ଇଜାନାଗି (イザナギ) ବା ଇଜାନାକି (イザナキ) ଜାପାନୀ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା (କାମି) ଅଟନ୍ତି । ସେ ନିଜ ଭଉଣୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ଇଜାନାମୀ ସହ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ନିର୍ମାଣ ପରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ଇଜାନାଗି ଓ ଇଜାନାମୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ଜାପାନୀ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଶିଣ୍ଟୋବାଦରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ଉଭୟ ଆମାତେରାଶୁଙ୍କ ପରି ଅନେକ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ଜନକ ଓ ଜନନୀ ।

ନାମ
କୋଯିକୀରେ ତାଙ୍କୁ ଇଜାନାଗିନୋ କାମି (伊邪那岐神) ଏବଂ ଇଜାନାଗିନୋ ମିକୋତୋ (伊邪那岐命) ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି । ନିହୋଁ ଶୋକୀରେ ତାଙ୍କୁ ଇଜାନାଗିନୋ ମିକୋତୋ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ତାହାର କାଞ୍ଜି (伊弉諾尊) ଭିନ୍ନ ଅଛି ।

ଇଜାନାଗି ଓ ଇଜାନାମୀ ନାମ ଦ୍ୱୟ ଇଜାନାଉ (ଐତିହାସିକ କାଣା ଲେଖନଶୈଳୀ: ଇଜାନାଫୁ) କ୍ରିୟାରୁ ଅଣାଯାଇଛି ବୋଲି ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ । ଯାହାର ଅର୍ଥ - 'ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା' । ଏହାସହିତ -କି / -ଗି ଏବଂ -ମି ପୁରୁଷବାଚକ ବା ନାରୀବାଚକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ରୂପେ ବ୍ଯବହାର ହୋଇଛି । ଶିରାତୋରୀ କୁରାକିଚିଙ୍କ ମତରେ ଇଜା (ବା ଇସା), ଇସାଓ (ଐତିହାସିକ କାଣା ଲେଖନଶୈଳୀ: ଇସାୱୋ)ଠାରୁ ଅଣାଯାଇଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ 'ମେଧା' ବା 'ସିଦ୍ଧି' ।

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ

କୋଯିକୀର ବର୍ଣ୍ଣନା

ଭୂମିର ଉତ୍ପତ୍ତି
କୋଯିକୀ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଅସ୍ତିତ୍ବକୁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଦେବଗଣ କୋତୋଆମାତ୍ସୁକାମୀଙ୍କ ପରେ ସପ୍ତମ ଓ ଅନ୍ତିମ ଥର ପାଇଁ ଇଜାନାଗି ଓ ଇଜାନାମୀ ଜାଆଁଳା ଭାଇଭଉଣୀ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଭାସୁଥିବା ତେଲ ପରି ଦିଶୁଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କଠାରୁ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ପୃଥିବୀକୁ କଠିନ କରିବା ଓ ଏକ ରୂପ ଦେବାପାଇଁ, ଇଜାନାଗି ଏବଂ ଇଜାନାମୀ, ଦୁହେଁ ମିଶି ଏକ ରତ୍ନ ଖଚିତ ଶୂଳଦ୍ୱାରା ଜଳ ବା ସମୁଦ୍ରର ମନ୍ଥନ କଲେ । ଉକ୍ତ ଶୂଳରୁ ଝରି ଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ଏକ ଦ୍ୱୀପ, ଓନୋଗୋରୋ ଦ୍ବୀପ(淤能碁呂島)ର ରୂପ ନେଲା । ସେଠାରୁ ଦୁହେଁ ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ଅବତରଣ କରି ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କଲେ ଏବଂ ଏକ 'ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସ୍ତମ୍ଭ' (ଆମେନୋ ମିହାଶିରା) ସ୍ଥାପନ କଲେ । ତାପରେ ସେମାନେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ପଡିବ । ତେଣୁ ଏହା ସ୍ଥିର କରାଗଲା ଯେ ଉଭୟ ଉକ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭ ଚାରିପାଖେ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବୁଲିବେ ଏବଂ ଭେଟ ହେଲାପରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ । ପ୍ରଥମ ପାଳିରେ ଇଜାନାମୀ ଇଜାନାଗିଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ ଜଣାଇଲେ, ଏଥିରେ ଇଜାନାଗି କହିଲେ, ଯେହେତୁ ସେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କହିବାର ଅଧିକାର ଅଛି । ଫଳରେ ଉକ୍ତ ମିଳନରୁ ଜାତ ସନ୍ତାନ ହିରୁକୋଙ୍କୁ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣି ତିରସ୍କାର କରିଦିଆଗଲା ଏବଂ ଏକ ନୌକାରେ ରଖି ସମୁଦ୍ରରେ ଭସାଇ ଦିଆଗଲା । ଏହା ପର ପାଳିରେ ସେମାନେ ଆୱା (淡島, ଆୱାଶିମା) ଦ୍ୱୀପକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ମଧ୍ଯ ତିରସ୍କାର କରିଦିଆଗଲା ।

ଇଜାନାଗି ଏବଂ ଇଜାନାମୀ ଏହାପରେ ଉକ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲୁ ରଖିଲେ ଏବଂ ନିମ୍ନ ଲିଖିତ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ଜନ୍ମ ଦେଲେ:
 ଆୱାଜୀନୋ ହୋନୋ ସାୱାକେ (淡道之穂之狭別島)
 ଇୟୋ ଦ୍ୱୀପ (伊予之二名島 ଇୟୋନୋ ଫୁତାନାନୋ ଶୀମା, ଆଧୁନିକ ଶିକୋକୁ)
 ଓକିର ଦ୍ୱୀପ ତ୍ରୈୟ(隠伎之三子島 ଓକିନୋ ମିତ୍ସୁଗୋନୋ ଶୀମା)
 ତ୍ସୁକୁଶୀ (筑紫島, ଆଧୁନିକ କ୍ଯୁଶୁ)
 ଇକୀ (伊伎島)
 ତ୍ସୁଶୀମା (津島)
 ସାଦୋ (佐度島)
 ଓୟାମାତୋ ତୋୟୋଆକିତ୍ସୁଶୀମା (大倭豊秋津島, ଆଧୁନିକ ହୋଂଶୁ)

ଏହପରେ ଉଭୟ ମିଶି ଅନେକ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ସର୍ଜନା କଲେ । ଅଗ୍ନିଦେବତା କାଗୁତ୍ସୁଚୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ସମୟରେ ଇଜାନାମୀ ବହୁତ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପରିଶେଷରେ ମୃତ୍ଯୁ ବରଣ କଲେ । ଏଥିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଇଜାନାଗି ନିଜର ଖଣ୍ଡା ତୋତ୍ସୁକାନୋ ତ୍ସୁରୁଗୀରେ କାଗାତ୍ସୁଚୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ । ଇଜାନାମୀଙ୍କ ମଳ, ଇଜାନାଗିଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଏବଂ କାଗାତ୍ସୁଚୀଙ୍କ ରକ୍ତ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବଶେଷରୁ ଅନେକ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା ।

