ସାହାବଜାଦେ ଇରଫାନ ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ (୭ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୭୨୯ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୦) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଅଭିନେତା ଥିଲେ । ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟତୀତ ସେ ବହୁ ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଆମେରିକୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଗଣିତ  ଇରଫାନଙ୍କର ୩୦ବର୍ଷର ଅଭିନୟ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର, ଏସୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର, ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ଭଳି ଅନେକ ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଛି । ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ସେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ଇରଫାନ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତାରାରେ ଅଭିନୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏଥିପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ଆସି ସୁଟିଂ କରିଥିଲେ । ପାରିବାରିକ ଅସୁବିଧା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଧାରୁ ଛାଡିବାକୁ ପଡିଥିଲା ଓ ସେହି ଚରିତ୍ରରେ ଅଜିତ ଦାସ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।

୧୯୮୮ ମସିହାରେ, 'ସଲାମ ବମ୍ବେ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରୁ ଇରଫାନ ନିଜର ଅଭିନୟ ଜୀବନ ଆରମ୍ବ କରିଥିଲେ । ତାପରେ କିଛି ବର୍ଷର ସଂଘର୍ଷ ପରେ, ସେ ୨୦୦୧ରେ ବ୍ରିଟିଶ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ଦ ୱାରିୟର', ୨୦୦୩ରେ 'ହାସିଲ', ୨୦୦୪ରେ 'ମକବୁଲ', ୨୦୦୬ରେ 'ନେମସେକ', ୨୦୦୭ରେ 'ଲାଇଫ ଇନ ଏ ମେଟ୍ରୋ', ୨୦୧୧ରେ 'ପାନ ସିଂ ତୋମାର' , ୨୦୧୩ରେ 'ଲଞ୍ଚ ବକ୍ସ', ୨୦୧୫ରେ 'ପିକୁ' ଓ 'ତଲୱାର' ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ପାନ ସିଂ ତୋମାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରି ସେ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ହଲିଉଡ଼ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ଦ ଆମେଜିଂ ସ୍ପାଇଡ଼ର ମ୍ୟାନ ( ୨୦୧୨), 'ଲାଇଫ ଅଫ ପାଇ' (୨୦୧୨), 'ଜୁରାସିକ ୱାର୍ଲଡ଼' (୨୦୧୫), 'ଇନଫର୍ଣୋ ( ୨୦୧୬), 'ସଲ୍ମଡଗ ମିଲିନୟାର ( ୨୦୦୮), ନ୍ୟୁୟୋର୍କ ( ୨୦୦୯), ହୈଦର ( ୨୦୧୪), 'ଗୁଣ୍ଡେ' (୨୦୧୪) ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ଟେଲିଭିଜନ ଧାରାବାହିକ 'ଇନ ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ' (୨୦୧୦) ଆଦିରେ ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । '୨୦୧୭ର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ହିନ୍ଦୀ ମିଡିୟମ' ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବସାୟିକ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା । ଏଥିପାଇଁ ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତା ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ 'ଅଂରେଜୀ ମିଡିୟମ' ୨୦୨୦ରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ଦିନ ଆଗରୁ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ।

୨୦୧୭ ବର୍ଷ ସୁଦ୍ଧା, ତାଙ୍କର  ସମସ୍ତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମିଶି ସମୁଦାୟ ୩.୬ ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ବ୍ୟବସାୟ କରିସାରିଥିଲା । ୨୦୧୮ରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ନ୍ୟୁର-ଏଣ୍ଡୋକ୍ରୀନ ଟ୍ୟୁମର ଦେଖା ଯାଇଥିଲା । ୨୦୨୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୯ ତାରିଖରେ ସେ କଲୋନ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ । ଗାର୍ଡିୟନ ପତ୍ରିକାର ପିଟର ବ୍ରାଡ଼ସ ଇରଫାନଙ୍କୁ ହଲିଉଡ଼ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଯୋଗସୂତ୍ରକାରୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ଇରଫାନ ରାଜସ୍ଥାନର ଏକ ମୁସଲିମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ୟାସିର ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ ଓ ମା ସୟିଦା ବେଗମ ରାଜସ୍ଥାନର ଟଙ୍କ ଜିଲ୍ଲା ନିକଟସ୍ଥା ଖଜୁରିୟା ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଗାଡି ଟାୟାର ବ୍ୟବସାୟ ଥିଲା । ଇରଫାନ ଜଣେ ଭଲ କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି ଥିଲେ ଓ ୨୩ ବର୍ଷରୁ କମ ଦଳରେ ସି କେ ନାଇଡୁ ଟ୍ରଫି ପାଇଁ ଚୟିତ ହୋଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥାଭାବରୁ ସେ ଖେଳି ପାରି ନଥିଲେ ।

