ମେଟାଭର୍ସ ("ମେଟା-" (ତଦୁର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପରେ) ଏବଂ " ବିଶ୍ବ " ଶବ୍ଦର ସମନ୍ୱିତ ଏକ ଶବ୍ଦ) ହେଉଛି ହେଉଛି ଇଣ୍ଟରନେଟର ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଯାହା ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଅନଲାଇନ୍ ୩-ଡି ଅନଲାଇନ ଆଭାସୀ (virtual) ପରିବେଶମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ।  ଏହାକୁ ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କମ୍ପ୍ୟୁଟର କିମ୍ବା ଆଭାସୀ ଏବଂ ଅଗମେଣ୍ଟେଡ୍ (ବର୍ଦ୍ଧିତ) ରିଅଲିଟି ହେଡ଼ସେଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଉପଯୋଗ କରିହେବ ।   ମେଟାଭର୍ସ, କିଛି ସୀମିତ ଅବସ୍ଥାରେ, VRChat ପରି ସାମାଜିକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ କିମ୍ବା ସେକେଣ୍ଡ୍ ଲାଇଫ୍ ପରି ଭିଡିଓ ଗେମ୍ରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି | 

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଏବଂ ଅଗମେଣ୍ଟେଡ୍ ରିଅଲିଟି ଡିଭାଇସ୍ ସହିତ ବୈଷୟିକ ସୀମିତତାକୁ ସମାଧାନ କରିବା ଉପରେ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ମେଟାଭର୍ସ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି ।   ଏଥି ସହିତ ବ୍ୟବସାୟ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସର୍ବସାଧାରଣ ପ୍ରୟୋଗରେ ମେଟାଭର୍ସ ବ୍ୟବହାରକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି |   ଅନେକ ମନୋରଞ୍ଜନ ଏବଂ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ କମ୍ପାନୀ ମେଟାଭର୍ସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବଂ ବିକାଶରେ ବିନିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି | 

ବିଦ୍ୟମାନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ  ଅବାସ୍ଥବିକ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼େଇଚଢ଼େଇ   ଧାରଣା ବ୍ୟବହାର କରି ଜନସମ୍ପର୍କ ନିର୍ମାଣର ଏକ ପଦ୍ଧତି ଭାବରେ ମେଟାଭର୍ସ ସମାଲୋଚିତ ହୋଇଛି |  ମେଟାଭର୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଏବଂ ଭିଡିଓ ଗେମ ଶିଳ୍ପରେ ସୂଚନା ଗୋପନୀୟତା ଏବଂ ଉପଭୋକ୍ତା ନିଶା ଚିନ୍ତାଜନକ ବିଷୟ ପାଲିଟିଛି |

ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବିକାଶର ସମୟକ୍ରମ 

 ୧୯୭୮ - MUDs ଏବଂ MOOଗୁଡ଼ିକ ମଲ୍ଟି-ୟୁଜର୍ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ପରିବେଶ ପ୍ରାୟତଃ ସଂଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନଗୁଡିକର ମାନଚିତ୍ର ଉପରେ ଆଧାର କରି,  ପରିବେଶ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଗୋରଖ ଧନ୍ଦା (ପଜଲ୍) ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ପାଠ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା | 
 ୧୯୯୩ - ମେଟାଭର୍ସ ଏକ MOO (ଏକ ପାଠ୍ୟ-ଆଧାରିତ, ନିମ୍ନ-ବ୍ୟାଣ୍ଡୱିଡଥ୍ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ରିଅଲିଟି ସିଷ୍ଟମ୍) ଷ୍ଟିଭ୍ ଜ୍ୟାକ୍ସନ୍ ଗେମ୍ସଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ବିବିଏସ୍, ଇଲୁମିନିଟି ଅନ୍ଲାଇନ୍ର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା  | 
 ୧୯୯୫ - ଆକ୍ଟିଭ୍ ୱାର୍ଲ୍ଡସ୍, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ତୁଷାର କ୍ରାସ୍ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ମେଟାଭର୍ସର ଧାରଣାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରୁଥିବା ଭର୍ଚୁଆଲ୍-ରିଅଲିଟି ଦୁନିଆ ବଣ୍ଟନ କଲା | 
 ୨୦୦୩ - ସେକେଣ୍ଡ୍ ଲାଇଫ୍, ଲିଣ୍ଡେନ୍ ଲ୍ୟାବ୍ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା | ପ୍ରକଳ୍ପର ଉଲ୍ଲିଖିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ମେଟାଭର୍ସ ପରି ଏକ ଉପଭୋକ୍ତା-ପରିଭାଷିତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକମାନେ ପାରସ୍ପରିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଖେଳିବା, ବ୍ୟବସାୟ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଥା ଯୋଗାଯୋଗ କରିପାରିବେ | 
 ୨୦୦୪ - X3D ଇଣ୍ଟରାକ୍ଟିଭ୍ ରିଅଲ୍ ଟାଇମ୍ ୩ଡି (ୱେବ୍ 3ଡି ) ପାଇଁ ଖୋଲା ମାନକ ଭାବରେ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ରିଅଲିଟି ମଡେଲିଂ ଭାଷା (VRML)ର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ISOଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ହେଲା | ଆଜିକାଲି X3D ହେଉଛି 3ଡି ୱେବ୍ ଏବଂ ମିଶ୍ରିତ ବାସ୍ତବତା ଖୋଲା ମେଟାଭର୍ସକୁ ଭର୍ଚୁଆଲ୍, ଦର୍ପଣ, ଏବଂ ବର୍ଦ୍ଧିତ ବାସ୍ତବତାକୁ ୱେବ୍ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଏକ ମାନକ | 
 ୨୦୦୬ - ରୋବ୍ଲକ୍ସ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା | 
 ୨୦୧୮ - ସୋଲିରାକ୍ସଦ୍ୱାରା NeosVR Metaverse ଲଞ୍ଚ କରାଯାଇଥିଲା | 
 ୨୦୧୯ - Facebook Horizon ଏକ ସାମାଜିକ VR ଭାବରେ ଫେସବୁକ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା । 
 ୨୦୨୦ - ଡିସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଏକ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଭାବରେ ଏହାର ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଏବଂ ପରିଚାଳିତ | 
 ୨୦୨୧ - ଏପିକ ଗେମ୍ସ(Epic Games) କମ୍ପାନୀ ଫୋର୍ଟନାଇଟ୍ ମେଟାଭର୍ସ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଡ଼ କରିଥିଲା ।। 
 ୨୦୨୧ - ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ମେସ୍, ମିଶ୍ରିତ ରିଅଲିଟି ସଫ୍ଟୱେର୍, ହୋଲୋଲେନ୍ସ ୨ ପରି ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ଡିଭାଇସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଉପସ୍ଥିତି ସକ୍ଷମ କରେ | 
 ୨୦୨୧ - ଏକୀକୃତ ଜାତୀୟ VR ଏବଂ AR ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ନିର୍ମାଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଏକ ଜାତୀୟ ମେଟାଭର୍ ମିଳନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଛି | 
 ୨୦୨୧ - ସୋସିଆଲ୍ ନେଟୱାର୍କ ଫେସବୁକର ପ୍ୟାରେଣ୍ଟ୍ କମ୍ପାନୀକୁ "ଫେସବୁକ୍, Inc."ରୁ ନାମିତ କରାଯାଇଛି | " ମେଟା ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡିକ "କୁ ଏହାର ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ମାର୍କ ଜୁକରବର୍ଗ  ମେଟାଭର୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମର ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ କମ୍ପାନୀ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଏବଂ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ବାସ୍ତବତା ଧାରଣା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଯଦିଓ ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି କିମ୍ବା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରିପାରି ନାହିଁ |

ଆଧାର 
 

କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବିଜ୍ଞାନ