Srijan-Upadhyay/marathi-tts-indictts huggingface dataset:
ते दु:खाचे वस्त्र पांघरून मनू घरी कोपर्‍यात बसे विनू येई तेव्हा मात्र तो जरासा हसे.
तो सुरा हातात घेऊन वेड्यासारखा बाहेर आला, लोक त्याच्याकडे पाहू लागले.
शेवटी देवळात सारे लोक जमले, मनू तिथे दु:खाने हजर राहिला.
आता त्याची अब्रूही परमेश्वर नेऊ पाहात होता, जीवनातील सर्वांत मोठी मोलवान वस्तू, तीही आज जात होती.
सभा संपली, मनूला 'खूनी मनू' म्हणून संबोधन्यात येऊ लागले.
त्याला वाईट वाटलं, त्याच्या डोळ्यांतून पाणी आलं, परंतु शेवटी प्रणाम करून त्याने घराबाहेर पाऊल ठेवले.
गंगा व यमुना या सुंदर विशाल नद्यांच्या गहिऱ्या पाण्याने समृद्ध व सुपीक झालेल्या रमणीय प्रदेशात आर्य राजे करुन राहू लागले.
धर्म, तत्त्वज्ञान, कला यांचा विकास येथेच प्रथम झाला व संस्कृतिसूर्याचे किरण हळूहळू अखिल भारतवर्षावर पसरु लागली.
उत्तर हिंदुस्थानात आर्यांच्या वसाहती सर्वत्र होण्यापूर्वी ओढ्या प्रांतातून गलबतात बसून काही धाडसी आर्य खाली सिलोन ऊर्फ लंका बेटात गेले.
त्या बेटाजवळ मोत्यांच्या खाणी होत्या, सोन्याच्या खाणी होत्या, हे राज्य समृद्ध झाले.
जरी त्या रानटी लोकांना प्रथम विशेष समजत नसे, तरी त्या पावन वातावरणाचा, ऋषींच्या व्यक्त्तिमाहात्म्याचा त्यांच्या मनावर संस्कार झाल्याशिवाय राहत नसे.
अशी ही राजकन्या गुणवंती होती.
शुभ दिवशी त्या भिल्ल राजाने शबरीस बरोबर घेतले, तिला पालखीत बसविले आणि मतंग ऋषींच्या आश्रमात आणून सोडिले.
ऋषिपत्नी म्हणाली, राजा, निश्चिंत रहा, ही माझीच मुलगी मी समजेन, मी तिला मजजवळ घेऊन निजेन, तिची वेणीफणी करीन.
ती आपल्या भक्तांना काही उणे पडू देत नाही, ही उषादेवी किती सुंदर, पवित्र आणि धन्यतम अशी आहे.
गाईगुरे बांधली होती, हरिणपाडसे शिंगे अंगात खुपसून निजली होती.
मनुष्य कसा वागतो, शबरी कशी वागते, हे सारे पाहण्यासाठी हे वरुणदेवाचे हेर आहेत, हे तारे वरुणदेवाचे दूत आहेत.
माझ्यासाठी तुम्ही वाईट वाटून घेऊ नका, मी आजपासून बाणाच्या टोकाने हरणांस टोचणार नाही, पक्ष्यांची पिसे उपटणार नाही.
आपण दुष्ट आहोत, मनुष्यप्राण्याला आपल्या प्रियजनांच्या संगतीत मरणे आवडते, ह्या फुलांनाही तसेच नसेल का वाटत.
एक दिवस मतंग ऋषी तिला म्हणाले, शबरी, तू शिकली सवारलिस, सद्गुणी झालीस, आता तू मोठी झाली आहेस.
शबरी सद्गदित झाली होती, ऋषिपत्नीने तिला पोटाशी धरिले व म्हटले, बाळे शबरी, अधूनमधून येत जा हो आश्रमात, आम्हाला आता हे घर खायला येईल.
आज दहा बारा वर्षांनी शबरी राजवाड्यात परत आली होती, ती गेली त्या वेळी लहान होती, आज ती नवयौवनसंपन्न झाली होती.
या आजूबाजूच्या सृष्टीतून काय शिकावे, हे आईबापच शिकवितात.