ଇରଫାନ ଜୟପୁରରୁ ନିଜର ସ୍ନାତକତ୍ତୋର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି, ଅଭିନୟ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

ବୃତିଗତ ଜୀବନ

ଟେଲିଭିଜନରେ ଅଭିନୟ(୧୯୮୭-୨୦୦୧) 
୧୯୮୭ରେ ଇରଫାନଙ୍କୁ ମୀରା ନାୟାରଙ୍କ 'ସଲାମ ବମ୍ବେ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ କାମ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଶେଷ ସମ୍ପାଦନା ପରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଦୂରଦର୍ଶନର ଟେଲି ଫିଲ୍ମ 'ଲାଲ ଘାସ ପର ନୀଲେ ଘୋଡେ'ରେ ସେ ଲେନିନ ଭୂମିକାର ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଷ୍ଟାର ଟିଭିର 'ଡର' ଧାରାବାହିକରେ ସେ ଏକ ମାନସିକ ବିକୃତ ହତ୍ୟାକାରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । 'କହକସାଁ' ଧାରାବାହିକରେ ସେ ଉର୍ଦ୍ଦୁ କବି ମଖଦୂମ ମୋହିଉଦ୍ଦିନଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୯ରେ ସେ 'କମଲା କି ମୌତ'ଓ ୧୯୯୦ ଦଶକରେ ଚାଣକ୍ୟ, ଭାରତ ଏକ ଖୋଜ, ସାରା ଜାହାନ ହମାର, ବନେଗୀ ଆପନି ବାତ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତା, ଶ୍ରୀକାନ୍ତ, ଅନୁଗୁଞ୍ଜ, ଷ୍ଟାର ବେଷ୍ଟ ସେଲର, ସ୍ପର୍ଶ ଆଦି ଧାରାବାହିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୯୦ ଦଶକରେ ସେ 'ଏକ ଡକ୍ଟର କି ମୌତ, 'ସଚ ଏ ଲଙ୍ଗ ଜର୍ଣ୍ଣୀ' ଓ 'ଜୟ ହନୁମାନ' ଧାରାବାହିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।

୨୦୦୧-୨୦୦୮ 

୨୦୦୧ରେ ଅସିଫ କାପାଡିଆଙ୍କ 'ଦ ୱାରିୟର'ରେ ଅଭିନୟ ଏବଂ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଉତ୍ସବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପରେ ଇରଫାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତ ବାହାରେ ପରିଚିତି ଆଣି ଦେଇଥିଲା । ୨୦୦୩ରୁ ୨୦୦୪ ମଧ୍ୟରେ ସେ 'ରୋଡ଼ ଟୁ ଲଦାଖ' ଓ 'ମକବୁଲ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୫ର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ରୋଗ'ରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଥର ନାୟକ ଭୂମିକାରେ ଆସିଥିଲେ । ୨୦୦୪ରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ହାସିଲ'ରେ ଖଳନାୟକ ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ସେ ତେଲୁଗୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ସୈନିକୁଡୁ'ରେ ଖଳନାୟକ ଭୂମିକାରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୭ରେ 'ମେଟ୍ରୋ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସହ-ଅଭିନେତା ଭାବରେ ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ଏ ମାଇଟି ହାର୍ଟ' ଓ 'ଦ ଦାର୍ଜିଲିଂ ଲିମିଟେଡ଼'ରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଫଳତା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ 'ମାନୋ ୟା ନା ମାନୋ' ଓ 'କ୍ୟା କହେଁ' ଭଳି ଟେଲିଭିଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରୁଥିଲେ ।

ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଫଳତା(୨୦୦୮-୨୦୨୦) 
୨୦୦୮ରେ ଇରଫାନ 'ସ୍ଲମଡଗ ମିଲେନୟାର', ୨୦୦୯ରେ 'ଏସିଡ଼ ଫ୍ୟାକ୍ଟରୀ', 'ନ୍ୟୁୟର୍କ', 'ନ୍ୟୁୟର୍କ ଆଇ ଲଭ ୟୁ', 'ପାନ ସିଂ ତୋମାର' ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୦ରେ ସେ ଏଚବିଓ ଚ୍ୟାନେଲର 'ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ' ଧାରାବାହିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୨ରେ 'ଆମାଜିଂ ସ୍ପାଇଡରମ୍ୟାନ', , 'ଲାଇଫ ଅଫ ପାଇ', ୨୦୧୩ରେ 'ଲଞ୍ଚ ବକ୍ସ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୪ରେ ସେ 'ଗୁଣ୍ଡେ', 'ଏକ୍ସପୋଜ', 'ହୈଦର' , ୨୦୧୫ରେ 'ପିକୁ' ,'ଜଜୱା' ଓ 'ତଲୱାର' , ୨୦୧୬ରେ 'ଇନଫର୍ଣ୍ଣୋ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୭ରେ ସେ 'କରିବ କରିବ ସିଙ୍ଗଲ', 'ହିନ୍ଦୀ ମିଡିୟମ' ଓ 'ଲଞ୍ଚ ବକ୍ସ' ଓ 'ନୋ ବେଡ଼ ଅଫ ରୋଜେସ'ରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସାମୁହିକ ଭାବରେ ର ବ୍ୟବସାୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୮ରେ ସେ 'କାରୱାଁ' ଓ 'ବ୍ଲାକମେଲ' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।

ଇରଫାନଙ୍କର ଶେଷ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା 'ଅଂରେଜୀ ମିଡିୟମ' । ଏହା ୨୦୨୦ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୩ ତାରିଖରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା । ଏହାକୁ ହୋମି ଆଡାଜାନିଆ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ 
୨୦୧୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ସେ ରାଜସ୍ଥାନ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର 'ବ୍ରାଣ୍ଡ ଆମ୍ବାସିଡ଼ର ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଜୟପୁରର ବିଧାନ ସଭା ମାର୍ଗରେ ଥିବା 'ୱାର ମେମୋରିୟାଲ'ରେ ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟଶ୍ରାବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ରେକଡିଂ କରା ଯାଇଥିଲା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ରାଜସ୍ଥାନୀ ସୈନ୍ୟଙ୍କର ବିରତ୍ୱ ଦର୍ଶାଯାଏ ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
୧୯୯୫ ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଇରଫାନ ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସହପାଠୀ 'ସୁତପା ସିକଦାର'ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଆୟାନ ଓ ବବିଲ ନାମରେ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଅଛନ୍ତି ।

୨୦୧୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଇରଫାନଙ୍କ ଦେହରେ 'ନ୍ୟୁରଏଣ୍ଡୋକ୍ରୀନ ଟ୍ୟୁମର' ଦେଖା ଦେଇଥିଲା । ସେ ଲଣ୍ଡନରେ ୧ ବର୍ଷ ଚିକିତ୍ସା ପରେ ୨୦୧୯ ଫେବୃଆରୀରେ ଭାରତ ଫେରିଥିଲେ । ୨୦୨୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୯ତାରିଖରେ ସେ ମୁମ୍ବାଇର କୋକିଲା ବେନ ଅମ୍ବାନୀ ହାସପାତାଲରେ ଚିକିତ୍ସାଧୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର

ଆଧାର

ବାହାର ଆଧାର 

 

 TIME Magazine coverage of Irrfan Khan
 TIME Magazine photo feature
 Irrfan Khan takes the comic turn
୨୦୨୦ ମୃତ୍ୟୁ
୧୯୬୭ ଜନ୍ମ
ହିନ୍ଦୀ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା
ହିନ୍ଦୀ ଦୂରଦର୍ଶନ ଅଭିନେତା
ତେଲୁଗୁ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା