ଜାପାନକୁ ପ୍ରଶାସନିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି; ଜାତୀୟ, ରାଜ୍ଯ, ଏବଂ ମୁନିସିପାଲୀୟ । ଜାତୀୟ ପ୍ରଶାସନ ତଳେ ୪୭ଟି ରାଜ୍ଯ ଅଛନ୍ତି, ଶାସନର ସୁବିଧା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଛଅଟିକୁ ଉପରାଜ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଜାପାନରେ ମୁନିସିପାଲିଟି (ସହର, ନଗର ଏବଂ ଗ୍ରାମ) ନିମ୍ନସ୍ତରୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଅଟନ୍ତି; ଟୋକିଓ ବାହାରେ ଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟା ବହୁଳ ସହରଗୁଡିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସହର କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ସାହିରେ ବିଭକ୍ତ ।

ରାଜ୍ଯସ୍ତରୀୟ ବିଭାଜନ 

ଜାପାନରେ ୪୭ଟି ରାଜ୍ଯ ରହିଛି: ୪୩ଟି ବାସ୍ତବ ରାଜ୍ଯ (କେନ୍, 県), ୨ଟି ନଗରୀ ରାଜ୍ଯ (ଫୁ, 府) (ଓସାକା ଏବଂ କ୍ଯୋଟୋ), ଗୋଟିଏ ଦୋ (ଦୋ 道) ହୋକାଇଦୋ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ମହାନଗରୀ (ତୋ, 都) ଟୋକିଓ-ତୋ । ଏଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଭିନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ଯ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମାନ ।

-କେନ୍
ରାଜ୍ଯ ବା କେନ୍ ସଂଖ୍ଯା ୪୩ । ଏହାର ଚିତ୍ରାକ୍ଷରର ଅର୍ଥ ରାଜ୍ଯ ବା ଜିଲ୍ଲା ।

-ତୋ
୧୯୪୩ରେ ଟୋକିଓ ସହରର ଭଙ୍ଗ ପରେ, ଟୋକିଓ-ଫୁକୁ ଟୋକିଓ ମହାନଗରୀରେ (ଟୋକିିଓ-ତୋ, 都) ପରିଣତ କରାଗଲା । ଟୋକିଓ-ଫୁର ସାହିଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ସାହିରେ ପରିଣତ କରାଗଲା । '都' ଚିତ୍ରାକ୍ଷରର ଅର୍ଥ "ରାଜଧାନୀ" ।

-ଫୁ
ଓସାକା ଓ କ୍ଯୋଟୋ ରାଜ୍ଯ ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଫୁ (府) ବୋଲି କୁହାଯାଏ । 府 ଚିତ୍ରାକ୍ଷରର ଅର୍ଥ "ଚୀନରେ ଜାତୀୟ ମହତ୍ତ୍ବ ଯୁକ୍ତ ଏକ ମୁଖ୍ଯ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ" ।

-ଦୋ
ହୋକାଇଦୋକୁ ଏକ -ଦୋ (道) ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ଏହି ପଦଟି ପ୍ରାଚୀନ ଜାପାନୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ବ୍ଯବହୃତ କରାଯାଇ ଥିଲା ।

ଉପରାଜ୍ଯ ସ୍ତରୀୟ ବିଭାଜନ 
ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଉପରାଜ୍ଯ ସ୍ତରୀୟ ବିଭାଜନ ରହିଛି: ଉପରାଜ୍ଯ ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ।

ଶୀଚୋ ବା ଉପରାଜ୍ଯ

ଶୀଚୋ (支庁) ବା ଉପରାଜ୍ଯ ଜାପାନୀ ସ୍ୱୟଂଶାସନର ଏକ ରୂପ ଯାହା ରାଜ୍ଯ ଅଧିନରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ଯାର ସମାଧାନ କରେ । ଏହା ଜାତୀୟ ତଥା ସ୍ୱୟଂଶାସନର ଏକ ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ।