लहानपणी मन फार संस्कारक्षम असते, मातीसारखे, मेणासारखे असते, द्यावा तो आकार त्याला मिळेल.
सूर्यचंद्रांच्या किरणांप्रमाणे मनुष्याचे व्यवहार, स्वच्छ, सतेज व तमोहीन अशी असतील, तर मुलांची मने रसपूर्ण, सुगंधी, रमणीय व पवित्र अशी फुलतील.
वसिष्ठऋषी वेदामध्ये वरूणदेवाला म्हणतात, हे वरूणदेवा, माझ्या हातून जर काही वाईट झाले असेल, तर त्याबद्दल माझ्या वडील मंडळीस जबाबदार धर.
ही पिशाच्चे पुन्हा वर उठून माझ्या मानगुटीस बसू नयेत, म्हणून माझी ही धडपड आहे.
श्यामचा प्रेमळ मित्र राम म्हणाला, आपण का एकमेकांस परके आहोत , तू व आम्ही अद्यापि एकरूप नाही का झालो.
वारा मात्र स्वस्थ नव्हता, तो त्रिभुवनमंदिराला सारखा प्रदक्षिणा घालीत होता, आपली अखंड प्रार्थना गुणगुणत होता.
वडीलच सारा कारभार पाहू लागले, देवघेव तेच पाहात.
खोत म्हणजे गावचा ठरीव शेतसारा वसूल करून सरकारकडे पाठविणारा बिनपगारी दलाल.
सध्याच्या जगाला लाडीलबाडी व प्रत्येक क्षेत्रातील जीव घेणी स्पर्धा, या दोन गोष्टींनी ग्रासलं आहे
आपल्या अंगचा सज्जनपणा न सोड्ता, जर या परिस्थितीवर मात करुन तुम्हाला आपली ध्येये साध्य करायची असतील तर, अंगी चातुर्य बाणविण्याची आत्यंतीक गरज आहे.
त्याच्या छळाला व अत्याचाराला कंटाळून त्याची प्रजा आपआपली गावे सोडून, दुसऱ्या राज्यात जाऊ लागली.
प्रधानाने घोडयावरुन उतरुन व त्या साधूजवळ जाऊन त्याला नमस्कार केला असता साधूनं त्याला विचारलं, तुम्ही कोण.
ज्या समाजाच्या जिवावर आजवर तुम्ही जंगलात त्याला या जुलुमजबरदस्तीतून मुक्त करण्यासाठी काहीतरी प्रयत्न करणं हे तुमचं कर्तव्य नाही का.
प्रधानाच्या या प्रतिप्रश्नाला काहीसा ओशाळून तो गोसावी म्हणाला, 'प्रधानजी ! मला झेपेल अशी कोणतीही कामगीरी तुम्ही मजवर सोपवा.
त्यांच्याकडे बोट दाखवून राजाने त्या गोसाव्याला विचारलं, बैरागीबुवा, हे दोन पक्षी एकमेकांशी कय बोलत आहेत हो.
आपल्याकडेही कार ऐवजी स्कूटर असती तर बरं झाले असते असे नीतूला वाटले.
आईने सजावले, नीतू, अगं प्रत्येकाकडे प्रत्येक गोष्ट असेलच असे नाही.
दुसर्‍याकडे असलेली प्रत्येक गोष्ट आपण विकत घेऊच शकू असेही नाही.
नीता हटट न करणार्‍या, व्यवस्थित जेवणार्‍या मुलांची इच्छा सहज पूर्ण होते.
देवाने माणसाला विचारले, तू तुझे हे शेत कधी नांगरले .
देवाने दुसर्‍या माणसाला विचारले, झाड लावण्यासाठी तू हा खड्डा कधी खणलास.
देवाने परत तिसर्‍या माणसाला विचारले, झाडावरची ही फळ कधी पिकली.
त्यासाठी मग त्याने शांत आणि शितल असणार्‍या चन्द्रदेवाला पृथ्वीवर येण्याची विनंती केली.
पांढराशुभ्र चन्द्रप्रकाशात पृथ्वीवरच्या माणसांनाही शांत वाटू लागले, झोप येऊ लागली.
अशा तर्‍हेने पृथ्वीवरचा प्रत्येक दिवस सूर्यासोबत कामात आणि रात्र चन्द्रासोबत आरामात जाऊ लागली.
शाळा संपतांना दीपाताईंनी मुलांना सुट्टीसाठी एक काम सोपावले होते.
ताईंनी ह्या कोयींपासूनच मुलांना रोपे तयार करायला सांगितली होती.
होता होता झाड थोडे मोठे झाले की आपल्या वर्गातली सगळी मुले मिळून आपण त्याची रोपे डोंगरावर लावू यात.
तुम्ही पण अशा तर्‍हेने झाडांची रोपे करुन पावसाळयात जरुर झाडे लावा.
बर्‍याच वर्षांपासून दक्षिण भारतात जाण्याची त्यातल्या त्यात केरळ बघण्याची अगदी मनापासून इच्छा होती, पण या ना त्या कारणाने तो योग येतच नव्हता.
दुसर्‍या दिवशी सकाळी घरटयात जाऊन पाहिले तर मिठू तेथे नव्हती.
मिठूची खूप आठवण येत असे, असेच दिवस चालले होते.
ते पाहिल्यावर आई म्हणाली, मिनू मला तुझे कौतूक वाटते, पिंजर्‍यात डांबून न ठेवता तू मिठूला मोकळे ठेवलेस त्यामुळेच ती तुझ्याकडे परत आली.
मदर्स डेसाठी अदिती आणि आखिलेषची जोरदार तयारी चालू झाली होती.
आज त्यांनी त्याबद्दल मुलांना विचाराचे ठरवलेच.
अहो आजोबा, मदर्स डे आहे नां त्याची तयारी करतो आहोत, आखिलेष दबक्या आवाजात म्हणाला.
साठवलेल्या पैश्यातून तिच्यासाठी छोटेसे गिफ्ट आणि आवडीचे मोगर्‍याचे गजरेही आणणार आहोत.
बाबाही बराच वेळापासून स्वयंपाकघरात होते पण त्याच्या फक्त पोळया आणि भाजी करुन झाली होती.
दुसर्‍या दिवशी सकाळी उठल्यावर नेहमीप्रमाणे समुद्रावर जाण्याची तयारी झाली.
आज दोघेही मासळी बाजारातून लवकर परत आले होते.
आपला खर्च भागवण्यासाठी आम्ही इतरही उद्योग करायचे ठरवले आहे, पण त्यासाठी निसर्गाची हानी मात्र अजिबात करायची नाही.
चित्र पाहताच आईने आनंदाने मंजूला जवळ घेत म्हटले, मंजू, तुझ्या हातात कला आहे, तिला अधिकाधिक वाढवायचा प्रयत्न कर.
दुसर्‍या दिवशी उठल्यावर मंजू आईला स्वयंपाकात मदत करायला आली.
आईला घटट मिठी मारत मंजू म्हणाला, हो आई, जर विल्मा करु शकते तर मी का नाही.
चॉकलेट केक, दहा मेणबत्त्या, पावभाजी आणि हो त्या दिवशी घालण्यासाठी खास सीमाचा निळा टिकल्यांचा फ्रॉक.
तिच्या अशा स्वार्थी आणि अविचारी वागण्याचा त्यांना वाईटही वाटत होते.
नीना जर तू सीमाचा नाटकाचा फ्रॉक तिचे नाटक व्हायच्या आधीच घालू शकते तर सीमा तुझे बूट का घालू शकणार नाही, आईने विचारले.
भुवनचे आईबाबा बंगलोर सारखे मोठे शहर सोडून चिकमगलूर सारख्या छोट्या गावी राहायला आले.
त्यांनी विचार केला आठ वर्षाच्या भुवनला ह्या छोटयाश्या गावात जुळवून घेणे सहज शक्य होईल.
वर्गातही अभ्यास करतांना भुवन सतत शिक्षकांच्या पुढे पुढे करायचा त्यामुळे वर्गातली इतर मुले त्याला आपल्यापेक्षा हुशार आणि वेगळी समजत असत.
एके दिवश तो असाच उदास बसला होता.
परी म्हणाली, भुवनबाळा तुझे दुःख मी जाणते, सगळी मुले तुझ्याशी खेळायला लागतील, मैत्री करतील, मात्र त्यासाठी तुला बरेच बदलावे लागेल, आहेस तयार ह्या सार्‍यांसाठी.
दुसर्‍या दिवशी शाळेत चित्रकलेची स्पर्धा होती, भुवनची चित्रकला उत्तमच होती.
वर्गातल्या मुलांना खूपच आश्चर्य वाटल.
आईने स्पर्धेच्या दिवसासाठी खास म्हणून डब्यात दिलेला पाईनऍपल केक सगळ्या मुलात वाटला.
नंतर खेळाच्या तासाला राघव भुवनला मोठी सायकल चालविण्याचा आग्रह करीत होता.
तुला वाटत मला हे जमेल, भुवनने भीतभीत त्याला विचारले.
थोडयाच वेळात भुवन सार्‍या मुलांबरोबर खेळत होता, मस्ती करत होता, हसत खिदळत होता.
झोपल्यावर मात्र ती परी त्याच्या स्वप्नात आली.
तू गुणी मुलगा आहेसच परंतु सर्व मित्रांना मदत करायला आणि त्यांच्या बरोबर जुळवून घ्यायला तुला शिकलेच पाहीजे, त्यामुळेच तू सर्वात 'बेस्ट' होशील.
त्यांच्या तिसरीच्या वर्गाची ट्रीप डोंगरावर जाणार आहे असे प्राची टिचरांनी सांगताच सर्व मुले आनंदाने 'हुर्रे' ओरडली.
सर्वांनी आपआपले डबे उघडले, विनितनेही डब्यात आणलेला शिरा आणि ऍपलचा चट्टामट्टा करायला सुरूवात केली.
सगळी मुले खाली उतरल्यावर टिचरांनी सांगितले, मुलांनो उंचावरची लेणी पाहण्यासाठी आपल्याला डोगंर चढायचा आहे.
विनितच्या मागोमाग सगळे पोहोचल्यावर सार्‍यांनी फिरुन डोंगर आणि लेणी पाहिली.
प्राची टिचरांनी सगळयांना जवळ बोलावले आणि त्या मुलांना समजावत म्हणाल्या, आज बहुतेक मुलांना डोंगर चढतांना दम लागला, अनिकेत तर सर्वात मागे राहिला होता.
टिचरांनी कारण समजावत सांगितले, विनित अजिबात जंकफुड खात नाही.
तिला कुठल्याही गोष्टीला नाही ऐकाण्याची सवय नव्हती.
मागितलेली गोष्ट मिळाली नाही की रडून घर डोक्यावर घेत असे.
तिला कोणाशीच काही शेअर करायला आवडायचे नाही.
खाऊ, पुस्तक, खेळ असे काही सुध्दा आपल्या मित्र-मैत्रिणींबरोबर शेअर करायची नाही, उलट त्यांच्याबर दादागिरी करायची.
एकदा टीनाच्या वर्गात गौरी नावाची नवीन मुलगी आली, नवीन असल्यामुळे टीचरनी तिला टीना शेजारी बसवले.
टीनाच्या आईला कळल्यावर आई म्हणाली, टीना, अग तुला गौरीला मदत करायला हवी, तुला जर एखादी गोष्ट येत नसेल तर तू तिला समजावून द्यायला हवीस.
तिने तर कार्टून बंद होईल या भीतीने मदत केली होती.
टीनाने त्याला 'इडियट' म्हटले, हे शब्द टीचरांनी ऐकल्यावर टीनाला शिक्षा म्हणून संपूर्ण शाळा झाडायला सांगितली.
पण त्याचवेळेला गौरी टीनाच्या मदतीला आली.
तेव्हापासून दोघींची छान गट्टी तर जमलीच पण टीनाने सर्वांना मदत करायला, मिळून मिसळून वागायला सुरूवात केली.
डोंगर उतरतांना सोबत फळं फुलं घेऊन यायचे.
कडक उन्हाळयात जेव्हा ऊन तापू लागतं, तेव्हा आम्ही आमची सारी पानं तुझ्यावर अंथरतो आणि आम्ही मात्र निष्पर्ण होऊन उन्हात तापत राहतो अतिशय आनंदाने!
