સંજય લીલા ભણશાળી(; જન્મ: ૨૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૩) એક ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શક, નિર્માતા, પટકથા, અને સંગીત નિર્દેશક છે. ભારતીય સિનેમાના સૌથી વધુ સફળ ફિલ્મ નિર્માતાઓ માંના એક, ભનસાળી ઘણા પુરસ્કારોના પ્રાપ્તકર્તા છે જેમાં ચાર રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ અને દસ ફિલ્મફેર એવોર્ડ નો પણ સમાવેશ થાય છે. ૨૦૧૫ માં, ભારત સરકારએ તેમને ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મશ્રી સાથે સન્માનિત કર્યા હતા.

ભણશાળીએ તેમની નિર્દેશક તરીકેની શરૂઆત ખામોશી: ધ મ્યુઝિકલ (૧૯૯૬) થી કરી હતી, જેના માટે તેમણે શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ માટે ફિલ્મફેર ક્રિટીક્સ એવોર્ડ મળ્યો હતો. તેમની વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ અને વ્યાપકપણે વખણાયેલી રોમાંચક ડ્રામા હમ દિલ દે ચૂકે સનમ (૧૯૯૯), રોમાંચક ડ્રામા દેવદાસ (૨૦૦૨) — જેને શ્રેષ્ઠ વિદેશી ફિલ્મ માટે બ્રિટિશ એકેડેમી ઓફ ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન એવોર્ડ્સ (બાફ્તા) માં નામાંકન મેળવ્યું —  અને ડ્રામા બ્લેક (૨૦૦૫), માટે તેમને અનેક શ્રેષ્ઠ નિર્દેશકના એવોર્ડ અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મના એવોર્ડ મેળવ્યા, સાથે બ્લેકને ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ માટે ક્રિટીક્સ એવોર્ડ, અને બ્લેક અને દેવદાસ બન્નેને અનેક રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ્સ પ્રાપ્ત થયા હતા, જેથી તેઓ ભારતીય સિનેમામાં પ્રાધાન્ય પામ્યા. જો કે પછી તેમણે સતત વ્યાવસાયિક રીતે ફ્લોપ ફિલ્મોનું નિર્દેશન કર્યું જેમ કે સાંવરિયા (૨૦૦૭) અને ગુઝારીશ (૨૦૧૦), જો કે, ગુઝારીશ ને વિવેચકો અને પ્રેક્ષકો તરફથી હકારાત્મક સમીક્ષાઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી.

તેમના શેક્સપીયરના રોમિયો અને જુલિયેટનું રૂપાંતરણ — કરુણાજનક રોમાંચ ગોલિયો કી રાસલીલા - રામલીલા (૨૦૧૩) સાથે આ બદલ્યું — જેને હકારાત્મક સમીક્ષાઓ અને મજબૂત બૉક્સ ઑફિસ સંગ્રહ મળ્યું, જેના માટે તેમને ઘણા પુરસ્કારો અને નામાંકન મેળવ્યું હતું. તેમનું ઘર ઉત્પાદન જીવનચરિત્રાત્મક રમત ફિલ્મ મેરી કોમ (૨૦૧૪) એ તેમને ત્રીજો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ મેળવ્યો. તેમના સામયિક ડ્રામાઓ બાજીરાવ મસ્તાની (૨૦૧૫) અને પદ્માવત (૨૦૧૮) અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ કમાણી કરનાર ભારતીય ફિલ્મો માં ક્રમ ધરાવે છે. બાજીરાવ મસ્તાની (૨૦૧૫) માટે, તેમને શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક માટે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારની સાથે ફિલ્મફેરમાં શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો એવોર્ડ પણ પ્રાપ્ત થયો હતા.

તેઓ ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ડિયાના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ પ્રોડક્શન હાઉસ ભણસાળી પ્રોડક્શન્સના સ્થાપક છે. ભણસાળીએ તેમની માતાને શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે મધ્ય નામ "લીલા" અપનાવ્યું છે.

અંગત જીવન 
સંજય લીલા ભનસાળીનો જન્મ ભલેશ્વર, દક્ષિણ મુંબઈમાં એક ગુજરાતી કુટુંબમાં થયો હતો. તે ઘરમાં ગુજરાતી બોલે છે અને એમને ગુજરાતી ખોરાક, સંગીત, સાહિત્ય અને સ્થાપત્ય ગમે છે. તે જૈન ધર્મનું અનુસરણ કરે છે.

ચલચિત્ર

ચિત્રપટો

અભિનેતાઓ સાથેનો સહયોગ

ટેલિવિઝન 
 ઝલક દિખલા જા ૧ (ન્યાયાધીશ)– ૨૦૦૬
 એક્સ ફેક્ટર ઈન્ડિયા (ન્યાયાધીશ) – ૨૦૧૧
 સરસ્વતીચંદ્ર (નિર્માતા) – ૨૦૧૩

સ્ટેજ 
 સ્ટેજ ઓપેરા પદ્માવતી (નિર્દેશક) – ૨૦૦૮

પુરસ્કારો અને નામાંકનો 

 રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો

 ફિલ્મફેર પુરસ્કારો

 મિર્ચી મ્યુઝિક પુરસ્કારો

 સ્ક્રીન પુરસ્કારો
 ૨૦૦૩: શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક માટે સ્ક્રીન પુરસ્કાર – દેવદાસ
 ૨૦૦૩: શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ માટે સ્ક્રીન પુરસ્કાર – દેવદાસ

 ઈન્ટરનેશનલ ઈન્ડિયન ફિલ્મ એકેડેમી (આઈઆઈએફએ) એવોર્ડ્સ
 ૨૦૦૦: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ– હમ દિલ દે ચૂકે સનમ
 ૨૦૦૦: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ મૂવિ એવોર્ડ – હમ દિલ દે ચૂકે સનમ
 ૨૦૦૦: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ પટકથા – હમ દિલ દે ચૂકે સનમ (કેનેથ ફિલીપ્સ સાથે સહભાગિતા )
 ૨૦૦૦: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ સ્ટોરી – હમ દિલ દે ચૂકે સનમ (પ્રતાપ કરવત સાથે સહભાગિતા )
 ૨૦૦૩: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ – દેવદાસ
 ૨૦૦૬: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ – બ્લેક
 ૨૦૦૬: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ મૂવિ એવોર્ડ – બ્લેક
 ૨૦૧૪: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ – ગોલિયો કી રાસલીલા - રામલીલા - (નામાંકન)
 ૨૦૧૬: આઈઆઈએફએ શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ – બાજીરાવ મસ્તાની

 ઝી સિને એવોર્ડ્સ
 ૨૦૦૦: ઝી સિને શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ– હમ દિલ દે ચૂકે સનમ
 ૨૦૦૦: ઝી સિને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ એવોર્ડ – હમ દિલ દે ચૂકે સનમ
 ૨૦૦૦: ઝી સિને શ્રેષ્ઠ સ્ટોરી એવોર્ડ – હમ દિલ દે ચૂકે સનમ (પ્રકાશ કરવત સાથે સહભાગિતા)
 ૨૦૦૫: ઝી સિને શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ – બ્લેક
 ૨૦૦૫: ઝી સિને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ એવોર્ડ  – બ્લેક
 ૨૦૧૫: ઝી સિને શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક એવોર્ડ – બાજીરાવ મસ્તાની

 અન્ય
 ૨૦૦૦: ઝી ગોલ્ડ એવોર્ડ – નિર્દેશક એવોર્ડ –હમ દિલ દે ચૂકે સનમ
 ૨૦૦૫: સ્ટારડસ્ટ સ્પેશિયલ એવોર્ડ – બ્લેક
 ૨૦૧૫: તેમને પદ્મ શ્રી, ભારતનો ચોથા સૌથી ઉચ્ચ નાગરિક એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

સંદર્ભો

બાહ્ય કડીઓ 
 

ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ
ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
જીવિત લોકો
રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારના વિજેતાઓ
૧૯૬૩માં જન્મ