صرفنظر از پیشینه‌ها و سوابق تاریخی و دینی و صرفنظر از واقعیتها و اسطوره‌ها و استنباط‌ها ، آنچه مسلم است اینست كه نظریه گفتگوی تمدنها و فرهنگها با توجه به آنچه خاتمی تفسیر کرده و بر اساس آنچه فرهنگ انقلاب اسلامی تأیید کرده است ، » اولا « موضوع را از مقام تحمیل و تهاجم بیرون برده ، پس از نفی گفتمان ادعائی و تحمیلی و تهاجمی در سطح روابط و مناسبات بین‌المللی ، » ثانیا « آن را در مقام تبادل و در بستر تعامل آگاهانه مورد توجه قرار می‌دهد و » ثالثا « در این مقام دو ویژگی اساسی را یادآور می‌شود : بگوئیم و بشنویم .