डोंगरावरचा झळा जरी खळाळला, दगडाजवळ बुडबुडला.
मग ते फळ खाऊन, पाणी पिऊन समाधानी होतात.
भल्यामोठया डोंगराचा इवलासा आनंद झाडांना, झ-यांना व रस्त्यांना समजला, कसं कुणास ठाऊक, पण गावातल्या मुलांना पण कळला!
नंतरही उष्णता आणखी असह्य झाल्यावर तो प्रवासी जवळच्या नदीत अंघोळ करावयास उतरला.
त्या चोरीमध्ये नंतर तो इतर लांडग्यांशी गुपचूप भागीदारी करी.
काही काही प्रकारची साधीसुधी सेवा फारच महत्त्वपूर्ण असली तरी तिचा उपयोग करुण घेणा-यांना मात्र कसलीच कृतज्ञता वाटत नाही.
ती बातमी ऐकून, शेतक-याला मोठा अचंबा वाटला, तो स्वत:शीच म्हणाला, 'चला, आल्या पावली घरी परत गेलेलेच बरे.
ही सूचना ऐकल्यावर सर्व पशु आपापल्या मुलांना घेऊन प्रतियोगितेंच्या ठिकाणी हजर झाले.
ती म्हणाली, सुंदरपणाचे बक्षिस देवांनी हवे त्याला द्यावे, पण मला मात्र माझेच मूल सर्वात सुंदर दिसते आणि तेच माझे सर्वात मोठे बक्षिस आहे.
आपल्या अर्ध्या घरात तो राहीला तर सोबत होईल आ हळुहळू परस्परांची मैत्रीही वाढत जाईल.
साप त्यामुळे अतिशय वेडापिसा झाला.
सूडबुध्दीने जगाचे एकूण अकल्याणच जास्त होते .
पराभूत झालेला कोंबडा तोंड लपवून बसलेला असल्यामुळेच बचावला नि अखेर कोणी प्रतिस्पर्धी न उरल्यामुळे निश्चिंतपणाने त्या कोंबडयांमध्ये खेळूबागडू लागला.
गर्वाचे घर नेहमीच खाली असते.
त्याला नदी पार करायची होती तेवढयात त्याला घोडयांच्या टापांचा आवाज ऐकू आला
हया उलट तु माझ्या जवळ आलास, तुझ्या डोळयात मला दयाळूपणा सहानुभूती दिसली, हेच मी जाणले आणि तुला विनंती केली.
हे परमेश्वरा, मला माझ्या कामात इतका व्यग्र कधीच करू नकोस की मला दुस-यांबद्दल सहानुभूती वाटू नये, दुस-यांच्या मी सदैव उपयोगी पडो असा मला आशिर्वाद दे.
एकलव्य हा एका आदिवासी पुत्र.
ठाऊक आहे, वनात बागडणं, मनसोक्त गीते गाणं, पोहणं आणि त-हेत-हेची फळं औषधी यांचे जतन करणं, झाडांवर प्रेम करणं.
हे असं नेहमीच घडतं, प्रस्थापितांचं संरक्षण, त्यांची कोडकौतुके पुरविली जाणं हा तर रिवाज आहे.
सातत्य, साधना आणि चिंतन यांची ती बीजे होती.
माझ्या जयकाराने व माझ्या नावाच्या उच्चाराने, कौतुकाने सारा आसमंत भरून गेला.
स्वत:च्या पुतळयाकडे पाहून तुमच्या नयनांतून घळघळ अश्रू ओघळले.
या वर्गाल विद्यार्थी सर्व कार्यात पुढेच पुढे, ती वर्गसजावट असो वा ग्रामसफाई, वर्गातील कार्यक्रम असोत वा स्नेहसंमेलनातील स्पर्धा.
असचं एकदा सर्व शिक्षक व मित्रांना प्रशांतनं फराळाचं आमंत्रण दिलं.
शिक्षकांनी चौकशी केली तेंव्हा कळले की तो जन्मत:च अंधळा आहे.
हे सागळ कळल्यावर मुख्याध्यापकांना रहावलं नाही, त्यांनी कशाचा तरी मनाशी निश्चय केला.
