રમઝાન (;   જે Ramazan, Ramadhan, અથવા Ramathan તરીકે પણ ઓળખાય છે) ઇસ્લામિક હીજરી કેલેન્ડરનો નવમો મહિનો છે અને મુસ્લિમ લોકો દ્વારા સમગ્ર વિશ્વમાં આ મહિનામાં દિવસના ઉપવાસ ‍(રોજા‌) રાખે છે જે ઇસ્લામિક માન્યતા અનુસાર મહમદ પયગંબરને કુરાનનું પ્રથમ જ્ઞાન થયેલું હોવાથી મનાવાય છે. રોજા ઇસ્લામ ધર્મના પાયાના પાંચ સ્થંભોમાંના એક ગણાય છે. આ મહિનો ૨૯-૩૦ દિવસ લાંબો હોય છે, જે ઇદના ચંદ્રના દેખાવા પર આધારિત છે.

ઉપવાસ (રોજા)નો એક ઉદ્દેશ વ્યક્તિની ઇચ્છાઓ (ખાવું, પીવું, ક્રોધ, જાતીય ઇચ્છાઓ) પર કાબુ મેળવવાનો અને અલ્લાહની બંદગી પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવાનો પણ છે. રોજા એટલે ફક્ત ખાવુ,પીવું, બંંધ રાખવુ નહી, પરંતુ એ બધા જ કામોથી રોકાઇ જવું જેનાથી અલ્લાહ રોકે છે.

રમઝાન મહિનો 
રમઝાન અથવા રમઝાન (ઉર્દુ - અરબી - ફારસી: رمضان) એ ઇસ્લામિક કેલેન્ડરનો નવમો મહિનો છે. મુસ્લિમ સમુદાય આ માસને સૌથી પવિત્ર માને છે. 

આ મહિનાની વિશેષતાઓ

 એક મહિના માટે ઉપવાસ
 રાત્રે તરાવીહની નમાજ
 કુરાનનો પાઠ કરો
 ઇતિકાફમાં બેસવું એટલે ગામ અને લોકોની પ્રગતિ અને કલ્યાણ માટે અલ્લાહને પ્રાર્થના કરતી વખતે મૌન ઉપવાસ.
 જકાત ચૂકવો
 દાન
 અલ્લાહનો આભાર માનો. તેઓ અલ્લાહનો આભાર માનીને આ મહિનો પસાર થયા પછી શવ્વાલની પહેલી તારીખે ઈદ ઉલ-ફિત્રની ઉજવણી કરે છે.

વગેરે મુખ્ય ગણવામાં આવે છે. એકંદરે, પુણ્ય કાર્ય કરવાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે. એટલા માટે આ માસને સત્કર્મ અને આરાધનાનો મહિનો એટલે કે પુણ્ય અને આરાધનાનો માસ માનવામાં આવે છે.

રમઝાન અને કુરાનનું પઠન 
મુસ્લિમોની માન્યતા અનુસાર, આ મહિનાની 27મી રાત્રે, શબ-એ-કદર, કુરાનનો પાઠ કરવામાં આવ્યો હતો. એટલા માટે આ મહિનામાં કુરાનનું વધુ વાંચન કરવું પુણ્ય માનવામાં આવે છે. તરાવીહની નમાજમાં આખા મહિના દરમિયાન કુરાનનું પઠન કરવામાં આવે છે. જેના દ્વારા જેઓ કુરાન વાંચતા નથી જાણતા, તેમને ચોક્કસપણે કુરાન સાંભળવાની તક મળે છે.

મહત્વપૂર્ણ તારીખો 
ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર મુજબ 1938 અને 2038 ની વચ્ચે રમઝાનની તારીખ.

રમઝાનની પ્રથમ અને છેલ્લી તારીખો ચંદ્ર ઇસ્લામિક કેલેન્ડર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.

શરૂઆત 
રમઝાન [5] મહિનાની શરૂઆત હિલાલ (અર્ધચંદ્રાકાર)ના અવલોકન દ્વારા કરવામાં આવે છે.

લૈલાતુલ કદર 
લૈલાતુલ કદરને વર્ષની સૌથી પવિત્ર રાત્રિ માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે રમઝાનના છેલ્લા દસ દિવસોમાં એક વિષમ-સંખ્યાવાળી રાત હોય છે; દાઉદી બોહરા માને છે કે શબ-એ-કદર રમઝાનની 23મી રાત છે.

ઈદ 
ઈદ અલ-ફિત્ર (અરબી: عيد الفطر) રમઝાનના અંતમાં અને શવ્વાલના પ્રથમ દિવસે ઉજવવામાં આવે છે. રમઝાનના અંતિમ દિવસે ચાંદ (હિલાલ) જોયા બાદ બીજા દિવસે ઈદ જાહેર કરવામાં આવે છે. એટલે કે અમાવસ્યાના દર્શન થાય છે. જો ચંદ્ર ન દેખાય તો ઉપવાસના ત્રીસ દિવસ પૂરા થયા પછી તે જાહેર કરવામાં આવે છે.

