چگونه می‌توان این‌همه کشتار و نابودی و ددمنشی را با عقل و خرد توجیه کرد ؟ درهرحال برخی از اندیشمندان بر اثر بررسی حوادث تاریخی و تأمل دقیق در محتوای رویدادها به این نتیجه رسیده‌اند که جهان انسانی ، تنها بر مدار عقل و خرد نمی‌گردد و بسیاری از موارد مفاهیم و اندیشه‌های غیرتعقلی در تعیین رویدادهای جوامع بشری کمتر از براهین عقلی ایفای نقش نمی‌کنند .