘවරයා ලෙස කතුවැකි දත් කපා ගත්තේය. පාසැලේදී ඔහු ලිවීමට හා කථිකත්වයට ප්‍රසිද්ධ විය.  ද සූසා පවුලේ සම්ප්‍රදායට අනුව නීතීඥ වෘත්තියට කැඳවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ නමුත් ඔහු තම මාමා සමඟ විරසක වී තම ජීවිතය ගත කළේය.

වෘත්තීය 
ද සූසා වසර අටක් සේවය කළ ද ටයිම්ස් ඔෆ් සිලෝන් හි මාධ්‍ය පුහුණුව ලබා ඇත. ඔහු ස්ටෑන්ඩර්ඩ් වෙත මාරු වූයේ ඔහු මහජන ගැටළු සම්බන්ධයෙන් ටයිම්ස් කතුවරයා සමඟ එකඟ නොවූ බැවිනි. ඔහු 1907 ජූලි මාසයේදී වයස අවුරුදු තිස් තුනේදී සිලෝන් මෝනිං ලීඩර් ආරම්භ කළේය. ඔහු ප්‍රධාන වාර්තාකරු සහ උප කර්තෘ ලෙස කටයුතු කළ අතර ප්‍රධාන කර්තෘ තනතුර JT Blazé වෙත හිමි විය. කෙසේ වෙතත්, හිමිකරුවන් අවධාරනය කළේ, බ්ලේස්ගේ මෘදු ගද්‍යය වෙනුවට වඩාත් ප්‍රබල වාචාලකම ආදේශ කරමින් ඩි සූසා භාර ගන්නා ලෙසයි.  වසර පහක් පුරා "ඔහු සමාජ, දේශපාලනික සහ බුද්ධිමය කාරණා සම්බන්ධයෙන් විවිධ ප්‍රජාවන් අතර පුනරුදයක් ඇති කළේය. දිවයිනේ ස්ථීර ජනගහනයේ විවිධ පන්ති සහ ප්‍රජාවන් අතර ජාතික පිබිදීම සඳහා ඔහු විශාල වශයෙන් වගකිව යුතු විය.....විශේෂයෙන් සිංහලයන් පිබිදීම සඳහා ඉතා විශාල ප්‍රමාණයකට"  ඔහු ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා, විශේෂයෙන් 1911 නොවැම්බර් 15 දක්වා නිල සහ පත්කළ සාමාජිකයන්ගෙන් සමන්විත වූ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට එක් 'උගත් ලංකා මන්ත්‍රීවරයෙකු' ඇතුළුව සාමාජිකයින් හතර දෙනෙකු තෝරා පත් කර ගැනීමේ අයිතිය. ඉන්පසු ඔහු මැතිවරණ කොට්ඨාශ අනුව සියලුම නිල නොවන මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත් කර ගැනීම සඳහා සහ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ නිල නොවන බහුතරය සඳහා සටන් කළේය.   ඔහු ව්‍යවස්ථාදායක සභාව තුළ වාර්ගිකව පදනම් වූ නියෝජනයට සහ පරම්පරා කිහිපයක් පුරා පවුල් දෙකක් විසින් පිළිවෙලින් ප්‍රධාන ජාතීන් දෙක නියෝජනය කිරීමට විරුද්ධ විය.

1914 දී තෝමස් ආතර් හොඩ්සන් දිසා විනිසුරු සහ පොලිස් මහේස්ත්‍රාත්වරයා ලෙස නඩු විභාග කරන විට තෝමස් ආතර් හොඩ්සන් කොස්තාපල්වරයාගේ අදහස්වලට අනුකම්පා කළ බවට යෝජනා කරන ලද "යුක්තියේ නුවරඑළිය" නමින් කතුවැකියක් ලිවීම සම්බන්ධයෙන් ද සූසාට අධිචෝදනා ගොනු කරන ලදී.  ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ත්‍රිපුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ලක් (රෙන්ටන්, පෙරේරා සහ ද සම්පායෝ) ඉදිරියෙහි ඔහු වෙනුවෙන් කේසී බාවා විසින් ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අතර එය ඔහුට මාසයක සිර දඬුවමක් නියම කළේය. මහජන විරෝධතාවක් ඇති විය. හැරී ක්‍රේසි මෙසේ ලිවීය, "[i]මෙම ජනපදයේ සෑම පිරිමියෙකුටම සහ ගැහැණු ළමයෙකුටම වැදගත් වන්නේ, රජයේ සහ සියලුම රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ ක්‍රියාවන් විවේචනය කිරීමට සහ ප්‍රශංසා කිරීමට හෝ හෙළා දැකීමට පුවත්පත්වලට පූර්ණ නිදහස තිබිය යුතු අතර එය අධිකරණය දැඩි ලෙස කළ යුතුය. එවැනි විවේචන හෝ හෙළා දැකීම් වලදී ඕනෑම අනවශ්‍ය බලපත්‍රයක් මර්දනය කරන්න.  මුද්‍රණාලය ද සූසාට සහය පළ කළේය. දින හයක් ඔහුගේ සිර මැදිරියේ සිටි ඩී සූසා ආණ්ඩුකාර ශ්‍රීමත් රොබට් චාමර්ස්ගේ නියෝගයෙන් නිදහස් කරන ලදී. ඔහුව බන්ධනාගාරයේ සිට අශ්ව රථයකින් ගෙන යන ලද්දේ බොහෝ මහජන ඝෝෂාවකටය.

කටයුතු 
ද සූසා 1915 දී ලංකාවේ වාර්ගික කෝලාහල ලේඛනගත කළේ Hundred days: Ceylon under martial law in 1915 නම් කෘතියෙනි. පිටපතක් ලෙනාඩ් වුල්ෆ්ගේ පුස්තකාලයේ ඇත, දැන් වොෂින්ටන් රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාල විශේෂ එකතුවේ.

මරණ 
ඩි සූසා 1921 දී වයස අවුරුදු 47 දී ආන්ත්‍රයික රෝගයෙන් මිය ගියේය. 1921 මැයි 18 වැනි දින සිලෝන් මෝනිං ලීඩර් පුවත්පතේ ඔහුගේ අවමංගල්‍ය ප්‍රකාශය මෙසේය.

පවුලක් 
ඔහු ලසසපයේ ( ලංකා සමසමාජ පක්ෂය, ශ්‍රී ලංකාවේ ට්‍රොට්ස්කිවාදී පක්ෂය) සෙනෙට් සභික ඩොරික් ද සූසා සහ ටයිම්ස් කර්තෘ ටොරිස්මන්ඩ් ද සූසා මෙන්ම කුඩා කල මිය ගිය ඇලරික් සහ ලීනාගේ පියා විය. නිළි ෆේබියන් තෙරේස් ඔහුගේ මී මිණිබිරියයි.

යොමු කිරීම්

මූලාශ්‍ර 

 "Mr. Armand de Souza". The African Times & Orient Review . 1913 ජූනි, පි. 40.
 
 ද සූසා, ආමන්ඩ්. දින සියය: 1915 දී යුධ නීතිය යටතේ ලංකාව. ද සිලෝන් මෝනිං ලීඩර් 1919. 318 පි.
 
1921 මරණ