ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଫୁଟବଲ ଦଳ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଫୁଟବଲରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ଏବଂ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଫୁଟବଲ ମହାସଂଘ (ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୁଏ । ଏହା ଫିଫାର ଅଧୀନରେ ଅଛି । ଏସିଆରେ ଏସୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ମହାସଂଘ (ଏଏଫ୍ ସି) ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ମହାସଂଘ (ସାଫ୍) ଦ୍ୱାରା ଏହା ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି - ଯାହା ଉଭୟ ଭାରତୀୟ ଦଳର ତଦାରଖ କାରୀ ସଂସ୍ଥା ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ଦ୍ୱାରା ମିଳିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।

ଏକଦା ଏସିଆର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଳ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିବା ଏହି ଦଳ ୧୯୫୦ ଓ ୧୯୬୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ରଖୁଥିଲା। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସୟଦ ଅବଦୁଲ ରହିମଙ୍କ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ ଭାରତ ୧୯୫୧ ଓ ୧୯୬୨ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଜିତିଥିବା ବେଳେ ୧୯୫୬ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ଭାରତ କେବେ ବି ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ, ଯଦିଓ ଯୋଗ୍ୟତା ଗ୍ରୁପ୍ ରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ପରେ ସେମାନେ ୧୯୫୦ ବିଶ୍ୱକପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ତେବେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେଇଥିଲା। ଏହି ଦଳ ଏସିଆର ଶୀର୍ଷ ଫୁଟବଲ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ରେ ମଧ୍ୟ ୪ ଥର ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଛି ଏବଂ ୧୯୬୪ରେ ଉପବିଜେତା ହୋଇଥିଲା। ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଞ୍ଚଳିକ ଫୁଟବଲ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ୧୯୯୩ରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବା ପରଠାରୁ ୯ ଥର ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଜିତିଛି।

ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବବ୍ ହାଉଟନଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ବିଜୟ ବ୍ୟତୀତ ଭାରତ ୨୦୦୭, ୨୦୦୯ରେ ନେହେରୁ କପ୍ ଏବଂ ୨୦୦୮ ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ଜିତିଥିଲା। ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ବିଜୟ ଫଳରେ ଭାରତ ୨୭ ବର୍ଷ ପରେ ପୁଣି ଥରେ ଏସୀୟ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଛି।

ଇତିହାସ

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବର୍ଷ (୧୯୩୦-୧୯୪୦ ଦଶକ) 
ଭାରତୀୟ ଦଳର ପ୍ରଥମ ସରକାରୀ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗସ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସେହି ସମୟରେ ଉଭୟ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଖେଳାଳି ଥିଲେ, ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଫୁଟବଲର ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଲ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ।

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଫୁଟବଲ୍ ଦଳ ୧୯୩୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଜାପାନ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଏବଂ ଥାଇଲାଣ୍ଡ ଗସ୍ତ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ଖେଳିଥିବା ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ୧୯୩୩ରେ ସିଲୋନ୍ ବିପକ୍ଷରେ ଖେଳି ୧-୦ରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ।

୧୯୩୭ ମସିହାରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ଆସୋସିଏସନ୍ ର ଅନୁରୋଧକ୍ରମେ ଭାରତ ଏକ ଲମ୍ବା ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଗସ୍ତ କରିଥିଲା। ଅଗଷ୍ଟରୁ ଅକ୍ଟୋବର ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ, ଜିଲ୍ଲା ଓ କ୍ଲବ ଦଳ ବିପକ୍ଷରେ ୧୭ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିଥିବା ବେଳେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଜାତୀୟ ଦଳ ବିପକ୍ଷରେ ୫ଟି ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିଛନ୍ତି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମଟି ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୩ରେ ସିଡନୀରେ ଖେଳାଯିବାକୁ ଥିବା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଯାହାକୁ ଫିଫା ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ୫-୩ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରିସବେନରେ ଖେଳାଯାଇଥିବା ଦ୍ବିତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ କୁ ୪-୪ ଗୋଲରେ ଡ୍ର କରିବା ପରେ ନ୍ୟୁକାସଲରେ ଖେଳାଯାଇଥିବା ତୃତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍କୁ ଭାରତ ୪-୧ ଗୋଲରେ ଜିତି ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଛି।

୧୯୪୮ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସର ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ବିପକ୍ଷରେ ଜାତୀୟ ଦଳ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ୨-୧ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା ହେଉଛି, ଭାରତୀୟ ଦଳ ବୁଟ୍ ପିନ୍ଧିନଥିଲା, ଖାଲି ପାଦରେ କିମ୍ବା ମୋଜାରେ ଖେଳୁଥିଲା, ଯାହାକୁ ଫିଫା ଚଳିତ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ନିଷିଦ୍ଧ କରିବ।

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ (୧୯୫୦-୧୯୬୦ ଦଶକ) 
୧୯୫୦ ରେ ବ୍ରାଜିଲରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ଭାରତ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦଳ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେଇଥିଲେ। ତେବେ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆରମ୍ଭ ହେବାର କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ନିଜେ ଏଥିରୁ ଓହରି ଯାଇଥିଲା। ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ, ଏହା ଯାତ୍ରା ଖର୍ଚ୍ଚ କାରଣରୁ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଫିଫା ଦଳର ଯାତ୍ରା ଖର୍ଚ୍ଚ ପୈଠ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟାହାର ପଛର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ଅନେକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି । ଖାଲି ପାଦରେ ଖେଳିବା ଉପରେ ଫିଫାର କଟକଣା ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେଇଛି ବୋଲି ସାଧାରଣରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ ସେହି ସମୟରେ ଦଳର ଅଧିନାୟକ ସାଇଲେନ୍ ମାନ୍ନା କହିଥିଲେ ଯେ ଏହା ନୁହେଁ; ବିଶ୍ୱକପ୍ ଅପେକ୍ଷା ଅଲିମ୍ପିକ୍ସକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିବାରୁ ଭାରତ ଏଥିରୁ ଓହରିଯାଇଛି ଏବଂ ଏଥିରେ ଭାଗ ନେବାକୁ ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରମାଣିତ କରିବା ପାଇଁ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ମାନଜନକ ବୋଲି ବିଚାର କରୁନଥିବାରୁ ଭାରତ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେଇଛି ବୋଲି ସାଧାରଣରେ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି। ସେବେଠାରୁ ଭାରତ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଉ ଏକ ବିଶ୍ୱକପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିପାରିନାହିଁ।

୧୯୫୦ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱକପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୧୯୬୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣତଃ ଭାରତୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ର 'ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ' ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ହାଇଦ୍ରାବାଦ ସିଟି ପୁଲିସ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ସୟଦ ଅବଦୁଲ ରହିମଙ୍କ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ ଭାରତ ଏସିଆର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଳ ପାଲଟିଛି। ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୫୧ରେ ରହିମଙ୍କ ନେତୃତ୍ବରେ ଭାରତ ୧୯୫୧ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାରତ ପ୍ରଥମ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲା। ଦଳ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ମ୍ୟାଚରେ ଇରାନକୁ ୧-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରି ପ୍ରଥମ ଟ୍ରଫି ଜିତିଥିଲା। ସେହି ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ସାହୁ ମେୱାଲାଲ ବିଜୟୀ ଗୋଲ୍ ଦେଇଥିଲେ। ପରବର୍ଷ ଭାରତ ହେଲସିଙ୍କିଠାରେ ୧୯୫୨ ଅଲିମ୍ପିକ୍ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଥଣ୍ଡା ପରିବେଶରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନଥିଲା ଏବଂ ୟୁଗୋସ୍ଲାଭିଆଠାରୁ ୧୦-୧ ଗୋଲ୍ ରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପରାଜୟ ପରେ ଏଆଇଏଫ୍ ଏଫ୍ ଫୁଟବଲଖେଳାଳିଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଟ୍ ପିନ୍ଧିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଥିଲା। ହେଲସିଙ୍କି ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ପରାଜୟ ବରଣ କରିବା ପରେ ଭାରତ ୧୯୫୨ରୁ ୧୯୫୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୪ ଥର ଜିତିଥିବା କଲମ୍ବୋ କପ୍ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷୁଦ୍ର ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।

୧୯୫୪ରେ ମାନିଲାରେ ଡିଫେଣ୍ଡିଂ ଚାମ୍ପିୟନ ଭାବେ ଭାରତ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ଫେରିଥିଲା। ତିନି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହି ସଫଳତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆଠାରୁ ୨ ପଏଣ୍ଟ ପଛରେ ଥିବା ଭାରତ ଗ୍ରୁପ୍ ସି'ରେ ଦ୍ବିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଗ୍ରୁପ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନଥିଲା। ଏହାର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ୧୯୫୬ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଭାରତ ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଦଳର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳାଫଳ ହାସଲ କରିଥିଲା। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ଫୁଟବଲ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଦଳ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ରହି ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପଦକ ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ବୁଲଗେରିଆଠାରୁ ୩-୦ରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। କ୍ୱାର୍ଟର ଫାଇନାଲରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିପକ୍ଷରେ ନେଭିଲ୍ ଡିସୁଜାଙ୍କ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଜଣାଶୁଣା। ଡି'ସୁଜାଙ୍କ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ଇତିହାସରେ କୌଣସି ଏସୀୟ ଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଗୋଲ୍ ଥିଲା। ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ପାର୍କ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଖେଳାଯାଇଥିବା ଏହି ମ୍ୟାଚରେ ଭାରତ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆକୁ ୪-୨ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲା।

ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପରେ ଭାରତ ୧୯୫୮ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା [ ଟୋକିଓ। କାଂସ୍ୟ ପଦକ ମୁକାବିଲାରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆଠାରୁ ୪-୧ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇ ଦଳ ପୁଣି ଥରେ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ପରବର୍ଷ ଦଳ ମାଲେସିଆ ଯାତ୍ରା କଲେ  ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ୧୯୫୯ ମର୍ଡେକା ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ଉପବିଜେତା ହୋଇଥିଲେ ।

ଭାରତ ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। କୋଚିରେ ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆୟୋଜନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଯୋଗ୍ୟତା ଗ୍ରୁପ୍ ରେ ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଟ୍ ବ୍ୟାକ୍ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ୧୯୬୨ରେ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଜିତିଥିଲା। ଦଳ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ୨-୧ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରି ଦ୍ବିତୀୟ ବୃହତ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ଜିତିଛି।

ଏହାର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ବିଜୟ ପରେ ଭାରତ ୧୯୬୪ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଯୋଗ୍ୟତା ଗ୍ରୁପ୍ ରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦଳ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେଇଥିଲେ। ମହାଦେଶୀୟ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପ୍ରବେଶ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତୀୟ ଦଳ ଆୟୋଜକ ଇସ୍ରାଏଲଠାରୁ ୨ ପଏଣ୍ଟରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇ ଉପବିଜେତା ହେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ରେ ଏହା ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦର୍ଶନ ।

ଅବନତି (୧୯୭୦-୨୦୦୦) 

ଭାରତ ୧୯୬୬ରେ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ଫେରିଥିଲା। ଦୁଇ ବର୍ଷ ତଳେ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ଗ୍ରୁପ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ ପାରିନଥିଲା ଏବଂ ଦଳ ଜାପାନ ଓ ଇରାନ୍ ପଛକୁ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ଏହାର ୪ ବର୍ଷ ପରେ ୧୯୭୦ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାରତ ଫେରି ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲା। କାଂସ୍ୟ ପଦକ ମୁକାବିଲାରେ ଦଳ ଜାପାନକୁ ୧-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲା।

୧୯୭୪ ମସିହାରେ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାରତର ପ୍ରଦର୍ଶନ ପୁଣି ଥରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୭୪ ସଂସ୍କରଣକୁ ନିଜ ଗ୍ରୁପ୍ ର ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଥିଲା, ତିନୋଟି ଯାକ ମ୍ୟାଚ୍ ହାରିଥିଲା, ଦୁଇଟି ସ୍କୋର କରିଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରେ ୧୪ ଗୋଲ୍ ଦେଇଥିଲା। ଏହାପରେ ଭାରତ ୧୯୭୮ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ କ୍ରମାଗତ ଉନ୍ନତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ୩ ଜଣିଆ ଗ୍ରୁପ୍ ରେ ଦ୍ବିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ଏହାପରେ ଦଳ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଉଣ୍ଡରେ ୩ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ରୁ ୩ଟି ପରାଜୟ ସହ ଗ୍ରୁପ୍ ର ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ୧୯୮୨ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଭାରତ ପାଇଁ ଭଲ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା କାରଣ ଦଳ ସାଉଦି ଆରବଠାରୁ ୧-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କ୍ୱାର୍ଟର ଫାଇନାଲକୁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୮୪ରେ ଦ୍ବିତୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିବା ପରେ ଭାରତ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୮୪ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଭାରତ ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରେ ୫ଟି ଦଳୀୟ ଗ୍ରୁପ୍ ରେ ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଭାରତ ଏକମାତ୍ର ପରାଜୟ ଇରାନ ବିପକ୍ଷରେ ୦-୦ ଗୋଲରେ ଡ୍ର ରହିଥିଲା।

ଏସିଆର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଫୁଟବଲ ଶକ୍ତିରୁ ଭାରତର ପତନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଦଳ ଏବେ ବି ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ଶୀର୍ଷ ଦଳ ଭାବରେ ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ଜାହିର କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି । ଭାରତ ୧୯୮୫ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାର ଫୁଟବଲ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଜିତିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ୧୯୮୭ରେ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଜିତିଥିଲା। ଏହାପରେ ଦଳ ୧୯୯୩ରେ ପ୍ରଥମ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ଏବଂ ୧୯୯୩ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ରୌପ୍ୟ ପଦକ ଜିତି ୧୯୯୦ ଦଶକ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଫେବୃଆରୀ ୧୯୯୬ରେ ବାଇଚୁଙ୍ଗ ଭୁଟିଆଙ୍କ ଅଧିନାୟକତ୍ୱରେ ଭାରତ ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫିଫା ମାନ୍ୟତା ୯୪ ହାସଲ କରିଥିଲା । ଦଳ ୧୯୯୭ ଓ ୧୯ରେ ପୁଣି ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ଜିତି ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଥିଲା।

ପୁନରୁତ୍ଥାନ (୨୦୦୧-୨୦୧୧) 

ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ମ୍ୟାଚ୍ ଥିଲା ୨୦୦୨ ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡ କ୍ୱାଲିଫାୟର୍ସ। ଭାରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆରମ୍ଭ କରି ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସକୁ ୧-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରି ୟେମେନକୁ ୧-୧ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରିବା ସହ ବ୍ରୁନେଇକୁ ୨ଟି ବିଜୟ ସହ ବାଙ୍ଗାଲୋରରେ ୫-୦ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରିଛି। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଉଣ୍ଡ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଠାରୁ ଗୋଟିଏ ପଏଣ୍ଟ ଦୂରରେ ରହିଥିଲେ। ୨୦୦୩ ରେ ଭାରତ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲା। ଦଳ ସେମିଫାଇନାଲପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଂଲାଦେଶ ଠାରୁ ୨-୧ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୨୦୦୩ମସିହାରେ ଭାରତ ଆଫ୍ରୋ-ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।ହାଇଦ୍ରାବାଦ]]। ଷ୍ଟିଫେନ୍ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନଙ୍କ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ ଭାରତ ଫିଫା ମାନ୍ୟତାରେ ଭାରତଠାରୁ ୮୫ ସ୍ଥାନ ପଛରେ ଥିବା ଜିମ୍ବାୱେକୁ ୫-୩ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ଫାଇନାଲରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। Despite the major victory, during the gold-medal match India were defeated 1–0 by Uzbekistan. ଏହି ସଫଳତା ପାଇଁ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନଙ୍କୁ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୩ ପାଇଁ ଏସୀୟ ଫୁଟବଲ ମହାସଂଘର ମାସର ପ୍ରବନ୍ଧକ ଭାବରେ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା । ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଫଳାଫଳ ମଧ୍ୟ ଭାରତକୁ ଦେଶ ତଥା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଅଧିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି ।

୨୦୦୫ରେ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ସୟଦ ନଇମୁଦ୍ଦିନଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ୨୦୦୭ ଏଏଫ୍ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭାରତ ଅନେକ ବଡ଼ ପରାଜୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିବାରୁ ଭାରତୀୟ ମୁଖ୍ୟ କୋଚ୍ ମାତ୍ର ଏକ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭାରତ ଘରୋଇ ମାଟିରେ ଜାପାନଠାରୁ ୬-୦, ସାଉଦି ଆରବ ଓ ୟେମେନଠାରୁ ୩-୦ ଏବଂ ଜେଦ୍ଦାରେ ୭-୧ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୦୬ ମେ ମାସରେ ମାଲମୋ ଓ ଚୀନର ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ବବ୍ ହାଉଟନଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଅଣାଯାଇଥିଲା।

ହାଉଟନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ବରେ ଭାରତ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ସ୍ଥିତିରେ ବ୍ୟାପକ ଉନ୍ନତି ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି। ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୭ରେ ଭାରତ ଫାଇନାଲରେ ସିରିଆକୁ ୧-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରିବା ପରେ ହାଉଟନ୍ ପୁଣି ଥରେ ନେହେରୁ କପ୍ ଜିତିଥିଲେ। ସେହି ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ପାପାଚେନ ପ୍ରଦୀପ ବିଜୟୀ ଗୋଲ୍ ଦେଇଥିଲେ। ପରବର୍ଷ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଓ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଆୟୋଜିତ ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ରେ ହାଉଟନ୍ ଭାରତର ନେତୃତ୍ବ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଭାରତ ସେମିଫାଇନାଲରେ ମିଆଁମାରକୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରୁପ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା। ତାଜିକିସ୍ତାନ ବିପକ୍ଷ ଫାଇନାଲରେ ସୁନୀଲ ଛେତ୍ରୀଙ୍କ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ବଳରେ ଭାରତ ୪-୧ ଗୋଲରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ବିଜୟ କେବଳ ଭାରତକୁ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ରେ ପରିଣତ କରିନଥିଲା ବରଂ ଏହା ଭାରତକୁ ୨୦୧୧ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା କି ଗତ ୨୭ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଏସୀୟ କପ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଥିଲା। ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ହାଉଟନ୍ ଦଳକୁ ଜୁନ୍ ୨୦୧୦ରୁ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୮ ମାସ ପାଇଁ ଦଳ ଭାବେ ଏକାଠି ରହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା, ଅର୍ଥାତ୍ ଖେଳାଳିମାନେ ନିଜ କ୍ଲବ୍ ପାଇଁ ଖେଳିବେ ନାହିଁ।

ଏସୀୟ କପ୍ ପାଇଁ ଭାରତ ଗ୍ରୁପ୍ ସିରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଓ ବାହାରେନ୍ ସହ ଡ୍ର ହୋଇଥିଲା। ଯଦିଓ ସେମାନେ ୮ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଦଳ ଭାବରେ ଏକାଠି ରହିଥିଲେ, ତଥାପି ଭାରତ ଏସୀୟ କପ୍ ରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆଠାରୁ ୪-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହେବା ସମେତ ତିନୋଟି ଯାକ ମ୍ୟାଚ୍ ହାରିଥିଲା। ଫଳାଫଳ ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଭାରତକୁ ପ୍ରଶଂସକ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ।

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଇତିହାସ (୨୦୧୧-ବର୍ତ୍ତମାନ) 
୨୦୧୧ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ୨୦୧୫ ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତର ଅଭିଯାନ ୨୦୧୧ ଫେବ୍ରୁଆରିରେ ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏସୀୟ କପ୍ ର ଅନେକ ପୁରୁଣା ଖେଳାଳିଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଆଇ-ଲିଗ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆରୋଜ୍ ରେ ଏଆଇଏଫ୍ ଏଫ୍ ବିକାଶ ଦଳର କିଛି ଯୁବ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ବବ୍ ହାଉଟନ୍ ଭାରତୀୟ ଦଳର ମେକଅପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି। ଯୁବ ଦଳ ସହ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି. Despite qualifying for the AFC Challenge Cup, the AIFF decided to terminate the contract of Bob Houghton as he was charged with racial abuse towards referee which ultimately resulted in his resignation as the head coach of India.

ଡେମ୍ପୋ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଆର୍ମାଣ୍ଡୋ କୋଲାକୋଙ୍କୁ ଅନ୍ତରୀଣ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେବା ପରେ ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ୨୦୧୧ ଅକ୍ଟୋବରରେ ସାଭିଓ ମେଡେରାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲା। ମେଡେରାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତ ଆଉ ଏକ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୨ରେ ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ରେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା। ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଗୋଟିଏ ବି ଗୋଲ ସ୍କୋର କରି ପାରିନଥିବା ଦଳ ଗ୍ରୁପ୍ ର ତିନୋଟି ଯାକ ମ୍ୟାଚ୍ ହାରିଥିଲା। ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ପରେ ମେଡେରାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ନେଦରଲାଣ୍ଡର ୱିମ କୋଏଭରମାନ୍ସଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କୋଭରମାନ୍ସଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଚାକିରି ଥିଲା ୨୦୧୨ ନେହେରୁ କପ୍ । ପେନାଲଟିରେ କାମେରୁନକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଭାରତ କ୍ରମାଗତ ତୃତୀୟ ନେହେରୁ କପ୍ ଜିତିଥିଲା।

ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୩ରେ ଭାରତ ୨୦୧୪ ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୨୦୧୫ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୧୩ ଫାଇନାଲରେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନଠାରୁ ୨-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇ ଦଳ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା। ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମ୍ୟାଚରେ ଅଧିକ ଖରାପ ଫଳାଫଳ ପରେ ୨୦୧୪ ଅକ୍ଟୋବରରେ କୋଏଭରମାନ୍ସ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ।

ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୫ ସୁଦ୍ଧା କୌଣସି ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିନଥିବା ଭାରତ ଫିଫା ମାନ୍ୟତାର ସର୍ବନିମ୍ନ ୧୭୩ତମ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। କିଛି ମାସ ତଳେ ଷ୍ଟିଫେନ୍ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନଙ୍କୁ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭାରତର ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ପରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ପୁନଃ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୮ ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭାରତୀୟ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବେ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ବ ଥିଲା। ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ଭାରତ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ପରାଜୟ ବରଣ କରିଥିବା ବେଳେ ୮ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ରୁ ୭ଟିରେ ପରାଜୟ ବରଣ କରିଥିବାରୁ ପୁଣି ଥରେ ବିଶ୍ବକପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା।

ବିଶ୍ବକପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ପ୍ଲେ ଅଫ୍ ରାଉଣ୍ଡରେ ଲାଓସ୍କୁ ୭-୧ ଗୋଲ୍ ରେ ପରାସ୍ତ କରି ୨୦୧୯ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟର ତୃତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି। ୧୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୭ରେ ଭାରତ ମାକାଓକୁ ୪-୧ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରି ୨୦୧୯ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା। ୨୦୧୭ରେ ଭାରତ ୨ଟି ଡ୍ର ଓ ୭ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ଜିତି ଅପରାଜିତ ରହିଥିଲା, ଯାହା ଦଳକୁ ମେ' ମାସରେ ଫିଫା ମାନ୍ୟତାରେ ୯୬ରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା କି ଏହାର ଦ୍ବିତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫିଫା ମାନ୍ୟତା।

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୮ରେ ମାଳଦ୍ୱୀପ ବିପକ୍ଷରେ ୨୦୧୮ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ଫାଇନାଲରେ ୧-୨ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ୨୦୧୯ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ରେ ଥାଇଲାଣ୍ଡବିପକ୍ଷରେ ୪-୧ ଗୋଲ୍ ରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ଚୀନ୍, ଜୋର୍ଡାନ୍ ଓ ଓମାନ ବିପକ୍ଷରେ କିଛି ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ପୁଣି ଥରେ ଏହି ଧାରାକୁ ଫେରିଥିଲା। ଏସିଆ କପ୍ ରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଜୟ ଥିଲା ଏବଂ ୫୫ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବିଜୟ ଥିଲା। ତଥାପି ୟୁଏଇ ଓ ବାହାରେନ୍ ବିପକ୍ଷ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦୁଇଟି ଗ୍ରୁପ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଯଥାକ୍ରମେ ୦-୨ ଓ ୦-୧ରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇ ଗ୍ରୁପ୍ ର ନିମ୍ନରେ ରହିଥିଲା। ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରେ ବିଫଳ ହେବା ପରେ ଷ୍ଟିଫେନ୍ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନ୍ ତୁରନ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ।

ଷ୍ଟିଫେନ୍ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ୧୫ ମଇ ୨୦୧୯ରେ ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ କ୍ରୋଏସିଆର ପୂର୍ବତନ ଖେଳାଳି ତଥା ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଇଗୋର୍ ସିଟିମାକ୍ଙ୍କୁ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ କୋଚ୍ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା। ଭାରତ ସହ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା ୨୦୨୨ ବିଶ୍ୱକପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଓମାନଠାରୁ ୧-୨ ଗୋଲ୍ ରେ ଘରୋଇ ପରାଜୟ ସହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦ୍ବିତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ସେମାନେ ୨୦୧୯ ଏସିଆନ୍ ଚାମ୍ପିଅନ୍ ଏବଂ ୨୦୨୨ ଫିଫା ବିଶ୍ବକପ୍ ଆୟୋଜକ କତାର ବିପକ୍ଷରେ ଗୋଲ୍ ବିହୀନ ଡ୍ର'କୁ ପରିଚାଳନା କରି ସମ୍ମାନଜନକ ପଏଣ୍ଟ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ତେବେ ତୃତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ବାଂଲାଦେଶ ବିପକ୍ଷ ଘରୋଇ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦଳ ୧-୧ ଗୋଲରେ ନୈରାଶ୍ୟଜନକ ଡ୍ର ରହିଥିଲା। ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ବିପକ୍ଷ ରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଫଳାଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଅୱେ ଲେଗରେ ଭାରତ ପୁଣି ଥରେ ଓମାନଠାରୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହେବା ଫଳରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଉଣ୍ଡପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବା ର ଆଶା କ୍ଷୁଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। କୋଭିଡ୍-୧୯ କାରଣରୁ ଅନେକ ଥର ସ୍ଥଗିତ ରହିବା ପରେ ଶେଷରେ ଦଳ ବାକି ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଦୋହା ଯାଇଥିଲା। କାତାର ବିପକ୍ଷ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭାରତ ଗୋଟିଏ ଗୋଲ୍ ଦେଇ ଆୟୋଜକ ଦଳଠାରୁ ପରାସ୍ତ ହୋଇ ବିଶ୍ବକପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହାପରେ ଦଳ ତା'ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ମ୍ୟାଚ୍ ବାଂଲାଦେଶ ବିପକ୍ଷରେ ୨-୦ରେ ଜିତି ଫେରିବା ସହ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ବିପକ୍ଷରେ ୧-୧ ଗୋଲ୍ ରେ ଡ୍ର କରି ଅଭିଯାନ ଶେଷ କରିଥିଲା। ସମୁଦାୟ ୭ ପଏଣ୍ଟ ପାଇ ଭାରତ କାତାର ଓ ଓମାନ ପଛକୁ ଟେବୁଲର ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଦ୍ବିତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ବିଶ୍ବକପ୍ ରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା। ତେବେ ସେମାନେ ୨୦୨୩ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟର ତୃତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

୨୦୨୩ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟର ତୃତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ଭାରତ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ହଂକଂ ଓ କାମ୍ବୋଡିଆ ସହ ସମାନ ଗ୍ରୁପ୍ ରେ ଡ୍ର ହୋଇଥିଲା। କୋଭିଡ୍-୧୯ ମହାମାରୀ କାରଣରୁ କ୍ୱାଲିଫାୟର୍ସ ଗ୍ରୁପ୍ ର ଆୟୋଜକ ଭାବେ ଭାରତକୁ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ଏକକ ରାଉଣ୍ଡ ରବିନ୍ ଫର୍ମାଟରେ ସୀମିତ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘରୋଇ ଫାଇଦାକୁ ଉପଯୋଗ କରି ଭାରତ କାମ୍ବୋଡିଆ (୨-୦), ଆଫଗାନିସ୍ତାନ (୨-୧) ଏବଂ ହଂକଂ (୪-୦) ବିପକ୍ଷରେ ତିନୋଟି ବିଜୟ ସହ ଗ୍ରୁପ୍ ର ଶୀର୍ଷରେ ରହିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ଭାରତ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଇତିହାସରେ କ୍ରମାଗତ ଦୁଇଟି ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଛି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୨ରେ ଭାରତ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭିଏଫଏଫ କପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଟି ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିଥିଲେ, ସିଙ୍ଗାପୁର ବିପକ୍ଷରେ ୧-୧ ରେ ଡ୍ର ଏବଂ ଭିଏତନାମଠାରୁ ୩-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ୨୦୨୩ରେ ଭାରତ ୨୦୨୩ ତ୍ରିରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ୨୦୨୩ ଇଣ୍ଟରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟାଲ କପ୍ ଜିତି ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ତ୍ରିରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଭାରତ ମିଆଁମାରକୁ ୧-୦ ଓ କିର୍ଗିଜସ୍ତାନକୁ ୨-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିବା ବେଳେ ଇଣ୍ଟରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟାଲ କପ୍ ଫାଇନାଲରେ ଲେବାନନକୁ ୨-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରି ଦ୍ବିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଟାଇଟଲ ଜିତିଛି। ତ୍ରିରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଇଣ୍ଟରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟାଲ କପ୍ ପରେ ଭାରତ ୨୦୨୩ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ଜିତିଥିଲା, ଯାହା କି ଘରୋଇ ମାଟିରେ ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ତୃତୀୟ ଟାଇଟଲ୍ ଥିଲା। ଗ୍ରୁପ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭାରତ ପାକିସ୍ତାନକୁ ୪-୦ ଓ ନେପାଳକୁ ୨-୦ ଗୋଲରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିବା ବେଳେ କୁଏତକୁ ୧-୧ ଗୋଲରେ ଡ୍ର କରିଥିଲା। ସେମିଫାଇନାଲରେ ପେନାଲ୍ଟି ସୁଟ୍ ଆଉଟ୍ ରେ ଲେବାନନ୍ କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପରେ ଫାଇନାଲ୍ ପାଇଁ ଭାରତ ପୁଣି ଥରେ କୁଏତକୁ ଭେଟିଥିଲା। ଏହି ମ୍ୟାଚ୍ ଅତିରିକ୍ତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧-୧ଗୋଲରେ ସମାନ ରହିଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ଭାରତ ପେନାଲ୍ଟି ସୁଟ୍ ଆଉଟ୍ ରେ କୁଏତକୁ ପରାସ୍ତ କରି ରେକର୍ଡ ୯ ଥର ସାଫ୍ କପ୍ ଜିତିଥିଲା। ସୁନୀଲ ଛେତ୍ରୀ ପାକିସ୍ତାନ ବିପକ୍ଷରେ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ସହ ୫ ଗୋଲ୍ ଦେଇ ସଂସ୍କରଣର ସର୍ବାଧିକ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋରର୍ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଜାତୀୟ ଦଳ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ଗୋଲ୍ ଥିଲା। ଏହି ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ସହ ସେ ୯୨ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋର କରି ଏସିଆର ଦ୍ବିତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋରର୍ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ୯୨ ରନ୍ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ଇତିହାସରେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ବାଧିକ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋରର୍ ଭାବେ ପରିଗଣିତ କରିଥିଲା।

ଦଳୀୟ ତଥ୍ୟ

ଡାକନାମ 
୨୦୧୩ ମସିହାରୁ ଭାରତ 'ବ୍ଲୁ ଟାଇଗର୍ସ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ଦଳର ହୋମ୍ କିଟ୍ ର ପ୍ରାଥମିକ ରଙ୍ଗ ନୀଳ ରଙ୍ଗରୁ ପ୍ରେରିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଜାତୀୟ ପତାକାରେ ଅଶୋକ ଚକ୍ରର ରଙ୍ଗ (ଅନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାର ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳ ଭଳି) ଏବଂ ଭାରତର ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ ବାଘକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ପୋଷାକ 
ନୀଳ ଜର୍ସିପିନ୍ଧି ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଦଳ ଓ ଫିଲ୍ଡ ହକି ଦଳର ସଫଳତା ଏହି ରଙ୍ଗକୁ ଅଧିକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ କରିଥିଲା। ତେବେ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ଦଳ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଏକ ପ୍ରକାର ଛାୟା ବ୍ୟବହାର କରିଆସୁଛି।

ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଭାରତ ଏକ ସ୍କାଏ ବ୍ଲୁ ସାର୍ଟ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ କଳା ସର୍ଟସ ଏବଂ ଆକାଶ ନୀଳ ମୋଜା କିଟ୍ ଥିଲା । ୨୦୦୨ମସିହାରେ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ମହାସଂଘ ଜର୍ମାନୀର ନିର୍ମାତା ଆଡିଡାସ୍ ସହ ଭାରତୀୟ କିଟ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲା। ଆଡିଡାସ୍ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପ୍ରଥମ କିଟ୍ ଟି ଅଲ୍ ହ୍ୱାଇଟ୍ ଥିଲା। ଆଡିଡାସ ସହ ୪ ବର୍ଷ ରହିବା ପରେ ୨୦୦୬ ଫେବୃୟାରୀ ୨୭ରେ ଆମେରିକୀୟ କମ୍ପାନୀ ନାଇକି ସହ ଏଆଇଏଫଏଫ ୭ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲା । ଭାରତ ପାଇଁ ନାଇକିର ପ୍ରଥମ କିଟ୍ ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଥିବା ବେଳେ ଆୱେ କିଟ୍ ଧଳାରୁ କମଳା ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୧୧ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଭାରତ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲା, ନାଇକି ବ୍ରାଜିଲ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଜାତୀୟ ଦଳପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ସମାନ ଟେମ୍ପ୍ଲେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଭାରତର କିଟ୍ ଡିଜାଇନ୍ କରିଥିଲା। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୩ରେ । ନାଇକି ସହିତ ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ର ଚୁକ୍ତିକୁ ଅତିରିକ୍ତ ୫ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୭ ସେପ୍ଟେମ୍ବରମାସରେ ଫିଫା ୧୭ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବିଶ୍ବକପ୍ ରେ ଭାରତୀୟ ୧୭ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ଦଳ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନାଇକି ଭାରତୀୟ ସିନିୟର ଓ ଯୁବ ଦଳ ପାଇଁ ଏକ ଅଲ୍ ସ୍କାଏ ବ୍ଲୁ କିଟ୍ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଥିଲା। ଏହାର ବର୍ଷକ ପରେ ୨୦୧୮ ଡିସେମ୍ବର ୧୭ତାରିଖରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ନାଇକିର ସ୍ଥାନ ନେବ ଭାରତୀୟ ନିର୍ମାତା SIX5SIX ଭାରତର କିଟ୍ ନିର୍ମାତା ହେବ। ନାଇକି ଏବଂ ଆଡିଡାସ ଉଭୟ ଦେୟ ନଦେବା ପରେ ଭାରତର ନୂତନ କିଟ୍ ନିର୍ମାତା ହେବାରେ ସିକ୍ସ୫ସିକ୍ସ ପ୍ରଥମ ନିର୍ମାତା ଭାବେ ଭାରତୀୟ କିଟ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ୨୦୧୯ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପୂର୍ବରୁ ୬୫ସିକ୍ସ ଦଳ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଜର୍ସି ଉନ୍ମୋଚନ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ଘରୋଇ ରଙ୍ଗରେ ସମାନ ଆକାଶ ନୀଳ ଛାୟା ଥିଲା ଏବଂ ଆୱେ ରଙ୍ଗକୁ କମଳାରୁ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା। ଉଭୟ ଜର୍ସିରେ ଏକ ନିଆରା ଡିଜାଇନ୍ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଭାରତୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ପ୍ରଶଂସକଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଜ୍ଞାପନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଦଳକୁ ସ୍ନେହରେ 'ବ୍ଲୁ ଟାଇଗର୍ସ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଘରୋଇ ପଡ଼ିଆ 

ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଜାତୀୟ ଦଳ ପାଇଁ ଘରୋଇ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଛି। ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳ ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘରୋଇ ପଡ଼ିଆ ନାହିଁ। କୋଲକାତାର ସଲ୍ଟଲେକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ, ଦିଲ୍ଲୀର ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଷ୍ଟାଡିୟମ, ମାଡଗାଓର ଫାଟୋର୍ଡା ଷ୍ଟାଡିୟମ, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ଶ୍ରୀ କାନ୍ତିରାଭା ଷ୍ଟାଡିୟମ, କୋଚିର ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଷ୍ଟାଡିୟମ, ମୁମ୍ବାଇର ମୁମ୍ବାଇ ଫୁଟବଲ ଏରିନା, ଗୁଆହାଟୀର ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଆଥଲେଟିକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ, ଇମ୍ଫାଲର ଖୁମନ ଲାମ୍ପାକ ମୁଖ୍ୟ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଆଦି ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଭାରତ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଇଛି।  ଭୁବନେଶ୍ୱରର କଳିଙ୍ଗ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଏବଂ ଅହମ୍ମଦାବାଦର ଏକା ଏରିନା ।

ନିକଟଅତୀତରେ ଦିଲ୍ଲୀର ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ୨୦୧୧ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ଓ ୨୦୧୨ ନେହେରୁ କପ୍, ତ୍ରିଭେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ୨୦୧୫ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍, ୨୦୧୭ ହିରୋ ଟ୍ରାଇ-ନେସନ୍ ସିରିଜ୍ ଏବଂ ୨୦୧୮ ଇଣ୍ଟରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟାଲ କପ୍ ଭଳି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ମୁମ୍ବାଇ ଫୁଟବଲ୍ ଏରିନାରେ ଏବଂ ୨୦୧୯ ଇଣ୍ଟରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟାଲ କପ୍ ଭଳି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଆଥଲେଟିକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ, ଶ୍ରୀ କାନ୍ତିରାଭା ଷ୍ଟାଡିୟମ ଏବଂ ଫାଟୋର୍ଡା ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଏଏଫ୍ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ଏବଂ ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।

ସମର୍ଥକମାନେ 

Till the 21st century, the Indian football fans were mostly scattered, being widely based in West Bengal, North-East India, Goa and Kerala. Other than matches in Asian Games, Nehru Cup or SAFF Championship, the crowd showed up in small numbers when the team played as the fans were not organised under any single banner as happens in Europe or South America. Fans of different clubs used to support the team in their respective local venues but were not grouped together to support a single cause, that of the national team, until 2017 when "Blue Pilgrims" was established as the first organised fan club for the national team.

୨୦୧୭ ଐତିହାସିକ ୧୭ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବିଶ୍ୱକପ୍ ରେ ଜାତୀୟ ଦଳ ଏବଂ ୧୭ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ଲୁ ପିଲିଗ୍ରିମ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଫିଫା ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଅଂଶଗ୍ରହଣ। ୩୦୦ ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଶଂସକଙ୍କୁ ନେଇ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଫିଲ୍ମ ଏବେ ହଜାର ହଜାର ରେ ପହଞ୍ଚିଛି କାରଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆନୁଗତ୍ୟ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଶଂସକମାନେ କେବଳ ଗୋଟିଏ କାରଣ ବ୍ଲୁ ଟାଇଗର୍ସ ପାଇଁ ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ନିଜକୁ ବ୍ଲୁ ଟାଇଗର୍ସର ଭକ୍ତ ବୋଲି କହନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ବୟସର ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଫୁଟବଲ ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ବି ଖେଳନ୍ତି ଏବଂ ଏପରି ସମର୍ପଣ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଳର ଦ୍ୱାଦଶ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ନୀଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ସ୍ଲୋଗାନ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: "ଓହ ଭାରତ!", "ଏକତାରେ ଆମେ ଠିଆ ହୋଇଛୁ", "ହେ ଭାରତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛୁ!", "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍". ସେମାନଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ା ସଙ୍ଗୀତ ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି "ଓହ ଯେତେବେଳେ ବ୍ଲୁଜ୍ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ମୁଁ ସେହି ସଂଖ୍ୟାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି!" ଏବଂ "ହମ୍ ହୋଙ୍ଗେ କାମୟାବ" (ଆମେ ଅତିକ୍ରମ କରିବୁ)। ଗଠନ ପରଠାରୁ ବ୍ଲୁ ପିଜିଲ୍ସ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ଜାତୀୟ ଦଳର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହ ଭାଇକିଙ୍ଗ୍ ତାଳି ବଜାଇ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଥାଏ। ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳର ପ୍ରଶଂସକମାନେ ଦେଶର ତ୍ରିରଙ୍ଗା ଜାତୀୟ ପତାକା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ସହ ନୀଳ ଜର୍ସି ପିନ୍ଧି ଦଳ କୁ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ "ଇନକିଲାବ-ଇ-ଇଣ୍ଡିଆନ ଫୁଟବଲ" (ଭାରତୀୟ ଫୁଟବଲର ବିପ୍ଳବ) ସହିତ ସେମାନଙ୍କବ୍ୟାନର ବ୍ଲୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ସେମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ସ୍ଲୋଗାନ୍, ଆମେ ତୁମକୁ ଭଲ ପାଉ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତୁ, ଆମେ ଅନୁସରଣ କରିଥାଉ!" ୨ଜୁନ ୨୦୧୮ରେ ତତ୍କାଳୀନ ଅଧିନାୟକ ସୁନୀଲ ଛେତ୍ରୀ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଏକ ଭିଡିଓ ପୋଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ୨୦୧୮ ଇଣ୍ଟରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟାଲ କପ୍ ରେ ଚାଇନିଜ୍ ତାଇପେ ବିପକ୍ଷ ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ମାତ୍ର ୨୫୬୯ ଦର୍ଶକ ଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଭିଡିଓରେ ପ୍ରଶଂସକମାନଙ୍କୁ ମୁମ୍ବାଇ ଆସି ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ଛେତ୍ରୀଙ୍କ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ବଳରେ ଭାରତ ସେହି ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ୫-୦ଗୋଲ୍ ରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଲିବ୍ରେସନ୍ କରିବା ପାଇଁ ଖୁବ୍ କମ୍ ଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଅଧିନାୟକଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରି ମଞ୍ଜପଡ଼ା, ୱେଷ୍ଟ ବ୍ଲକ ୍ ବ୍ଲୁଜ୍ ଓ ଇଷ୍ଟବେଙ୍ଗଲ୍ ଅଲ୍ଟ୍ରାସ୍ ଭଳି ଫ୍ୟାନ୍ କ୍ଲବ୍ ସମେତ ବ୍ଲୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଓ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ସମର୍ଥକମାନେ ଆଗାମୀ କିଛି ମ୍ୟାଚ୍ ରେ ଷ୍ଟାଡିୟମ୍ ଭର୍ତ୍ତି କରିବାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲେ। ସେହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ଫାଇନାଲରେ ବ୍ଲୁ ପ୍ଲେଜିମ୍ ସ ୩୦ ଫୁଟ୍ (୯.୧ ମିଟର) ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ଲୁ ଟାଇଗରର ଥ୍ରିଡି ଟିଫୋ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା, ଯାହା ଦଳର ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ।

ମିଡିଆ କଭରେଜ୍ 
ଭାରତର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତାମୂଳକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ଟେଲିଭିଜନରେ ଷ୍ଟାର ସ୍ପୋର୍ଟସ ଏବଂ ଏହାର ଓଟିଟି ସେବା ହଟଷ୍ଟାରରେ କଭର କରାଯାଏ । ଏହି ଚୁକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ୨୦୦୬ମସିହାରେ 'ଗୋଲ୍ ୨୦୧୦'ର ଉଦ୍ୟମରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳର ଖେଳକୁ ନିଜ ଚ୍ୟାନେଲରେ ପ୍ରସାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଜି ସ୍ପୋର୍ଟସ୍ ସହ ୧୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲା। ଏହି ସମଗ୍ର ଅଭ୍ୟାସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଭାରତକୁ ୨୦୧୦ ବିଶ୍ୱକପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବା।

ଫଳାଫଳ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ 
ନିମ୍ନରେ ଗତ ୧୨ ମାସର ମ୍ୟାଚ୍ ଫଳାଫଳ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର କୌଣସି ମ୍ୟାଚ୍ ର ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି।

୨୦୨୩

୨୦୨୪

କୋଚିଂ ଷ୍ଟାଫ୍ 

ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରଠାରୁ ଜାତୀୟ ଦଳ ପାଇଁ ୨୯ ଜଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୧୧ ଜଣ ବିଦେଶୀ ଅଛନ୍ତି। ଭାରତ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ସଫଳ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ ସୟଦ ଅବଦୁଲ ରହିମ, ଯିଏ କି ଉଭୟ ୧୯୫୧ ଏବଂ ୧୯୬୨ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାରତକୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଜିତାଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୫୬ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ଭାରତ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ସଫଳ ବିଦେଶୀ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ ବବ୍ ହାଉଟନ୍ ଏବଂ ଷ୍ଟିଫେନ୍ କନଷ୍ଟାଣ୍ଟିନ୍; ଉଭୟ ଦଳକୁ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୨୦୦୬ରୁ ୨୦୧୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାଉଟନ୍ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବାରୁ ଭାରତ ଦୁଇଥର ନେହେରୁ କପ୍ ଏବଂ ୨୦୦୮ରେ ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍ ଜିତିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ୨୭ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରଥମ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିଥିଲେ। ୨୦୧୧ରେ ହାଉଟନ୍ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବା ପରେ ୨୦୧୫ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳର ଫିଫା ମାନ୍ୟତା ଦଳ ଇତିହାସରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତର ୧୭୩ଛୁଇଁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଦ୍ବିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା କନଷ୍ଟାଣ୍ଟାଇନ ଭାରତୀୟ ଦଳକୁ ଏହାର କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ଥିତିରୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଦଳ ଜୁନ୍ ୨୦୧୬ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୨ ବର୍ଷ ଅପରାଜିତ ରହି ୧୧ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ଜିତିଥିଲା ଏବଂ ୨ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ଡ୍ର କରିଥିଲା, ଯାହା କି ହାଉଟନ୍ ଚାଲିଯିବାର ୮ ବର୍ଷ ପରେ ୨୦୧୯ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ଜୁଲାଇ ୨୦୧୭ରେ ସେ ଦଳକୁ ୯୬ତମ ଫିଫା ମାନ୍ୟତାରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା କି ଗତ ୨୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା।

ବର୍ତ୍ତମାନର କୋଚିଂ ଷ୍ଟାଫ୍

ଖେଳାଳିମାନେ

ବର୍ତ୍ତମାନର ଦଳ 
ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୩ରେ ମାଲେସିଆର କୁଆଲାଲମ୍ପୁରଠାରେ ହେବାକୁ ଥିବା ୨୦୨୩ ମର୍ଡେକା ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ୨୩ ଜଣ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ମିଳିଥିଲା।

ବିପକ୍ଷ ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ୧୧ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୩ ସୁଦ୍ଧା କ୍ୟାପ୍ ଏବଂ ଗୋଲ୍ ସଠିକ୍ ରହିଛି। .

ସମ୍ପ୍ରତି କଲ୍ ଅପ 
ନିମ୍ନଲିଖିତ ଫୁଟବଲରମାନେ ଗତ ୧୨ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ଚୟନରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦଳରେ ସାମିଲ ନୁହଁନ୍ତି ।

PRE Preliminary squad / standby
RET Retired from the national team 
INJ Player injuries
OTH Player withdrew from squad due to non-injury issue

ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଖେଳାଳି 

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଭାରତ ସେହି ସମୟରେ ଏସିଆର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫୁଟବଲର ଗୋଷ୍ଠ ପାଲ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ପାଲ ୧୯୧୧ ମସିହାରେ ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପେସାଦାର ଫୁଟବଲ ଖେଳିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅଧିନାୟକ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡିଫେଣ୍ଡରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା । ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବାରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଫୁଟବଲର ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୯୮ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଏକ ଡାକ ଟିକଟ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୦ ଦଶକର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କରୁଣା ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆର ଲୁମ୍ସଡେନ, ନୂର ମହମ୍ମଦ, ଟି ରହିମ, କେ ପ୍ରସାଦ, ଏ ନନ୍ଦିଙ୍କ ଭଳି ଖେଳାଳି ଭାରତ ପାଇଁ ଖେଳିଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ୧୯୩୮ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଗସ୍ତରେ ୧୭ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳି ମୋଟ ୫୬ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋର କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ୫ଟି ମ୍ୟାଚ୍ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିପକ୍ଷରେ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଲୁମ୍ସଡେନ୍ ଭାରତ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ସ୍କୋର କରିଥିଲେ।

ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନହେବା ପରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅଧିନାୟକ ଥିଲେ ଡକ୍ଟର ତାଲିମରେନ୍ ଆଓ। ଖୁବ୍ କମ୍ ବୟସରେ ରାଗରୁ ନିର୍ମିତ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଆଓ ଧୀରେ ଧୀରେ ଡିଫେନ୍ସିଭ୍ ମିଡ୍ ଫିଲ୍ଡର୍ ଭାବେ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିଥିଲେ। ୧୯୪୮ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ତାଙ୍କୁ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା କି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଏବଂ ଲଣ୍ଡନରେ ଭାରତୀୟ ଦଳର ପତାକାବାହକ ମଧ୍ୟ ଥିଲା । ଏହି ଯୁଗରେ ଭାରତ ଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡିଫେଣ୍ଡର ସାଇଲେନ୍ ମାନ୍ନାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା। ୧୯୫୧ ମସିହାରେ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତର ଅଧିନାୟକତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୫୨ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ଏବଂ ୧୯୫୪ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ମଧ୍ୟ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫୁଟବଲ ଆସୋସିଏସନ ତା'ର ଇୟରବୁକ୍ ରେ ମନ୍ନାଙ୍କୁ "ବିଶ୍ୱର ୧୦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧିନାୟକ", ୧୯୭୧ରେ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଏବଂ ୨୦ରେ ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ତାଙ୍କୁ "ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ପ୍ଲେୟର ଅଫ୍ ଦି ମିଲେନିୟମ" ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ ।

୧୯୫୦ରୁ ୬୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗରେ ଦେଶ ଶିଓ ମେୱାଲାଲ, ନେଭିଲ ଡିସୁଜା, ଚୁନି ଗୋସ୍ୱାମୀ, ଇନ୍ଦର ସିଂହ ଏବଂ ତୁଳସୀଦାସ ବଳରାମଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଷ୍ଟ୍ରାଇକର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ମେୱାଲାଲ ୧୯୪୮ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ, ୧୯୫୨ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ଏବଂ ୧୯୫୧ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାରତର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଷ୍ଟ୍ରାଇକର ଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ୪ ଗୋଲ୍ ଦେଇ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ଶୀର୍ଷ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋରର୍ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୨ କଲମ୍ବୋ କପ୍ ରେ ବର୍ମା ବିପକ୍ଷରେ ଗୋଲ୍ ଦେଇ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନହେବା ପରେ ମେୱାଲାଲ୍ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳି ଭାବେ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ସ୍କୋର କରିଥିଲେ। ୧୯୫୬ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିପକ୍ଷରେ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ସ୍କୋର କରି ଡି'ସୁଜା ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ଗେମ୍ସରେ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ କରିବାରେ ପ୍ରଥମ ଏସୀୟ ଖେଳାଳି ହୋଇଥିଲେ। ଅଲିମ୍ପିକ୍ସର ସେହି ସଂସ୍କରଣରେ ଡି'ସୁଜା ମଧ୍ୟ ଶୀର୍ଷ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋରର୍ ଭାବେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତକୁ ସେମିଫାଇନାଲରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ଗୋସ୍ୱାମୀ ୧୯୫୮ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ଏବଂ ୧୯୬୦ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୬୨ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ଏବଂ ୧୯୬୪ ଏସୀୟ କପ୍ ରେ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଏଫ୍ ସି ତାଙ୍କୁ "ଏସିଆର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷ୍ଟ୍ରାଇକର" ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲା ।

୧୯୭୦ରୁ ୨୦ ଦଶକ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତରେ ଏହାର ଫଳାଫଳ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା। ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟବିଜୟ ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ୧୯୭୦ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାରତକୁ କାଂସ୍ୟ ପଦକ ଜିତାଇଥିବା ସୟଦ ନଇମୁଦ୍ଦିନଙ୍କ ଭଳି ଖେଳାଳି ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୯୦ ଦଶକରେ ତତ୍କାଳୀନ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳାଳି ଆଇଏମ୍ ବିଜୟନ ଭାରତ ପାଇଁ ୬୬ ଥର ସୀମିତ ଥିବା ବେଳେ ୨୯ ଟି ଗୋଲ ସ୍କୋର କରିବା ସହ ଅନେକ ଥର ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ।

୧୯୯୫ରେ ବାଇଚୁଙ୍ଗ ଭୁଟିଆ ଭାରତ ପାଇଁ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ। ଭୁଟିଆଙ୍କ ସହ ଭାରତ ୨୭ ବର୍ଷର ମରୁଡ଼ି ପରେ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଛି। ୧୦ ବର୍ଷ ରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ସେ ଦଳର ଅଧିନାୟକ ଥିଲେ। ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫୁଟ୍ ବଲର ଭାବେ ବିବେଚିତ ସେ ୮୨ଟି କ୍ୟାପ୍ ସହ ଭାରତର ଦ୍ବିତୀୟ ସର୍ବାଧିକ କ୍ୟାପ୍ ଖେଳାଳି ଏବଂ ଭାରତ ପାଇଁ ୨୭ ଥର ସ୍କୋର କରିଛନ୍ତି। ୨୦୦୮ରେ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୨୦୧୬ରେ ଆଇଏଫଏଚଏସ ତାଙ୍କୁ ଫୁଟବଲର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଖେଳାଳିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିଥିଲା ।
ଭୁଟିଆଙ୍କ ଅଧିନାୟକତ୍ୱରେ ସୁନୀଲ ଛେତ୍ରୀ ଭାରତ ପାଇଁ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ, ଯିଏ କି ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ଏକମାତ୍ର ଫୁଟବଲର ଯିଏ କି ୧୦୦ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିଛନ୍ତି ଏବଂ ଭାରତର ସର୍ବକାଳୀନ ସର୍ବାଧିକ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋରର ଅଟନ୍ତି । ଛେତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜାତୀୟ ଦଳ ଅନେକ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲା, ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦଳ ୨୧ ବର୍ଷ ପରେ ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫିଫା ମାନ୍ୟତା ୯୬ ହାସଲ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ଗୋଲ ସ୍କୋରିଂ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ଦକ୍ଷତା ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟ୍ରାଇକର ଭାବେ ଭାରତ ପାଇଁ ୪ଟି ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ସ୍କୋର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରିଥିଲା। ସକ୍ରିୟ ଖେଳାଳିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନୀଲ ଛେତ୍ରୀ ଏବେ କେବଳ କ୍ରିଷ୍ଟିଆନୋ ରୋନାଲ୍ଡୋ ଓ ଲିଓନେଲ ମେସିଙ୍କ ପରେ ତୃତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗୋଲ ସ୍କୋରର ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳର ସର୍ବକାଳୀନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୋଲ୍ ସ୍କୋରର୍ ମଧ୍ୟ ଅଟନ୍ତି।

ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ରେକର୍ଡ

ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ 
ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପର ଫାଇନାଲରେ ଭାରତ କେବେ ବି ଖେଳି ନାହିଁ। ୧୯୪୭ରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇବା ପରେ ଭାରତ ୧୯୫୦ରେ ଆୟୋଜିତ ବିଶ୍ୱକପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। କାରଣ ମିଆଁମାର, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ଓହରିଯାଇଥିଲେ। ତେବେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଦଳକୁ ବ୍ରାଜିଲ କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଖର୍ଚ୍ଚ ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହି କାରଣ ଅସତ୍ୟ ଥିଲା କାରଣ ଫିଫା ବ୍ରାଜିଲ ଗସ୍ତ ପାଇଁ ଭାରତକୁ ଅର୍ଥ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା । ଭାରତ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାର ଅନ୍ୟ ାନ୍ୟ କାରଣ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଫିଫା ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ଖାଲି ପାଦରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଖେଳିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇନଥିଲା ଏବଂ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲ୍ ମହାସଂଘ ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍କୁ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ତୁଳନାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଭାବେ ବିବେଚନା କରୁନଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେତେକ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ମତରେ ଖାଲି ପାଦରେ ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ କାହାଣୀ ଥିଲା, ଯାହା "ଭାରତ କାହିଁକି ୧୯୫୦ ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲା" ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାରୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏଆଇଏଫ୍ଏଫ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ନିର୍ମିତ କାହାଣୀ ଥିଲା।  ତତ୍କାଳୀନ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିଙ୍କ ଉପରେ ଏଆଇଏଫଏଫର ବିଶ୍ୱାସ ନଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ବିଶ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଳବିପକ୍ଷରେ ବିଶ୍ୱକପ୍ ଶେଷ କରି ବିଜୟୀ ହେବେ।

୧୯୫୦ ଫିଫା ବିଶ୍ୱକପ୍ ରୁ ଓହରିବା ପରେ ଭାରତ ୧୯୫୪ରୁ ୧୯୮୨ ମଧ୍ୟରେ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲା। ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ୧୯୯୦ ସଂସ୍କରଣକୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ୧୯୮୬ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ଦଳ ବିଶ୍ୱକପ୍ ଯୋଗ୍ୟତା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ହେଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣି ଥରେ ଫାଇନାଲ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିପାରିନାହିଁ।

ଏଏଫ୍ ସି 

ଭାରତ ୫ ଥର ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଛି। ଦଳ ୧୯୬୪ରେ ପ୍ରଥମ ଏସୀୟ କପ୍ ଖେଳିଥିଲା। ରାଜନୈତିକ କାରଣରୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଭାରତ ବିପକ୍ଷରେ ଖେଳିବାକୁ ମନା କରିବା ପରେ ଦଳ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଆୟୋଜକ ଇସ୍ରାଏଲଠାରୁ ଉପବିଜେତା ଭାବେ ଭାରତ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଶେଷ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଇନ୍ଦର ସିଂହ ଯୁଗ୍ମ ସର୍ବାଧିକ ସ୍କୋରର ଭାବେ ରହିଥିଲେ। ସେବେଠାରୁ ଭାରତ ୧୯୮୪ ଓ ୨୦୧୧ ଏସୀୟ କପ୍ ଏବଂ ନିକଟରେ ୨୦୧୯ ଏସୀୟ କପ୍ ରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ଏସୀୟ କପ୍ ର ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛି।

ଜୁନ୍ ୨୦୨୨ରେ ଭାରତ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ଯୋଗ୍ୟତାର ତୃତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତ ମ୍ୟାଚ୍ ଜିତି ୨୦୨୩ ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା। ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭାରତ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ମହାଦେଶୀୟ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଛି।

ଭାରତ ୧୯୪୮ରୁ ୧୯୬୦ ମଧ୍ୟରେ ଲଗାତାର ୪ଟି ଅଲିମ୍ପିକ୍ ଫୁଟବଲ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲା। ୧୯୪୭ରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ସ୍ୱାଧୀନହେବା ପରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ବିପକ୍ଷରେ ୧୯୪୮ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ ମ୍ୟାଚ୍ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଥିଲା। ଏହି ମ୍ୟାଚରେ ଅଧିକାଂଶ ଭାରତୀୟ ଦଳ ଖାଲି ପାଦରେ ଖେଳିଥିଲେ। ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ସାରଙ୍ଗପାଣି ରମଣ ଏକମାତ୍ର ଗୋଲ୍ ଦେବାରୁ ମ୍ୟାଚ୍ ୨-୧ ଗୋଲରେ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା। ଏହାପରେ ଭାରତ ୪ ବର୍ଷ ପରେ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସକୁ ଫେରିଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଉଣ୍ଡରେ ୟୁଗୋସ୍ଲାଭିଆକୁ ଭେଟିଥିଲେ। ଏହି ଦଳ ୧୦-୧ ଗୋଲରେ ପରାଜୟ ବରଣ କରିଥିଲା, ଯାହା ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ମ୍ୟାଚରେ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରାଜୟର ବ୍ୟବଧାନ ଥିଲା।

ଏହାର ୪ ବର୍ଷ ପରେ ୧୯୫୬ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଭାରତ ସେମିଫାଇନାଲରେ ପହଞ୍ଚି ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହଙ୍ଗେରୀ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରୁ ଓହରିଯିବା ପରେ ଦଳ କ୍ୱାର୍ଟର ଫାଇନାଲରେ ଆୟୋଜକ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିପକ୍ଷରେ ଖେଳିଥିଲା। ଅଲିମ୍ପିକ୍ସରେ କୌଣସି ଏସୀୟ ଫୁଟ୍ ବଲରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ନେଭିଲ୍ ଡିସୁଜାଙ୍କ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ବଳରେ ଭାରତ ୪-୨ରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ସେମିଫାଇନାଲରେ ଭାରତ ୪-୧ ଗୋଲରେ ୟୁଗୋସ୍ଲାଭିଆଠାରୁ ପରାସ୍ତ ହୋଇଛି। କାଂସ୍ୟ ପଦକ ମୁକାବିଲାରେ ଭାରତ ୩-୦ ଗୋଲରେ ବୁଲଗେରିଆଠାରୁ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୬୦ରେ ଭାରତ ଗ୍ରୁପ୍ ଡିରେ ହଙ୍ଗେରୀ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ପେରୁ ସହ ଭାଗ ନେଇଥିଲା। ଭାରତ ଥରେ ଡ୍ର କରି ଗ୍ରୁପ୍ ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା। ଏହାପରେ ଭାରତ ଆଉ ଏକ ଅଲିମ୍ପିକ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛି।

ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା 

୧୯୯୦ ଓ ୧୯୯୪ ସଂସ୍କରଣକୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ଭାରତ ୧୯୫୧ରୁ ୧୯୯୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୧ଟି ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲା। ୧୯୫୧ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭାରତ ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ବିପକ୍ଷରେ ପ୍ରଥମ ମ୍ୟାଚ୍ ଜିତିଥିଲା ଏବଂ ପରେ ସେମିଫାଇନାଲରେ ଜାପାନକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଘରୋଇ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଫାଇନାଲରେ ଇରାନ୍ ବିପକ୍ଷରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ଦଳର ଏହି ସଫଳତା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଫଳତା ଥିଲା କାରଣ ସେମାନେ ଫୁଟବଲରେ ପ୍ରଥମ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ବିଜେତା ହେବା ସହ ପ୍ରଥମ ଏସୀୟ ଫୁଟବଲ ଚାମ୍ପିୟନ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।

ଯଦିଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦୁଇଟି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଦଳ ପାଇଁ କମ୍ ସଫଳ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ୧୯୬୨ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଏସୀୟ କପ୍ ବିଜେତା ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ଫାଇନାଲରେ ପରାସ୍ତ କରି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଜିତି ଦ୍ବିତୀୟ ମହାଦେଶୀୟ ଟାଇଟଲ ଜିତିଥିଲେ। ଦଳ ୧୯୬୬ରେ ନିଜ ଟାଇଟଲ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୭୦ରେ କାଂସ୍ୟ ପଦକ ହାସଲ କରିଥିଲା।

ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଭାରତ ପଦକ ପୋଡିୟମ୍ ରେ ରହିଥିଲା, ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ଦଳ ପାଇଁ ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ଫେରାଇ ଆଣିବା କଷ୍ଟକର ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୭୪ ଓ ୧୯୭୮ରେ ଦୁଇଟି ନୈରାଶ୍ୟଜନକ ସଂସ୍କରଣ ପରେ ଭାରତ ୧୯୮୨ ଏସିଆଡ୍ ରେ ବହୁତ ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ କ୍ୱାର୍ଟର ଫାଇନାଲରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଉଦି ଆରବଠାରୁ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୮୬ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଖରାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଯୋଗୁଁ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଆଗାମୀ ମ୍ୟାଚ୍ ପାଇଁ ଦଳ ନ ପଠାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ଦଳ ୧୯୯୮ରେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା।

ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ 
ଭାରତ ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ର ସମସ୍ତ ସଂସ୍କରଣରେ (୨୦୦୯କୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ୨୩ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ଦଳ ପଠାଇଥିଲା) ଖେଳିଛି ଏବଂ ମୋଟ ୮ଟି ଟାଇଟଲ୍ ଜିତି ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସବୁଠାରୁ ସଫଳ ଦଳ ହୋଇଛି। ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଲିଗ୍ ଫର୍ମାଟରେ ଥିବା ବେଳେ ଦଳ ସବୁ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟର ନକ୍ ଆଉଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଖେଳିଥିଲା। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖେଳାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍ ରେ ପଦକ ଜିତିବାର ଏକ ସମ୍ମାନଜନକ ରେକର୍ଡ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳର ରହିଛି। ୨୦୦୩ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟକୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ଭାରତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାମ୍ପିୟନଶିପର ଫାଇନାଲରେ ଖେଳି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କାଂସ୍ୟ ପଦକ ହାସଲ କରିଛି।

ସମ୍ମାନ 
ଫିଫା, ଏଏଫ୍ ସି ଏବଂ ସାଫ୍ ଦ୍ୱାରା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଆୟୋଜନ ଏବଂ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଭାରତ ଦ୍ୱାରା ଜିତିଥିବା ଏହା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ମାନ ।

ଫିଫା 

 ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅଲିମ୍ପିକ୍ସ
 ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନ: ୧୯୫୬

 ଏଏଫ୍ ସି ଏସିଆନ୍ କପ୍
 ଉପବିଜେତା: ୧୯୬୪
 ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା
 ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ: ୧୯୫୧, ୧୯୬୨
 ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପଦକ: ୧୯୭୦
 ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନ: ୧୯୫୮
 ଏଏଫ୍ ସି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କପ୍
 ବିଜେତା: ୨୦୦୮

 ସାଫ୍ ଚାମ୍ପିୟନଶିପ୍
 ବିଜେତା: 1993, 1997, 1999, 2005, 2011, 2015, 2021, 2023
 ଉପବିଜେତା: ୧୯୯୫, ୨୦୦୮, ୨୦୧୩, ୨୦୧୮
 ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନ: ୨୦୦୩
 ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା
 ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ: ୧୯୮୫, ୧୯୮୭, ୧୯୯୫
 ରୌପ୍ୟ ପଦକ: ୧୯୯୩
 ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପଦକ: ୧୯୮୯, ୧୯୯୯

ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ୍ମକ ଟିପ୍ପଣୀ

ଆଧାର