Srijan-Upadhyay/marathi-tts-indictts huggingface dataset:
डाव घेणार्‍या संघाजवळ चेंडु असतो आणि त्यांनी चेंडुनी लक्ष्य साधून त्या पत्थराच्या थप्पीला पाडायच असत.
देशाच्या इतर भागात, ह्या खेळाला पिट्ठु हरियाणा उत्तरी राजस्थान, किंवा सितोलिया राजस्थान किंवा गुजरात म्हणतात.
तुमच्या डाव्या हाताची तर्जनीला उजव्या हाताच्या तर्जनी व अंगठ्याच्या सहाय्याने अंटी धरून मागे ओढा.
ज्याची अंटी खड्ड्याच्या अगदी जवळ असते तो पहिला खेळतो.
हा दोन्ही बाजुंनी खेळला जातो व त्यात अमुक क्लिष्ट नियम असतात.
ह्या व्यतिरिक्त आणखी पण नियम आहेत, जे ह्या खेळाला जास्त मनोरंजक बनवतात.
अशा रीतिने प्रत्येक मुलगी तीचा डाव संपेस्तोर खेळते.
वर्तुळाच्या आत, ज्यांचा पाठलाग करण्यात येतो आहे त्यांनी मात्र दोन्ही पायांनी धावायचं असत, एका पायावर उडी मारायची नसते.
हा खेळ देशाच्या बर्‍याचश्या भागांमधे फार हौशीने खेळला जातो.
हा खेळ जवळ जवळ दहा खेळाडूंच्या दोन गटात खेळण्यात येतो.
गिल्लीदण्डा खेळात खेळाडुंची संख्या किंवा संघाच्या संख्येची काही अधिकृत सीमा निश्चित केलेली नाहीये.
मराठी लेख, कविता आणि साहित्य पाठविण्यासाठी आम्हाला संपर्क करा.
अतिशय सुन्दर वेबसाईट बनवल्या बद्दल हार्दिक अभिनंदन.
सूर्याच्या मांसल त्वचेवर दिवसांच्या सुया टोच
मुळात संवेदनांचा भावार्थ न उमगलेली मंडळी जेव्हा ज्वलंत दुखावर मायेची खोटी फुंकर घालण्याचा
डी साठी तांड्यात सांस्कृतीक सहकाराची धडपड सुरू असते.
मानवी जीवन जगण्यासाठी अन्न, वस्त्र, निवारा या गरजेंबरोबरच संस्कार
त्याला जाणवत होते फक्त वास्तवाचे ठिपके
सर्वस्व देण्याचं वचन देणारा तू अंधुक दिसू लागलास
मी काठ पदर उराशी घेऊन जगेन
तू दिलेली धीर गंभीरता, विचारांची खोली
सुटला कधी ना ताल ठेका धरीत गेले
विफल आयुष्याची माझ्या, मी पाने चाळताना
मलाच सावरतो माझे, मी अश्रु ढाळताना
वैराण जिंदगीचे गीत, सांगु कसे कुणाला
बघतो मी गुन्ह्याविनं, सारे मलाच पोळताना
आज केवळ खुर्चीसाठी, सारे देशद्रोही झाले
स्वार्थ शोधण्यात दांभिक, स्वामीही दंग झाले
लाच लुचपतीवर बरेच, बदमाष लाल झाले
ओठात गोड भाषा, डोळ्यात कपटि नशा
जातीचे रंग शोधतात, कित्येक भडवे बिचारे
एक एक ओंजळी मागे असतेच झऱ्याचे पाणी
मी भिऊन अंधाराला, अडगळीत लपूनी जाई
झोप पुर्ण न झाल्याची ब्रेकींग न्यूज दिवसभर कवटीच्या आतबाहेर रेंगाळणार होती.
फटाफट आंघोळ झाली, नंतर कपडे वगैरे
चकाकणारी कोल्हापुरी चप्पल घालुन मी आरष्यात स्वतःला नमस्कार करून घेतला
राजाभाऊंनी केलेल्या खास आमलेटाचा बेत संपवुन, घराबाहेर पडलो.
गावठी कोंबडी तीचीच अंडी, माहोल छान रंगला होता.
सकाळी करकरीत इस्त्री करून घातलेला नेहरू शर्ट आणि पायजमा धावपळीत पार चुरगळला होता, मळला होता.
हे शोधत अखेरचा श्वास घेत होता.
सांस्कृतीकतेचाच कळप हा, कळपाकळपाने तांडा होत जातो कसा
या तांड्यात अनेक घडामोडी होत असतात, घडामोडी घडविल्या जात असतात.
अज्ञानाने झपाटलेले काही विद्रोही तांड्यातून बाहेर फेकले जातात, त्यांचा निरोप समारोह तांड्यातील पीएच.
त्यांच्या निवासाची व भोजनाची व्यवस्था त्यांच्या कप्प्यांच्या रंगाहून कर्तव्यदक्ष स्वयंसेवक सावकाश करित असतात.
तांड्यातील कळपांची संख्या हळूहळू वाढत जाते.
कालांतराने कळपाच्या एकात्मतेसाठी तांड्यातील अनेक 'संस्कृतीवीर'कार्यकर्ते झटले.
कळपांची सांस्कृतीक एकात्मता दिवसेंदिवस कार्यक्षम होत जाते.
आता कसं सगळ हवंतसं, त्यामुळे शांतता असेल तुमच्या सृजनशिलतेच्या परसदारात.
तेव्हा पाणावलेले डोळे मिटून तुम्ही अरश्यासमोर उभे असाल काही काळ
त्यात त्यानं काय होतय.
