ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷା ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଅବସ୍ଥିତ 'ପଞ୍ଜାବ' ରାଜ୍ୟର ସରକାରୀ ଭାଷା ଅଟେ ।
ପଞ୍ଜାବୀ  (ସାମୁଖୀ:  ; ଗୁରୁମୁଖୀ:  ) ହେଉଛି ଏକ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷା, ଯାହା ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ୧୧୦ ନିୟୁତ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥାଏ, ଯାହା ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ୧୦ମ ଅଧିକ କୁହାଯାଉଥିବା ଭାଷା (୨୦୧୫))ରେ ପରିଣତ କରିଛି । ଏହା ପଞ୍ଜାବୀ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷା, ଯେଉଁମାନେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନର ଐତିହାସିକ ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଆସୁଛନ୍ତି । ଏହା ଇଣ୍ଡୋ-ଇଉରୋପୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଭାଷା, ଯାହା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭାଷା ।

ପାକିସ୍ତାନରେ, ପଞ୍ଜାବୀ ବହୁଳ ଭାବେ କୁହାଯାଉଥିବା ଏକ ଭାଷା ।, ଭାରତରେ ୧୧ତମ ବହୁଳ ଭାବେ କୁହାଯାଉଥିବା ଭାଷା । ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ୩ୟ ବହୁଳ ଭାବେ କୁହାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷା । ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟରେ ପଞ୍ଜାବୀ ୪ର୍ଥ ବହୁଳ ଭାବେ କୁହାଯାଉଥିବା ଭାଷା ଏବଂ କାନାଡାରେ ଇଂରାଜୀ ଓ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ପରେ ୩ୟ ବ୍ୟବହୃତ ଭାଷା । ଏହି ଭାଷାର ମଧ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଆରବ, ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ, ସାଉଦି ଆରବ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଆଖିଦୃଶିଆ ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି । ଭରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ପଞ୍ଜାବୀ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାଷାର ସଂଯୋଗ ରହିଥିବା ହେତୁ ବଲିଉଡରେ ବହୁ ଗୀତ ଅଧା ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାରେ ଆଛି ।

ଉପଭାଷା ଓ ସମ୍ପର୍କିତ ଭାଷା

ମୁଖ୍ଯ ପଞ୍ଜାବୀ ଉପଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ମାଝି, ଦୋଆବି, ମଲୱାଇ, ପୋୱାଧି, ପୋଥୋହାରି ଓ ମୁଲତାନି । ବହୁ ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱବିତ୍‌ଙ୍କ ମତରେ ପଞ୍ଜାବୀର, ଲାହଣ୍ଡା ଭଳି ନିରବଚ୍ଛିନ ଉପଭାଷାରେ ଥିବା ଭାଷା, ଯେଉଁଥିରେ ସାରାଇକି ଓ ହିଣ୍ଡକୋ, ପ୍ରଭୃତି ଉପଭାଷା ରହିଛି, ମାତ୍ର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପୃଥକ୍ ।

ସାଧାରଣତଃ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷାରେ ଏକ ଉପଭାଷାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଷା ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ବେଳେ ଅସୁବିଧା ସୃସଜ୍ଟି ହୁଏ । ତଥାପି ଗତ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାର ମୁଖ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି, ସେତେବେଳେ ବିଶେଷ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହୋଇନାହିଁ । ବ୍ରିଟିଶ ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଜର୍ଜ ଅବ୍ରାହମ୍ ଗ୍ରିଏର୍‌ସନ୍ ଶେଷକଥା ଉପନୀତ କରିଥିଲେ ଯେ, ପଶ୍ଚିମ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ଉପଭାଷାର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ପଞ୍ଜାବର ହୃଦୟସ୍ଥଳ, ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକାର ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟି (ବେଆସ୍ ନଦୀ ଭିନ୍ନ) ଶାଖାନଦୀର ତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ସେ ଏହି ଦଳକୁ ୧୯୧୯ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବା ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍ ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (ଏଲ୍ ଏସ୍ ଟି)ରେ ଲାହଣ୍ଡା ଉପଭାଷା ନାମରେ ନାମିତ କରିଥିଲେ । ସେ ସାରାଇକି ନାମରେ ଜଣା ଯାଉଥିବା ଉପଭାଷାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଲାହଣ୍ଡା ନାମ ଦେଲେ, ଯାହା ଆଜି ସାରାଇକି ନାମରେ ନାମିତ । ପାକିସ୍ତାନର ଜାତୀୟ ଜନଗଣନା (୧୯୮୧) ଅନୁଯାୟୀ ସାରାଇକି ଓ ହିଣ୍ଡିକୋ (ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା), ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି । ଯାହା ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମୁଥିବାର ସୂଚନା ଦିଏ ।

ମାନକ ଉପଭାଷା

ଅମୃତସର ଓ ଲାହୋରରେ କୁହାଯାଉଥିବା ମାଝି ଉପଭାଷା ପଞ୍ଜାବର ସମ୍ମାନସ୍ପଦ ଭାଷା । ମାଝି ପଞ୍ଜାବର କେନ୍ଦ୍ରାଞ୍ଚଳ ମଝାରେ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲାହୋର, ଅମୃତସର, ଗୁରଦାସପୁର, କସୁର, ତାନ ତାରନ, ଫୈସଲାବାଦ୍, ନାଙ୍କନା ସାହିବ, ପଠାନକୋଟ, ଓକାରା, ପାକପଟ୍ଟାନ, ସାହିୱାଲ୍, ନାରୋୱାଲ, ଶେଖୁପୁରା, ସିଆଲକୋଟ୍, ଛିନିଓଟ, ଗୁରଜନୱାଲା ଓ ଗୁଜରାଟ ଜିଲ୍ଲାକୁ ବ୍ୟାପୀ ରହିଛି ।

ମାଝି ନାକର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ  ଓ କୁ ଧରି ରଖିଥାଏ ଯାହାକୁ,  ଓ  ଯଥାକ୍ରମେ ଚାପି ରଖିଥାଆନ୍ତି । ମାଝି (ଓ ଲାହଣ୍ଡା) ପାକିସ୍ତାନରେ ପାର୍ସି ଶବ୍ଦରେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ,  ଓ  ଶବ୍ଦର ଧ୍ୱନିର ବ୍ୟବହାର ବହୁତ ସାଧାରଣ ଥାଏ ।

ବ୍ୟାକରଣ

ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାର ବ୍ୟାକରଣ ଶବ୍ଦ, ଚିହ୍ନ ଦେବା, କ୍ରିୟାପଦର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପଦ୍ଧତି ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ ।

ଲେଖିବା ଶୈଳୀ

ପଞ୍ଜାବୀ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶୈଳୀ ଅଛି: ଗୁରୁମୁଖୀ ଓ ଶାମୁଖୀ । ଗୁରୁମୁଖୀ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖକୁ ଅନୁବାଦିତ ହୋଇଛି । ଓ ଶାମୁଖୀର ଅର୍ଥ ରାଜାଙ୍କ ମୁଖରୁ ।

ପାକିସ୍ତାନ ପଞ୍ଜାବରେ, ଶାମୁଖୀ ଲିପି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଓ ଏହା ଉର୍ଦ୍ଦୁ ବର୍ଣ୍ଣମାଳାଠାରୁ ଚାରୋଟି ଅଧିକ ଅକ୍ଷରରେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ । ପୂର୍ବ ପଞ୍ଜାବ, ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏହା ତିନୋଟି ରାଜ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ । ପଞ୍ଜାବ ରାଜ୍ୟରେ ସାଧାରଣତଃ ଗୁରୁମୁଖୀ ଲିପିକୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ନମୁନା ଅକ୍ଷର

ଏହାକୁ ପଞ୍ଜାବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲାହୋରରୁ ନିଆଯାଇଛି ।

ଗୁରୁମୁଖୀ: ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ । ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹੌਰ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿਆਸੀ, ਰਹਤਲੀ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਿਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਲਹੌਰ ਦਰਿਆ-ਏ-ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਸਦਾ ਹੈ । ਤੇ ਇਸਦੀ ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ।

ଶାମୁଖୀ:

ଟ୍ରାନ୍ସ ଲିଟେରେସନ୍: lahaur pākistānī panjāb dī rājdā̀ni ài. lok giṇtī de nāḷ karācī tõ bāad lahaur dūjā sáb tõ vaḍḍā šáir ài. lahor pākistān dā siāsī, rátalī te paṛā̀ī dā gáṛ ài te is laī ínū̃ pākistān dā dil vī kihā jāndā ài. lahaur dariāe rāvī de kaṇḍè te vasdā ài. te isdī lok giṇtī ikk karoṛ de neṛe ài.

ଅନୁବାଦ: ଲାହୋର ପାକିସ୍ତାନୀ ପଞ୍ଜାବର ରାଜଧାନୀ ଅଟେ । କରାଚୀ ପରେ ଲାହୋର ପାକିସ୍ତାନର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବବୃହତ୍ ସହର । ଲାହୋର ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଲାହୋର ପାକିସ୍ତାନର ରାଜନୀତି ଓ ଶିକ୍ଷାର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ପାକିସ୍ତାନର ହୃଦୟ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୧ ନିୟୁତ ।

ଆଇ ପି ଏ:

ଗ୍ୟାଲେରି

ଆଧାର

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

 Learn about the Punjabi languauge  
 Learn how to read Gurmukhi, muharni and count in Gurmukhi/punjabi  
 Listen to some basic Punjabi words on WikiBabel
 Online Punjabi keyboard for typing in Punjabi 
 Punjabi Forum - punjabi.cc

ଭାଷା
ଭାରତର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭାଷା