Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
ෆොරස්ට් සටුවර්ඩ්ශිප් කවුන්සිල්

ෆොරස්ට් සටුවර්ඩ්ශිප් කවුන්සිල් (FSC) යනු ලෝකයේ වනාන්තරයන් වගකීම්සහිතව කළමනාකරණය කිරීම සඳහා අනුග්‍රහය දැක්වීමට 1993දී පිහිටුවන ලද බහු-පාර්ශවීය, ලාභ-නොපතන ජාත්‍යන්තර සංවිධානයකි. මෙය සාක්ෂාත් කරගැනුමට එය භාවිතා කරන ප්‍රධාන ක්‍රමවේදයන් වන්නේ ප්‍රමිති පිහිටුවීම, ස්වාධීන සහතිකකිරීම සහ වන නිෂ්පාදිතයන් සලකුණු කිරීම වෙති.  සාමාජීය සහ පාරිසරික ලෙසින් වගකීමක් සහිතව ක්‍රියාත්මක වන වන කර්මාන්තයන්ගෙන් බිහිවන නිෂ්පාදිත තෝරාගැනුමෙහි අවස්ථාව මෙය මගින් ලොව පුරා පාරිභෝගිකයන්ට සලසා දෙයි.

FSC සහතිකකිරීම් මගින් අවධානයට පාත්‍රවන වනහරණ ගැටළු

එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර සහ කෘෂිකර්ම සංවිධානය පරිදි, වෙනස්කිරීම් වලට, හායනයට, විනාශයට හෝ අනෙකුත් ඉඩම් භාවිතයන් සඳහා පරිවර්තනය කිරීම් වලට  ලෝකයේ වනාන්තර වලින් අඩක් භාජනය වී ඇත. . වර්තමානයේ ඉතිරිව ඇති වනාන්තරවලින් බොහෝමයක් නීති විරෝධි උපයෝජනය සහ නොඑසේනම් දුර්වල කළමනාකරණය වෙතින් පීඩා විඳිති. ගෝලීය වනහරණය පිළිබඳ මෙම අවධානයට ප්‍රතිචාර ලෙසින් FSC පිහිටුවන ලදි.

වනාන්තර හා වන නිශ්පාදන සදහා සහතික නිකුත් කිරීමට පිහිටු වනු ලැබූ ලොව පලමු ආයතනය වනුයේ මෙයයි. මෙය ස්වෙච්ඡා වෙළඳ පළ මත පදනම් වූ මනා වන කළමනාකරණයක් සදහා පසුගිය ශතවර්ෂයේ පිහිට වූ වැදගත් මුල් පිරීම් අතරින් එකකි. මෙමගින් ඉදිරිපත් කර ඇති ඡාත්‍යාන්තරව පිළිගත් වනාන්තර කළමණාකරන ප්‍රමිතීන්විසින් දේශීය හා ලෝක ප්‍රඡාවට පාරිසරික සේවාවන් සපයයි. එයට වාතය හා ඡලය පිරිසිදු කිරීම සදහා දායක වීම හා කාළගුණික වෙනස් වීම් සදහා දායක වීම යන සේවාවන් අදාලය. නීති විරෝධී දැව කැපීම හා වනහරණය සහ ගෝලීය උණුසුම් වීම යන ප්‍රශ්න සදහා ඍජුව හෝ වක්‍රව සම්බන්ධ වී ඇත. තවද ආර්ථික සංවර්ධනය, පාරිසරික සංරක්ෂනය,දුප්පත්කම අඩු කිරීම හා සමාඡීය හා දේශපාලන බලයන් සදහා ධනාත්මක බලපෑම් කර ඇත.

වන භාරකාර මණ්ඩලය යනු ඡාත්‍යන්තර සාමාඡීකයන‍් ගෙන් සමන්විත සoවිධානයකි. මෙය වනාන්තර අයිති කරුවන්ට, දැව කර්මාන්තශාලා වලට, සමාඡීය සංවිධාන වල‍ට, පාරිසරික සංවිධාන වලට එකතු වී වන කළමණාකර ක්‍රියාකාරකම් වැඩි දියුනු කිරීම සදහා පිළියම් සෙවීමට හොද වේදිකාවක් සපයයි. මෙ‍ම මණ්ඩලය විසින් මනා වන කළමණාකරන හා සoරක්ෂණය හරහා වනාන්තර වල ස්ථීර පැවැත්ම තහවුර‍ෑ කිරීම සදහා වැඩ කටයුතූ සිදු කරයි.

වන භාරකාර මණ්ඩලය, වෙළදසල මත පදනම් වූ යාන්ත්‍රනයක් ලෙස නිදහස් නාමයක් වනාන්තර නිශ්පාදන සදහා ලබා දෙමින් පාරිභෝගිකයන් හට වෙළදපලෙ‍්දී ඔවුන්ගේ ඉල්ලුම ඉදිරිපත් නිරීමට බලය ලබා දේ. පාරිභෝගිකයන් හට තමන් ලෝකයේ වනාන්තර විනාශ කිරීමට දායක නොවේය යන විශ්වාසය මත සිටිමින් වන නිශ්පාදන තෝරා ගැනීමට Greenpeace අනුව හැකියාව ලැබී ඇත. තවදුරටත් සළකා බැලුවහොත් මෙ‍ම ආයතනයේ ලාංඡනය මගින් එම නිශ්පාදන වගකිවයුතු ප්‍රභවයකින් පැමිණෙන බවට තහවුරූ කරයි. එනම් ඒවා පාරිසරිකව යෝග්‍ය සමාඡීයව වාසිදායක හා ආර්ථික වශයෙන් ගැලපෙන නිශ්පාදන බවට තහවුරූ කරයි. වන භාරකාර මණ්ඩලය විසින් නිකුත් කරන නාමයන් විශාල පරාසයක පවතින ඒව‍ා දැව හා දැව නොවන කඩදාසි හා ලී නිශ්පාදන වල සිට බෙහෙත් හා ආභරණ නිශ්පාදනය දක්වා වූ පුළුල් පරාසයක පැතිර පවතී.

ආශ්‍රිත
වන වගාව

වන වගාව යනු කෘෂි-වන විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක් වන අතර  එය වනයේ සෞඛ්‍ය පිළිබඳව ප්‍රධාන ලෙස සලකන වනන්තර පරිසර පද්ධතියක ජාත්‍යන්තර, සමොඅධානිත, බලවත් සහ අනෝන්‍ය කළමණාකරණය ලෙස විස්තර කල හැක එය ගතානුගතිකව  දන්නා වන විද්‍යාව හෝ ගොවිතැන නොවේ.
වන වගා කළමණාකරණ ප්‍රතිපත්ති වන කළමණාකරණයට, වනාන්තරයේ ප්‍රාදේශීය ජෛව විවිධත්වය හා වනසතුන්ගේ වාස භූමි සංරක්ෂනය හා සීමාසහිතව නීත්‍යානුකූල ලෙස වනයේ විවිධ සම්පත් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම අතර තුලනයක් පවත්වා ගැනීම සඳහා පරිසර විද්‍යත්මක ප්‍රවේශයක් ස්ථාපිත කරයි. එය ප්‍රමණයට වඩා වැඩියෙන් භාවිතා කරන ලද ද්විතීයකව වර්ධනය වූ වනාන්තර සහ පරිසර පද්ධතිය දැඩිලෙස කැබලි වලට කැඩී ගොස් පරිසර පද්ධතිය අස්මතුලිතවූ අවස්ථා වල කාලයත් සමඟ ප්‍රවේශම් සහිතව අවධානත්මක ලෙස ක්‍රියාකිරීමෙන් විශේෂවල සමතුලිත බව පෙර තිබූ පරිදිම ඇතිකිරීමට වෑයම් කරයි.
කළමණාකරණ ක්‍රම වලට බලවත් එහෙත් පරීක්ෂාකාරී ලෙස ප්‍රමාණයට වඩා විශාල ප්‍රමාණයට  අතු සහිත , වැඩීම බාලවූ ගස් වර්ග තුනීකිරීම සිදුකරන නිසා කිසිම ශාකයක් විනාශ නොවන අතර ඉහල වියන කිසිදා වනයේ පොළොවට වැඩිපුර හිරු එළිය ,වර්ෂාව හා ඛාදනය වීමට ඉඩනොදේ.තුනීකිරීම සඳහා විවිධ සමාධෝනිත පිවිසුම් භාවිතාකරන බැවින් ක්‍රමවත් කම්පනය එතරම් විශාල නොවන අතර දැව ලබාගන්නා විශේෂයක තනි වගාවක් පවත්වා ගන්නවාට වඩා විවිධත්වයෙන් යුතු සෑම වයසකම සෞඛ්‍ය සම්පන්න ගස් පඳුරු ආදිය පවත්වාගෙන යාමට කළමණාකරණය කටයුතු කරයි.
වන වගා කළමණාකරණය එක්තරා අන්දමකට සදාචාරාත්මක කළමණාකරීත්වයකි.දර්ශන විද්‍යාවේදී "තිරසාර" යනු පෘථිවිය සඳහා තිරසාර ලෙස මිස මිනිසාගේ අවශ්‍යතාවලට තිරසාර ලෙස නොවේ.එහි අරමුණ වන්නේ වනාන්තර වල විවිධත්වයකින් යුත් බොහෝ  පරිසර පද්ධති වල සෞඛ්‍ය පවත්වා ගැනීම හා නැවත ඇතිකිරීමයි.

References 

http://en.wikipedia.org/wiki/Forest_gardening
රුක් හා ලඳු වගාව

රුක් හා ලඳු වගාව යනු ගස් හා පඳුරු වගාවයි. මෙම ක්ෂේත්‍රයට ඒවා වර්ධනය වන ආකාරය වගා ක්‍රම වලට හා පරිසරයට දක්වන ප්‍රතිචාර මෙන්ම වගාකිරීමේ අංගයන් වන තේරීම ,අවධානය සහ ඉවත් කිරීම වැනිදේ ඇතුලත් වේ.
සාමාන්‍ය අභිමතාර්ථය වන්නේ ගස් වල අලංකාර භාවය සලකා ගැනීමයි මෙම ශාකවල දැවමය අගයට වඩා භූ දර්ශණයට ලැබෙන අගය ඉතා ඉහළය. ශාක පාරිසරික ප්‍රතිලාභ  ලබාදෙන අතර සංස්කෘතික, පාරම්පරික වටිනකම් හා සතුනට නිවහනක් සපයයි.   සෞන්දර්‍ර්ය ඇතුළු ඒකාබද්ධ වටිනාකම වන ගත දැව වගාවක වටිනාකමට වඩා ඉහළ ය. අලංකාර ගස් සාමන්‍යයෙන් උද්‍යානයක හෝ නාගරික වටපිටාවක පවතින අතර ආබොරි වගාවේදී ශාකයේ සෞඛ්‍ය හා දීර්ඝායුෂ, පලිබෝධ හා රෝග වලට ප්‍රතිරෝධීවීම ආපදා කළමණාකරනය සහ අලංකාරභාවය හෝ සෞන්දර්ය කළමණාකරනය කරයි. මෙහිදී එය වන විද්‍යාවෙන් එනම් වාණිජ‍ය අරමුණු සඳහා දැව නිපදවීම හා පරිහරණය සහ  වෙනත් වගා සහ වනාන්තර වලින් ගන්නා වෙනත් වන නිශ්පාදන වලින් වෙනස් වේ. ආබොරි වගාවේ ඇතැම් විස්තර  කිරීම් වලදී එය ගස් වළට සාත්තුකිරීම ලෙස පමණක් දැක්වේ. රුක් හා ලඳු වගා කර්මය ආබෝ මූර්ති කලාවට  සමානාර්ථ පදයක් නොවේ.

වන වගාව
වන විනාශය

වගා බිම්, තෘණ භූමි, නාගරිකකරණය, හිස් භූමි(ක්‍රීඩාංගන) සඳහා මෙන්ම දැව හා ඉන්ධන අවශ්‍යතා සදහා වනාන්තර එළි පෙහෙළි කිරීම  වන විනාශය නම් වේ. සාමාන්‍යයෙන් සැළකිය යුතු කැලෑ ප්‍රදේශයක් එළි පෙහෙළි කිරීමේ ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ පරිසරය විනාශවීමයි. ඒ සමඟ ජෛව විවිධත්වය අඩු වීමද සිදුවේ. බොහෝ රටවල මහා පර්මාණයෙන් කැලෑ කැපීම කරගෙන යන අතර ඒ හේතුවෙන් භූ විද්‍යාත්මක පරිසරය හා දේශගුණය වෙනස් වේ. 

