Suchinthana/si-wikipedia huggingface dataset:
මානව කෘති (පුරා විද්‍යාව)

පුරා විද්‍යාවේ දී මානව කෘතියක් යනු මනුෂ්‍ය සංස්කෘතියක් මඟින් නිර්මාණය වූ හෝ නවීකරණය වූ වස්තුවක් වන අතර බොහොමයක් විට පසු කාලීනව යම් පුරා විද්‍යාත්මක උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සොයා ගන්නා ලද එකක් වේ. මෙයට උදාහරණ ලෙස ප්‍රක්ෂේපණ ලක්ෂ්‍ය, පිඟන් බඩු  වැනි ගල් මෙවලම්, බොත්තම් හෝ තුවක්කු වැනි ලෝහමය වස්තු හා ආභරණ හා ඇඳුම් පැලඳුම් වැනි පුද්ගලික අලංකරණ ආයිත්තම් දැක්විය හැක. අනෙකුත් උදාහරණවලට මනුෂ්‍ය නවීකරණයේ සලකුණු පෙන්වන අස්ථි, උඳුනෙන් ගන්නා ලද ගිනි ගල් හෝ ආහාර සඳහා යොදා ගන්නා පැළ කිරීමේ ද්‍රව්‍ය ඇතුළත් වේ. 

මෙම වස්තු පිළිබඳ අධ්‍යයනය පුරා විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ වැදගත් කොටසක් වේ. එසේ නමුත් ඒවා නිර්මාණය කළ සමාජ කණ්ඩායම ඔවුන් විසින් නිරූපණය කරන ප්‍රමාණය පුරා විද්‍යාත්මක සෛද්ධාන්තිකයන්ගේ තර්කනයට භාජනය වේ. මානව කෘතියක් පිළිබඳව පමණක් අවධානය යොමු කිරීම තුළින් අදාල වස්තුව පිළිබඳ තීව්‍ර හා සුපැහැදිලි කාරණා මතු කර ගත හැකි අතර නිෂ්පාදනය කිරීමේ සමාජය පිළිබඳ තවදුරටත් කරුණු හෙලි කරන වටපිටාවෙහි වූ සාධක නොසලකා හැරිය හැක. සාම්ප්‍රදායික කෞතුකාගාර බොහෝ විට අතිශයින් මානව කෘති මත පමණක් පදනම් වීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනයට භාජනය වේ. එනම් ඔවුන්ගේ යෙදීම් හෝ ‍ඒවා නිර්මාණය කළ මිනිසුන් පිළිබඳව කිසිදු තොරතුරක් නොමැතිව එම අයිතම ප්‍රදර්ශනය කිරීමයි. 

මානව කෘති, පහත දැක්වෙන ආකාරයේ පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භ හෝ ප්‍රබව ඕනෑම එකකින් පැමිණිය හැක. 

·	මෘත දේහයක් සමඟ මිහිදන් කර ඇති (සුසාන භූමි භාණ්ඩ) 
·	කසල ගොඩවල් හෝ අනෙකුත් ගෘහස්ථ සැකසුම් වැනි ඕනෑම අංගයකින් 
·	නිධාන 
·	භාර ඔප්පු කිරීමේ පූජා

මානව කෘති, භූ ස්ථරික අංග වැනි පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තාවල ප්‍රධාන අංගවලින් වෙනස් වන අතර ඒවා ජෛව කෘති හෝ පරිසර කෘතිවලින් එන උඳුන්, මාර්ග හෝ තැන්පත් හෝ අවශේෂ වැනි මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල සුචල නොවන අ‍වශේෂ වන අතර බීජ හෝ මනුෂ්‍ය අස්ථි වැනි අනෙකුත් ජීවී පටක මඟින් නිර්මාණය කරන ලද පුරා විද්‍යාත්මක අවශ්‍යතාවලට වස්තු විෂයන් වේ. 

මිනිසා මඟින් චලනය කර ඇති නමුත් වෙනස් කර නොමැති වස්තු මැනුපෝට් (Manuports) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. උදාහරණවලට භුමිය තුළට ගෙන එන මුහුදු බෙල්ලන් හෝ ජලයෙන් එපිට තබන ලද රවුම් පබළු ඇතුළත් වේ. 

මෙම වෙනස් වීම් සාමාන්‍යයෙන් පැහැදලි නොවේ. උදාහරණ ලෙස සත්ව සැකිල්ලකින් ඉවත් කර ගන්නා ලද අස්ථියක් ජෛව කෘතියක් වන නමුත් ප්‍රයෝජනවත් දෙයක් කාවද්දා ඇති අස්ථියක් මානව කෘතියක් වේ. ඒ හා සමානවම ශෛලමය වස්තු පිළිබඳව යම් විවාද පවතී. එනම් එම ශෛලමය වස්තු මානව කෘති එසේත් නැතිනම් මිනිසා විසින් භාවිතා කළ ස්වාභාවික සංසිද්ධිවල ප්‍රතිඵල ලෙසින් බිහි වූ දෙයක් ද යන්නයි.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Artifact_%28archaeology%29
වස්තු සමූහ (පුරා විද්‍යාව)

වස්තු සමූහ (පුරා විද්‍යාව)

පුරා විද්‍යාවේ වස්තු සමූහයක් යනුවෙන් හැඳින්වෙනුයේ සමූහ වශයෙන් වරින් වර හමුවන එකිනෙකට වෙනස් මානව කෘතින් කාණ්ඩ වේ. මේවා බොහෝ විට එකම ආකාරයට හමු වීම සිදු වේ. යම් හෙයකින් කිසියම් ප්‍රදේශයක නිශ්චිත කාල සීමාවකට අදාලව එකිනෙකට සමාන වස්තු සමූහ නැවත නැවතත් හමුවේ නම් ඒවා මඟින් සංස්කෘතියක් නිරූපණය වේ යැයි කියනු ලැබේ. යම් හෙයකින් මෙවැනි වස්තු සමූහයක් කිසියම් නිශ්චිත තනි නිර්මාණයකට අදාල වේ නම් එවැනි විටක මේවා සඳහා වඩාත් නිවැරදි යෙදුම වන්නේ කර්මාන්තයක් යන්නයි.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Assemblage_%28archaeology%29
පුරාණ DNA

