હસમુખ અઢિયા (જન્મ ૩ નવેમ્બર ૧૯૫૮)એ ભારતમાં જી. એસ. ટી. (ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વીસ ટેક્સ - વસ્તુ અને સેવા કર) અને ૨૦૧૬માં કરવામાં આવેલી નોટબંધીના પ્રમુખ સંરચિયતા અને અમલીકરણ કરાવનાર  એક મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિ છે.  તેઓ ૧૯૮૧ ગુજરાત કેડર બેચના ભારતીય વહીવટી સેવાના નિવૃત્ત (આઈ. એ. એસ) અધિકારી છે. તેમણે ભારતના નાણાં સચિવ અને મહેસૂલ સચિવ તરીકે કામગીરી બજાવી હતી. તેમણે અગાઉ ભારત અને ગુજરાત સરકારો માટે નાણાકીય સેવાના સચિવ સહિત અન્ય ઘણા પદો પર સેવા આપી હતી. તેઓ હાલમાં બેંક ઑફ બરોડાના બિન-વહીવટી  પ્રમુખ (નોન-એક્સેક્યુટીવ ચેરમેન) છે. સરકારે તેમને સરકારી માલિકીની બેંક ઑફ બરોડાના અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્તિ આપ્યાના એક અઠવાડિયા પછી, તેમની ગુજરાતના કેન્દ્રીય વિશ્વવિદ્યાલયના કુલપતિ તરીકે નિમણૂક કરી હતી.

શિક્ષણ 
હસમુખ અઢિયાએ બેંગ્લોરની સ્વામી વિવેકાનંદ યોગ યુનિવર્સિટીમાંથી યોગ વિષયમાં(પીએચ. ડી.)ની પદવી મેળવી છે. પીએચ. ડી. માટેનો તેમનો થીસીસ "મેનેજમેન્ટ પર યોગાના પ્રભાવ" એ વિષયપર હતો. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેનેજમેન્ટ બેંગલોર તરફથી પબ્લિક મેનેજમેંટ (લોક સંચાલન) અને સરકારી અને બિન સરકારી અધિકારીઓ માટેની નીતિ (પીજીપી-પીએમપી)ના એક વર્ષના સ્નાતક કાર્યક્રમમાં સુવર્ણ ચંદ્રક મેળવ્યો છે. તેમણે ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી  એમ. કોમ (માસ્ટર કોમર્સ) અને બી. કોમ.(બેચલર કોમર્સ)ની ડિગ્રી પણ મેળવી છે.

કારકિર્દી 

આઢિયાએ  ગુજરાત સરકાર અને ભારત સરકાર બંનેમાં વિવિધ પદો પર સેવાઓ આપી છે કે જેમ કે એડિશનલ ચીફ સેક્રેટરી (ફાઇનાન્સ), મુખ્ય સચિવ (શિક્ષણ), મુખ્ય સચિવ (ટ્રાન્સપોર્ટ), ગુજરાત મુખ્યમંત્રીના મુખ્ય સચિવ, સરદાર સરોવર નર્મદા નિગમના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર, ગુજરાત ઔદ્યોગિક રોકાણ નિગમના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને ગુજરાત સરકારમાં ભાવનગર અને સુરત જિલ્લાના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને કલેક્ટર તથા ભારત સરકારમાં કેન્દ્રીય મહેસૂલ સચિવ અને કેન્દ્રીય નાણાકીય સેવાઓના સચિવ તરીકે સેવાઓ આપી હતી. 

અઢિયા સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ઔદ્યોગિક વિકાસ સંગઠનના સલાહકાર પણ હતા.

નાણાકીય સેવાઓ સચિવ 
અઢિયાની નવેમ્બર ૨૦૧૪માં વડા પ્રધાનની આગેવાની હેઠળની કેબિનેટ નિમણૂક સમિતિ (એસીસી) દ્વારા કેન્દ્રીય નાણાકીય સેવાઓના સચિવ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી.  તેમણે ૩ નવેમ્બર ૨૦૧૪ના રોજ પદ સંભાળ્યું હતું અને ૩૧ ઑગસ્ટ ૨૦૧૫ ના રોજ તેમની કેન્દ્રીય મહેસૂલ સચિવ તરીકે નિમણૂક થઈ હતી.

મહેસૂલ સચિવ 

અઢિયાને ઑગસ્ટ ૨૦૧૫માં એસીસી દ્વારા કેન્દ્રીય મહેસૂલ સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૫ રોજ પદ સંભાળ્યું.  

સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭માં, અશોક લવાસાની નિવૃત્તિ પછી, અઢિયાને નાણાં સચિવ તરીકે નિમવામાં આવ્યા હતા, અને તેઓ નાણાં મંત્રાલયના સૌથી વરિષ્ઠ સચિવ બન્યા હતા.   અઢિયા આઈ. એ. એસ.માંથી  ૩૦નવેમ્બર ૨૦૧૮ના દિવસે નિવૃત્ત થયા. . 

નિવૃત્તિ પહેલાં, નાણાં પ્રધાન અરુણ જેટલી દ્વારા તેમની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી, જેમણે તેમને "ખૂબ જ સક્ષમ, શિસ્તબદ્ધ, નો-નોનસેન્સ સિવિલ સેવક [...]", કહ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે અઢિયાએ નિવૃત્તિ પછીની મહત્વના પદે રહેવાના પ્રસ્તાવના બદલે આધ્યાત્મિકતા અને તેના પુત્રની સંભાળ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો હેતુ દર્શાવ્યો હતો. 

મહેસૂલ સચિવના કાર્યકાળ દરમિયાન, અઢિયાને ભારતના સૌથી શક્તિશાળી અમલદાર તરીકે ગણવામાં આવતા હતા.

વિવાદો 
અઢિયા એ ભારતમાં જી. એસ. ટી. (ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વીસ ટેક્સ - વસ્તુ અને સેવા કર)  પ્રમુખ સંરચિયતા અને અમલીકરણ કરાવનાર એક મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિ છે. ૨૦૧૬માં કરવામાં આવેલી રૂ. ૫૦૦ અને રૂ ૧૦૦૦ નોટબંધીના  મુક્ય કાર્યવાહક ગણવામાં આવે છે આને પરિણામે ૮૬% ચલણ પર બંદી આવી હતી. . 

તેમના પર સોનિયા ગાંધી, પી.ચિદમ્બરમ જેવા કોંગ્રેસ નેતા સામે કલમના આરોપો ઘટાડવાનો પણ આરોપ હતો. હસમુખ અઢિયા પર એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટના જોઇન્ટ ડિરેક્ટર રાજેશ્વર સિંહની કાર્યમાં દખલ કરવાનો અને તેમને  અટકાવવાનો પણ આરોપ હતો. ભાજપના નેતા સુબ્રમણ્યમ સ્વામીએ રાજેશ્વરસિંહની તરફેણમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. 

કોઈ પણ પ્રકારના ઇન્ડેક્સીંગ લાભ વિના સ્ટોક્સ પર વિવાદાસ્પદ એલટીસીજી કર લાવનાર હસમુખ અઢિયા એક મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિ હતાં. આ પગલું અતાર્કિક માનવામાં આવતું હતું અને ભારતીય શેરબજારમાં મોટા પ્રમાણમાં અપ્રિય બની ગયું હતું. આ પગલાંથી વિદેશી નિવેશકો ભારતીય શેર બજારમાંથી રોકાણ પરત ખેંચવા ઉશ્કેર્યા હતા અને તે જાહેર થયાના એક દિવસ પછી ૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ના દિવસે શેર માર્કેટ ક્રેશ થયો. 

ટેક્સના સ્લેબમાં વધારો કરવાને બદલે ભારતીય પગારદાર વર્ગ પર ટેક્સ અને સેસ લગાવ્યાથી ભારતીય નાણાં પ્રધાન અરુણ જેટલી સાથે હસમુખ આઢિયા અલોકપ્રિય બની ગયા હતા. તેમના નિવેદન "આપણે બજારોમાં નાણાં રોકાણ કરનારા વર્ગને પર ટેક્સ કેમ ન લાદવો" એ પગારદાર વર્ગમાં આક્રોશ જન્માવ્યો હતો.

સંદર્ભ

બાહ્ય કડીઓ 
       
 ભારત સરકારના કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદો અને પેન્શન મંત્રાલયમાં કર્મચારી અને તાલીમ વિભાગ દ્વારા જાળવવામાં આવેલ કારોબારી રેકોર્ડશીટ 
જીવિત લોકો
૧૯૫૮માં જન્મ