ଏଲମ ଏନ୍ଦିରା ଦେବୀ‌ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Elam Endira Devi) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନର୍ତ୍ତକୀ ଓ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଯିଏ ମଣିପୁରୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟରେ ବିଶାରଦ ଅଛନ୍ତି ବିଶେଷତଃ 'ଲାଇ ହରାଓବା' ଓ 'ରାସ' ନୃତ୍ୟରେ । ସନ ୨୦୧୪ରେ ଏନ୍ଦିରାଙ୍କର କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ଅବଦାନ ଯୋଗୁ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ ।

ଜୀବନୀ

ମଣିପୁର ପ୍ରଦେଶର ଇମ୍ପାଲରେ ଥିବା ଖ୍ୱାଇ ନ‌ଗମ୍ପାଲ ସୁଙ୍ଗଜୁବୁଙ୍ଗ ଲେଇରକ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଏଲମ ବିଧୁମଣି ସିଂହ ଓ ଏଲମ ରୋଜୋମଣି ଦେବୀଙ୍କର ଔରଷରୁ ଏଲମ ଏନ୍ଦିରା ଦେବୀଙ୍କର ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ମାତ୍ର ୮ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଗୁରୁ ଲୌରେମ୍ବମ ଅମୁୟାଇମା ସିଂହ ତ‌ତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ସେ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଶିଖିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ଆର.କେ.ଅକେସନ, ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ମଇସ୍ନମ ଅମ୍ବୁଇ ସିଂହ,  ଥିଙ୍ଗବାଜମ ବାବୁ ସିଂହ (Thingbaijam Babu Singh) ଓ ଥିୟମ ତରୁନ‌କୁମାର ସିଂହ ଭଳି ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କଠାରୁ ସେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ସେ ମଣିପୁର ନୃତ୍ୟ ଏକାଡେମୀରେ ଆର.କେ. ପ୍ରିୟଗୋପାଲ ସନ, ୟୁମଶାନବି ମାଇବି, ଥମ୍ବଲଙ୍ଗୌ, ଏଞ୍ଜି କୁମାର ମାଇବି ଓ ହାଓବମ ଗାନବି ଭଳି ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା କରିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସନ ୧୯୬୭ରେ 'ନିତ୍ୟ ଚର୍ଯ୍ୟା' ନାମକ ଏକ ଡିପ୍ଲୋମା ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପାସ କରିଥିଲେ ।

ଏକାଧାରରେ ଇନ୍ଦିରା ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖି ବି.ଏ. ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ସନ ୧୯୭୯ରେ ଗୁୱାହାଟି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ (Guwahati University) ସେ ମଣିପୁରି ସଂସ୍କୃତି ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ଏମ.ଏ. ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ଇତି ମଧ୍ୟରେ ସେ ନୃତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଜାରି ରଖିଥିଲେ ଓ ଭାରତ ସରକାରର ମିନିସ୍ଟ୍ରି ଅଫ କଲଚର ତରଫରୁ 'ଯୁବ କଳାକାର ସ୍କଲାରସିପ' ପାଇ ସନ ୧୯୭୯ରେ 'ରାସ' ଓ ୧୯୮୪ରେ 'ଲାଇ ହରଓବା' (Lai haraoba) ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ସ୍ନତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

ସନ ୧୯୭୨ରେ ସେ ମେଇତେଇ (Meitei) ଭାଷାରେ ନିର୍ମିତ 'ମତମ୍‌ଗି ମଣିପୁର' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିମନ୍ତେ ବିଂଶତମ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲା ।  She has also performed at many regional, national and international stages. ଜାତୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା କେତେକ ନାମ: 
 ଏକ‌କ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଦୂରଦର୍ଶନ Doordarshan - ୧୯୯୦
 ଏକ‌କ ପ୍ରଦର୍ଶନ - ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କର ୧୫୦ତମ ଜନ୍ମ ଦିବସ ପାଳନ ଉପଲକ୍ଷେ - ସନ ୨୦୧୧ 
 ଏକ‌କ ପ୍ରଦର୍ଶନ - ନବମ ଭାଗ୍ୟଚନ୍ଦ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଉତ୍ସବ - ସନ ୨୦୧୧ 
 ଏକ‌କ ପ୍ରଦର୍ଶନ - ମସ୍କୋରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଇଣ୍ଡୋ-ସୋଭିଏତ ସାଂସ୍କୃତିକ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ - ୧୯୭୮
 ପ୍ୟାରିସରେ ଅନଷ୍ଠିତ 'ଲାଇ ହରାଓବେ' ପାରମ୍ପରିକ ନୃତ୍ୟ - ୧୯୮୫ 
 ଭାରତୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ କାଉନସିଲ (ICCR) ତରଫରୁ ଫ୍ରାନ୍ସରେ ହୋଇଥିବା 'ଲାଇ ହରାଓବେ' ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ  - ୨୦୧୦
 ଏକ‌କ ପ୍ରଦର୍ଶନ - ଲୋକୁତ୍ସବ ଉତ୍ସବ, ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀ - ୧୯୮୮

ଅନେକ ବାଲେ ନୃତ୍ୟ ଓ ନୃତ୍ୟ ନାଟକରେ ଏନ୍ଦିରା ଦେବୀ ଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି । 

ହାଓବମ ମଣିଗୋପାଲ ସିଂହଙ୍କ ସ‌ହିତ ସେ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ପୁଅ ଓ ଦୁଇଟି ଝିଅ ଅଛନ୍ତି ।

ମେଇତେଇ ପାରମ୍ପରିକ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ସ୍କୁଲ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ‌କାରୀ କେନ୍ଦ୍ର
ସନ ୨୯୯୩ରେ ଏନ୍ଦିରା ଦେବୀ 'ମେଇତେଇ ପାରମ୍ପରିକ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ସ୍କୁଲ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ‌କାରୀ କେନ୍ଦ୍ର' ନାମକ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।  ଏହା ଇମ୍ଫାଲରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ସେ ନିଜେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ହୋଇ ଆରମ୍ଭରୁ ରହିଛନ୍ତି ।   ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ନୃତ୍ୟ ସ‌ହିତ ବାଲେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ ଓ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ବିଭାଗଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ।

ପଦବୀ
ଏନ୍ଦିରା ଦେବୀ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିବା ପଦବୀମାନଙ୍କର ନାମ: 
 ସଭ୍ୟ - ପୂର୍ବ କ୍ଷେତ୍ର ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର (East Zone Cultural Centre), କୋଲକାତା - ୨୦୦୯-୧୨
 ଜୁରୀ ସଭ୍ୟ - ସାଂସ୍କୃତିକ ସାଧନ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର, ଶିକ୍ଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ନିମନ୍ତେ ଭାରତ ସରକାର ପ୍ରାୟୋଜିତ ଏକ ଅଟୋନୋମସ ଅନୁଷ୍ଠାନ ।
 ସଭ୍ୟ - ଅଡିସନ ପ୍ୟାନେଲ - ଦୂରଦର୍ଶନ ଗୁୱାହାଟୀ - ୧୯୯୮-୨୦୦୦
 ସଭ୍ୟ - କୋଲକାତାରେ ୟୁଏସଏସଆର ଲୋକ ଉତ୍ସବରେ ସରକାରୀ ପ୍ରତିନିଧି - ୧୯୮୭ 

ସନ ୨୦୦୯ରୁ ସେ ୟୁନେସ୍କୋ (UNESCO) କ୍ଲବର ଆଜୀବନ ସଦସ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ଓ ୧୯୮୯ରୁ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଇମ୍ଫାଲର ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ ରେଡିଓରେ (All India Radio) ମଣିପୁରି ନୃତ୍ୟର ବିଶେଷଜ୍ଞ ଟିପ୍ପଣୀକାର ପଦବୀରେ ଅଛନ୍ତି । ସନ ୨୦୦୧ରୁ ୨୦୧୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମଣିପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଏକାଡେମିକ ସ୍ଟାଫ କଲେଜରେ ୟୁନିଭରସିଟି ଗ୍ରାଣ୍ଟସ କମିସନ ତରଫରୁ ଅତିଥି ବକ୍ତା ଥିଲେ  ଓ ଅଧୁନା ସେ ମଣିପୁରର ଜ‌ୱାହରଲାଲ ନେହରୁ ନୃତ୍ୟ ଏକାଡେମୀରେ ବରିଷ୍ଠ ଗୁରୁ ରୂପରେ କର୍ମରତ ହୋଇ ସନ ୧୯୯୬ରୁ ଇମ୍ଫାଲରେ ଅଛନ୍ତି ।

ମଣିପୁରି ନୃତ୍ୟ ଗ୍ୟାଲେରି

ଆଧାର 

ନୃତ୍ୟ
ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