පුරාතන DNA (aDNA) යන පදය සරල වශයෙන් සැලකූ කළ පසු කාලීනව DNA විශ්ලේෂණය සඳහා යොදා ගැනීමට විශේෂයෙන් සංරක්ෂණය නොකළ ඕනෑම ජීව විද්‍යාත්මක නිදර්ශකයකින් ලබා ගන්නා ලද DNA හැඳින්වීමට යෙදෙන්නක් සේ සැලකිය හැක. . මෙවැනි DNA විශ්ලේෂණයන් සඳහා යොදා ගැනෙන සාම්පල සඳහා උදාහරණ ලෙස පෞරාණික අස්ථි කොටස්,මමීකරණයට ලක් වූ පටක, සුරක්ෂිතාගාරවල පවතින ශීතනය‍නොකළ වෛද්‍ය නිදර්ශන, විවිධ හේතු නිසා ආරක්ෂිතව ඉතිරි වූ ශ්‍රාව කොටස්, අයිස් සහ නිත්‍ය තුහින හරයන් ආදිය පෙන්වාදිය හැක. නූතන ජානමය විශ්ලේෂණයන් මෙන් නොව පුරාණ DNA විශ්ලේෂණයන් සඳහා යොදා ගැනෙනුයේ එතරම් හොඳ තත්වයක නොපවතින DNA වේ. මේ හේතුවෙන් විශ්ලේෂණයක් මඟින් ලබා ගත හැකි ප්‍රතිඵල සීමිත වේ. තවද ඇතැම් තත්ව යටතේ කාලය , උෂ්ණත්වය සහ නිදහස් ජලයේ පැවැත්ම වැනි සාධක හේතුවෙන් තවදුරටත් DNA අණු ප්‍රකෘති තත්වයෙන් පැවතිය නොහැකි අවස්ථා ද පවතී. මෙයට හේතු වන්නේ DNA අණු පරිහානියට පත් වීම වන අතර එසේ පරිහානියට පත් වීම සඳහා ඉහත සාධක යම්තාක් දුරකට බලපායි. වර්තමාන ඇස්තමේන්තුවලට අනුව DNA වල පැවැත්ම සඳහා උපරිම වශයෙන් හිතකර වන පරිසර තත්වයන් තුළ (උදා - අධික ශීත පරිසර තත්ව - නිත්‍ය තුහින හෝ අයිස් වැනි) DNA අණු උපරිම වශයෙන් වසර මිලියනක පමණ කාලයක් ආරක්ෂිතව පැවතිය හැකි යැයි අනුමාන කෙරේ. ඒ අනුව මීට වඩා පැරණි DNA අණු නිස්සාරණය කළ බවට වූ වාර්තා ( උදා - ක්‍රිටේසියස් යුගයට අයත් ‍ඩයිනසෝර අස්ථිවලින් DNA ලබා ගැනීම වැනි) අසත්‍ය බව ඔප්පු වී ඇත. මෙවැනි අසත්‍ය වාර්තාවන්ට අදාල නියැදි බාහිර DNA මඟින් අපිරිසිදු තත්වයට පත් වීම ‍හේතු වී යැයි හැක.

ආශ්‍රේයයන් 
http://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_DNA
මමිය

මමියක් යනු, හිතාමතා හෝ අහම්බෙන් හෝ  රසායනයන්, අධික ශීතල, ඉතා අඩු ආර්ද්‍රතාවය හෝ, වාතය නොමැති වීම වෙතට නිරාවරණය වීමෙන්, එහි සම සහ ඉන්ද්‍රියයන් සංරක්ෂණය වීම නිhhgggjසා, සිසිල් සහ වියලි තත්ත්වයන් යටතේ තැබුවහොත්  තවදුරටත් ක්ෂය නොවන,   මරණයට පත්වූ මනුෂ්‍යයෙකු හෝ සත්ත්වයෙකු වෙයි.  මිනිසුන්ගේ හා අනෙකුත් සතුන්ගේ මමීන්,අසමාන්‍ය තත්ත්ව හරහා ස්වාභාවික සංරක්ෂණයේ හෝ මරණ සුරක්ෂා කිරීම සදහා වු සංස්කෘතිකමය මානව කෘති වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලෝකයේ විවිධ ප්‍රදේශ වලින් හමුවී ඇත.

හිතාමතාම ඖෂධ කවන ලද මමීයන්

විශේෂිත සංරක්ෂණ අරමුණක් සදහා හිතාමතාම ඖෂධ ගන්වන ලද මමීයන් වඩාත් ප්‍රචලිත වෙයි. විශේෂයෙන්ම අතීත ඊජිප්තුවේ පැවති මමීයන් ඒ අතරවෙයි. එහිදි මිනිසුන් පමණක් නොව කිඹුලන් හා බලලුන්ද මමී ගන්වන ලදී. අතීත ග්‍රීක පුරාවිද්‍යාඥයන් වාර්තා කරන අන්දමට පර්සියානුවන් ඔවුන්ගේ රජවරුන් හා වංශාදි පතීන් ඉටි මගින් ඇතැම් විට මමී ගන්වන ලදී. එසේ නමුත් මෙම භාවිතය ඊජිප්තුවේදී සිදු නොවීය.  2004 වර්ෂයේදී පකිස්ථානයෙන් සොයාගත් පර්සියානු කුමරියගේ දේහය මිදි තිබුණි. චීනයේදී ඖෂධ ගන්වන ලද සයිප්‍රස් මිනී පෙට්ටි සොයා ගෙන ඇත. ඊජිප්තු මමීයන් වඩාත් ප්‍රචලිත වුව ද උතුරු චිලි දේශයේ හා දකුණු පේරු දේශයේ චින්ක්‍රෝ මමීන් ආදිතම මමීයන් වෙයි. මධ්‍යම සහරාවේ දී හමුවු උවාන් මොහුදියැක් යනු 1958 දී මහාචාර්යය ෆැබ්රිසියෝ මෝරි විසින් සොයා ගන්නා ලද කුඩා පිරිමි දරුවකුගේ මමීයක නමකි. ඕනෑම සංසදනාත්මක ඊජිප්තු මමීයකට වඩා පැරණි මෙම මමීය ඉතා දියුණු මමීකෘත තාක්ෂණයන් යොදා ගෙන ඇති අතර වසර 5500 ක් පමණ පැරණි වෙයි. සිසිලි දූපතේ පැලේමොහි පුජකවරුන් 1599 දී ඔවුන්ගේ මළ දේහයන් මමී ගන්වන ලද අතර තමන්ගේ තත්ත්වයේ සංකේතයක් ලෙස ප්‍රජාවේ අනෙකුත් සාමාජිකයන් ද ඔවුනගේ මළ දේහ සංරක්ෂණයට අදහස් කරන ලදී. ඔවුන් අතරින් අවසන් වරට මමී ගන්වන ලද සමාජිකයා 1920 දී මිය ගිය අයෙකි. පැනෝමොහි Capuchin catacombs දේහ දහසකට වඩා අන්තර්ගත කරගත්තකි. ඒවා අතරින් බහුතරයක් ඇදුම් සහිත සිට ගෙන සිටින ආකා‍රයේ ඒවා වෙයි. කෙසේ නමුත් සංරක්ෂණයේ බොහෝ අවස්ථාවන් අසාර්ථක වු අතර ඇට සැකිල්ල සහ රෙදි පිළි පමණක් ඉතුරු විය.

