ଋଷି କପୁର  (୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୫୨ - ୩୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୦) ଜଣେ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଭିନେତା ଥିଲେ । ସେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ମେରା ନାମ ଜୋକର' ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଶୁ କଳାକାର ଭାବରେ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା 'ବବି' ( ୧୯୭୩ ) । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନବାଗତ ଅଭିନେତା ଭାବରେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

୧୯୭୩ରୁ ୨୦୦୦ ମଧ୍ୟରେ ସେ ୯୨ଟି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ ଭାବରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହି ଚରିତ୍ର ଗୁଡିକରେ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରେମିକ ଚରିତ୍ର ଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା କିଛି ଲୋକପ୍ରିୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା : 'ଖେଳ ଖେଳ ମେଁ'( ୧୯୭୫ ), 'କଭି କଭି'( ୧୯୭୬ ), 'ଅମର ଆକବର ଆନ୍ଥୋନୀ'( ୧୯୭୭ ), 'କର୍ଜ'( ୧୯୮୦ ), 'ଚାନ୍ଦିନୀ'( ୧୯୮୯ ) । ୨୦୦୦ ମସିହା ପରେ ସେ ପ୍ରେମିକ ଚରିତ୍ରର ବାହାରି କିଛି ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ 'ଲଭ ଆଜ କଲ'( ୨୦୦୯ ), 'ଅଗ୍ନିପଥ'( ୨୦୧୨ ), ମୁଲ୍କ( ୨୦୧୮ ), 'ଦୋ ଦୁନି ଚାର'( ୨୦୧୦ ), 'କପୁର ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ'( ୨୦୧୬ ) ଆଦି ଅନ୍ୟତମ । 'ଦୋ ଦୁଇନି ଚାର ପାଇଁ' ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର କ୍ରିଟିକ୍ସ ସମ୍ମାନ, କପୁର ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ ପାଇଁ  ଫିଲ୍ମଫେୟାର ସହ ଅଭିନେତା ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ । ୨୦୦୮ରେ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଲାଇଫ ଟାଇମ ଆଚିଭମେଣ୍ଟ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଋଷିଙ୍କର ଶେଷ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା 'ଦ ବଡି' (୨୦୧୯)

ଋଷି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନିତୁ ସିଂଙ୍କ ସହିତ ବହୁତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ରଣବୀର ଓ ରିଦ୍ଧିମା ନାମରେ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଓ ଗୋଟିଏ ଝିଅ ଅଛନ୍ତି । ୨୦୨୦ ଅପ୍ରେଲ ୩୦ତାରିଖରେ ଋଷି ଲିଉକେମିଆ ବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ ।

ପ୍ରାରମ୍ବିକ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର 

ଋଷି ମୁମ୍ବାଇର ଚେମ୍ବୁରଠାରେ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜାବୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଅଭିନେତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ରାଜ କପୁର ଓ ମାତା କ୍ରିଷ୍ଣା ରାଜ କପୁର । ତାଙ୍କ ଜେଜେ ବାପା ଥିଲେ ପୃଥିବୀ ରାଜ କପୁର । ତାଙ୍କ ଭାଇ ରଣଧୀର କପୁର ଓ ରାଜୀବ କପୁର, ମାମୁଁ ପ୍ରେମ ନାଥ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଓ ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ, କକା ଶଶି କପୁର ଓ ଶମ୍ମୀ କପୁର ସମସ୍ତେ ଅଭିନେତା । ଋତୁ ଓ ରିମା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭଉଣୀ ।

ଋଷି ମୁମ୍ବାଇର କ୍ୟାମ୍ପିୟନ ସ୍କୁଲ ଓ ଆଜମେରର ମାୟୋ କଲେଜରେ ପାଠ ପଢ଼ିଥିଲେ ।

ବୃତିଗତ ଜୀବନ

ମୁଖ୍ୟ ଅଭିନେତା ଭାବରେ ( ୨୦୦୦ ପୂର୍ବରୁ) 
ଋଷିଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପଦାର୍ପଣ ହୋଇଥିଲା 'ଶ୍ରୀ ୪୨୦'ର ଏକ ଗୀତ 'ପ୍ୟାର ହୁଆ ଇକରାର ହୁଆ' ମାଧ୍ୟମରେ ।  'ମେରା ନାମ ଜୋକର'ରେ ସେ ରାଜ କପୁରଙ୍କ ପିଲା ବେଳ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ନାୟକ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା ୧୯୭୩ ମସିହାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ବବି' । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସେ ସମୟରେ ବହୁତ ବ୍ୟବସାୟିକ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିଲା ଓ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ସେ 'ରଫୁ ଚକ୍କର', 'ଅମର ଆକବର ଆନ୍ଥୋନୀ, 'ଖେଳ ଖେଳ ମେଁ', 'ହମ କିସିସେ  କମ ନେହିଁ', 'କଭି କଭି' ଓ 'ଦୁସରା ଆଦମୀ' ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୦ରେ ସେ ନିଜ ସହ କଳାକାର ନିତୁ ସିଂଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଋଷି ନିଜର ଅଭିନୟକୁ ବ୍ୟାପକ କରି 'କର୍ଜ', 'ଏକ ଚାଦର ମୈଲି ସି' ଆଦି ଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା 'ରାଜା' (୧୯୭୫ ), 'ଲୈଲା ମଜନୁ', ( ୧୯୭୬), ସରଗମ (୧୯୭୯), ପ୍ରେମ ରୋଗ (୧୯୮୨), କୁଲି ( ୧୯୮୨), ସାଗର (୧୯୮୫), ଚାନ୍ଦନୀ ( ୧୯୮୯), 'ବୋଲ ରାଧା ବୋଲ' (୧୯୯୨) , ଦାମିନୀ ( ୧୯୯୩) ଓ କାରୋବାର (୨୦୦୦) ।  

