ମଦ ଏକ ପ୍ରକାର ନିଶା ଉଦ୍ରେକକାରୀ ପାନୀୟ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ମଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । 
ପ୍ରତିଶବ୍ଦ - ମଦ୍ୟ, ମଦିରା, ସରାପ, ତାଡ଼ି । ଏ ସମସ୍ତ ଦେଶୀୟ ମଦରେ ଗଣାଯାଆନ୍ତି । ଏହା ଛଡ଼ା ବିଭିନ୍ନ ବିଲାତି ମଦ ବା ଭାରତ ବାହାରେ ତିଆରି ହେଉଥିବା ମଦ ମଧ୍ୟ ମିଳେ । ଇଂରାଜୀରେ ଏହା ବିଭରେଜ (Beverage) ବା ଜଳ ଅତିରିକ୍ତ ପାନୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଜଣାଶୁଣା । ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀରେ ହାର୍ଡ ଡ୍ରିଙ୍କ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟ ପାନୀୟମାନଙ୍କୁ ସଫ୍ଟ ଡ୍ରିଙ୍କ କୁହାଯାଏ ଓ ଏହି ସଫ୍ଟ ଡ୍ରିଙ୍କରେ ଆଲ୍‌କୋହୋଲ୍ ମଧ୍ୟ ସମୁଦାୟ ପରିମାଣର ୦.୫%ରୁ କମ   ରଖାଯାଇଥାଏ ।
  ମଦରେ ୩% - ୪୦% ଇଥାନଲ ବା ଇଥାଇଲ୍ ଆଲ୍‌କହଲ ଥାଏ । ବିଲାତି ମଦ ତିନି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ବିଅର (Beer), ୱାଇନ (Wines) ଓ ସ୍ପିରିଟ (Spirits) । ସାରା ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ପାନ କରିଥାଆନ୍ତି । ଏକ ଶହରୁ ଅଧିକ ଦେଶ ଏହାର ତିଆରି, ବିକ୍ରି ଓ ପାନ କରିବା ଉପରେ ନିୟମ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି । 
ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗରୁ ମଦ ପାନ କରାଯାଉଛି, ଏହା ଜିଆହୁରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ ୭୦୦୦-୬୬୦୦ରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ଆବିଷ୍କାର କରାଯାଇଛି । ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦେଶ, ଜାତି, ଶ୍ରେଣୀ ନିର୍ବିଶେଷରେ ତିଆରି ହେଉଛି ଓ ପାନ କରାଯାଉଛି । 
ମଦରୁ ଶକ୍ତି ମିଳେ । ଏଥିରୁ ୬.୯୩ କିଲୋକ୍ୟାଲୋରୀ ଶକ୍ତି ମିଳେ ।

ମଦ୍ୟ ପାନ

ମଦ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ 

ମଦ୍ୟ ପାନକରିବାର ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ନିଶା ହୁଏ ଓ ଜଳୀୟ ଅଂଶ କମିଯାଏ (Dehydration) । ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ପାନ କଲେ ଆଲ୍‌କହଲିଜ୍ମ ବା ମଦ୍ୟାତ୍ୟୟ, କୁପୋଷଣ, କ୍ରନିକ ପାଙ୍କ୍ରିଆଟାଇଟିସ୍, ଆଲ୍‌କହଲିକ୍ ଯକୃତ ରୋଗ, କର୍କଟ ରୋଗ ସହ ସ୍ନାୟୁ ମଣ୍ଡଳ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ । ଯକୃତଦ୍ୱାରା ଆଲ୍‌କହଲ୍ ଆସେଟାଲ୍‌ଡିହାଇଡରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ଯାହା ଏକ କର୍କଟ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ପଦାର୍ଥ । 
ସ୍ୱଳ୍ପ ପରିମାଣ ମଦ ପାନ କଲେ ହୃଦ୍ ରୋଗରେ କିଛି ଉପକାର ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ପାନ କଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ, ସ୍ଟ୍ରୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁବିଧା ଦେଖାଯାଏ । 
ମଦରେ ଅଧିକ କ୍ୟାଲୋରି ଥାଏ । ଏହା ଅଧିକ ପାନ କଲେ ଦେହ ଓଜନ ବଢିଯାଏ । ପ୍ରତି ଗ୍ରାମ ଆଲ୍‌କହଲ୍ ୭.୧ କିକ୍ୟାଲ୍ ଓ ପ୍ରତି ମି.ଲି. ଆଲକହଲ ୫.୬ କିକ୍ୟାଲ୍ ଶକ୍ତି ଦିଏ ।

ସାଇକୋଆକ୍ଟିଭ ଔଷଧ 

ଇଥାନଲ୍ (Ethanol) ବା ଇଥାଇଲ୍ ଆଲ୍‌କହଲ୍ (Ethyl alcohol) ମଦରେ ଥିବା ଏକ ସାଇକୋଆକ୍ଟିଭ ଔଷଧ  । ଏହା ପାନ କଲେ ଚେତନା, ଚିହ୍ନିବା ଶକ୍ତି, ବ୍ୟବହାର, ଚିନ୍ତା ଶକ୍ତି ଇତ୍ୟାଦିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ଏହା ନିଶ୍ଚେତକ, (Anaestgesia) , ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିବାରକ (Analgesic) ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ଓ କିଛି ମାନସିକ ରୋଗରେ ଦିଆଯାଏ । 
ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଦରେ ଥାଏ । ଏହା ପୃଥିବୀରେ ଅପବ୍ୟବହୃତ  ଓ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଏକ ଔଷଧ (self-medication),  । ଏହା ମନ ଆନନ୍ଦ କରିବା ନିମନ୍ତେ ମଧ୍ୟ ପିଆଯାଏ । 
ଆଦିମ କାଳରୁ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଏହାକୁ ପାନ କରି ଆସୁଛନ୍ତି । ଏହି କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – 
 ମନ ଆନନ୍ଦ ନିମନ୍ତେ : ମାନସିକ ଚାପ କମେଇବା ଓ ଖୁସି ପାଇବା ନିମନ୍ତେ ।  
 କଳାତ୍ମକ ଉତ୍ସାହ ନିମନ୍ତେ  
 ଯୌନ ଉଦ୍ଦୀପନା ନିମନ୍ତେ  
 ଚିକିତ୍ସା ନିମନ୍ତେ

ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନର ମତ 
ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ମଦ୍ୟପାନ ଯୋଗୁ ୩୦ଲକ୍ଷ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି । ଏଡ୍‌ସ, ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଓ ସଡକ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ସମୁଦାୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ଲୋକସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ଏହା ଅଧିକ ବୋଲି ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ୨୧ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୮ ତାରିଖ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଏହାର ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିଛି । ବିଶେଷକରି ପୁରୁଷମାନେ ମଦ୍ୟପାନ ଯୋଗୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଶିକାର ହେଉଥିବା ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ମଦ୍ୟପାନ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ସର୍ବଶେଷ ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାଯାଏ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରତି ୨୦ମୃତ୍ୟୁରେ ମଦ୍ୟପାନ ଜନିତ ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟା ୧ରୁ ଅଧିକ । ମଦ୍ୟପାନ କରି ଗାଡି ଚଳାଇବା, ମଦ୍ୟପାନ ଜନିତ ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଏବଂ ତଜ୍ଜନିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାକୁ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ମଦ୍ୟପାନଜନିତ ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟା ୭୫%ରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ଏଥିରୁ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିଛି । ଏହାର କୁପରିଣାମ ଯୋଗୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ପରିବାର ତଥା ସମାଜ ବହୁଭାବରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ହିଂସାକାଣ୍ଡ, ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଏବଂ କ୍ୟାନ୍‌ସର ଓ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ ଯୋଗୁ ଅନେକ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାଆନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ମୁଖ୍ୟ ଟେଡ୍ରସ ଆଧନମ୍‌ ଘେବ୍ରେଇସସ୍‌ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।

ଏକ ସୁସ୍ଥ ସମାଜର ପ୍ରଗତିରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସାଜିଥିବା ମଦ୍ୟକୁ ବିରୋଧ କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି । ମଦ୍ୟପାନ ଯୋଗୁ ଲିଭର ସେରୋସିସ୍‌ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କ୍ୟାନ୍‌ସର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ମଦ୍ୟପାନକାରୀ ଟ୍ୟୁବରକୁଲୋସିସ୍‌, ଏଚ୍‌ଆଇଭି ଏବଂ ନିମୋନିଆ ଭଳି ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗରେ ସହଜରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି ବୋଲି ଉକ୍ତ ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି । 

ୟୁରୋପ ବ୍ୟତୀତ ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଚାଇନା ଓ ଭାରତରେ ମଦ୍ୟପାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ବିଶ୍ୱରେ ମଦ୍ୟପାନକାରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୧୦%କୁ ହ୍ରାସ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଯେଉଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି ତାହା ପୂରଣ ଲାଗି ଏଭଳି କ୍ଷତିକାରକ ପାନୀୟଠାରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦେଶଗୁଡିକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛି । ସଦସ୍ୟଭୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡିକ ମଦ୍ୟ ବିଜ୍ଞାପନ ନିଷେଧ କରିବା ସହିତ ଏହା ଉପରେ ଅଧିକ ଶୁଳ୍କ ଲାଗୁ କରିବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହୋଇପାରିବ ବୋଲି ଟେଡ୍ରସ୍‌ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।

ମଦର ମାନ 
ଏହା ପାନୀୟର ଶତକଡା କେତେ ଭାଗ, ସେହି ଅନୁସାରେ ହିସାବ କରାଯାଏ । ଶହେ ମି.ଲି. ପାନିୟରେ କେତେ ମି.ଲି. ଆଲ୍‌କହଲ୍ ଅଛି ତାହା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ । ପାତନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ୯୫.୬ %ରୁ ଅଧିକ ଆଲକହଲ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

ଆଧାର 
 

ନିଶା ଉଦ୍ରେକକାରୀ ଔଷଧ
ମଦ
ପାତନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାନୀୟ
 ଔଷଧ