ଅଧ୍ୟାପକ ଶ୍ରୀଧର ଦାସ (୦୪ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୦୧ - ୨୪ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୮୮) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଓ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟିକ, ପ୍ରାବନ୍ଧିକ, ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ନାଟ୍ୟକାର ଓ ଅନୁବାଦକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ ଓ ସୋଭିଏତ୍ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ନେହରୁ ପୁରସ୍କାର ଆଦିରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଜୀବନ କାଳ

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ଶ୍ରୀଧର ଦାସ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର କାକଟପୁର ପାଖ ନାଉସିରା ଗ୍ରାମରେ ୧୯୦୧ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୪ ତାରିଖ ଦିନ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରଦ୍ଧାମଣି ଦେବୀ ଓ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ୟାମାଚରଣ ଦାସ । ଶ୍ୟାମାଚରଣ ଜଣେ ନିମ୍ନ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ । ଶ୍ରୀଧର ଦାସ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବେଳୁ ପିତାଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ୧୯୧୬ ମସିହାରୁ ୧୯୨୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିଥିଲେ ।

ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା 
୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସେ ମାଟ୍ରିକ୍ୟୁଲେସନ୍ ଶେଷ କରି ପାଟନାସ୍ଥିତ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ସ୍କୁଲରେ ନାଁ ଲେଖାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ମାସକୁ ୨୦ ଟଙ୍କା ବୃତ୍ତି ପାଉଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଘଟଣା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କୁ ଦଶଟଙ୍କା ଜୋରିମାନା ହୋଇଥିଲା। ଯାହା ଫଳରେ ଶ୍ରୀଧର ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଛାଡ଼ି ଆଇ.ଏ. ପଢ଼ିଲେ । ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ସେ ଆଇ.ଏ ପାଶ୍ କଲେ । ଏହାପରେ ଅନେକ ପାରିବାରିକ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ସେ ବି.ଏ. ପାସ କଲେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକ ତାଲିମ ନେଲେ ।

ଚାକିରୀ 
ସେ ବୌଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମେ ଶିକ୍ଷକତା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତା'ପରେ ଆସି ଓଳସିଂହ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଯୋଗଦେଲେ । ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ସେ ରେଭେନ୍‌ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ ପରେ ସେ ସରକାରୀ ଚାକିରି ଛାଡ଼ି ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପନା କଲେ । ୪୪ ବର୍ଷ ଅଧ୍ୟାପନା କରିବା ପରେ ୧୯୬୮ ମସିହାରେ ସେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ ।

ଲେଖକ 
ଶ୍ରୀଧର ଦାସ ବ୍ୟାକରଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଭିଧାନ, ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ, ବିଭିନ୍ନ ସାହିତ୍ୟର ସମ୍ପାଦନା ଓ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି । ତା'ଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କୃତି ହେଉଛି କିଶୋରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ କ୍ଲାସିକ ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କର ଅନୁବାଦ । ସେ ମୋଟ ୧୧ ଖଣ୍ଡ ବ୍ୟାକରଣ ବହି, ତିନିଖଣ୍ଡ ଅଭିଧାନ ଲେଖିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ୨୪ ଖଣ୍ଡ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଲେଖିଛନ୍ତି । ଅନୁବାଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଅଧିକ । ସେ ମୋଟ ୭୬ ଖଣ୍ଡ ପୁସ୍ତକ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ ତି। ସେ ଭିତରୁ ୨୨ଟି ସଂସ୍କୃତରୁ ଏବଂ ୫୪ଟି ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରୁ । ସେ ଚିଲିକା, ଦରବାର, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଉଷାଭିଳାଷ, ରସକଲ୍ଲୋଳ ଆଦି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥର ସମ୍ପାଦନା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ବହି ହେଉଛି "ସୁଅ ମୁହଁର ପତର" ।

ମୃତ୍ୟୁ 
୧୯୮୮ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୨୪ ତାରିଖ ଦିନ ଶ୍ରୀଧର ଦାସଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ।

ରଚନାବଳୀ

ଅନୁବାଦ 
 ବାଉଣ୍ଟି ଜାହାଜରେ ବିଦ୍ରୋହ (ଜନ୍ ବାରୋଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୭ (ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରକାଶନୀ) 
 ଟମ୍ ସଏର (ମାର୍କ ଟୟେନଙ୍କ ପୁସ୍ତକ Tom sawyerର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୧ (ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରକାଶନୀ)
 ଶେକସପିଅର କାହାଣୀ - ୧୯୭୦ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ଓଏକ୍ ଫିଲଡର ଭାଇକାର୍ (ଅଲିଭର୍ ଗୋଲଡସ୍ମିଥଙ୍କ ମୂଳ ପୁସ୍ତକ Wake fielder vicarର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୬ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର) 
 ଅହମିକା ଓ ଭ୍ରାନ୍ତି (ଜେନ୍ ଅଷ୍ଟିନଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୩ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର) 
 ବିଚିତ୍ର ତାବିଜ (ୱାଲଟର ସ୍କଟଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୦ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ଆଇଭାନହୋ (ୱାଲଟର ସ୍କଟଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୧ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ରତ୍ନଦ୍ୱୀପ ( ରବର୍ଟଲୁଇ ଷ୍ଚେଭିନସନଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୧ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି (ୱିଲକ୍ କଲିନଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୨ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ଅଲିଭର୍ ଟୁଇଷ୍ଟ (ଚାର୍ଲସ୍ ଡିକେନସନଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୨ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ମୋପାସାଁ କାହାଣୀ (ଗାୟ ଡି ମୋପାସାଣ୍ଟଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୭ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ହିତୋପଦେଶ (ବିଷ୍ଣୁର୍ଶମାଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୧ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ଶକୁନ୍ତଳା (କାଳିଦାସଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ) - ୧୯୭୩ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ଚେକଭ୍ କାହାଣୀ - ୧୯୭୨ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ 
 ସିଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରିକା - ୧୯୫୧ (ଦାଶରଥି ପୁସ୍ତକାଳୟ)
 ରାମାୟଣ କାହାଣୀ - ୧୯୭୩ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା 
 ମାଳବିକା ଅଗ୍ନିମିତ୍ର ଓ ଉର୍ବଶୀ - ୧୯୮୦ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ରୁଷଦେଶର କାହାଣୀ - ୧୯୯୬ (କୈଶରିକ)
 ସାଧୁସୁନ୍ଦର ଦାସ - ୧୯୫୩ (ନିଉ ଷ୍ଟୁଡେଣ୍ଟସ୍ ଷ୍ଟୋର୍ସଲି)
 ଜୀବନ ବର୍ତ୍ତିକା - ୧୯୯୬ (ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର)
 ପଂଚ ଦୀପ - ୧୯୯୭ (ୟୁନାଇଟେଡ଼ ବୁକ୍ ହାଉସ)

ଶ୍ରୀଧର ଦାସଙ୍କ ଜୀବନୀ 
 ଅଧ୍ୟାପକ ଶ୍ରୀଧର ଦାସ (ରବିନାରାୟଣ ମହାରଣାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ) - ୨୦୦୮ (ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ)
 ଆଦର୍ଶ ମଣିଷ ଶ୍ରୀଧର ଦାସ (ବିଭୂତି ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କଦ୍ୱାରା ସଂପାଦିତ) - ୨୦୦୩ (ପ୍ରାଚୀ ପ୍ରକାଶନୀ)

ଆତ୍ମଜୀବନୀ

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 
 ୧୯୭୨- ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ ପକ୍ଷରୁ ସମ୍ମାନ 
 ୧୯୭୪ - ସୋଭିଏତ୍ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ନେହରୁ ପୁରସ୍କାର
 ୧୯୭୮ - ସାହିତ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମି ତରଫରୁ ସମ୍ମାନ

ଆଧାର 

୧୯୦୨ ଜନ୍ମ
୧୯୮୮ ମୃତ୍ୟୁ
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