ଜିଭ ପାଟି ତଳେ ଏକ ମାଂସପେସୀ ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା ଏବଂ ଖାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ , ଏହା ଆମର ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ କରିବାର ପ୍ରଧାନ ଅଙ୍ଗ ଅଟେ , କାରଣ ଜିଭ ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ କରିବାର ପ୍ରାଥମିକ ଅଙ୍ଗ, ଜିଭର ଉପର ସ୍ତର ପେପିଲା‌ (papillae-ଶରୀର ଉପରେ ବା ଭିତରେ ବାହାରିଥିବା ଚୁଚକ ଭଳି ଏକ କ୍ଷଦ୍ର ଉଦଗତ ଅଶଂ ) ଏବଂ ସ୍ୱାଦ କଢ଼ି (taste buds)ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ । ଜିଭର ଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ସ୍ୱର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ,ଏହା ବହୁତ sensitive(ସୂଖ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ଯ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ପହଂଚାଏ) ଏବଂ ଲାଳଦ୍ୱାରା ସାମାନ୍ୟ ଆର୍ଦ୍ର ରହିଥାଏ । ଏଥି ସହିତ ଏହାକୁ ଏପଟେ -ସେପଟେ ବୁଲେଇବା ପାଇଂ ଏଥିରେ ବହୁତ ଗୁଡିଏ ସ୍ନାୟୁ (ସୂଖ୍ମ ଶିରା ବା ସୂଖ୍ମ ତନ୍ତୁ) ଓ ରକ୍ତ ବାହୀକା ଅବସ୍ଥିତ । ଏତତ୍ ବ୍ୟତିତ ଜିଭ ଦାନ୍ତ ସଫା କରିବାର ପ୍ରାଥମିକ ମାଧ୍ୟମ ଅଟେ ।

ବର୍ଣ୍ଣନା

ପେସୀଅ ସଂରଚନା 
ଜିଭରେ ୪ଟି ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଏବଂ ୪ଟି ବହିଃସ୍ଥ ମାଂସପେସୀ ଅଛି । 
ଜିଭର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ମାଂସପେସୀ (Intrinsic muscles)

ଅନ୍ତଃସ୍ଥର ଅର୍ଥ ହେଲା ଏହି ମାଂସପେସୀ ହାଡ ସହିତ ଲାଗି ରହିନଥାଏ । ଏହା ଜିଭର ଆକାର ବଦଳାଇବା ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

 Superior longitudinal muscle - ଏହା ଜିଭକୁ ଛୋଟ କରେ .
 Inferior longitudinal muscle of tongue - ଏହା ଜିଭକୁ ଛୋଟ କରେ.
 Verticalis muscle - ଏହା ଜିଭକୁ ଓସାରିଆ ତଥା ଚେପ୍ ଟା କରେ.
 Transversus muscle - ଏହା ଜିଭକୁ ସଙ୍କରା ଓ ଲମ୍ବା କରିଥାଏ .

ଜିଭର ବହିଃସ୍ଥ ମାଂସପେସୀ(Extrinsic muscles)

ଏହି ମାଂସପେସୀ ହାଡ଼ରୁ ବାହାରି ଜିଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବି ଥାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଜିଭର ସ୍ଥିତି ବଦଳେଇବା ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
 Genioglossus (ଜେନିଗ୍ଲୋସସ୍)
 Hyoglossus (ହାଇଗ୍ଲୋସସ୍)
 Styloglossus (ସ୍ଟାଇଗ୍ଲୋସସ୍)
 Palatoglossus (ପ୍ଲାଟୋଗ୍ଲୋସସ୍)

ସଂବହନି ସଂରଚନା (Vasculature) 

ଜିଭକୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଲିଙ୍ଗୁଅଲ୍ ଧମନୀରୁ ହୋଇଥାଏ , ଯାହାକି ଏକସ୍ଟେର୍ନଲ୍ କେରୋଟିଡ୍ ଆର୍ଟେରୀର ଏକ ଶାଖା ଅଟେ , ଏବଂ ଲିଙ୍ଗୁଅଲ୍ ଧମନୀରୁ ମୁଖର ତଳଭାଗ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ ।
digastric muscleର intermediate tendon, mylohyoid muscleର ପଛ ଭାଗ ଏବଂ ହାଇପୋଗ୍ଲୋସଲ୍ ତନ୍ତ୍ରୀକା (hypoglossal nerve)ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ପାଇରୋଗୋଭ୍ ସ୍ (Pirogov's, Pirogoff's, କିମ୍ବା Pirogov-Belclard's) ତ୍ରିଭୁଜ କୁହାଯାଏ ବଳକା ଭିତର ଅଶଂ ହେଲା ଲିଙ୍ଗୁଅଲ୍ ଧମନୀ ଅଶଂ ଯାହା ଜିଭରୁ ଅନୀୟନ୍ତ୍ରୀତ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ କରିବାର ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଅଟେ । 
   
ଜିଭକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ (ଦ୍ୱିତୀୟ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ - secondary blood supply) ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ , ଯାହାକି ଫେସିଆଲ୍ ଧମନୀ ( facial artery)ର ଟଂସିଲର୍ ଶାଖାରୁ ( tonsillar branch)ରୁ ତଥା ଏସେଣ୍ଡୀଙ୍ଗ୍ ଫାୟାରଞ୍ଜୀଲ୍ ଧମନୀ (ascending pharyngeal artery)ରୁ ହୋଇଥାଏ ।

Innervation 

ଜିଭର ଅଗ୍ର ୨/୩ ଭାଗ ପାଇଂ ସ୍ୱାଦର ଅନୁଭୂତି ଫେସିଅଲ୍ ତନ୍ତ୍ରୀକା (chorda tympani CN7 )ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ | ଅଗ୍ର ୨/୩ ଭାଗର ସାମାନ୍ୟ ଅନୁଭୁତି ଲିଂଗୁଅଲ୍ ତନ୍ତ୍ରୀକାଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ , ଯାହା ଟ୍ରାଇଜେମିନଲ୍ ତନ୍ତ୍ରୀକା ( trigeminal nerve) CN Vର V3ର ଏକ ଶାଖା ଅଟେ |

ବାକି 1/3 ପାଇଂ, ସ୍ୱାଦ ତଥା ସାମାନ୍ୟ ଅନୁଭୁତି ଗ୍ଲୋଫେରିଂଗିୟଲ୍ ତନ୍ତ୍ରୀକା (Glossopharyngeal nerve ) CN 9ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥାଏ |.

ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ବହିଃସ୍ଥ ପେଶୀ palatoglossus (ପ୍ଲାଟୋଗ୍ଲୋସସ୍ )କୁ ଛାଡି , ଯେଉଁଥିରେ କି pharyngeal plexus ( ଫାରନ୍ ଜିଲ୍ ପ୍ଲେକ୍ଅସ୍)ର , CN10ର ତନ୍ତ୍ରୀକା ମାନ ରହିଥାନ୍ତି ] , 
ଜିଭର ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ତଥା ବହିଃସ୍ଥ ପେଶୀ ମାନ hypoglossal nerve (CN XII) ( ହାଇପୋଗ୍ଲୋସଲ୍ ତନ୍ତ୍ରୀକା (CN XII ) )ଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଜିତ |

ଲମ୍ବ 
oropharynx ( ଅରୋଫେରିକ୍ସ୍ ) ଠୁ ନେଇ , tip ( ଅଗ୍ର ଭାଗର ଶିଖର ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ , ଜିଭର ହାରାହାରି ଲମ୍ବ ୧୦ cm (୪ in)

ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ
ଜିଭ ତାହାର ରକ୍ତ ,ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଧମନୀ lingual artery,ଜାହାକି ବର୍ହିଗ୍ରିବା ଧମନିexternal carotid arteryର ଏକ ଅଶରୁ ଗ୍ରହଣ କରେ |  ଆମ ପାଟିର ତଳଭାଗ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଧମନୀରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରେ |
ascending pharyngeal artery ଆରୋହୀ ଗ୍ରସନ ଧମନୀ ଏବମ୍ tonsillar branch of the facial artery ମୁଖ ପାଇ ଉଧିସ୍ଟ ଧମନୀରୁ ମଧ୍ୟ ଜିଭ ମାଧ୍ୟମିକ ରକ୍ତ ବା ସ୍ୱଳ୍ପ ପରିମାଣର ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରେ |

ବିକାଶ(Development)
ଜିଭର ଅଗ୍ରଭାଗ ମୁଖ୍ୟରୁପେ first pharyngeal archରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ଏବମ୍ ଜିଭର ପଛପଟthird pharyngeal archରୁ ଉତ୍ପନ ହୋଇଛି ଏବମ୍ second pharyngeal arch ଭ୍ରୁଣର ବିକାଶର କାମରେ ଆସେ |

ଫାର୍ମାସୀରେ ଉପଯୋଗୀ 

ଜିଭର ଅଗ୍ରଭାଗର ତଳପଟେ ଥିବା ସବ୍ ଲିଙ୍ଗୁଅଲ୍ କ୍ଷତ୍ର , ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠି oral mucosa (ଓରଲ୍ ମ୍ୟୁକୋସା ) ଭାରି ପତଳା ହୋଇଥାଏ , ତଥା ଯା ଉପରେ ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ଜାଲି ପରି ବିଛେଇ ହୋଇ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି | ଏହା ଶରୀରର କିଛି ପ୍ରକାର ଉପଚାରର ଆରମ୍ଭ ସ୍ଥାନ ଅଟେ |

ଆଧାର

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

 University of Manitoba, Anatomy of the Vocal Tract
 बिग भाषा के ट्रिक्स

ସମ୍ବେଦି ଙ୍ଗ
ସ୍ୱଦ୍ ପ୍ରଣାଳୀ
ମୌଖିକ ଭବେ
ପାଚନ ତନ୍ତ୍ର