ઇસ્લામની આલોચનાત્મક ટીકા તબક્કાવાર રીતે અસ્તિત્વમાં છે. પ્રારંભિક લેખિત અસ્વીકાર ખ્રિસ્તીઓ અને યહૂદીઓ તેમજ ઇબન અલ-રાવંદી જેવા કેટલાક ભૂતપૂર્વ મુસ્લિમો તરફથી આવ્યા હતા.  પાછળથી મુસ્લિમ વિશ્વમાં પોતે ટીકાઓનો સામનો કરવો પડ્યો.    ૨૧ મી સદીમાં ખાસ કરીને ૧૧ સપ્ટેમ્બરના હુમલાઓ અને અન્ય આતંકવાદી ઘટનાઓ પછી ઇસ્લામ ની પશ્ચિમી ટીકા વધી છે.   ૨૦૧૪ સુધીમાં વિશ્વના લગભગ ૨૬% દેશોમાં ઈશનિંદા-વિરોધી અને ધર્મત્યાગ વિરોધી કાયદા અથવા નીતિઓ હતી,  જેમાંના ૧૩ રાષ્ટ્રો, તે બધા મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા રાષ્ટ્રો હતા અને ત્યાં ઇસ્લામ ત્યાગ માટે મૃત્યુ દંડ હતો.   

ટીકાના વિષયોમાં ઇસ્લામના સ્થાપક મુહમ્મદના જીવનની જાહેર અને અંગત જીવનમાં નૈતિકતા પણ શામેલ છે.   ઇસ્લામના બંધારણીય શાસ્ત્રો, કુરાન અને હદીસો બંનેની પ્રામાણિકતા અને નૈતિકતાને લગતા મુદ્દાઓ પણ વિવેચકો દ્વારા ચર્ચા કરવામાં આવે છે.  ઇસ્લામને આરબ સામ્રાજ્યવાદના સ્વરૂપ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે અને આફ્રિકા અને ભારતના આંકડાઓ દ્વારા તેઓ સ્થાનિક સંસ્કૃતિઓના વિનાશ તરીકે મનાય છે, તેથી તેની ટીકા થઈ છે.  ઇસ્લામમાં ગુલામીને માન્યતા છે,   જેના કારણે મુસ્લિમ વેપારીઓ એ હિંદ મહાસાગરના કાંઠે, મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકાના દરિયામાં આશરે ૧૦ લાખ ગુલામોની નિકાસ કરી હતી,  જેની પણ ટીકા કરવામાં આવી છે.  

બીજી ટીકા ઇસ્લામિક વિશ્વમાં માનવાધિકારના પ્રશ્નને કેન્દ્રિત છે, બંને ઐતિહાસિક અને આધુનિક ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રોમાં, જેમાં મહિલાઓ, એલજીબીટી લોકો અને ધાર્મિક અને વંશીય લઘુમતીઓ સાથેના ઇસ્લામિક કાયદા અને વ્યવહારમાં માનવાધિકારનો ભંગ છે.    તાજેતરના બહુસાંસ્કૃતિક વલણને પગલે, ઇસ્લામના પશ્ચિમી વિશ્વમાં મુસ્લિમ વસાહતીઓની સમાવિષ્ટ કરવાની ક્ષમતા અથવા ઇચ્છા પર,  અને ભારત અને રશિયા જેવા અન્ય દેશોમાં        તેની ટીકા થઈ છે.