୧୯୯୯ରେ ସେ 'ଆ ଅବ ଲୌଟ ଚଲେଁ' ନାମକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ।

ସହ ଅଭିନେତା (୨୦୦୦ ପରେ) 

୨୦୦୦ ପରେ ଋଷି ଚରିତ୍ର ଅଭିନେତା ଭାବରେ ଅଭିନୟ ଆରମ୍ବ କରିଥିଲେ ।ସେହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିପଥ (୨୦୧୨), 'ଷ୍ଟୁଡେଣ୍ଟ ଅଫ ଦି ଇୟର' (୨୦୧୨), 'ଦୋ ଦୁନି ଚାର', 'କପୁର ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ',ହମ ତୁମ ( ୨୦୦୪), ଫନା ( ୨୦୦୬), ନମସ୍ତେ ଲଣ୍ଡନ ( ୨୦୦୭), 'ଲଭ ଆଜ କଲ' ( ୨୦୦୯) , 'ଦିଲ୍ଲୀ ୬' ଓ 'ଡି-ଡେ' ଆଦି ଅନ୍ୟତମ ।

୨୦୧୮ରେ ନେଟଫ୍ଲିକ୍ସ ନାଟକ 'ରାଜମା-ଚାୱଲ'ରେ ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । '୧୦୨ ନଟ ଆଉଟ'ରେ ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନଙ୍କ ୭୬ବର୍ଷିୟ ପୁତ୍ର ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ।

୨୦୧୯ରେ ସେ  'ଝୁଠା କହିଁ କା' ଓ 'ଦ ବଡି' ନାମରେ ୨ଟି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।  । 'ଶର୍ମାଜୀ ନମକିନ' ନାମକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ନଥିଲା ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ଋଷି ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନାୟିକ ନିତୁ ସିଂଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ରଣବୀର କପୁର ଜଣେ ଅଭିନେତା ଓ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ନାମ ରିଦ୍ଧିମା କପୁର ସାହାଣୀ । ଋଷିଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ 'ଖୁଲମ ଖୁଲା : ଋଷି କପୁର ଅନ-ସେନସରଡ଼' ୨୦୧୭ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ଋଷିଙ୍କର ସହ ଲେଖିକା ଥିଲେ ମିନା ଆୟର ।  ହାର୍ପର କଲିନ୍ସ ଏହି ପୁସ୍ତକର ପ୍ରକାଶକ ଥିଲେ । ଗୋମାଂସ ଭକ୍ଷଣକୁ ନେଇ ଋଷିଙ୍କର ମନ୍ତବ୍ୟ ବିବାଦସ୍ପଦ ହୋଇଥିଲା ।

ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ମୃତ୍ୟୁ 
ଋଷି, ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ଲିଉକେମିଆରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିବା ଜଣା ପଡିଥିଲା । ସେ ନ୍ୟୁୟର୍କରେ ଏଥିପାଇଁ ଚିକିତ୍ସିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏକ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଚିକିତ୍ସା ପରେ ଋଷି, ୨୦୧୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଭାରତକୁ ଫେରିଥିଲେ । ୨୯ତାରିଖରେ ଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଅସୁବିଧାକୁ ନେଇ, ଋଷିଙ୍କୁ ରିଲାଏନ୍ସ ଫାଉଣ୍ଡେସନ ହାସପାତାଲରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ଓ ୩୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୦ରେ ଅସ୍ଥି ମଜ୍ଜା କର୍କଟ ଯୋଗୁ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।

ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 

 ୧୯୭୦ – ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଓ ବେଙ୍ଗଲ ଫିଲ୍ମ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମାନ
 ୧୯୭୪ – ଫିଲ୍ମଫେୟାର ସମ୍ମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତା ବବି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ
 ୨୦୦୮ – ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଲାଇଫ ଟାଇମ ଆଚିଭମେଣ୍ଟ ସମ୍ମାନ
 ୨୦୦୯ – ଋଷ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା
 ୨୦୧୦ – ଅପ୍ସରା ଫିଲ୍ମ ଓ ଟେଲିଭିଜନ ପୁରସ୍କାର ଲଭ ଆଜ କଲ ପାଇଁ
 ୨୦୧୧ – ଜି ସିନେ ସମ୍ମାନ ନିତୁଙ୍କ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୋଡି 
 ୨୦୧୧ – ଫିଲ୍ମଫେୟାର ସମ୍ମାନ ଦୋ ଦୁନି ଚାର ପାଇଁ
 ୨୦୧୩ – ଟାଇମସ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଅଗ୍ନିପଥ ପାଇଁ
 ୨୦୧୭ – ଫିଲ୍ମଫେୟାର ସମ୍ମାନ କପୁର୍ ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ ପାଇଁ
 ୨୦୧୭ – ଜି ସିନେ ସମ୍ମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହ ଅଭିନେତା କପୁର୍ ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ ପାଇଁ
 ୨୦୧୭ – ଜି ସିନେ ସମ୍ମାନ  ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାସ୍ୟ ଅଭିନେତା କପୁର୍ ଆଣ୍ଡ ସନ୍ସ ପାଇଁ

ଆଧାର

ବାହାର ଆଧାର 

 

୨୦୨୦ ମୃତ୍ୟୁ
ପଞ୍ଜାବୀ ଲୋକ
୧୯୫୨ ଜନ୍ମ
ହିନ୍ଦୀ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା
ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଶିଶୁ କଳାକାର