Srijan-Upadhyay/marathi-tts-indictts huggingface dataset:
दुसरा काही उपाय सुचेना म्हणून तिचा पिता रत्नगुप्त जवळच्या अरण्यात गेला.
त्याने आपली व्यथा अंगद नावाच्या मुनीला सांगितली.
ममतापुरी नगर करुणा नदीच्या काठावर होते.
पण तो वेडा नव्हता, त्याची बुद्धि भ्रष्ट झाली होती.
ते दोष जर तू सुधारले नाहीस तर त्यात तुझेच नुकसान आहे.
मला वाटत वीरदत्ताप्रमाणे तुझ्यामधेही खोलवर विचार करण्याची वृत्ती नाही.
केयूर देशात वीरदत्त नावाचा एक तरुण होता.
सर्व प्रकारच्या युद्ध विद्यांमध्ये तो निपुण होता.
त्या पदावर योग्य व्यक्तीची निवड करण्यासाठी शोध सुरु झाला.
तेंव्हा प्रेताच्या आत बसलेला वेताळ त्याला म्हणाला .
असे म्हणून वेताळ गोष्ट सांगू लागला.
जेंव्हा ते चौघे जंगलातून जाऊ लागले तेव्हा दोन चित्त्यांनी त्यांच्यावर हल्ला केला.
सर्व जमीनजुमला विकून दुसर्‍या गावी रहायला जावे म्हणून निघाला.
तू या सीमांच्या पार पलिकडे जात आहेस.
का तू इतके कष्ट घेत आहेस
तुझ्याजवळ अमाप संपत्ती आहे, धनदौलत आहे.
कारण ती विद्या अवगत करून घेऊन त्याचा उपयोग करण्यात धोकेच येतात.
पण मला सांग, इतकं करून तुला त्यात यश मिळालं का
दिवसेंदिवस तुझा हट्टी स्वभाव वाढतच चालला आहे.
अजूनही तू आपल्या प्रयत्नात कधी यशस्वी झाला नाहीस.
त्याच्या राज्यात दोन प्रमुख नगरे होती.
राजाने अनुभव घेऊन आपला अनुचित निर्णय घेतला.
पण हे सारं विसरुन तू स्मशानाकडेच वळतो आहेस.
निश्‍चयी विक्रम पुन्हा झाडाजवळ गेला, त्याने शव खाली ओढले, खांद्यावर घेतले व तो स्मशानाकडे चालू लागला.
राज्याकडे दुर्लक्ष करून तू उगीच इकडे आपला वेळ वाया दवडतो आहेस.
त्याने आपल्या राज्याची जबाबदारी कर्तव्यदक्ष मंत्र्यावर लादायला पाहिली, पण तो त्यात यशस्वी झाला नाही.
असे म्हणून वेताळाने कथा सांगायला सुरवात केली.
तुझा हट्ट पाहिला की वाटतं तुला आपल्या विजयाबद्दल गाढ विश्‍वास आहे.
निश्चयाचा पक्का विक्रम पुन्हा झाडाजवळ गेला.
तेंव्हा शवात लपलेला वेताळ त्याला म्हणाला.
तू राजा आहेस, मनात येईल ते करु शकतोस.
उद्या तुम्ही नेहमीप्रमाणे दरबारात जा, आणि आपापली आसने ग्रहण करा.
आपल्या राज्यात न्यायव्यवस्था समाधानकारक नाही, असे तुला वाटते का
जंहापनाह, माझे नाव अब्दुल रहमान आहे.
पाण्याचा एक थेंबही नाही दीर्घ श्‍वास घेत काळजीयुक्त स्वरात बादशहा म्हणाला.
परंतु साध्या दगडाची बरोबरी मौल्यवान हिर्‍याशी थोडीच होऊ शकेल
इतर दरबार्‍यांप्रमाणे जर तो गप्प बसला असता तर ही परिस्थिती ओढवली नसती.
आपण ही जबाबदारी माझ्यावर सोपवली आहे, त्याबद्दल मी आपल्याला धन्यवाद देतो.
आणि त्याने वाकून बादशहाला सलाम केला.