छबी घेवुनी फरार येता पाहतो स्वतःला
भुरभुर होवुन कोसळता मी पाहतो स्वतःला
ताफ्यात चांदण्यांच्या मन धुंद न्हात होते
घेवूनी मजला उशाशी हुंदका गातोय गाणी
घे जरासा सोबतीला, प्राण ही गातोय गाणी
बिलगुनी लाटांस माझ्या काठ ही गातोय गाणी
आनवाणी आसवातून श्वास ही गातोय गाणी
निर्वीकारपणे माघारी बुरसटलेल्या पाच पावलान सारखं
मातीतुनचं जन्माला आला रंग, संवाद, संवेदनांचा एक भला मोठ्ठा पुंजका
मनाला मेंदुच्या चाकोरीतून बाहेर काढण्याचे श्रेय पण त्यांनाच
शुन्य होतांनाही शुभाशुभ मुहुर्ते कधी मानलीच नाही
त्या माझ्या मातीतल्या हिरवळीचे ‌ऋण तिसऱ्या घंटेआधि फेडण्यासाठी
आयुष्या बद्दल माझा अनुमान साक्षात जानवतोय,
मी ही आता भगव्या देवदुतांच्या तांड्यात ओढला जातोय
समाजात नाव, तोंडावर स्तुती, बॅनरवर मोठा फोटो, पांढरा सदराकाळी विजार, डोळे झाका.
अवचीत भिजऱ्या लाटांच्या स्पर्शाने मन ओथंबुन
बेहोश रम्य राती उधळून श्‍वास गेला
तो स्पर्श सांग तुजला सांगुन काय गेला
जवळी आलीस तेव्हा श्वासात कैफ आला
अन्‌ मोगरा सुगंधी लाजुन धुंद झाला
क्षण, अंगावरी बहरता जास्वंद मंद झाला
तुमच्या कुशीत माझा पाषाण मोम झाला
श्वासांच्या शर्यतीत जिंकण्याच्या विलक्षन ध्यासाने पेटलेलो,
मनाच्या खांद्यावर श्वापदांच्या सुळ्यांचे ओघळणारे रक्तरंजीत पसायदान
नरडीचा घोट घेऊन देखील मुठीत आवळून धरलेली क्षितीज रेख.
आकांत श्वासात शांतता कुजबुज टाळे माझे आई
अभेद्य चौकट अश्रुंची, चित्र पुराणे माझे आई
अवाढव्य शरीर यष्टीची माणसे अशा नाजुक प्रसंगी कशी धावत येतात
गावातली मान्यवर मंडळी आगोदरच लाकडांचा आहेर घेवुन तयारीत असतात, डालडाचा डबा उघडला जातो.
मृतदेहाला लाकडांच्या ढीगावर झोपवण्याचं काम गावातली जेष्ठ आणि श्रेष्ठ मंडळी करतात.
प्रवचनकारांच टेस्टींग मात्र फेल गेलेलं असतं.
पुन्हा हॅलोहॅलो माईक टेस्टींग मात्र जनरेटरचा आवास्तव आवाज ही टेस्टींग देखील फेल करतो.
प्रवचनात ऎतीहासीक, पौराणीक, शास्त्रीय दाखले दिले जातात.
श्रोत्यांचा ओघ एकएक करून सुरू असतो, मांडवात आता व्यवस्थीत गर्दी झालेली असते.
घास ठेवणारी मंडळी नदिवर जमते, मृतात्म्यास पाणी दिले जाते.
तेव्हा मान्यवर मंडळी पुढाकार घेत जेनरेटर बंद करतात.
आता प्रवचण अखेरच्या टप्प्यात आलेले असते.
प्रवचनमार्गदर्शन संपते वासुदेव महाराजांचा सत्कार मान्यवरच करतात, महाराज श्रोत्यांना अभिवादन करतात.
बंधुंनो मान डावीकडेउजवीकडे फीरवताफीरवता, समोर बसलेल्या प्रेक्षकान कडे मात्र लक्ष नाही.
एक मनुष्य हा सर्व 'दुखवटा' गोळा करण्याचे काम चोख पार बजावत असतो.
अशा प्रकारे दुखवट्यांचे सत्र संपल्यानंतर जेवनावळ सजते.
प्रत्येकास काय हवेनको ते पानात वाढुन घेतले जाते.
दुःखाचा शिण आता कमी होत जातो, सर्व लोक जेवणा नंतर पडवीतच हात धुतात.
घरासमोर खरकट्या पत्रावळ्यांचा ढीग कुत्री, मांजरी आणि कोंबड्या मात्र अजुनही फस्त करीत असतात.
सर्वसामान्य दुःखाची कल्पना येथे फोल ठरून सर्वसामान्य दुःखोत्सव संपलेला असतो.
मी त्याना, विश्र्वास म्हणालो, चुकले का हो
घात आप्त, आघाता सगे, अपघात सोयरे
याचनेस, गळफास म्हणालो, चुकले का हो
कधी अचानक, धाड टाकुनी, स्वप्नांची तू, झडती घे
क्षणाक्षणावर, तुझाच ताबा, तुझीच सत्ता, सभोवती
या ह्रदयाचा, अथांग सागर, नभी चंद्रमा, रूप तुझे
तुझ्याच रंगामध्ये रंगलो, गीतांची तू, झडती घे
अनन्यसाधारण अडचणींवर मात केल्यामुळे आपला आत्मविश्वास
गोरा नाही, घारा नाही म्हणून बेरकीही नाही
मिसरुड फुटण्याआतच आंबेडकर वाचुन ढसाढसा रडलो
आक्रंदलो, संतापलो आणि संस्कृतीवर यथेच्छ थुंकलो
धेड असतो तर भडव्याची नरडीच घोटली असती.
