Srijan-Upadhyay/marathi-tts-indictts huggingface dataset:
असे म्हणून अकबराने आपल्या बोटांतील हिर्याची अंगठी काढून ती विहिरीत टाकली.
कीं आपल्या स्वार्थासाठी या विद्येचा उपयोग करूं नये.
त्यांच्या जवळ एक हजार वराह एक सोन्याचे नाणे त्यांच्या जवळ जमा झाले.
आणि पश्चिमेहून परत पूर्वेकडे, असा तो वरचेवर फेर्या करीत असे.
त्याने तो मेलेला उंदीर नेऊन मांजराला आहार म्हणून एका पैशाला विकला.
गांधार देशाच्या तक्षशिला नगरीतील एका सुप्रसिद्ध गुरुकुलात विद्याभ्यासासाठी पाठविले.
आणि ते नदीच्या पाण्यांत ऐकून दिले.
एकोणीस शे अठरा मध्ये लंडनच्या रॉयल सोसायटीचा सभासद म्हणून निवड.
सर हम्फ्रे डेव्ही सर हम्फ्रे डेव्ही
भौतिकशास्त्र विशिष्ट सापेक्षतावादाची एक शे वर्षे
एक शे वर्षापूर्वी आईन्स्टाईन या शास्त्रज्ञाने सापेक्षतावादाचा सिद्धांत मांडून वैज्ञानिक क्षेत्रामध्ये खळबळ माजवली.
विशिष्ट सापेक्षतावादाचा डोलारा मुख्यत दोन गृहीतकांवर आधारित आहे.
विशिष्ट सापेक्षतावादामधूनच पुढे दहा वर्षानी म्हणजे एकोणीस शे पंधरा साली आइन्स्टाईनने सामान्य सापेक्षतावाद सिद्धांत जगापुढे मांडला.
नव्या इमारतींच्या किंमती अधिक असल्याने त्यात राहणाया लोकांचे जीवनमानही उच्च असते.
रस्ता अधिक रुंद व जास्त टिकाऊ करावा लागतो.
पूर्वीचे खेडेगाव म्हणजे एक रम्य, निसर्गाच्या सान्निध्यात असणारे वसतीस्थान असायचे.
पूर्वीचे शहर म्हणजे खेडेगावातल्या लोकांना आकर्षण असायचे.
वृद्ध व्यक्तींना सुरक्षितपणे हिंडण्यासाठी रस्ते नाहीत.
एका पेशीचा डेन्ड्नइट दुसऱ्याच्या अॅक्झान जवळ असतो.
एरीरशास्त्र, मानसशास्त्र, तत्वज्ञान इत्यादी विविध दृष्टकोनातून त्याचा अभ्यास करावा लागतो.
मात्र तर्कावर आधारलेल्या गणितास सत्य व स्पष्टपणे वर्गीकरण करता येईल अशी माहिती हवी असते.
कारण आपले संगणक फक्त तर्कावर आधारिलेल्या माहितीचाच विचार करू शकतात.
संगणकाने कलेत प्राविण्य मिळविणे सोडा त्याला साधी कला समजली तरी त्याला बुध्दीमान म्हणावयास हवे.
एकोणीस शे सत्त्यैंशी साली सॅन डिएगोमध्ये व एकोणीस शे आठ मध्ये कॅलिफोर्निया मध्ये मज्जापेशींच्या संबंधावर आधारित संगणक या विषयावर परिसंवाद भरला.
आत्यंतिक व्यक्तिस्वातंत्र्य व आत्यंतिक समाजनियंत्रण यांचा जो सुवर्णमध्य त्या वर्णव्यवस्थंेत साधला होता, तो विचलित झाला.
त्यांत त्यांनी लावलेले शोध व अवलंबिलेल्या पध्दति हें त्यांच्या कुशाग्र बुध्दीचें अक्षय्य स्मारक आहे.
पण एकोणीस शे साठ ही संख्या रचतांना पंचाईत पडें, कारण रिकाम्या ओळीबद्दल कोणती खूण वापरावी हें मोठमोठ्या रथी-महारथींना कळलें नाहीं.
दुसऱ्या बाजूला कशी लांबवावी हें बाराव्या शतकांत स्टिपलनें सुचविलें.
त्याचप्रमाणें आकड्याशी खेळण्याची पध्दत भारतांत आढळून येते.
भास्कराचार्यांचे सगळें ज्योतिर्विज्ञान बीजगणितावर आधरलेले होतें.
एक पृथ्वीवरून कुठलाहि ग्रह हा त्या ग्रहाची गति व सूर्यगति यांच्या बेरजेच्या गतीनें फिरतोसा दिसतो.
ग्रहाची गति दीर्घवर्तुळाकार तशी सूर्याची गतिहि दीर्घवर्तुळाकार आहे.
त्या काळांत पाश्चिमात्यांना फलज्योतिषही जीवनांतील एक आवश्यक बाब वाटें.
साहजिकच ही व्यवस्था सर्व परिस्थितीत कार्यक्षम राहण्यासाठी अधिक लवचिक व सुसज्ज ठेवणे आवश्यक ठरते.
व्यापारी पद्धतीच्या पुनर्निर्माण प्रक्रियेसाठी कागद, प्लॅस्टिकच्या पिशव्या, काच, धातू एकत्र करून विकणे.
शासनपुरस्कृत संत गाडगेबाबा नागरी स्वच्छता अभियानातून लोक चळवळ उभी राहिली तर या अवघड समस्येवर प्रभावी उपाययोजना करता येणे शक्य आहे.
वरील आकड्यांवरून असे दिसून येईल की घन कचरा योजनेच्या खर्चाचा फार मोठा हिस्सा कचरा गोळा करण्यात खर्च होतो.
या लोकसंख्येचा ताण शहरातील निवासव्यवस्था, रस्ते, पाणीपुरवठा, वीज यासारख्या पायाभूत सुविधांना सहन करणे अशक्य झाले आहे.