ଜିଲ୍ଲା ବା ଗୁଁ

ଜିଲ୍ଲା ବା -ଗୁଁ (郡) ୧୮୭୮ ଓ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ବ୍ଯବହୃତ ପ୍ରଶାସନିକ ବିଭାଜନ ଯାହା ଭାରତର ଜିଲ୍ଲା ସହ ସମରୂପ । ୧୯୨୦ ମସିହାରେ, ମୁନିସିପାଲୀୟ କାର୍ଯ୍ୟସବୁ ଜିଲ୍ଲା ସ୍ତରରୁ ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ସ୍ତରକୁ ଦେଇ ଦିଆଗଲା । ଗ୍ରାମ ତଥା ସହରର ପୋଷ୍ଟାଲ ଠିକଣାରେ ଏବେ ମଧ୍ଯ ଜିଲ୍ଲା ରହୁଛି । ବେଳେବେଳେ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳର ସୀମା ଭାବରେ ଜିଲ୍ଲାକୁ ବ୍ଯବହାର କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଜିଲ୍ଲା ଆଉ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ । ଜିଲ୍ଲା ବା ଗୁଁର ଚିତ୍ରାକ୍ଷରର ଅର୍ଥ ଆଦେଶକ୍ଷେତ୍ର ।

ମୁନିସିପାଲୀୟ ବିଭାଜନ

ମୁନିସିପାଲୀୟ ବିଭାଜନଗୁଡ଼ିକ ତିନି ପ୍ରକାରର; ସହର, ନଗର, ଓ ଗ୍ରାମ । ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣି ସାହିରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଟୋକିଓର ବିଶେଷ ସାହିଗୁଡ଼ିକୁ ମୁନିସିପାଲୀୟ ବିଭାଜନରେ ଗଣାଯାଏ ।

ସହର
ଜାପାନରେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ସହର ରହିଛି: ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସହର, କେନ୍ଦ୍ର ସହର, ବିଶେଷ ସହର ତଥା ସାଧାରଣ ସହର ।

ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସହର

ପ୍ରଶାସନିକ ଆଦେଶଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସହର (政令指定都市, ସେଇରେଇ ଶିତେଇ ତୋଶୀ) ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସହର (指定都市, ଶିତେଇ ତୋଶୀ) ବା ପ୍ରଶାସନିକ ଆଦେଶିତ ସହର (政令市, ସେଇରେଇ ଶୀ) ହେଉଛି ଏକ ଜାପାନୀ ସହର ବା ଜନବସତି ଯାହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ୫,୦୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଏବଂ ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ଅଧିନିୟମର ଧାରା ୨୫୨, ଭାଗ ୧୯ ଆଧାରରେ ଜାପାନୀ କ୍ଯାବିନେଟଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିବ । ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସହରଗୁଡ଼ିକ ସାହିରେ ବିଭକ୍ତ ।

କେନ୍ଦ୍ର ସହର

କେନ୍ଦ୍ର ସହର ବା ଚୁକାକୁଶୀ (中核市) ହେଉଛି ଏକ ଜାପାନୀ ସହର ଯାହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ୩,୦୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୧୦୦ ବର୍ଗକି.ମି.ରୁ ଅଧିକ । କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ଜାପାନୀ କ୍ଯାବିନେଟଦ୍ୱାରା ୩,୦୦,୦୦୦ରୁ କମ୍ କିନ୍ତୁ ୨,୦୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ଯ କେନ୍ଦ୍ର ସହର ବୋଲି ନାମିତ କରାଯାଇପାରେ । ଜାପାନର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ଅଧିନିୟମର ଧାରା ୨୫୨ ଭାଗ ୨୨ ପ୍ରଥମ ଅନୁଚ୍ଛେଦଦ୍ୱାରା କେନ୍ଦ୍ର ସହର ତିଆରି କରାଗଲା ।

ବିଶେଷ ସହର

ଏକ ବିଶେଷ ସହର ବା ତୋକୁରେଇଶୀ (特例市)ହେଉଛି ୨,୦୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ରହୁଥିବା ସହର । ଜାପାନର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ଅଧିନିୟମର ଧାରା ୨୫୨ ଛବିଶିତମ ଅନୁଚ୍ଛେଦଦ୍ୱାରା ସହରର ଏହି ବର୍ଗକୁ ତିଆରି କରାଗଲା ।

ସହର

ସହର ବା ଶୀ (市) ହେଉଛି ୫୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ରହୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ଅତିକମରେ ୬୦% ଘର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳରେ ଥିବ ଏବଂ ୬୦% ଲୋକ ବାଣିଜ୍ଯ, ଶିଳ୍ପ କିମ୍ବା ଅନ୍ଯାନ୍ଯ ଶିଳ୍ପଭିତ୍ତିକ ଚାକିରିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବେ । ସହରଗୁଡ଼ିକ ଜାପାନର ନଗରୀୟ (町: ମାଚି) ତଥା ଗ୍ରାମୀଣ (村: ମୁରା) ସ୍ତର ସହ ତୁଳନୀୟ । ସହରଗୁଡ଼ିକ, ନଗର ତଥା ଗ୍ରାମ ପରି କୌଣସି ଜିଲ୍ଲାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହନ୍ତି । ଅନ୍ଯାନ୍ଯ ସମକାଳୀନ ନିୟମ ପରି ଏଗୁଡିକ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ଅଧିନିୟମଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।

ନଗର

ନଗର ବା -ଚୋ ବା ମାଚି (町) ହେଉଛି ଜାପାନରେ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକକ । ଏହା ରାଜ୍ଯ, ସହର ତଥା ଗ୍ରାମ ପରି ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକସଂସ୍ଥା । ଏହା ରାଜ୍ଯ ମଧ୍ଯରେ ଏକ ବିଭାଜନ ।

ଗ୍ରାମ

ଗ୍ରାମ ବା ମୁରା (村) ହେଉଛି ଜାପାନରେ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକକ । ଏହା ରାଜ୍ଯ, ସହର ତଥା ଗ୍ରାମ ପରି ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକସଂସ୍ଥା । ଏହା ରାଜ୍ଯ ମଧ୍ଯରେ ରହିଥାଏ । ଜାପାନୀ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକର ବିଭାଜନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ବାସ୍ତବ ଜନବସତିଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ ।

ବିଶେଷ ସାହି

ବିଶେଷ ସାହି ବା ତୋକୁବେତ୍ସୁକୁ (特別区) ହେଉଛି ୨୩ଟି ମୁନିସିପାଲିଟି ଯେଉଁମାନେ ମିଶି ଟୋକିଓ ମହାନଗର ତିଆରି କରନ୍ତି । ସମସ୍ତେ ମିଶି ପୂର୍ବର ଟୋକିଓ ସହରର ଅଂଶ ଥିଲେ ଯାହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଟୋକିଓ ମହାନଗର ତିଆରି କରାଗଲା । ଏହି ବିଭାଜନକୁ ମଧ୍ଯ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ଅଧିନିୟମଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି ।

ଉପମୁନିସିପାଲୀୟ ବିଭାଜନ

ସାହି

ସାହି ବା -କୁ (区), ଜାପାନୀ ସହରଗୁଡ଼ିକର ବିଭାଜନ, ଯାହା ନିଜର ବଡ଼ ଆକାର ଯୋଗୁଁ ପ୍ରଶାସନିକ ଆଦେଶଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇପାରିବେ ।

ଇତିହାସ 
ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ନାଟକୀୟ ରୂପେ ବଦଳି ଥିଲେ ମଧ୍ଯ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦ୍ୱିସ୍ତରୀୟ ତନ୍ତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରୀୟ ସମାନ । ହାନ୍-ତନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଛେଦ ପୂବରୁ, ଜାପାନ ପ୍ରାନ୍ତରେ, ପ୍ରାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏବଂ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମ ବା ନଗରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇ ଥିଲା ।

ଗାଠନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟଶ୍ରେଣୀ

ଆଧାର