ଆଦିତ୍ୟ ଏଲ୍ ୧ (ଆଦିତ୍ୟ ଅର୍ଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ) ହେଉଛି ସୌର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ କୋରୋନାଗ୍ରାଫି ମହାକାଶଯାନ, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂଗଠନ (ଇସ୍ରୋ) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଦ୍ୱାରା ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ବିକଶିତ ହେଉଛି । ଏହାକୁ ପୃଥିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏଲ୍ ୧ ବିନ୍ଦୁ ଚାରିପଟେ ଏକ ହାଲୋ କକ୍ଷପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯିବ ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ସୌର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ସୌର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଝଡ଼ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ପରିବେଶ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ ।

ମୁଖ୍ୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି କୋରୋନାଲ ହିଟିଂ, ସୌର ପବନ ତ୍ୱରଣ, କୋରୋନାଲ ମ୍ୟାଗ୍ନେଟୋମେଟ୍ରି, ନିକଟ-ଅତିବାଇଗଣୀ(ୟୁଭି) ସୌର ବିକିରଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ତଦାରଖ ଏବଂ ଫଟୋସ୍ଫିୟର, କ୍ରୋମୋସ୍ଫିୟର ଏବଂ କୋରୋନାର ନିରନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ସୌର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣିକା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ।

ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ସମର୍ପିତ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୩ରେ ଦିନ ୧୧:୫୦ରେ ଶ୍ରୀହରିକୋଟାରୁ ପିଏସଏଲଭି-ଏକ୍ସଏଲ ରକେଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଉତକ୍ଷେପଣ କରାଯିବାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ରହିଛି ।

ଇତିହାସ 
ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ପରାମର୍ଶଦାତା କମିଟି ୨୦୦୮ ଜାନୁଆରୀରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲା। ସୌର କରୋନାର ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଏକ ଛୋଟ ୪୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ (୮୮୦ ପାଉଣ୍ଡ), ଏଲଇଓ (୮୦୦ କିଲୋମିଟର) ଉପଗ୍ରହ ଭାବରେ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୬-୧୭ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ୩ କୋଟି ଟଙ୍କାର ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ବଜେଟ୍ ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଭିଯାନର ପରିସରକୁ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଏକ ବ୍ୟାପକ ସୌର ଏବଂ ମହାକାଶ ପରିବେଶ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକ ଭାବରେ ଲାଗ୍ରାଞ୍ଜ ପଏଣ୍ଟ ଏଲ ୧ରେ ରଖାଯିବାପାଇଁ ଯୋଜନା କରାଯାଇଛି, ତେଣୁ ଏହି ମିଶନର ନାମ "ଆଦିତ୍ୟ-ଏଲ୧" ରଖାଯାଇଥିଲା । ଜୁଲାଇ ୨୦୧୯ ସୁଦ୍ଧା ଏହି ମିଶନର ଉତକ୍ଷେପଣ ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ୩୭୮.୫୩ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟ ବରାଦ କରାଯାଇଛି।

ସମୀକ୍ଷା 

ପୃଥିବୀଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୫,୦୦,୦୦୦ କିଲୋମିଟର (୯୩୦,୦୦୦ ମାଇଲ୍) ଦୂରରେ ଥିବା ଏଲ୍ ୧ ପଏଣ୍ଟଚାରିପଟେ ହାଲୋ କକ୍ଷପଥରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆଦିତ୍ୟ-ଏଲ୍-୧ ମିଶନ ଉତକ୍ଷେପଣ ପରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୯ ଦିନ ସମୟ ନେବ । ୧,୫୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ (୩,୩୦୦ ପାଉଣ୍ଡ୍) ଉପଗ୍ରହରେ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ସାତଟି ବିଜ୍ଞାନ ପେଲୋଡ୍ ବହନ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ କୋରୋନାଲ୍ ହିଟିଂ, ସୌର ପବନ ତ୍ବରଣ, କୋରୋନାଲ୍ ମ୍ୟାଗ୍ନେଟୋମେଟ୍ରି, ନିକଟ-ୟୁଭି ସୌର ବିକିରଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ତଦାରଖ (ଯାହା ପୃଥିବୀର ଉପର ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଜଳବାୟୁକୁ ଚଳାଇଥାଏ), ସୌର ଫଟୋସ୍ଫିୟରକୁ କ୍ରୋମୋସ୍ଫିୟର ଏବଂ କୋରୋନା ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣିକା ପ୍ରବାହ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମାପ କରି ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ମହାକାଶ ପରିବେଶର ଚରିତ୍ରକରଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସୌର ପବନ ଏବଂ ସୌର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଝଡ଼ ଯାହା ମହାକାଶ ଏବଂ ଭୂମି ଭିତ୍ତିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ।

ଆଦିତ୍ୟ-ଏଲ୍-୧ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଫଟୋସ୍ଫିୟର, କ୍ରୋମୋସ୍ଫିୟର ଏବଂ କରୋନାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହେବ। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ଏକ ଉପକରଣ ଏଲ୍ ୧ କକ୍ଷପଥରେ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ସୌର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରବାହକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ ଏବଂ ଏକ ମ୍ୟାଗ୍ନେଟୋମିଟର ପେଲୋଡ୍ ଏଲ୍ ୧ ଚାରିପଟେ ଥିବା ହାଲୋ କକ୍ଷପଥରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଶକ୍ତିର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ମାପିବ । ଏହି ପେଲୋଡ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥିବୀର ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବାହାରେ ରଖିବାକୁ ପଡିବ ଏବଂ ତେଣୁ ମୂଳ ଆଦିତ୍ୟ ମିଶନ ଧାରଣାରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନିମ୍ନ ପୃଥିବୀ କକ୍ଷପଥରେ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇନଥାନ୍ତା ।

ସୌର ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉପର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ୧,୦,୦୦୦ କେଲଭିନ  (୧,୦୦୦,୦୦୦ °C; ୧,୮୦୦,୦୦୦ °F) ଗରମ ଥିବା ବେଳେ ତଳ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ମାତ୍ର ୬,୦୦୦ କେଲଭିନ (୫,୭୩୦ ° ସେଲ୍ସିୟସ୍; ୧୦,୩୪୦ °ଫା) ଗରମ ଅଟେ । ଏହାବ୍ୟତୀତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିକିରଣ ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଗତିଶୀଳତାକୁ କିପରି କମ୍ ଓ ଲମ୍ବା ସମୟ ସ୍କେଲରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ତାହା ବୁଝାପଡ଼ୁନାହିଁ। ଏହି ଅଭିଯାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରର ପ୍ରାୟ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଚିତ୍ର ହାସଲ କରିବ, ଯେଉଁଥିରେ ଶକ୍ତିକୁ କିପରି ଏକ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ପରିବହନ ଏବଂ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇପାରିବ ତାହା ପ୍ରକାଶ ପାଇବ । ତେଣୁ ଆଦିତ୍ୟ-ଏଲ୍-୧ ମିଶନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତିଶୀଳ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବୁଝିବାରେ ସକ୍ଷମ ହେବ ଏବଂ ସୌର ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ହେଲିଓଫିଜିକ୍ସର କେତେକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବ।

ମିଶନର ଲକ୍ଷ୍ୟ 
ଆଦିତ୍ୟ-ଏଲ୍-୧ ମିଶନର ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

 ସୌର ଉପର ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ (କ୍ରୋମୋସ୍ଫିୟର ଏବଂ କୋରୋନା) ଗତିଶୀଳତାର ଅଧ୍ୟୟନ।
 କ୍ରୋମୋସ୍ଫେରିକ୍ ଏବଂ କୋରୋନାଲ ହିଟିଂ, ଆଂଶିକ ଆୟୋନିକୃତ ପ୍ଲାଜମାର ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ, କୋରୋନାଲ ମାସ୍ ଇଜେକ୍ସନର ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ବିକିରଣ ଶିଖାର ଅଧ୍ୟୟନ
 ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ କଣିକା ଗତିଶୀଳତା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଇନ୍-ସିଟୁ କଣିକା ଏବଂ ପ୍ଲାଜମା ପରିବେଶକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ।
 ସୌର କରୋନାର ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ତାପ ପ୍ରଣାଳୀ ।
 କୋରୋନାଲ ଏବଂ କୋରୋନାଲ ଲୁପସ୍ ପ୍ଲାଜମାର ନିଦାନ: ତାପମାତ୍ରା, ବେଗ ଏବଂ ଘନତ୍ୱ।
 ସିଏମଇର ବିକାଶ, ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି।
 ଏକାଧିକ ସ୍ତର (କ୍ରୋମୋସ୍ଫିୟର, ବେସ୍ ଏବଂ ବିସ୍ତାରିତ କରୋନା)ରେ ଘଟୁଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ ଯାହା ଶେଷରେ ସୌର ବିସ୍ଫୋରଣ ଘଟଣାକୁ ନେଇଯାଏ ।
 ସୌର କୋରୋନାରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଟପୋଲୋଜି ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ମାପ |
 ମହାକାଶ ପାଣିପାଗ (ସୌର ପବନର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଗଠନ ଏବଂ ଗତିଶୀଳତା) ପାଇଁ ଚାଳକ ।

ଆହୁରି ପଢ଼ନ୍ତୁ 

 ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୩
 ମଙ୍ଗଳଯାନ-୧
 ଗଗନଯାନ-୧

ଆଧାର  

ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନ
ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ଯାନ