ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି (ଇଂରାଜୀ ଉଚ୍ଚାରଣ Dhanushkodi) ଭାରତର ତାମିଲନାଡ଼ୁ ରାଜ୍ୟର ପମ୍ବନ୍ ଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବର ଶେଷ ଭାଗରେ ରହିଥିବା ଏକ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ପୁରାତନ ଜନବସତି ବା ସହର । ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ତଲାଇମନ୍ନାରଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ପଟକୁ ୨୪ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ୧୯୬୪ ମସିହାର ରାମେଶ୍ୱରମରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଭୟାବହ ଝଡ଼ରେ ଏହି ସହର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଓ ସେହି ସମୟରୁ ଲୋକେ ଏହି ସହର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

ଭୂଗୋଳ 
ପମ୍ବନ୍ ଦ୍ୱୀପ (ବା ରାମେଶ୍ୱରମ ଦ୍ୱୀପ)ର ଶେଷାଗ୍ରରେ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିର ଅବସ୍ଥିତି ଓ ପକ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଯୋଗୁଁ ଏହା ମୁଖ୍ୟ ଭୂଭାଗଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ । ପକ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ଭାରତ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ମଧ୍ୟର ସ୍ଥଳସୀମା ପରି ଓ ଏହା ବିଶ୍ୱର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସ୍ଥଳସୀମା (୪୫ ମିଟର୍) ।

ଯାତାୟତ 

ମୁକୁନ୍ଦରୟାର ଚତିରମଠାରୁ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୫ କିଲୋମିଟର୍ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିରୁ ଅରିଚାମୁନାଇ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୪.୫ କିଲୋମିଟର୍ ଜାତୀୟ ରାଜପଥର ଶେଷ ଅଂଶ ।  ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଆପଣା ଗାଡ଼ି ନେଇ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିର ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇପାରିବେ । ୨୦୧୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଚାଲି ବା ଜିପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିରେ ପହଞ୍ଚି ହେଉଥିଲା । ୨୦୧୬ ମସିହାରେ ମୁକୁନ୍ଦରୟାର ଚତିରମ ଗ୍ରାମରୁ ରହିଥିବା ରାସ୍ତାର କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଥିବା ମଣ୍ଡପମ୍ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ମିଟର୍ ଗଜ୍ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ୧୯୬୪ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେନ୍ନାଇ ଏଗମୋର୍ ଷ୍ଟେସନରୁ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ “ବୋଟ୍ ମେଲ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍” ରେଳଗାଡ଼ି ଚାଲୁଥିଲା । ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ପମ୍ବନରୁ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିକୁ ପଡ଼ିଥିବା ମିଟର ଗଜ୍ ରେଳପଥ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାତ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ରାମେଶ୍ୱରମରୁ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ରହିଥିବା ୧୬ କିଲୋମିଟର୍ ଲମ୍ବ ମିଟର୍ ଗଜ୍ ରେଳପଥର ପୁନଃସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ରେଳ ବିଭାଗ କେନ୍ଦ୍ର ରେଳ ମନ୍ତ୍ରାଳୟକୁ ଜଣାଇଥିଲା । ଯୋଜନା ଆୟୋଗ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ଓ ରାମେଶ୍ୱରମ ମଧ୍ୟରେ ରେଳ ଚଳାଚଳର ସମ୍ଭାବ୍ୟତା ବିଚାର କରିଥିଲା ।

୧୯୬୪ ମସିହାର ବାତ୍ୟା 
ରାମେଶ୍ୱରମ ପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଭୂ-ଆକୃତି ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ସକ୍ରିୟ । ଭାରତୀୟ ଭୂବୈଜ୍ଞାନିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା ଯେ ୧୯୪୮ ଓ ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିର ଦକ୍ଷିଣାଂଶ ଆଉ ୫ ମିଟର୍ ଗଭୀରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ନାର ଉପସାଗର ତଳକୁ ପଶିଯାଇଥିଲା ବା ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା । ଉପକୂଳକୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଥିବା ଭୂମିର ଅଭିଲମ୍ବ ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ସଞ୍ଚଳନ ଯୋଗୁଁ ଏପରି ଘଟିଥିଲା । ଏହି କାରଣରୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହିଥିବା ୭ କିଲୋମିଟର୍ ଲମ୍ବା ଓ ୦.୫ କିଲୋମିଟର୍ ଓସାରିଆ ଏକ ଭୂଭାଗ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

୧୯୬୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୧୭ ତାରିଖ ଦିନ ଦକ୍ଷିଣ ଆଣ୍ଡାମାନ ସମୁଦ୍ରରେ ୫°ଉତ୍ତର ୯୩°ପୂର୍ବରେ ଏକ ଲଘୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ୧୯ ଡିସେମ୍ବର ବେଳକୁ ଏହା ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ୨୧ ଡିସେମ୍ବର ବେଳକୁ ଏହା ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ୪୦୦-୫୫୦ କିଲୋମିଟର୍ ସରଳରୈଖିକ ଭାବେ ଆଗେଇବାକୁ ଲାଗିଲା । ୨୨ ଡିସେମ୍ବର ଦିନ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଭାଭୁନିଆ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ ୨୨-୨୩ ଡିସେମ୍ବରକୁ ଏହି ବାତ୍ୟା ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିଠାରେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ପବନର ବେଗ ଆନୁମାନିକ ୨୮୦ କି.ମି. ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ଥିଲା ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ୭ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚ ଜୁଆର ବା ଲହଡ଼ି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।

୨୨ ଡିସେମ୍ବର ଦିନ ବାତ୍ୟାରେ ପ୍ରାୟ ୧୮୦୦ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ପମ୍ବନରୁ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀବାହୀ ରେଳଗାଡ଼ିର ଯାତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବାତ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । ତତ୍କାଳୀନ ମାଡ୍ରାସ୍ ସରକାର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହରକୁ ଖାଲି କରାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାହା ପରଠାରୁ ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ଏକ “ଭୂତ ସହର”ରେ ପରିଣତ ହେଲା ।

୨୦୦୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ (ବାତ୍ୟାର ୪୦ ବର୍ଷ ପରେ) ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ି ନିକଟରେ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳରୁ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ମିଟର୍ ଦୂରକୁ ହଟି ଯାଇଥିଲା ଓ ବାତ୍ୟାରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ପୁରୁଣା ଧନୁଷ୍କୋଡ଼ିର କିଛି ଅବଶେଷ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହାସାଗରରେ ହୋଇଥିବା ସୁନାମିରେ ଏସବୁ ଅଞ୍ଚଳ ପୁଣିଥରେ ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 

 ରାମେଶ୍ୱରମ
 ରାମାୟଣ
 ପକ୍ ପ୍ରଣାଳୀ

ଆଧାର

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍ 

 Travel article on Dhanushkodi 

ଭାରତର ଭୂଗୋଳ
ତାମିଲନାଡୁ