ୟୋମିପୁରରେ ଅବତରଣ
ଇଜାନାମୀଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ପାଇବା ଆଶାରେ, ଇଜାନାଗି ମୃତ୍ଯୁର ଲୋକ - ୟୋମିପୁରକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଯାଇ ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଇଜାନାମୀ ୟୋମିପୁରର ଚୁଲାରେ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ସାରିଛନ୍ତି ତେଣୁ ସେ ଆଉ ଫେରି ପାରିବେ ନାହିଁ । ଇଜାନାଗି ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଇଜାନାମୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖିବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ବଳିତ କଲେ । ଏକ ପଚିସଢ଼ି ଯାଇଥିବା ମରଶରୀରକୁ ସେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ । ଏଥରେ ଇଜାନାମୀ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ଘଡ଼ଘଡ଼ିର ଦେବତା, ୟୋମିପୁରର କୁରୂପୀ ବୁଢ଼ୀ (予母都志許売; ୟୋମୋତ୍ସୁ ଶିକୋମେ) ଏବଂ ସୈନ୍ଯମାନଙ୍କର ଏକ ଦଳକୁ ନିଜର ମାନହାନୀର ପ୍ରତିଶୋଧ ପାଇଁ ଇଜାନାଗିଙ୍କ ପଛରେ ଛାଡିଦେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ଇଜାନାଗି ନିଜ କେଶକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ସୂତା ଓ ଖପାରେ ଲାଗିଥିବା ପାନିଆକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଘାସ ଓ ବାଉଁଶରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା ଯାହାକୁ ସେହି ବୁଢ଼ୀମାନେ ଖାଇଗଲେ । ୟୋମୋତ୍ସୁ ହିରାଶାକା(黄泉比良坂)ର ଗଳିରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଇଜାନାଗି ତିନୋଟି ଆଡ଼ୁର ଫଳ ନେଇ ସେଇ ବୁଢ଼ୀମାନଙ୍କୁ ଘଉଡାଇ ଦେଲେ । ତାପରେ ସେ ସେହି ଫଳ ତ୍ରୟକୁ ପୋତି ଦେଲେ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦିବ୍ୟ ବୋଲି କହିଲେ । ଶେଷରେ ଇଜାନାମୀ ନିଜେ ଯେତେବେଳେ ଇଜାନାଗିଙ୍କ ପଛରେ ଆସିଲେ, ସେ ୟୋମିପୁରର ଦ୍ୱାରକୁ ଏକ ବିରାଟ ପ୍ରସ୍ତରଦ୍ୱାରା ଛେଙ୍କିଦେଲେ । ଏଥିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଇଜାନାମୀ ଉଦଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ସେ ହଜାରେ ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ । ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ଇଜାନାଗି କହିଲେ ଯେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶହ ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ ।

ପବିତ୍ରକରଣ (ମିସୋଗି)

ୟୋମିପୁରକୁ ଯାଇଥିବାରୁ ନିଜକୁ ଦୂଷିତ ମନେକରି, ଇଜାନାଗି, ତ୍ସୁକୁଶୀ ଦ୍ୱୀପର ହିମୁକାରେ ଥିବା ତାଚିବାନା ନଦୀମୁହାଣ ନିକଟରେ ଥିବା (ଆୱାଗୀଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ) ଆୱାଗୀହାରାର ସମତଳକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସେ ନଦୀରେ ବୁଡଦେଇ ନିଜକୁ ପରିଷ୍କାର କଲେ । ବୁଡ ଦେବା ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ସର୍ଜନା ହେଲା । ତାଙ୍କ ବାମ ଆଖି ଧୋଇବାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବୀ ଆମାତେରାଶୁ ଓମିକାମି, ଡାହାଣ ଆଖି ଧୋଇବାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତ୍ସୁକୁୟୋମିନୋ ମିକୋତୋଏବଂ ନାକ ଧୋଇବାରୁ ଝଡର ଦେବତା ସୁସାନୋନୋ ମିକୋତୋ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ "ତିନି ମୁଖ୍ଯ ସନ୍ତାନ" ମିହାଶିରାନୋ ଉଜୁନୋ ମିକୋ ବା ସାଙ୍କିଶୀ (三貴子) ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଇଜାନାଗି ଓ ସୁସାନୋ
ଇଜାନାଗି ଏହି ବିଶ୍ୱ ନିଜ ତିନି ସନ୍ତାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରେ ବାଣ୍ଟି ଦେଲେ: ଆମାତେରାଶୁଙ୍କୁ ତାକାମାଗାହାରା (高天原, "ସୁଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୂମି"), ତ୍ସୁକୁୟୋମିଙ୍କୁ ରାତ୍ରି ଓ ସୁସାନୋଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ମିଳିଲା । ସୁସାନୋଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସେ କଲେ ନାହିଁ ଏବଂ କେବଳ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଦାଢ଼ି ଆଠ ହାତ ବଢିଗଲା । ଏହାଯୋଗୁଁ ପର୍ବତ ମରିଗଲେ ଓ ନଦୀ ଶୁଖିଗଲେ । ସେ ନିଜ ପିତା ଇଜାନାଗିଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ସେ ମା'ଙ୍କ ଭୂମିକୁ ନେନୋ କାତାସୁ କୁନୀ (根堅州国, 'ମୂଳଭୂମି'କୁ) ଯିବାପାଇଁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି । ଏଥିରେ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତ ଇଜାନାଗି ସୁସାନୋଙ୍କୁ ବହିସ୍କାର କରିଦେଲେ । ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ସୁସାନୋଙ୍କ ଆଉ ନାମ ନିଆଗଲା ନାହିଁ ।

