Srijan-Upadhyay/marathi-tts-indictts huggingface dataset:
त्यांना एक सुंदर स्त्री राजवाड्यातून बाहेर पडतांना दिसली.
राजाने आश्चर्यचकित होऊन त्या स्त्रीला हात जोडून नम्रपणे विचारले, आपण कोण आहात.
त्यावर त्या स्त्रीने सांगितले, मी लक्ष्मी आहे, आता या राजवाड्यातून मी जात आहे.
तेव्हा राजाने तिला सांगितले, तू जाऊ शकतेस.
लक्ष्मी बाहेर पडली, नंतर लक्ष्मीच्या पाठोपाठ एका सुंदर पुरुषाला राजवाड्याबाहेर पडतांना पाहून राजाने त्यालाही विचारले.
त्याने उत्तर दिले, माझे नाव दान आहे.
लक्ष्मी बाहेर गेल्यानंतर आपण दान करू शकणार नाही; म्हणून मीही तिच्यासह जात आहे.
राजाने सांगितले आपणसुद्धा राजवाडा सोडून जाऊ शकता.
त्यानंतर त्याच्या पाठोपाठ तिसरा पुरुष यश निघून गेला.
त्यानंतर चौथा पुरुष प्रकट झाला अन् बाहेर पडू लागला.
तेव्हा राजाने त्यालाही हात जोडून नम्रपणे त्याचे नाव विचारले.
तो पुरुष म्हणाला, माझे नाव सदाचार.
राजाने त्याला म्हटले, मी तर तुझा कधीच त्याग केला नाही, तू मला सोडून का जात आहेस.
तुझ्यासाठीच मी लक्ष्मी, दान आदींचा त्याग केला आहे, मी तुला जाऊ देणार नाही.
तू मला सोडून गेलास, तर माझे सर्वस्व जाईल.
राजाचे हे बोल ऐकून सदाचार राजवाड्यातच थांबला.
सदाचार बाहेर पडला नाही, हे पाहून बाहेर गेलेली लक्ष्मी, दान आणि यशही परत आले.
मुलांनो, सदाचाराने वागणे हेच आयुष्याचे सर्वस्व आहे.
जीवनात सदाचार, नीतीमत्ता, धर्माचरण, आदी नसेल, तर दान, लक्ष्मी, श्रीमंती, आदींचा काहीच उपयोग नाही.
एक राजा खूप मोठा देवभक्त होता.
गावात एक शंकराची पिंडी होती, त्याचा एक पुजारी होता.
तोही श्रद्धेने, मनोभावे देवाची पूजा आणि सेवा करायचा.
त्याला मधून मधून देवदर्शन होत असे.
राजा रोज देवळात जायचा, देवासाठी सोन्याच्या ताटातून जेवण पाठवायचा, देवासाठी दानधर्म करायचा.
राजाला वाटायचे, मी देवासाठी इतके करतो, तरी मला देवदर्शन का होत नाही.
पुजारी तर देवाला काहीच देत नाही, तरी त्याला देव कसा दर्शन देतो.
एके दिवशी राजा देवळात गेला असतांना पुजारी पूजा करत होता, तेवढ्यात थोडा भूकंप झाला.
देवळाच्या भिंती आणि छप्पर हलू लागले.
पुजारी पिंडीवर ओणवा झाला; कारण छप्पर पडले, तर देवाला लागू नये.
राजा लगेच पळून गेला, त्या वेळी पुजार्याला देवदर्शन का होते, हे राजाला समजले.
एक गृहस्थ म्हातारपणामुळे बराच थकला होता.
आयुष्यात चांगली कमाई करून आणि स्वत: चांगले जीवन जगूनसुद्धा त्याच्या पाच मुलांमध्ये सदान्-कदा चालणाऱ्या भांडणांमुळे तो दु:खी होई.
त्याने आपल्या मुलांना बराच उपदेश केला; पण उपड्या घड्यावर पाणी.
एके दिवशी त्याने आपल्या पाचही मुलांना प्रत्येकी हातभर लांबीची एक-एक काठी घेऊन यायला सांगितले.
त्याप्रमाणे ती मुले एक-एक काठी घेऊन आली.
त्या गृहस्थाने त्यांच्यापैकी प्रत्येकाला आपापली काठी मोडण्यास सांगितले.
वडिलांनी सांगितलेली ती गोष्ट प्रत्येक मुलाने लगेचच करून दाखवली.
पुन्हा त्या गृहस्थाने त्या मुलांना तशाच प्रकारची एकेक काठी घेऊन यायला सांगितले.
पाच जणांनी पाच काठ्या आणून वडिलांपुढे ठेवल्या.
वडिलांनी त्या पाच काठ्यांची एका दोरीने मोळी बांधली, आणि प्रत्येकाला ती मोडायला सांगितली.
पाच काठ्या एकत्र असलेली ती मोळी होती.
आपल्या पाच मुलांपैकी कुणालाच मोडता येत नसल्याचे पाहून तो गृहस्थ त्यांना म्हणाला, बघितलंत ना, एकीचे बळ किती असते ते ?
वडील एवढेच बोलले; पण ते सूज्ञ मुलगे समजायचे ते समजले.
तेव्हापासून ते एकजुटीने वागू लागले.
एका गावात रथोत्सव चालू असतो.
भाविक तो रथ एका गावातून दुसऱ्या गावात वाजत-गाजत नेत असतात.
मध्येच रथाचे एक चाक तुटून जाते, त्यामुळे भाविक चिंतित होतात.
त्यांना प्रश्न पडतो, रथातील देवाला दुसऱ्या गावाला कसे पोहोचवायचे ?
