Srijan-Upadhyay/marathi-tts-indictts huggingface dataset:
आश्रमात गाई होत्या, गाईंच्या वासरांबरोबर शबरी खेळे, उड्या मारी.
तिने गाईंना नदीवर न्यावे, त्यांस पाणी पाजावे, गाईचे धारोष्ण दूध शबरीला फार आवडे.
प्राचीन कालीन आर्यांचे गाय हेच धन असे, 'गोधन' हा शब्द प्रसिद्ध आहे.
शबरी सकाळी लवकर उठे, ऋषिपत्नीने तिचे दात आधी नीट घासावेत, मग तिची वेणीफणी करावी.
शबरीचे केस नीट विंचरुन कोणीही आजपर्यंत बांधले नव्हते, ऋषिपत्नी शबरीच्या केसांत सुंदर फुले घाली.
शबरी म्हणजे राणीच शोभे, मग शबरीने स्नान करावे, देवपूजेसाठी सुरेख फुले गोळा करुन आणावीत.
ऋषींची पूजा झाली की शबरीला जवळ घेऊन ते तिला सुंदर स्तोत्रे शिकवीत, सूर्याच्या उपासनेचे मंत्र अर्थासह तिला म्हणावयास सांगत.
उषादेवीचे एक गाणे मतंग ऋषींना फार आवडे. त्याचा अर्थ पुढीलप्रमाणे होता.
ती पहा, अमृताची जणू काय ध्वजाच, अमर जीवनाची जणू पताकाच अशी उषा येत आहे.
ही उषा लवकर उठणाऱ्याला संपत्ती देते, ही आकाशदेवतेची मुलगी आहे.
ती आपल्या भक्तांना काही उणे पडू देत नाही, ही उषादेवी किती सुंदर, पवित्र व धन्यतम अशी आहे.
अशा प्रकारच्या गोड कविता शबरीला मतंग ऋषी शिकवीत असत.
एक दिवस रात्रीची वेळ झाली होती, मतंग ऋषींची सायंसंध्या केव्हाच आटपली होती.
गाईगुरे बांधली होती, हरिणपाडसे शिंग अंगात खुपसून निजली होती.
ऋषी व त्यांची पत्नी बाहेर अंगणात बसली होती, फलाहार झाला होता.
शबरी आकाशाकडे पाहून म्हणाली, तात, हे तारे कोठून येतात, काय करतात.
रोज रोज आकाशात येण्याचा व थंडीत कुडकुडण्याचा त्यांना त्रास नसेल का होत.
मनुष्य कसा वागतो, शबरी कशी वागते, हे सारे पाहण्यासाठी हे वरुणदेवाचे हेर आहेत, हे तारे वरुणदेवतेचे दूत आहेत.
डोळ्यांत तेल घालून मनुष्याची कृत्ये ते पाहत असतात व माणसांची वाईट कृत्ये पाहून ते तारे रडतात.
त्यांचे जे अश्रू त्यांनाच तू दवबिंदू म्हणतेस, झाडामाडांच्या पानांवर ते दवबिंदू टपटप पडताना तू नाही का ऐकलेस.
शबरी म्हणाली, तात, मी आज त्या हरिणपाडसास बाणाने टोचले, ते त्यांना दिसले असेल का.
ऋषी म्हणाले, होय, दिवसा लोकांकडे लक्ष ठेवण्याचे काम सूर्य करतो, रात्री ते काम चंद्र व तारे करतात.
शबरीचे ते प्रेमळ व निष्कपट डोळे पाण्याने डबडबून आले.
ती म्हणाली, तात, मघा त्या मोराच्या पिसाऱ्यातील पीस उपटण्यास मी गेले, ते पाहून तारे आज रडतील का.
ऋषी म्हणाले, होय, परंतु हे काय, वत्से शबरी, अशी रडू नकोस, पूस, डोळे पूस आधी.
तू त्या ताऱ्यांची प्रार्थना कर व म्हण, आजपासून हरणांना, मोरांना मी दुखवणार नाही.
शबरीने हात जोडले व आकाशाकडे तोंड करुन ती म्हणाली, हे देवदूतांनो, हे तारकांनो, या मुलीला क्षमा करा.
माझ्यासाठी तुम्ही वाईट वाटून घेऊ नका, मी आजपासून बाणाच्या टोकाने हरणांना टोचणार नाही, पक्ष्यांची पिसे उपटणार नाही.
ऋषीने शबरीचे वात्सल्याने अवघ्राण केले, व ऋषिपत्नीने तिला प्रेमभराने हृदयाशी धरिले.
ऋषिपत्नी म्हणाली, शबरी, तू फार गुणी आहेस.
शबरीच्या गंगायमुना थांबल्या व ऋषिपत्नीच्या मांडीवर डोके ठेवून ती झोपी गेली.
शबरी हळूहळू वयाने वाढत होती, मनाने वाढत होती, सत्य, दया, परोपकार यांचे ती धडे घेत होती.
तिचे मन आता फुलासारखे हळुवार झाले होते, झाडांच्या फांदीलासुद्धा धक्का लावताना तिला आता वाईट वाटे.
एक दिवस मतंग ऋषी तिला म्हणाले, शबरी, परमेश्वरास वाहण्यासाठी दोनचार फुले फार तर आणावीत.
फुले हे वृक्षांचे सौंदर्य आहे, वृक्षांचे सौंदर्य आपण नष्ट करु नये.
फूल घरी आणले तर किती लवकर कोमेजते, परंतु झाडावर ते बराच वेळ टवटवीत दिसते.
सकाळच्या वेळी फुलांचे हृदय, भीतीने कापत असते, आपली मान मुरगळण्यास कोण खाटीक येतो, इकडे त्यांचे लक्ष असते.
आपण दुष्ट आहोत, मनुष्यप्राण्याला आपल्या प्रियजनांच्या संगतीत मरणे आवडते, या फुलांनाही तसेच नसेल का वाटत.
हे फूल तुझ्यासारखेच आहे, तेही हसते व कोमजते, त्यालाही जीव आहे.
शबरी म्हणाली, लहानपणी मी तर शिकार करीत असे, माझे बाबा हरणे मारुन आणीत, शेळ्या, मेंढ्या आमच्याकडे मारल्या जायच्या.
ऋषी म्हणाले, शबरी, ते तू आता विसरुन जा, आता निराळे आचरण ठेवावयास तू शिक.
शेतीभाती करावी, वृक्षांची फळे खावीत, कंदमुळे भक्षावीत, अशी राहणी चांगली नाही का.
इतक्यात ऋषिपत्नी बाहेर आली व म्हणाली, मी तुम्हाला सांगू का कालची गंमत.
त्या अशोकाच्या झाडावरील फुलांचा तुरा तोडून घेण्याची शबरीला अतिशय इच्छा झाली होती, तिने तीनतीनदा हात पुढे केले व आखडते घेतले.
हे रानफूल सात्त्विक सौंदर्याने, गुणगंधाने नटताना पाहून त्याला का धन्य वाटणार नाही.
एक दिवस मतंग ऋषी तिला म्हणाले, शबरी, तू शिकली सावरलीस, सद्गुणी झालीस, आता तू मोठी झाली आहेस.
शबरी म्हणाली, तात, मला हे पाय सोडून दूर जाववत नाही, मी इथेच तुमची सेवा करुन राहीन.
त्या वेळेस ऋषी आणखी काही बोलले नाहीत, त्यांनी परभारे भिल्ल राजाला निरोप पाठविला.
तुझी मुलगी आता उपवर झाली आहे, तरी तिला घेऊन घरी जा व तिचा विवाह कर.
निरोपाप्रमाणे राजाने दुसऱ्या एका भिल्ल राजाच्या मुलाची वर म्हणून योजना केली व शबरीला नेण्यासाठी तो आश्रमात आला.
शबरीला पित्याच्या स्वाधीन करताना त्याने तिला शेवटचा उपदेश केला, देव तुझे मंगल करो व तुला सत्पथावर ठेवो.
शबरी सद्गदित झाली होती, ऋषिपत्नीने तिला पोटाशी धरले व म्हटले, बाळे शबरी, अधूनमधून येत जा हो आश्रमात, आम्हाला आता हे घर खायला येईल.
आज दहा वर्षांनी शबरी राजवाड्यात परत आली होती, ती गेली त्या वेळी लहान होती, आज ती नवयौवनसंपन्न झाली होती.
मोठेपणा याचा अर्थ जगातील काही व्यक्तींच्या ओठांवर आपले नाव काही काळ नाचणे, असा मी करीत नाही.
रानावनांतील कानाकोप-यात असे एखादे रमणीय व सुगंधी फूल फुललेले असेल, की, ज्याचा पत्ता कोणाला लागलेला नाही.
मी निर्दोष होत आहे, हळूहळू उन्नत होत आहे, ही ज्याला जाणीव आहे, तो मोठाच होत आहे.
मोठा होत जाण्याची ही प्रवृत्ती व्यक्तीच्या ठिकाणी आईबापच उत्पन्न करतात.
मायबापच कळत वा नकळत मुलाला लहान किंवा मोठा करत असतात.
आईच्या पोटात गर्भरूपाने जीव आला, त्याच्यापूर्वीच त्याच्या शिक्षणाची तयारी झालेली असते.
जगात फक्त आईबापच शिकवतात, असे नाही, आजूबाजूचे सारे जग, सारी सजीव-निर्जीव सृष्टी शिकवीत असते.
या आजूबाजूच्या सृष्टीतून काय शिकावे, हे आईबापच शिकवतात.
आईच्या पोटातच मुळी जीव राहिला, आईशी एकरूप होऊनच जीव बाहेर पडला, जणू तिचाच होऊन बाहेर आला.
तो आईजवळ हसतो, रडतो, खातोपितो, खेळतो-खिदळतो, झोपतो, आईजवळ त्याची ऊठबस सुरू असते, म्हणूनच खरी शिक्षणदात्री आईच होय.
आई देह देते व मनही देते, जन्मास घालणारी तीच व ज्ञान देणारीही तीच.
लहानपणी मुलावर जे परिणाम होतात, ते दृढतम असतात, लहानपणी मुलाचे मन रिकामे असते.
बालकाचे रिकामे मन जे जे आजूबाजूला असेल, त्याची निवडानिवड न करता अधाशासारखे भराभर त्याचा संग्रह करीत असते.
दोनचार महिन्यांच्या मुलाला जर बाहेर अंगणात ठेवले, तर आजूबाजूच्या हिरव्या हिरव्या झाडांचा त्याच्या मनावर इतका परिणाम होतो, की त्याच्या मनासही रंग येतो.
लहानपणी मन फारच संस्कारक्षम असते, मातीसारखे, मेणासारखे असते, द्यावा तो आकार त्याला मिळेल.
मुलाचे शिक्षण हे मातेवर, पित्यावर, आप्तेष्टांवर, सभोवतालच्या सर्व सजीव-निर्जीव सृष्टीवर अवलंबून आहे.
मुलांच्या समीप फार जपून वागावे, वातावरण स्वच्छ राखावे.
सूर्यचंद्रांना माहीत असो वा नसो, त्यांच्या किरणांनी कमळे फुलतात, ही गोष्ट खरी.
आईबापांना व इतर लोकांना माहीत असो वा नसो; त्यांच्या कृत्यांनी मुलांच्या जीवनकळया फुलत असतात.
सूर्यचंद्रांच्या किरणांप्रमाणे मनुष्याचे व्यवहार, स्वच्छ, सतेज व तमोहीन असे असतील, तर मुलांची मने रसपूर्ण, सुगंधी, रमणीय व पवित्र अशी फुलतील.
मुलांचे जीवन बिघडविणे यासारखे पाप नाही, स्वच्छ झ-याचे पाणी घाण करणे यासारखे पाप नाही.
वसिष्ठऋषी वेदामध्ये वरूणदेवाला म्हणतात, हे वरूणदेवा, माझ्या हातून जर काही वाईट झाले असेल, तर त्याबद्दल माझ्या वडील मंडळीना जबाबदार धर.
कनिष्ठाच्या जवळ ज्येष्ठ असतो, या ज्येष्ठाने आपली जोखीम ओळखून वागले पाहिजे.
आईबापांनी, शेजा-यांनी, गुरूजींनी-सर्वांनी लहान मुलांचा विकास सदैव डोळयांसमोर ठेवून त्यांच्याजवळ वागावे.
दररोज तो आपल्या आईला मनात धन्यवाद देत असे, कधी कधी चार अश्रूंनी तिचे तर्पण करीत असे.
आश्रमातील मित्र त्याची जीवनकथा पुष्कळ वेळा विचारीत, परंतु श्याम सांगत नसे.
आश्रमातील इतर सारे सवंगडी आपापल्या जीवनातील नानाविविध बरेवाईट अनुभव परस्परांना सांगत असत.
श्याम, तू सर्वांचे ऐकून घेतोस, पण स्वत:चे मात्र का काहीच सांगत नाहीस, असे त्याचे मित्र पुष्कळदा त्याला म्हणत.
श्याम भरल्या आवाजाने म्हणाला, माझ्या स्वत:च्या पूर्वजीवनाची स्मृती करणे मला फार शोकदायक वाटते.
गतायुष्यातील चांगल्याबरोबर वाईट आठवते, पुण्याबरोबर पापही आठवते.
मी माझ्या एकेका दुर्गुणाला खोल खड्डे खणून गाडून टाकत आहे.
ही पिशाच्चे पुन्हा वर उठून माझ्या मानगुटीवर बसू नयेत, म्हणून माझी ही धडपड आहे.
जीवन निर्दोष व निर्मळ व्हावे, ही माझी तळमळ, हेच माझे ध्येय, हेच माझे स्वप्न.
परंतु आम्हांला तुमच्या चांगल्याच गोष्टी सांगा, चांगल्या गोष्टींचे चिंतन केल्याने मनुष्य चांगला होत जातो.
परंतु आपण चांगलेच आठवले व ते सांगितले, तर आपण निर्दोष आहोत, असा अहंकारही जडावयाचा.
मनुष्याला स्वत:चे अध:पतन सांगावयास जशी लाज वाटते, त्याप्रमाणे आपण कसे चढलो व चढत आहोत, हे सांगावयासही लाज वाटते.
या जगात जपावे तेवढे थोडेच, ठायी ठायी मोहक मोह आहेत, कोसळावयास कडे आहेत.
अहंकाराचे रूप फार सूक्ष्म असते, सदैव सावध राहिले पाहिजे.
श्यामचा प्रेमळ मित्र राम म्हणाला, आपण का एकमेकांना परके आहोत, तू व आम्ही अद्यापि एकरूप नाही का झालो.
आपल्या आश्रमात आता खाजगी असे काहीएक नाही, जे आहे, ते सर्वांच्या मालकीचे आहे.
आश्रमातील प्रार्थना झाली, सारे सोबती सभोवती मंडलाकार बसले होते.
श्यामच्या मुखचंद्राकडे सर्वांचे डोळे लागले होते, तो भ्रातृसंघ म्हणजे एक अपूर्व दृश्य होते.
वाळवंटातील झरा अधिकच सुंदर व पवित्र वाटतो, अंधारात एक किरणही आशा देतो.
सध्याच्या निष्प्रेम अशा काळात, असे प्रेमळ संघ म्हणजे परम आशा होय.
तो आश्रम म्हणजे त्या गावातील जीवनाला, साचीव जीवनाला, स्वच्छ ठेवणारा जिवंत व पवित्र झरा होय.
गावात सर्वत्र शांतता होती, आकाशात शांतता होती.
काही बैलांच्या गळयांतल्या घंटांचा गोड आवाज दुरून ऐकू येत होता.
वारा मात्र स्वस्थ नव्हता, तो त्रिभुवनमंदिराला सारखा प्रदक्षिणा घालत होता, आपली अखंड प्रार्थना गुणगुणत होता.
माझ्या आईचे माहेर फार श्रीमंत नव्हते, तरी सुखी होते, माहेरी खाण्यापिण्याची ददात नव्हती.
माझ्या आईचे माहेर गावातच होते, माझ्या आईचे वडील फार कर्मठ व धर्मनिष्ठ होते.
माझी आई सर्व भावंडात मोठी होती, तिच्या आईबापांचे तिच्यावर फार प्रेम होते.
खरेच लहानपणापासून ती सर्वांना आवडत असे, ती जगाची बयो होती, आई होती.
माहेरची गडीमाणसे कांडपिणी, पुढे मोठेपणीही जेव्हा माझ्या आईला 'बयो' म्हणून हाक मारीत, तेव्हा ती हाक किती गोड वाटे.
माझ्या आईला दोन भाऊ व एक बहीण होती.
माझ्या आईची आई अत्यंत नियमित व दक्ष होती, तिच्या घरातील भांडी आरशाप्रमाणे स्वच्छ असत.
माझ्या आईचे लग्न लहानपणीच झाले होते, सासर श्रीमंत होते.
सासरची मंडळी गावात सरदार म्हणून मानली जात, निदान ते तरी स्वत:ला तसे समजत.
आईच्या अंगावर सोन्यामोत्याचे दागिने होते, पोत, पेटया, सरीवाकी, गोटतोडे, सारे काही होते.
सासरचे तिचे नाव यशोदा ठेवण्यात आले होते, सासरी ती लहानाची मोठी होत होती.
कशाला तोटा नव्हता, चांगले ल्यायला, चांगले खायला होते.
उत्साही परिस्थितीत, सहानुभूतीच्या वातावरणात काम करावयास मनुष्य कंटाळत नाही, उलट चार धंदे करण्यात धन्यता व आनंद मानतो.
माझ्या वडिलांच्या अंगावर ते वयाने सतरा-अठरा वर्षांचे झाले नाहीत तोच सारी जबाबदारी पडली होती, कारण आजोबा थकले होते.
वडीलच सारा कारभार पाहू लागले, देवघेव तेच पहात.
आम्ही आमच्या वडिलांना भाऊ म्हणत असू व लोक त्यांना भाऊराव असे म्हणत.
खोत म्हणजे गावचा ठरीव शेतसारा वसूल करून सरकारकडे पाठवणारा बिनपगारी दलाल.
सरकारी शेतसा-याच्या जवळजवळ चौथा हिस्सा खोताला फायदा असतो.
खोत गावातील पिकांची आभावणी करतो, पिकांचा अंदाज करतो, याला पीक धरणे असे म्हणतात.
सध्याच्या जगाला लांडीलबाडी व प्रत्येक क्षेत्रातील जीव घेणी स्पर्धा, या दोन गोष्टींनी ग्रासलं आहे
आपल्या अंगचा सज्जनपणा न सोड्ता, जर या परिस्थितीवर मात करुन तुम्हाला आपली ध्येय साध्य करायची असतील तर, अंगी चातुर्य बाणवण्याची आत्यंतीक गरज आहे.
उन्मत्तसिंग नावाचा एक अत्यंत जुलमी राजा होता.
त्याच्या छळाला व अत्याचाराला कंटाळून त्याची प्रजा आपापली गावे सोडून, दुसऱ्या राज्यात जाऊ लागली.
त्याचा प्रधान चतूर व प्रामाणिक होता, पण राजाला काही सांगू जाणं, म्हणजे स्वत:चं मरण स्वत:च ओढवून घेण्यासारखं होतं.
त्यामुळे राजाला ताळ्यावर कसं आणावं, हा त्याच्यापुढे प्रश्न पडला.
एकदा तो प्रधान शिकारीसाठी रानात बराच दूरवर गेला असता त्याला एका झाडाखाली जप करीत बसलेला साधू दिसला.
प्रधानाने घोडयावरुन उतरुन व त्या साधूजवळ जाऊन त्याला नमस्कार केला असता साधूनं त्याला विचारलं, कोण तुम्ही.
प्रधान म्हणाला, मी या राज्याचा मुख्य प्रधान आहे.
राजाच्या जुलमाला कंटाळून प्रजा स्थलांतर करीत असताना, ते केवळ उघडया डोळ्यांनी बघत राहण्यासाठीच तुम्ही प्रधान झाला आहात काय.
प्रजा घरेदारे सोडून दुसऱ्या राज्यात जाऊ लागली असताना तुम्ही केवळ राम राम म्हणत राहून स्वत:चीच मुक्ती साधणार आहात काय.
ज्या समाजाच्या जिवावर आजवर तुम्ही जगलात त्याला या जुलुमजबरदस्तीतून मुक्त करण्यासाठी काहीतरी प्रयत्न करणं हे तुमचं कर्तव्य नाही का.
प्रधानाच्या या प्रतिप्रश्नान काहीसा ओशाळून तो गोसावी म्हणाला, 'प्रधानजी ! मला झेपेल अशी कोणतीही कामगीरी तुम्ही मजवर सोपवा.
सुचतो आहे का तुम्हाला एखादा उपाय, तो गोसावी याप्रमाणे म्हणताच त्या चतुर प्रधानाच्या मनात काहीतरी कल्पना आली.
त्याने ती हळूच त्या गोसाव्याला सांगितली.
गोसाव्याने त्याप्रमाणे वागण्याचे वचन देताच प्रधान तिथून निघून गेला.
दुसऱ्या दिवशी राजा उन्मत्तसिंगाचा दरबार भरला असता, एक सेवक आत आला.
तो राजाला म्हणाला, महाराज, पक्ष्यांची भाषा जाणणारा एक बैरागी बाहेर आला असून, तो आपली भेट घेऊ इच्छितो.
राजानं होकार देताच, आदल्या दिवशी प्रधानाला रानात भेटलेला तो गोसावी दरबारात आला.
राजाला नमस्कार करुन म्हणाला, महाराज ! मी बहुतेक सर्व पक्ष्यांची भाषा जाणतो.
मजकडून काही सेवा करुन घ्यायची असल्यास आपण ती घ्यावी, मला त्याबद्दल पैसे वगैरे काहीच नकोत.
राजा प्रधानाला म्हणाला, प्रधानजी, आज संध्याकाळी आपण दोघे फ़िरायला जाऊ तेव्हा बैरागीबुवांनाही आपल्याबरोबर घेऊन जाऊ.
त्याने एका सेवकाला त्या गोसाव्याची राहण्या-जेवणाची चांगली व्यवस्था ठेवण्यास सांगितले.
संध्याकाळी फ़िरायला जाताना राजा व प्रधान यांच्याबरोबर अर्थातच तो गोसावीही होता.
ते तिघे त्या राजधानीच्या शहराबाहेर जातात न जातात, तोच राजाने एका झाडाच्या फ़ांदीवर बसलेले पक्षी आपापसात चिवचिवत असलेले पाहिले.
त्यांच्याकडे बोट दाखवून राजाने त्या गोसाव्याला विचारलं, बैरागीबुवा, हे दोन पक्षी एकमेकांशी काय बोलत आहेत हो.
त्या गोसाव्यानं त्या दोन पक्ष्यांच चिवचिवण थोडा वेळ लक्षपूर्वक ऎकल्याचा आव आणला.
ते दोन पक्षी एकमेकांशी जे बोलत आहेत, त्याचा अर्थ जर मी आपल्याला सांगितला, तर आपण मला जिवंत ठेवणार नाही.
जो डाव्या बाजूला बसला आहे, त्याची मुलगी लग्नाची असून त्याने आपली मुलगी उजव्या बाजूला असलेल्या पक्ष्याच्या मुलाला देण्याची गोष्ट त्या पक्ष्याकडे काढली.
यावर वरपिता असलेला तो पक्षी त्याला म्हणाला, 'तुझी मुलगी मी सून म्हणून आनंदाने स्वीकारतो, पण मुलीबरोबर 'स्त्रीधन' म्हणून शंभर गावे आंदण द्यायची.
राजा आश्चर्यानं म्हणाला, अरे वा:, असं म्हणतोय तो वराचा बाप.
मग वधूचा बाप घासाघीस करुन, आंदण म्हणून द्यावयाच्या गावांची संख्या पन्नास पाऊणशेवर आणू पाहत असेल नाही का.
गोसावी म्हणाला, नाही महाराज, तिथे उलटाच मामला चाललाय.
वधूपिता परराज्यातून उडून आलेल्या वरपित्याला म्हणतो आहे, शंभरच काय घेऊन बसलात.
सध्याच्या राजाची जुलमी राजवट जर अशीच आणखी एक वर्षभर चालू राहिली, तर वर्षभरात पाचशे गावातले लोक आपली घरदारं सोडून परराज्यात रहायला जातील.
मग ती ओस पडलेली पाचशेच्या पाचशे गावं माझ्या भावी जावयाला मी आंदण म्हणून देईन.
मात्र तुमच्या मुलाचं व माझ्या मुलीचं लग्न सध्या जमवून ठेवायचं आणि वर्षभरानं लावायचं.
वास्तविक त्या दोन पक्ष्यांच्या चिवचिवण्याचा हा सोयीचा व केवळ काल्पनिक अर्थ त्या गोसाव्याने प्रधानाने आदल्या दिवशी त्याला केलेल्या मार्गदर्शनानूसार राजाला सांगितला.
राजाला तो खरा वाटून, तो एकदम शरमून गेला.
त्या दिवसापासून त्याच्यात बराच फ़रक पडला व तो प्रजेचं अपत्यवत पालन-पोषण करु लागला.
नीतूकडे अनेक खेळणी होती, छोटया बाहुल्या, बार्बी डॉल्स, भातुकली, गाडया आणि मोठी लाल रंगाची कार ज्यात बसून नीतूला छानपैकी फिरता यायचे.
नीतूच्या मैत्रिणींनाही तिचीही गाडी खूप आवडायची.
गाडीत बसण्यासाठी अनेकदा भांडणेही व्हायची.
काही दिवसांनी नीतूची मैत्रिण शामलीने लाल रंगाची नवीन स्कूटर आणली.
एक पाय स्कूटरवर आणि एक जमिनीवर ठेऊन ही स्कूटर चालवली की काय वेगाने चालायची, सगळ्या मुली बघतच राहत.
नीतूला ह्या स्कूटर समोर आपली कार अगदी साधी वाटत होती.
आपल्याकडेही कार ऐवजी स्कूटर असती तर बरं झाल असतं असे नीतूला वाटल.
घरी आल्यावरही तिच्या डोक्यात तोच विचार होता.
संध्याकाळी बागेत खेळण्याऐवजी नीतू आपल्या कारजवळच विचार करत बसली.
तिच्या डोक्यातून स्कूटरचे भूत काही गेले नव्हते.
रात्री जेवायच्यावेळी आईने नीतूच्या आवडीचा पुलाव आणि रायते केले होते तरी तिचे जेवणात अजिबात लक्ष नव्हते.
काय झाले नीतूली, तुझे जेवणात अजिबात लक्ष नाहीये, आईने प्रेमाने भरवत तिला विचारले.
आई, आज शामलीच्या बाबांनी तिच्यासाठी मोठी लाल स्कूटर आणली.
आपल्या कारपेक्षाही खूप छान, मलाही तशीच स्कूटर हवी आहे, घेऊन दे ना, नीताने हटट केला.
आईने समजावले, नीतू, अगं प्रत्येकाकडे प्रत्येक गोष्ट असेलच असे नाही.
दुसर्याकडे असलेली प्रत्येक गोष्ट आपण विकत घेऊच शकू असेही नाही.
अगं पण मला ती स्कूटर खूपच आवडली आहे म्हणून हवी आहे, नीताने हटट केला.
नीता हटट न करणार्या, व्यवस्थित जेवणार्या मुलांची इच्छा सहज पूर्ण होते.
तूही तशीच वागलीस तर लवकरात लवकर तुझीही इच्छा अशीच पूर्ण होईल, आईने समजावून सांगितले.
आईचे बोलणे नीतूने व्यवस्थित लक्षात ठेवले आणि त्याप्रमाणेच शहाण्या मुलीसारखी वागू लागली.
होता होता नीतूचा सहावा वाढदिवस आला.
वाढदिवसाला तिचे सगळे मित्र मंडळी, आत्या आणि काकाही आला होता.
आईने तिच्या आवडीचा स्ट्रॉबेरी केक, इडली सांबार आणि शंकरपाळे केले होते.
नीतूला मात्र आश्चर्य वाटले की कुणीही तिला वाढदिवसाचे गिफ्ट दिले नाही.
तिने हळूच जाऊन आईला विचारले.
आई गालात हसत तिला गॅलरीत घेऊन आली.
तिथे मोठया रंगीत कागदात काहीतरी गुंडाळले होते.
नीतू बघ, सगळ्यांनी मिळून तुझ्यासाठी काय गिफ्ट आणले आहे, आई म्हणाली.
नीतूने घाईने कागद बाजूला केला तर लाल स्कूटर, अगदी तिच्या मनात होती तशीच.
नीतूने आलेल्या सगळ्या मैत्रिणींना आणि मोठयांना धन्यवाद दिले.
आज नीतू खूपच आनंदात होती कारण तिच्या शहाण्यासारख्या वागण्यामुळे तिला तिच्या आवडीचे गिफ्ट मिळाले होते.
फार फार वर्षांपूर्वी पृथ्वीची उत्पत्ती झाली तेंव्हा फक्त सूर्यच आकाशात होता, चंद्र अजिबातच नव्हता.
फक्त सूर्यच असल्यामुळे पृथ्वीवर कधी अंधारच होत नसे नेहमीच उजेड रहात असे.
त्यामुळे पृथ्वीवर राहणारी माणसे सतत कामात असत.
त्यांना विश्रांती कधी घ्यावी हे समजत नसे.
सतत काम करत रहायल्यामुळे त्यांना थकवा येत असे, चिडचिड होत असे.
एकदा देवबाप्पाने पृथ्वीवरच्या माणसांची भेट घ्यायचे ठरवले.
तो पृथ्वीवर आला तेंव्हा माणसे काम करत होती.
देवाने माणसाला विचारले, तू तुझे हे शेत कधी नांगरले.
माणूस उत्तरला, आज.
देवाने दुसर्या माणसाला विचारले, झाड लावण्यासाठी तू हा खड्डा कधी खणलास.
देवाने परत तिसर्या माणसाला विचारले, झाडावरची ही फळ कधी पिकली.
तिसरा माणूस हसून म्हणाला, आजच.
देवाला आश्चर्य वाटले.
आणखीन खात्री करुन घेण्यासाठी त्याने आपल्या मुलाला घेऊन जाणा-या बाईला विचारले, ह्याचा जन्म कधी झाला.
बाई कौतूकाने म्हणाली, आजच झाला.
हे ऐकल्यावर देवाला समजून चुकले की पृथ्वीवरच्या माणसांना वेळेचे अजिबातच भान नाहीये.
त्यांना कधी कुठले काम करावे, किती वेळ करावे हे समजत नाही.
त्यावर उपाय म्हणून देवाने सूर्याला बारा तासांनंतर अस्त व्हायला सांगितले आणि बरोबर बारा तासांनी परत उदय व्हायला सांगितले.
आता पृथ्वीवर बारा तासांनी अंधार व्हायला लागला.
अंधारात लोकांना काही दिसेनासे झाले, धडपडू लागले.
काहीच काम होईना म्हणून नाईलाजाने झोपू लागले.
काही दिवसांनी चौकशी केल्यावर देवाच्या लक्षात आले की माणसांना संपूर्ण अंधाराची खूपच गैरसोय होते आहे.
गैरसोय होत असल्यामुळे त्यांना थोडातरी प्रकाश पाहीजे.
त्यासाठी मग त्याने शांत आणि शितल असणार्या चंद्रदेवाला पृथ्वीवर येण्याची विनंती केली.
पांढराशुभ्र चंद्रप्रकाशात पृथ्वीवरच्या माणसांनाही शांत वाटू लागले, झोप येऊ लागली.
माणसांचा वेळ रात्र आणि दिवस ह्यात वाटला गेला.
अशा तर्हेने पृथ्वीवरचा प्रत्येक दिवस सूर्यासोबत कामात आणि रात्र चंद्रासोबत आरामात जाऊ लागली.
शाळा संपतांना दीपाताईंनी मुलांना सुट्टीसाठी एक काम सोपवले होते.
मे महिन्यात सगळेजण आंब्याची मजा लुटतात आणि कोयी मात्र फेकून देतात.
ताईंनी ह्या कोयींपासूनच मुलांना रोपे तयार करण्यास सांगितली होती.
नम्रता तर, बाबांनी आंबे आणले की लगेचच त्याच्या कोयी आपल्याला कधी मिळतात ह्याची वाट बघायची.
तिने त्यासाठी दुधाच्या पिशव्या साठवून त्यात माती आणि शेणखत घालूनच ठेवले होते.
बाबांनी तिला हापूस, पायरी, लंगडा, तोतापुरी, लालबाग, अशा आंब्यांच्या अनेक जाती ओळखायला शिकवल्या होत्या.
त्यामुळे आंब्यांचा चट्टा मट्टा झाला की नम्रता आंब्यांच्या जातीप्रमाणे त्यांची वर्गवारी करुन ठेवायची.