ස්වභාවික මමී

ස්වභාවයේ හමුවන විවිධ තත්වයන් හේතුවෙන් මමීකරණයට ලක් වූ සත්ව සිරුරු ලෝකය පුරා විවිධ ප්‍රදේශවලින් හමු වී ඇත. මෙවැනි තත්ව සඳහා උදාහරණ ලෙස අධික සීතල (ඔට්සි නම් අයිස් මිනිසා, අයිස් මේඩ්න්), ආම්ලික තත්ව (ටොලන් මිනිසා), ලවණ අධික බව (ලවණ මිනිසා) හෝ විජලකාරක වියලි තත්ව (ටරීම් මමී) ආදිය හැඳින්විය හැක. යකඩ යුගයට අයත් සිරුරු 1000කට අධික සංඛ්‍යාවක් උතුරු යුරෝපයේ මඩ වගුරු තුළින් හමු වී ඇති අතර ඒවා අතරට වයිඩේ ගර්ල් සහ ලින්ඩෝ මිනිසා ආදී ප්‍රසිද්ධ මමී ද අයත් වේ. මානව මෙන්ම අනෙකුත් සත්ව විශේෂයන්ගේ ද මමීකරණයට ලක් වූ සිරුරු හමු වී ඇත. මෙම තත්වය වඩාත් බහුලව දැකිය හැකි වන්නේ නොගැඹුරු ලවණ ජලය සහිත පරිසරවල ජීවත් වන සත්ව විශේෂයන්ගේ වේ. තවද මෙහි දී මමීකරණය වීමේ ක්‍රියාවලිය සඳහා වඩාත් සුදුසු ව්‍යුහයන්ගෙන් යුත් ශරීර ඇති මුහුදු අශ්වයන් සහ තාරකා මසුන් ආදී ජීවීන් වඩාත් බහුලව මෙලෙස මමීකරණයට‍ ලක් වේ.

මමී
සම්බන්ධක පුරා විද්‍යාව

සම්බන්ධක පුරා විද්‍යාව යනු සාම්ප්‍රදායික පුරා විද්‍යාවේ හා මානව විද්‍යාවේ යන දෙකෙහිම අවයව සංයුක්ත කරන 1940 දශකයේ දී වෝල්ටර් ටේලර් විසින් දියුණු කරන ලද අතීතය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමේ ක්‍රමයකි. එය ටේලර්ගේ A Study of Archaeology ග්‍රන්ථයෙන් හොඳින් නිරූපනය වේ. (1948, ඇමරිකානු මානව විද්‍යා සංගමය, නිබන්ධනය 69) 

ටේලර් විසින්, අතීතයේ සාකල්‍ය දර්ශනයක් සැපයීම සඳහා ආහාර, ජනාවාස රටා, මෙවලම් හා අනෙක් අවයව පිළිබඳ අධ්‍යනය සංයුක්ත කරන සංයුක්ත විෂය පථයක් ලෙස පුරා විද්‍යාව දකින ලදී. මෙම ප්‍රවේශය ටේලර්ගේ ඔහුගේ කාලයේ ප්‍රසිද්ධ පුරා විද්‍යාඥයන් පිළිබඳ විවෘත හා විශේෂිත විවේචන සමඟ එම කාලයේ සිට බොහොමයක් පුරා විද්‍යාඥයන් අතර කැළඹීමක් ඇති කරන ලදී. නමුත් වර්තමානයේ ටේලර්ගේ ප්‍රවේශය මෙම විෂය පථය තුළ සම්මත ක්‍රියාවක් වේ. 

විෂය පථය අත්පත් කරගෙන සිටි පුරා විද්‍යාවට වූ විස්තරවලින් යුත්, ඓතිහාසික ප්‍රවේශය විවේචනය කළ පළමුවැන්නන්ගෙන් කෙනෙක් වූයේ ටේලර්ය. පැටී ජෝ වොට්සන්ට අනුව ටේලර්ගේ අරමුණ වූයේ නරක දෙයක් ඇති කිරීම නොව ඇමරිකානු පුරා විද්‍යාඥයින්ගේ විසින් සිදු කළ ඉලක්ක අරමුණු හා අභිමතාර්ථ ඉටු කිරීමයි. (1983,  A Study of Archaeology හි 1983 සංස්කරණයට පෙරවදන. පුරා විද්‍යාත්මක ගවේෂණ සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානය, දකුණු ඉලිනොයිස් විශ්ව විද්‍යාලය, කාබන් ඩේල්)

පුරා විද්‍යාව
පරිත්‍රායී පුරා විද්‍යාව

ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව (සමහරක් විට වැලැක්වීමේ හෝ ගොඩගැනීමේ පුරා විද්‍යාව‍ හෝ සංස්කෘතික ප්‍රබව කළමණාකරණය ලෙස හඳුන්වන) යනු අවධානයට බඳුන් වී ඇති ප්‍රදේශයක් ජලයෙන් යට කිරීම සඳහා වේල්ලක් තැනීම වැනි තැනීමක් හෝ අනෙකුත් දියුණු කිරීමක් මඟින් තර්ජනයට ලක් වී ඇති හෝ අනාවරණය වූ ප්‍රදේශවල සිදු කරන පුරා විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයක් හෝ කැනීමකි. සාම්ප්‍රදායික සමීක්ෂණ හා කැනීම් මෙන් නොව ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව යම් වේගයකින් සිදු කළ යුතු වේ. 

ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාවට උදාහරණ ලෙස, ඕනෑම සොයා ගැනීමක් ස්වාස්ථික සංරක්ෂණය හෝ ‍‍ෙගාඩනැඟිල්ලක් යට පිහිටි කැනීම් නොකරන ලද ප්‍රදේශයක් සංරක්ෂණ සඳහා පියවර ගැනීම ඇතුළත් විය හැකිය. වසර ගණනක් පුරාවට ජීවත් වීම නිසා අතිශයින් වැළලී ගිය ප්‍රදේශවලින් නාගරික ප්‍රදේශ සාමාන්‍යයෙන් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව සඳහා වස්තු බවට පත් වේ. 