भाविक पर्यायी म्हणून बैलगाडी, घोडागाडी शोधतात; पण काहीही उपलब्ध होत नाही.
मार्गात मध्येच भाविकांना कचरा खाणारे एक गाढव दिसते.
सर्व जण त्याला चंदनतैलादी लावून आंघोळ घालतात.
रेशमी वस्त्र घालून सजवतात आणि त्यावर देवाला बसवतात.
उत्सव पुन्हा चालू होतो अन् सर्वजणदुसऱ्या गावाकडे प्रयाण करतात.
काही भाविक गाढवावरील देवाला हार घालू लागतात.
काही वेळाने देवाला हार घालायला जागा राहात नाही.
म्हणून लोक गाढवालाच भक्ती-भावाने हार घालू लागतात.
मार्गाने जातांना गाढव विचार करते, आत्तापर्यंत कधी मिळाले नाही, ते राजवैभव मला आज कसे काय मिळत आहे.
देवाला ओवाळत असलेली आरती आपल्यासाठी आहे, असे गाढव मानू लागले आणि त्यामुळे ते अधिकच आनंदी झाले.
काही क्षणांनंतर त्याच्या मनात विचार आला.
मला हे राजवैभव मान्य आहे; पण माझ्या पाठीवर काहीतरी ओझे आहे.
हा विचार आल्यावर ते स्वतःचे अंग झाडते, त्यामुळे त्याच्या पाठीवरील देव खाली पडतो.
हे पाहून भाविक भडकतात आणि गाढवाला धोपटतात.
जोपर्यंत आपल्यावर देवाची कृपा आहे, आपल्याजवळ त्याचा वास आहे, तोपर्यंतच आपल्याला मानसन्मान आणि समाजाकडून लाभणारे प्रेम मिळणार आहे.
ज्या क्षणी अहंकार बळावतो, त्या वेळी आपली स्थिती गाढवापेक्षा वेगळी राहत नाही.
म्हणून देवाला विसरू नये, अहंरहित रहावे, सर्व मानसन्मान देवाचरणी अर्पण करावेत.
एक माणूस परीस शोधायला निघाला.
त्यासाठी रस्त्यात जो दगड येईल तो घ्यायचा, गळ्यातल्या साखळीला लावायचा आणि फेकून द्यायचा.
असा त्याचा दिनक्रम सुरू झाला.
दिवस गेले, महिने लोटले, वर्षे सरली, पण त्याच्या दिनक्रमात बदल झाला नाही.
शेवटी तो माणूस म्हातारा झाला.
ज्या क्षणि तो आपले शेवटचे श्वास मोजत होता, त्यावेळी अचानक त्याचे लक्ष त्याच्या गळ्यातील साखळीकडे गेले.
ती साखळी सोन्याची झाली होती.
दगड घ्यायचा, साखळीला लावायचा आणि फेकून द्यायचा या नादात त्याचे साखळीकडे लक्षच गेले नाही.
प्रत्येकाच्या जीवनात एकदा तरी परीस येत असतो.
कधी आई- वडिलांच्या रूपाने, तर कधी भाऊ-बहिणींच्या नात्याने, कधी मित्राच्या मैत्रिणीच्या नात्याने, तर कधी प्रेयसीच्या नात्याने.
कोणत्या ना कोणत्या रूपात तो आपल्याला भेटत असतो, आणि आपल्यातल्या लोखंडाचे सोने करीत असतो.
आपण जे काही असतो, किंवा बनतो, त्यात त्यांचा बराच हातभार असतो.
पण फार कमी लोक या परीसाला ओळखू शकतात.
मुंबई कधीही न झोपणार शहर, पण इथे सुद्धा मनमोहक सकाळ रोज होते बर का!
अशीच सकाळची वेळ होती, सुर्यदेवांची कोवळी किरणे अलगद शरीरास स्पर्श करून जात होती.
काल रात्री एका मित्राने सकाळी भेटण्याचं वचन माझ्याकडून घेतल होत, त्यालाच भेटण्यासाठी म्हणून मी घराबाहेर पडलो.
ठरल्या ठिकाणी अगदी वेळेच्या आधीच पोचायची माझी सवयच होती.
साधारण साडे नऊ ची वेळ असावी.
ह्या अनोळखींच्या जगात तिथे मी एकटाच होतो जो प्रत्येक येणाऱ्या, जाणाऱ्यांकडे टक लाऊन पाहत होतो.
मिनिटाला शंभर पावल, असा इथे नियम असतो, हे वाक्य खरच आहे, हे त्या दिवशी मी प्रत्यक्ष अनुभवलं.
तितक्यात काही पावलं, माझ्या दिशेने दबकत येताना जाणवली.
पण मागे वळून पाहण्याच्या अगोदरच, कोणीतरी माघून डोळे गच्च पकडले.
अनेकांची नावं घेतली, पण नकारार्थी हुंकार कानावर पडले.
डोळ्यांवरचा हाथ अलगद सरकला, ती व्यक्ती दृष्टीक्षेपात आली.
ती होती सतरा ते अठरा दरम्यान रेंगाळत असलेली एक तरुणी, जीला मी पहिल्यांदाच पाहत होतो.
मी काही बोलण्याचा अगोदरच ती उत्साहाने बोलली.
पण तिच्या चाललेल्या बऱ्याच वेळेच्या बडबडीत एक गोष्ट उमजली.
अगदी योगायोगाने मी त्या दिवशी त्याच पोशाखात तिथे पोहोचलो होतो.
तिला बऱ्याचदा सांगण्याचा प्रयत्न केला पण ती काही बोलू देईनाच.
ती काय बोलत होती ह्याकडे माझ पूर्ण लक्ष होत.
शेवटी मला कॉलेज ला उशीर होतोय, आपण उद्या पुन्हा इथेच भेटू अस बोलून ती निघून गेली.
प्रत्यक्ष दहा मिनिटं माझ्या पुढे उभी राहून मला एकही शब्द बोलू न देणाऱ्या त्या अनोळखी मुलीला.
तिच्या होणाऱ्या गैरसमजाबद्दल उद्या नक्की सांगू असा निश्चय करून, मी त्या विचारांना स्वल्पविराम दिला.
ज्याला भेटायला आलो तो अजून आला नाही म्हणून मी त्याला फोन लावला.
त्याचाशी बोलत असतानाच अचानक खांद्यावर भक्कम अशी थाप पडली.
फोन सावरतच मी त्या दिशेला वळलो.
साधारण माझ्याच वयाचा पण उंचीने माझ्याहून चार बोटे उंच असलेला एक तरुण होता तो.
रंगाने गोरा, पर्सनैलिटी कि म्हणतात ती खूप छान होती.
त्याचात आणि माझ्यात थोड सुद्धा साम्य नव्हत, फोन ठेवत मी त्याला विचारल, कोण तू?
ती मुलगी गेलेल्या दिशेने बोट दाखवत तो बोलला, ती इथे मला भेटायला आली होती.
तिला मला भेटायचं नव्हतच, फक्त माल कसा आहे ते पाहून मग पटवणार होतो.
म्हणूनच तर मी तिने सांगितलेला पोशाख पण घालून नाही आलो, पहा.
त्याचे ते शब्द कानात एखाद्या बाणासारखे घुसत होते.
स्पष्टीकरण देताना बोलला कि, काही दिवसांपूर्वी ऑर्कुट वर त्यांची ओळख झाली होती.
बऱ्याच दिवसांच्या टाइम पास नंतर, आज इथे तिला प्रत्यक्ष पहायचं होत.
क्षणभर खूप राग आला त्याच्या अशा ऐटिटूड चा.
पण व्यक्त करायला माझा त्याचाशी, किंवा तिच्याशी तरी, काय संबंध, म्हणून शांतच उभा होतो.
काही वेळ असेच अजागळ उद्गार काढून तो निघून गेला.
त्या दोघांशी, साधी ओळखही नसताना, त्या दोन अनोळखी जीवांच्या विचारांत, किती फरक होता.
माझ मन, त्या दोघांची तुलना करण्यात व्यस्त झाल.
ती मुलगी किती भोळी, जिने आंधळा विश्वास ठेऊन, ह्याचाशी जवळीक केली, आणि त्याचे तिच्या बद्दलचे विचार इतके घाणेरडे.
कधी नाही, ती त्या अनोळखी मुलीबद्ल, चिंता वाटू लागली, डोळेही किंचितसे पाणावले.
डोळ्यातले पाणी अलगद रुमालाने टिपले.
कदाचित त्या मुलीच्या पदरात पुण्ण्याचा साठा जास्त असावा, म्हणून नियतीने हि भेट घडवून आणली असावी.
जर असेच काही असेल तर तिला ह्या सर्व प्रकारातून बाहेर काढण्याची जबाबदारी मी नक्की पार पाडेल.
उद्या, तिची ह्याच ठिकाणी भेट घेऊन, तिला सर्व सांगेन, आणि ह्यातून सावरण्याचा प्रयत्न करेल.
हा लेख जरी, वाचताना अपूर्ण वाटत असला, तरी ह्याचा शेवट ठरलेला आहे.
ते दोघेही त्यांचं स्वतंत्र जीवन आपापल्या पद्धतीने जगायला काहीच दिवसांत सज्ज असतील, असे मी घडवून दाखवेल.
आपण ह्या सोशल नेटवर्किंगच्या जमान्यात वावरणारे, रोज असंख्य नाती जोडतो.
त्यांची कदरही तितकीच करायला पाहिजे.
अनोळखी म्हणून काय झाल, प्रत्येकाला स्वतंत्र भावना आहेत, त्यांना जपलं पाहिजे.
प्रत्येकाला एक मन नावाचे गोष्ट आहे, तिचा विचारही केला पाहिजे.
विश्वास ठेऊन नात्यांत आणल्या गेलेल्या जवळीकतेचा गैरफायदा घेणारे आणखी जन्मायला नकोत.
परवाच एका स्फोटात मेलो, पहिल्याच झटक्यात स्वर्गात गेलो.
स्वर्गात जाताच टिळक भेटले, नमस्कार म्हणताच प्रसन्न हसले.
टिळकांनी विचारले, स्वातंत्र्यानंतर बदललय का काही ?
म्हटलं छे हो, सरकारच डोक ठिकाणावर नाही.
आजही स्वातंत्र्यासाठी आम्ही रक्तच देतो, पण आझाद मात्र काश्मीर होतो.
दुरवर सावरकर दिसले म्हणुन धावलो, म्हटलं तात्या आज जन्माच पुण्य पावलो.
ते म्हणाले, सध्या तरी सगळ निवांत आहे, स्वर्गात काँग्रेसवाला नाही तर सगळ शांत आहे.
त्यांनाच विचारले तात्या इथे शिवराय कुठे राहतात.
म्हणाले, ते पहा सौधातुन आपल्याकडेच पाहतात.
छत्रपतींचा विजय असो म्हणुन चटकन हात जोडले, पण घडले भलतेच, ते माझ्यावरच ओरडले.
काय रे ? कोण्या जेम्स लेनने म्हणे बत्तमीजी केली, तुमची अक्कल तेव्हा सांगा कोठे चरायला गेली ?
