ଜାତୀୟ ସଂସଦ (国会; କୋକ୍କାଇ) ହେଉଛି ଜାପାନର ଦ୍ୱିସଦନୀୟ ବିଧାନପାଳିକା । ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ସଦନ ରହିଛି, ଉଚ୍ଚ ସଦନ - ପାର୍ଷଦ ସଭା (参議院; ସାଂଗିଁ) ଏବଂ ନିମ୍ନ ସଦନ ପ୍ରତିନିଧି ସଭା (衆議院; ଶୁଗିଁ) । ଏକ ସମାନ୍ତରାଳ ଭୋଟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉଭୟ ସଦନର ସଦସ୍ଯ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ ସହ ସଂସଦ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ଯ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ । ଏହି ସଂସଦଟି ପ୍ରଥମେ ୧୮୯୦ ମସିହାରେ ମେଇଜୀ ସମ୍ବିଧାନ ଅଧିନରେ ମହାରାଜକୀୟ ସଂସଦ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ତର ସମ୍ବିଧାନ ଗୃହୀତ ହେବା ପରେ ମହାରାଜକୀୟ ସଂସଦ, ଜାତୀୟ ସଂସଦରେ ପରିଣତ ହେଲା । ଉଭୟ ସଦନ ଟୋକିଓର ଚିୟୋଦାର ନାଗାତାଚୋ ନଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜାତୀୟ ସଂସଦ ଭବନ(国会議事堂; କୋକ୍କାଇ-ଗିଜିଦୋ)ରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି ।

ସଂଗଠନ
ସଂସଦର ଉଭୟ ସଦନର ସଦସ୍ଯ ସମାନ୍ତରାଳ ଭୋଟଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଭୋଟରମାନେ ଗୋଟିଏ ଆସନ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଭୋଟ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିନିଧି ପାଇଁ ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଦଳ ପାଇଁ । ଜାପାନର ଯେକୌଣସି ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ବୟସର ନାଗରିକ ଭୋଟ ଦେଇପାରନ୍ତି । ଜାପାନର ସମାନ୍ତରାଳ ଭୋଟ ବ୍ଯବସ୍ଥାଟି ଅନେକ ଦେଶରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅତିରିକ୍ତ ସଦସ୍ଯ ବ୍ଯବସ୍ଥାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ଜାପାନୀ ସମ୍ବିଧାନରେ ସଂସଦର ଉଭୟ ସଦନର ଆସନ ସଂଖ୍ଯା, ଭୋଟ ବ୍ଯବସ୍ଥା କିମ୍ବା ନିର୍ବାଚିତ ବ୍ଯକ୍ତିମାନଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତା ଆଦି ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ । ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରମାନେ ଭୋଟ ଦେଇପାରନ୍ତି । ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଲିଙ୍ଗ, ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି, ପାରିବାରିକ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ସମ୍ପତ୍ତି ତଥା ଆୟ ଭିତ୍ତିରେ ବାଛବିଚାର କରିବା ବର୍ଜନୀୟ ।

ସଂସଦର ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ସଂସଦଦ୍ୱାରା ପାରିତ ଅଧିନିୟମ ଅନୁସାରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ । 
 
ନିମ୍ନ ସଦନର ସଦସ୍ଯ ୨୫ ବର୍ଷ ବା ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସେହିପରି ଉଚ୍ଚ ସଦନର ସଦସ୍ଯ ୩୦ ବର୍ଷ ବା ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଜାତୀୟତା ଜାପାନୀ ହୋଇଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଜାପାନୀ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୪୯ ଅନୁସାରେ, ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ¥1.3 ନିୟୁତ ଦରମା ଦିଆଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାଂସଦଙ୍କୁ ତିନୋଟି ସେକ୍ରେଟାରୀ ରଖିବା ପାଇଁ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଣ, ନିଃଶୁଳ୍କ ଶିଙ୍କାନ୍ସେନ ଟିକଟ ତଥା ଚାରିଥରିଆ ଉଡାଜାହାଜ ଟିକଟ ଆଦି ସୁବିଧା ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

ଅଧିକାର
ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୪୧, ଜାତୀୟ ସଂସଦକୁ "ରାଜ୍ଯ ଅଧିକାରର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଙ୍ଗ" ତଥା "ରାଜ୍ଯର ଏକମାତ୍ର ନିୟମ ପ୍ରଣୟନକାରୀ ସଂସ୍ଥା" ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି । ଏହି ବାକ୍ଯଟି ମେଇଜୀ ସମ୍ବିଧାନର ବର୍ଣ୍ଣନଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଯାହା କହେ - ସମ୍ରାଟ ବିଧାନପାଳିକା ଶକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗ ସଂସଦର ଅନୁମତି କ୍ରମେ କରିଥାନ୍ତି । ସଂସଦର ଦାୟିତ୍ୱ ସବୁ ହେଲା - ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ, ପ୍ରଶାସନଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବାର୍ଷିକ ଅର୍ଥପଞ୍ଜୀକାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ତଥା ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ତର୍ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକର ଅନୁମୋଦନ, ଇତ୍ଯାଦି । ଏହା ମଧ୍ଯ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଚିଠା ଆଗତ କରିପାରେ । ସଂସଦ "ପ୍ରଶାସନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ" କରିପାରେ (ଧାରା ୬୨) ।

ସଂସଦୀୟ ସଂକଳ୍ପଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଯଦି ସଂସଦରେ ପଚାଶ ଜଣ ସାଂସଦ, ସରକାରଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଗତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ସଂସଦରେ ଗୃହୀତ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସରକାର ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଦିଏ । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ କ୍ଯାବିନେଟ ସଦସ୍ଯ ସଂସଦୀୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କମିଟି ଆଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାପାଇଁ ବାଧ୍ଯ ଅଟନ୍ତି । ସଂସଦ ପାଖରେ ଅଭିଯୁକ୍ତ କିମ୍ବା ଅନିୟମିତ ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ଯ ବହିଷ୍କାର କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିଛି ।

ଅଧିକାଂଶ ପରିସ୍ଥିତିରେ, କୌଣସି ଚିଠାକୁ ଅଧିନିୟମରେ ପରିଣତ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଉଭୟ ସଦନଦ୍ୱାରା ପାରିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ସମ୍ରାଟଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅଧିନିୟମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରାଯିବା ପରେ ଯାଇ ଅଧିନିୟମରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଏହି ଭୂମିକାଟି ଅନ୍ଯାନ୍ଯ ଦେଶର ରାଜକୀୟ ସ୍ୱିକୃତି ପରି; କିନ୍ତୁ ସମ୍ରାଟ କୌଣସି ପାରିତ ଚିଠାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବା ପାଇଁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ବୈଧାନିକ ଅଧିକାର କେବଳ ନାମମାତ୍ର ଅଟେ ।

ପ୍ରତିନିଧି ସଭାଟି ସଂସଦର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଭା । କୌଣସି ଚିଠା ଉପରେ ପାର୍ଷଦ ସଭାର ନିର୍ଣ୍ଣୟକୁ ପ୍ରତିନିଧି ସଭା ସିଧାସଳଖ ରଦ୍ଦ କରିପାରିବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିନିଧି ସଭାଦ୍ୱାରା ପାରିତ କୌଣସି ଚିଠାକୁ ଆଇନରେ ପରିଣତ ହେବାରେ ପାର୍ଷଦ ସଭା କେବଳ ଡେରି କରାଇପାରିବ କିନ୍ତୁ ରୋକି ପାରିବ ନାହିଁ । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିଯୁକ୍ତି ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସଦନ, ନିମ୍ନ ସଦନକୁ ନିଜର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ବାଧ୍ଯ କରିପାରିବ ନାହିଁ । ନିଯୁକ୍ତି ପରେ ଅଧିକାର ପାଇଁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିମ୍ନ ସଦନରେ ବହୁମତ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି । ପ୍ରତିନିଧି ସଭା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ହିଁ ପାର୍ଷଦ ସଭାର ନିର୍ଣ୍ଣୟକୁ ରଦ୍ଦ କରିପାରିବ;
 ଯଦି ଏକ ଚିଠା ପ୍ରତିନିଧି ସଭାଦ୍ୱାରା ପାରିତ ହୋଇସାରିଛି, ଏବଂ ପାର୍ଷଦ ସଭାଦ୍ୱାରା ୬୦ ଦିନ ମଧ୍ଯରେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ସଂଶୋଧନ କିମ୍ବା ଅସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି, ତେବେ, ଉକ୍ତ ଚିଠାଟି ପ୍ରତିନିଧି ସଭାର ଅତିକମରେ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ଯଙ୍କଦ୍ୱାରା ପୁନଃପାରିତ ହେଲେ ସ୍ୱତଃ ଅଧିନିୟମରେ ପରିଣତ ହେବ ।
 ଯଦି ଉଭୟ ସଦନ କୌଣସି ଅର୍ଥପଞ୍ଜୀକା ବା କୌଣସି ସନ୍ଧିରେ ଏକମତ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ସଂସଦର ଏକ ମିଳିତ ଅଧିବେଶନଦ୍ୱାରା ନିଜର ସଂଖ୍ଯା ଗରିଷ୍ଠତା ଯୋଗୁଁ ପ୍ରତିନିଧି ସଭାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସଂସଦର ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପରିଣତ ହେବ । ଆଉମଧ୍ଯ ଯଦି ଉକ୍ତ ଅର୍ଥପଞ୍ଜୀକା ବା ସନ୍ଧି, ନିମ୍ନ ସଦନରେ ପାରିତ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ୩୦ ଦିନ ମଧ୍ଯରେ ଉଚ୍ଚ ସଦନଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇ ନାହିଁ, ତେବେ ମଧ୍ଯ ନିମ୍ନ ସଦନର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସଂସଦର ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପରିଣତ ହେବ ।
 ଯଦି ଉଭୟ ସଦନ କୌଣସି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିଯୁକ୍ତିରେ ସହମତି ହୋଇ ପାରିଲେନି, ତେବେ ୧୦ ଦିନ ମଧ୍ଯରେ ନିମ୍ନ ସଦନର ଅନୁମୋଦିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବେ ।

କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ
ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅତିକମରେ ଗୋଟିଏ ଅଧିବେଶନ ଡକାଯିବା ଆନିର୍ବାର୍ଜ୍ଯ ଅଟେ । ଏକ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ କେବଳ ପ୍ରତିନିଧି ସଭାର ବିଘଟନ କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ନିମ୍ନ ସଦନର ବିଘଟନ କାଳରେ ଉଚ୍ଚ ସଦନ ସାଧାରଣତଃ ବନ୍ଦ ରହେ । ସମ୍ରାଟ ସଂସଦର ସଭା ଡକାନ୍ତି, ତତ୍ସହିତ ପ୍ରତିନିଧି ସଭାର ବିଘଟନ ମଧ୍ଯ କରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏପରି କରିବା ପାଇଁ କ୍ଯାବିନେଟର ସହମତି ବା ପରାମର୍ଶ ଲୋଡିଥାନ୍ତି । କୌଣସି ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରେ କ୍ଯାବିନେଟ ସଂସଦକୁ ଏକ "ବିଶେଷ ଅଧିବେଶନ" ପାଇଁ ଡାକି ପାରିବ ଏବଂ ଉକ୍ତ "ବିଶେଷ ଅଧିବେଶନ" କୌଣସି ଏକ ସଦନର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସଦସ୍ଯଙ୍କଦ୍ୱାରା ମଧ୍ଯ ଡକାଯାଇ ପାରିବ । ପ୍ରତ୍ଯେକ ସଂସଦୀୟ ଅଧିବେଶନର ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ, ପାର୍ଷଦସଭାର କକ୍ଷରୁ ନିଜ ସିଂହାସନରୁ ସମ୍ରାଟ ଏକ ବିଶେଷ ବକ୍ତବ୍ଯ ରଖିଥାନ୍ତି । 

କୌଣସି ସଦନର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ଯଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ଏକ କ୍ୱରମ ଗଠିତ,  ଉପସ୍ଥିତ ସଦସ୍ଯସଂଖ୍ଯାର ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ଯ ରାଜି ନ ହେଲେ, ବିଚାର ବିମର୍ଶକୁ ସାଧାରଣରେ କରାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ଯେକ ସଦନ ନିଜ ମଧ୍ଯରୁ ଏକ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ବାଛିଥାନ୍ତି, ଯେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମୟରେ ନିଜ ଭୋଟ ରଖିଥାନ୍ତି । ସଂସଦର ସଂସଦୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ରହିଛି । ସଂସଦରେ ଅଧିବେଶନ ଚାଲିଥିଲେ ପ୍ରତ୍ଯେକ ସଦନର ସଦସ୍ଯଙ୍କୁ ଗିରଫ ବିରୁଦ୍ଧରେ କେତେକ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିକାର ମିଳେ । ଏବଂ ଯଦି ସଦନ ଦାବିକରେ,ତେବେ ପୂର୍ବରୁ ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ସଦସ୍ଯଙ୍କୁ ଅଧିବେଶନ କାଳ ପାଇଁ ଛାଡିବାକୁ ପଡିଥାଏ । ସଦନରେ କହିଥିବା ଶବ୍ଦ ଓ ଦେଇଥିବା ଭୋଟ ପାଇଁ ସଦସ୍ଯମାନେ ସଦନ ବାହାରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷିତ ଅଟନ୍ତି ।
 ପ୍ରତି ସଦନ ପାଖରେ ନିଜର ସଦସ୍ଯଙ୍କ ବ୍ଯବହାର ନିୟମ ତଥା ସଦନର ପରିଚାଳନା ନିୟମ ତିଆରି କରିବାର ଅଧିକାର ରହିଛି । କୌଣସି ସଦସ୍ଯଙ୍କୁ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ବହୁମତ ବଳରେ ବହିଷ୍କୃତ କରାଯାଇ ପାରିବ । କ୍ଯାବିନେଟର ଯେକୌଣସି ସଦସ୍ଯଙ୍କ ପାଖରେ ସଦନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାର ଅଧିକାର ରହିଛି । ସେହିପରି ସଦନ ପାଖରେ କୌଣସି କ୍ଯାବିନେଟ ସଦସ୍ଯକୁ ସଦନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାପାଇଁ ଡକାଇବାର ଅଧିକାର ରହିଛି ।

ବୈଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା 
ଅଧିକାଂଶ ଚିଠା କ୍ଯାବିନେଟଦ୍ୱାରା ସଂସଦରେ ଆଗତ କରାଯାଇ ଥାଏ । ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମନ୍ତ୍ରାଳୟଦ୍ୱାରା ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଆଧାର