ଶାରୀରିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ bodily fluids or biofluids) କ‌ହିଲେ ଜୀବନ୍ତ ମାନବ ଶରୀରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ତରଳ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଏ । ଏହି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଶରୀରର ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଓ କ୍ଷରଣ/ସ୍ରବଣ (secreted) ବା ନିଷ୍କାସନ (excreted) ଜନିତ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । 

ଶରୀରରେ ପ୍ରାୟ ୬୦ରୁ ୬୫% ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଜୀବକୋଷ ଭିତରେ ଥାଏ ଯାହାକୁ ଦେହ ଜଳ କୁହାଯାଏ ଓ ବଳକା ୩୫ରୁ୪୦% କୋଷ ବାହାରେ ଥାଏ । କୋଷ ବ‌ହିର୍ଭୁତ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତରାଳୀୟ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (interstitial), ଲସିକା (lymph) ଓ ରକ୍ତ (blood) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।  ଶରୀରରେ ପ୍ରାୟ ୬ରୁ ୧୦ ଲିଟର ଲସିକା ଓ ୩.୫ରୁ ୫ ଲିଟର ରକ୍ତ ଥାଏ ।

ଶାରୀରିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କର ତାଲିକା 
 ଉଲ୍ୱଜଳ (Amniotic fluid)
 ଜଳୀୟ ଦ୍ରବ (Aqueous humour) ଓ ଭିଟ୍ରିଅସ ଦ୍ରବ (vitreous humour)
 ପିତ୍ତ (Bile)
 ରକ୍ତ ଲସ (Blood serum)
 ସ୍ତନ ଦୁଗ୍ଧ (Breast milk)
 ସେରେବ୍ରୋସ୍ପାଇନାଲ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ ପନ୍‌ସୀୟ) (Cerebrospinal fluid)
 କର୍ଣ୍ଣମଳ/କାନଗୁହ (Cerumen)/ (earwax)
 କାଇଲ୍/ବାସାଲସୀକା  (Chyle)
 ପଚନ ମଣ୍ଡ/କାଇମ୍ (Chyme)
 ଏଣ୍ଡୋଲିମ୍ଫ ଓ ପେରିଲିମ୍ଫ (Endolymph) and (perilymph)
 ନିଃସ୍ୟନ୍ଦ (Exudates)
 ମଳ (Feces)  
 ମହିଳା ଇଜାକୁଲେଟ (Female ejaculate)
 ଜଠର ଏସିଡ/ଅମ୍ଳ (Gastric acid)
 ଜଠର ରସ (Gastric juice)
 ଲସିକା (Lymph)
 ଶ୍ଳେଷ୍ମ (Mucus) (including nasal drainage and phlegm)
 ପରିହୃତ (Pericardial fluid)
 ପର୍ଯ୍ୟୁଦର (Peritoneal fluid)
 ଫୁସଫୁସ ଆବରଣ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Pleural fluid)
 ପୂଜ Pus
 ରିଉମ (ନିଦ୍ରା ସମୟରେ ଆଖି, ପାଟି ଓ ନାକରୁ ନିର୍ଗତ ତରଳ ପଦାର୍ଥ) (Rheum)
 ଲାଳ (Saliva)
 ତ୍ୱଗ ବସୀୟ (Sebum) (skin oil)
 ସେରସୀୟ (Serous fluid)
 ବୀର୍ଯ୍ୟ (Semen)
 ସ୍ମେଗ୍ମା (Smegma)
 କଫ (Sputum)
 ସନ୍ଧିରସ (Synovial fluid)
 ଝାଳ (Sweat)
 ଲୁହ (Tears)
 ମୂତ୍ର (Urine)
 ଯୋନୀସ୍ରାବ (Vaginal secretion)
 ବାନ୍ତି (Vomit)

ଶ୍ରେଣୀ ଅନୁଯାୟୀ:
 କୋଷିକାଭ୍ୟନ୍ତର ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Intracellular fluid)
 ବ‌ହିଃକୋଷିକା ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Extracellular fluid)
 ବାହିକାଭ୍ୟନ୍ତର ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Intravascular fluid)  
 ଅନ୍ତରାଳୀୟ (Interstitial fluid)
 ଲସିକା (Lymphatic fluid) (sometimes included in interstitial fluid)
 ଟ୍ରାନ୍ସସେଲ୍ୟୁଲାର (Transcellular fluid)

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ରୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ ଶାରୀରିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ । ଆଧୁନିକ ମେଡିକାଲ, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ କଥାରେ ଏହାକୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଅପରିଷ୍କାର କୁହାଯାଏ । କାରଣ ଏଥିରେ ସଂକ୍ରମଣ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ପଦାର୍ଥ (ଭେକ୍ଟର ) ଯେପରିକି ଯୌନ ସଞ୍ଚାରିତ ରୋଗ ବା ରକ୍ତବାହୀ ରୋଗ ଥାଇପାରେ । ସାର୍ବଜନୀନ ସାବଧାନତା (Universal precautions) ଓ ବିପଦମୁକ୍ତ ଯୌନ‌କ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସଦ୍ୱାରା ଶାରୀରିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ବିନିମୟ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ଶାରୀରିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମେଡିକାଲ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଅନୁଶୀଳନ କରି ଅଣୁଜୀବ, ପ୍ରଦାହ, କର୍କଟ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ ।

ନିଦାନୀୟ ନମୁନା
ସଂଜ୍ଞାନୁସାରେ ଅଣ-ସଂକ୍ରମଣକ୍ଷମ ମାନବ ବା ପଶୁ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ନିଦାନୀୟ ନମୁନା କୁହାଯାଏ ଯେଉଁଥିରେ ଥାଏ ରକ୍ତ, ଲାଳ (saliva), ନିଷ୍କାସିତ ଦ୍ରବ୍ୟ (excreta), ଶାରୀରିକ ତନ୍ତୁ (tissue), ତନ୍ତୁ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (tissue fluid) ଓ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାରଣ ନିମନ୍ତେ ରକ୍ତ ପଦାର୍ଥ (blood products) । ଡାକ୍ତରୀ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ ପରୀକ୍ଷା, ନିସ୍କର୍ଷ ଓ ରୋଗ ଚିହ୍ନଟର ଅନୁଶୀଳନ ନିମନ୍ତେ ନମୁନା ନିଆଯାଏ ।

ନମୁନା
ନମୁନା ପଦ୍ଧତି:
 ରକ୍ତ ନମୁନା ନିଆଯାଏ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ: 
 ଧମନୀୟ ରକ୍ତ ନମୁନା: ଯେପରିକି ରାଡିଆଲ ଧମନୀ (radial artery puncture) ଛିଦ୍ର କରି ନିଆଯାଏ ।
 ଶିରା ରକ୍ତ ନମୁନା, (venipuncture) ଶିରା ଛିଦ୍ର କରି ନିଆଯାଏ ।
 କଟି ବେଧନ (Lumbar puncture): ସେରେବ୍ରୋସ୍ପାଇନାଲ ଫ୍ଲୁଇଡ (cerebrospinal fluid) ନମୁନା ନିମନ୍ତେ ।
 ବକ୍ଷ ବେଧନ (Thoracocentesis): ପ୍ଲୁରା ତରଳ ପଦାର୍ଥ (pleural fluid) ନମୁନା ନିମନ୍ତେ ।  
 ଉଲ୍ୱ ବେଧନ (Amniocentesis): ଉଲ୍ୱଜଳ ନିମନ୍ତେ (amniotic fluid) ନମୁନା ନିମନ୍ତେ ।

ଏହା ଦେଖନ୍ତୁ
 Blood-borne diseases
 Clinical pathology
 Fluid bonding, unprotected sex in long-term relationships
 Humorism
 Hygiene
 Ritual cleanliness

ଆଧାର

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
 Paul Spinrad. (1999) The RE/Search Guide to Bodily Fluids. Juno Books. 
 John Bourke. (1891)  Rites of All Nations. Washington, D.C.: W.H. Lowdermilk.

ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ
 

ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