मान वर करायची माझी हिम्मत होत नव्हती, महाराजांची नजर माझ्यावरुन ढळत नव्हती.
मी म्हणालो, कबुल आहे महाराज तुमची स्वप्न आम्हाला कळलीच नाही.
पैसा सोडुन आमची नजर दुसरीकडे वळलीच नाही, पण रक्षणकर्तेच लांडग्यांसारखे नेमके आवाज हेरतात.
ब्र म्हणायचा अवकाश लगेच गाढवाचे नांगर फिरवतात.
खाली आता न्याय बरेचदा विकत मिळतो, कोणीही आपल्या गाडीखाली गरिबांना चिरडतो.
हे सगळे ऐकुन महाराजांच्या गालांचे कल्ले थरारले.
आमचं केविलवाण जग पाहून डोळ्यात पाणी तरारले.
क्षणभर राजेपण विसरुन ते दुःखाने थरथरले, आणि मग आमच हे अस वागणं बघुन रागाने बिथरले.
पाय लटपटले, मला वाटले, आता कंबख्ति भरली म्हणुन समज.
चुकिची शिक्षा गर्दन मारलीच म्हणुन समज.
पण मेलेल्यांना मारायला ते खुर्चीतले नेते नव्हते.
न्याय कठोर असले तरि ह्रदय त्यांचे रीते नव्हते.
मान खाली घालुन तसाच पुढे गेलो, काय आश्चर्य स्वर्गात मला औरंगजेब भेटला, म्हणे काफरांना मारुनच तर स्वर्ग गाठला.
जिन्हा सुद्धा तिथेच होता, म्हणाला लवकरच आमची संख्या इथे लाखांवर जाईल, आणि मग स्वर्गाची सुद्धा फाळणी होईल.
त्याला म्हणालो जरी स्वर्गाची फाळणी होणार असेल, तरी पंचावन्न कोटी द्यायला गांधी स्वर्गात नसेल.
तुम्ही अजून किती मागणार दुसऱ्यांकडून आडोसे, ईथे पून्हा जन्म घेतील हजारो नथुराम गोडसे.
त्याला मूतोड जवाब देवून तसाच पुढे निघालो.
स्वर्गात मला महात्मा फुले भेटले, त्यांना पाहून डोळ्यात माझ्या आश्रूंचा सागर दाटला.
कस सांगु तूम्हाला खाली आता शिक्षणाचा काळा बाजार थाटला.
हे सर्वजण रात्री मला एकत्र भेटले, आजच्या माणसाची व्यथा ऐकुन रागाने पेटले.
ते म्हणाले, आम्ही केलेल्या कार्याला काहीच नाही का अर्थ, आमचे प्रयत्न, आमचे बलीदान सगळेच कसे गेले व्यर्थ?
शिवरायांनी निर्माण केलेल्या स्वराज्यातच भ्रष्टाचार कसा काय आला.
माणसाच्या स्वार्थी वृत्तीमूळे सामान्य माणूस पूरता बेजार झाला.
मंदिर, मुर्ती, पुतळे बांधुन देवधर्म तुम्ही करता, पण माणसातील खऱ्याखूऱ्या देवालाच तुम्ही पुन्हा पुन्हा मारता.
सर्व जीवांमध्ये मानवाला सर्वात श्रेष्ठ बनवलं, पण या माणसानेच आज माणसातील माणुसपण नष्ट केलं.
बोलताना वाईट वाटते पण आता वेळ आली आहे विचार करण्याची, खरच चुकी केली का माणूस हा प्राणी बनण्याची.
बोलून बोलून थकले आणि झाले सगळे शांत.
अजूनही वेळ गेली नाही सुधारा आपले आयुष्य, नाहीतर मनुष्याच्या विनाशाला कारणीभूत ठरेल, फक्त आणि फक्त मनुष्य.
एकदा एका माणसाला त्याच्या घोड्यासमवेत एक नदी पार करायची असते.
परंतु त्याला नदीची खोली माहीत नसल्याने तो तिथेच काठावर विचार करत बसतो.
मदतीसाठी आजुबाजुला पाहत असताना त्याला तेथे एक लहान मुलगा दिसतो.
तेव्हा त्या माणसाने लहान मुलाला नदीच्या खोलीबद्दल विचारले.
मुलाने घोड्याकडे एकदा पाहीले आणि क्षणभर थांबुन तो विश्वासाने म्हणाला.
निश्चींतपणे जा, तुमचा घोडा नदी सहज पार करु शकेल.
मुलाचा सल्ला मानुन त्या माणसाने नदी पार करण्यास सुरुवात केली.
परंतु नदीच्या मध्यावर पोहोचल्यावर त्याच्या लक्षात आले की नदी खुप खोल आहे, आणि तो जवळ जवळ बुडायलाच आला.
कसाबसा तो त्यातून सावरला आणि बाहेर येउन त्या मुलावर जोरात खेकसला.
मुलगा पुरता घाबरला होता आणि घाबरत घाबरतच बोलला.
पण माझी बदके तर खुप लहान आहेत आणि ते दररोज नदी पार करतात, त्यांचे पाय तर तुमच्या घोड्यापेक्षा खुप लहान आहेत.
उगाच कोणाचाही सल्ला ऐकण्याआधी त्यांना खरोखरच काही माहीती आहे का ते जाणुन घ्या.
एका माणसाने आपला नेहमीचा वेष बदलला, दाढी वाढविली, गळ्यात सोन्याची जाड चेन, हातात ३ जाडजूड अंगठ्या घातल्या.
भारतातील सर्वात मोठ्या महाविद्यालयातील मुख्याध्यापकाकडे नोकरी मागण्यासाठी गेला.
नमस्कार, मी विद्यार्थाना अतिशय चांगल शिक्षण देईन, चांगले संस्कार लावेन असे मी आश्वासन देतो, मला नोकरी द्या.
इथे अतिशय उच्चशिक्षित लोकांना सुद्धा नोकरी मिळणे अवघड आहे, तसेच तुम्ही तर एका गुंडा सारखे दिसता.
तुम्ही आमच्या विद्यार्थांचे आणि ह्या महाविद्यालयाचे भवितव्य काय घडवणार?
ठीक आहे तर मग मी ह्या महाविद्यालयाचे विश्वस्त जे भारताचे मंत्री आहेत त्यांच्याशी बोलतो.
मुख्याध्यापक जे म्हणत आहेत ते बरोबर आहे, महाविद्यालयात सुशिक्षित शिक्षकाची गरज आहे.
तुमच्या सारखे लोक विद्यार्थांचे व ह्या महाविद्यालयाचे भवितव्य कसे घडवू शकणार?
हे ऐकून तो माणूस हसू लागतो, आपला खराखुरा वेष समोर आणून म्हणतो.
माननीय मुख्याध्यापक व मंत्री साहेब, जर विद्यार्थांचे भवितव्य घडविण्यासाठी उच्चशिक्षित शिक्षकाची जरुरी आहे.
आपल्या भारत देशाचे व भारत वासियांचे भवितव्य घडवण्यासाठी सुद्धा उच्चशिक्षित लोकांची गरज आहे.
मी माझी वेशभूषा बदलून तुमच्यापर्यंत तुम्हाला हीच गोष्ट पटवून देण्यासाठी आलो होतो.
कृपया भारत देशाला महाविद्यालया एवढेच महत्व देऊन उच्चशिक्षित लोकांची भरती आपल्या सरकार मध्ये करावी.
दोन संन्यासी, म्हणजे गुरु-शिष्य ८ महिन्यांनी पावसाळ्यात परत त्यांच्या झोपड्यांकडे आले.
आल्यावर त्यांनी बघितले की, झोपड्यांचे अर्धे छप्पर उडून गेले आहे.
शिष्य म्हणाला, बघा, आपण भगवंताची आठवण करून करून मरतो, त्याचे फळ!
म्हणून मी सांगतो, प्रार्थना, पूजा इत्यादींत काही अर्थ नाही.
दुष्टांचे बंगले चांगले राहिले आणि आपल्या झोपड्या पडल्या.
ज्या वेळी तो हे रागाने सांगत होता, त्या वेळी गुरु आनंदाने परमात्म्याला सांगत होते.
परमात्म्या, तुझी कृपा म्हणून अर्धे छप्पर अजूनही आहे.
शिष्य चिंतेत होता; म्हणून त्याला रात्रभर झोप लागली नाही.
गुरु पहाटे उठले, त्या वेळी अर्ध्या छपरातून चंद्र दिसत होता.
त्यांनी कविता लिहिली, त्या कवितेत होते, देवा, आम्हाला आधीच ज्ञात असते, तर आम्ही आधी अर्धेच छप्पर बांधले असते.
आता आम्ही झोपतांना चंद्रही बघू शकतो.
बक-यांच्या एका कळपावर एका वाघिणीने झेप घेतली.
वाघीण गरोदर होती, उडी मारता मारताच ती व्यायली आणि थोड्याच वेळाने मरण पावली.
तिचे पिल्लू त्या बक-यांच्या कळपात वाढू लागले, बकऱ्यांसह तेही पालापाचोळा खाऊ लागले.
बकऱ्या बें बें करीत, तसेच तेही बें बें करू लागले.
हळूहळू ते पिल्लू बरेच मोठे झाले.
एक दिवस त्या बकऱ्यांच्या कळपावर एका वाघाने आक्रमण केले.
कळपातील गवत खाणाऱ्या वाघाला पाहून तो रानातील वाघ आश्चर्यचकित झाला.
धावत जाऊन त्याने त्या गवत खाणाऱ्या वाघाला पकडले, तो बे-बें करून ओरडू लागला.
रानातल्या वाघाने त्याला ओरडत फरफटत तलावापाशी नेले.
मग तो त्याला म्हणाला, पहा, जरा पाण्यात आपले प्रतिबिंब पहा, पाण्यात तुझे तोंड दिसते आहे.
नीट पहा, तू अगदी माझ्यासारखा दिसत आहेस आणि हे घे थोडेसे मांस खा.
असे म्हणून रानातल्या वाघाने त्याच्या तोंडात बळेबळे मांस कोंबले.
आधी तो गवत्या वाघ मांस खायला सिद्ध होईना.
तो एक सारखे बें बें करून ओरडत होता.
थोडीशी रक्ताची चटक लागताच तो ते मांस आनंदाने खाऊ लागला.
तेव्हा रानातला वाघ म्हणाला, कळले ना आता, अरे, जो मी आहे तोच तू आहेस, चल आता माझ्यासह वनात.
एक राजा आणि शेठजी यांची गाढ मैत्री होती.
शेठजी चंदनाच्या लाकडांचा व्यापारी होता.
चार पाच वर्षे त्याच्या लाकडाची विक्री झालीच नाही.
त्याला असे वाटले की, हे लाकूड मूल्यवान आहे, हे लाकूड कोण विकत घेईल ?
हे केवळ राजाच विकत घेऊ शकतो.
शेठजीला असे वाटले की, राजा जर मेला, तर त्याला जाळण्याकरता चंदनाच्या लाकडांची आवश्यकता लागेल.
त्यामुळे माझा व्यापार चांगला होईल.
इकडे राजाच्या मनात शेठजींच्या विषयी कुभाव उत्पन्न झाला की, हा शेठजी निपुत्रिक आहे.
जर हा मेला, तर याचे धन राज्य भांडारात जमा होईल.
दोघांच्याही मनात असे कुविचार येऊन गेले.
जेव्हा ते भेटले, तेव्हा त्यांनी एकमेकांना आपापल्या मनातील विचार सांगितले.
राजाच्या मनात असे विचार यायचे कारण काय?
शेठजींच्या मनात राजाविषयी वाईट विचार आला; म्हणून राजाच्या मनात त्याची प्रतिक्रिया उमटली.
राजाने शेठजींची कान उघडणी केली की, वाईट विचारांपेक्षा मनात चांगले विचार आणावे.
राजाने आपल्या महालाचे दरवाजे चंदनाचे करावे आणि माझे सर्व चंदन विकले जावे.
एकदा एक पिता-पुत्र एका घोड्याला घेऊन जात होते.
मुलाने वडिलांना सांगितले, तुम्ही घोड्यावर बसा, मी पायी चालतो.
वडील घोड्यावर बसले, रस्त्याने जात असता लोक म्हणू लागले, बाप निर्दयी आहे.
लहान मुलाला उन्हातून चालवतो आणि आपण मात्र आरामात घोड्यावर बसला आहे.
हे ऐकून वडिलांनी मुलाला घोड्यावर बसवले आणि आपण पायी चालू लागले.
पुढे भेटलेल्या लोकांनी म्हटले, मुलगा किती निर्लज्ज आहे पहा!
आपण तरुण धडधाकट असूनही घोड्यावर बसला आहे आणि बापाला पायी चालवतो आहे!
हे ऐकून दोघेही घोड्यावर बसले.
पुढे गेल्यावर लोक म्हणाले, हे दोघेही म्हसोबासारखे आहेत आणि छोट्याशा घोड्यावर बसले आहेत.
बिचारा यांच्या वजनाने दबून जाईल.
हे ऐकून दोघेही पायी चालू लागले.
काही अंतरावर गेल्यानंतर लोकांचे बोलणे ऐकू आले, किती मूर्ख आहेत हे लोक ?
बरोबर घोडा आहे, तरीही आपले पायीच चालले आहेत.
काही केले तरी लोक टीका करतात.
लोकांना काय आवडेल, याकडे लक्ष देण्यापेक्षा भगवंताला आपण काय केलेले आवडेल, इकडे लक्ष द्या.
सगळ्या जगाला प्रसन्न करणे कठीण आहे, भगवंताला प्रसन्न करणे सोपे आहे.
कंबन हा तामिळनाडूमधील महाकवी होता.
तो प्रतिभावान आणि सूक्ष्मदर्शी विद्वानही होता.
त्याला ओटूक्कूत्तन नावाचा मित्र होता, तोही मोठा विद्वान होता.
कंबन रामायण रचतो आहे, हे समजल्यावर कूत्तनलाही स्फूर्ती आली.
त्यानेही तामिळमध्येच रामायण रचनेला प्रारंभ केला.
दोघांचीही रामायणे स्वतंत्रपणे चालू झाली आणि यथावकाश ती पूर्णही झाली.
कंबनचे रामायण लोकप्रिय झाले.
कंबन आपले रामायण गायला लागला की, श्रोते तल्लीन व्हायचे आणि वाहवा करायचे.
कंबन जाईल तेथे त्याचा आदर व्हायचा, सन्मान मिळायचा, सगळीकडे त्याचाच जयजयकार होता.
कूत्तन आपले रामायण गायला बसला की, श्रोते नगण्यच असायचे, त्यामुळे कूत्तन हिरमुसला व्हायचा.
त्याला आपले सारे श्रम वाया गेले, असे वाटायचे.
आपण उपेक्षित अवस्थेत जगणार अन् शेवटी मरणार, असा विचार करता करता त्याचे डोके सैरभैर झाले.
त्याच्या जीवनात सर्वत्र निराशेचा अंधार पसरला.
एके दिवशी कूत्तनने, स्वतःच रचलेले रामायण जाळून, त्या रामायणाची राख अंगाला फासून, गोसावी बनण्याचे ठरवले.
ही वाईट बातमी कंबनच्या कानी गेली, तो धावतपळत मित्राकडे पोहोचला.
त्याने पाहिले, तेव्हा कूत्तन, स्वतःच्या रचलेल्या रामायणाच्या पोथीचा, स्वाहाकार करत होता.
कंबन म्हणाला अरे वेड्या, हा काय प्रकार चालवला आहेस ?
स्वतः रचलेले रामायण असे का जाळत आहेस?
त्यावर कूत्तन म्हणाला, तुझ्यापुढे मी काजवा आहे.
माझ्या रामायणाला कोणीही विचारणार नाही, ते धूळ खात पडेल, त्यापेक्षा ते जाळलेले बरे !
कंबनने कूत्तनचा हात पकडला, तेव्हा कूत्तनच्या रामायणातील उत्तरकांड तेवढे जाळायचे राहिले होते.
कंबनने ते स्वतःकडे घेतले, कंबन कूत्तनला म्हणाला, वेड्या, तू माझा मित्र ना!
हा स्वाहाकार करायच्या आधी मला बोलायचेस तरी !
आता मी सांगतो ते ऐक, तुझे रामायण लिहून पूर्ण झाले आहे.
माझ्या रामायणाचे उत्तरकांड अजून रचायचे आहे, ते मी आता रचणार नाही.