त्यामुळे मोठ्या व्यासाचा नळ बसविला तरी पाणीपुरवठा वाढू शकत नाही.
कृत्रिम वायुवीजन व प्रकाशयोजना तसेच अयोग्य घरबांधणी व अंतर्गत सजावट यामुळे घरातील प्रदूषणही वाढले आहे.
रस्त्यावरून पायी चालणायाला गर्दी, गोंगाट, प्रदूषित हवा, सांडपाण्याची दलदल, कचऱ्याचे ढीग यातून मार्ग काढावा लागत आहे.
'असावे सुंदर आपुले गाव' असे प्रत्येकालाच वाटत असते.
वाढत्या औद्योगीकरणामुळे मोठ्या शहरातील लोकसंख्या झपाट्याने वाढत आहे.
कारण तो शहराच्या पाणीपुरवठा व्यवस्थेतील एक छोटा भाग असतो.
परिणामी शहराचे मुळचे रूप नष्ट होऊन त्याला काँक्रीटच्या जंगलाचे रूप येते.
आठ्वड्याच्या बाजारासाठी वा नाटक- सिनेमा पाह्ण्यासाठी खेडेगावातील लोक शहरात यायचे.
यादृष्टीने संत गाडगेबाबा नागरी स्वच्छता अभियान ही अतिशय स्वागतार्ह योजना शासनाने सुरू केली आहे.
जीवाणु वा गांडुळांची वाढ करून कचऱ्याचे खतात रूपांतर
मात्र पाणीपुरवठ्याचा नळ मोठा करता येत नाही.
अधिक विजेची गरज भागविण्यासाठी उच्च दाबाच्या तारा व ट्रान्सफ़ार्मर बसवावे लागतात.
ती पुरविण्यासाठी मोठी दुकाने, मॉल यांचीही त्यात भर पडते.
फॅरेडे व अॅम्पीयर या शास्त्रज्ञांनी विद्युतचुंबकीय क्षेत्रामधील परस्परांमधील संबंध प्रस्थापित केले होते.
सर्व निरीक्षकांच्या दृष्टीकोनातून स्थल, काल वस्तुमान यांचे मानदंड हे एकच असणार नाहीत तर ते सापेक्ष असतील.
विशिष्ट सापेक्षतावादाचा मूलभूत पाया प्रकाशाचा वाग असल्यामुळे खगोलशास्त्र, भौतिकी व अवकाशतंत्रज्ञान क्षेत्रामध्ये या विषयाला अनन्यसाधारण महत्व प्राप्त झाले आहे.
परंतु अशी स्थिती विश्वात असणार नाही.
एखादा मूलभूत सिद्धांत जेंव्हा एखादा महान शास्त्रज्ञ मांडतो त्यासेळेस त्यामागची पूर्वपीठिका ही तितकीच महत्वाची असते.
हजारो वर्षे जडत्व व चैतन्य यांच्या संबंधाबद्दल माणसाला आकर्षण आहे.
विज्ञानाचा उदय होण्यापूर्वी धर्ममार्तंड व तत्वज्ञानी लोकांनी या विषयात बरेच योगदान दिले आहे.
विशिष्ट सापेक्षतावादातून जुळयाचा भास निर्माण झाला.
पी सी वैद्य, कलकत्याच्या प्रेसिडेन्सी कॉलेजचे माजी प्रध्यापक रे चौधरी यांचा वाटा मोठा आहे.
आइन्स्टाईनने दिलेल्या एका मुलाखतीत वयाच्या सोळा व्या वर्षी विशिष्ट सापेक्षतावादाविषयी विचारास प्रारंभ केल्याचे सांगितले
प्रकाशलहरी या विद्युतचुंबकीय लहरीच होत अशी संकल्पनाही दृढ झाली होती.
येथूनच आइन्स्टाईनला स्थल, काल व वस्तुमान याविषयी वेगळा विचार करण्याची प्रेरणा मिळाली.
तारे का प्रकाशतात याचे गूढ माणसाला बरेच वर्षे पडलेले आहे.
विशिष्ट सापेक्षतावादामध्ये निरीक्षकावर कुठलेही बळ अथवा प्रेरणा असता कामा नये.
कोणत्याहि कार्यासाठी आणि ऊर्जा निर्मितीसाठी इंधन आवश्यक असते.
रासायनिक ऊर्जा निर्मिती व आण्विक ऊर्जा निर्मिती प्रक्रिया या दोनच मानवी हुकमाखाली राहू शकणाऱ्या ऊर्जानिर्मिती पध्दती आहेत.
पुननिर्मित होणाऱ्या ऊर्जेचे सर्वात महत्त्वाचे साधन म्हणजे जैविक ऊर्जा.
पृथ्वीवरील वातावरणातील हवेच्या हालचालीमुळे आपल्याला पवन ऊर्जा मिळते.
परंतु सध्या प्रत्येक राष्ट्राची विजेची गरज ही फारच वाढली आहे.
परंतु याच्या निर्मितीचा खर्च परवडत नसल्यामुळे हायड्रोजन हे प्रचलित साधन होण्यात अडचण येत आहे.
खेड्यांमध्ये स्वयंपाकासाठी लाकूड सर्रास वापरले जाते.
लाकूड हे भारताचे आद्य इंधन आहे.
साधारणपणे सागरी किनारपट्टी व डोंगराळ प्रदेशात वाऱ्याचा वेग चांगला असतो.
त्याचप्रमाणे अंटार्क्टिका मोहिमेसाठी उपग्रहाच्या रिमोट कंट्रोलसाठी, रडार यंत्रणा इत्यादी ठिकाणी सूर्य विजेचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
अमेरिकेतील ``द गिझर्स'' या ठिकाणी भूऔष्णिक ऊर्जेचे दोन निरनिराळे साठे आहेत.