पण या षंढ संस्कृतीन मलाही षंढच बनवल
षंढ असल्यावर अंतर्मुख होणे केंव्हाही चांगले
म्हणुनच महाराच बिरुद मी मानान वागवल
तेंव्हा मात्र खरोखरीच मी महार झालो
आगलावी आक्रस्तळेपणा होता म्हणुन मी ढसाळ ही बनलो
तरीही मी थंडच होतो कारण मी भुदेव होतो
आणि आंबेडकरी तत्त्वज्ञान घेऊन मोकाट सुटलो
मी पुरता निखळलो, तुटलो आणि सुन्न झालो
कवितेसंबंधी कवीन बोलण म्हणजे घटपटात गुंतलेल्या पंडीत समीक्षकांसमोर लाजवंतीन ओठंगुन उभ राहण्याचाच प्रकार नव्हे काय
तिनेच सगळ बालपण भळाभळा पुढ्यात ओतल त्यातला परबाळपोकळ भाताचा संदर्भ हृदय आतून हलवण्यासारखा जीवघेणा
सुशिक्षित हिंदू मनाचा परंपरागत अस्पृश्यद्वेष अजूनही शाबूत आहे.
किंबहुना तो घाणेरडरुप धारण करतोय हे पाहून स्वतःलाच काळवंडल्यासारखे होते.
त्यांनी नामोल्लेखाची अट घातली नाही तरी ती करणे कर्तव्य समजतो.
चित्रकार श्री सुदाम वाघमारे यांचे आभार मानले तर त्याला खचितच रुचणार नाही म्हणून थांबतो
भेट तुझी स्मरताना तो क्षण हवासा वाटतो.
नकळत येणाऱ्या आठवणींना हे हसू आवरेनासं होतं.
एकाच ठिकाणी तासंनतास बोलण्याची सवय लावली.
चुंबनाच्या स्पर्शाने, तुला रोमांचित करावसं वाटतं.
मिलनाची घटका जसजशी जवळ येऊ लागली
माझ्या हातांची जागा माझ्या ओठांनी घेतली
काही क्षणांतच दोघांचेही हृदय एकमेकांना बिलगले
स्वतःचे दुःख ते माझ्या नेत्रातून सांडतात
रात्रीच्या रेकॉर्ड डान्सला मला एका मुलीचा
दुसरे दिवशी सर्व कार्येकर्ते अध्यक्षांच्या घरी जमतात.
उन्हे सरपटत राहतात माझ्या खारट शरीरावरून
अन्‌ मी या ओहटलेल्या समुद्रावरुन ओहटत.
इतका की, तुझ्या सानिध्याच्या संधिप्रकाशात थकून गेलोय की
आणि मी नकाराची भांग पचवून विश्वाला पाठमोरा
पण इतका हळवा निष्काळजीपणा तसा घातकच.
द्याल ती शिक्षा मला मान्य आहे.
ठेचून मारू शकाल किंवा एखादं अनियतकालिक काढाल ह्या प्रीत्यर्थ
शिटी झालीय आणि ओतलाय कोळसा इंजिनमध्ये.
ही व्याकुळता धरून ठेवणार आहेस तू
आता वाटलंच, तर चाल जरासं गाडीबरोबर
ह्या बहरत जाणाऱ्या ऋतूंचे फटके चाबकासारखे
ज्यावर कवीचा जथ्था उतरायचा झोळ्या घेऊन.
आपण दोघं त्या कागदी नावेवर बसलो होतो
नंतर पावसाचे आणि तुझे वैर झाले.
तिचे सर्व प्रियकर माझ्याच चेहऱ्याचे आहेत
या पैकी मी कुठेच नसली तर
मी लक्ष विचलित होऊ दिलं नाही.
इतिहासाच्या पानांना माझ्या संदर्भाचा उपयोग नाही
मैदान साफ करून त्यांना खेळायचे आहेत खेळ
सैल करतात मैदानावर पालकांचा धाक हरवलेली दप्तरं
आकाशही गुंडाळून नेले जाते दुसऱ्या शहरात
नजरेतील व्याकूळ प्रार्थना ती मला नजराणा देते.
साऱ्या कर्तृत्वाचे केस पांढरे झाले ऐन वयात
तू ही रे तू ही रे गाण्यावर
केला विचार पक्का गाणं गाऊन
किनाऱ्यावर पोहचलोच तर बिअर पाजीन तुला
लाटाच लाटा आणि समुद्र टिंगल करतोय पुन्हा पुन्हा
नाहीतर समुद्र गोठून जायला हवा, तडकाफडाकी.
कवी लागतीलच कवितेच्या किनाऱ्यावर फुगून फुगून मेल्यानंतर.
तुम्हाला थेट मोकळं आभाळ हवं असतं.
पण मी विश्रांती घेतो सिग्नल जवळ
कृपया कोणीतरी मला सुखाची गोष्ट सांगा
पडण्यापूर्वी येऊ दे वारा तुमच्या पिचक्या स्ट्रॉ मधून भसाभसा
फ्रंटवर घासू दे बेधडक माझी छाती प्रिय शत्रूंसाठी
तुम्हाला टिव्हीवरच्या टापांचे आवाज ऐकून धापा लागतात आणि मी तर कवितेच्या
प्रकाश झोत पडतो आता नायकाची एंन्ट्री वगैरे
काय झालेय हे न कळताच लोकं
सेक्स विषयी सजग असणारी ही माणसं
धावण्याचा वेग किंचितही कमी होत नाही उल्टा वाढतोय दुप्पटीने
कोणाचीच कशी दमछाक होत नाहीये
या प्रश्नाची अधांतरी उत्तरे मेंदूत धक्काबुक्की
करताना हॉलमध्ये झुंबर पेटते आणि इंटरवल होतो.
बाहेरचा आश्वासक उजेड माझ्या पावलांना बळ देत राहतो.
आदल्या रात्रीच्या कवितेतला तडफडून मेलेला शब्द
असला कृत्रिम सुविचार पगाराचा दिवस सोडून
महिनो न्‌ महिने वरच्या खिशात घुटमळतो.
मला विवाहबाह्य संबधातलं सुप्त आकर्षण असतं
कवितेची कोळिष्टकं होण्याची वाट पाहत राहतो
साने गुरुजींनी संस्कार केलेल्या शाळकरी मुलांप्रमाणे
तो समोर डोंगर दिसतो आहे दूरवर
किती तहानलेले मेल्यावर वाटेत एक विहीर
माझ्या सोबत असणारे हे जिव्हाळ्याचे प्रश्न.
फुटपाथवर जुने अंक डेबोनेरचे चाळून काढले
वळवळते माझी जीभ तीच असते माझी भाषा.
या दरम्यान येईल खूप काळोखाचा बोगदा
ते बघ, लुकलुकणारे दिवे, जे नेहमीच असतात लांब
ते बघ, पक्षी उलटेसुलटे, घट्ट विजेचा धरतात खांब
तो बघ काळा काळा ढग स्वतःवरच रुसलेला
तिचे कैक प्रश्न दडवून ठेवल्याचा मला मात्र त्रास होतो
त्याक्षणी ती मोकळा श्वास घेत, बागडत असल्याचा भास होतो.
ठळक बातम्या ऐकतानाही माझ्याच मूळव्याधीचा ध्यास मला
आपला संसार बिघडणार नाही, रेडिमेड लुगड्यातला.
बायको लग्नापासून नुसतीच धमकी देतेय आत्महत्येची
पळपुटेपणाची जखम पिकेल तेव्हा करू आत्महत्या
चिठ्ठीबिठ्ठी झूठ हे रस्त्यांना सांगून काय उपयोग
थडथडणाऱ्या मेंदूच्या लगद्याचा होऊ दे कागद
एवढेच आत्मभान ह्या नजर सटकलेल्या झिरो प्रकाशात.
आहे, बहीण, बायको, काकी नी चुलतभाऊ इत्यादी.
बायकोला वाटतं, नवऱ्याचं लफडं अडलंय त्यात
आईला वाटतं, चेक असेल तर रेशन सुटेल वेळेला अडत्या
लेखक बिखक तसं काही नसतं घरच्यांना
शेजारच्या मांजरीची पिल्लं मोठी होऊन सैरभैर झालीयत
कौलाच्या खनपटीला जन्मलेली पाखरं उडून गेलीत
दारातलं गटार तुंबून मलेरिया होऊन गेलाय.
आणि प्रेयसीशी असलेला संबंध लोंबकळत राहिलाय
जागरण करून करून बागडलो मित्रांच्या ओसरीवर
आणि बघा, या ओळखीच्या व्रणालाही कैक महिने चिघळले गेलेत.
पोत्यातल्या पोत्यात गुदमरत विसर्जनासाठी गावाबाहेर चाललीहेत.
त्याच्या डोक्यात गुलालाने न माखलेली कचकडी मुलगी
डबल ग्रॅज्युएट मुलीलाही मान वर करून
राहुटीच्या खाली प्रत्येकाने आपला डाव सजविलेला असतो.
चिल्लरवरून फिरत राहतो पुरून घेतलेल्या साधूचा हात
मागच्याने पाय दिलेली तुटकी चप्पल
मी तुझ्या चिमुकल्या विश्वातून हरवलोय केव्हाचा.
म्हणून पुन्हा पुन्हा जत्रेत हरवण्याची भीतीच नसते मला.
तांबड्या मातीला उघल गर्दीचा अबीर बुक्का
तरीही मी पोहचू शकत नाही तुझ्यापर्यंत.
तू मुळाक्षरांच्या पल्याड तर उभी नाहीस
चित्रात तुम्ही असाल उजेडाचे शुभ्र राजपुत्र
तुम्हांला जाणवेल आपण एकटे एकटे आहोत.
आणि वर्तमानाच्या बेसिनमध्ये तुम्ही धुता तुमचे
आणि कवितेसाठी एक दीर्घकालीन ऑपरेशन केल्याशिवाय पर्याय नाही
निदान दोन दिवस तरी अधिक समंजसपणे
दारापुढे कार पार्क केल्याने माझे घर
आणि तुमचा नम्रपणा गळून पडणार नाही उंबरठ्याशी
तुम्ही याल तेव्हा परंपरेचे लाकूड मोडून बनवलेल्या
तीही दारावरच्या बेलने दचकून उठेल तुमच्या स्वागतासाठी
उसने हसण्याचा मज सराव जरा जरा
ना पुढे येथे सुखास वाव जरा जरा.
पुण्य माझे मीच आता, बाटवाया लागलो.
पाश गळ्यातील तुझा, सोडवू कसा मी
गंध फुलातील तुझा, ओजवू कसा मी
थंड तुफानास अता, टोलवू कसा मी
सांग तुझी प्रीत जरा योजवू कसा मी
दुःख क्षणाचे सलते, थोपवू कसा मी
वाकल्या पाठीवरी ह्या, सोबत्यांचे घाव आहे.
आगजाळ्या काळजीचा, बोचला हा खोल काटा
नेक कारागीर येथे, राबुनी बेनाव आले.
चालला हा खेळ सारा, आंधळ्या कोशिंबिरीचा
मजबूर माणसाची ही कुठली जात आहे.
माणुस विकतो माणूसकीला भाव असे ठरलेला
पावलो पावली नितीमत्तेला जो तो विसरलेला
बोलतो कोण ऐकतो कोण ईशाऱ्यातील भाषा सारी
खून, दरोडे, चोऱ्या मारून कुणी असे पुरलेला
ज्याच्य फांदी फांदीतून सळसळत असतात बेदरकारपणे
त्याच्याच स्वामीत्वाने महत्व येत असते शाळेला
तोच तर असतो खरा संशोधक, शास्त्रज्ञ
तो समाज सुधारक क्रांती कारकही तोच
कधी अंधारही प्यावा लागतो बिनबोभाटपणे
लागली चटक जिभेला त्या बिचाऱ्या जिवाची
सांजवेळी कंकणाचे चूर होणे हा कोणता खेळ आहे.
वाहती पाण्यावरून सदा या साऱ्या मंद लहरी
सांजवेळी चुळीचे धूर जाणे हा कोणता खेळ आहे.
झाड गेले झाखाळूनि दाटला अंधार दिशात
निघाल्या कळपात गायी शिस्त त्यांची वेगळी
सांजवेळी वासरांचे चौखूर होणे हा कोणता खेळ आहे.
धार्मिक, दहशतवादी मग ते कोणत्याही धर्माचे असोत.
या सर्व दहशतवाद्यांनी स्त्रिला वेठीस धरण्याचाच पवित्रा घेतला आहे.
हे हृदयाला पाझर फोडणारे उद्गार अहेत.
मुलगा न झाल्यास मुलगी झाल्यास आईवडील शोक करताना दिसतात.
म्हणूनच स्त्री भ्रूणहत्या मोठ्या प्रमाणावर होत आहे.
मुलांना दिली जाणारी खेळणीसुद्धा न्यूनगंडाची भावना निर्माण करतात.
स्त्री स्वतःचे रक्षण करण्यास समर्थ असली पाहिजे.
स्त्रियांपुढे गंभीर समस्या आहेत, पण शिक्षण या जादूच्या कांडीने सोडवली जाणार नाही.
पारंपारिकरित्या पुरुषांची समजली जाणारी क्षेत्रे आता महिला काबीज करीत आहेत.
स्त्रीची प्रतिष्ठा फक्त वीर पत्नी अथवा वीर माता होण्यात नाही, तर वीर स्त्री होण्यात आहे.
भारतीय संस्कॄतीमध्ये सणउत्सवांच्या परंपरांना कालचक्रानुसार होणाऱ्या ऋतुबदलांचेही परिणाम लाभलेले आहे.
महाराष्ट्रात हिंदूंच्या परंपरेनुसार चैत्र महिना हा नव्या वर्षाचा प्रारंभ मानला जातो.
'प्रतिपदा' या संस्कृत शब्दाचा अपभ्रंश होऊन प्राकृत भाषेत 'पाडवा' हा शब्द रुढ झाला.
चैत्र शुद्ध प्रतिपदेस हे नाव आहे.
घरातील सर्वजण तैलाभ्यण करून उष्णोदकाने स्नान करतात.
उपाध्याकडून नूतन वर्षाचे पंचांग अर्थात वर्षफळ श्रवण करतात.
गुढीपाडवा हा साडेतीन शुभमुहूर्तांपैकी एक मानला जातो.
मी व माझी आई परभणीहून नंदीग्राम एक्स्प्रेसने औरंगाबादला येत होतो.
जालन्याला एक कुटुंब आमच्या डब्यात चढलं.
तुमचा कोणी औरंगाबादला मित्र आहे का
मग काहीतरी व्यवस्था करून ते मागून येणाऱ्या देवगिरी एक्स्प्रेसने मुंबईला गेले.
आता घरगुती छळ महला सुरक्षा कायदा सव्वीस ऑक्टोबरपासून अंमलात येताच तामिळनाडूत घडलेली ताजी घटना पाहा.
पतीपत्नी शिक्षक असून जोसेफची पत्नी बेनेडिक्सवर गुन्हा दाखल करून त्याला अटक करण्यात आली.
दर सहा मिनिटांनी एक महिला आत्महत्या करत असते, दर एकोणतीस मिनिटांनी एक हुंडाबळीची घटना घडत असते.
ही एक सगळ्यांसाठी लाजीरवाणी अशी गोष्ट आहे.
त्यात बक्षिसे पटकाविणारी नसीमा सांस्कृतिक कार्यक्रमात स्टेजवर कोसळून पडते.
त्या नॅशनल लेव्हलवर अपंगाच्या स्पर्धेत हिंदुस्थानाचे प्रतिनिधित्व करत लंडनला गेल्या.
एकोणीसशे चौऱ्याऐंशी साली दीदींनी लावलेले हे छोटेसे रोपटे अपगांना ट्राय सिकल, व्हीलचेअर पुरवणे.
परंतु दीदी झगडत राहिल्या आणि आता त्यांच्या रोपाचा वटवृक्ष कोल्हापूर, सिंधदुर्ग, पुणे असा पसरलेला दिसून येतो.
कोल्हापूर येथे कदंबवाडीला संस्थेचे वर्कशप आहे.
स्वतः पॅराप्लेजिक असलेले गृहस्थ हे वर्कशॉप सांभळतात.
येथील मतिमंद मुलांना 'क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट नसल्यामुळे मतिमंदत्वाचे प्रमाणपत्र मिळत नाही.
दीदींना अनेक पुरस्कारांनी गौरविण्यात आलेले आहे.
'आऊटलूक'तर्फे देण्यात येणारा 'स्पीक आऊट पुरस्कार
डॉ. हेडगेवार पुरस्कार आणि यासारखेच अन्य सुमारे सतराअठरा पुरस्कार त्यांनी मिळविलेले आहेत.
नियतीने ज्यांचे जीवन उद्ध्वसत केले, अशा क्रूर नियतीचा काही प्रमाणात पराभव करण्यात त्या यशस्वी झाल्या आहेत.
अपंग स्वतःच्या वेदनेने, दुःखाने खचलेले असतात.
समाजाने त्यांच्या मार्गात अडचणी उभ्या न करता त्यांना मदतीचा हात द्यावा, अशी तळमळ दीदींच्या हृदयात आहे.
पराभवाचे घाव झेलता, हसवायची युक्ती दे.
महिला व नववधू ज्या सणाची आवर्जून वाट पाहत असतात.
ती ज्या दिशेकडून येते त्या दिशेला समृद्धी मिळते.
दक्षिणेत याचवेळी पोंगल नावाचा तीन दिवस चालणारा उत्सव असतो.
स्त्रिया मृत्तिका घटाचे दान देतात व देवाला तीळ, तांदूळ अर्पण करतात आणि संक्रातीनिमित्त सौभाग्यपण लुटतात.
या दिवशी तीळगुळ मोठ्यांनी लहानांस द्यावा अशी वहिवाट आहे.
त्यामुळे स्वतःकडेही लक्ष देण्यासाठी त्यांच्याकडे वेळ नाही.
मकरसंक्रांत हा सण रथसप्तमीपर्यंत चालत असून, ह्यात रोज एखाद्या स्त्रीकडे हळदीकुंकवाचा कार्यक्रम असतो.
आपल्यालासुद्धा या जगात, समाजात एक विशिष्ट प्रतिष्ठा आहे याची जाणीव प्रत्येक स्त्रीला होईल.
मला हेमंत जोगळेकर सारखं मऊ उबदार लिहीता येत नाही
जमा करून त्यामधून एकोणीसशे सत्त्याण्णव साली स्वतः सेंद्रिय खताचा वापर करून घरी रोप तयार केले.
वर्षाला एक ते दीड लाखाचे उत्पादन मिळू लागले.
ही रोपे कृषी विभागामार्फत उज्जैनला पाठविली जातात.
कृषी विभागामार्फत संपूर्ण महाराष्ट्रात गप्पागोष्टि कार्यक्रमासाठी आमंत्रित करून एक यशस्वी उद्योजक म्हणून महिलांशी संवाद साधला जातो.
पुरूषाचे लक्ष्य मात्र भौतिकतेकडे, जडत्वावर अधिकार गाजविण्याकडे अधिक असते.
त्या ठिकाणी तिच्या स्त्रीत्वासंबंधी कोणताही प्रश्न उपस्थित केलेला नाही.
आताच राष्ट्रकूल स्पर्धांमध्ये भारतीय महिलांची कामगिरी उल्लेखनीय आहे.
सध्या राष्ट्रीय राजकारणात महिलांची संख्या नगण्या आहे.
आर्थिक क्षेत्रातही अनेक महिला मोठ्या पदांवर कार्यरत आहे.
त्याचप्रमाणे समाजाचं प्रतिबिंब चित्रपटात पडते अस म्हणतात.
टारझन, जेम्स, बॉंड, रँबो यांनीही मान खाली घालावी असं तिच कर्तृत्व होत.
मात्र स्वातंत्र्य लढ्याच्या पार्श्वभुमीवर तिचा दुर्गावतारच अधिक अधोरेखित झाला.
नवऱ्याला उदंड आयुष्य लाभाव म्हणून स्त्रीया उपवास करतात.
वटपौर्णिमा, करवाचौथ, शिवरात्र आदीच चित्रण आणि उदात्तीकरण या चित्रपटातून पाहायला मिळाल.
मीनाकुमारी व गुरुदत्त यांच्या साहब, बीबी और गुलाम या चित्रपटातून स्त्रीच्या अनेक व्यथांच चित्रीकरण करण्यात आलं.
दिलीपकुमारवैजंतीमालाच्या 'मधुमती' या चित्रपटानं स्त्री प्रेमाला आणखी मोठ्या उंचीवर नेऊन ठेवले.
स्त्रीप्रधान चित्रपटाची लाट आली व एकोणीसशे अडुसष्ठ ते ऐंशी मध्ये सतीपट संपले आणि स्त्रीच्या साध्वीपणाचा सिलसिला सुरूच राहिला.
त्याचा पगडा जनमानसावर बरीच वर्षे राहिला.
'सतीपरीक्षा', 'दुल्हन', 'चरणों की दासी', 'मै सुहागन हूँ', 'सुहागन', 'पतिपरमेश्वर', ही काही उदाहरणं.
'संगम', 'साहब', 'सुजाता', व 'ब्रम्हचारी' या चित्रपटातून ती प्रगल्भ होत गेली.
सत्तरच्या दशकानंतर स्त्रीप्रधान चित्रपटांची लाटच आली.
कॉलेज मध्ये जाणारी नोकरीव्यवसायात अधिकारपद भूषविणारी स्त्री अनेक चित्रपटांमधून दिसू लागली.
हक्क मागण्यापेक्षा मिळालेले अधिकार उपभोगतानाची तिची स्वप्न चित्रपटाबरोबर समाजातही दिसत राहिली.
'कॉर्पोरेट' सारख्या चित्रपटातून करिअरमध्ये लागलेल्या स्त्रियांचे प्रश्न हाताळले गेले आताची तिची झेप आकाशाला गवसणि घालणारीच आहे
आजही ते दोघे संगीताचे क्लास घेतात.
'हिंदूमुस्लिम' आंतरधर्मीय विवाह असल्याने लोकांचा बघण्याचा दृष्टीकोन वेगळा असतो.
त्यांच्या या संघर्षातूनच त्यांच्या उदयाच्या आयुष्याची पहाट उगवणार आहे.
पुढे या आणि तुमची सकारत्मकता, मौलिकता जगाला दाखवा.
अतिपरिचयात अवज्ञा एखादी गोष्टा चिरपरिचित झाली की तिचे महत्त्व वाटेनासे होते.
महागाईचा भस्मासूर सामान्य माणसाला खूप त्रासदायक झालेला आहे.
यामुळे व्यक्तीला महागाई वाढल्यामुळे आपली हौस पूर्ण करता येत नाही.
लोणी, तूप, दूध यांची रेलचेल होती.
महिना पंधरावीस रुपयांच्या पगारात आठदहा माणसांचे कुटुंब राहून वर पाचसहा रुपये शिल्लक टाकता येत असत.
या सर्व गोष्टी आज परिकथेप्रमाणे अद्भूत आणि असंभवनीय वाटतात.
आज पैशाचे मूल्य घसरत चालले आहे.
सध्याच्या महागाईमुळे काही गोरगरीब, मजूर एका वेळचे अन्न देखील खाऊ शकत नाही.
यामुळे शेतकरी आत्महत्येकडे वळतात व या परिस्थितून महागाई वाढण्यास सहजरित्या अनेक विविध पर्याय उपलब्ध होतात.
हरितक्रांती, श्वेतक्रांती झाली असे उत्पादक म्हणतात.
आज निवासी जागांच्या किमती आकाशाला भिडल्याने झोपडपट्ट्या सतत वाढत आहेत.
महागाईमुळे कौटुंबिक सौख्य लाभत नाही तर तणाव वाढतो मुलांच्या लहानमोठ्या गरजादेखील पूर्ण करणे पालकांना अशक्य होते.
वैयक्तिक व सामाजिक चारित्र्याचा ऱ्हास होतो.
दळणवळण तर एवढे महाग झाले आहे की, गरीबांनी प्रवास करु नये.
या साऱ्या गोष्टींच्या किमती वाढलेल्या आहेत.
अशावेळी वाटते की, पूर्वीचे पंचक्रोशिपुरते मर्यादीत असलेले जीवनच बरे होते, नाही का
म्हणजे लोकसंख्येचा स्फोट कसा असतो हे भारताच्या माध्यमातून संपूर्ण जग पाहत आहे.
या स्फोटाची तीव्रता वाढविणारी मानसिकता भारतीय माणूस पोसत आहे.
विशेषतः विकसित जिल्ह्यांमध्ये म्हणजेच पुणे, सातारा, सांगली, कोल्हापूर या जिल्ह्यांमध्ये हे प्रमाण अधिक चिंताजनक आहे.
शहरीग्रामीण गृहिणी कोणत्याही गटात मोडणारी घेतली तर असे दिसून येते.
घरातला पुरूषवर्ग उद्योग न करता घर नीट चाललेले असते.
कारण या स्त्री भ्रूणहत्येचे सामाजिक आणि नैसर्गिक परिणाम फार भीषण आहेत.
एकवीसावे शतक तरुणांचे मानले जात असल्यामुळे शाळाकॉलेजांमध्ल्या मुलामुलींना यासंबंधीच्या प्रबोधनाचे सूत्रधार बनायला हवे.
नाही तर स्त्री भ्रूणहत्या करुन आपणच आपल्या पायावर कुऱ्हाड मारल्यासारखे होईल.
दिवसभर कामाच्या व्यापाने वैगातून कसा बसा मी जरा दररोजपेक्षा अर्धा तास उशिराच घरी पोहोचलो होतो.
अंग टाकावयास वाटलं तेव्हा मुलांच्याच बाजूला डोके उशीवर ठेवून शांतपणे पहुडलो.
इतक्यात बेडरूमचा दरवाजा खोलून बायकोने आवाज दिला.
ठीकआहे, जरा निवांत पडतो, मी एक सुस्कारा सोडून तिला सांगितलं आणि डोळे शांतपणे मिटून रिलॅक्सपणे पडलो.
ओव्हरडोस घेतलाय अन तिच्या नवऱ्याने बेशुद्ध अवस्थेत हॉस्पिटलमध्ये दाखल केलयं.
मी पोहोचण्याच्या अगोदरच शिलाची बहीण आली होती.
परंतु दिसायला अतिशय कोमल व सडपातळ बांधा असल्यामुळे तिचे तारुण्य चारचौघात उठून दिसत होते.
उधूनमधून ती त्या व्यक्तीबरोबर रागाने बघून काहीतरी पुटपुटत होती.
मी आपला हातावर घडी घालून एका कोपऱ्यात शांतपणे मागील अतीत आठवत होतो
मीच खर्च वाचवण्याच्या फंदात पडलो नसतो तर.
त्या आणल्याच नसत्या अन टेबलावर तशाच ठेवल्याच नसत्या तर.
आता मात्र हॉस्पिटलमधील वातावरण निरागस झाले.
सर्व जण आपापल्या विचारात रात्रीच्या गर्द काळोखात बसले होते.
तसा सर्व जणांनी एकसाथ निःश्वास टाकला.
शिलाला शुद्ध आल्यामुळे डॉक्टर रॉय घरी जायला निघाले.
का झोपेच्या गोळ्यांचा ओव्हरडोस घेतलास
नेमकं काय झालं तुला ठावूक आहे का
वेड बिड लागलाय की काय अगं सोन्यासारखा नवरा माझा.
अगं काल खूपच अर्धे डोके दुखायला लागले त्यामुळे मी जाम वैतागले होते.
त्यात माझा मायग्रेनचा त्रास तर जुनाच आहे.
तसा मी ताडकन जागा झालो
साक्ष देण्यास मी काय करू
शरदाचं चांदण, वसंताचा बहर, श्रावणाची पालवी या सर्वाहुन अधिक मनमोहक आकर्षक कोण
निरपेक्षपणे मैत्री हेच शब्द कानावर येतील.
यामध्ये वय, वेळ, समाज कशाचच बंधन रहात नाही.
नकळत झालेली मैत्री असते तिच खरी मैत्री होय.
मैत्री स्वच्छ आहे तितकीच ति स्वतंत्र आहे.
प्रत्येक नात्याला एक संकल्पना एक विशिष्ट साचा असतो.
मैत्री एक हळुवार कोमल संवेदना आहे.
मैत्रीत एकटेपणा घालवण्याची, आनंदी ठेवण्याची क्षमता खुपच संस्मरणीय वाटते.