माझ्या रामायणाला तुझे हे उत्तरकांड जोडीन, म्हणजे रामायण पूर्ण होईल.
मित्रप्रेमाचा हा एक आदर्श ठरेल !!
शूरसेन नावाचा एक राजा होता.
त्याने आपले राज्य पुष्कळ वाढवले, त्याची प्रजाही सुखी होती.
राजाला आपले शौर्य, राज्य, ऐश्वर्य आणि कर्तृत्व इत्यादी गोष्टींचा अभिमान होता.
त्याला अध्यात्म शिकण्याची इच्छा झाली, तेव्हा शूरसेनाने आपल्या प्रधानाला बोलावले.
राज्यातील सर्वश्रेष्ठ अध्यात्मातील अधिकारी असलेल्या गुरूंचा मानसन्मान करण्यास सांगितले.
अध्यात्म शिकवण्यासाठी त्यांना प्रतिदिन राजवाड्यात घेऊन येण्यास सांगितले.
आपल्या राजधानीच्या जवळच रानामध्ये एका झोपडीत आत्मानंद महाराज राहतात.
त्यांना साक्षात्कार झालेला आहे; पण ते येथे राजवाड्यात येतील, असे वाटत नाही.
तू रथ घेऊन जा, त्यांचा मानसन्मान कर आणि कसेही करून त्यांना घेऊन ये.
प्रधान आत्मानंद महाराजांकडे गेला.
त्यांच्या पाया पडला आणि राजाचा निरोप सांगितला.
हे पहा, मला राजवाड्याची आवश्यकता नाही.
राजाला अध्यात्म शिकायचे आहे, तर आवश्यकता राजाला आहे.
त्याला खरीच तळमळ असेल, तर त्याने माझ्या झोपडीत शिकायला यावे.
प्रधानाने राजास त्याप्रमाणे कळवले.
शेवटी राजा अध्यात्म शिकण्यासाठी आत्मानंदांच्या झोपडीत यायला सिद्ध झाला.
राजा झोपडीत आला, त्या वेळी झोपडीतील एका बाजूच्या खोलीत आत्मानंद महाराज बसलेले होते.
राजाने प्रधानासमवेत, मी आलो आहे, असा महाराजांना निरोप पाठवला.
त्यालावाटले, महाराज त्याच्या स्वागताला बाहेर येतील.
आत्मानंद महाराजांनी प्रधानाला सांगितले, राजांना घेऊन आपण माझ्या खोलीत या.
खोलीचे दार केवळ ४ फूट उंचीचे होते.
राजा आणि प्रधान यांना वाकून खोलीत यावे लागले.
आत्मानंद महाराजांनी उठून दोघांचे स्वागत केले.
शूरसेन राजा प्रसन्न झाला.
जातांना त्याने आत्मानंद महाराजांना नम्रपणे विचारले, महाराज, मी राज्यकारभार बघण्यात व्यस्त असतो.
माझ्या मनात आपल्याविषयी जास्त आदर आहे.
आपली येण्या-जाण्याची सर्व व्यवस्था सन्मानपूर्वक करण्यासाठी मी प्रधानाला सांगितले होते.
असे असतांना आपण मला येथे का बोलावलेत ?
आत्मानंद महाराज म्हणाले, तू, मी राजा आहे, हा अभिमान सोडून झोपडीत आलास.
झोपडीत आल्यावरही चार फूट उंचीच्या दरवाजातूनवाकून माझ्याकडे आलास.
हाच तुझा अध्यात्मातला पहिला धडा होता, तू परीक्षेत उत्तीर्ण झाला आहेस.
उद्यापासून तुझ्या वेळेप्रमाणे मी राजवाड्यात येईन.
चौदाव्या शतकात देवगिरी राज्यावर राजा रामदेव राज्य करत होता.
यवन सम्राट बादशहा अल्लाउद्दीनने देवगिरीवर चढाई केली.
राजाला शरण येण्यास सांगितले; पण पराक्रमी रामदेवने त्याचा धिक्कार केला.
त्यामुळे अल्लाउद्दीन संतापला आणि प्रचंड सैन्यानिशी देवगिरीवर चालून गेला.
देवगिरीचा गड अभेद्य होता आणि त्यावरील सैन्य युद्ध पारंगत होते.
त्यामुळे अल्लाउद्दीनचे सैन्य टिकाव धरू शकले नाही.
त्याच्याशी दोन हात करतांना अल्लाउद्दीनचे असंख्य सैनिक मारले गेले.
त्यामुळे त्याला पराभव पत्करून मागे फिरावे लागले.
त्या वेळी देवगिरीवर मोठा विजयोत्सव साजरा झाला.
राजा रामदेवाच्या सैन्यातील एका पराक्रमी सरदारास पूर्वीच्या एका युद्धात वीरमरण आले होते.
त्याची मुलगी वीरमती हिला राजाने स्वतःच्या मुलीप्रमाणे सांभाळले.
ती उपवर होताच कृष्णराव नामक एका तरुणासमवेत तिचा विवाह निश्चित केला.
हा कृष्णराव अतिशय स्वार्थी आणि लोभी होता.
पराभव पत्करून अल्लाउद्दीन मागे परतत असतांना या कृष्णरावने त्याची भेट घेतली.
विजय मिळाल्यावर अल्लाउद्दीनने त्यास ‘देवगिरीचा राजा बनवावे, या अटीवर त्यास देवगिरी गडाचे रहस्य आणि त्यावरील सैन्यबलाची संपूर्ण माहिती दिली.
ते वृत्त कानी पडताच राजा रामदेवाने त्वरेने हालचाल केली.