सकाळी उठल्यावर आंब्याच्या दोन किंवा तीन कोयी मिळून एका मातीच्या पिशवीत लावायच्या.
नंतर सगळ्या पिशव्यांना पाणी घालायचे हे नम्रताचे रोजचे काम होते.
पाणी घालतांना नम्रता विचार करायची, आज ह्या कोयी मातीच्या कुशीत छान झोपल्या आहेत.
काही दिवसांनी कोयीला कोंब फुटतील, त्यातून इवलेसे रोप येईल.
होता होता झाड थोडे मोठे झाले की आपल्या वर्गातली सगळी मुले मिळून आपण त्याची रोपे डोंगरावर लावूयात.
पावसामुळे रोपे डोंगरावर वाढतील, मोठे वृक्ष होतील.
वसंत ऋतूत झाडांना छान मोहोर येईल, त्यावर कोकीळा, बुलबुल, मैना गाणी गातील.
आपल्या सर्वांना मिळून त्या डोंगरावर ट्रीपलाही जाता येईल.
नम्रताची स्वप्न साखळी अशी वाढत जात असे.
तिने तिच्या सोसायटीतल्या मैत्रिणींनाही आपल्या मनातले गुपीत सांगितले होते.
त्यामुळे त्याही कोयींना कोंब फुटण्याची वाट पहात होत्या.
होता होता पंधरा दिवस झाले.
सकाळी नम्रता झाडांना पाणी घालायला गेली तर तिला दोन पिशव्यांमध्ये चक्क कोंब फुटलेले दिसले.
नम्रता आनंदाने घरभर नाचली.
आई-बाबांना, मित्र-मैत्रिणींना सर्वांना ते कोंब दाखवून झाले.
आता तिला खात्री पटली होती की शाळा सुरु होई पर्यंत तिची आंब्याची झाडे चांगली येणार होती.
तुम्ही पण अशा तर्हेने झाडांची रोपे करुन पावसाळयात जरुर झाडे लावा.
केरळ भारतातला एक निसर्गरम्य प्रांत.
निसर्गाने जणू आपला सर्व खजिना या प्रांतावर अगदी मुक्तहस्ते उधळलाय.
बर्याच वर्षांपासून दक्षिण भारतात जाण्याची त्यातल्या त्यात केरळ बघण्याची अगदी मनापासून इच्छा होती, पण या ना त्या कारणाने तो योग येतच नव्हता.
कुठलीही गोष्ट घडण्याची एक ठराविक वेळ असते असे म्हणतात ते अगदी खरंय.
केरळ बघण्याची इच्छापूर्ती आमचा मित्र संजीव पिल्ले याच्या सहकार्यानेच व्हायची होती.
एक दिवस सकाळी सकाळी ऑफिसमधला टेलिफोन खणखणला.
तो फोन होता संजीव पिल्लेचा, जो टेलिफोन ऑपरेटर म्हणून काम करतो.
आंधळा मागतो एक डोळा आणि देव देतो दोन डोळे अशातली आमची अवस्था झाली.
एवढी वर्ष सुप्त असलेली इच्छा पूर्ण होण्याची संधी अशी सहजासहजी चालून येईल असं वाटलं नव्हतं.
मिनू, एके दिवशी तिच्या घराच्या बागेत फिरत असतांना, चाफ्याच्या झाडाखाली तिला काहीतरी हालचाल दिसली.
अगं आई, लवकर बागेत ये, बघ काय आहे, मिनू जोरात हाका मारत आईला बोलवत म्हणाली.
आईने धावत येऊन पाहिले तर मैना निपचित पडलेली होती.
मिनू, अग ही मैना अजून जिवंत आहे, तिला उचलून आत आण, आईने काळजीने मिनूला सुचवले.
मैनेला घरात आणल्यावर मिनूने कापसाच्या बोळ्याने पाणी पाजले, तिला थोडी तरतरी आली.
मिनू मैना पक्ष्याला प्रथमच इतक्या जवळून पाहत असल्यामुळे जरा सुरुवातीला घाबरली होती.
पण आता तिला बरे करायचे आहे म्हणून काळजी घेत होती.
दोन दिवसांनी मैना पुष्कळच टवटवीत दिसू लागली, घरात थोडीफार इकडे तिकडे फिरु लागली.
मैनेची हालचाल बघून मिनूला खूपच आनंद झाला, तिने मैनेचे नाव प्रेमाने मिठू ठेवले.
तिला चांगले वाटावे म्हणून बागेतून काडया-पाने गोळा करुन तिच्यासाठी छानसे घरटेही तयार केले.
मिठू घरात फिरुन आली की घरट्यात जाऊन बसायची.
शाळे व्यतिरिक्त मिनूचा संपूर्ण वेळ मिठूशी खेळण्यात जायचा, तिला मिठूचा खूपच लळा लागला होता.
आता मिठूला चांगले उडता येऊ लागले होते.
आईने मिनूला समजावून सांगितले, मिनू राणी, मिठूला आता चांगले उडता येऊ लागले आहे.
समजा ती उडाली तर अजिबात नाराज व्हायचे नाही.
दुसर्या दिवशी सकाळी घरटयात जाऊन पाहिले तर मिठू तेथे नव्हती.
घरभर तिला शोधले पण सापडली नाही.
मिनूला कळून चुकले की आता मिठू आपल्याला परत कधीच भेटणार नाही.
तिच्या सवंगडयांना भेटायला ती आकाशात दूरवर उडाली आहे.
मिनू उदास झाली, तिचा रोजचा वेळ आता कंटाळवाणा जाऊ लागला.