मैत्री म्हणजे सदृढ स्वच्छ काया, जि मित्रावर करते आईप्रमाणे माया
मैत्री म्हणजे असते एक जागा, गुंतला जाते मित्राचा त्यामध्ये धागा
एवढ्या सुंदर विषयावर माझ मत मांडण्यास मला प्रोत्साहन देणाऱ्या माझ्या मित्रांना कोटीकोटी धन्यवाद
इंद्रधनुचे सप्तरंग तु स्वप्नी माझ्या भरशील का
आयुष्यात माझ्या तु गंध प्रीतीचा भरशील का
कधी अचानक पाऊस बनुनी चिंब भिजवूनी जाशील का
स्वप्नामधल्या स्वप्नफ़ुला रे वास्तवात तू येशील का
झुरताना मी तुझ्याचसाठी तु कुणावर भाळशील का
नसशील सुंदर तरी चालेल
दगडासमोर डोके फ़ोडून जखमी मात्र होत होते
की ना उमेद मी कधीच नव्हते
तरीही माहेर सासरला बांधुन ठेव घट्ट दोरी
कुचंबणा, कुचंबणा, कुचंबणा आणि केवळ कुचंबणा.
फरक एवढाच कि क्षेत्र किंवा स्वरुप बदललेल आहे.
आज प्रगतीसाठी आकाशही ठेंगण पडत असताना तिने घरात बसणे योग्य न्हवे.
पण स्त्रियांवर एकीकडे कौतुकाचा वर्षाव होतो, तर एकीकडे ति भरडली जाते.
दहासहा ऑफ़िसमध्ये काम करणारी स्त्री सगळ्यानांच खुप सुखी, आनंदी वाटते.
आता मला सांगा एवढस मुल सोडून कुणालाही नोकरीवर जाण्याची हौस नसते.
ति घरातल्यांसाठी त्यांचा गरजा पुर्ण व्हाव्यात म्हणून राबराब राबते.
आजकाल सख्खा भाऊ भावाला एक रुपया सोडत नाही.
घरापासून ऑफिस खुपच लांब असल्याने तिला रेल्वेने प्रवास करावा लागतो.
एका सुशिक्षीत पुरुषाने केलेला हा मानसीक छळच नाही का
तिच्याकडे फक्त इंजिन म्हणून न बघता ति लवचीक, प्रेमळ, वात्सल्यमयी, सहनशील आहे.
सारी सृष्टी परत नव्या नवरीसारखी हिरवीसुंदर वाटायला लागेल.
आता नव्या दमाची तरूण पिढी संगीताकडे वळू लागली आहे.
कवितेचा एकूणच पिंड, तिचा नखरा व नजाकत पाहाता तिचे लिंगपरिवर्तन करणे योग्य नव्हे.
ह्या ओळींना आपण काव्य म्हणतो.
कवितेमधील प्रत्येक ओळ ही आपल्या जागी एक संपूर्ण अभिव्यक्ती असलेली स्वतंत्र आणि सार्वभौम कविताच असते.
तिची एक थीम असते आणि म्हणूनच ती उलगडत जाते.
एकाच कवितेत विविध विषय हाताळले जाऊ शकतात.
अनेक कवितांची एकाच फॉर्ममध्ये बांधणी आणि मांडणी करता येते
मी नजरेला, खास नेमले गस्त घालण्यासाठी
एकसमयावच्छेदेकरुन याच अर्थ एकाचवेळी असा होता.
मंच म्हणजे व्यासपीठ आणि मंचक म्हणजे पलंग.
या दोन शब्दांचा घोटाळा करुन वक्ते अनेकदा विनोद निर्माण करतात.
कविवर्य मोरोपंतानी आपल्या काव्यात शब्द चमत्कृतीचे विपुल प्रयोग केले आहेत.
देशपांडे यांनी सुद्धा अशाच प्रकारच्या शाब्दिक कोट्या करुन मराठी भाषेतील गंमती श्रोत्यांपर्यंत पोचविल्या आहेत.
मी इतका जेवलोय की आता वाकूच शकत नाही.
संवर्ग म्हणजे उपविभाग आणि स्वर्ग म्हणजे ईश्वराचे निवासस्थान.
गृहदशा आणि ग्रहदशा यातील फरक कळला नाही तर पंचाईतच.
तिला मराठी बऱ्यापैकी येत नव्हती त्यामुळे तिचा कोंडमारा झाला होता.
त्यांचे निरसन करणे मला कठिण जात होते.
पाश्चात्य संस्कृतीतले साठ सत्तर वर्षे आमच्यापुढे आहेत.
श्रीकृष्णाने पूतनाला मारले ही एक पुराणातली गोष्ट.
आजचे श्रीकृष्ण आई मरो अन्‌ मावशी जगो असेच म्हणतात.
इंग्रजी भाषा म्हणजे वाघिणीचे दूध म्हणून तिचा गौरव केला होता.
किंबहुना या मावशीबद्दलचे लोकांचे प्रेम वाढतच आहे.
इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांचे पीक वाढत आहे.
आता तर इंग्रजीसारख्या भाषेशिवाय आणखी एखादी भाषा जगात असू शाकते, यावर या मंडळींचा विश्वासच नाही.
शासक हे सत्तेचे महत्त्वाचे स्थान बाळगून असतात.
त्यांनी स्वतःच्या स्थानांपलीकडे देशाला काही स्थान आहे, स्वभाषेला काही स्थान आहे, असे का मानावे
भारत हा काही जगापेक्षा मोठा नाही.
रशियात झालेल्या एका भाषापरिषदेच्या निमित्ताने सुप्रसिद्ध लेखिका श्रीमती मालतीबाई बेडेकर यांनी एक आठवण सांगितली होती.
भारतातील विविध भाषा बोलणाऱ्या लेखक कवींना या परिषदेला आमंत्रित करण्यात आले होते.
आमचे चेहरे बघण्यासारखे झाले होते, असे मालतीबाई बेडेकरांनी सांगितले.
मी आजही विद्यार्थ्यांना विचारतो की तुम्ही कशासाठी शिकता