ସହଦେବ ସାହୁ (ଜନ୍ମ: ୯ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୪୧) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବା ଅଧିକାରୀ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଅଟନ୍ତି । ସେ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ନିଜର ସାହିତ୍ୟ କୃତି ସୃଷ୍ଟିର ଜାତକ ଓ ଜୀବନ ଘଡ଼ି ପାଇଁ ସେ ୧୯୯୭ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ
ସହଦେବ, ୧୯୪୧ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ ୯ ତାରିଖରେ ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଭାଗବତ ସାହୁ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରୀୟା ସାହୁ ଥିଲା । ସେ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ପୁରୁଷୋତ୍ତମପୁର ହାଇସ୍କୁଲରୁ ମାଟ୍ରିକ ପାସ କରିଥିଲେ ଓ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ଆଇଏସସି ପାସ କରିଥିଲେ । ଏହି ଉଭୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ସେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ । ୧୯୬୧ରେ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକ ଓ ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ଆହ୍ଲାବାଦ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶ୍ରେଣୀରେ ସେ ଆହ୍ଲାବାଦ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

ସହଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁମିତ୍ରା ଜଣେ ସାହିତ୍ୟିକା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦୁଇପୁତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସୁବ୍ରତ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବା ଅଧିକାରୀ ଓ କନିଷ୍ଠ ସୁଜିତ ଜଣେ ସଫ୍ଟୱେୟାର କର୍ମୀ ।

ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ
ସହଦେବ, ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ଯୋଗଦେଇ, ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବ ସମେତ, ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦରେ ରହିଥିଲେ । ଅବସର ପରେ ସେ ଓଡ଼ିଶା କୃଷି ଓ ବୈଷୟିକ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କୁଳପତି ଭାବରେ (୦୧/୧୧/୨୦୦୦ - ୩୧/୧୦/୨୦୦୩) କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏତଦ ବ୍ୟତୀତ ସେ ସାରଳା ସାହିତ୍ୟ ସଂସଦ, ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସ୍ମୃତି ପରିଷଦ, ଚିନ୍ତା ଓ ଚେତନା ଆଦି ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ଅନ୍ୟ ବହୁ ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହିଛନ୍ତି ।

ସାହିତ୍ୟ କୃତି

ଗଳ୍ପ
 ଏ ଦିଗ ସେ ଦିଗ - ୧୯୮୩
 ଆକାଶ କଲ୍ୟାଣ - ୧୯୮୫
 ଖଜୁରି ଗଛର ଶେଷ ପାହାଚ - ୧୯୯୧
 କଣ୍ଟାବାଡ଼ - ୧୯୯୫
 ସଲିଳ ସମାଧି - ୨୦୦୦

ପ୍ରବନ୍ଧ
 ସମସ୍ୟା ଆଜି ଓ କାଲିର - ୧୯୭୬
 ଅନ୍ୟର ଆଈନାରେ - ୧୯୯୮

ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ
 ଭିନ୍ନ ଦେଶ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି - ୧୯୯୦

ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ
 ସରଗର ଚାନ୍ଦ - ୧୯୮୫
 ଦୈବୀ ପକ୍ଷୀ - ୧୯୮୯
 ବୁଦ୍ଧି ହିନ ବଳ - ୧୯୯୧
 ବୁଦ୍ଧି ପରୀକ୍ଷା ଭାଗ ୧ ଓ ୨ - ୧୯୮୪-୮୫
 ଯେତେ ଦୂର ସେତେ ପାଖ - ୧୯୮୯
 ଆଖିର ଲୁଚକାଳି - ୧୯୮୯
 ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାଣୀ ଜଗତ ଭାଗ ୧ ଓ ୨ - ୧୯୯୧
 ବିଜ୍ଞାନ ରହସ୍ୟ - ୧୯୮୯
 ଏମିତି ବି ଉଦଭାବନ ହେଉଛି - ୧୯୯୧

ବିଜ୍ଞାନ ଭିତ୍ତିକ ସାହିତ୍ୟ
 ତାରକା ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରବନ୍ଧ - ୧୯୮୬
 ସୃଷ୍ଟିର ଜାତକ ଓ ଜୀବନଘଡ଼ି - ୧୯୯୫
 ବିଜ୍ଞାନ ବୋଧ ଭାଗ ୧ ଓ ୨ - ୧୯୯୮/୨୦୦୦
 ଚଳନ୍ତି ବିଜ୍ଞାନ - ୨୦୦୦
 ଆଖିର ଲୁଚକାଳି - ୨୦୦୧
 ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ, ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା - ୨୦୦୨
 ଯନ୍ତ୍ରପାତିର କାହାଣୀ - ୨୦୦୨
 ଇଣ୍ଟରନେଟର କାହାଣୀ, ଅରୁ ହ ଯାଏଁ - ୨୦୦୧
 ସଚିତ୍ର ଇଣ୍ଟରନେଟ - ୨୦୦୯
 ଆମେ ଅକାଳକୁ ଡାକି ଆଣୁଛୁ - ୧୯୯୬ (ନେସନାଲ ବୁକ ଟ୍ରଷ୍ଟ)
 ପାଗଳ ଆମ୍ବ - ୧୯୯୭ (ନେସନାଲ ବୁକ ଟ୍ରଷ୍ଟ)
 ମୀର ସ୍ପେସ ଷ୍ଟେସନ - ୨୦୦୨ (ନେସନାଲ ବୁକ ଟ୍ରଷ୍ଟ)

କବିତା
 ବରଗଛ ଓ ବସ୍ତି - ୧୯୯୫

ଅନ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କ ସହିତ ସହ-ଲେଖନ
 କମ୍ପ୍ୟୁଟର ପରିଚୟ
 ଆମ ଗଣତନ୍ତ୍ର
 ଗଛଲତାର ସଂସାର

ଇଂରାଜୀ ପୁସ୍ତକ
 ରେସ୍ପନ୍ସିଭ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ (Responsive Administration)
 ଏ ଗାଇଡ଼ ଟୁ ଷ୍ଟାମ୍ପ କଲେକ୍ଟିଂ (A Guide to Stamp Collecting)
 ଆୱାର ନେସନାଲ ସିମ୍ବଲ: ଆନ ଓଭରଭ୍ୟୁ, ୨୦୦୧ (Our National Symbols: An Overview, 2001)
 ଫୋକ ଟେଲ୍ସ ଅଫ ଓଡ଼ିଶା (Folk Tales of Orissa 2001)
 ଟେଲସ ଫ୍ରମ ରାମାୟଣ (Tales From Ramayana)

ହିନ୍ଦୀ ପୁସ୍ତକ
 ଆକାଶ କୁସୁମ
 ସୃଷ୍ଟି କି ଜନମପତ୍ରୀ

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 
 ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ସମାଲୋଚନା), ୧୯୯୭ 
 ସାରଳା ସମ୍ମାନ, ୨୦୦୦
 ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ପରିଜା ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମାନ, ୧୯୯୫ (ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ ପ୍ରଦତ୍ତ)
 ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଜ୍ଞାନ ଲେଖକ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୯୩ (ଓଡ଼ିଶା ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରଚାର ସମିତି ପ୍ରଦତ୍ତ)
 ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ପୁରସ୍କାର, ୨୦୦୪ (ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୁସ୍ତକମେଳା)
 ପ୍ରଜ୍ଞାରତ୍ନ ସମ୍ମାନ - ୨୦୨୩ (ସାରଳା ସାହିତ୍ୟ ସଂସଦ ପ୍ରଦତ୍ତ)

ଆଧାର

ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
୧୯୪୧ ଜନ୍ମ