Sankalp-Bahad/NER-Dataset huggingface dataset:
ఒక చారిత్రిక సందర్భంలో ఆవిర్భవించిన దళిత సాహిత్యం సమాజానికి, సాహిత్యానికి అనేక కొత్త అంశాలను పరిచయం చేసింది.
80 జిల్లాల్లో విస్తరించిన 222 సమితులు / తాలూకాలలోని గ్రామాలకు ఇది లబ్ధి చేకూరుస్తుంది అని అంచనా.
పంపిణీ అనుసంధానిత సూచిక 1 - భూగర్భ జలాల సమాచారం బహిరంగపరచటం.
పంపిణీ అనుసంధానిత సూచిక 2 - స్థానిక సమూహాల సారథ్యంలో నీటి భద్రత ప్రణాళికలు రూపొందుతాయి.
పంపిణీ అనుసంధానిత సూచిక 3 - ప్రస్తుతం నడుస్తున్న కొత్త పథకాలను ఏకం చేయటం ద్వారా ఆమోదిత నీటి భద్రతా ప్రణాళికలకు ప్రభుత్వ ధనం సమకూర్చటం వీలు అవుతుంది.
పంపిణీ అనుసంధానిత సూచిక 4 - నీటి వినియోగంలో సమర్థమైన విధానాలను అనుసరించటం: ఇది డిమాండ్ పరంగా అమలు చేయాల్సిన చర్యలను ప్రోత్సహిస్తుంది.
పంపిణీ అనుసంధానిత సూచిక 5 - భూగర్భ జలమట్టం క్షీణత వేగం రేటు: భూగర్భ జలాలు వేగంగా తగ్గిపోవడాన్ని నియంత్రించే ప్రోత్సాహకం ఇది.
రాజకీయ భావజాలంతో సొంత జీవితం సర్దుబాటు చేసుకోలేని ఒక కమ్యూనిస్ట్ ఇందులో కథా నాయకుడు.
ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అటల్ భూజల్ యోజన తరహాలోనే భూగర్భ జలాల యాజమాన్యం మెరుగుదలకు అన్ని గ్రామపంచాయితీలకు వర్తించేలా ఒక పథకాన్ని అమలు చేయాలి అని నిర్ణయించింది.
ఎంపిక చేసిన రాష్ట్రాల అనుభవాల నుంచి పాఠాలు నేర్చుకుంటూ, నీరు అడుగంటిన ప్రాంతాలకోసం కర్ణాటక ఒక దేశవ్యాప్త కార్యక్రమాన్ని రూపొందించాలి అని ప్రతిపాదించారు.
నీటి అవగాహనతో బలోపేతమైన నిర్ణయాలు చేయటానికి అనువుగా విశ్వసనీయమైన నీటి సమాచారం, స్వయంగా పాలుపంచుకుంటూ నియంత్రించే వ్యవస్థ అనేవి దేశంలో సుస్థిర భూగర్భ జల వాడకానికి మూడు స్తంభాలు లాంటివి.
కేరళ చరిత్రలో ఒక విప్లవ పోరాటం అనదగ్గ ' - వాయలార్ ' ని కే. వి. మోహన్ కుమార్ రాసిన " ఉష్ణరాశి " చక్కగా చిత్రించింది.
యు. కే. కుమరన్ నవల " తక్షణ్కున్ను స్వరూపం " మలబార్లోని ఒక గ్రామం చరిత్రను వివరిస్తుంది.
ఉన్ని ఆర్. వ్యంగ్య రచన ' ప్రతి పూవన్ కోజి ' (ది క్లాక్ ఈస్ ది కల్ర్పిట్) ' పైకి సరళమైన కథనంతో సాగి, కేరళలోని ఒక ఊళ్ళో అనువుకాని సమయాల్లో కూస్తూ ముఖ్యమైన ఘటనలకు భంగం కలిగించే ఒక కోడిపుంజు వృత్తాంతం వివరిస్తుంది.
దేశంలో తీవ్ర నీటి ఎద్దడి ఎదుర్కొంటున్న 7 రాష్ట్రాల్లోని 78 జిల్లాలలో గల 8,353 గ్రామ పంచాయతీల పరిధిలో ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తున్నారు.
దేశంలో 22% భూజల వనరులు క్లిష్ట పరిస్థితుల కేటగిరిలో ఉన్నాయి.
మదింపు చేసిన మొత్తం 6,881 కేంద్రాలలో 1,499 కేంద్రాలు క్లిష్ట పరిస్థితులు లేదా తీవ్ర ఒత్తిడికి ప్రభావితమయ్యాయి.
భారత్ లో అత్యధిక నీటి వినియోగం జరుగుతున్న వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్తమ పద్ధతులను అనుసరించడం ద్వారా 10% నీటిని ఆదా చేయగలిగితే, రాగల 50 సంవత్సరాల పాటు అందరికీ నీరు లభిస్తుంది.
1) వేగవంతమైన సాగు నీటి లబ్ధి కార్యక్రమం (Accelerated Irrigation Benefits Programme - AIBP), 2) ప్రతి పొలానికీ సాగు నీరు (Har Khet ko Pani - HKKP) 3) బొట్టు బొట్టుకూ అధిక పంట (Per Drop More Crop) 4) వాటర్ షెడ్‌ల అభివృద్ధి - ఈ నాలుగు ప్రాధాన్యతా అంశాల ద్వారా సమర్ధవంతమైన నీటి వినియోగాన్ని సాధించాలి అని ప్రభుత్వం సంకల్పించింది.
ఈ కార్యక్రమం కోసం కేంద్రం రూ. 50,000 కోట్లను కేటాయించింది.
దేశంలో సూక్ష్మ సాగునీటి సేద్యానికి అనువుగా ఉన్న 6.95 కోట్ల హెక్టార్లలో వరకు కేవలం 10% మాత్రమే సాధించడం జరిగింది.
నాటికి 100 లక్షల హెక్టార్లలో సూక్ష్మ సాగునీటి సేద్యం చేపట్టాలి అని కేంద్రం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
దీని ద్వారా రైతుల ప్రతి ఎకరానికి రూ 10,000 నుండి రూ 25,000కు పెరిగే అవకాశము ఉన్నది.
కాని మున్షీ ప్రేమ్ చంద్ (1880 - 1936) రాక కల్పిత కథా సాహిత్యానికి ఒక మలుపు తిప్పింది.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత అత్యధిక ప్రభావం చూపిన 100 గ్రంథాలలో దీన్ని ఒకటిగా 1995లో ' ది టైమ్స్ ' లిటరరీ సప్లిమెంట్ పేర్కొంది.
ఈ విషయాలు వివరిస్తూ రామచంద్ర గుహ ఈ రకం ఉద్యమాలలో క్రుసేడింగ్ గాంధియన్స్, ఎకలాజికల్ మార్క్పిస్ట్‌లు, ఆల్టర్నేటివ్ టెక్నాలజిస్ట్స్ - అనే మూడు రకాల బృందాలు పనిచేశాయి అని సూత్రీకరిస్తారు.
అలాగే భారతదేశపు పర్యావరణ ఉద్యమాలకూ, ప్రపంచంలో ఇతర చోట్ల జరిగిన పర్యావరణ ఉద్యమాలకూ తేడా ఒకటి స్పష్టంగా ఉంది అని జన్. ఎస్. మూలక్కట్టు పేర్కొంటారు.
ఒక దేశం - ఒకేసారి ఎన్నికలు
" లోక్‍సభ, శాసన సభలకు ఎన్నికల నిర్వహణ కోసం ఎన్నికల సంఘం (ఎలక్షన్ కమిషన్) ఏర్పాటుకు సంబంధించి మన రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ ముందు రెండు ప్రత్యామ్నాయాలు కనిపిస్తున్నాయి.
ఒకటి శాశ్వత ప్రాతిపదికన ఏర్పాటు చేయడం కాగా మరొకటి ఎన్నికల సమయంలో మాత్రం పనిచేస్తుంది.
- భారత రాజ్యంగాన్ని రచిస్తున్న సమయంలో ఎన్నికలు, వాటి నిర్వహణకు ఒక ఎన్నికల సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి అన్న అంశంలో రాజ్యాంగ నిబంధనలు ఎలా ఉండాలి అన్న విషయం చర్చకు వచ్చిన అప్పుడు రాజ్యాంగ పరిషత్తును ఉద్దేశించి డా. బి. ఆర్. అంబేద్కర్ అన్న మాటలు ఇవి.
ఒకసారి సాధారణ ఎన్నికలు జరిగిన తరువాత మళ్ళీ ఐదు ఏళ్ళలోగా ఎప్పుడో ఒకటో అరో ఖాళీలను భర్తీచేయడానికి వచ్చే ఉప ఎన్నికలు తప్ప ఎన్నికల సంఘానికి నాలుగు ఏళ్ళపాటు ఏం పని ఉంటుంది కనుక! అన్న చర్చ వచ్చింది.
ఈ చర్చలో పాల్కొన్న ప్రొఫెసర్ షిబాన్ లాల్ సక్సేనా ఒక మాట అన్నారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పట్టుదలతో చేసిన ప్రయత్నాల వల్ల ఇప్పటివరకు దేశవ్యాప్తంగా 3.71 కోట్ల గ్రామీణ ఇళ్లకు మంచినీటి కనెక్షన్లను సమకూర్చడం జరిగింది.
అలాగే దేశంలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 6.95 కోట్లు (36.3%) ఇళ్లకు నేరుగా మంచి నీటి సరఫరా జరుగుతోంది.
రాజకీయ వ్యవస్థ - పరిపాలన: ఒక పరిశీలన.
ప్రపంచంలో ఏ దేశానికి అయినా ఆ దేశ అభివృద్ధి కోసం కావలసిన లక్ష్యాలు ఉద్దేశాలను తెలియజేస్తూ ఒక సమగ్రమైన దశ, దిశ నిర్దేశం చేసే విధంగా మరియు ఆ దేశంలోని ప్రజలు ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంఘిక, అభివృద్ధి కోసం ఉపయోగపడే సమగ్రమైన నియమ నిబంధనలను తెలియజేస్తు తమ దేశ అవసరాల కోసం సుదీర్ఘమైన లక్ష్యాల సాధన కోసం ఆయా దేశాలు తమ తమ రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించుకోవడం జరిగింది.
భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన అప్పుడు ఏడు రకాలైన ప్రాథమిక హక్కులు అందుబాటులో ఉండేవి.
తర్వాతి కాలంలో ఆస్తి హక్కును తొలగించడంతో 1978 నుండి కేవలం 6 రకాల హక్కులను మాత్రమే పొందే అవకాశం కలిగింది.
ఎందుకంటే చదువుకోవడంతో పాటు పది మందితో కలసిమెలిసి సామాజిక వాతావరణానికి ఇవి అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు.
మన దేశ జనాభా ప్రపంచ జనాభాలో 18 శాతం.
కానీ, ప్రపంచంలో ఉన్న పునరుత్పాదక జల వనరులలో కేవలం నాలుగు శాతం జలవనరులు మాత్రమే మన దేశంలో ఉన్నాయి.
మన దేశంలో సగటున సంవత్సరానికి 3,880 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల (బీసీఎం) వర్షం కురుస్తుంది అని (వర్షపాతం నమోదు అవుతుంది అని) అంచనా, కానీ, వర్షం కురిసే కాలం, సమయం, ప్రాంతం ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండవు.
అంటే, ఒక సంవత్సరం ఒక ప్రాంతంలో, ఒక కాలంలో వర్షం కురిస్తే, మరో సంవత్సరంలో మరో ప్రాంతంలో, మరో కాలంలో వర్షం కురుస్తుంది.
ఒక సంవత్సరంలో కురిసే మొత్తం వర్షంలో 50 శాతం, 15 రోజులల్లోనే, 100 కంటే తక్కువ గంటల్లోనే కురుస్తుంది.
కురిసిన వర్షపు నీటిలో ఆవిరైపోయేది పోగా, మనకు సుమారు 2,000 బీసీఎం వర్షపు నీరు మాత్రమే మిగులుతుంది.
వినియోగానికి లభ్యమయ్యే జలవనరులు సుమారుగా, 1,122 బీసీఎం (690 బీసీఎం లేదా 61%, ఉపరితల జలాలు, 432 బీసీఎం లేదా 39%, భూగర్భ జలాలు) ఉంటాయి.
అందులో మళ్ళీ వాస్తవంలో మనం ఉపయోగించుకుంటున్నది, సుమారు 700 బీసీఎం (450 బీసీఎం ఉపరితల జలాలు, 250 బీసీఎం భూగర్భ జలాలు) మాత్రమే.
ఇది ఇలా ఉంటే, నాటికి మన దేశం వార్షిక నీటి అవసరం 250 బీసీఎం, 2050 నాటికి 1,180 బీసీఎం ఉంటుంది అని, అంచనా.
మనం మన దేశంలో ఉపయోగించే మొత్తం నీటిలో, సుమారు 78 శాతం వ్యవసాయ రంగానిదే పోతుంది.
సుమారు 8 శాతం గృహావసరాలకు ఖర్చు అవుతుంది.
అలాగే, 6 శాతం పరిశ్రమలకు, మిగిలిన 8 ఇతరత్రా వినియోగం అవుతుంది.
కొత్త ఉప - పక్రియల నాణ్యత పై ఆందోళన స్వరాలు వినిపిస్తున్నా, రాబోయే సంవత్సరాల్లో ఇది అంతా ఒక కొలిక్కి వస్తుంది అని, దాని గురించి కలతపడాల్సింది ఏమీ లేదు అని నా అంచనా.
ఈ సాహిత్య ప్రక్రియలోనూ ఒక భాష నుంచి మరో భాషలోకి అనువాదం హర్షణీయం.
మహారాష్ట్ర భౌగోళిక గుర్తింపులో సహ్యాద్రి పర్వతశ్రేణి ఒక ప్రధాన భాగం.
సగటున 1000 మీటర్ల ఎత్తు వరకూ ఉండే ఈ పర్వత శ్రేణులకు పశ్చిమాన కొంకణ్; తూర్పున దీని నైసర్గిక రూపం ' మాల్వా ' గా పిలిచే పరివర్తన ప్రాంతం గుండా పీఠభూమి ఎత్తుకు చేరుతుంది.
అరేబియా సముద్రం, సహ్యాద్రి పర్వతశ్రేణుల నడుమ గల కొంకణ్ ఒక ఇరుకైన లోతట్టు తీరం కాగా, కనిష్ఠంగా దీని వెడల్పు 50 కిలోమీటర్లు ఉంటుంది.
అధిక శాతం 200 మీటర్ల కన్నా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ ఇది మైదాన ప్రదేశంగా వ్యవహరించేందుకు అనువైనది కాదు.
60% సొమ్మును 15 సంవత్సరాల పాటు వార్షిక వాయిదాలలో వడ్డీతో సహా చెల్లిస్తారు.
పరిపాలనను మెరుగుపరచడానికి పనులను, పాత పునరావాసాలను విలీనం చేయడం మరియు కొత్త ఆస్తులను సృష్టించడం, అన్నింటికీ హైబ్రిడ్ యాన్యుటీ మోడల్ (హ్యామ్) అమలు చేయడం మరియు ' ఒక నగరానికి ఒక ఆపరేటరు ' పద్ధతి ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది.
గంగా నది ప్రవహించే ప్రాంతం వెంట ఉన్న 97 నగరాలు / పట్టణాలకు పనికివచ్చే విధంగా రూపొందించిన సమగ్ర ప్రణాళికను రూపొందించి ప్రాజెక్టులను చేపట్టడం జరిగింది.
పంటలు పండించే నికర భూమిలో కేవలం 11 శాతానికే సాగునీటి సదుపాయం ఉంది.
స్నానాలు చేసే ఘాట్లలో పారిశుద్ధ్యాన్ని మెరుగుపరచడం, ఘన వ్యర్ధాలు నదిలో కలవకుండా ఆపడం, ఉపరితల నీటిని శుద్ధి చేయడం, స్థానిక సంస్థల సామర్ధ్యం పెంపు వంటి చర్యల వల్ల గంగా నది తీరంలో ఉన్న దాదాపు 4500 గంగా గ్రామాలు బహిరంగ మల విసర్జన నుంచి విముక్తి పొందాయి.
మహారాష్ట్ర ప్రజల్లో 80 శాతం హిందూ మతాన్ని అనుసరించే వారు కాగా, ఈ రాష్ట్రం వారసత్వ ప్రదేశాలతో సుసంపన్నంగా ఉంటుంది.
అది కొంకణ్ ప్రాంతంలో గణేశుని 8 ముఖాలతో అందమైన కోణాలను ఆవిష్కరించే అష్ట వినాయక ఆలయం కావచ్చు
భారత్ @ 75
భారతదేశపు ప్రణాళికాబద్ధమైన అభివృద్ధి ముఖ్య లక్ష్యాలలో పేదరిక నిర్మూలన ఒకటి.
1950, 1960లలో భౌతికపరమైన మౌలిక సదుపాయాల రంగాలలో భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టడం అభివృద్ధికి ఒక ప్రాథమిక మార్గం అని తలచేవారు.
భారత సాంస్కృతిక, భాషా, సాహిత్య సంప్రదాయాల మధ్య విస్తృత వైవిధ్యం ఉన్న అప్పటికీ సంస్కృతిలో సార్వజనీనత లేదా ఉమ్మడి సంస్కృతీ బంధం కనిపించడానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఇదీ ఒకటి.
ఒక దేశపు సమగ్రాభివృద్ధిని సూచించే మరో సూచిక స్థూల జాతీయోత్పత్తి (గ్రాస్ నేషనల్ ప్రాడక్ట్ - జి.ఎన్.పి) తో పోలిస్తే మానవ అభివృద్ధి సూచిక (హ్యూమన్ డెవలప్మెంట్ ఇండెక్స్ - హెచ్.డి.ఐ) ఒక దేశం సాధించిన మానవ అభివృద్ధి లక్ష్యాల సగటున మూడు కోణాలలో ప్రతిబింబిస్తుంది - అవి ఆయుః ప్రమాణం, విద్యాపరమైన సాధన, గౌరవప్రదమైన జీవనం గడిపేందుకు కావల్సిన వనరుల మీద ఉన్న పట్టు.
పాశ్చాత్య దేశాల్లో ఈ రెండు ప్రక్రియలూ విజయవంతం అయిన రీత్యా ఇందులో ఆశ్చర్యం కలిగించే అంశం ఏదీ లేదు.
బడ్జెట్‍లో ఒక దేశ స్థూల జాతీయోత్పత్తి (జీడిపీ) మొత్తానికి తగినట్టు ప్రజల ఆరోగ్యంపై తలసరి వ్యయం అనులోమానుపాతంలో పెంచాలి.
విద్యా ప్రమాణం - కనీసంగా 0, గరిష్టంగా సగటు సంవత్సరాలు 15గా, అంచనా వేసిన విద్యా సంవత్సరాలు 18గా స్థిరీకరించడం జరిగింది.
స్ధూల జాతీయోత్పత్తి తలసరి (2011 పి.పి.పి) - కనీస విలువు 100 డాలర్లు, గరిష్టంగా 7500 డాలర్లు.
2020 సంవత్సరపు లెక్కల ప్రకారం మొత్తం 189 దేశాలు ఉండగా అందులో మానవ అభివృద్ధిలో భారత్ స్థానం 131.
మానవ అభివృద్ధి సూచిక (హెచ్.డి.ఐ.) విలువ 0.645గా ఉండి భారతదేశం మధ్యరకమైన మానవ అభివృద్ధి గల దేశాల వర్గంలో ఉంది.
దేశ 74వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా ఆగష్టు 2020లో జాతీయ డిజిటల్‌ ఆరోగ్యమిషన్‌ (ఎన్‌డిహెచ్‌ఎం) కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.
మధ్య యుగాల నాటి ' భక్తి ఉద్యమం ' 13 - 17 శతాబ్దాల నడుమ దేశం అంతటా విస్తరించింది.
రెండో దశ కింద నైరుతి రుతుపవనాల నిష్ర్కమణ (ఈశాన్య పవనాల ప్రవేశం) సమయంలో వర్షపాతం నమోదయ్యే రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 2019 అక్టోబరు 1 నుంచి నవంబరు 30 దాకా నిర్వహించారు.
1960 మే ఒకటో తేదీన గుజరాత్ ఆవిర్భవించి 60 సంవత్సరాల ప్రయాణం పూర్తి చేసుకుంది.
గత 3000 ఏళ్లుగా భారతీయ సాహిత్యంలోని విశిష్టతకు నిదర్శనం ఈ వైవిధ్యమే.
2021 నాటికి గుజరాత్ చిత్రపటం
ఆ మేరకు గత 3000 ఏళ్లలో భారతీయ సాహిత్య విశిష్ట లక్షణం దాని వైవిధ్యమే.
అనుబంధ మరియు ఆరోగ్య సంరక్షణ వృత్తుల కొరకు జాతీయ కమీషన్‌ బిల్లు, 2020 (National Commission for Allied and Healthcare Professions Bill, 2020) మార్చ్‌ 2021లో ఆమోదించడంతో ఆరోగ్య రంగంలో నూతన సంస్కరణలకు మార్గం సుగమమైంది.
మధ్య యుగాల భారతదేశం: మొఘలుల కాలంలో అధికారస్వామ్యం (బ్యూరోక్రసి) ' మన్సబ్దారి వ్యవస్థ ' పై ఆధారపడి వుండేది.
హైదరాబాద్ కవాడిగూడ సిజిఓ టవర్స్‌లో మార్చ్ 12, 2021 ఏర్పాటు చేసిన " స్వాతంత్య్ర అమృత మహోత్సవం " ఫోటో ప్రదర్శనను ప్రారంభించి తిలకిస్తున్న ఆదాయపన్ను అప్పిలేట్ ట్రిబ్యునల్ జ్యుడీషియల్ సభ్యురాలు శ్రీమతి మాధవీ దేవి, పిఐబి & ఆరోబి దక్షిణ ప్రాంత డైరెక్టర్ జనరల్ ఎస్. వెంకటేశ్వర్, పిఐబి & ఆరోబి హైదరాబాద్ ప్రాంతీయ శ్రీమతి శృతిపాటిల్, ఆరోబి అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ డా || మానస్ కృష్ణకాంత్. యోజన సీనియర్ ఎడిటర్ శ్రీమతి పి. తదితరులు.
ముఖ్యంగా గత ఏడు ఏళ్ళలో ఆరోగ్య రంగం ప్రగతి బాట పట్టింది.
జూన్ 2015లో, ఎన్‍సిటి ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ఢిల్లీ నేతాజీ సుభాష్ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయ బిల్లుని ఆమోదించి భారత రాష్ట్రపతి అనుమతి కోసం పంపింది.
ఎన్‍సిటి ఢిల్లీ ప్రభుత్వం సూచించే విషయాలపై నిర్ణయం తీసుకోవడానికి గరిష్ట కాలపరిమితిని అనగా శాసన ప్రతిపాదనల విషయంలో ఇది 15 రోజులు, పరిపాలనా విషయాలకు సంబంధించి 7 రోజులు నిర్ణయించడం ద్వారా ఇది జరుగుతుంది.
నేను భారత ప్రభుత్వంలో భాగమైన నదుల అనుసంధానపు టాస్క్ ఫోర్స్‌‌కు ఛైర్మన్ (కాబినెట్ మంత్రి సమానం) గా ఉన్న 2002 - 2004 మధ్య కాలంలో చేపట్టిన పనులు ఇవి: దేశంలో నీటి ఎద్దడి రాకుండా చూడటానికి భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన ప్రధాన నదుల అనుసంధాన కార్యక్రమానికి అధ్యక్షునిగా హిమాలయ ప్రాంత, ద్వీపకల్ప ప్రాంత నదుల కోసం సమగ్ర అధ్యయనం వివిధ ప్రాజెక్టుల సాధ్యాసాధ్యాల కోసం అధ్యనాలకు ఒక కార్యాచరణ ప్రణాళిక రూపొందించే ప్రత్యేక టాస్క్ ఫోర్స్‌‌కు నాయకత్వం వహించటం ద్వారా సామాజిక - ఆర్థిక ప్రభావం, పర్యావరణ ప్రభావం, ఆర్థికంగా గిట్టుబాటు వంటి అంశాలలో ఒక్కో ప్రాజెక్ట్‌ను మదింపు చేయటానికి మార్గదర్శనం చేయటం నదుల అనుసంధాన కార్యక్రమం కోసం ఆయా రాష్ట్రాలతో ఏకాభిప్రాయం సాధించటానికి అవసరమైన ప్రాతిపదిక సిద్ధం చేయటం అనేక అంతర్జాతీయ వేదికలలో కూడా పాలుపంచుకున్నాను.
75 వారాల పాటు ఉన్న ఈ ఉత్సవాలు దేశ 75వ స్వాతంత్య్ర దినోత్సవం వరకు
కేంద్ర రైల్వే శాఖా‌మంత్రిగా నుండి 2017 మధ్య రైల్వే స్టేషన్లలో నీళ్ళు అమ్మే యంత్రాలను ప్రవేశపెట్టాను.
2వ శతాబ్దపు కేరళని చిత్రించిన అప్పన్ తంపురాన్ నవల ' భూతరయార్ ' (1923) కూడా చారిత్రకంగా విశిష్టము అయినది.
బి. ఎస్. రాములు, వరదయ్య, కో. ప్ర., పి. సి. రాములు, ప్రసాదమూర్తి, చిత్తం ప్రసాద్, పగడాల నాగేందర్, ప్రసేన్, సీతారాం, ఒమ్మి రమేష్, సుంకర రమేష్, శ్రీనివాస్ గౌద్, వంటి వెనుకబడిన కులాల కవులు, రచయతలు, ఖదర్ మొహియుద్దీన్, అఫ్సర్, యాకూబ్, ఖాజా, స్పైబాబా, అన్వర్, రసూల్ఖాన్ తదితర ముస్లిం మైనారిటీ కవులు, రచయతలు, షజహానా, చల్లపల్లి స్వరూపరాణి, జాజుల గౌరి, జి. విజయ లక్ష్మి, అనిశెట్టి రజిత, పుట్ల హేమలత, ఎం. ఎం. వినోదిని, జూపాక సుభద్ర, గోగు శ్యామల, మెర్సీ మార్గరెట్, ఎండ్లూరి మానస, అరుణ గోగులమండ వంటి వారు రాసిన రచనల్లో దళితవాదం గట్టిగా వినిపిస్తుంది.
కత్తి పద్మారావు ' నల్లకలువ ' (1996) ' భూమి భాష ', ' కట్టెల మోపు ', ఎండ్లూరి సుధాకర్ ' వర్తమానం ', ' కొత్త గబ్బిలం ', ' నల్ల ద్రాక్షపందిరి ', ' వర్గీకరణీయం ', ' అటజనికాంచె ' (2005), పైడి తెరీష్ బాబు ' అల్పపీడనం ' (1996), చిన్ని ' ఒళ్ళు కడుక్కుందాం రండి ' జి. వి. రత్నాకర్ ' మట్టి పలక, ' అట్లేటి అల ', గ్యార యాదయ్య ' ఎక్కోషి ', దార్ల వెంకటేశ్వరరావు ' దళిత తాత్వికుడు ' (2004), ప్రసాద్ మూర్తి ' కలనేత ' ' మాట్లాడుకోవాలి ', చల్లపల్లి స్వరూపరాణి ' మంకెన పూవు ' నాగప్పగారి సుందర్రాజు ' చండాల చాటింపు ', బన్న ఐలయ్య ' నిప్పు కణిక ' మొదలైనవి దళిత వచన కవిత్వంలో వస్తు, శిల్పాలలో వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించాయి.
ఎవరు ఎన్ని విమర్శలు చేసిన అప్పటికీ ఆనాటి ఉప ప్రధానమంత్రి, హోం మంత్రి అయిన సర్దార్‌ వల్లభాయ్‌ పటేల్‌ ప్రభుత్వ పాలనలో సివిల్‌ సర్వీసులు నిర్వహిస్తున్న పాత్రను ప్రశంసించడమే కాక ఆ విధానాన్ని కొనసాగించాలి అని అభిప్రాయపడ్డారు.
గద్ధర్, మాస్టర్జీ, గొరేటి ఎంకన్న, గూడ అంజయ్య, అందెశ్రి వంటి వారు దళితుల సమస్యల పై చక్కని పాటలు రాశారు.
దళిత నవలా సాహిత్యం బోయజంగయ్య రాసిన జాతర, పుట్టుమచ్చతో ప్రారంభమై స్పార్టకస్ భాకీ బతుకులు, చిలుకూరి దేవపుత్ర పంచమం, జి. కళ్యాణరావు ' అంటరాని వసంతం ', వేముల ఎల్లయ్య ' కక్క ', అరుణ ' ఎల్లి ', ' నీలి ', నక్కా విజయరామరాజు ' నాగమ్మ ' ఇ. వి. ' ఎన్నెల నవ్వు ' వంటి రచనలకు వేదిక అయింది.
నూకటోటి రవి కుమార్, మెర్సీ మర్గరెట్, ఇండస్ మార్టిన్ వంటి వారు సోషల్ మీడియాలో తమ రచనలతో పాఠకుల దృష్టిని ఆకట్టుకొంటున్నారు.
నిజానికి శీలా వీర్రాజు ఈ ప్రక్రియలో ఊహించిన దానికి మించి రచనలు చేసినట్టుగా కనిపిస్తున్నది.
" స్టీల్‌ ఫేమ్‌: ఎ హిస్టరీ ఆఫ్‌ ఐఏఎస్‌ " పుస్తకం రచించిన మాజీ ఐఏఎస్‌ అధికారి దీపక్‌ గుప్తా ఇందుకు సంబంధించిన వివరాలు పొందుపరిచారు.
ఆయన 1956లో (వీర్రాజు గారి శ్రీమతి ప్రముఖ రచయిత్రి శ్రీమతి శీలా సుభద్రాదేవి గారి సమాచారం ప్రకారం) ' వెలుగు నీడలు ' పేరుతో వచ్చిన నవలను 2006లో ' బతుకు బాట ' పేరుతో వచన కవిత్వంలో రాశారు.
మెకాలే కమిటీ నుంచి ఇస్లింగ్టన్‌ కమిటీ, లీ కమిషన్‌ వరకు పబ్లిక్‌ సర్వీసులను సంస్కరించే అంశంపై అధ్యయనానికి ఏర్పాటు అయిన కమిటీలు అన్నీ చట్టబద్ధమైన పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌ ఏర్పాటు కావాలి అని బలంగా సిఫారసు చేశాయి.
ఆచార్య గోపితో పాటు, కీర్తిశేషులు ద్వానా శాస్త్రి కూడా నానీల ప్రక్రియలో విశేషమైన కృషి చేసి పుస్తకం కూడా తీసుకువచ్చారు.
దళిత స్త్రీవాద రచయితలైన బామ, మీనా కందస్వామి, పి. శివగామి, ఊర్మిళా పవార్ లాంటివారు భారతీయ ఏకరూప స్త్రీవాదాన్ని అస్థిరపరచి బహుళ స్వర ఆధునికతకు మరింత ప్రాచుర్యం కల్పించారు.
