گفتگو اگر به معنای کوشش برای کسب همدلی و هم‌سخنی باشد ، احتیاج دارد كه انسان در موضعی بایستد و نسبتی با جهان برقرار کند كه در آن جا ، تمام کوشش‌اش مصروف فهم دیگری به عنوان طرف سخن و خطابه باشد و چه‌بسا ابزار دیگری كه به تعبیری می‌شود گفت ، آثار هنری هستند و کلامی هم نیستند ـ سهم بزرگتری در گفتگوی تمدنها داشته باشند .