पृथ्वीवरील सर्व सजीव सृष्टीसाठी याची आवश्यकता आहे.
प्रकाशाची दिशा बदलून नैसर्गिक सूर्यप्रकाश घरातील आतल्या भागात येईल अशी व्यवस्था केल्यास विजेच्या प्रकाशाची गरज कमी होते व वीजबिलात घट होते.
म्हणजेच मध्यान्ही स्थानीय अक्षांशाएवढा सूर्य दक्षिणेकडे कललेला असतो.
जाड भिंतीचा उपयोग उष्णता रोधक म्हणून केला जातो.
खिडकीच्या काचा तिरक्या बसविलेल्या असल्यास हिवाळयात त्यामुळे उबदारपणा वाढला तरी उन्हाळयात त्यामुळे घरात गरम हवा येते.
पडदे, व्हरांडा, उतरते छप्पर यांचीही सूर्यप्रकाश रोखण्याचे उपाय नैसर्गिक वायुवीजनाचा दुहेरी फायदा होतो.
गेल्या शतकापासून मोठमोठाले ऊर्जानिर्मितीचे प्रकल्प उभारणेत येत आहेत.
त्यामुळे स्त्रोतापासूनच आपल्याला हव्या त्या रंगाचा प्रकाश मिळवणे शक्य होते व ऊर्जेचा संपूर्णत वापर करता येतो.
डी दिव्यांच्या वापरामध्ये त्वरीत संपूर्ण तीव्रतेचा प्रकाश मिळविता येतो.
त्या दिव्यांपासून शरीराला अपायकारक असे कोणतेही वायू उत्सर्जित केले जात नाहीत.
त्यामुळे वर्तमान तसेच भविष्यकाळातील पर्यावरणविषयक दंडकांना सामोरे जाण्याची क्षमता एलई.
फ्लुरोसंट दिव्यामध्ये पाऱ्याचा वापर करण्यात येतो.
डी दिवे लावून विजेची बचत केल्यास पर्यावरण संरक्षणामध्ये भरीव योगदान देणे शक्य होणार आहे.
डीदिव्यांचा ल्यूमेन आऊटपूट प्रति वॅट हा सीएफ.
डी दिव्यांचा वापर करणे फायदेशीर ठरणार आहे व पर्यावरण जागृतीची उद्दिष्ट्ये प्रत्येक घरांघरांतून साध्य करणे शक्य होणार आहे.
एल दिव्यांच्या वापराकरिता जेवढी ऊर्जा लागते त्याच्या वीसटक्के इतक्या कमी ऊर्जेचा वापर करूनदेखील सुखकारक प्रकाश मिळविणे शक्य झाले आहे.
हे ऊर्जास्त्रोत म्हणजे दगडी कोळसा आणि पेट्रोलियम.
विद्युत शक्तिने तर जगाचे स्वरूपच पालटून टाकले.
पण आज हे ऊर्जास्त्रोत संपुष्टात येण्याच्या मार्गावर आहेत.
परंतु आता शास्त्रज्ञांनी बऱ्याच पर्यायी ऊर्जाप्रणाली पुढे आणल्या आहेत.
त्यामुळे यापासून आपल्या ऊर्जेच्या गरजा भागवता येणे अशक्य आहे.
हे लाकूड उष्णता निर्मितीसाठी बऱ्याचा ठिकाणी वापरले जाते.
आधुनिक तंत्रज्ञान वापरून पवनचक्कीव्दारें मोठ्या प्रमाणात वीज निर्मिती करणे आता शक्य झाले आहे.
ही रचना वाऱ्याच्या दिशेवर अवलंबून आहे.
पवनजनित्रे व ती उभारण्यासाठी लागणारी यंत्रसामुग्री नेण्यासाठी चांगल्या रस्त्याची सोय असावी लागते.
भारतामध्ये सुध्दा आधुनिक तंत्राच्या सहाय्याने सूर्यशक्तिचे प्रकल्प अनेक ठिकाणी सुरू आहेत.
जिथे खडक वितळलेल्या अवस्थेत असतात तेथे हे तापमान अंदाजे अकरा हजार सेंटिग्रेड असते.
ऊर्जा निर्मितीच्या बाबतीत हायड्रोजन सर्वात कार्यक्षम इंधन ठरते.
पेट्रोल दर लिटरमध्ये बेचाळीस हजार बी टी.
दोन किलोवॅट तास एवढी ऊर्जा दर चौरस मीटरला मिळू शकते.
सरळ उभ्या काचा बंद करणे व पडद्याने झाकणे सोपे असते.
नैसर्गिक वाऱ्याची झुळूक आल्यास अंगावरील घामाचे बाष्पीभवन होते व सुखद गारवा वाटतो.
खिडकी छतालगत उंचावर असल्यास असा परिणाम अधिकच जाणवतो.
प्रकाशाबाबतीत सांगायचे झाले तर आज लाखों साधे फिलामेंटचे दिवे वापरात आहेत.
डी दिवे इलेक्ट्रॉनिक सर्किटमधील पथदर्शक म्हणून वापरणेत येत असत.
असे पथदर्शक दिवे अतिशय कमी प्रकाश देत असत.
मूलतः फॉस्फर व ईपॉक्सीचे जे मिश्रण कपमध्ये साठवणेत येते त्याच्या गुणधर्मावर आधारित प्रकाश मिळवता येतो.
यामुळे विद्युत ऊर्जेमध्ये भरपूर प्रमाणात बचत करणे शक्य होते.
एललॅम्पपेक्षा कितीतरी प्रमाणात जास्त असल्याने एलई.
जमीन वापरातील प्रचंड मोठ्या प्रमाणातील बदल हे बांधकाम त्यासाठीच्या मूलभूत गरजा इन्फ्रास्ट्रक्चर उदाहरणर्थ.
इंडियन ग्रीन बिल्डिंग कौंन्सिल ची स्थापना दोन हजार एक साली भारतात कॉन्फिडरेशन ऑफ इंडियन इंडस्ट्रीच्या माध्यमातून झाली.
प्रगतीचा एक अविभाज्य घटक असणारा बांधकामइमारत हा विभाग पर्यावरणास
भविष्यात असे खरोखरीच घडले तर काय होईल ?
परदेशात अनेक ठिकाणी घरबसल्या ऑफिसचे काम करण्याची सुविधा कंपन्यांनी आपल्या कर्मचारी वर्गाला देऊ केली आहे.
रस्त्यांचा वापर प्रामुख्याने फक्त वस्तूंची वाहतूक करण्यासाठीच होईल.
आस्तित्वात असलेल्या इमारतींचा पर्यावरणावरील परिणाम कमी करू शकतील.
या पद्धतीच्या इमारतीमध्ये काम करणाऱ्या कामगारांच्या अभ्यासावरून त्यांच्यातील उत्पादनात सोळा ते अठरा वाढ झालेली दिसून येते.
यातील खारीचा वाटा प्रत्येकाने आपापल्या परीने उचलायलाच हवा.
त्याचा उपभोगकर्ता यासाठी पूर्णपणे परिपक्व बनत चालला आहे.
देशाची, राष्ट्राची, जगाची पर्यायाने मानवाच्या प्रगतीतील एक मुख्य घटकमाध्यम म्हणजे जमीन.
प्रदूषण थांबेल व खऱ्या अर्थाने भारतात नंदनवन अवतरेल.
इमारतीची रचना, बांधकाम, व वापर यासगळ्यांचा एकत्रितपणे पर्यावरणावर होणारा परिणाम अतिशय महत्वाचा ठरत आहे.
ग्रीन बिल्डिंग हा विषयही याच धर्तीवर महत्वाचा ठरतो.
जगभरातून पुढे आलेली कार्बन क्रेडिटची संकल्पना ही तर यातील अतिमहत्वाकांक्षी योजनाच म्हणावी लागेल.
ग्लोबल वॉर्मिंग ओझोन हे शब्द रोज कानावर पडू लागले आहेत.
या सगळ्यांचे महत्व वेगळ्या पद्धतीने जाणवू लागले आहे.
वाढत्या शहरीकरणामुळे शहरातील वाहतूक समस्या दिवसेंदिवस बिकट होत चालली आहे.
उत्तम रस्ते, सुस्थितीतील अत्याधुनिक वाहने व नियमाची कांटेकोर अंमलबजावणी यामुळे तेथील प्रवास जलद आणि सुरक्षित होणे सहज शक्य होते.
अशा अनेक वेब दुकानांतून फेरफटका मारून आपण क्रेडीट कार्डद्वारे पैसे देऊन आपल्या पसंतीची खरेदी करू शकतो.
आपल्या देशात संगणक क्षेत्रातील तज्ञ मनुष्यबळाची कमतरता नाही.
यातील बऱ्याचशा गोष्टी परदेशात तसेच आपल्या देशातही यशस्वीरीत्या राबविण्यास सुरवात झाली आहे.
वेबसाईटच्या माध्यमातून दुकानदार आपल्या वस्तू जगभरातील गरजू ग्राहकांना दाखवू शकतो.
गरज आहे ती त्याच्या योग्य व्यवस्थापनाची व दूरदृष्टीची.
घन कचऱ्याची निर्मिती घराघरातून होत असल्याने गोळा होणाऱ्या घनकचऱ्याचे प्रमाण वा त्याचा दर्जा यावर नियंत्रण ठेवता येत नाही.
खोलगट जमिनीवर कचरा व मातीचे थर टाकून रोलींग करणे
वाहतूक खर्चात बचत आणि खताचा स्थानिक उपयोग शक्य
त्या मानाने कचरा प्रक्रिया व विल्हेवाटीसाठी अगदी कमी खर्च केला जातो.
ग्रीन बिल्डिंग हा शब्द वाचताच अचंबित होण्याची वेळ येते.
पर्यावरणातील असमतोल व पर्यायाने घडत चाललेले अनेक प्रयोग, यातून मनुष्याची जीवनशैलीच आमूलाग्र बदलत आहे.
याचा परिणाम पर्यावरणातील उलट परिणामांसाठी उपयुक्त ठरू शकेल.
यातूनच या अमेरिकेत प्रचलित असलेल्या माध्यमाचा भारतीय संदर्भ व मोजमापाचे माध्यम म्हणून सुरू झाले आहे.
रस्त्यावरील लहान मोठी वाहने ही खनिज पेट्रोलियम पासून शुध्द केलेल्या पेट्रोल व डिझेलवर चालतात.
पण या पध्दती खर्चिक आणि धोकादायकही आहेत.
बऱ्याच ठिकाणी कचऱ्यापासून कचरा वीट बनवली जाते.
यासाठी बैल, उंट, गाढव, घोडे व हत्ती यासारख्या प्राण्यांच्या बळाचा वापर केला जातो.
आणि त्यातून मिळणारी वीज महाराष्ट्र विद्युत मंडळाच्या ग्रीडमध्ये दिली जाते.
के असूनही पवनचक्क्या उभारण्यात आल्या आहेत.
भोर-नाशिक भागातील रस्त्यावरील दिवे सूर्य विजेवर चालतात.
आज कोळसा हा रेल्वे इंजिन आणि आगबोटीत वापरला जातो.
वनस्पती सूर्यप्रकाश आणि कार्बनडाय-ऑक्साईड यापासून उर्जा निर्माण करतात.
आणि मानवी इच्छेवर निसर्ग चालत नाही.
परंतु हे ऊर्जास्त्रोत प्रचलीत होण्यासाठी अजून बरेच संशोधन करावे लागणार आहे.
खनिज इंधनाव्यतिरिक्त सध्या प्रचलित असणारे ऊर्जाप्रकार पुढे संक्षिप्तपणे सांगितले आहेत.
कचरा- औद्यौगिक, शहरी आणि शेतातील कचरा ऊर्जेची भूक भागवण्यास मदत करतात.
या इंधनाचा उपयोग स्वयंपाकासाठी तसेच इंजिने, जनित्रे व बॉयर्ल्स चालविण्यासाठी करतात.
उंचावर साठविलेले पाणी खाली सोडताना पाण्यातील स्थितिज उर्जेचे गतिज उर्जेत रूपांतर होते.
भूपृष्ठाखाली जसजसें खोल जावे तसतसे अंदाजे तापमान वाढते.
मात्र हवामान, मोसम व स्थान यानुसार यात बदल होतो.
त्यामुळे गारवा येतो व घरातील बांधकाम घटकही थंड होतात.
केवळ खिडक्या व दारे उघडून नैसर्गिक वायुवीजन साधता येते.
यावर प्रमुख उपाय म्हणजे काटकसरीने ऊर्जेचा वापर व अशी साधने वापरणे जी कमीत कमी ऊर्जा वापरून जास्तीत जास्त कार्य करतात.
किंबहुना असे दिवे डिझाईन करताना प्रकाश मिळवणेचा कोणताही उद्देश त्यामध्ये नव्हता.
डी दिव्यांच्या वापरातून कोणत्याही प्रकारची उष्णता बाहेर पडत नसल्याने त्याचा अंतिम परिणाम वातानुकूल यंत्रांच्या वापरातील ऊर्जाबचतीमध्ये होऊ शकेल.
काही अधिकाऱ्याच्या व मंत्र्यांच्या कार्यालयातील टयूब दिवसा उजेडीही अनवधानाने जळत असतात.
तरी देखील मनुष्याच्या ऊर्जेबाबत गरजा इतक्या वाढल्या आहेत की हे प्रकल्प देखील अपुरे पडले आहेत.
अशा डायोड पासून विद्युत प्रकाश मिळवता येतो हे तंत्रज्ञान अलिकडे प्रगत झाले आहे.
डी तंत्रज्ञानामुळे हा दोष काढून टाकणे शक्य झाले आहे.
यात्रा, उत्सव, विवाह याकरितां ज्योतिष लागें, पण त्याचीहि पुढें पुढें व्हावी तशी जोपासना झाली नाहीं.
तीन जमिनीला काटकोन करून उभ्या केलेल्या खांबावरून सूर्याची क्रांति व स्थलाचे अक्षांश काढण्यांत भारतीयांचा हातखंडा होता.
त्याप्रमाणे मी केले असे वगहमिद्दिर स्पष्ट सांगतो.
भारतीयांनीं केलेल्या विज्ञानोपासनेंत अत्यंत रेखीव असें शास्त्र जर कोणते हाताळलें असेल तर तें गणित-शास्त्र हें होय.
पण दहा, शंभर, हजार या संख्या दहा, एक शे, एक हजार अशा लिहाव्या हें भारतीयांनी जगाला शिकविलें.
जमीन कितीहि लहान असो वा मोठी असो, उतपन्नाचा षष्ठांश हा राजाचा कर असे.
हें शून्यलेखन करणाऱ्या भारतीयाचें नांव कालाच्या उदरांत गडप झालें आहे.
या गोट्यांच्या चौकटींत दहा-दहा गोट्यांच्या ओळी ओसत.
या शोधानंतर अंकगणितांतील नियम रचले गेले.
काढावयाचा, तो येतो अठ्ठेचाळीस, यांत पाच मिळविले म्हणजे त्रेपन्न फळें हें उत्तर येतें.
शास्त्रज्ञ ब्रह्मगुप्त पाच शे अठयाण्णव-सहा शे साठ
त्यानें लिहिलेल्या ``ब्रह्मस्फुटसिध्दान्त'' या ग्रंथांत गणिताव्याय व कुटकाध्याय असें दोन भाग आहेत.
या ग्रंथांचे वैशिष्ट्य म्हणजे तत्कालीन गणितावरील प्रमाणभूत ग्रंथ मानला जात असे.
शास्त्रज्ञ वराहमिहिर चार शे नव्वद-पाच शे त्रेहात्तर
ज्योतिबिंदू व फलज्योतिषी असून उज्जयिनीच्या वेधशाळेचा संचालक होता.
त्यासंबंधी ``ख्यातो वराहमिहिरो नृपते संभावाम्'' असा उल्लेख सापडतो.
स्वाभिमानांत फुरंगटून न बसतां परकियांचे जे चांगले होते ते पचवून त्यानें फलज्योतिषाला भारतीय वेष चढविला.
त्याचे बृहजातक, लघुजातक, समाससंवहिता, वृद्दसंवहिता आणि पंचसिध्दरन्तिका पैतामह-प्रणाली, रोमक-प्रणाली, पौलिश-प्रणाली, वशिष्ट-प्रणाली आणि सूर्य-प्रणाली हे ग्रंथ प्रसिध्द आहेत.
वराहमिहिराचें लक्ष नाना प्रकारचे सृष्टिचमत्कार, पदार्थाचे गुणधर्म व त्यांचा व्यवहारांत उपयोग याकडे लागलें असावें.
हा वेधशाळेचा संचालक असल्याने नेत्रवेध घेण्यांत पटाईत होता.
वेदकालीन वाङ्मयांत वसंतसंपात कृत्तिका नक्षत्रांत पडत आहे असा उल्लेख आहे.
वराहमिहिरानें कालमापनाकरितां अचूक असें घटिकापात्र तयार केलें होतें.
उज्जयनीच्या वेधशाळेंत सम्राट्यंत्र, ज्योतीची क्रांति काढण्यास रामयंत्र ज्योतीचे उन्नतांश व दिगंश काढण्यास वगैरे साधनें वापरली जात.