ප්‍රමාණවත් නැවත වගා කිරීමකින් තොරව ගස් කැපීම යනුවෙන්ද කැලෑ කැපීම හදුන්වා දිය හැකිය. 19 සියවසේ මැද භාගයේ පටන් පෙරනුවු පරිදි වනානන්තර විනාශ කිරීමේ අහිතකර විපාකයන්හි ප්‍රතිඵල අත්විදිනට පෘථිවි වාසීන්ට සිදුවිය. අම්ල වැසි නිසාවෙන් යුරෝපයේ වනාන්තර රැසක් විනාශ වී ඇත. පසුගිය දශක දෙකේදී පමණක් ඇෆ්ගනිස්ථානය සතුව පැවත් සමස්ථ වනාන්තර වපසරියෙන් 70% ට වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ වී ඇත. කෙසේ වෙතත් ලෝකයේ නිවර්තන වැසි වනාන්තර විනාශ කිරීම් මේ වන විටද වේගයෙන් සිදුවේ. මෙම මහා පරිමාණයේ වන විනාශය එම වනාන්තරවල ජෛව විවිධත්වය කෙරෙහි මහත්සේ බලපා ඇත.

වරක් ලෝකය ආවරණය කරන ලද උෂ්ණ කලාපීය මේරු වනාන්තර වපසරිය හෙක්ටයාර්  බිලියන 1.5 සිට 1.6 දක්වා වූණි.එයින් හෙක්ටයාර් මිලියන 750 සිට  800 ත් අතර වනගහනයක් මේවන විට කපා දමා ඇත. වනාන්තර විනාශය දැනටමත් උග්‍රවී ඇත්තේ ලෝකයේ ජෛව විවිධත්වයෙන් දෙවැනි තැන ගෙන ඇති දකුණු ආසියාවේ ය. එයින් ද වැඩි වනාන්තර ප්‍රමාණයක් ඉතුරු වී ඇත්තේ ඇමර්සන් කලාපයේ ය. ඇමර්සන් වැසි වනාන්තරයෙන් හෙක්ටයාර් මිලියන 600 වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කර ඇත. මිනිස් ජනගහනය ශීඝ්‍රයෙන් වැඩිවීමත් සමඟ මහා පරිමාණයෙන් වනාන්තර විනාශය කරගෙන යනු ලැබේ. එම වනාන්තර ආරක්ෂා කිරීමට ‍ලෝක මට්ටමින් නිසි  ක්‍රියාමාර්‍ග ගැනීම වහා කළ යුතුය .නැතහොත් 2030 වන විට ලොක වන ගහ‍නයෙන් ඉතිරි වනුයේ 10% තරම් පහළ අගයකි. ඒ අනුව 80% පමණ වනාන්තර විනාශවී දස දහස් ගණනක් සත්ව වර්‍ග නැතිවී යනු ඇත.

ඉන්දුනීසියාව, තායිලන්තය, මැලේසියාව, ‍බංග්ලාදේශය, චීනය, ශ්‍රී ලංකාව, ලාඕසය , නයිජීරියාව, ගිනි, ඝානා  සහ කොට් ඩි වොයර් ඇතුලු බොහෝ උෂ්ණ කාලාපීය රටවල විශාල ප්‍රමාණයක් වැසි වනාන්තර  විනාශ වී ඇත. පිලිපීනයේ, ආචිපිලාගෝහි 90% පමණ වනාන්තර කපා දමා ඇත.වර්ෂ 1960 දී පවා මධ්‍යම ඇමරිකාව සතුව එහි මුල් වනාන්තර වලින් 4/5 පමණ ඉතිරිව තිබූ අතර දැනට එයින් ඉතිරිව ඇත්තේ 2/5ක ප්‍රමාණයකි. මැඩගස්කරයේ වැසි වනාන්තරවලින් 95% විනාශ වී ඇත.  බ්‍රසීලයේ අත්ලාන්තික් වෙරළබඩ එහි මාටා ඇට්ලාන්ටිකා වැසි වනාන්තර 90% සිට 95%  දක්වා  නැතිවී ඇත. රෝන්ඩෝනියාවේ භාගයක් පමණ (එනම් හෙක්ටයාර්  මිලියන 24.3 ක්) විනාශ වී යාම නිසා පසුගිය වසර වල වන ආවරණය පහතට වැටී ඇත. 2007 වන විට හයිටිය කැරීබියානු කාන්තාරයත් වනු ඇති බවට අනාවැකි පළ කර ඇති අතර ,එහි දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ පැවති වනාන්තරවලින් 1% කි. 1990 ත් 2005 ත් අතර  කාලයේ නයිජීරියාවේද එග්හිා කලින් තිබූ වනාන්තර 79% පමණ විනාශ කර ඇත. පිලිපීනය, තායිලන්තය හා ඉන්දියාව ආදි රටවල් කීපයක කැලෑ කැපීම ජාතික අවශ්‍යතාවයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

හේතු 
එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ රාමුගත සම්මුතියට (UNFCCC) ලේකම් කාර්යාලයට අනුව, වන විනාශයට ප්‍රධානතම හේතුව කෘෂිකර්මාන්තයයි.
අනවශ්‍ය ලෙස සිදුවන කාලගුණ දේශගුණික වෙනස් වීම්.
වනාන්තර තුල සිදු කෙරෙන අනවශ්‍ය ඉදි කිරිම්.

පාරිසරික බලපෑම්

වායුගෝලීය වෙනස්කම්

ජල විද්‍යාත්මක

පාංශු

ජෛව විවිධත්වය

ආර්ථික බලපෑම
පරිසරවේදය - උප ප්‍රභේද

පාරිසරික විද්‍යාවේ - උප ප්‍රභේද

රූපය -පාරිසරික විද්‍යාඥයෙක් ජල නියැදි ලබා ගැනීම

වායුගෝලීය විද්‍යාවන්:- පෘථිවියේ පිටත වායුමය ස්ථරය හා වෙනත් පද්ධති අතර ඈති අන්තර් සම්බන්ධතාව අවධාරණය කරන නව සංසිද්ධි විද්‍යාව අධ‍යනය කිරීමයි. වායුගෝලීය විද්‍යාවන්ට කාළගුණ  විද්‍යාත්මක අධ‍යයනයන්, හරිතාගාරවායු සංසිද්ධිය, වායු දූෂකවල වායුගෝලීය සංසරණය ආදර්ශනය, ශබ්ද දූෂණයට අදාළ හඩ ප්‍රචාරණ සංසිද්ධි සහ ආලොක දූෂණය පවා ඈතුළත්වේ. 

උදාහරනයක් ලෙස ගෝලීය උණුසුම්වීමේ සංසිද්ධිය ගතහොත් භෞතික විද්‍යාඥයින් විසින් වායුගෝලීය සංසරණය හා අධොඅරක්ත   කිරණ සම්ප්‍රේෂණය සඳහා පරිගණක අදර්ශණ නිර්මාණය කරයි,රසායන විද්‍යාඥයින් වයුගොඅලයේ ඈති රසායන ද්‍රව‍්‍ය  වට්ටෝරු හා ඒවායේ ප්‍රතික්‍රියා පිළිබඳ අධ‍්‍යයනය කරයි. ජීව විද්‍යාඥයින් කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රවාහයට සතුන්ගෙ හා     ශාකවල දායකත්වය      පරීක්ෂා කරයි. කළගුණ විද්‍යාඥයින් වායුගෝලීය ගති විද්‍යාව තේරුම් ගැනීමේදී අමතර පෘථුල බවක් එක්කරයි.
 
පරිසර විද්‍යාව :-  එකිනෙකට සබෑඳි ගහන අතර හෝ ගහනයක් තුල ගති විද්‍යාව දර්ශීය ලෙස විශ්ලේෂණය කිරීමයි.මෙම අධ‍්‍යයනය, අවධානමට ලක්වූ විශේෂ, විලෝපික/ගොදුරු අන්තර් ක්‍රියා, වාසභූමි, පරිසර දූෂක වලින් ගහණවලට සිදුවෙන බලපෑම් හෝ යෝජිත ඉඩම් සංවර්ධණ ක්‍රියවලියක් නිසා විශේෂ  වල ජීව්‍යතාවයට සිදුවෙන බලපෑම් විශ්ලෙෂණය ආදියට යොමුවේ.

බලපෑම් එකක් හෝ  වැඩිගණනක් මගින් පීඩාවට  පත් පරිසර පද්ධතියක් අන්තර්ක්ෂේත්‍රියව අධ‍්‍යයනය කිරීමෙදී එයට එකිනෙකට සම්බන්ධ පරිසර විද්‍යා යොජිත අංශ කිහිපයක් ඇතුලත් විය හැකිය.උදාහරණයක් ලෙස කර්මාන්ත සංවර්ධණ ක්‍රියාවලියක් පිහිටුවන මෝයක් අවට සිදුකරන අධ‍්‍යයනයකදී එක්තර විශේෂයකට ජල හා වායු දූෂණය මඟින් බලපෑම් එල්ලවිය හැකිබව පරීක්ෂාකෙරේ.මෙම අධ්‍යයනයට ජීව විද්‍යාඥයින් සත්ව ශාක පිළිබඳ විස්තර කරනුලබයි.රසායන විද්‍යාඥයින් ජලය දූෂක වගුරට පරිවහනය කිරීම පිළිබඳව අධ‍යයනය කරනු ලබයි.හෞතික විද්‍යාඥයින් වායු දූෂක විමෝචනය පිළිබඳව අධ‍යයනය කරනු ලබයි.භූ විද්‍යාඥයින් විසින් වගුරෙහි ඇති පස් පිළිබඳව  හා බොක්ක ආශ්‍රිතව ඇති මඩ පිළිබඳව   තේරුම් ගැනීමට අධාර කරණු  ලබයි.

පාරිසරික රසායන විද්‍යාව:- යනු පරිසරයේ පවතින රසායන  වෙනස්කම් පිළිබඳ අධ‍්‍යයනයයි.අධ‍්‍යයනය කරන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර වලට පස දූෂණය හා ජල දූෂණයද අයත්ය.අධ‍්‍යයනය කරන මාතෘකා අතරට පරිසරයේ රසායනික හායනය, රසායනික ද්‍රව‍ය වල බහු-අවධි පරිවහනය.(උදාහරණයක් ලෙස විලක ඇති ද්‍රාවකයක් වායුගොඅලයට ඇතුල්වූ විට වායු දූෂකයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීමා සහ ජීවීන් හත රසායනික ද්‍රව‍ය වලින් සිදුවෙන    බලපෑම් අයත්වේ.

උදාහරණයක් ලෙස අධ‍්‍යයනයක් ගත් විට කාන්දු වෙන ද්‍රාවක 
ටැංකියක  ද්‍රාවක, පසට එක්වී වඳවීයාමේ තර්ජනයට ලක්වූ උභය ජීවීන්ගේ වාසස්ථානයකට  ඇතුළුවේ.

භෞතික විද්‍යාඥයින්  පස දූෂණය වන ප්‍රමාණය මතුපිටින් ප්‍රවාහය වන ද්‍රාවක ප්‍රමාණය, අවබෝධ කරගැනීමට පරිගණක ආදර්ශ තැනිය යුතුය.රසායන විද්‍යාඥයින්  එක් එක් පස් වර්ග සමග ද්‍රාවකය ඇති කරගන්නා අණුක බන්ධන පිළිබඳව විශ්ලෙෂණය කළ යුතුය. ජීව විද්‍යාඥයින් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ උභයජීවියාගේ ආහාර වන ජලාශයේ වසය කරන  copepods‚ ශාකවර්ග හා පසෙහි ජීවත්වන සන්ධිපාදකයින් මත ඇතිවන බලපැඇම පිළිබඳව අධ‍යයනය කළයුතුය.