මුල් කාලීන කටයුතුවලදී අවධානය‍යොමු වූයේ මහා පරිමාණ යන්ත්‍ර සූත්‍ර යොදා ගෙන ගලවා ගැනීම් කැනීම් සිදු කළ හැකි සංවිධාන පිහිටුවීම කෙරෙහිය. පුරා විද්‍යාඥයින් තැනීම්කරුවාගේ අවශේෂ වාර්තා කිරීම සඳහා අවස්ථාව සපයා දීමේ හොඳ හිත මත රඳා පැවති කටයුතු සිදු කරන ලද වඩා නූතන භාවිතයේ දී පුරා විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණය, සැලසුම් ක්‍රියාවලියක් හෝ ගොඩනැඟීම් නීතියක් මඟින් අවශ්‍ය විය හැකිය. (එක්සත් රාජධානියේ PPG 16 සමඟ වැනි) කොන්ත්‍රාත්තු හෝ වානිජමය පුරා විද්‍යාව, දේශීය නීති හා සැලසුම් කිරීමේ නීති සමඟ එකඟ වීම සඳහා වූ කැනීම්කරුවන්ගේ අවශ්‍යතාවලට ගැලපෙන පරිදි සේවා සපයා දීම සිදු කරනු ලබයි. (විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදයේ) 

වසර ගණනක් පුරාවට මිනිසුන්ගේ අවධානය තිබුණේ භූමිය තුළ වූ පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි කෙරෙහිය. කෙසේ නමුත් කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාවේ ක්‍රමයෙන් වැඩි වන ජනප්‍රියත්වයත් සමඟ ගොඩනැඟිලිවල වර්තමාන අවශේෂ වාර්තා කිරීම තුළින් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව සිදු කළ යුතු වේ. (බිඳ හෙලීමට පෙර) 

ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව යන වදන මෙන්ම එම ක්‍රියාවලිය උතුරු ඇමරිකාවට, දකුණු ඇමරිකාවට, බටහිර යුරෝපයට හා නැ‍ඟෙනහිර ආසියාවට (විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය, කොරියාව හා ජපානය) සීමා වී තිබේ. ජර්මනිය වැනි බොහෝමයක් යුරෝපීය රටවල් ගලවා ගැනීමේ කැනීම් සිදු කරනු නොලබයි. (එනමුත් එම රටවල පර්යේෂණාත්මක පුරා විද්‍යාව ක්‍රියාත්මක වේ) මැද පෙරදිග වූ බොහොමයක් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යා ව්‍යාපෘති සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ ගොඩගැනීමේ පුරා විද්‍යාව ලෙසය.

මෙයද බලන්න

 රෙස්කියු (බ්‍රිතාන්‍ය පුරාවිද්‍යාත්මක භාරය)
 සංස්කෘතික උරුම කළමනාකරණය
 ෂවල්බම්

ආශ්‍රිත

වැඩිමනත් කියවීම්

 Thomas W. Neumann and Robert M. Sanford, Practicing Archaeology: A Training Manual for Cultural Resources Archaeology. Rowman and Littlefield Pub Inc, August, 2001, hardcover, 450 pages, ISBN 0-7591-0094-2
 Thomas W. Neumann and Robert M. Sanford, Cultural Resources Archaeology: An Introduction. Rowman and Littlefield Pub Inc, December, 2001, trade paperback, 256 pages, ISBN 0-7591-0095-0

External links
 Shovel Bums R. Joe Brandon's free jobs in archaeology and CRM service, archaeology & CRM field schools, and archaeology and CRM gear.

Archaeological sub-disciplines
Methods and principles in archaeology
පුරා විද්‍යාව
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව
බිම් වැඩ (පුරා විද්‍යාව)

ඔෆාගේ වේල්ල

පුරා විද්‍යාවේ දී බිම් වැඩ යනු ගැටි හා වැදලි ලෙස හඳුන්වන භූ මට්ටමේ වු කෘතිම වෙනස් වීම්ය. ඒවා අංග විය හැක. එසේත් නැති නම් මතුපිටින් යට පිහිටි අංග පෙන්වන ලක්ෂන විය හැක. පුරා විද්‍යාඥයන්ට අවධානයට භාජනය වන බිම් වැඩ අතරට පැරණි බලකොටු, ස්මාරක , ගොඩැලි හා අනෙකුත් සොහොන්‍කොත් ඇතුළත් වේ. නැතිවී ගිය මධ්‍යතන යුගයේ ගම්වලින් හමුවන බිම් වැඩ නැතිවී ගිය ජනාවාසවල ස්ථානය, ප්‍රමාණය හා සැකැස්ම නිර්ණය කිරීම යොදා ගත හැක. 

බිම් වැඩ, උසින් සෙන්ටිමීටර කිහිපහක සිට සිල්බරි කන්දෙහි ප්‍රමාණය (40m)  දක්වා පරාසගත වේ. එය නව ශිලා යුගයේ සිට පසුගිය සතිය දක්වා කාල ගත වේ. ඒවාට කිලෝ ග්‍රෑම් ටොන් ගණනක් දක්වා විස්තීර්ණ විය හැක. (ඔෆාගේ වේල්ල) 

සුර්යා අහසෙහි පහල පිහිටුමක දී ගන්නා ලද අහස් ඡායාරූපවල නොගැඹුරු බිම් වැඩ වඩාත් හොඳින් දර්ශනය වේ. ඒ හා සමානවම තුහින හෝ කුඩා හිම පතනයකින් පසුව වඩාත් හොඳින් දර්ශනය වේ. බිම් වැඩවල නිවැරදි සමීක්ෂණයක් කැනීමකින් තොරව ‍ඒවා තේරුම් ගැනීමට ඉඩ ලබා දෙයි.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Earthworks_%28archaeology%29
පුරා විද්‍යාත්මක භූ භෞතික විද්‍යාව තාක්ෂණික ක්‍රම

පුරා විද්‍යාත්මක භූ භෞතික විද්‍යාව තාක්ෂණික ක්‍රම

තාක්ෂණික ක්‍රම

දියයට වැඩ කිරීමේ දී ඇති වන බාධක මැඩ පැවැත්වීම සදහා විශේෂිත තාක්ෂණික ක්‍රම හා මෙවලම් දියුණුකර තිබුණත් පුරාවිද්‍යාත්මක අරමුණු හා ක්‍රියා වලි අනෙක් ඕනෑම සන්දර්භයක් මෙන්ම සමාන වෙයි. කෙසේ නමුත් දිය යට පිහිටි ප්‍රදේශයක් සමීක්ෂණය කිරීම ඒහා සමාන භූමි ප්‍රදේශයක් සමීක්ෂණයට වඩා වැඩි කාලයක් ගන්නා අතර වඩා වියදම් අධික වෙයි. 

