ଅବ‌ହେଳିତ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ରୋଗ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Neglected tropical diseases (NTDs)) କ‌ହିଲେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ସଂକ୍ରମଣ (tropical infections) ସମୂହର ଏକ ଦଳକୁ ବୁଝାଏ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିକାଶଶୀଳ ଏସିଆ, ଆଫ୍ରିକା ଓ ଆମେରିକୀୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ (developing regions) ବାସ କରୁଥିବା ନିମ୍ନ ଆୟକାରୀ ଲୋକମାନେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ରୋଗ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଭୂତାଣୁ, ଜୀବାଣୁ, ପ୍ରୋଟୋଜୋଆ (protozoa) ଓ ହେଲମିନ୍ଥମାନେ (helminths) ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଏହାର ବିପରୀତ ତିନୋଟି ରୋଗ ଯଥା:- ମ୍ୟାଲେରିଆ, ଯକ୍ଷ୍ମା ଓ ଏଚଆଇଭି/ଏଡସ ରୋଗମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଅଧିକ ଚିକିତ୍ସାର ସୁବିଧା କରାଯାଉଛି ଓ ଅଧିକ ଗବେଷଣା ନିମନ୍ତେ ଅର୍ଥ ଲବ୍‌ଧ ହେଉଛି । ସବ-ସାହାରା ଆଫ୍ରିକାରେ ଏହି ରୋଗମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ମ୍ୟାଲେରିଆ ଓ ଯକ୍ଷ୍ମା ସ‌ହିତ ତୁଳନୀୟ ।  ଅବ‌ହେଳିତ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ରୋଗ‌ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ଏଚଆଇଭି/ଏଡସ ରୋଗ ଅଧିକ ସାଂଘାତିକ ହୋଇଯାଏ । 

କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚିକିତ୍ସା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଖର୍ଚ୍ଚାନ୍ତ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ସିସ୍ଟୋସୋମିଆସିସ ରୋଗ ହେଲେ ଏକ ପିଲା ପିଛା ବାର୍ଷିକ ୟୁଏସ ୦.୨୦ ଡଲାର ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ । ସନ ୨୦୧୦ରେ ଦେଖାଗଲା ଯେ ଏହି ଅବ‌ହେଳିତ ରୋଗମାନଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ୫ରୁ ୭ ବର୍ଷରେ ୨ରୁ୩ ୟୁଏସ ଡଲାର ଆବଶ୍ୟକ ହେବ । କେତେକ ଔଷଧ କମ୍ପାନୀ ଏଥିପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଔଷଧ ଦେବାକୁ ସମ୍ମତି ଜଣେଇଛନ୍ତି ଓ କେତେକ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ସାମୁହିକ ଡିୱର୍ମିଙ୍ଗ (mass drug administration ଯେପରିକି mass deworming) ବା କୀଟନାଶ ଔଷଧ ସେବନ ସଫଳ ହୋଇଛି ।  ପ୍ରତିଷେଧକ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହେଉଛି, ଗରିବ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କରେ ମିଳୁନି । 

ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କରେ (developed countries) ସମାଜର ଦରିଦ୍ର ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅବ‌ହେଳିତ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ରୋଗ‌ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ପ୍ରାୟ ୧.୪୬ ନିୟୁତ ପରିବାର ଓ ୨.୮ ନିୟୁତ ଶିଶୁ ଦୈନିକ ଦୁଇ ଡଲାରରୁ କମ୍ ଆମଦାନୀରେ ଚଳନ୍ତି । ଏହିଭଳି ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଏହି ଅବ‌ହେଳିତ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ରୋଗ‌ ସମସ୍ୟା ଅପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବ‌ହନ କରେ । ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କଥା ଏହି ଯେ ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଅବଶେଷରେ ବିକଶିତ ଓ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶର ଜନ‌ସଂଖ୍ୟାକୁ ଅଧିକ ସଙ୍କଟରେ ରଖିଦିଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଯୋଗୁ ଗୃହହୀନ ଲୋକଙ୍କୁ ରୋଗର ଭେକ୍ଟରମାନେ ଅଧିକ ସଙ୍କଟରେ ରଖନ୍ତି ।

କୋଡ଼ିଏଟି ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ରୋଗ‌ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କର ଏହି ସ‌ହିତ ମତଭେଦ ଅଛି । ସନ ୨୦୧୭ରେ କ୍ରୋମୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମାଇକୋସିସ (Chromoblastomycosis ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଇକୋସିସ, କାଛୁ, କେତେକ ବାହ୍ୟପରଜୀବୀ ଓ ସାପକାମୁଡ଼ା ବିଷକ୍ରିୟା ଏହି ଲିସ୍ଟ ବା ଚିଠାରେ ଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ରୋଗ‌ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନିୟ ରୋଗ (common) ଭାବରେ ୧୪୯ଟି ଦେଶରେ ୫୦୦ ନିୟୁତ ଶିଶୁ ସ‌ହିତ ୧.୪ ବିଲିଅନ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଯୋଗୁ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ପ୍ରାୟ କିଛି ବିଲିଅନ ଡଲାର ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ ।  ଏହି ରୋଗ ଫଳରେ ସନ ୧୯୯୦ରେ ୨୦୪,୦୦୦ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ସନ ୨୦୧୩ରେ କମିଯାଇ ୧୪୨,୦୦୦ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ।  କୋଡ଼ିଏଟି ମୂଳୋତ୍ପାଟନ କରିବା ଲକ୍ଷରୁ ସନ ୨୦୧୬ ସୁଦ୍ଧା ଡ୍ରାକୁନ୍‌କୁଲିଆସିସ, ସନ ୨୦୨୦ ସୁଦ୍ଧା  ୟଜ ରୋଗ ଓ ସନ ୨୦୨୦ ସୁଦ୍ଧା ଟ୍ରାକୋମା, ଆଫ୍ରିକୀୟ ଟ୍ରିପାନୋସୋମିଆସିସ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଗୋଦର ରୋଗମାନଙ୍କୁ ନିର୍ମୁଳ କରିବା ଲକ୍ଷ ରହିଛି ।

ରୋଗମାନଙ୍କ ସୂଚୀ
ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ, ସେଣ୍ଟର ଫର ଡିଜିଜ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ଆଣ୍ଡ ପ୍ରିଭେନସନ ଓ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବ‌ହେଳିତ ରୋଗମାନଙ୍କର ବର୍ଗୀକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ମତଭେଦ ଅଛି । ଫିସେ, ଏକ ଗବେଷକ ୧୩ଟି ଅବ‌ହେଳିତ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ରୋଗ‌ମାନଙ୍କର ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି:-  ଗୋଲ କୃମି, ବୁରୁଲି ଘାଆ, ଚାଗାସ୍ ରୋଗ, ଡ୍ରାକୁନ‌କୁଲିଆସିସ୍ (dracunculiasis), ଅଙ୍କୁଶକୃମି ସଂକ୍ରମଣ, ମାନବ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଟ୍ରିପାନୋସୋମିଆସିସ, ଲିସମାନିଆସିସ, କୁଷ୍ଠ, ଗୋଦର ରୋଗ, ଅଙ୍କୋସର୍ସିଆସିସ, ସିସ୍ଟୋସୋମିଆସିସ, ଟ୍ରାକୋମା ଓ ଟ୍ରାଇଚୁରିଆସିସ୍. ଫେନ‌ୱିକ ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ରୋଗକୁ ଅବ‌ହେଳିତ ଚିଠାରେ ରଖିଛନ୍ତ, କେବଳ ଅଙ୍କୁଶକୃମି ବ୍ୟତୀତ । 

ଏହି ରୋଗ‌ଗୁଡ଼ିକ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀରେ ରୋଗ ଜନ‌କ ଆକ୍ରମଣ ଫଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଯଥା:- (୧) ପ୍ରୋଟୋଜୋଆ ଯୋଗୁ - (ଚାଗାସ୍ ରୋଗ, ମାନବ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଟ୍ରିପାନୋସୋମିଆସିସ, ଲିସମାନିଆସିସ); (୨) ଜୀବାଣୁ ଯୋଗୁ - (ବୁରୁଲି ଘାଆ, କୁଷ୍ଠ, ଟ୍ରାକୋମା, ୟଜ) (୩) ହେଲମିନ୍ଥ (helminths) ବା ମେଟାଜୋଆ (metazoan) କୀଟ (worms) ଯୋଗୁ - ସିସ୍ଟିସର୍କୋସିସ/ଟୁନିଆସିସ (cysticercosis/taeniasis), ଡ୍ରାକୁନ‌କୁଲିଆସିସ୍ (dracunculiasis), ଏକିନୋକୋକୋସିସ echinococcosis), ଖାଦ୍ୟବାହିତ ଟ୍ରେମାଟୋଡାଏସେସ (foodborne trematodiases), ଗୋଦର , ଅଙ୍କୋସର୍ସିଆସିସ, ସିସ୍ଟୋସୋମିଆସିସ, ମାଟି ସଞ୍ଚାରିତ ହେଲମିନ୍ଥ soil-transmitted helminthiasis) ଓ (୪) ଭୂତାଣୁ ଯୋଗୁ - (ଡେଙ୍ଗୁ ଓ ଚିକୁନ‌ଗୁନିଆ, ଜଳାତଙ୍କ) ।  

ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଅବ‌ହେଳିତ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧିୟ ରୋଗ‌ ଭାବରେ କୋଡ଼ିଏଟି ରୋଗର ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି ।

ବୁରୁଲି ଘାଆ 

ବୁରୁଲି ଘାଆ ରୋଗ ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଅମ ଅଲସରାନ୍‌ସ  (Mycobacterium ulcerans) ଜୀବାଣୁଦ୍ୱାରା ହୁଏ । ଏହାର ଯକ୍ଷ୍ମା ଓ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଜୀବାଣୁ ପରିବାର ସ‌ହ ସମ୍ପର୍କ ଥାଏ କିନ୍ତୁ ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଅମ ଅଲସରାନ୍‌ସ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ମାଇକୋଲାକ୍‌ଟୋନ୍ (mycolactone) ପରିତ୍ୟାଗ କରେ ଯାହା ଦେହର ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି କମେଇଦେବା ଫଳରେ ଅସମୟ ତନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ।  ଏହି ରୋଗର ପ୍ରସାର ଅଜ୍ଞାତ ଅଛି । ଏହାର ମୃତ୍ୟୁ ସଙ୍କଟ କମ୍ ଅଛି କିନ୍ତୁ ସମସାମୟିକ ସଂକ୍ରମଣ ଘାତକ ହୋଇପାରେ ।  ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁ ପ୍ରଭାବିତ ସ୍ଥାନ ବକ୍ର ଓ ପଙ୍ଗୁ ହୋଇଯାଏ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗ ହୁଏ ଯାହାର ପ୍ରତିଷେଧ ନିମନ୍ତେ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଓ ଅପରେଶନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।  ଏହି ରୋଗ ଆଫ୍ରିକା, ଏସିଆ ଓ ଲାଟିନ ଆମେରିକାରେ ଦେଖାଯାଏ ।

ଚାଗାସ୍ ରୋଗ 

ଚାଗାସ୍ ରୋଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ଆମେରିକାନ୍ ଟ୍ରିପାନୋସୋମିଆସିସ୍ (American trypanosomiasis) ଅଛି । ଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟ ଅଭାବ ଥିବା ରୋଗୀ ସଂଖ୍ୟା ବ‌ହୁତ ଅଧିକ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଚିକିତ୍ସା କଲେ ଏହି ସଂଖ୍ୟ କମିଯାଏ । ଚାଗାସ୍ ରୋଗ ଶୀଘ୍ର ମାଇଦିଏନି, କିନ୍ତୁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି କ୍ରନିକ ଲକ୍ଷଣ ରହେ । ଏହା ଏକ ଭେକ୍ଟର ସଞ୍ଚାରିତ ରୋଗ (vector-borne)  protozoa ଟ୍ରାୟାଟୋମିନ ଅସାସିନ (assassin) କୀଟର ମଳରୁ ଟ୍ରିପାନୋସୋମା କୃଜି (Trypanosoma cruzi) ନାମକ ଏକ ପ୍ରୋଟୋଜୋଆର ସ୍ପର୍ଶଦ୍ୱାରା ହୁଏ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରେ । କୀଟ କାମୁଡ଼ା ସ୍ଥାନ, କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ଓ ମ୍ୟୁକସ ଝିଲ୍ଲୀରେ ଏହି ପରଜୀବୀ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ସଂକ୍ରମିତ ଶରୀରର ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଓ ସଂକ୍ରମିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଏଲ ସଂକ୍ରମଣ ହୁଏ । ଏହି ରୋଗ ଲକ୍ଷଣର ଦୁଇଟି ସୋପାନ ଥାଏ:-ପ୍ରଥମ ସୋପାନରେ କିଛି ଲକ୍ଷଣ ନଥାଇପାରେ । ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣରେ ଜ୍ୱର ସ‌ହିତ ସାମାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ କାମୁଡ଼ା ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଏ । ଚର୍ମ ସାଙ୍କର, ଏକ ପାଖିଆ ଆଖି ଫୁଲା, ଲସିକା ଗ୍ରନ୍ଥି ଫୁଲା, ମୁଣ୍ଡବଥା ଓ କାମୁଡ଼ା ସ୍ଥାନରେ ଫୁଲିଯିବା ଦେଖାଯାଏ  ମୋଟ ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୩୦% ରୋଗ କ୍ରନିକ ହୋଇଯାଏ । କ୍ରନିକ ରୋଗରେ 
ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଓ ହଜମ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ବା ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏନି । 

ପୋକ କାମୁଡ଼ା ଏଡ଼େଇବା ନିମନ୍ତେ କୀଟନାଶକ ସ୍ପ୍ରେ, ଗୃହ ଇନ୍ନତି, ମଶାରୀ ବ୍ୟବ‌ହାର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟପ୍ରଦ ଖାଦ୍ୟ, ଡାକ୍ତରୀ ଯତ୍ନ, ଲାବୋରେଟୋରି ପରୀକ୍ଷା ଓ ଔଷଧ ସାହାଯ୍ୟରେ ରୋଗ ପ୍ରତିହତ କରିହୁଏ ।  ଔଷଧ ଚିକିତ୍ସା କଲେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହୋଇପାରେ ।  ଏକ ସେରୋଲୋଜିକାଲ ପରୀକ୍ଷା (serological) କରି ରୋଗ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ ।

ଆଧାର 

ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