References 

පරිසරවේදය
මහා යෙලෝස්ටෝන් පරිසර පද්ධතිය

මහා යෙලෝස්ටෝන් පරිසර පද්ධතිය යනු පෘථිවියේ උතුරු සෞම්‍ය කලාපයේ අවසානයට ඉතිරිව පවතින විශාල, බොහෝදුරට යථාස්ථ පරිසර පද්ධතීන්  අතුරින් එකකි. එහි කොටසක් යෙලෝස්ටෝන් ජාතික වන උද්‍යානයේ පිහිටා ඇත. කළමණාකරනය පිළිබඳ පවතින විරෝධයන් විවාදාත්මක වී ඇත. පරිසර පද්ධති කළමණාකරණය ප්‍රචලිත කරන සංරක්ෂණ කණ්ඩායම් වල ප්‍රධාන භූමි භාගයකි යෙලෝස්ටෝන් පරිසර පද්ධතිය  යනු භූදර්ශන පරිසර විද්‍යාව සහ භූ විද්‍යාව සඳහා ලෝකයේ අග්‍රගන්‍ය විද්‍යාගාරයක්  වන අතර ලෝකයේ  කීර්තිමත් විනෝදය සඳහා වූ භූමි භාගයක්ද වේ. එමෙන්ම එය යෙලෝස්ටෝන්හි වෙසෙන සතුනට නිවසකි

ඉතිහාසය

යෙලෝස්ටෝන් ජාතික  වනෝද්‍යානයේ මායිම්  1872දී ප්‍රදේශයේ සියලු භූතාප ද්‍රෝණි ඇතුලත් කිරීමේ අදහසින් අභිමතානුකූල ලෙස අඳින ලද අතර වෙනත් භූ දර්ශණ කිසිවක් ඇතුලත් කර නොනන්නා ලදී. කෙසේ උවත් 1970 දශකයේදී අලු පැහැ වලසුන්ගේ(Ursus arctos) හැසිරීමේ සීමාව සළකුණු කිරීම මහා යෙලෝස්ටෝන්  වනෝද්‍යානයේ ප්‍රථම අවිධිමත්,අවම, සීමා සළකුණු කිරීමයි. එය අවම වශයෙන් 16000km2 (අක්කර 4000000 ) ක් විය . එතැන් සිට මේ මහා පරිසර පද්ධතියේ ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් විශාල විය.  වර්ෂ  1994දී කරන ලද අධ්‍යයනයකින් එහි ප්‍රමාණය 768890km2 (අක්කර 1900000 )ක් ලෙස වර්තා විය. සමස්ථයක් ලෙස මහා යෙලෝස්ටෝන් වනෝද්‍යානයේ ඒකාබද්ධ පාලක මණ්ඩල ප්‍රදානීන් කියන පරිදි එහි ප්‍රමාණය 80000 km2 (අක්කර 20000000 ) දක්වා වැඩිවී ඇත. 

එක්සත් ජනපදයේ පොදු ඉඩම්, වනෝද්‍යාන හා විනොඅදාත්මක කටයුතු පිළිබඳ මන්ත්‍රී මණ්ඩල නියෝජිතයින්ගේ අනුකාරක සභාවන් 1985දී යෙලෝස්ටෝන් වනෝද්‍යානය පිළිබඳව ඒකාබද්ධ අනුකාරක සභාවක් පවත්වන ලදී.එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1986දී පර්යේෂණ සේවය පිළිබඳ සම්මේලනය හා  නියොජිත ආයතන අතර සමායෝජනයේ අඩු ලුහුඬුකම් සහ ප්‍රදේශයේ අත්‍යාවශ්‍ය අගයන් අන්තරාදායක තත්වයක පවතින බවට වර්තාවක් ඉදිරිපත් කලේය.

ගැලටින්, කස්ටර්, කරිබුටාර්ගී, බ්‍රිජර් ටෙටන් සහ ශොෂොන් යනු සාමූහිකව කළමණාකරනය කරන යෙලෝස්ටෝන් පරිසර පද්ධතිය තුල ඇති වේනත් ජාතික වනාන්තරවේ. යෙලෝස්ටෝන් පරිසර පද්ධතියට පෞද්ගලිකව පවත්වාගන්නා ඉඩම් කිහිපයක් වටවී ඇති අතර ඒවා කළමණාකරනය කරන්නේ එ.ජ. රජය විසිනි.සාමාන්‍යයයෙන් නියෝඅග කර ඇති ප්‍රමණයටත් වඩා හොඳ මට්ටමකින් වාසස්ථාන ආරක්ෂා වීම සහතික කිරීමට යෙලෝස්ටෝන් වනෝද්‍යානයේ පිටතින් ජාතික වනාන්තර තුල වෙන් වෙන් වශයෙන් නොඉඳුල් වනාන්තර ප්‍රදේශ 10ක් පිහිටුවන ලදී.
භූවේදය



වැදගත් සිද්ධාන්ත  

භූවේදයෙහි වැදගත් සිද්ධාන්ත රාශියකි. ඒ අතරින් බොහොමයක්ම භූ ස්ථරවල සාපේක්ෂ වයස් පැවසීමේ හෝ ඒවා සකස් වූ ආකාරය පැවසීමේ හැකියාව අන්තර්ගත වේ.

ආක්රාෂන්තික සම්බන්ධතා සිද්ධාන්තයේ දී ආක්රාෂාන්තික හරස් කැපුම් සැලකිල්ලට ගැනේ. භූ විද්‍යාවේදී අවසාදිත පාෂාණයක් සකස් වීම නිසා ආග්නේය ආක්රාන්තිකයක් විච්ඡේදනය වූ විට අවසාදිත පාෂාණයක් ආග්නේය ආක්රාඅන්තිකයට වඩා වයසින් අඩු බව නිගමනය කළ හැකිය.

විශාල ආක්රාන්තිකයන්, නිතල ආක්රාන්තිකයන්, ආස්තරයන්, වේලි ඇතුළුව ආක්රාන්තිකයන් රාශියකි.

හරස් විච්ඡේදන සම්බන්ධතා පිළිබඳ සිද්ධාන්තය, විභේදිතයන් සකස් වීම හා ඒවා විච්ඡේදනය කළ අනුක්‍රමික වයස් වකවානුවලට අදාළ වේ. විභේදනයන් ඒවා විච්ඡේදිත වු පාෂාණවලට වඩා වයසින් අඩුය. විභේදිතයන් මුදුනේ හැර ඇතැම් සකස් වීම් නම් විච්ඡේදිත සකස් වීම් විභේදිතයනට වඩා වයස්ගතය. විච්ඡේදනය නොවූ ඒවා විභේදිතයට වඩා වයසින් අඩු විය යුතුය. විභේදිතයන් සාමාන්‍ය විභේදිතයක් ද විය යුතුය. විභේදතයන් සාමාන්‍ය විභේදිතයක් ද තෙරපුම් විභේදිකයක් ද යන්න අපෝහනය කිරීමේ දී මෙම අවස්ථාවල යාන්ත්‍රණ හඳුනා ගැනීම වැදගත් වේ.