" ఇటాలియన్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్ " అని పాశ్చత్య విద్వాంసులు నికోలో డి కొంటి, " సుందరత్తెలుంగునర్ పొట్టిశైత్తు " అని ప్రఖ్యాత తమిళ కవి సుబ్రహ్మణ్య భారతి తెలుగు ఔన్నత్యాన్ని కొనియాడారు.
అనేక గొంతులు వినిపిస్తూ కృష్ణ సోబ్దీ రాసిన నవలలు అనేక భాషల్లోకి అనువాదం అయ్యి దేశంలో లింగ వివక్ష చుట్టూ తిరిగే ప్రశ్నలను లేవనెత్తాయి.
ఇక్కడ గోదావరి నది తూర్పు కనుమల చివరి రేంజ్ నుంచి వచ్చి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని మైదాన ప్రాంతంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
మహారాష్ట్ర, ఢిల్లీ, పంజాబ్, తెలంగాణ, పశ్చిమ బెంగాల్, గుజరాత్‌ రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని జిల్లాల నుంచి అత్యధిక సంఖ్యలో వీఓసీలు నమోదయ్యాయి.
జిల్లాలోని ఆంచలికా క్లస్టర్లోని గిరిజన లబ్ధిదారులు మామిడి, ఆవాలు, పసుపు ముడి సరుకులతో మామిడి అప్పడాలు, మామిడికాయ పచ్చళ్ళు, పసుపుపొడి, ఆవనూనె ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు.
కోరాపుట్, సుందర్ గఢ్ విడివికె క్లస్టర్లలో చింతపండు శుద్ధిచేసి ప్యాక్ చేయడం, మహువా నూనెశుద్ధి, ఆర్గానిక్ బియ్యం ప్యాక్ చేయడం, వేపనూనె, చిరొంజి విత్తనాలు ప్యాక్ చేయడం, పసుపు పొడి తయారీ చేపడుతున్నారు.
అట్టడుగు వర్గాల ఐక్యత లక్ష్యంగా సాగిన ఈ చైతన్య యాత్రలో బెజవాడ రైల్వేస్టేషన్లోనూ, గుడివాడ మొయిన్ రోడ్‍లోనూ ప్రజలను ఉద్దేశించి ఉపన్యసించారు.
రచయిత: డైరెక్టర్ జనరల్, సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఎన్విరాన్మెంట్,.
ప్రపంచంలో అతిపెద్ద విశ్వజనీన ఆరోగ్య కార్యక్రమం ' ఆయుష్మాన్ భారత్ ' పథకం రూపకల్పనలో నీతి ఆయోగ్ చురుకైన పాత్రను పోషించింది.
దీని కింద ఏర్పాటైన చట్టబద్ధమైన రాజ్యాంగ సంస్థలు యూనియన్‌ పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌ (), రాష్ట్ర పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్లు.
ప్రజలకు పౌష్టికాహార స్థాయిని పెంపొందించడంలో ముఖ్యమైన పారిశుద్ధ్యం, ఆరోగ్య సేవలను అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి ప్రభుత్వం చేపట్టిన ' పోషణ అభియాన్ ' (POSHAN Abhiyaan) కార్యక్రమం రూపకల్పనలో నీతి ఆయోగ్ కీలక పాత్రను పోషించింది.
2005వ సంవత్సరంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం సమాచార హక్కు చట్టాన్ని అమల్లోకి తెచ్చింది.
మనదేశ స్వాతంత్య్రం అనంతరం ఏర్పాటు చేసిన ప్రణాళికా సంఘం (Planning Commission) దేశాభివృద్ధికి అవసరమైన ప్రగతి రథ చక్రాలను నడిపించడంలో గణనీయమైన పాత్రను పోషించింది.
దీనిని డెవలప్మెంట్ మానిటరింగ్ అండ్ ఇవాల్యుయేషన్ కార్యాలయం - (డిఎమ్ఈఓ) నిర్వహిస్తుంది.
నీతి ఆయోగ్ నిర్వహణలోని ఎగుమతి సంసిద్ధత సూచి 2020లో గుజరాత్ తొలి స్థానంలో ఉంది.
ప్రభుత్వ నిర్వహణలో ప్రజాపరిపాలన కేంద్రనాడీ వ్యవస్థ వంటిది.
అగర్బత్తీ పరిశ్రమకు వెదురుపుల్లలు సరఫరా కోసం వాటిని ఉత్పత్తి చేస్తున్న యూనిట్లతో అనుసంధానం కొరకు, ముడిసరుకు లభ్యత, యూనిట్ల పనితీరు, ఉత్పత్తి సామర్ధ్యం, మార్కెటింగ్ గురించి సమాచారం కోసం మేనేజ్మెంట్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్స్ (ఎంఐఎస్) వేదికను జాతీయ వెదురు మిషన్ (నేషనల్ బ్యాంబూమిషన్ - ఎన్‍బిఎం) ప్రారంభించింది.
ప్రస్తుతం ఫోన్ల వినియోగం అధికంగా ఉన్న నేపథ్యంలో ప్రజలకు ఆరోగ్య సమాచారాన్ని అందించేందుకు స్వస్థ్ భారత్ మొబైల్ అప్లికేషన్ ఉపయోగపడుతోంది.
కోవిడ్ నేపథ్యంలో రూపొందించిన ఆరోగ్య సేతు యాప్ అందించిన సేవలు మరువలేనివి.
అగర్బత్తీల ఉత్పత్తిరంగంలో భారత్ స్వయం సమృద్ధి సాధించడానికి జాతీయ వెదురు మిషన్, కేంద్ర సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (ఎమ్ఎస్ఎమ్ఈ), ఖాదీ & గ్రామీణ పరిశ్రమల కమీషన్, వివిధ రాష్ట్రప్రభుత్వాలు, అగర్బత్తీ ఉత్పత్తి దారులు సంయుక్తంగా కృషి చేస్తున్నాయి.
ఇవి మానవ భౌతిక పరిపూర్ణతకు దోహదం చేస్తాయి.
అసమానతలను తొలగించి సాంఘిక న్యాయాన్ని సమకూరుస్తాయి.
పౌరుల ధన, మాన ప్రాణాలను కాపాడి వ్యక్తి సంపూర్ణతకు వారి ప్రగతికి తోడ్పడతాయి.
ఈ హక్కులను నిర్వచించేటి అప్పుడు దేశంలో నివసించే ప్రజలను పౌరులుగాను, ఇతరులుగాను విభజించారు.
కొన్ని హక్కులు పౌరులకే పరిమితం అయితే, మరికొన్ని దేశంలో నివసించే ప్రజలు అందరికీ వర్తిస్తాయి.
ప్రాథమిక హక్కులు ప్రజలకు రాజ్యాంగ రీత్యా కల్పించబడిన అప్పటికీ, రాజ్యాంగం ద్వారా వీటిపై కొన్ని హేతుబద్ధమైన ఆంక్షలు, పరిమితులు విధించారు.
దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటించిన సమయంలో కొన్ని ప్రాథమిక హక్కులు తాత్కాలికంగా అమలులో ఉండవు, అయినప్పటికీ ప్రాథమిక హక్కులకు న్యాయపరమైన రక్షణ ఉంటుంది.
ప్రభుత్వ చర్యల ద్వారా గాని సంస్థల ద్వారా గాని లేదా పౌరుల ద్వారా గాని హక్కులకు భంగం కలిగినట్లు అయితే న్యాయస్థానాల ద్వారా తిరిగి తమ హక్కులను పొందవచ్చు.
ఈ వ్యాసంలో రాజకీయ వ్యవస్థ - పరిపాలనను మరియు ప్రాథమిక హక్కులలోని కొన్ని హక్కులను గురించి తెలుసుకోవటం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
14వ ప్రకరణ సమానత్వపు హక్కు భారత భూభాగంలో నివసించే ఏ వ్యక్తి అయినా చట్టం దృష్టిలో వ్యక్తులు అందరూ సమానమే.
అదే విధంగా రాజ్యాంగంలో ప్రాథమిక హక్కుల జాబితాలో పేర్కోన్న 15వ అధికరణ ప్రకారం ఏ వ్యక్తి అయినా కులం, మతం, జాతి, స్త్రీ, పురుష, జన్మస్థలం మొదలగు వాటి ప్రాతిపాదికన ప్రభుత్వాలు గానీ, ప్రజలు గానీ వివక్ష చూపకూడదు, దీని ప్రకారం హోటల్, వినోద స్థలాల్లో, దుకాణాల్లో, బావులు, చెరువులు, స్నానఘట్టాలు, రహదారులు, దేవాలయాలు మొదలగు వాటిలో ఎలాంటి షరతులు లేకుండా ప్రజలు వినియోగించుకొనే అధికారాన్ని ఈ ప్రకరణ కల్పించింది.
ఎస్సీ, ఎస్టీలకు స్త్రీ, శిశు సంక్షేమం కోసం రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక శాసనాలు చేసి వారి అభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్నాయి.
ఇందుకు కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నా ప్రధానాంశం మాత్రం ఇదే.
ఇందులో కార్మికవర్గ సమస్యలు, ఉద్యోగాలు చేసే మహిళల ఇబ్బందులు, పట్టణ వాస్తవాలను కళ్లకు కట్టే కల్పిత గాథలు వంటివి ఇతివృత్తంగా సాగేవి.
తదనుగుణంగా నాటి కథలు, నవలలతో అనేక మంది స్ఫూర్తిపొందారు.
ప్రస్తుత సమకాలీన నేపథ్యంలో అనేక కొత్త ప్రక్రియలు, ఉప - ప్రక్రియలు, అద్భుత, విజ్ఞాన కాల్పనిక, లఘు కాల్పనిక, కొత్త రూపంలో పురాణేతిహాసాలు, ఇన్స్టాగ్రామ్ కవిత్వం వగైరాలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి.
మరోవైపు సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో పాటు డిజిటల్ ప్రపంచం వేగంగా విస్తరిస్తుండటంతో రచయితలు, పాఠకుల మధ్య అంతరం కూడా తగ్గింది.
దీంతో యువతరంలో అధిక శాతం సాహిత్యం పై నిశితంగా దృష్టి సారించడానికి స్ఫూర్తి లభించింది అన్నది వాస్తవం.
అలాగే స్వీయ ప్రచురణ సౌలభ్యం, డిజిటల్ వేదికలు ఇందుకు ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి.
స్వల్ప ఆటంకాలు ఎదురు అయినా స్వీయ పునరావిష్కరణ దిశగా భారతీయ సాహిత్యం సదా కొత్త మార్గాలను అన్వేషిస్తూనే ఉంది.
ఏదేమైనా, అనేక మార్గాల్లో బాల సాహిత్యం ఆవిర్భవించడం అందరికీ సంతోషం కలిగించే విషయం.
కవిత్వ ప్రచురణ పరిమాణం తగ్గుతుండగా, బాల సాహిత్యం ముద్రణకు మరింత మంది ప్రచురణకర్తలు ముందుకు వస్తున్నారు.
జనాభాలో అధిక శాతం యువతే కావడం వల్ల యువ భారతం ఇందుకు దోహదపడుతుంది.
హ్యారీ పోటర్ అఖండ విజయం, పాశ్చాత్య దేశాల్లో యువతను ఉద్గేశించిన ఇతర సాహిత్యం, తదనంతర అనువాదాల విజయం కూడా అద్భుతంగా దోహదం చేశాయి అనడంలో సందేహం లేదు.
భారతీయ సాహిత్యానికి ఆది నుంచీ తనదైన విశిష్ట శైలి ఉంది.
నవల, కథ, పద్యం, నాటకం రూపం ఏది అయినప్పటికీ భారతీయ సాహిత్యం నానాటికీ మరింత బలంగా ముందుకి వెళ్తోంది.
అంచనాలతో పోలిస్తే ఈ ప్రక్రియ నెమ్మదిగానే సాగుతూ ఉండవచ్చు - కానీ, " నిదానంగా అయినా స్థిరంగా ముందడు వేస్తే విజయం తథ్యం " అన్న నానుడిని ఉటంకించడం సందర్భోచితం.
అది కాకుండా నిర్వహణ మరియు అజమాయిషీకి ప్రత్యేక చెల్లింపులు ఉంటాయి.
ఇది నిర్మాణాలకు చెల్లింపులు జరిపే విధానం నుంచి పనితీరు ఆధార చెల్లింపుల విధానానికి జరిగిన తీవ్రమైన మార్పు.
ఇప్పుడు హ్యామ్ పద్ధతిని నీతి ఆయోగ్ ఆమోదించింది.
గంగా నది పరివాహక ప్రాంతం ఆవల ఉన్న రాష్ట్రాలు కూడా హ్యామ్ పద్ధతిని అమలు చేయడం మొదలైంది.
