ହୁବଳି ସରକାରୀ ଭାବେ ଯାହା ହୁବାଲୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, କର୍ଣ୍ଣାଟକରାଜ୍ୟର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ସହର । ଭାରତରେ ଦୃତଗତିରେ ବିକାଶ କରୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣାଟକ,ଭାରତର  ସହରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅନ୍ୟତମ । କନ୍ନଡ ଭାଷାରେ ହୁବାଲୀର ଅର୍ଥ ପୁଷ୍ପମୟ ଲତା । ଦୈତ ନଗରୀ ହୁବଳି ଓ ଧାରୱାଡ, ଏକସଙ୍ଗରେ ଯାହାକୁ ହୁବଳି-ଧାରୱାଡ କୁହାଯାଏ, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ପାରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକରର ସର୍ବବୃହତ ସହର । ଧାରଓ୍ବାଡ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷେତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ହେଲାବେଳେ, ହୁବଳି, ଯାହାକି ଧାରଓ୍ବାଡଠାରୁ ୨0 କିଲୋମିଟର୍ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉତ୍ତର କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଅଞ୍ଚଳର ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବସାୟର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର । ଏଠାରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ କୃଷିଭୂମିରେ, ଶସ୍ୟ ଯଥା ତୁଳା, ଗୋଲମରିଚ ଓ ଚିନାବାଦାମ ବହୁଳ ଭାବରେ ଚାଷ କରାଯାଏ ଓ ହୁବଳି ଏହିସବୁ ପଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ବାଣିକ୍ୟିକ କେନ୍ଦ୍ର । ଏହା ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ରେଳର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସହର ଅଟେ, କାରଣ ଏଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ରେଳକ୍ଷେତ୍ର ଓ ହୁବଳି ରେଳ ଡିଭିଜନ୍ର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଅଛି । ହୁବଳି ଉତ୍ତର କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଏକ ବୃହତ୍ତ ରେଳ ସଂଯୋଗସ୍ଥଳ ଅଟେ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ କର୍ଣାଟକ ରାସ୍ତା ପରିବହନ ନିଗମର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ । ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ବାହାରେ ସର୍ବାଧିକ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଅଛି ।
ଦୈତ ନଗରୀ ହୁବଳି-ଧାରୱାଡ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଯୋଜନା ସ୍ମାର୍ଟ ନଗରୀ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ, ସ୍ମାର୍ଟ ନଗରୀ ଭାବେ ବିକଶିତ ହେବାକୁ ଥିବା ଶହେ ଭାରତୀୟ ସହର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ।

ହୁବଳି-ଧାରଓ୍ବାଡ ସୌର ନଗରୀ/ ସବୁଜ ନଗରୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବଛାଯାଇଚି ।

ଇତିହାସ
ରାୟରା ହୁବଳି ଯାହାକୁ, 'ଏଲିୟା ପୂର୍ବଡା ହାଲି' କିମ୍ବା 'ପୂର୍ବାଳି' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ପୂର୍ବତନ ହୁବଳି ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଭବାନୀ ଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଓ ଜୈନ ବସ୍ତି ଅଛି । ବିଜୟନଗର ରାୟସ ଅଧୀନରେ, ରାୟରା ହୁବଳି ଏକ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ଗଢିଉଠିଲା, ଯାହା ତୁଳା, ଗୋଲମରିଚ ଓ ଲୁହାର ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । ଆଦିଲସାହିସଙ୍କ ଅଧୀନରେ, ବ୍ରିଟିସମାନେ ଏଠାରେ ଏକ ଗୋଦାମ ଘର ତିଆରି କରିଥିଲା । ୧୬୭୩ ମସିହାରେ ଏହି ଗୋଦାମ ଘରଟି ଶିବାଜୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲୁଟ ହୋଇଥିଲା । ମୋଗଲମାନେ ରାୟରା ହୁବଳିକୁ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ଓ ସେହିଦିନଠାରୁ ଏହା ସାଭାନୁର ନବାବଙ୍କ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଥିଲା, ଯିଏ ଏଠାରେ ଏକ ନୂଆ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କରି ଏହାର ନାମ ମାଜିଦପୁର ଦେଇଥିଲେ । ପରେ ବ୍ୟବସାୟୀ ବସପ୍ପା ଶେଟ୍ଟାର ରାୟରା ହୁବଳିର ଏକ ଅଂଶ ଦୁର୍ଗାାବେଲ (ମିଦାନ ଦୁର୍ଗା) ଚାରିପଟେ ଏକ ନୂତନ ହୁବଳିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।
ହୁବଳିର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୂରୁସାଭିରା ମଠ, ବସଭେସ୍ୱରଙ୍କ ସମୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିବାର ଦାବି କରାଯାଏ । ୧୭୫୫-୫୬ ମସିହାରେ ହୁବଳି ସାଭାନୁରଙ୍କ ନବାବଙ୍କଠାରୁ ମରାଠା ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅକ୍ତିଆର କାରାଯାଇଥିଲା ।ଏହା ପରେ ହାଇଦର ଅଲ୍ଲୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ୧୭୯୦ ମସିହାରେ ଅକ୍ତିଆର କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ପୁରୁଣା ସହରଟି ପେଶଓ୍ବାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଫାଡକେ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଦ୍ୱାରା ଓ ନୂଆ ସହରଟି ସାଙ୍ଗଲି ପଟ୍ଟବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଶାସନ କରାଯାଉଥିଲା । ୧୮୧୭ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ପେଶଓ୍ବାଙ୍କଠାରୁ ପୁରୁଣା ହୁବଳିକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ । ୧୮୨୦ ମସିହାରେ, ୪୭ଟି ଗ୍ରାମ ସହ ନୂଆ ସହରଟିକୁ ସାଙ୍ଗଲି ପଟ୍ଟବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସାହାଯ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ପରେ ୧୮୮୦ ମସିହାରେ, ବ୍ରିଟିଶମାନେ ରେଳ କାରଖାନା ତିଆରି କଲେ ଓ ଏହା ସହିତ ହୁବଳି ଭାରତର ଏହି ଅଂଶରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା ।

ଉଙ୍କଳରେ ଥିବା ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଳେଶ୍ୱର/ ଚତୁର୍ଲିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର, ଚାଲୁକ୍ୟଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ ସମୟର । କୁଣ୍ଡଗୋ ଯାହା, ହୁବଳିର 15 କିମି ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଚାଲୁକ୍ୟଙ୍କ ସମୟର ବୃହତ୍ତ ଶମ୍ଭୁ ଲିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ଅଛି ।

ଜନସଂଖ୍ୟା
୨୦୧୧ ଜଙ୍ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ହୁବଳି-ଧାରଓ୍ବାଡର ଜନସଂଖ୍ୟା ୧,୩୪୯,୫୬୩ । ହୁବଳି-ଧାରଓ୍ବାଡର ଜନସଂଖ୍ୟା ୧୯୮୧ରୁ ୧୯୯୧ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ୨୨.୯୯% ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୫୨୭,୧୦୮ରୁ ୬୪୮,୨୯୮କୁ ଓ ୧୯୯୧ରୁ ୨୦୦୧ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ୨୧.୨% ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ଏହି ନିଗମଟି ୨୦୨ କିମି ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକାର କରିଛି ।2 କର୍ଣ୍ଣାଟକରା ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବବୃହତ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ଜନବହୁଳ ସହର । ଏହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ୨ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ, ଯାହା ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ପରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ଦ୍ୱିତୀୟ । ହୁବୁଳିର ଲୋକାମାନେ କଥାବାର୍ଟାରେ ବହୁଳ ଭାବେ କନ୍ନଡ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।

ଜଳବାୟୁ

ହୁବଳି-ଧାରୱାଡର ଜଳବାୟୁ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଆର୍ଦ୍ର ଓ ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ ଅଟେ । ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଗରମ ଓ ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଫେବୃଆରୀର ଶେଷଭାଗରୁ ଜୁନର ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଲାଗି ରହିଥାଏ । ଏହା ମଦ୍ଧମ ତାପମାତ୍ରା ଓ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ଅଧଃପାତ ସହ ମୌସୁମୀ ଋତୁର ପରେ ପରେ ଆସିଥାଏ । ଅକ୍ଟୋବର ଶେଷରୁ ଫେବୃଅରୀର ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାୟତଃ ବିନା ବର୍ଷାରେ, ତାପମାତ୍ରା ମଦ୍ଧମ ଧରଣର ରହିଥାଏ । ହୁବଳି ଏମ୍.ଏସ୍.ଏଲ୍.ର ୬୪୦ ମି ଉଚ୍ଚରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବାର୍ଷିକ ହାରାହାରି ବୃଷ୍ଟିପାତ ୮୩୮ ମିମି ।

ହୁବଳି-ଧାରଓ୍ବାଡ଼ ପୌରାଞ୍ଚଳ

 ହୁବଳି-ଧାରଓ୍ବାଡ଼ ପୌରାଞ୍ଚଳ ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ୨୦ କିମି ଦୂରତାରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ସହରକୁ ମିଶାଯାଇ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ପୌରାଞ୍ଚଳ  202.3 km2 ତଥା ୪୫ଟି ଗ୍ରାମର ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ଏହା ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବବୃହତ ସହର । ୧୯୯୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଏହି ସହରର ଜନସଂଖ୍ୟା ୭ ଲକ୍ଷ ଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନର ଜନସଂଖ୍ୟା ୧୨ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ।ହୁବଳି ପୌରାଞ୍ଚଳ 'ଗଭର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଆକ୍ଟ' ୧୮୫୦ ଅଧୀନରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା ଓ ଧାରଓ୍ବାଡ଼ ପୌରାଞ୍ଚଳ ୧୮୫୬ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ମାସରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ପରେ ଉଭୟ ମିଶି ଯାଇଥିଲେ ଓ ରାଜଧାନୀ ସହର ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ପରେ ଏହା ରାଜ୍ୟର ବୃହତ୍ତମ ପୌରାଞ୍ଚଳ ।

ଅର୍ଥନୀତି

ହୁବଳି କର୍ଣ୍ଣଟକର ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଏଠାରେ ୧ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ଶିଳ୍ପ ରହିଛି ।  ଭାରତ ସରକାର ପୁନେ-ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ରାସ୍ତାରେ ଏକ  ସଫ୍ଟଓ୍ବେର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପାର୍କ, ଭାରତ ଏବଂ ହୁବଳିର ନାଭାନଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପାର୍କ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସହରଟି ମଲନାଡ ଓ ଡେକାନ ମାଳଭୂମିର ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ମଲନାଡ, ଏହାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହାର ଅନ୍ୟ ତିନୋଟି ଦିଗ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା କପା, ଚିନାବାଦାମ ଓ ତୈଳବୀଜ ଏବଂ ମାଙ୍ଗାନିଜ ଓ ଗ୍ରାନାଇଟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି  ସହରରେ ଭାରତୀୟ ରେଳଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନୂତନ ପିଢିର ଡିଜେଲ ଇଞିନ କାରଖାନା, ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶିଳ୍ପର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ  ଏକ ବୃହତ ଘଟଣା ଥିଲା, କାରଣ ଏହା ଭାରତୀୟ ରେଳ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲା । ହୁବଳିର ଏହି ଡିଜେଲ ଇଞିନ କାରଖାନା ୧୮୮୦ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଭାରତରେ ଏହା  ଇ ଏମ୍ ଡି ଇଞିନର ସର୍ବବୃହତ ଧାରକ । ହୁବଳିର ଆମାରଗୋଲରେ ଥିବା କୃଷି ଜାତୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ବଜାର ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ ଓ ହୁବଳିର କପା ବଜାର ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ ।

ଆଧାର

ବାହାର ତଥ୍ୟ

 Hubli - Dharwad Municipal Corporation

କର୍ଣ୍ଣାଟକର ସହର