අන්තර්ගයන් හා සංඝටකයක් පිළිබඳ සිද්ධාන්තයේ දී කියැවෙන්නේ අවසාදිත පාෂාණයන්ට අදාළව සකස්වීමක දී අන්තර්ගතයන් හමුවේ නම් අඩංගු වන සකස් වීමට වඩා අන්තර්ගතයන් වයස්ගත විය යුතුය යන්නයි. උදාහරණයක් වශයෙන් පැරණි සකස්වීමක ඇති බොරළු පැලීගොස් නව ස්ථරයක අඩංගු වීම පොදු දෙයකි. ආග්නේය පාෂාණ සමඟ සමාන තත්ත්වයක් ඇති වන්නේ අගම් සලයන් හමු වු විට දීය. මෙම ආගන්තුක දේහ මැග්මා හා ලාවා ධාරා තුළ හමුවේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අගම් සල ඇති වේ. ඒවා අඩංගු වන පාෂාණවලට වඩා වයස්ගතය.

ඒක අවයවීකරණ සිද්ධාන්තයේ දී විස්තර කෙරෙනුයේ පෘථිවි කබල විකරණය කෙරෙන නූතන ක්‍රියාදාමයේ දී නිරීක්ෂිත භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවන් මින් පෙර භූ වකවානුවල දී ද එලෙසට ක්‍රියාකාරී වී ඇති බවයි. ස්කොට් ජාතික භෞතික හා භු විද්‍යාඥයෙකු වූ ජේම්ස් හටන් විස්තර කරන පරිදි “වර්තමානය අතීතයේ යතුරයි” යන්න 18 වැනි ශත වර්ෂයේ දී උසස් කෙරුණු සිද්ධාන්තයයි. හටන්ගේ වචනවලට අනුව “අපගේ ගෝලයේ අතීතය අද සිදු වන ලෙස පෙනෙන දෙයින් විස්තර කළ යුතුය”

ප්‍රභවය තිරස්තාව පිළිබඳ සිද්ධාන්තයේ දී විස්තර කෙරෙනුයේ අවසාදිත තැන්පත් වීම තිරස් පලස් ලෙස සිදු වන බවයි. නූතන ජලීය හා නිර්ජලීය අවසාදිතයන්ගේ විවිධ පාරිසරික නිරීක්ෂණයන් මෙම සාමාන්‍යකරණය ඇති කරයි. (හරස් පලස් අවනතීන් වුව ද හරස් පලස්මය ඒකකයනගේ සමස්ත දිශානතිය තිරස්ය)

අධිස්ථාපනයේ සිද්ධාන්තය මඟින් විස්තර කෙරෙනුයේ භෞමිකව හායනය නොවූ අනුක්‍රමණයක අවසාදිත පාෂාණ ස්ථරයක් ඊට පහළ ස්ථරයට වඩා වයසින් අඩු අතර ඉහළ ස්ථරයට වඩා වයස්ගතය. තාර්කිකව වයසින් අඩු ස්ථරයක් පෙර තැන්පන් වූ ස්ථරයකට යමින් රූටා වැටිය නොහැකිය. මෙම සිද්ධාන්තයට අනුව අවසාදිත ස්ථර සිරස් කාල රේඛාවකට අනුව දැක ගැනීමට ඉඩ සලසයි. ඊට අඩංගු වන්නේ පහළම ස්ථරයේ සිට ඉහළම ස්ථරය තෙක් තැන්පත් වීම දක්වා අර්ධ හෝ සම්පූර්ණ කල් ගතවීමේ වාර්තාවකි.

සත්ව අනුක්‍රමණයේ සිද්ධාන්තයේ පදනම් වන්නේ අවසාදිත පාෂාණ තුළ පොසිල හමු වීම මතය. එකම කාලයේ දී ජීවීන් පෘථිවිය පුරා වාසය කළ බැවින් ඔවුන්ගේ හමු වීම හෝ ඇතැම් විට හමු නොවීම ඒවා හමුවන සැකැස්මට සාපේක්ෂ වයස සපයයි. චාල්ස් ඩාවින්ගේ පරිණාම වාදය ප්‍රකාශයට පත් වීමට වසර සිය ගණනකට පෙරාතුව විලියම් ස්මිත් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද සිද්ධාන්ත මත එය පදනම් වී ඇත. එබැවින් පරිණාම වීම පිළිබඳව වූ මතයට ස්වාධීනව අනුක්‍රමණ සිද්ධාන්තය වර්ධනය වී ඇත. මෙය වඩාත් සංකීර්ණ සිද්ධාන්තයකි. කෙසේ වුව ද පොසිලකරණයේ අවිනිෂ්චිතතා ජනාවාසවල පසුකාලීන වෙනස්වීම් නිසා පොසිලවර්ගවල ප්‍රදේශකරණය (අවසාදිත ස්ථරවල මුහුණුවර වෙනස් වීම්) හා සියලු පොසිල ගෝලීයව එකම කාලයේ දී හමු නොවීම ඊට හේතුවයි.

භූගෝල විද්‍යාව
යටිතල ව්‍යුහය

සාමාන්‍යයෙන් යටිතල ව්‍යුහය යන පදය භාවිතා වන්නේ මහා මාර්ග, ජල සැපයුම්, ජල අපවහනය, විනෝදාත්මක හා වෙනත් ආර්ථිකව උපයෝගී වන වත්කම් සඳහාය. අතීතයේ දී මේවා ප්‍රාදේශීය හෝ මධ්‍යම රජයන් මඟින් පාලනය කෙරුණි. නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීම තුළින් ලාභාංශ ඉපයීම රජය විසින් මෙම වත්කම් ආයෝජනය කිරීමේ අරමුණයි. මේවා සංකලනය කොට සිවිල් යටිතල ව්‍යුහයන් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. නාගරික යටිතල ව්‍යුහයන් සරල පොදු වැඩ කටයුතු ආදී ලෙසද හඳුන්වයි. එසේ වුව ද ඒවා සංවර්ධනය කොට හැසිරවීම පෞද්ගලික අංශය මඟින් හෝ රජයේ ව්‍යවසායකයන් අතින් සිදුවේ. “සංඝටක ප්‍රතිස්ථාපනය හා යලි නඟා සිටුවීම අඛන්ඩව සිදුකිරීම මඟින් නියත ස්ථාවර මට්ටමක නඩත්තු කොට පවත්වා ගන්නා පද්ධතියක්” අඩංගු වත්කම් ජාලයක් ලෙස යටිතල ව්‍යුහය පොදුවේ අර්ථ දැක්වේ.