ఈ ప్రాజెక్టులలో పునరావాసం, పరిస్థితిని అంచనా వేసిన తరువాత పాత ప్లాంట్ల స్థాయి పెంపు వంటివి కూడా ఉన్నాయి.
ఆ తరువాత ఉపనదులకు కూడా ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించడం జరిగింది.
గంగా నదిలో కలుస్తున్న పెద్ద మురుగునీటి కాల్వలను మధ్యలో ఆపి మురుగునీటి శుద్ధి ప్లాంట్లకు మళ్లించడం జరిగింది.
ఉత్తరాఖండ్, ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రాలలో గంగా నది వెంట ఉన్న అన్ని ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేయడం జరిగింది.
అదేవిధంగా ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో గంగా నది వెంట ఉన్న కాన్పూర్, ప్రయాగ్రాజ్ మరియు వారణాశిలో ఉన్న ప్రాజెక్టులను కూడా పూర్తి చేయడం జరిగింది.
పర్యవేక్షణ ద్వారా నీటి నాణ్యతను మెరుగుపరచడం జరిగింది.
అది ప్రజలకు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
కుంభమేళా అందుకు చక్కని ఉదాహరణ.
నిపుణులైన సంస్థలచే ప్రతి ఏటా కాలుష్య కారక పరిశ్రమలను తనిఖీ చేయడం జరుగుతోంది.
అదేవిధంగా బయటకు ప్రవహించే నీటిని శుద్ధి చేసే ప్లాంట్ల ఏర్పాటు వల్ల పారిశ్రామిక కాలుష్యాన్ని నిరోధించడానికి తోడ్పడింది.
నీటి ప్రవాహం మరియు జీవావరణం అభివృద్ధి (అవిరళ గంగ)
దీనిలో భాగంగా వరద ప్రాంతాల గుర్తింపు మరియు సంరక్షణ, మాగాణి నేలల సంరక్షణ మరియు పరిరక్షణ ముఖ్యంగా పట్టణ ప్రాంత భూములను, నీటి ఊటలను మరియు చిన్న నదుల పునరుజ్జీవన ప్రాజెక్టులు అమలులో ఉన్నాయి.
సేంద్రీయ సేద్యం, పర్యావరణ అనుకూల సేద్యం, ఔషధ మొక్కల పెంపకం మరియు నీటి వినియోగ సామర్ధ్యం పెంపు వంటి చర్యల ద్వారా సుస్థిర వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టి నిల్వచేయడం, జలాశయాల చిత్రణ మరియు తిరిగి నింపడం వంటి పనులు కొనసాగుతున్నాయి.
భారత్‌లో మానవ అభవృద్ధి పురోగతి
జీవన నాణ్యత లోపించడం, లేమి, పోషకాహార లోపం, నిరక్ష్యరాస్యత, మానవ వనరుల అభివృద్ధి తక్కువగా ఉండడం వంటివి పేదరికంతో ముడివడి ఉన్న లక్షణాలు.
తద్వారా సంపన్నుల నుంచి సంపద కింది స్థాయి వారికి సహజంగా చేరుతుంది అని, సంపద పంపిణీకి సంబంధించిన లక్ష్యాలు సహజంగా నెరవేరుతాయి అని అలా భావించేవారు.
మానవ అభివృద్ధి సిద్ధాంత భావన
ఈ మానవ అభివృద్ధి అనే పదం అభివృద్ధి ఆర్థికశాస్త్ర సాహిత్యంలో మానవ సామర్థ్యానికి విస్తరణ అనే అర్థంతో ప్రయోగించబడి ఆమోదయోగ్యం అయ్యింది.
అంటే అవకాశాలు, ఐఛ్చికాలు విస్తృతంగా ఉండడం, స్వేచ్ఛ విస్తృతం కావడం, మానవ హక్కులను పూర్ణంగా పొందగలగడం వంటివి.
మానవ అభివృద్ధి నివేదికలు, మానవ అభివృద్ధిని కొలిచే తీరు భావజాలంలో ఈ రకమైన మార్పు వచ్చిన తర్వాత వార్షిక మానవ అభివృద్ధి నివేదికలను ప్రచురించడం మొదలైంది - 1990లో ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం కింద మానవ అభివృద్ధి తొలి నివేదిక ప్రచురితమైంది.
అయితే, మానవ అభివృద్ధి సూచిక విధానంలోనూ లోపాలు ఉన్నాయి.
వనరులు దక్కకపోవడం, అభివృద్ధి పంపిణీకి సంబంధించిన అంశాలు, ముఖ్యంగా అసమానతలకు సంబంధించిన అంశాలను ఇది ప్రతిబింబించదు.
ఇందుకోసం 1995లో తొలిసారిగా, లింగపరమైన అసమానతలను ప్రతిబింబించేలా మిశ్రమ సూచికలను తయారు చేయడం జరిగింది.
అటు తర్వాత 1997లో పేదరికపు బహుళ స్వభావాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని కొలిచే విధంగా మిశ్రమ సూచికను ప్రతిపాదించడం జరిగింది.
ఆ తర్వాత ఈ మిశ్రమ సూచికలను మరిన్ని అంశాలను అంటే ప్రాంతం, రాజ్యం, లింగ భేదాలు, జాతులు, తెగలు, పల్లె - పట్టణ ప్రాంత భేదాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని మరింత సమగ్రంగా తయారు చేయడం జరిగింది.
లింగభేద (స్త్రీ పురుష) అభివృద్ధి సూచిక (జెండర్ రిలేటెడ్ డెవెలప్మెంట్ ఇండెక్స్ - జి.డి.ఐ.), లింగభేద సాధికార కొలమానం (జెండర్ ఎంపవర్మెంట్ మెజర్ - జి.ఇ.ఎం.) వంటి పద్ధతులు 1995లో వెలుగు చూశాయి.
జి.డి.ఐ. కూడా హెచ్.డి.ఐ. మాదిరిగానే దాదాపుగా అవే అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది గానీ స్త్రీ, పురుషుల మధ్య లక్ష్యసాధనలో ఉండే అసమానతలను కూడా ప్రత్యేకించి పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది.
మరోవైపు జి.ఇ.ఎం. అనేది మహిళలు ఆర్థిక, రాజకీయ రంగాలలో పాలుపంచుకోగలుగుతున్నారా లేదా అన్న అంశాన్ని సూచిస్తుంది.