හයිපේෂියා

හයිපේෂියා (; ;  Hupatía; උපත  350–370; මරණය ක්‍රි.ව.  415), හෙවත් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ හයිපේෂියා යනු නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් වූ ඊජිප්තුවේ විසූ ග්‍රීක‍ ගණිතඥවරියක, තාරකාවිද්‍යාඥවරියක සහ නව නිපැයුම්කරුවකු සහ දාර්ශනික‍යෙකි. ඇයගේ දර්ශන විද්‍යාව සහ තාරකා විද්‍යාව පිළිබද චින්තනය නිසා ඇයඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ, නව ප්ලේටෝනිකවාදය පිළිබද පාසලේ ප්‍රධානීවරිය වූවාය. එකළ සම්මතයන් වෙනස්කිරීම නිසා කුපිත වූ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ සයිරිල්හි මිත්‍යා ලබ්ධික, පැරාබලනි නිකායේ ක්‍රිස්තියානි ප්‍රධානීන්, ඔරෙස්ටස්, සහ බිෂොප්වරයා ප්‍රමුඛ සංහාර ජනයන් විසින් හයිපේෂියාට දෝෂාරෝපණය කොට ඇයව මිලේච්ඡ ලෙස ඝාතනය කරන ලදි.

දිවිය 
ගණිතඥවරියක සහ දර්ශන වේදිනියක් වූ හයිපශියා යනු ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ගණිතඥයෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ තියොන් (ක්‍රි.ව. 335– 405 පමණ ) ගේ එකම දියනියයි. ඇයගේ සත්‍ය ජන්ම දිනය විවාදාත්මක වන අතර එය සමහර විට ක්‍රි.ව 350 හා 360 අතර කාළයේ විය හැක. ඇය ඇතැන්ස්වලදී.  අධ්‍යාපනය ලැබුවාය.ක්‍රි.ව. 400 පමණ වන විට ඇය ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ නව ප්ලේටෝනික වාදය පිළිබද පාසලේ ප්‍රධානී බවට පත්වූ අතර පාගන්වරු ,ක්‍රිස්තියානුවන්,විදේශික සිසුන්ට ප්ලේටෝ සහ ඇරිස්ටෝටල්ගේ දැනුම බෙදාදෙන ලදි.,

එහෙත් සමකාළීන පස්වන සියවසේ මූලාශ්‍රවල ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ හයිපශියා හදුන්වනු ලබන්නේ ප්ලේටෝ සහ ප්ලොටිනස්ගේ දර්ශන විද්‍යාව පිළිබද ගුරුවරයා වශයෙනි.වසර දෙසීයකට පමණ පසු හය වන සියවසේ විසූ ඊජිප්තියානු කොප්ටික් බිශොප් වරයෙකු නිකියුහි ජෝන් හදුන්වනු ලබන්නේ ඇය Hellenistic pagan ලෙසයි. "ඇය අයත් වන්නේ සෑම කලකම  මායාවන්, තාරකා විද්‍යාව සහ සංගීත භාන්ඩ වැනි ප්‍රයෝග මගින් මගින් මිනිසුන් රැසක් වශීකළ යක්ෂයා අදහන්නියක්" බව ඔහු ප්‍රකාශ කරයි.කෙසේනමුත් එවකට සිටි ක්‍රිස්තියානුවන් සියල්ලම ඇයට විරුද්ධව අදහස් ප්‍රකාශ නොකරයි. සමහර ක්‍රිස්තියානුවන් හයිපශියාව සදාචාරයෙහි සංකේතයක් ලෙස අර්ථ දැක්වූහ. අධ්‍යතන ක්‍රිස්තියානු ඉතිහාසඥයන් කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ දාර්ශනිකයන්  හයිපශියාව ඔවුන්ගේ  ආගමික ඉතිහාසය මෙසේ අර්ථ දක්වයි :