යටිතල ව්‍යුහය පිළිබඳ විකල්ප අර්ථ දැක්වීම් 

වෙනත් යෙදවීම්වල දී යටිතල ව්‍යුහය, තොරතුරු තාක්ෂණය, නිල හා නිල නොවන සන්නිවේදන මාර්ග, මෘදුකාංග සංවර්ධනය කිරීමේ මෙවලම්, දේශපාලන හා සාමාජීය ජාල හෝ විශේෂිත කණ්ඩායම්වල විශ්වාසයන්ද යටිතල ව්‍යුහය ලෙස හැඳින්වේ. මේ අතරින් වඩාත් පොදු ව්‍යවහරයක් වන්නේ අඩංගු වන පද්ධතිය හෝ සංවිධානය සඳහා සංවිධානාත්මක ව්‍යුහයක් හා සහයෝගීතාවයක් ලබා දෙන්නක් ලෙසද එය අර්ථ දැක්විය හැකියි. එය නගරයක්, ජාතියක්, සමූපකාරයක් විය හැකිය. ආර්ථික විද්‍යාවේදී යටිතල ව්‍යුහය දැකිය හැක්කේ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනයට නිෂ්පාදන ක්‍රියාදාමයේ කොටසක් වීම සඳහා ඉඩ ලබා දෙන ව්‍යුහීය මූලයක් ලෙසයි. උදාහරණ - මහා මාර්ග තැනීමෙන් හා වැඩි දියුණු කිරීමෙන්,නිමි භාණ්ඩ හා අමුද්‍රව්‍ය ප්‍රවාහනයට පහසුකම් සැලසීම.

යටිතල ව්‍යුහයන් සතු ලාක්ෂණික ගුණාංග 

               
පොදුවේ යටිතල ව්‍යුහයන්ට පහත ගුණාංග ඇත.

සමස්ථ පද්ධතියක් ලෙස නිරතුරුව ප්‍රතිස්ථාපනය නොවන පරම්පරා ඔස්සේ ඉදි වන විශාල ජාලයන්ය.
 සේවා ධාරිතාව සදාකාලික විශ්වාසයක් මත නඩත්තු කෙරෙන බැවින් දීර්ඝ හා අවිනිෂ්චිත ආයු කාලයක් පවතී. (අඛණ්ඩ ප්‍රතිස්ථාපනය හා යල් පැනීමේ දී යලි නගා සිටුවීම මගිනි. 
පද්ධති සංඝටකයන් අන්තර් පරාධීන වන අතර වෙන්කර ඉවත දැමීම හෝ කොටස්වලට බෙදීම සිදු කළ නොහැකිය. වානිජ වෙළෙඳාම තුළද අනුක්‍රමිකව ඉවතදැමියහැකි නොවේ. 
 පද්ධති අන්තර් පරාධීනතාව නිසා තනි සංඝටකයක ආයු කාලය කෙටි කලකට සීමා කෙරේ. 
වත්කම් සඳහා ඉහළ ප්‍රාග්ධනයක් අවශ්‍ය අතර පහසුවෙන් නිර්ණය කළ නොහැකිය.

වත්කමක් සමස්ථ පද්ධතියක සංඝටනීය කොටසක් වූ විට එය යටිතල ව්‍යුහයක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම් වත්කම ඉවත් කළහොත් පද්ධතිය අසම්පූර්ණ වේ නැතහොත් අවශ්‍ය මට්ටමේ සේවයක් සැපයීමට පද්ධිතයට වත්කම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

විවේචනාත්මක යටිතල ව්‍යුහය 

යටිතල ව්‍යුහය යන පදය විවේචනාත්මක ලෙස භාවිතා වන්නේ අඩංගු පද්ධතියට හෝ සංවිධානයට සංකීර්ණ කඩා කප්පල් කිරීම් ඇති කරමින් හානි වන හෝ විනාශ වන යටිතල ව්‍යුහයන් නැවත ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහාය. කුණාටු ගංවතුර , භූ කම්පා නිසා නගරයක ප්‍රවාහන පද්ධති සමහරක් අක්‍රීය කරවන හානිකර තත්ත්වයන් ඇති කරවිය හැකිය. (උදා - ගංඟා හරහා පාලම් ඉදිකිරීම, එය මිනිසුන්ට එහා මෙහා ගමන්කිරීම හා වැළැක්වීමට හදිසි සේවා අක්‍රීය කරවීමට හේතු විය හැකිය. මෙවැනි පථ විවේචනාත්මක යටිතල ව්‍යුහයන් ලෙස හැඳින්වේ. මෙලෙස අන්තර්ජාල මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ගුවන් පථයකට විවේචනාත්මක යටිතල ව්‍යුහයක් විය හැකිය.

සටහන්
ශ්‍රී ලංකාවේ දූපත්

ශ්‍රී ලංකාව වටා දූපත් විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇත. වඩාත් සුලභ දීපිකාවන් උතුරු පළාතේ යාපනය අර්ධද්වීපයට නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත. මෙම දූපත් සමූහය ලන්දේසි පාලන සමයේදී ලන්දේසි නම් ශ්‍රී ලංකාව වටා දූපත් විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇත. වඩාත් සුලබ දූපත් ඇත්තේ උතුරු පළාතේ යාපනය අර්ධද්වීපයට නැගෙනහිරින්ය. මෙම දූපත් සමූහය ලන්දේසි පාලන සමයේදී ලන්දේසි නම් වලින් ව්‍යවහාර විය. ඇතැම් ඒවා අද ද එම ව්‍යවහාරයේ පවතී.

යාපනය අර්ධද්වීපය

යාපනය අර්ධද්වීපය වටා සුලභව හඳුනාගත හැකි දූපත් වන්නේ අනලතිව් දූපත් වන අතර අදටත් දිය මංකඩක් හරහා ප්‍රධාන භූමියට සම්බන්ධ වී ඇත. එලුවැතිව් කුඩා ධීවර නැවතුම් පොළකි. කච්චතිව් දූපත 1974 දී ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ හා ඉන්දියාවේ තමිල් නාඩු ප්‍රාන්තය අතර සම්බන්ධිත ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස අදටත් ක්‍රියා කරයි. අතිතයේදී කච්චතිවු දූපත ලාංකික සහ ඉන්දීය ධීවරයන් විසින් හවුලේ භාවිතා කෙරුණි. මෙම දූපතේ ප්‍රසිද්ධ කතෝලික ආශ්‍රමයක් ඇත. වෙනත් හඳුනාගත හැකි දූපත් වන්නේ කරතිව්, මණ්ඩතිව්, හා නයිනතිව් වන අතර සිංහල භාෂාවෙන් නයිනතිව් නාගදීපය ලෙසද හැඳින්වේ. එහි බෞද්ධ හා හින්දු පූජනීය ස්ථාන ඇති අතර ද්‍රවිඩ හින්දූන්ට හා සිංහල බෞද්ධයන්ට කීර්තිමත් වන්දනා ස්ථානයක් වේ. නෙදින්තිව් ලන්දේසි භාෂාවෙන් ඩෙල්ෆ් වශයෙන් හැඳින්වෙන අතර එහි ආවේණික පෝනි අශ්වයන් සඳහා ප්‍රසිද්ධ වේ. පරාටිතිව් යනු දේශීය ධීවරයන් විවේක ගැනීමට භාවිතා කරන ජනාවාස නොවූ දුපතකි. දුපත් ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසකට නිවෙස් වූ දුපත් දෙකක් වන්නේ පුන්ගඩිතිව් හා වෙලනායි (Leidel ලෙස ලන්දේසි භාෂාවෙන් හැඳින්වේ) යන විශාල දූපත් දෙකයි.

මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ දූපත්

ශ්‍රී ලංකාවට අයත් තවත් දූපත් සමූහයක් ආදම්ගේ පාලම නැමති වැලිමය දූපත් දම්වැලක් සාදයි. මෙහි ශ්‍රී ලංකාව පැත්තේ කෙළවර පිහිටි දූපත අනෙක් දූපත්වලට සාපේක්ෂව විශාල වන අතර එය මන්නාරම් දූපත නම් වේ. ඉන්දීය හා අරාබියානු වෙළෙන්ඳන් සඳහා එය ඓතිහාසික වශයෙන් වැදගත් පිවිසුම් දොරටුවක් විය. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ සිට ඉන්දියාවට යන සරණාගතයින් සඳහා එය නාවුක තොටුපොළක් විය.එමෙන්ම ආරක්ෂක නාවුක ආරක්ෂක සහ සංචාරක අරමුණු සඳහා යොදා ගන්නා කුඩා ජනාවාස නොවූ දීපිකා රාශියක් ශ්‍රී ලංකාව වටා පවතී.

මේවාද බලන්න
 ශ්‍රී ලංකාවට අයත් දූපත් නාමාවලිය

දූපත් - ශ්‍රී ලංකා
සාගර ආග්‍රීකරණය

සාගර ආග්‍රීකරණය

මානවයා විසින් නිකුත් කරන ලද කාබන් ඩයොක් සයිඩ් මගින් මුහුද මතු පිට PH අගය 1700 හා 1990 වකවානුවලදී වෙනස් වේ. 

සාගර ආම්ලීකරණය යනු පෘථිවි සාගරවල සිදුවන PH අගය අඩුවීමට දී ඇති නමයි. වායු ගෝලයේ කාබන් ඩයොක් සයිඩ් ප්රමාණය මිනිසා විසින් වැඩි කිරීම නිසා එය ඇති වී ඇත. 1751 සිට 1994 දක්වා සාගර මතු පිට PH අගය දල වශයෙන් 8.179 සිට 8.104 දක්වා එනම් -0.75 ක වෙනසක් ලෙසින් අඩුවී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත. 

කාබන් චක්රය

ස්වභාවික කාබන් චක්රයේදී වායු ගෝලීය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් සාන්ද්රණය වායු ගෝලය, භෞමික ජෛව ගෝලය හා සාගර අතර ප්රවාහයන්ගේ සමබරතාවයයි. භූමි පරිහරණය කිරීමේ වෙනස්කම් පොසිල ඉන්ධන දහනය හා සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය වැනි මානව ක්රියාකාරකම් වායු ගෝලයට කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ප්රවාහයක් ගලා ඒමට හේතු වී ඇත. ඒවායින් ඇතැම් කොටසක් වායු ගෝලයේ ඉතුරු වී ඇත. (ඒ වායු ගෝලීය සාන්ද්රණ වැඩි වීමට වග කියයි.) ඇතැම් කොටස් භෞමික ශාක මගින් ලබාගන්නා බවත් ඇතැම් ඒවා සාගර මගින් අවශෝෂණය කර ගන්නා බවත් විශ්වාස කෙරේ. 

CO2  දිය වූ විට එය ජලයත් සමග ප්රතික්රියා කොට අයනික හා අයනික නොවන රසායනික විශේෂ අතර තුලිත තාවයක් ඇති කරයි. ඒ ජලීය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (Co2 aq) කාබනික් අම්ලය (H2Co3) බයිකාබනේට් Hco3- හා කාබනේට් CO32- අතර වේ. මෙම විශේෂ අතර අනුපාතය රඳා පවතින්නේ මුහුදු ජලයේ උෂ්ණත්වය හා භාෂ්මිකතාවය යන සාධක මතයි. (සාගරයේ ද්රව්ය පොම්පය) ලිපිය වැඩි විස්තර සඳහා බලන්න.

CO2 මුහුදු ජලායේ දියවීම සාගරයේ H+ අයන සාන්ද්රණය වැඩි කරයි. මෙය සාන්ද්රණික PH අගය අඩු කරයි. මෙම ක්රියාවලිය විස්තර කිරීමට සාගරික ආම්ලිකරණය යන පදය 2003 දී කැල්ඩේරියා හා විකට් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී. 

කාර්මික විප්ලවය ආරම්භ වීමත් සමග ඒකක දශම 1 කින් පමණ සාගරික Ph අගය පහත වැටුණු බව විශ්වාස කෙරේ. මිනිසා විසින් නිකුත් කරන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් අවශෝෂණය කල හොත් 2100 වන විට තවත් ඒකක දශම 3 සි්ට 5 දක්වා පහත වැටෙතැයි ගණනය කොට ඇත. 

සාගරය ආම්ලීකරණය වුවද එහි Ph අගය ජලයේ උදාසීන 7 ට වඩා වැඩි බව හඳුනා ගන්න. එබැවින් සාගරය භාෂ්මික තාවයෙන් අඩුවන බවට විශ්වාස කළ හැක.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Ocean_acidification