૨૦૨૦ દિલ્હી રમખાણો ૨૦૨૦ના ફેબ્રુઆરી-માર્ચ મહિનામાં ઇશાન દિલ્હીમાં થયેલા સંખ્યાબંધ કોમી રમખાણો, હિંસક બનાવો અને સંપત્તિ લૂંટવાની ઘટનાઓને સૂચવે છે. આ સંખ્યાબંધ રમખાણોમાં આધિકારીક રીતે ૫૩ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં જેમાં હિંદુ અને મુસ્લિમ બંનેનો સમાવેશ થાય છે. ઘટનાને લીધે કેટલાય લોકોને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યાં, ૨૮મી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦ સુધીમાં ૧૨૩ એફ.આઇ.આર. નોંધવામાં આવી અને ૬૦૦ લોકોની જવાબદાર ગણીને ધરપકડ કરવામાં આવી.

પૂર્વભૂમિ 
શાહીનબાગ, ઉત્તર-પૂર્વી દિલ્હીમાં ૧૫મી ડિસેમ્બર ૨૦૧૯થી મહિલા આંદોલનકારીઓ રસ્તો બંધ કરીને નાગરિકતા સંશોધન કાયદાનો (ટૂંકમાં- CAA) વિરોધ કરી રહ્યાં હતાં. તેમનાં વિરોધને લીધે લોકોને યાતાયાતમાં તકલીફ પડવા લાગી. ૨૨મી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦ના રોજ દિલ્હીના જાફરાબાદમાં પણ મહિલા આંદોલનકારીઓએ મેટ્રોની નીચે રસ્તો બંધ કરવાનું ચાલુ કરી દીધું. તેમણે સીલમપુર-જાફરાબાદ-મૌજપુર રસ્તો બ્લોક કરી દીધો અને સાથે જ મેટ્રોના સ્ટેશન પર આવન-જાવનનો રસ્તો પણ જામ કરી દીધો.

હિંસા

૨૩-૨૪ ફેબ્રુઆરી 
૨૩ ફેબ્રુઆરીના રોજ ભારતીય જનતા પાર્ટીના નેતા અને પૂર્વ ધારાસભ્ય કપિલ મિશ્રાએ તેમને ૩ દિવસમાં જાફરાબાદ-ચાંદબાગનો રસ્તો ખાલી કરવા માટે ચેતવણી આપી. ત્યારે કપિલ મિશ્રાએ આંદોલનકારીઓના વિરુદ્ધમાં રેલીમાં ભાષણ આપ્યું જેને હિંસા માટેનું એક પરિબળ નોંધવામાં આવે છે. જો કે, કપિલ મિશ્રા તેમના પર લાગેલ આરોપોનો ઈન્કાર કરે છે અને કહે છે કે નાગરિકતા સંશોધન કાયદાને સમર્થન આપીને તેમણે કંઈ જ ગુનો નથી કર્યો.

આ સિવાય સ્થાનિક લોકો પિંજરા તોડ નામના મહિલા સંગઠનને પણ હિંસા માટે જવાબદાર માને છે. જોકે પિંજરા તોડ પણ પોતાને નિર્દોષ ગણાવે છે.

આ સિવાય સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, અમાનતુલ્લાહ ખાન, ફૈઝલ હસન, વારીસ પઠાણ, હર્ષ મંડર, સ્વરા ભાસ્કર, શરજીલ ઇમામ, મણિશંકર ઐયર અને શાહીન બાગ, નાંદેડ (મહારાષ્ટ્ર) માં સીએએ વિરોધી પ્રદર્શનોમાં આપવામાં આવેલા ભાષણો પણ જવાબદાર માનવામાં આવે છે.

રાતે ૯ થી ૧૧ વાગ્યાની આજુબાજુ CAAના સમર્થકો અને વિરોધીઓ વચ્ચે પથ્થરમારો થયો; ત્યારે તોફાનો ફાટી નીકળ્યાં, જેમાં વાહનો ને બાળવામાં આવ્યાં અને દુકાનો લૂંટવામાં આવી. પોલીસે ટોળું વીખેરવા માટે લાઠીચાર્જ અને અશ્રુવાયુનો પણ ઉપયોગ કર્યો. 

૨૪મી ફેબ્રુઆરીની સવારે એક ટોળાંએ ત્યાં બેઠેલાં આંદોલનકારીઓને ઉભા કરવા માટે આગ્રહ કર્યો અને જ્યાં સુધી આંદોલનકારીઓ જગ્યા ન છોડે ત્યાં સુધી ત્યાં જ રહેવાની જીદ કરી. બપોરના ૧૨:૩૦ વાગ્યાની આસપાસ મહોરું પહેરેલા અને તલવાર લહેરાવતા આંદોલનકારીઓએ પોલીસ સાથે સંઘર્ષ કર્યો. બપોર પછીનાં સમયમાં ગોકુળપુરી અને કર્દમપુરી વિસ્તારોમાં તોફાનો થયાં, ભારે પથ્થરમારો અને ભાંગફોડની ઘટનાઓ નોંધવામાં આવી. ચાંદ બાગમાં પોલીસે લાઠીચાર્જ અને અશ્રુવાયુનો ઉપયોગ કર્યો પણ CAAના વિરોધી આંદોલનકારીઓએ પોલીસ પર પથ્થરમારો કર્યો. આ સંઘર્ષ દરમિયાન હેડ કોન્સ્ટેબલ રતન લાલનું મૃત્યુ થયું, શરુઆતમાં તેનું કારણ માથાની ઈજા બતાવાતું હતું પણ ઑટોપ્સી રીપોર્ટથી તેમના શરીરમાં બંદૂકની ગોળી પણ મળી.

શાહરુખે દીપક દહિયા નામના કોન્સ્ટેબલની સામે ગોળી દાગી હતી જે ફોટો સોશ્યલ મિડીયામાં વાઇરલ થયો હતો. તેને ભગાડવામાં કલીમે મદદ કરી હતી; કલીમ ૨૩૫ કિલો ડ્રગ્સની દાણચોરીમાં ફરાર હતો. પોલીસે શાહરુખ પઠાણની અને કલીમની ધરપકડ પાછળથી કરી.

ભજનપુરામાં બપોર પછીના સમયમાં ૨૦૦૦ લોકોનાં ટોળાંએ લાઠી, દંડા અને પેટ્રોલ બોંબની સાથે જ આઝાદી ના નારા લગાવતા પેટ્રોલ પંપ પર હુમલો કર્યો. આ હુમલામાં પેટ્રોલ પંપના માલિક અને તેના કર્મચારીઓ ઘાયલ થયા.

૨૫ ફેબ્રુઆરીના રોજ ઘરે પાછા ફરી રહેલા આઈબી અધિકારી અંકિત શર્મા જ્યારે ઘરે પાછા ના ફર્યા ત્યારે તેમના પરિવારે ૨૬ ફેબ્રુઆરીના સવારે ગુમ થવાની  ફરિયાદ પોલીસ સ્ટેશનમાં લખાવી. બાદમાં તેની લાશ એક નાળામાંથી મળી આવી. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ પ્રમાણે તેને ઘણા ચપ્પાના ઘા મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી, તેમજ શરીર પર એસિડ રેડવામાં આવ્યો હતો. અંકિતના પિતાના કહેવા પ્રમાણે હત્યામાં આમ આદમી પાર્ટીના નેતા તાહિર હુસૈન શામિલ હતા. પોલીસ એફઆઇઆરમાં પણ તાહિર હુસૈનનું નામ હતું  અને તપાસમાં તાહિર હુસૈનના ભાઈ શાહ આલમનું નામ પણ બહાર આવ્યું હતું.

૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૦ના રોજ અંકિત શર્માની હત્યાની માટે તાહિર હુસૈને કબૂલાત કરી હતી અને હિંસા માટેની જવાબદારી લીધી હતી.

સંદર્ભો

દિલ્હી
મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