तू जरा ह्या प्रकरणात लक्ष घालशील का
तुला नक्कीच न्याय मिळेल, असे आश्‍वासन देऊन बिरबलाने त्याला परत पाठवले.
हकीम जलीम खानला बोलावणे पाठविण्यात आले.
आलमपनाह, हा एक गंभीर आजार आहे.
या रोगावर माझ्याकडे अचूक इलाज आहे.
मग आपण आणखी कोणती मागणी करणार आहोत
जर आपल्याकडे पुरेसे शहाणे असतील तर!
मुघलांचा शहाणपणा मापण्याची एखादी योजना घेऊन काही दिवसात आम्ही परत येऊ.
दरबार्‍यांपैकी सर्वात वयस्कर व्यक्तीने हकीमजवळ जाऊन त्याच्या कानात त्यांची योजना सांगितली.
त्याच्या लक्षात आले की, केवळ दगदगीमुळे बादशहा आजारी पडला असून, त्याला काही दिवसांच्या विश्रांतीची गरज आहे.
थोडे थांबून तो पुढे म्हणाला.
आपल्यापैकी अनेकांना तुरुंगात डांबले जाईल व काहीजणांना फाशी देण्यात येईल.
बर्‍याचवेळा हे म्हणणे त्या तरुणांना अगदी पटायचे.
कशामुळे ही अशी उजाड मोडकळीला आली असतील
पण खड्गवर्माला मांत्रिक आणि जटाभुताचीच चिंता होती.
एवढ्यात जवळच्या विटांवर काहीतरी जडवस्तू आपटल्याचा आवाज दोघांनी ऐकला.
तो आवाज ऐकून खड्गवर्मा ताबडतोब उठून म्हणाला .
आपल्यावर कोणी हल्ला तर करत नाही ना
असे म्हणत त्याने मांत्रिकाचा हात पकडून त्याला जोरात खाली ओढले.
खोलीत पडलेली धान्याची पोती त्यांना दिसली.
तेवढ्य़ात त्यांना शेजारच्या खोलीतून कोणाचेतरी ओरडणे ऐकू आले.
थोड्याच वेळात खोलीचे छत खाली कोसळणार आहे असं म्हणत जीवदन्त म्हातार्‍याजवळ आला.
जीवदन्त वृद्धाचे बोलणे मधेच थांबवत म्हणाला .
त्या चोर पुजारिणीचा वध करुन बदला घेतल्याशिवाय कुठल्याही परिस्थितीत मी येथून हलणार नाही.
त्यांनी जंगलात आपले वेगळे गांव वसविले होते.
एका चौथर्‍यावर एका सुशोभित सिंहासनावर त्याला बसवून ते उत्सव साजरा करु लागले.
इतका मान मिळाल्याने मनातल्यामनात त्याला गर्व झाला.
वाघावरुन उतरुन ते सरळ अरण्यमलाकडे येउ लागले.
त्यांच्यातील एकजण म्हणाला मंत्रीजी, डोंगराजवळील आमच्या ज्वारीच्या शेतातील कणसें काही नवीन लोक तोडून नेत आहेत.
त्याच्याकडून जंगलातल्या एका झोपडीत राहाणार्‍या दोन क्षत्रिय तरुणांबद्दलची सगळी माहिती सरदाराने काढून घेतली.
क्षणभर तो विचारात पडला की आता काय करायचं
लगेच त्याने आपला भाला उचलून सिंहावर फेकला.
आणखी एका मदतनीसाच्या उंटावर बसलेला स्वर्णाचारी मदत मागण्यासाठी मोठमोठ्याने ओरडू लागला.
डाकूंचा सरदार नाराजीने स्वर्णाचारीकडे बघत म्हणाला, 'ए वास्तुविशारदा!
' त्याच्या या बोलण्यावर स्वर्णाचारी फारच खूष झाला.
कारण त्याला ठाऊक होतं की त्या सिंहाने त्याला काहीच केलं नसतं.
ही कोणी राक्षसी किंवा डोंगरी लावसट आहे की काय
कोणी झाडांमागे, तर कोणी नदीकडे पळू लागले.
त्या चोराचे बोलणे ऐकून खड्ग व जीवदन्त बुचकळयात पडले.
व वाघाच्या छातीत त्याने भोसकलेला सुरा रुतून बसला आहे.
आमच्या सरदारांना ते पिल्लू पाळायचे होते.
खड्गवर्मा व जीवदन्त एका ठिकाणी धूर येत होता त्या जागी पोचले.
जेव्हा त्यांना कळलं की हा भुयारी किल्ला आहे, तेव्हा त्यांनी आत प्रवेश केला.
त्या उजेडात जीवदन्ताने भुयारी वाट नीट स्पष्टपणे पाहिली, आणि तो म्हणाला.
तो आपल्या चारी बाजूस बघू लागला.
दुसरा काही मार्ग नसल्याने समरबाहू व चंदूने खड्गवर्माचे हात पकडले.
आता चौघांनी ते जिथे होते त्या भुयारात बारकाईने बघितले.
जीव, गुरु भल्लूक आणि त्याच्या टोळीचा काही पत्ता लागत नाही.
खड्ग, बिळातून आरडाओरडा ऐकू येतो आहे.
तुला काहीच ऐकू येत नाही का
समरबाहूच्या अनुयायांजवळ पोहचण्यापूर्वी प्राणीसंग्रहालयाच्या अधिकार्‍यांनी आपल्या सैनिकांना थांबवून त्यांना सांगितले.
त्यांना पाहून असं वाटतंय की त्यांना लढता येत नसावं.
त्याचे हे बोलणे समरबाहूच्या अनुयायांनी ऐकले.
समरबाहू की जय! असे ओरडत ते जोराने पुढे आले आणि राजसैनिकांवर तुटून पडले.
डोळची पापणी न हलवता जीवदन्त त्या पडक्या घरांकडे पहात राहिला.
नराधमांनो, ह्याक्षणी महाभूताच्या पायावर तुम्हा दोघांना बळी देतो.
ठीक आहे, चल, त्यांना जरा त्याची गंमत कळू देच.
दुसर्‍याच क्षणी एक दार उघडले आणि त्यामुळे भुयारात उजेड पसरला.
इतके लोक आत राहू शकतील असं बाहेरच्या लोकांना समजणार देखील नाही.
त्याला बिळातल्या वाटेने जाऊन आपली सुटका करायची नव्हती.
आम्ही त्या भूतळाखालच्या दिशेकडे जाऊ लागलो.
लवकरच, आम्ही एक प्रचंड भूभागाला लागलो.
एखादे कमळ तलावात असावे, तसा तो भाग पाण्यात शांतपणे तरंगत होता.
एक लोखंडी दहशतीचा गोळा माझ्या पोटात वाढायला लागला.
डायनॉसॉरने त्याला हळूच गुहेच्या तोंडाशी ठेवले आणि माझ्याकडे बघून रॉबिनने मिशा हालवल्या.
गोष्ट ऐकून तुझा थकवा दूर होईल व तुझा विचारही बदलू शकेल.
त्या वृक्षाच्या छायेत एक योगी राहात होता.
डोंगराळ भागात पोचलेल्या जीवदन्त व खड्गवर्मा यांना चोर व स्वर्णाचारी दिसले.
पण आजपर्यन्त त्यांनी अशा नरभक्षकांना पाहिले नव्हते किंवा त्यांच्याबद्दल काही ऐकले नव्हते.
प्रथम तिथे काय घडले हे तू आम्हाला सांग.
जवळच वाघाचे पिल्लू अस्वस्थपणे येरझार्‍या घालतंय चोर म्हणाला.
दाऊद म्हणाला की, बादशहाचं मन बिरबलाविषयी कलुषित करायला हवे.
आम्ही तुझा आदर करूच, पण बादशहांचाही तू लाडका होशील.
बादशहा आल्यानंतर त्यांना माझे आसन रिकामे असल्याचे दिसेल.
तेव्हा ते तुमच्याकडे माझ्याविषयी चौकशी करतील.
पण त्याचे डोळे मात्र तो ज्ञानी असल्याचे दर्शवीत होते.
म्हणून तुझे अभिनंदन केल्याशिवाय रहावत नाही.
तुझ्यात जसे काही सद्गुण आहेत, तसेच काही दोषदेखील आहेत.
कोणत्याही विषयाचा अगदी सखोल विचार करणे अतिशय जरूरीचे असते.
त्यासाठी राजधानीमधे एक खास स्पर्धा ठरविण्यात आली.
असे म्हणत बादशहाने विहिरीत वाकून पाहिले.
पाऊस पडत नाही तोपर्यंत अशीच परिस्थिती राहील, जंहापनाह !
दगडाच्या आवाजावरून तो दगड कोरड्या तळाच्या जमिनीवरच पडल्याचे लक्षात आले.
पूर्वी आपण ज्यांना ज्यांना इथे पकडून आणलं होतं, ते सगळेजण लांडग्यांच ओरडणे ऐकून भीतीने थरथर कापत होते.
पहिल्या माणसाने लागलीच गुहेच्या वरची लोखंडी साखळी आपली पुरी ताकद पणाला लावून ओढली.
त्या बोलण्यावर अस्वलाचे कातडे पांघरलेला माणूस जोराने हसायला लागला आणि म्हणाला.
राजा, या निबिड अंधारात तू कुठे जातो आहेस
आपला जीव फुकट धोक्यात का घालतो आहेस
त्याने काही कठोर परिश्रम केले नाहीत पण त्याने चमत्कार घडवले.
त्या दोघांची गोष्ट माझ्याकडून ऐक आणि स्वतःला सुधार.
माधव हा एक साधा माणूस होता.
आपल्या बायकोमुलांबरोबर तो मोठ्या सुखात आयुष्य घालवत होता.
माधवने मोठ्या कष्टाने स्वतःला वाचवले पण त्याच्या मुलांना आणि बायकोला चित्त्यांनी मारुन टाकले.
आपल्या जीवाचीसुद्धा पर्वा न करता तू हे साहस करतो आहेस.
की तू मंत्रतंत्र शक्ती अवगत करून घेण्याच्या प्रयत्नांत आहेस
राजा, मी इतकं सांगूनही तू पुन्हा तेच काम करतो आहेस.
खूप पूर्वी विक्रमसिंह नावाचा एक राजा होता.
समरबाहू विचारात पडला की स्वतःचे रक्षण कसे करावे.
समरबाहू, चंदू, माझे हात धरून दाराच्यावर चढून या.
चीनी हत्ती मला पाण्याजवळ घेऊन गेला.
त्याला माहित होतं की मी इथे आहे.
ते काय होत ते बघायची माझी हिंमत झाली नाही.
पैशांच्या व्यवहारांत लिखित स्वरूपातील पुरावा असणे अत्यावश्यक असते.
परंतु दर वेळेला आपला विश्‍वास खरा ठरतोच असं नाही हं!
तुझ्यासारखाच त्याला खूप आत्म विश्‍वास होता.
काही दरबारी बिरबलाचा खूप द्वेष करीत.
बिरबल राजदरबारातून बाहेर फेकला जाईल, अशी परिस्थिती निर्माण करण्याची ते वाटच पहात होते.
पण सत्ताधीश आणि धनवंत अहंकारी असतात आणि आपले नैतिक संतुलन घालवून बसतात.
मी तुझ्या भल्यासाठीच सांगतो आहे कारण मी तुझा हितचिंतक आहे.
तुला मी माधवशर्माची गोष्ट सांगतो; तो एक विद्वान व महाकवी मानला जात होता.
त्यांपैकीं एक जखमी झाला आणि लंगडत लंगडत इतर सैनिकांच्या पाठोपाठ येऊ लागला.
समरबाहूचे चारच अनुयायी शिल्लक होते, परंतु तरीही त्यांनी राजसैनिकांबरोबर लढायचा निश्‍चय केला होता.
आता लंगडा सैनिक व अधिकारी झाडीमधे लपत पळून जाऊ लागले.
अंतरिक्ष यानाने खाली उतरण्यास सुरवात केली आणि आम्ही सर्वजण स्तब्धबणे उभे राहुन त्याला बघत होतो.
त्याचे न ऐकण्याचे माझ्या मनात सुद्धा आले नाही.
हे लक्षात ठेव की रुपं बदलत असतात.
मयुरी औरोच्या जवळ उभी होती आणि तिच्या चेहेर्‍यावर वेगळच हसु खेळत होतं.
खांद्यावर घेतले, आणि स्मशानाची वाट धरली.
खूप वर्षांपूर्वी रामसेन नावाचा एक राजा होता.
त्या राजाची गोष्ट मी तुम्हाला सांगतो.
ती पूर्ण करणे हा त्याचा धर्म आहे.
कधीकधी मंत्र्यांच्या सल्ल्यापेक्षा राजगुरुचा विचार योग्य मानला जातो.
आणि वेताळाने गोष्ट सांगायला सुरवात केली.
महासागरावर जरी हवा थंड होती, तरी माझा चेहरा गरम वाटू लागला.
पण त्या ओल्या अंधारवाटांवरती माझ्यासाठी काय वाढून ठेवलेले असेल
पण रॉबिन, झुरळ मात्र नेहमीसारखेच आनंदी होते.
मला वाटलं, की पाणी माझ्या हाता खाली श्र्वास, घेत होते.
मी माझे डोळे, घट्ट बंद केले.
मी मनात प्रार्थना करत होतो, की माझे आई-वडील, त्यात असावे, अचानक, मला एक जोराचा, झटका लागला.
साइबेरियन चित्ता, आपल्या समुद्रासारख्या निळ्या डोळ्यांनी, मला, रागीटपणे बघत होता.
त्याचे काळे पट्टे, मंत्रमुग्ध करण्यासारखे होते.
दुर्भाग्याने, वाइटाचे अनेक रुप असतात, आणि हे बोलत बोलत, चुप होऊन, तो अंतरिक्ष यानाकडे, बघु लागला.
मी श्वास रोखून, प्रतिक्षा करु लागलो.
एक मिनिट झाल्यानंतर, दुसरा असं वाटत होते, जसे आत ते लोक, फार वेळ लावत आहेत.
'मी शिवा आहे. एक मानव', ह्या साहसपुर्ण केलेल्या घोषणेनंतर, जवाबात, पुर्ण शांतता होती.
पाण्याचा गार स्पर्श माझ्या त्वचेला फार आल्हाददायक वाटला.
मला आश्र्चर्य वाटले की जर का मी बोललोच नसतो तर सर्व वस्तु विविधरूपाने बदलल्या असत्या.
बाळपणापासूनच तो वडीलधार्‍यांकडून व्यापाराचे बारकावे शिकत आला होता.
काशीनगरीत मंदमती नांवाचा आणखी एक व्यापारी राहात होता.
एकदा बोधिसत्व नेहमीसारखा गाड्यांवर माल लादून व्यापारी दौर्‍यावर जायची तयारी करीत होता.
म्हणून आपण जर एका पाठोपाठ एक असे गेलो तर ते सोईस्कर व सुखावह होईल.
आता अगोदर तू पुढे जायचंस की माझ्यामागून यायचंस ते तूच ठरव.
जिथे जाईन, तिथे मी सांगीन त्या किंमतीला माल विकून टाकता येईल.
एकदा दोघे मिळून तेलिवाहा नावाची नदी पार करून आंध्रपुर नावाच्या गावी पोचले.
'पिलूशेट या नावानेच लोक त्यांना ओळखत.
एकदा पिलूशेट राजसभेत जात असताना त्यांची नजर एका मेलेल्या उंदरावर पडली, व ते म्हणाले .
हे वाक्य एका तरुणाच्या कानावर पडले.
तो उच्च कुळातच जन्मला होता, परंतु फार गरीब होता.
नंतर ती फुले विकून त्याने थोडे पैसे मिळविले.
या कामात लाचलुचपतीला खूप जागा असे.
एक माळी उन्हातान्हात झाडांना पाणी घालत होता, तो राजाला दिसला.
किती इमानदार माणूस आहे, नाही तर इतक्या उन्हात घाम गाळून याने झाडाला पाणी का लावले असते
त्यामुळे मालाची विक्री करण्यासाठी त्याला वरचेवर बाहेरगावी जावे लागत असे.
इतकं पुरे नव्हतं म्हणून उरलेल्या वेळात भाताच्या शेतात जाऊन आपल्या काकामामांना मदत करायला तिला पाठवले.
कांचन काही कारणाने चिडली की ती सारा राग तेजीमालावर काढत असे व तिला मार मिळे.