ભારતીય લેખકો દ્વારા ઇસ્લામની ટીકા

સ્વામી વિવેકાનંદની ટીકા 

ભારતીય લેખકોએ પણ ઇસ્લામની અને તેની હિંસક વિચારધારાની ટીકા કરી છે. હિન્દુ તત્વજ્ઞાની સ્વામી વિવેકાનંદે ઇસ્લામ પર ટિપ્પણી કરી હતી: હવે, કેટલાક મુસ્લિમો આ સંદર્ભમાં ક્રૂર અને સૌથી સાંપ્રદાયિક છે. તેમની ઘડિયાળનો શબ્દ છે: "એક ભગવાન છે, અને મોહમ્મદ તેમના દૂત છે." આનાથી આગળની બધી બાબતો માત્ર ખરાબ જ નથી, પણ એક ક્ષણની સૂચનાથી, તરત જ નાશ થવી જ જોઇએ, દરેક પુરુષ કે સ્ત્રી જેણે આમાં ચોક્કસપણે વિશ્વાસ નથી કર્યો, તેને મારી નાખવામાં આવશે; આ પૂજા સાથે જોડાયેલી દરેક વસ્તુને તુરંત તોડી નાખવી જોઈએ; બીજું કંઈપણ શીખવે છે તે દરેક પુસ્તકને બાળી નાખવું જોઈએ. પેસિફિકથી એટલાન્ટિક સુધી, પાંચસો વર્ષ સુધી સમગ્ર વિશ્વમાં લોહી વહેતું રહ્યું. તે ઇસ્લામ છે. તેમ છતાં, આ મોહમ્મદવાસીઓમાં, જ્યાં ત્યાં કોઈ દાર્શનિક માણસ છે, તેમણે આ ક્રૂરતાઓ સામે વિરોધ કરવાની ખાતરી આપી હતી. તેમાં તેણે દૈવીનો સ્પર્શ બતાવ્યો અને સત્યનો ટુકડો સમજ્યો; તે તેના ધર્મ સાથે રમતો ન હતો; કેમ કે તે તેના પિતાનો ધર્મ ન હતો, પરંતુ તે માણસની જેમ સીધો સત્ય બોલતો હતો.

માણસ જેટલો સ્વાર્થી છે તેટલો અનૈતિક છે. અને તેવી તેની નસ્લ. તે જાતિ જે પોતાની જાતને બંધાયેલી છે તે આખા વિશ્વમાં સૌથી ક્રૂર અને સૌથી દુષ્ટ રહી છે. અરેબિયાના પયગમ્બર દ્વારા સ્થાપના કરતા વધારે આ દ્વિવાદને વળગી રહેલો કોઈ ધર્મ નથી રહ્યો, અને ત્યાં કોઈ ધર્મ આવ્યો નથી, જેણે આટલું લોહી વહેવ્યું હોય અને બીજા માણસો પ્રત્યે આટલો ક્રૂર હોય. મુસલમાનોનો મુખ્ય ધર્મગ્રંથ ત્યાં સિદ્ધાંત છે કે જે માણસ આ ઉપદેશોને માનતો નથી તેને મારી નાખવો જોઈએ, તે તેને મારી નાખવાની દયા છે! અને સ્વર્ગમાં પહોંચવાની ખાતરીપૂર્વક રીત, જ્યાં ત્યાં સુંદર કલાસીઝ અને તમામ પ્રકારની સમજનો આનંદ છે, તે આ અશ્રદ્ધાળુઓને મારીને છે. આવી કલ્પનાઓના પરિણામ રૂપે ત્યાં થયેલ ખૂન-લોહીનો વિચાર કરો!

દયાનંદ સરસ્વતીની ટીકા 
દયાનંદ સરસ્વતીએ ઇસ્લામની કલ્પનાને ખૂબ અપમાનજનક ગણાવી છે, અને શંકા દર્શાવી હતી કે ભગવાન સાથે ઇસ્લામનું કોઈ જોડાણ છે: જો કુરાનનો ભગવાન બધા જીવોનો ભગવાન હોત, અને બધા પ્રત્યે દયાળુ અને દયાળુ હોત, તો તે મુસ્લિમોને અન્ય ધર્મના માણસો અને પ્રાણીઓ વગેરેની કતલ કરવાની રજા જ ન આપી હોત. જો તે દયાળુ છે, તો પણ તે દયા પણ બતાવશે? પાપીઓ માટે? જો જવાબ હકારાત્મક રૂપે આપવામાં આવે, તો તે સાચું હોઈ શકતું નથી, કારણ કે તેના પર આગળ કુરાનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે "કાફીરોને તલવાર પર નાખો", બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જે કુરાન અને પયગમ્બર મોહમ્મદને માનતો નથી, તે કાફિર છે ( તેથી, તેને મૃત્યુદંડ આપવો જોઈએ). કુરાન બિન-મુસ્લિમો અને ગાય જેવા નિર્દોષ જીવો પર આવા ક્રૂરતાને ઉત્સાવે છે, તે ક્યારેય ભગવાનનો શબ્દ હોઈ શકે નહીં.

પંડિત લેખ રામની ટીકા 
પંડિત લેખ રામ માનતા હતા કે ઇસ્લામનો જન્મ હિંસા અને સંપત્તિની ઇચ્છા દ્વારા થયો છે. તેમણે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મુસ્લિમો સમગ્ર ઇસ્લામિક સૂચિત હિંસા અને અત્યાચારનો ઈન્કાર કરે છે, અને તેમ કરવાનું ચાલુ રાખશે. તેમણે લખ્યું હતું: બધા શિક્ષિત લોકો બળજબરીથી ધર્મ પરિવર્તન તરફ ધ્યાન આપવાનું શરૂ કરે છે અને તેમના આધારે વાંધો ઉઠાવવાનું શરૂ કરે છે. ત્યારથી કેટલાક પ્રકૃતિવાદી મુસ્લિમો સત્યનો ખોટો વિરોધ કરવા અને અસત્ય સ્વીકારવાના પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. બિનજરૂરી અને ખોટી રીતે તેઓ કહી રહ્યા છે કે ઇસ્લામ ક્યારેય જેહાદમાં સામેલ થયો નથી અને લોકો ક્યારેય બળજબરીથી ઇસ્લામ ધર્મમાં પરિવર્તિત થયા નથી, ન તો કોઈ મંદિરો તોડી પાડવામાં આવ્યા કે ન તો ક્યારેય મંદિરોમાં ગાયોની કતલ કરવામાં આવી, અન્ય ધાર્મિક સંપ્રદાયોની મહિલાઓ અને બાળકોને ક્યારેય બળજબરીપૂર્વક ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવ્યો ન હતો અથવા ગુલામ-નર અને માદા બંને સાથે કરવામાં આવી શકે તેવું તેઓએ તેમની સાથે ક્યારેય જાતીય વર્તન કર્યું ન હતું.

મહાત્મા ગાંધીની ટીકા 

૨૦ મી સદીના ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના નૈતિક નેતા, મહાત્મા ગાંધીને મુસ્લિમોનો ઇતિહાસ આક્રમક લાગ્યો, જ્યારે તેમણે કહ્યું કે હિંદુઓ સામાજિક ઉત્ક્રાંતિના તે તબક્કે પસાર થયા છે: જોકે, મારા મતે, કુરાનમાં અહિંસાનું મુખ્ય સ્થાન છે, પણ તેરસો વર્ષના સામ્રાજ્યવાદી વિસ્તરણએ મુસ્લિમોના શરીરને લડવૈયાઓ જેવા બનાવ્યા છે. તેથી તેઓ આક્રમક છે. ગુંડાગીરી એ આક્રમક ભાવનાનો કુદરતી ઉત્તેજના છે. હિન્દુમાં એક યુગની જૂની સંસ્કૃતિ છે. તે અનિશ્ચિતપણે અહિંસક છે. હિન્દુ સભ્યતા તાજેતરના બંને અનુભવોમાંથી પસાર થઈ છે. જો હિન્દુ ધર્મ શબ્દના આધુનિક અર્થમાં હંમેશા સામ્રાજ્યવાદી હોત, તો તેણે તેના સામ્રાજ્યવાદને આગળ વધાર્યો છે અને ઇરાદાપૂર્વક અથવા અલબત્ત, તેને જ આપ્યો છે.

નોંધો 

ઇસ્લામ