ନିହୋଁ ଶୋକୀର ବର୍ଣ୍ଣନା
ନିହୋଁ ଶୋକୀ ଅନୁସାରେ ଇଜାନାଗି ଏବଂ ଇଜାନାମୀ, ଦେବୀ ଆଓକାଶୀକିନେନୋ ମିକୋତୋ (青橿城根尊) ବା ଆୟାକାଶୀକୋନେନୋ ମିକୋତୋଙ୍କ ସନ୍ତାନ । ଶୋକୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣନା କହେ ଯେ - ଇଜାନାଗି, ଆୱାନାଗିନୋ ମିକୋତୋ ଏବଂ କୁନିନୋତୋକୋତାଚିନୋ ମିକୋତୋଙ୍କ (沫蕩尊) ସନ୍ତାନ ।

ବିବାହର ରୀତିନୀତି ପାଳନ ପରେ ଇଜାନାଗି ଓ ଇଜାନାମୀ ନିମ୍ନକ୍ରମରେ ଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମ ଦେଲେ:

 ଆୱାଜୀ (淡路洲),
ଓୟାମାତୋ-ତୋୟୋଆକିତ୍ସୁଶୀମା (大日本豊秋津洲)
ଇୟୋର ଦ୍ୱିତନାମୀ ଦ୍ୱୀପ (伊豫二名洲)
ତ୍ସୁକୁଶୀ (筑紫洲)
ଓକି (億岐洲) ଏବଂ ସାଦୋ (佐度洲), ଜାଆଁଳା ରୂପେ ଜାତ
କୋଶୀ (越洲), ଯାହା ଏବେ ହୋକୁରୀକୁ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା
ଓଶୀମା (大洲), ୟାମାଗୁଚି ଜିଲ୍ଲାର ସୁଓ-ଓଶୀମା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ
କିବିନୋ କୋଜିମା (吉備子洲), ଦକ୍ଷିଣ ଓକାୟାମା ଜିଲ୍ଲାର କୋଜିମା ଉପଦ୍ବୀପ (児島半島) ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ (ପୂର୍ବର କିବି ପ୍ରାନ୍ତ)

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
 ଇଜାନାଗି ପ୍ଲେଟ
 ପାଙ୍ଗୁ -- ଚୀନୀ ସୃଷ୍ଟିର ଦେବତା, ସେ ମଧ୍ଯ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ଆଖିରୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ ।

ଗ୍ରନ୍ଥସମୂହ

ଫିଲିପ୍ପୀ, ଡୋନାଲ୍ଡ ଲ., ଟ୍ର. (୧୯୬୮/୧୯୬୯). କୋଯିକୀ. ଟୋକିଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରେସ. .

ବାହ୍ଯ ସମ୍ପର୍କ
ଜାପାନୀ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥ

ସୃଷ୍ଟିର ଦେବତା
ଜାପାନୀ ଦେବତା
ଶିଣ୍ଟୋର କାମି
ସୃଷ୍ଟିର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ

ଆଧାର