तेजीमाला हे सारं निमूटपणे सोशीत होती.
एके दिवशी सटींगरी या शेजारच्या गावातल्या प्रमुखाने आपला नोकर फुनचोककडे पाठवला.
आमच्या गावाला एका खट्याळ भुताने छळायला सुरवात केली आहे.
असे तो नोकर भयंकर चिडलेल्या आवाजात म्हणाला.
याचं मांस तर फारच चविष्ट असेल.
पहा तरी मी तुमच्यासाठी काय आणलंय ते!
केळी पाहिल्याबरोबर निया धावतच पिंजर्‍यात शिरला.
निमाला जरा धास्ती वाटत होती, पण ती रसरशीत केळी पाहून त्याला मोह आवरेना.
पिंजरा घेऊन तो डोंगरापलीकडच्या गुहेत आपल्या घरी गेला.
कारण त्याने कोणालाही इजा केली नव्हती.
तुम्हाला केळी आवडतात हे मला माहीत आहे.
राक्षसीणबाईने जेव्हा पातेल्यात पाहिलं तेव्हा तिला पाण्यावर बुडबुडे दिसले.
किल्ल्यातल्या रथाजवळ बाहेरची कुत्री पोचणे सुद्धा शक्य नाही.
तर मग खर्‍या अपराधी कुत्र्यांना पकडून आपल्या अनुयायांचं रक्षण करणे आपलं कर्तव्य आहे.
त्या म्हातारीला आपलं असं दुसरं कोणी नव्हतं.
ती त्या पाड्यालाच आपल्या मुलासारखी प्रेमाने पाळू लागली.
तो इतर गुरांबरोबर गावभर मन मानेल तिकडे हिंडे फिरे.
ते वयात आले तोपर्यंत त्यांच्या कुटुंबाची प्राप्ती आणखी जास्तच वाढली.
बोधिसत्वांनी फराळाचे जे सामान फेकून दिले, ते पाण्यातल्या एका भुताने घेतले.
त्यावेळी त्यांच्या भावाच्या डोक्यात एक दृष्ट विचार आला.
थोरल्या राणीची दोन मुलं असताना धाकट्या मुलाला युवराजपद कसं देता येईल
आपल्या वडिलांच्या गैरहजेरीत तेजीमालाचे हाल पहावत नसत.
तिची आई तिच्याकडून अगदी बारीकसारीक कामे करवून घेत असे.
त्यात चवीपुरत मीठ आणि फक्त हिरवी मिरची चुरडून घातली जाई.
त्याच्याजवळ एक आश्‍चर्यकारक कथा सांगण्याजोगी होती.
त्याने एका केळीच्या झाडावरचा एक पिकलेला घड तोडला आणि आपल्या खांद्यावरच्या पिंजर्‍यात ठेवला.
नंतर राक्षसाने तो पिंजरा पातेल्यात रिकामा केला.
लोक हत्तीची स्तुती करीत असलेले पाहून राजाच्या मनात आले .
राजा म्हणून माझा गौरव करण्याऐवजी हे लोक हत्तीचीच स्तुती करीत आहेत म्हणायचे!
या विश्‍वासानेच मी इथवर आलो आहे.
बोधिसत्वाने असे सांगून श्रीवत्सचे सांत्वन केले.
त्यानंतर त्याने आपल्या संपत्तीचा अर्धा वाटा म्हणजे चाळीस कोटी वराह आपल्या मित्राला दिले.
प्रत्येक बाबतीत तो सर्व बाजूंनी विचार करी व नंतर निर्णय घेत असे.
एकाच वेळी माल विकायचा असला तर दाम कमी करावा लागेल.
वाट निर्वेध, मोकळी असेल, जमीन ओली, दमट नसेल, मग प्रवासात काही अडथळे येणार नाहीत.
बैलांना भरपूर वैरण मिळत राहील, सगळ्या माणसांना ताजी फळे, भोजन मिळेल.
त्याच देशात भांड्यांचा व्यापार करणारा आणखी एक व्यापारी होता.
कोणी हुशार मुलगा असेल, तर तो या मेलेल्या उंदरापासून व्यापाराला सुरवात करील, व शेवटी लग्नसुद्धा करील.