डी दिव्यांच्या तंत्रज्ञानात पाऱ्याचा वापर अजिबात करण्यात येत नाही.
तिथे जरूरीपेक्षा काही पटीने अधिक विजेच्या प्रकाशाची उधळपट्टी खूपदा चाललेली दिसते.
डीदिव्यांचा कार्यक्षमतेने वापर केल्यास इमारतींच्या ऊर्जावापरामध्ये प्रचंड बचत होणार आहे.
उन्हाळयात पंख्यांना व शीतकाला लागणाऱ्या ऊर्जेसाठी सूर्यप्रकाशाचा उपयोग करता येईल.
बाहेरच्या बाजूस सावली देणारी झाडे असणे फायदेशीर असते.
असा सूर्यप्रकाश कमी तापमानाचा व अधिक आल्हाददायक असतोच पण मुख्य म्हणजे यामुळे विजेच्या खर्चात खूपच बचत होते.
इमारतीच्या बाहेरील बाजूच्या भिंती आणि छप्पर वा स्लॅब सूर्याच्या उष्णतेने तापतात व त्याचा परिणाम इमारतीच्या आतल्या तापमानावर होतो.
यासाठी खिडक्या खालच्या बाजूस ठेवून त्यावर पूर्ण सावली पडेल अशा रीतीने खिडक्या व दारांवरील कनातीची रूंदी ठरवावी लागते.
अन्न ऊर्जा मनुष्याला व प्राण्यांना अन्नाच्या रूपाने ऊर्जा लागते.
अ पुनर्निर्मिती न करता येणारे ऊर्जा प्रकार खनिज तेल, दगडी कोळसा, फर्नेस तेल, केरोसिन, वायू इंधन एल पी जी वायू
पवनचक्क्यांमुळे पाऊसमानात घट होते या समजुतीने, तसेच जमीन हस्तांतरण आणि रस्त्यांची दुरवस्था या मुद्यांवरून स्थानिक पातळीवर अशा प्रकल्पांना विरोध होत आहे.
कारण आतापर्यन्त वापरात असलेले स्त्रोत हे कायम रहाणार नाहीत.
वीज, तेल, कोळसा, या ऊर्जा त्यामानाने स्वस्त आहेत.
परदेशामध्ये पॉवर प्लॅट, सूर्य विजेवर चालणारे फ्रिज, सूर्यवीज केंद्रे इत्यादी वापरात आले आहेत.
धुळे जिल्ह्यात तीन शे वीस एम डब्ल्यू.
खनिज इंधनांव्यतिरिक्त इतर अपारंपारिक ऊर्जा साधनांचा वापर करण्याचे तंत्रज्ञान विकसित केल्यास भविष्यकाळात ऊर्जेची चिंता राहणार नाही.
लोकसहभागाने या समस्येवर तोडगा काढणे ही एक काळाची गरज आहे.
प्रदूषणकारक प्लॅस्टिक क्रॅरी बॅग ऐवजी कापडी किंवा कागदी पिशव्यांचा वापर करणे.
एकोणीस शे अठ्ठावन्न साली भारताचे वैज्ञानिक धोरण जाहीर झाले.
परिषद मुंबईस सुरू झाल्यावर लवकरच महाराष्ट्रात व महाराष्ट्राबाहेर परिषदेच्या शाखा व विभाग सुरू झाले.
काही वर्षाने महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च शिक्षण विभागाने मराठी विज्ञान परिषदेस संशोधन आणि सांस्कृतिक कार्य करणारी संस्था म्हणून मान्यता दिली.
परिषदेस देणग्या देणार्यास आयकर खाते ऐंशी-जी प्रमाणपत्रान्वये निम्म्या रकमेवर सवलत मिळते.
अल्बर्ट अब्राहाम मायकेलसन अल्बर्ट अब्राहाम मायकेलसन
दोन वर्षे वयाचा असतानाच त्याचे आईवडील यांनी अल्बर्टसह अमेरिकेला प्रयाण केले.
न्यूटनचे गतिविषयक तीन नियम आजच्या अवकाशयुगात पृथ्वीवरून अंतराळात झेपावणाऱ्या अग्निबाणाच्या उड्डाणात पायाभूत महत्त्वाचे आहेत.
जन्म चोवीस-बारा-अठरा शे अठरा, मृत्यू अकरा-दहा-अठरा शे एकोणनव्वद
जन्म अठरा-बारा-अठरा शे छप्पन्न, मृत्यू तीस-आठ-एकोणीस शे चाळीस
थॉमसनला त्याच्या शोधाबद्दल एकोणीस शे सहा सालचे भौतिक विभागाचे नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.
साध्या दगडा-मातीची वा कुडाची घरेदेखील विलक्षण सुखद असायची.
परिणामी त्याची साठवण, वाहतूक व्यवस्था व त्यावरील प्रक्रिया यांचे डिझाईन करण्यासाठी सांख्यिकी पद्धतींचा वापर करावा लागतो.
यासाठी लागणारी साधन सामुग्री, मनुष्यबळ व आर्थिक तरतूद बहुतेक नगरपालिकांच्या आवाक्याबाहेरची गोष्ट असते.
इंग्लंडची हवा न मानवल्याने वयाच्या अवघ्या तेहत्तीस व्या वर्षी हा महान गणिती मृत्यू पावला.
अभियांत्रिकी गंगा नदीवरील जलविद्युत प्रकल्प ?
त्यात सर्वांनी उत्स्फूर्तपणे सहभाग घेणे आवश्यक आहे.
कचरा पेटीतच टाकणे व बाहेर सांडणार नाही याची काळजी घेणे.
घातक विषारी तसेच वैद्यकीय कचऱ्यासाठी आवश्यक
भरमसाठ जंगलतोडीने जगातील मोठमोठी जंगले नष्ट झाली आहेत आणि त्यातून प्रदूषणाची दुसरी समस्या उभी राहिली आहे.
तसेच कारखान्यांमधील बॉयलर्समध्ये इंधन म्हणून लाकूडच वापरतात.
महाराष्ट्रातील कोयना धरण हे याचे उत्तम उदाहरण आहे.
दोन जनित्रांमध्ये किमान पवनचक्कीच्या व्यासाच्या चौपट इतके अंतर ठेवावे लागते.
याचे कारण म्हणजे सौर उपकरणांसाठी भांडवली खर्च जादा लागतो.
पृथ्वीवर असणाऱ्या कोळसा तेल व नैसर्गिक वायू यांची एकूण साठविलेली ऊर्जा ही वीस दिवसांच्या सूर्यप्रकाशा इतकी आहे.
सौर ऊर्जेचा वापर करुन घराचे संकल्पन
आपणांस सर्वाना माहिती आहे की, जी विद्युत ऊर्जा आपण वापरतो ती निर्माण करणेसाठी हजारों टन कोळसा जाळला जातो.
पदार्थविज्ञानाचा अभ्यास करणाऱ्या शालेय विद्यार्थ्यांपासून सर्वांनाच डायोडबद्दल माहिती असते.
इमारतीच्या अंतर्गत सजावटीमध्ये रंगीत प्रकाश मिळविताना बहुधा रंगीत काच फिल्टर म्हणून वापरली जाते.
स्त्रोतापासून निघालेले संपूर्ण ऊर्जा वापरात आणता येत नाही.
त्यामुळे इमारतीच्या बांधणीचा आराखडा तयार करणेच्या प्रक्रियेपासूनच किती क्षमतेचा प्रकाश कोणत्या ठिकाणी आवश्यक आहे ?
ग्रीक लोकांच्या ज्योतिर्विज्ञानांत दीर्घवर्तुळाकार कल्पना नाही.
विश्वरचनेंतील वर्तुळात्मक गतीच्या कल्पनेला धक्का देण्याचे श्रेय भारतीयांना मिळतें.
विषय समजण्यास कठीण, आकडेमोड अतिशय त्यामुळे या शास्त्राची आबाळ झाली, आणि कुडमुडे ज्योतिषी निर्माण झाले.
[[शून्यलेखन, संख्यालेखन आणि कुट्टक गणिताचा अपूर्व शोध
शून्य चिन्हाचा उपयोग करून केलेलें संख्या-लेखन म्हणजेच आजची दशमान-पध्दति होय.
जन्म न्यूयॉर्क प्रांतातील अल्बनी शहरानजीकच्या खेड्यामध्ये झाला.
स्वतः अनेक प्रयोग करून विद्युत-चुंबकीय प्रवर्तनासंबंधी महत्त्वाचे संशोधन केले.
याच्या स्मरणार्थ विद्युत-चुंबकीय प्रवर्तनाच्या एककाला युनिट `हेन्री' हे नांव दिले आहे.
यासंबंधी केप्लरचे तीन नियम प्रसिध्द आहेत, ते असे
नव्वद सूर्यग्रहण साध्या डोळयांनी पाहू नये.
शहाण्णव मोड आलेली कडधान्ये जास्त आरोग्यदायक असतात.
अठयाण्णव विमानाच्या खिडक्या कायमच्या बंद केलेल्या असतात.
एक शे डनॅईंग पिनचे डोके पसरट ठेवलेले असते.
एक शे दोन पितळेच्या भांड्यात ताक कळकते, मात्र कल्हई लावलेल्या भांड्यात ते कळकत नाही.
एक शे आठ चंद्रावर वस्तूचे वजन कमी भरते.
एक शे अठरा थंड प्रदेशात सूचीपर्णी वृक्ष आढळतात.
विज्ञान जिज्ञासा बर्फ पाण्यावर का तरंगतो ?
तर असा आहे आर्किमीडीजचा सिध्दांत काहींना तारणारा, तर काहींना बुडविणारा वरील चित्रात एकच जहाज निरनिराळया प्रकारच्या पाण्यात
भविष्यातले युग हे यंत्रमानवांचे युग आहे असे म्हणतात.
माणूस जन्मापासूनच्या असंख्य घटना, दृश्ये, त्यांचे परस्पर संबंध साठवून ठेवू शकतो आणि संदर्भानुसार कोणतीही घटना क्षणार्धात जागृत स्मृतीत आणू शकतो.
सध्याचे सर्व संगणक ह्याच गणितावर आधारलेले आहेत.
माणसाची एक अनोखी कला म्हणजे विसरण्याची व पुन्हा आठवण्याची क्रिया.
म्हणजे काही घटना घडली की त्या संदर्भातील स्मृती जागृत होतात.
त्याला शास्त्र नियमबध्द असल्याने लगेच आत्मसात होते.
एकोणीस शे एक्कावन्न मध्ये मार्विन मिन्स्की याने स्नार्क नावाचा मेंदूच्या कार्यसदृश्य चालणारा न्यूरो कॉम्प्युटर तयार केला.
माणसाच्या मेंदूइतकाच प्रगल्भ आणि बुध्दीवान संगणक तयार झाला तर असे यंत्रमानव तयार होऊ शकतीलही.
शास्त्रज्ञ असा संगणक बनविण्याचा आणि यंत्रमानवाला स्वयंपूर्ण बनविण्याचा आटोकाट प्रयत्न करीत आहेत.
सुदैवाने माणसाची बुध्दी ही सध्या असणाऱ्या सर्वात आधुनिक व प्रगत संगणकाच्या दृष्टीनेदेखील फार मोठी व अतर्क्य गोष्ट आहे.
मेंदूच्या अभ्यासावर आता आपल्या शास्त्रज्ञांनी लक्ष केंद्रीत केले आहे.