දර්ශනවේදය පිළිබද ප්ලේටෝනික වාදය පාසලේදී ඇය විසින් උපදේශකත්වය දුන් හිටපු ශිෂ්‍යයකුව සිටි ත්‍රිත්වායන්ව වාදය පිළිබද නිපුණයෙකු වූ පසුව ක්‍රි.ව 410දී ප්ටොලෙමෙයිස්, සයිරෙනිකා (වර්තමානයේ නැගෙනහිර ලිබියාව) බිෂොප් තනතුරට පත්වූ සයිනෙසියස් සමග ඇය ලිපි හුවමාරුකරගත් බව සදහන්වේ. මෙවැනි ආශ්‍රේයන් මගින් හයිපශියාගේ ශිෂ්‍යයන් පිළිබදවත් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ප්ලේටෝනික වාදය පිළිබද පාසල පිළිබදවත් විද්‍යාමාන වේ.

මරණය 

හයිපශියාව මරා දමනු ලැබුවේ ඇය නගරයේ සිටින අතරදීය.මහත් කැකෑරෙන වෛරයෙන් පසුවූ  ඔරෙස්ටස්, ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ප්‍රධානීවරයා සහ සයිරිල්,  හෙවත් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ බිෂොප්වරයා විසිනි. 

ඇගේ මරණය ඉතිහාසඥයන් සමහරකට සංකේතාත්මක වී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, කැත්ලීන් වයිඩර්  අදහස් කරන්නේ හයිපශියාව ඝාතනය කිරීම පුරාතන සම්භාව්‍යත්වයේ නිමාව සනිටුවහන් කරන බවයි.  එමෙන්ම ස්ටෙෆෙන් ග්‍රීන්බ්ලාට් සදහන් කරන්නේ ඇගේ ඝාතනය "ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ප්‍රඥාවේ ජීවිතයක බිදවැටීමේ සඵල ලකුණක්". අනෙක් අතකින් ක්‍රිස්තියානුවෙකු වූ වයිල්ඩ්බර්ග් සදහන් කරන්නේ, හෙලනිස්ටික දර්ශන විද්‍යාවේ ආරම්භයේ සිට එහි වැජඹීම 5 සහ 6 සියවස්වල සහ සමහර විට I වන ජස්ටීනියන් යුගය දක්වා පැවති බවයි.

සටහන්

ආශ්‍රේයයන්
 
 
 
 
 
 
 

ගුණ නාමය:

වැඩිදුර කියවීමට 
 
 Parsons, Reuben (1892), "St. Cyril of Alexandria and the Murder of Hypatia" in Some Lies and Errors of History, Notre Dame, IND.: Office of the "Ave Maria", pp. 44–53.
 
 Cain, Kathleen (1986), "Hypatia, the Alexandrian Library, and M.L.S. (Martyr-Librarian Syndrome)", Community & Junior College Libraries, Vol. 4(3) (Spring 1986), pp. 35–39.
 
 Schaefer, Francis (1902), "St. Cyril of Alexandria and the Murder of Hypatia", The Catholic University Bulletin 8, pp. 441–453.
 Richeson, A. W. (1940), "Hypatia of Alexandria", National Mathematics Magazine, Vol. XV, No. 2, pp. 74–82.
 
 
 Deakin, Michael A.B. (1994), "Hypatia and Her Mathematics", American Mathematical Monthly, Vol. 101 (3), pp. 234–243.

බාහිර සබැඳි 

 International Society for Neoplatonic Studies
 Hypatia, Alexandria's Great Female Scholar: from Smithsonian magazine
 HYPATIA, THE DAUGHTER OF THEON paper by Giovanni Costa
 Socrates of Constantinople, Ecclesiastical History, VII.15, at the Internet Archive
   Socrates of Constantinople, Ecclesiastical History, VII.15 (pp. 760–761), at the Documenta Catholica Omnia

 4වන සියවසේ උපත්
415 මරණ
4වන සියවසේ ඊජිප්තු ජනයා
5වන සියවසේ ඊජිප්තු ජනයා
රෝම යුගයේ ඇතැන්ස්හි ශිෂ්‍යයෝ
ගණිතඥවරියෝ