रानातून फुले वेचून त्यांच्या माळा करुन विकणारे पुष्कळ माळी त्या वाटेने आले.
अशा तर्‍हेने त्याने थोड्याच दिवसात काही रौप्य नाणी संपादन केली.
त्याच्या मनात आपल्या क्रयाधिकार्‍याविषयी संशय होता.
एके दिवशी राजा आपल्या रथात बसून वनविहार करून सूर्यास्तसमयी किल्ल्यात परतला.
सारथी घोड्यांना तबेल्यात घेऊन गेला आणि रथ राजवाड्याच्या आवारात उघड्यावर सोडून गेला.
त्या दिवशी रात्री मुसळधार पाऊस झाला.
दुसर्‍या दिवशी उजाडल्यावर राजाच्या नोकरांनी घडलेले वृत्त राजाला जाऊन कळविले.
काही कुत्री राजाच्या शिपायांच्या हातून निसटून स्मशानात बोधिसत्व रहात होते तिथे गेली व म्हणाली, .
प्रभो, महाराजांच्या रथाचे कातडी सामान काही कुत्र्यांनी कुरतडून खाऊन टाकले म्हणे.
याचा अर्थ असा की रथाचे कातडी सामान किल्ल्यातल्या कुत्र्यांनीच खाल्लेले असणार
मी महाराजांना भेटून येईपर्यंत तुम्ही इकडेच रहा.
त्या पाड्याचा मालक एका म्हातारीच्या घरात भाड्याने रहात होता.
म्हणून मुलाचे नाव पंचायुध असेच ठेवण्यात आले.
मुलाला समजूत येऊ लागली, तेव्हा राजाने त्याला गांधार देशाच्या तक्षशिला नगरीतील एका सुप्रसिद्ध गुरुकुलात विद्याभ्यासासाठी पाठविले.
गुरुकुलातून समावर्तन संस्कार झाल्यावर घरी निघतेवेळी कुलगुरुने शिष्याला आशीर्वाद देऊन पाच आयुधे दिली.
त्या अरण्यातून चालत असताना पंचायुधाला वाटेत काही ऋषी व मुनी भेटले.
त्याने त्यांच्या म्हणण्याकडे दुर्लक्ष केले व तो त्याच अरण्यमार्गे पुढे निघाला.
त्यांच्या कुटुंबाच्या मालकीच्या एका गावात वसुलीसाठी दोघे भाऊ निघाले.
बोधिसत्वांनी सवयीप्रमाणे खायला घेतलेल्या फराळाच्या सामानापैकी थोडे उरविले आणि ते नदीच्या पाण्यात फेकून दिले.
खाऊन पिऊन झाल्यानंतर बोधिसत्व नदीकाठावर एक पंचा अंथरून झोपले.
राणीची ती इच्छा ऐकून राजा अवाक् झाला.
असे त्या हत्तीच्या गुणांचे कौतुक करु लागले.
दुसर्‍या दिवशी सकाळी राजाने माहुताला बोलाविले.
काय रे, तो पांढरा हत्ती चांगला प्रशिक्षित आहे काय
ते दोघे कोट्याधीश जीवश्‍च मित्र होते.
एकदा श्रीवत्सचे दुर्भाग्य बळावले व व्यापारा मध्ये तोटा झाल्यामुळे, त्याला आपल्या सार्‍या संपत्तीला मुकावे लागले.
श्रीवत्स आपल्या पत्नीसमवेत पायी मगधदेशी पोहचला व त्याने बोधिसत्वाची भेट घेतली.
आपत्काळी तू योग्य ठिकाणीच आलेला आहेस!
ब्रह्मदत्त काशी येथे राज्य करीत असताना बोधिसत्वांनी एका जमिनदाराचा मुलगा म्हणून अवतार धारण केला.
त्यांच्या वाटेवर एक नदी लागली, ती पार करून जावयाची होती.
तुम्ही राजधानीबाहेर दूर कोठेतरी काही काळ जाऊन रहा कसे!
तिघे मिळून प्रवास करीत; हिमालय पर्वतात काही दिवस भ्रमण करीत.
म्हणून त्या श्‍वेतहत्तीला चांगले नटविले होते.