मुख्यध्यापकांनी शिक्षकांतर्फे 5000 रू निधी एकत्र करण्याचे अश्वासन दिले.
प्रशांतने तर त्याला चक्क मिठीच मारली, त्याची आई हा सारा प्रसंग डोळे भरून पहात होती.
त्याची चंद्रावर जाण्याची महत्वकांक्षा तो आता पुर्ण करू शकणार होता.
त्या झर्‍यामुळे सर्वसृष्टी बहरल्यागत दिसत होती.
ते पाणी पिल्या नंतर स्वराचा आवाज पहिल्यापेक्षा मधूर झाला.
मग झ-याने या स्वराला सांगितले, 'हे स्वरा, तू जेव्हा जेव्हा माझ्याजवळ येशील तेव्हा तेव्हा तुला एक उत्सफूर्तता येईल गाणे गायला.
त्या झ-याचे विशिण्ण स्वरूप पाहून स्वराला खूप रडू येऊ लागले.
मग स्वर आपल्या स्वरात आपण केलेल्या चूक सावरून आपल्या झ-याकडे आल्याचे एक मधूर गाणे गाऊ लागला.
त्याचा तो मधूर आवाज पाने-फुले, झडे, पक्षी यांना स्पर्शून गेला, आणि सर्वजणं जागी झाली.
ती पण त्याचं सांत्वन करू लागली, मग आनंदाच्या अश्रूंचा पूर आला.
दुसर्‍या दिवशी आईकडून घेतला तिसर्‍या दिवशी मात्र कोणीही पैसे द्यायचे नाहीत हे उमजल्यावर स्वारी घराबाहेर काम शोधायला निघाली.
बाबा अहो तेवढे आठ आणे मिळवायला मला किती वणवण करावी लागली आणि तुम्ही ते फेकून दिलेत .
शेठजींनी त्याला जवळ घेतले, पाठीवरून हात फिरवला, 'बाळा आता मला काहीं काळजी नाहीं कारण खर्‍या कष्टाची किंमत तुला आज कळली.
एक भिकारी भीक मागता मागता एका श्रीमंत व्यापार्‍याच्या वाडयासमोर उभा राहून भीक मागू लागला.
सेवक बोलवायला आलेला पाहून भिकार्‍याला खूप आनंद झाला.
एवढा लाख मोलाचा धडधाकट देह असतांना भीक कां मागतोस, कष्ट कर पैसे मिळवं.
दोघांनीही दोन वेगवेगळया ठिकाणी आपले आश्रम बांधले, तिथे त्यांचे अध्यापनाचे काम सुरू केले.
तेवढयात समोरून येणार्‍या शंखाने ते पाहिले व विचारले, आंबा कुठे मिळाला.
ह्या विचित्र मागणीचे राजाला आश्‍चर्य वाटले.
चोरी करणार्‍याचा हातच आम्ही कापतो, राजा म्हणाला.
प्रसिध्द लेखक कैलासवासी वि. स. खांडेकरांकडे अलोट गर्दी जमली होती.
खांडेकरांना साहित्य ऍकेडमीचे पारितोषिक मिळाले तेव्हांचा प्रसंग.
सकाळी नऊचा सुमार, ऑफिसला जाणार्‍यांची एकच गर्दी.
वेदना होतच होत्या तशातच ते म्हणाले 'देवासारखी मदत करणार्‍या आपण आहांत तरी कोण, आपले उपकार मी विसरू शकणार नाही.
पृथ्वीवर देखील देवता फिरतात ह्याची आज मला प्रचिती आली, सांगा तर तुमचं नांव, काकुळतील येऊन शर्माजी बोलले.
शर्माजी आश्चर्यचकीत होऊन म्हणाले, काय , ललिता देवी , तुम्ही माझ्यासाठी एवढं केलंत.
गौतमने ते चणे काढले व दुसर्‍या मोठया कुंडीत टाकले.
हळूहळू करता पाच चण्यांचे पोतंभर चणे झाले.
चिमणीचं घर होत मेणाच, छोटंस आणि खूप सुंदर.
इकडे कावळयाला खूप भूक लागली होती, पण सगळीकडे पाणीच पाणी झाले होते.