आपल्या सर्व सरदारांची सभा बोलावून म्हणाला.
काहीतरी विशेष सूचना मिळाल्याविना पराजित होऊन गेलेला शत्रू पुन्हा आक्रमण करत नाही.
याचा अर्थ आपल्यापैकीच कोणीतरी त्याला फितूर झालेला आहे; पण चिंतेचे कारण नाही, आपण त्याला पुन्हा हरवू.
ते ऐकून सर्वांनी आपापल्या तलवारी बाहेर काढल्या.
या युद्धात आम्ही प्राणपणाने लढू आणि देवगिरीचे रक्षण करू.
त्या वेळी कृष्णराव काहीच बोलला नाही, त्यामुळे इतरांना त्याचे मोठे आश्चर्य वाटले.
त्यांनी त्याला गप्प बसण्याचे कारण विचारले.
तेव्हा ‘हा देशद्रोही आहे’, असे म्हणून वीरमती चवताळलेल्या वाघिणीसारखी त्याच्या अंगावर धावली.
विजेच्या चपळाईने कटीची तीक्ष्ण कट्यार उपसून त्याच्या छातीत खुपसली.
वीरमतीला कृष्णरावच्या प्रामाणिकपणाविषयी प्रथमपासूनच संशय होता, म्हणूनच तिने त्याच्यावर गुप्त पाळत ठेवली होती.
तो अल्लाउद्दीनला मिळाल्याचे समजताच तिच्या तळपायाची आग मस्तकात गेली होती.
तिला त्याच्या पापाचे शासन त्याला करायचे होते.
संधी मिळताच तिने त्याला धडा शिकवला.
मरता मरता कृष्णराव म्हणाला, मी देशद्रोही असलो, तरी तुझा पती आहे.
तेव्हा वीरमती म्हणाली, माझा तुमच्याशी विवाह होणार होता आणि मीही मनाने तुम्हालाच वरले होते.
तुमच्यासारख्या देशद्रोह्याला मारून मी देशकर्तव्य केले आहे.
आता पत्नीच्या धर्माचे पालन करते, असे म्हणून तिने तलवार उपसली आणि स्वतःच्या पोटात खुपसली.
दुसऱ्याच क्षणी ती गतप्राण होऊन कृष्णरावाच्या शवापाशी कोसळली.
एका गावात एक विधवा स्त्री राहत असे.
तिला एक जटील नावाचा मुलगा होता.
तो तिच्या जगण्याचा एकमेव आधार होता.
तिला ‘त्याने पुष्कळ शिकावे आणि नाव कमवावे’, असे मनापासून वाटायचे.
त्या वेळी त्यांच्या गावात शाळा नव्हती.
तिने त्याला शेजारच्या गावातील शाळेत घातले होते.
ते गाव त्यांच्या वस्तीपासून बरेच दूर होते.
जटीलला अभ्यासाची फारच आवड होती.
त्याचे गुरुजी प्रेमळ होते आणि शाळेतील सवंगडीही मनमिळाऊ होते.
त्यामुळे तो आनंदाने शाळेत जाई.
त्याला दिवसा जाण्यात काहीच वाटत नसे.
शाळा सुटल्यावर घरी परततांना मात्र वाटेत रान लागायचे.
निर्मनुष्य मार्गावरून श्वापदांचा वावर असलेल्या रानातून येतांना त्याला भीती वाटायची.
त्या वेळी तो बापडा जीव मुठीत घेऊन कसाबसा घर गाठायचा.
एके दिवशी त्याला रहावले नाही, त्याने रडत रडत आपली भीती आपल्या आईला सांगितली.
ती ऐकून तिलाही अश्रू आवरेनात.
दिवसभर दुसऱ्याकडे पोटासाठी राबणारी ती गरीब बाई मुलाला आणायला कशी जाणार ?
पण तिने धीर सोडला नाही.
जटीलच्या पाठीवरून प्रेमाने हात फिरवत ती त्याला म्हणाली, या जगात ज्याला कोणी नाही, त्याला देवच सांभाळतो, त्याचे रक्षण करतो.
तू ज्या रानातून जातोस, तिथे तुझा गोपाळदादा राहतो.
तुला भीती वाटली, तर त्याला हाक मार, तोच तुला सोबत करील.
लहानग्या जटीलचा आपल्या आईच्या बोलण्यावर विश्वास बसला.
पुढे काही दिवसांनी तिन्ही सांजेच्या वेळी तो रानातून परतत असतांना त्याला वाघाची डरकाळी ऐकू आली.
ती ऐकताच तो भीतीने गारठला, काय करावे, हेच त्याला सुचेना.
तेवढ्यात त्याला आईचे शब्द आठवले आणि तो जिवाच्या आकांताने ओरडला.
गोपाळदादा धाव, आता तूच माझे रक्षण कर.
त्याने त्याला गावापर्यंत सुखरूप सोडले.
त्यानंतर ‘रान आले की, जटीलने हाक मारावी आणि गोपाळने तेथे येऊन त्याला सोबत करावी’, हा प्रतिदिन उपक्रम झाला.
त्याच्या आईला ही गोष्ट ठाऊक नव्हती.
जटील न घाबरता प्रतिदिन शाळेत जातोय, याचेच तिला समाधान वाटायचे.
एकदा गुरुजींकडे काही धार्मिक कार्यक्रम होता.
त्यासाठी त्यांनी प्रत्येक विद्यार्थ्याला घरून थोडे थोडे दूध आणायला सांगितले.
ते ऐकून जटीलला प्रश्न पडला.
घरच्या दारिद्र्यामुळे तो दूध कोठून आणणार ?