ව්‍යාපෘති සැලසුම් කරනයේ වැදගත් අංගයක් වන්නේ බොට්ටුවෙන් සිදුවන මෙහෙයුම් ප්‍රවර්ධනය කළමනා කරණය හා කිමිදුම් ක්‍රියාවලි කළමණාකරණයයි. ප්‍රදේශයේ පිහිටි ජලයෙහි ගැඹුර හා ප්‍රවේශය, රළ, වර්ථමාන හා ඉදිරියට පැමිණෙන කාලගුණික තත්ත්ව වැනි බාධක මගින් අවහිරවී ඇත්දැයි යන්න භාවිතා කෙරෙන තාක්ෂණික ක්‍රම මත බලපෑම් ඇති කිරීම හෝ දී ඇති වියදමක දී හෝ කාල ප්‍රාන්තරයකදී සිදු කළ හැකි ගවේෂණ ප්‍රම‍ාණය මත බලපෑම් ඇති කිරීම සිදු කරයි. ඉතා සුපරික්ෂාකාරීව ගවේෂණය සිදු කරන ප්‍රදේශ බොහෝමයක් (මේරි රෝස් ඇතුළත්ව) වෘත්තීය පුරා විදයාඥයින් සැලකිය යුතු කාලාන්තරයක් පුරා සේවයෙහි යොදවා ඇත. 

ගොඩබිමෙහි වු පුරාවිද්‍යාව මෙන් සමහරක් තාක්ෂණික ක්‍රම සරළ උපකරණ යොදා ගනිමින් අතින් සිදු කරන ඒවා (සාමාන්‍යයෙන් කිමිදුම් කරුවන් ඒක අයෙකුගේ හෝ කිහිපයකගේ මහන්සිය මත රදා පවතියි.) වන අතර අනෙක්වා උසස් තාක්ෂනික ක්‍රම හා වඩා සංකිර්ණ ප්‍රවර්ධන යොදා ගනිමින් (උදාහරණ ලෙස උපකරණ හැසිරවීමේ දොඹකර අඩංගු විශාල සහය නෞකා, දියයට සන්නිවේදනය හා පරිගණක දෘෂ්‍ය කරණය)

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Underwater_archaeology#Techniques
භෞතික විද්‍යාව
මුහුදුබත් වු නෞකා පිළිබද පුරා විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත

මුහුදුබත් වු නෞකා පිළිබද පුරා විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත

මියුක්ලොරිගේ (Muckelroy) ආකෘති

මුහුදුබත් වු නෞකා පිළිබද පුරාවිද්‍යාව වර්ගීකරණය කිරීම සදහා හා තේරුම් ගැනීම සදහා වු ක්‍රමානුකූල ආකීතියක් ප්‍රථම වරට යොජනා කරනු ලැබුවේ කෙයිත් මියුක්ලොරියෝ විසින් 1976 දීය. මියුක්ලොරිගේ පද්ධති ආකෘතිය මුහුදුබත් වීමේ ක්‍රියාවලිය හරහා සිදු වන ද්‍රව්‍ය වල අවශේෂ වල පරිණාමනය, ඒ අතරතුර සිදුවන ගලාවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් හා පාරිසරික බලපෑම මත සිදු වන අවශේෂ වල විඝටනය වීම් හා නැවත සකස් වීම් විස්තර කරනු ලැබේ. මැක්ලොරි විසින් ඔහුගේ ආකෘතියේදී ස්වාභාවික ක්‍රියාවලි හා මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් සලකා බැලුව ද ඒ අතරතුර සිදුවු පරේෂණ මූලිකවම පාරිසරික හේතු වයාප්ත කළ අතර මනුෂ්‍ය ක්‍රියාවලි පිළිබදව වුයේ අඩු අවධානයකි. 

මනුෂ්‍ය මැදිහත් වීම් සලකා බැලීමයි. 2006 දී මාටින් ගිබ්ස් විසින් ලියන ලද පත්‍රිකාවක් වෙසනය සිදු වන අවස්ථාවේදී මනුෂ්‍ය හැසිරීම හා මනුෂ්‍යයන් හා මුහුදුබත් වු නෞකා අතර ඇති දිර්ගකාලීන සම්බන්ධතාවය සැලකීමට මියුක්ලොරිගේ ආකෘතිය විස්තීර්ණ කරන ලදී. මෙම ආකෘතිය මුහුදුබත් වීම සිදුවන කාලය අතර තුර විවිධ පළාත් වලට මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් වර්ගීකරණය කිරීම සදහා මනුෂ්‍ය මැදිහත් වීම් අධ්‍යයනය කිරීමට ඉඩ සලසා දෙයි. මෙම ආකෘතිය පහත ඒවා සලකා බලයි. 

·	පෙර ගැටුම් තර්ජන කලාප මෙහිදි ක්‍රියාව වැළැක්වීම සදහා ගන්නා ලද උත්සාහයන් මනුෂ්‍යයන් සලකා බලන අතර එහිදි මුහුදුබත් වීමක් සිදුනොවීමට ඉඩ ඇත. එසේත් නැතිනම් අදාල තර්ජනය අවම කිරීමට අසාර්ථක උත්සාහයන් ගනු ඇත. උදාහරණ ලෙස මුහුදුබත් වීම් ස්ථානය වැඩි තර්ජනයක් මග හැරීමට ගත් උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයක් විය හැක. බඩු ඇසිරීම ද සමහරක් විට තර්ජනය පිළිබද සැලකීම නිරූපණය කරයි. 
·	පුර්ව ගැටුම් අවවාධාත්මක කලාපය, මෙහිදි මනුෂ්‍යයන් විසින් ව්‍යවසනය වැළැක්වීම සදහා ක්ෂණික ක්‍රියාමාර්ග ගනු ඇත. උදාහරණ ලෙස නෞකාව ගොඩ බිමට ගෙනයාම, භාණ්ඩ ඉවතට දැමීම හෝ ඇන්කරය ඉවතට දැමීම දැක්විය හැක. 
·	ගැටුම, මෙහිදි නෞකාව අතහැර දැමීමට හෝ දිගටම තබා ගැනීමට තීරණය කරයි. උදාහරණ ලෙස නැවත පාවීමට ප්‍රයත්න දැරීම.
·	පසු ගැටුම, මෙහිදි ගැලවුමු කරුවන් නැවත එකතුවන අතර උදාහරණ ලෙස ඔවුන්ගේ බඩු ගොඩ ගැනීම හෝ නඩත්තු කිරීම් සිදු කිරීම කරයි. 
·	ගලවා ගැනීම හා පසු ව්‍යවසනය, මෙහිදි නෞකාව මුහුදු බත් වන අතර භාණ්ඩ ගොඩගැනීමේ හෝ මග පෙන්වීමට අපදාවක් වන අවශේෂ ඉවත් කිරීමට තුන් වන පාර්ෂවයක මැදිහත් වීමක් සිදු විය හැක.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Archaeology_of_shipwrecks#Archaeological_theories_of_shipwrecks
ශ්‍රේණිකරණය (පුරා විද්‍යාව)