રમઝાન અને ઉપવાસ 
રમઝાન મહિનો ક્યારેક 29 દિવસનો હોય છે તો ક્યારેક 30 દિવસનો હોય છે. આ મહિનામાં મુસ્લિમ સમાજના લોકો રોજા રાખે છે. ઉપવાસને અરબીમાં "સૌમ" કહેવામાં આવે છે, તેથી આ મહિનાને અરબીમાં માહ-એ-સિયામ પણ કહેવામાં આવે છે. ફારસીમાં ઉપવાસને રોજા કહે છે. ઉપવાસ માટે ફારસી શબ્દનો ઉપયોગ ભારતના મુસ્લિમ સમુદાય પર વધુ ફારસી પ્રભાવને કારણે થાય છે. જો કે કોઈ પણ પવિત્ર ગ્રંથમાં ઉપવાસના કોઈ પુરાવા નથી. અને અલ્લાહ કબીર તે સર્વશક્તિમાન ભગવાન છે જે પયગંબર મુહમ્મદને મળ્યા અને તેમને સ્વર્ગ બતાવ્યું.

ઉપવાસના દિવસે સૂર્યોદય પહેલા કંઈક ખાવામાં આવે છે જેને સહરી કહેવાય છે. દિવસભર કંઈપણ ખાવું કે પીવું નહીં. સૂર્યાસ્ત પછી સાંજે, ઉપવાસ તોડો જેને ઇફ્તારી કહેવાય છે.

રમઝાન અને વગેરે. 
રમઝાનને લઈને મુસ્લિમ સમુદાયમાં નીચેની બાબતો અવારનવાર જોવા મળે છે.

 રમઝાનને સારા કાર્યો અથવા સદ્ગુણોની પ્રવૃત્તિઓની મૌસમ-એ-બહાર (વસંત) કહેવામાં આવે છે. રમઝાનને ભલાઈની મોસમ પણ કહેવામાં આવે છે. આ મહિનામાં મુસ્લિમો અલ્લાહની વધુ પૂજા કરે છે. પોતાના ઈશ્વરને સંતુષ્ટ કરવા ઈબાદતની સાથે સાથે કુરાન દાન, દાન પણ કરે છે.
 આ મહિનો સમાજના ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકો પ્રત્યે સહાનુભૂતિનો છે. આ મહિનામાં ઉપવાસ કરનારને ઈફ્તાર કરાવનારના પાપ માફ થઈ જાય છે. પ્રોફેટ મુહમ્મદ સલ્લ. તમારા એક સાથી (સાથી)એ તેમની પાસેથી પૂછ્યું- જો આપણામાંથી કોઈ પાસે આટલો અવકાશ ન હોય તો શું કરવું. તો હઝરત મુહમ્મદે જવાબ આપ્યો કે ઈફ્તાર ખજૂર કે પાણીથી જ કરવી જોઈએ.
 આ મહિનો મુસ્તાક લોકોને મદદ કરવાનો મહિનો છે. રમઝાનથી આપણને અસંખ્ય હદીસો મળે છે, અને આપણે વાંચતા અને સાંભળતા રહીએ છીએ, પરંતુ શું આપણે તેનું પાલન પણ કરીએ છીએ. પ્રામાણિકપણે, ચાલો આપણે અમારો પોતાનો સ્ટોક લઈએ કે શું આપણે ખરેખર જરૂરિયાતમંદ અને અજ્ઞાન લોકોને જોઈએ તે રીતે મદદ કરીએ છીએ? સદકે ફિત્ર આપવાથી જ આપણે સમજીએ છીએ કે આપણે અમારું બાકી ચૂકવ્યું છે.
 જ્યારે અલ્લાહના માર્ગમાં આપવાની વાત આવે ત્યારે આપણે કંજૂસાઈ ન કરવી જોઈએ. અલ્લાહના માર્ગમાં ખર્ચ કરવો એ અફઝલ છે. ગરીબોને તેમના ધર્મને ધ્યાનમાં લીધા વિના મદદ કરવાનું શીખવવામાં આવ્યું છે. બીજાને મદદ કરવી એ પણ પ્રાર્થના ગણાય છે.
 જકાત, સદકાહ, ફિત્રા, ખેર દાન, ગરીબોને મદદ કરવી, જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવી જરૂરી અને જરૂરી ગણાય છે.
 આપણી પોતાની જરૂરિયાતો ઓછી કરવી અને બીજાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાથી આપણાં પાપ ઓછાં અને સચ્ચાઈ વધુ થાય છે.
 મુહમ્મદ સલે કહ્યું છે કે જે વ્યક્તિ નમાઝ, ઈમાન અને એહતેસાબ (પોતાના સ્ટોક સાથે) માટે ઉપવાસ રાખે છે, તેના ભૂતકાળના તમામ ગુનાઓ માફ કરવામાં આવશે. રોઝા આપણને જબતે નફ્સ (આત્મ-નિયંત્રણ) શીખવે છે. આપણને બેધ્યાન બનાવે છે. પરંતુ હવે જેમ જેમ રમઝાન મહિનો નજીક આવી રહ્યો છે, લોકોના મગજમાં વિવિધ પ્રકારના મસાલેદાર અને મજેદાર ખોરાક આવે છે.

સેહરી અને ઇફ્તાર 

સૂર્યોદય પહેલા અમુક ખોરાક, ખજૂર કે અન્ય મનપસંદ વસ્તુ ખાઈ જાય છે જેને સહરી કહે છે. જેમાં સૂર્યાસ્ત થયા બાદ ઈફ્તાર કરવામાં આવે છે.

નોંધ

સંદર્ભ 

ઇસ્લામ