ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଦାସ(୨୮ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୨ - ୧୬ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୬) ଜଣେ ଓଡ଼ିଶୀ ନର୍ତ୍ତକ ଓ ଗୁରୁ ଥିଲେ ।  ସେ ୧୯୭୪ରେ ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ଓ ୧୯୭୭ରେ ପାଇଥିଲେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ।

ଜୀବନୀ
ଦୁର୍ଗା ଚରଣ ଦାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରମଣୀ ଦେବୀଙ୍କ ଔରସରୁ ଓଡ଼ିଶା ଷ୍ଟେଟର କଟକ ପାଖରେ ଥିବା କେଉଲ ଚାବି ସୁଅ ଗ୍ରାମରେ ସନ ୧୯୩୨ରେ ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଅତି ଅଳ୍ପ ବ‌ୟସରୁ ସେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ହରେଇ ଅଜା ଘରେ ପାଳିତ ହୋଇଥିଲେ ଯିଏ କି ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ବେହେଲା ବାଦକ ଥିଲେ ।  ପୁରୀରେ ଦାସ ତାଙ୍କର ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ପାଖରେ ଥିବା ମୋହନ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସଙ୍କ ପରିଚାଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ସ୍କୁଲ (ପଥର ଆଖଡ଼ା)ରେ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।  ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ବରହମ‌ପୁର ବଦଳି ହୋଇଯିବାରୁ ସେ ସେଠାକୁ ଗଲେ । 

ଦାସଙ୍କୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ନିଉ ଥିଏଟର ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦଶକ ରାଧା ରମଣ ରାଏଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଶିକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ପଠାଇଦେଲେ । ସେ ୩ ଟଙ୍କା ବେତନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପାଇ ଗ୍ରୀନ୍ ରୁମ୍‌ରେ କଳାକାରଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ପରେ ପରେ ସେ ଜଗୁଆଳି, ଟିକେଟ୍ କଲେକ୍ଟର ଓ ପ୍ରମ୍ପଟର କାମ କଲେ । ଏହା ପରେ ସୁଯୋଗ ଆସିଲା ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସ ଓ ପରେ ମୋହ ମହାପାତ୍ର ନିଉ ଥିଏଟର ସାଥୀରେ ମିଶିଲେ ଓ ସେ ନାଚ ଆରମ୍ଭରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଭୂମିକା ପାଇଲେ । ସନ ୧୯୪୯ରେ ନିଉ ଥିଏଟର ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ପରେ ସେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଥିଏଟରରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ଓ ସେଠାରେ କିଛି ବର୍ଷ କାମ କଲାପରେ ବିଖ୍ୟାତ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସ, କେଳୁଚରଣ ଦାସ, କୁମାର ଦୟାଲ ସରନ ଓ ମାୟାଧର ରାଉତଙ୍କ ସ‌ହ କାମ କରିବା ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ । ସନ ୧୯୫୩ରେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବନ୍ଦ ହେବାବେଳକୁ ଦେବ ଦାସ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇସାରିଥିଲେ ।

ସନ ୧୯୬୪ରେ ସେ ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନାଚ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଯୋଗଦାନ କଲେ । ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ରହମାନ‌ଙ୍କୁ ସେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଇଥିଲେ ଯିଏ ସେ ସମୟରେ ଭାରତ ନାଟ୍ୟମ ନୃତ୍ୟ ଯୋଗୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ।  ରହମାନ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନେଇ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ‌କୁ ଯିବାଦ୍ୱାରା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଗୋଚର ହେଲେ । ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସନ ୧୯୫୭ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ନୃତ୍ୟ ଉତ୍ସବରେ ଓଡ଼ଶୀ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ଓ ଏହି ପ୍ରଦର୍ଶନ ଯୋଗୁ ଓଡ଼ିଶୀକୁ କ୍ଲାସିକାଲ ନୃତ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ମିଳିବା ନିମନ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥିଲା । ପରେ ରହମାନ ନିଜେ କପିଳ ବାତ୍ସାୟନ ଓ ଚାର୍ଲସ୍ ଫାବ୍ରି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ଯାହା ଦେବ ପ୍ରସାଦ ସ୍ଟାଇଲର ଓଡ଼ିଶୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା । ଏହି ଧରଣର ନୃତ୍ୟରେ ଏକ ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିଲା ଯାହାକୁ 'ଶବ୍ଦ ସ୍ୱର ପାତ' କୁହାଯାଏ ।

ଗୋଟିପୁଅ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତିନିଧି ଶ୍ରୀ ଦାସଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ପ୍ରଥମ ପିଢ଼ିର ୪ ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଭାବରେ ଅନେକ ବିବେଚନା କରନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଘରାନାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମାନନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ ଯଥା:- ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ରହମାନ, ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହାନ୍ତି, ଶ୍ରୀନାଥ ମହାନ୍ତି, ସୁଧାକର ସାହୁ, ଦୁର୍ଗା ଚରଣ ରଣବୀର, ଧୁଳେଶ୍ୱର ବେହେରା, ଅନିତା ସିଂହଦେଓ, ସଙ୍ଗୀତା ଦାସ, ସୁଜାତା ମିଶ୍ର, ରମଲି ଇବ୍ରାହିମ, ଗଜେନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା, ମନୋଜ ବେହେରା, ଗୋପ ବିଶ୍ୱାସ, ଗାୟତ୍ରୀ ଚାନ୍ଦ ଓ ଅତସୀ ତ୍ରିପାଠୀ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଥିଲେ । ଭାରତ ନାଟ୍ୟମ ଗୁରୁ ଲୀଳା ରାମନାଥନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ଓଡ଼ିଶୀ ଶିଖିଥିଲେ । ଅନେକ ନୃତ୍ୟ ଓ ନାଟକମାନଙ୍କର ସେ ନିର୍ଦ୍ଦଶକ ଥିଲେ । 

ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ୫୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ୧୬ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୬ରେ ପରଲୋକ ଗମନ କରିଥିଲେ ।

ପୁରସ୍କାର ଓ ମାନ୍ୟତା 
ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସିନିଅର ରିସର୍ଚ୍ଚ ଫେଲୋସିପ ପ୍ରାପ୍ତ ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ସନ ୧୯୮୩ରେ ୱର୍ଲଡ୍ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ କର୍ପୋରେସନ ପୁରସ୍କାର   ଓ ସନ ୧୯୭୪ରେ ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ସନ ୧୯୭୭ରେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ତାଙ୍କୁ ବାର୍ଷିକ ପୁରସ୍କାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ୨୬ ବର୍ଷ ପରେ ସନ ୨୦୧୨ରେ ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଶୈଳୀର ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ଗାୟତ୍ରୀ ଚାନ୍ଦ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଗୋଟିଏ ବ‌ହି ଲେଖିଥିଲେ ଯାହାର ନାମ ଗୁରୁ ଦେବ ପ୍ରସାଦ ଦାସ: ଆଇକନ ଅଫ ଓଡ଼ିଶୀ ରଖିଥିଲେ ।

ଆଧାର

ଅଧିକ ଦେଖନ୍ତୁ

 ଓଡ଼ିଶୀ
 ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ରହମାନ

ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ
 
 
 

୧୯୩୨ ଜନ୍ମ
୧୯୮୬ ମୃତ୍ୟୁ
ଭାରତୀୟ କ୍ଲାସିକାଲ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ
ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଗ୍ରହୀତା
ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