පුරා විද්‍යාවේ දී ශ්‍රේණිකරණය යනු එකම සංස්කෘතියේ විවිධ වැඩබිම්වලින් එකතු කරගන්නා ලද මානව කෘති කාලානුක්‍රමික පිළිවෙලකට තබන සාපේක්ෂ දින ගණනය කිරීමේ ක්‍රමයකි. පුරා විද්‍යාඥයකු වූ ජෙහාඩ් පවසා සිටින්නේ “එක් ස්මාරකයක් දක්නා ලද තැනැත්තෙක් සත්‍ය වශයෙන්ම එකක්වත් දැක නොමැති අතර , ස්මාරක දහසක් දැක ඇති තැනැත්තෙක් සත්‍ය වශයෙන්ම දැක ඇත්තේ එක් ස්මාරකයක් පමණි” ලෙසයි. මෙම ක්‍රමය මුලින්ම නිර්මාණය කරන ලද්දේ ඔස්කාර් මොන්ටිලියස් මඟිනි. 

කාබන් දින ගණනය වැනි නිරපේක්ෂ දින ගණන ක්‍රම යොදාගත නොහැකි අවස්ථාවලදී පුරා විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් හා අංග දින නියම කිරීම සඳහා සාපේක්ෂ දින නියම කිරීමේ ක්‍රම භාවිතා කිරීමට පුරා විද්‍යාඥයින්ට සිදු වේ. මෙය ගල් ආයුධ, පිඟන් බඩු කැබලි හා අනෙකුත් මානව කෘති දින ගණනය කිරීම් සඳහා යොදා ගත හැක.

ඉතිහාසය
විලියම් ෆ්ලින්ඩර්ස් ‍පෙට්‍රී 19 වන ශත වර්ෂයේ පසු භාගයේ දී ඊජිප්තුවේ ඩයොස්පොලිස් පාර්වා හි කැනීම් සිදු කරන ලදී. ඔහු සොයා ගත්තේ ඔහු විසින් මතු කර ගන්නා ලද සොහොන්වල ඔවුන්ගේ දත්ත හා ඔවුන්ගේ වෙන් වූ ස්වභාවයන්ට අදාල කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති බව හා එමනිසා ඔවුන්ගේ භූ ස්ථර පිළිබඳ අධ්‍යයනය හරහා අනුක්‍රමනයක් ගොඩනැංවිය නොහැකි බවයි. පැට්‍රි විසින් කඩදාසි කැබැල්ලක් මත එක් එක් සොහොනින් මතු වූ අන්තර්ගත ලැයිස්තුගත කළ අතර ඔහු තෘප්තියට පත් වන ආකාරයේ අනුක්‍රමණයක් ලැබෙන තෙක් ඒවා එකිනෙක මාරු කරන ලදී. (පෙට්‍රි 1899) ඔහු විසින් හේතු දක්වන ලද ආකාරයට වඩාත් නිවැරදි අනුක්‍රමණය වන්නේ යම් විශේෂිත සැලසුම් රටාවක සාන්ද්‍රණයකට කඩදාසි අනුක්‍රමණය හරහා කෙටිම කාලාන්තරය ඇති අනුක්‍රමණයයි.  

අනුරූප විශ්ලේෂණය (කෙන්ඩල් 1971) වැනි බහු විවිධ සංඛ්‍යාන විද්‍යා යොදා ගෙන පසුව සිදු කරන ලද කාර්යයන්, නිවැරදි අනුක්‍රමණ නිර්මාණය කිරීම සඳහා වූ පෙට්‍රිගේ ශ්‍රේණිකරණ ක්‍රමවල නිවැරදි බව වැඩි කිරීමට උදව් වී ඇත. 

සැලසුම් රටාව ජනප්‍රියත්වයේ සීනු වක්‍රයක් අනුගමනය කරන බව උපකල්පනය කරමින් (සෙමෙන් පටන් ගෙන උපරිමයකට වර්ධනය වී තවත් රටාවක් ජනප්‍රිය වීමත් සමඟ ක්‍රමයෙන් ඉවත් වී යයි.) සංඛ්‍යාත ‍ශ්‍රේණීකරණයක් සඳහා පදනම සපයයි. තවද එමඟින් එකම සංස්කෘතියක් තුළ දී සැලසුම් ජනප්‍රියතා වැඩ බිමෙන් වැඩ බිමට පුළුල්ව සමාන වන බව ද උපකල්පනය කරයි. මෙම නීති අනුගමනය කරමින් වස්තු එකතුවක් අනුක්‍රමණයකට ස්ථානගත කළ හැකි අතර එමනිසා යම් රටාවල වඩාත් සමාන කොටස් සමඟ යුත් වැඩබිම් සැම විටම එකට පවතී. 

තාවකාලික සංවිධාන කිරීමට අතිරේකව ශ්‍රේණීකරණය සාමාජීය තත්වය, වයස හා ලිංගිකත්වය හෝ ආගමික විවිධත්වය ඇති වන දේ වල වෙනස් වීම් එකතුවක් ද දැක්විය හැක.

ආශ්‍රේයයන් 
http://en.wikipedia.org/wiki/Seriation_%28archaeology%29
තේරුම සංරක්ෂණය කිරීම

පුස්තකාල, ලේඛණාගාර හෝ කෞතුකාගාර එකතුවක දී තේරුම සංරක්ෂණය කිරීම යන්නට විශේෂිත වස්තු සඳහා අගයන් පිළිබඳ අධ්‍යාත්මික, චාරිත්‍රමය හෝ සංස්කෘතිකමය සංජානනය හා එම අගයන් නඩත්තු කිරීම හා ඒවාට ගරු කිරීම තහවුරු කිරීම ඇතුළත් වේ. තේරුම යන්න පරිශීලනය ජනගහනය විසින් සිදු කළ තේරුම් ගැනීම් හා ප්‍රත්‍යක්ෂ්‍ය කරන ලද අගයන් මත පදනම්ව සංස්කෘතිකමය හෝ අධ්‍යාත්මික විශේෂිත්වයකින් යුත් වස්තුවලට සම්බන්ධ යම් දෙයක් වන අතර එම ක්‍රියාවලිය වස්තුවක සමාජ ගොඩනැංවීම ලෙස හැඳින්වේ. (Barker ,77) පුස්තකාල හා කෞතුකාගාර වැනි මතක ආයතනවලට චලනය වූ කළ, සංස්කෘතිමය හෝ අධ්‍යාත්මික සමාජවල ප්‍රති නිරූපණ ලෙස ඉතිරි කිරීම සඳහා  සමාජ ගොඩනැංවීමේ මෙම වස්තු සංරක්ෂණය කිරීමට හා නඩත්තු කිරීමට ආවේණික ප්‍රවේශ අවශ්‍ය වේ. 

පුස්තකාල හා කෞතුකාගාර ඇතුළුව බටහිර ලෝකයේ බොහෝමයක් මතක ආයතනවල අවධානය රැඳී‍තිබෙන්නේ එකතු කරන ලද ද්‍රව්‍යවල තොරතුරුමය අන්තර්ගතය හා භෞතික ලක්ෂණ හෝ මානව කෘති අගයන් මතය. සංරක්ෂණය කිරීමේ නීති මුලිකවම සලකා බැලෙනුයේ මේවා නඩත්තු කිරීම සමඟය. එය වයන දත්ත සංරක්ෂණය සඳහා නැවත නිමැවීම හරහා හෝ ඔවුන්ගේ භෞතික ව්‍යුහවල අඛණ්ඩ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා නඩත්තු කිරීම් හා පාරිසරික පාලන හරහා විය හැක. (Foot,19) කෙසේ නමුත් වස්තුවක් අර්ථ දැක්වීමේ දී අත්‍යවශ්‍ය ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතිකමය අගයන් එකතු වීම, සංරක්ෂණය කිරීම ‍තහවුරු කිරීම සඳහා වස්තුවල භෞතික හා තොරතුරුමය අංගවලින් එපිටට නිරීක්ෂණය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. 

භෞතික වස්තුවක් සංරක්ෂණය කිරීමට ගන්නා ලද ක්‍රියා මාර්ග අදාල වස්තුවේ අධ්‍යාත්මික හෝ සංස්කෘතිකමය ආකලනය සමඟ සමතයකට පත් වීමේ දී යම් යම් සැලකිල්ලට ගැනීම් ඇති විය හැක. මානව කෘති (ග්‍රන්ථ ඇතුළත්) ඉතිහාසය පුරාවමට හා වර්තමානයේ දී නීති හා වාරිත්‍රවලට අනුව නිර්මාණය කිරීම සිදු වූ අතර විශාල පාරිභෝගික ද්‍රව්‍යවලින් යුත් වර්තමාන ලෝකයේ දී හා ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘතියේ දී එය නෛසර්ගිකව තේරුම් නොගනු ඇත. සියළු ග්‍රන්ථ, ලේඛණ හා මානව කෘතිවලට ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ ව්‍යාප්තිය සමඟ සම්බන්ධ චාරිත්‍ර හෝ සාමාජීය වශයෙන් නිර්මාණය වූ ඇදහීම් ඇතුළත් නොවුණත් බොහොමයක් සංස්කෘතික හා ආගමික එකතු සඳහා එය අදාල කරුණක් වේ.

References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Preservation_of_meaning
මානව වංශ පුරා විද්‍යාව

මානව වංශ පුරා විද්‍යාව යනු පුරා විද්‍යාත්මක හේතු සදහා මිනිසුන් පිළිබදව සිදු කරන මානව වංශලේඛ අධ්‍යයනයයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙය සාමාජයක සංස්කෘතියට වඩා එහි ද්‍රව්‍යමය අවශේෂ වලට අවධානය යොමු කරයි. මානව වංශ පුරා විද්‍යාව නූතන සමාජ වල ද්‍රව්‍යමය හා ද්‍රව්‍යමය නොවන සම්ප්‍රදායන් අධ්‍යයනය කිරීම තුළින් ඉපැරණි ජීවන ආකාරය ප්‍රතිසංස්කරණයට පුරා විද්‍යාඥයන්ට පහසුකම් සලසාදෙයි. ඉන් පසු පුරාවිද්‍යාඥයන්ට අතීත සමාජ විසින් ඔවුන්ගේ නූතන කොටස් මෙන්ම එම තාක්ෂණික ක්‍රමම භාවිතා කල බව පැවසිය හැක. 

මානව වංශ ලේඛ විද්‍යාවට, විශේෂයෙන් අතීතයේ ජීවත් වු මිනිසුන්ගේ සමාජ ව්‍යුහය, ආගමික ඇදහීම් හා ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය පිළිබද අනෙකුත් ලක්ෂණ සම්බන්ධයෙන් අතීතයේ එම මිනිසුන් ජීවත් වු ආකාරය පිළිබද අගයෙන් යුත් දර්ශණයක් පුරා විද්‍යාඥයින්ට සපයීමට හැකිය. කෙසේ නමුත් මානව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් නිර්මාණය වු දර්ශන බොහෝමයක් පුරා විද්‍යාත්මක ගවේෂණ වලට සම්බන්ධ කර ගන්නේ කෙසේ ද යන්න තවමත් පැහැදිලි නොවෙයි. මෙයට හේතුව සමාජය මගින් නිර්මාණය වු හා ඉවත දැමුනු ද්‍රව්‍යමය අවශේෂ පිළිබද හා සමාජය සංවිධානය වු ආකාරය අනුව මෙම ද්‍රව්‍යමය අවශේෂ වෙනස් වු ආකාරය පිළිබද මානව විද්‍යාඥවරුන්ගේ අඩු අවධානයයි. 

මෙම ගැටලුව, පුරාවිද්‍යාත්මක ගැටලු සදහා පිළිතුරු සැපයීමට මානව විද්‍යාත්මක කාර්යයන් ප්‍රමාණවත් නොවේය යන්න තර්ක කිරීමට පුරා විද්‍යාඥයින් පොළඹවා (උදාහරණ ලෙස ලන්ඩන් [2000]) ඇති අතර එම නිසා මෙම ගැටලු වලට පිළිතුරු සැපයීම සදහා පුරා විද්‍යාඥයන් විසින් මානව වංශ පුරා විදයාත්මක කටයුතු සැලකිල්ලට ගත යුතුයි යන්න තීරණය විය. මෙම අධ්‍යයනයන්, මෙවලම් හා අනෙකුත් මානව කෘති වල නිෂ්පාදනය භාවිතය හා ඉවත ලෑම පිළිබදව වඩා හොදින් අවධානය යොමු කර ඇති අතර ජීවත් වන ජනාවාස වල භාවිතා වු කිනම් ආකාරයේ වස්තු කසල ගොඩවල් වල තැන්පත් වී ඇත් ද හෝ ඒවා සංරක්ෂණය වී ඇති අනෙකුත් ස්ථාන හා එය බාවිතා කළ ප්‍රදේශය අසලම එම වස්තු ඉවත ලෑමට කෙතරම් ප්‍රවණතාවයක් තිබේද යන්න වැනි ගැටලු වලට පිළිතුරු දීම සදහා යොදා ගත හැක. 

මානව වංශ පුරා විද්‍යාවට එක් හොද උදාහරණයක් වන්නේ බ්‍රයන් හේඩ්න් (1987) ගේ කාර්යයන්ය. ඔහුගේ කණ්ඩායම මෙසෝ ඇමරිකානු ධාන්‍ය ඇඹරුම් ගල් නිෂ්පාදනය පරීක්ෂා කළ අතර එමගින් ප්‍රාග් ඓතිහාසික ධාන්‍ය ඇඹරුම් ගල් නිෂ්පාදනය පිළිබද වටිනා දර්ශනයක් සැපයීය.

ආශ්‍රිත
Ethnoarchaeology

පුරා විද්‍යාව
විද්‍යාව
ඒබ්‍රහම් ලින්කන්

1809 පෙබරවාරි මස 12 වන දින උපත ලැබූ ඒබ්‍රහම් ලින්කන් 1861 මාර්තු මස 04 වන දින සිට ඝාතනයට ලක්වන තෙක්ම ඇමරිකාවේ 16 වන ජනාධිපතිවරයා වශයෙන් කටයුතු කළේය. ඇමරිකාවේ වහල්භාවය ව්‍යාප්ත කිරීමට එරෙහිව සෘජුව කථා කරන විරුද්ධවාදියෙක් ලෙස ලින්කන් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර ඔහු 1860 දී රිපබ්ලිකන් පක්ෂ නාම යෝජනාව ජයග්‍රහණය කළ අතරම එම වර්ෂයේම පසු කායේ ජනාධිපතිධූරයට තේරී පත් වුණි. ඔහුගේ පාලන කාලය අතරතුර පක්ෂයෙන් නොමනාප වී යන්නවුන්ගේ උත්සාහයන් ව්‍යර්ථ කරමින් හෙතෙම ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය ආරක්ෂා කර ගැනීමට කටයුතු කරන ලදී. ලින්කන් විසින් වහල්භාවය අහෝසි කිරීමේ ප්‍රතිඵල දෙන මිනුම් දඬු කීපයක් ද හඳුන්වාදුන් අතර 1863 දී තම විමුක්තිය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟම 1865 දී ඔහු 13 වන වතාවටත් ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනයට ලක් කරන ලදී. 

ලින්කන් විසින් ජයාග්‍රාහී යුධ උපක්‍රම සමීපව අධීක්ෂණය කළ අතර විශේෂයෙන්ම උසස් ජෙනරාල්වරු තෝරා ගැනීමේ දී උලිසෙස් එස්. ග්‍රාන්ට් ඇතුළුව ඔහු එය විශේෂයෙන් අධීක්ෂයට ලක් කරන ලදී. ඉතිහාසඥයින් විසින් තීරණය කොට ඇති අන්දමට ලින්කන්, හේද වූ රිපබ්ලිකන් පක්ෂය මනාව හැසිරීමට සමත් විය. එකී බෙදී ගිය පක්ෂවලින් නායකයන් තම කැබිනට් මණ්ඩලයට රැගෙන ඒමෙන් හා ඔවුනට සාමුහිකව කටයතු කිරීමේ බලය ලබාදීමෙන් හෙතෙම ස්වකීය පක්ෂය මනාව හසුරවන ලදී. 1861 බ්‍රිතාන්‍ය මඟින් ඇති වූ යුධ බිය පූර්ණ වශයෙන් නිශ්ක්‍රීය නායකත්වය යටතේ යුද්ධයේ ආරම්භ‍යත් සමඟම වහල් මායිම් ජනපදවල පාලනය වෘත්තීය සමිති විසින් පවරා ගන්නා ලදී. ඊට අමතරව ලින්කන් 1864 පැවැත්වූ ජනපතිවරණයේ නැවත ඡන්දය ඔහු මනාව කළමණාකරණය කරන ලදී. 

යුධ විරුද්ධවාදීන් ලින්කන් විවේචනයට භාජනය කළේ වහල්භාවය සම්බන්ධයෙන් සමඟි සම්මුතියකට ඒමට ලින්කන්ගේ තිබූ නොකැමැත්ත නිසාය. අනෙක් අතට රැඩිකල්වාදී රිපබ්ලිකන් පක්ෂ සාමාජිකයින් අතර පවතින භේදය අහෝසි කිරීමට ක්‍රියා කිරීම හේතුවෙන් ද ඔහු විවේචනයට බඳුන් වූයේ ඒ කරුණු හේතු කොට ගෙන වහල්භාවය අහෝසි කිරීමේ ක්‍රියාදාමය වෙත ළඟා වීම මන්දගාමී ස්වරූපයක් ඉසිලූ බැවිනි. මෙවැනි බාධා හමුවේ වුවද ලින්කන් ජයග්‍රාහී ලෙස ස්වකීය වාග් කෞශල්‍ය හා දේශනය මඟින් මහජන මතය දිනා ගත් අතර ඔහුගේ ගෙට්ස්බර්ග් ඇමතීම මීට උදාහරණ වශයෙන් දැක්විය හැකිය. යුද්ධයට සමීප වීමත් සමඟ ලින්කන් ප්‍රතිසංස්කරණය පිළිබඳ මැදහත් දර්ශනයක් අනුගමනය කළ අතර සමඟි සන්ධානය වීම මඟින් ජාතිය යළි ඉක්මනින් එක් කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ඔහු විසින් සොයා බලන ලදී. 

1865 දී ඔහුගේ ඝාතනය ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ මුල්ම ජනාධිපති ඝාතනය විය. එමෙන්ම ජාතිය නැවත එක් කිරීමේ මාතෘ වීරවරයන් ලෙස ද ඒබ්‍රහම් ලින්කන්ව සලකන ලදී.

මූලාශ්‍ර 

ඇමරිකාව