एक मज्जापेशी एकावेळी दोन लाख मज्जापेशींशी संपर्क साधू शकते.
याउलट मानवी मेंदूत संवेदना ग्रहण कृती व विचार करणे एकाच वेळी चालू असते.
अठरा शे चौऱ्याण्णव मध्ये जार्ज बुल या शास्त्रज्ञाने तर्कावर आधारित गणित बुलीयन लॉजिक या नावाने प्रसिध्द केले.
संगणकात ही क्षमता आणण्यासाठी अशा आकृतीबंधाची कल्पना उपयोगी पडते.
माणूस शास्त्रात पारंगत झाला म्हणजे आपण त्यास बुध्दीमान म्हणतो.
सर्व प्रकारची कामे न कंटाळता, कुशलपणे आणि अतिशय वेगात करणारे यंत्रमानव माणसाने तयार केले आहेत.
मात्र काम कोणते करावयाचे याची माहिती यंत्रमानवातील संगणकाला द्यावी लागते.
यदाकदाचित हे शक्य झाले तर यंत्रमानव माणसापेक्षा वरचढ होऊन माणसालाच गुलाम बनवेल की काय अशी भीती सर्वसामान्यांना वाटू लागली आहे.
सेकंदास हजार एवढ्या सूक्ष्म विद्युतलहरी त्यातून प्रवास करतात.
धूम्रपान तंबाखू सेवन दारू अतितिखट खाणे इत्यादी सवयींमुळे कर्करोगाची शक्यता वाढते.
जलप्रदुषणामुळे निर्माण होणा-या साथींच्या नियंत्रणासाठी या प्रयोगशाळांमधून भरारी पथके पाठवली जातात.
अपस्मार-फेफरे-फिट असणा-या रुग्णाचे तज्ज्ञाकडून निश्चित रोगनिदान ठरल्यावरच आयुर्वेदाचा विचार करावा.
ज्यांच्या घरी रुग्णालयात अशी घटना होते त्यांनी स्थानिक प्रशासनास ग्रामपंचायत, नगरपालिका इत्यादी माहिती दयावी.
सोयाबिनचे पीठ गहू-ज्वारीच्या पिठात मिसळून चपाती-भाकरी केल्यास प्रथिनपुरवठा आपोआप वाढतो.
औषधांच्या काम करण्याच्या पध्दतींवरून औषधांचे पुढीलप्रमाणे काही ढोबळ प्रकार पाडलेले आहेत
दातदुखीपासून तात्पुरता आराम मिळण्यासाठी अॉस्पिरिन, आयबूफेन किंवा पॅमालच्या गोळया घ्याव्यात.
चंद्रप्रभावटी महावातविध्वंस महायोगराजगुग्गुळ सुवर्णराजवंगेश्वर यांपैकी योग्य औषधांची निवड केली जाते.
सप्टेंबर ते जानेवारीपर्यंत पुनर्नवा खापरखुट्टी वसू भाजी म्हणून खेडयांमध्ये मिळू शकते.
शतावरी अश्वगंधा बाळंतशेपा किंवा सालमिस्त्री सफेद मुसळी यांची पावडर दुधाबरोबर द्यावी.
पेनिसिलिन, कोझाल, क्लोरोक्वीन क्षयरोगावर वापरली जाणारी औषधे स्ट्रेप्टोमायसिन वगैरे गुणकारी ठरतात.
लठ्ठपणाप्रमाणे उपासमारीमुळे होणा-या कुपोषणानेही मधुमेह होतो असे सिध्द झाले आहे.
आधुनिक वैद्यकाचा जनक हिप्पोक्रॅटीस याने डॉक्टरांनी पाळायच्या सूचना लिहून ठेवल्या आहेत.
सर्वसाधारणपणे टोकाच्या प्रवृत्तीच्या व्यक्तींकडून समाजातील बदलाची पावले पडू शकतात.
खेडोपाडी वैद्यकसेवा मिळण्यासाठी साली लिहिलेल्या एका पुस्तकाच्या सिध्दौषधिप्रकाश लेखक कै साठे यांनी म्हटले आहे.
मधे मी मॅकऑर्थर पॉप्युलेशन फेलोशिप मिळाल्यावर चीनमधली आरोग्य-व्यवस्था पाहिली.
सोबत दिलेल्या कॅलेंडरच्या मदतीने पाळीच्या तारखेवरून बाळंतपणाची संभाव्य तारीख काढता येईल.
याशिवाय कर्करोग रुग्ण आणि त्याच्या नातेवाईकांसाठी अनेक बाबतीत समुपदेशनाची गरज भासते.
गुदद्वारातून बोट घालून तपासले असता प्रॉस्टेट ग्रंथींची वाढ आणि निबर-घट्टपणा जाणवतो.
तीळ शेंगदाणे, खोबरे, सूर्यफूल, इत्यादींची तेले अंगाला चोळण्यासाठी वापरता येतात.
अशा तपासणीसाठी छातीतून येणारा खाकरा बेडके थुंकी जमा करून ठेवावी.
कावीळ यकृतदाह, प्लीहासूज, हृदयविकार, इत्यादी आजारांत वाढणारी रासायनिक द्रव्ये तपासणे.
वातदोषिक आजारांत एखादा अवयव निकामी होणे, सुकणे, इत्यादी घटनाही समाविष्ट आहेत.
मोतीबिंदू शस्त्रक्रियेत बुबुळाच्या कडेला चीर पाडून भिंगारोपण करून परत शिवले जाते.
योनिदाहाच्या तीव्रतेप्रमाणे योनिधावन व स्नेहपिचू रोज किंवा आठवडयातून एक-दोन वेळा करावे.
प्रजोत्पादनाच्या हेतूशिवाय लैंगिक संबंध म्हणजे बेजबाबदारपणा आहे असे त्यांचे मत होते.