मिठूची खूपच आठवण येत असे, असेच दिवस चालले होते.
एके दिवशी सकाळी मिनूला खिडकीत ओळखीचा आवाज आला.
डोळे उघडून पाहिले तर मिनू मोठयाने किंचाळलीच.
मिठूही आनंदाने मिनूच्या गादीवर बसली.
मिनूला तर इतका आनंद झाला होता, ती मनसोक्त तिच्या छोटया मैत्रिणीशी खेळली.
थोडया वेळाने मिठू खिडकीतून दूर उडून गेली.
ते पाहिल्यावर आई म्हणाली, मिनू मला तुझे कौतूक वाटते, पिंजर्यात डांबून न ठेवता तू मिठूला मोकळे ठेवलेस त्यामुळेच ती तुझ्याकडे परत आली.
मला खात्री आहे आता मिठू आपल्याकडे नेहमीच येत जाईल, मिनूने आईला घट्ट मिठी मारली.
मदर्स डेसाठी आदिती आणि आखिलेषची जोरदार तयारी चालू झाली होती.
रोजच्या दोघांच्या चर्चा, कागदावर सारखे गुपचूप लिहीणे आजोबा दोनचार दिवसांपासून पाहात होते.
आज त्यांनी त्याबद्दल मुलांना विचारायचे ठरवले.
काय गं आदिती, काय गडबड चालली आहे, दोन चार दिवसांपासून तुम्ही दोघेही काहीतरी कामात आहात.
आजोबांनी हा प्रश्न विचारल्यावर आदितीने घाबरुन खोलीत आई नाही ना ह्याची खात्री करुन घेतली.
अहो आजोबा, मदर्स डे आहे नां त्याची तयारी करतो आहोत, आखिलेषने दबक्या आवाजात सांगितले.
मदर्स डे म्हणजे आपला मातृदिन होय, आजोबा समजूतीने म्हणाले.
आम्ही त्याच्या सेलिब्रेशनची तयारी करत आहोत, आदितीने समजूत काढली.
आखिलेष पुढे समजावत म्हणाला, आजोबा मी इंटरनेटवर वाचले आहे मदर्स डेची सुरुवात प्रथम ग्रीक आणि रोमन लोकांनी ख्रिस्त जन्मपूर्व २५० वर्षांपूर्वी केली.
निसर्गमातेचा उत्सव म्हणून सुरु केला गेलेला हा दिवस आपआपल्या मातांना प्रेम आणि आदर व्यक्त करण्याचा दिवस म्हणून साजरा केला जाऊ लागला.
आता भारतीयही मातृदिना बरोबरच मदर्स डेही साजरा करतात.
आम्हीही आईसाठी हा दिवस स्पेशल करणार आहोत.
आजोबांनाही ही माहिती नवीनच होती.
पाश्चात्यांची प्रथा असली तरी आईसाठी मुले काम करता आहेत हे पाहून आजोबांना खूप आनंद झाला होता.
ते उत्साहाने म्हणाले, मुलांनो, मलाही तुमचा प्लॅन सांगा, मी सुध्दा तुम्हाला काहीतरी मदत करु शकेन.
आजोबांचे आश्वासन ऐकून मुलांनाही उत्साह आला.
आदिती सांगू लागली, रविवारी आम्ही दोघेही आईच्या आधी उठून तिला सकाळचा चहा करुन देणार आहोत.
त्यानंतर दुपारचे जेवणही आम्हीच करणार आहोत, बाबा आम्हाला पोळ्या करायला मदत करणार आहे.
आखिलेष पुढे म्हणाला, आईसाठी आम्ही खास शुभेच्छापत्रही तयार केले आहे.
साठवलेल्या पैश्यातून तिच्यासाठी छोटेसे गिफ्ट आणि आवडीचे मोगर्याचे गजरेही आणणार आहोत.
मुलांचे प्लॅन ऐकून आजोबा खूष झाले, मुलांनो तुमचा मदर्स डे नक्कीच स्पेशल होणार आहे, मीही त्या दिवशी तुम्हाला कामात मदत करीन.
रोज शाळा सुटल्यावर भूक लागल्यामुळे चिन्मय धावतच घरी यायचा.
त्याची आई रोज त्याच्यासाठी वेगवेगळे पदार्थ करायची.
कधी इडली, ढोकळा, थालिपीठ, नूडल्स अगदी रोज काहीतरी वेगळे असायचेच.
शाळेतल्या मित्रांना त्याचा हेवा वाटायचा.
एके दिवशी घरी आल्यावर आई झोपलेली होती, तो घाईने आई जवळ गेला.
आईला ताप आला होता, त्याला पाहून क्षीण आवाजात आई म्हणाली, चिनू बेटा, मला ताप आल्यामुळे अजिबात उठवले जात नाही आहे.
मी तुझ्यासाठी काही खायला करु शकले नाही, आजचा दिवस तू सकाळचीच पोळी-भाजी खा आणि दूध पी.
हे ऐकल्यावर चिनूला खूपच राग आला, हे काय डब्यातही तेच आणि आताही तेच, मी नाही काही खात जा, चिन्मय धूसफूसत म्हणाला.
शेवटी काही न खाताच तो चिडून खेळायला गेला.
आईला बरे नाही म्हणून संध्याकाळी बाबा स्वयंपाक करत होते.
चिनू आज मला तुझी मदत हवी आहे, मटार सोलून दे बरं, बाबा पोळया लाटता लाटता म्हणाले.
नाखुषीनेच चिनूने मटार सोलायला घेतले, त्यानंतर तांदूळ निवडले.
बापरे किती वेळ लागतो हे करायला, चिनू वैतागला.