Sankalp-Bahad/NER-Dataset huggingface dataset:
వారి భాగస్వామ్యం, ఆర్థిక, రాజకీయ రంగాలలో భాగస్వామ్యంలోని కీలక అంశాలలో లింగపరమైన అసమానతలను కొలవడం, నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం వంటి వాటి మీద జి.ఇ.ఎం. దృష్టి సారిస్తుంది.
1997లో మరో ముఖ్యమైన మిశ్రమ సూచిక ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.
అదే మానవ పేదరిక సూచిక (హ్యూమన్ పావర్టీ ఇండెక్స్ - హెచ్.పి.ఐ.).
2010 నుంచి హెచ్.డి.ఐని లెక్కించే పద్ధతిలో మార్పు వచ్చింది.
అటు తర్వాత 2014లో హెచ్.డి.ఆర్. ను ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది.
దీని ప్రకారం లక్ష్యాలు, వాస్తవంగా గమనించిన విలువలకు బదులుగా కనిష్ట, గరిష్ట విలువలను ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది.
మానవ అభివృద్ధిలో భారత్ స్థాయి ఎక్కడ?
భారత జాతీయాభివృద్ధి పథకాలు అయిన బేటి బచావో, బేటి పఢావో, స్వచ్ఛ భారత్, మేక్ ఇన్ ఇండియా, అందరికీ విద్య, ఆరోగ్యం వంటి వాటి సాఫల్యం మానవ అభివృద్ధి సూచికల విషయంలో భారత పురోభివృద్ధికి, ప్రధాన మంత్రి సూచించిన అందరికీ అభివృద్ధి ఫలాలు, అందరినీ కలుపుకుని ముందుకు వెళ్లాలి అనే లక్ష్యాలకు చాలా కీలకం. "
మిలీనీయం అభివృద్ధి లక్ష్యాలు
మిలీనీయం అభివృద్ధి లక్ష్యాలతో ముడివడి భారత్‌లో ప్రారంభించిన పథకాలు, కార్యక్రమాలు
- జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి పథకం (మహాత్మగాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధిహామీ చట్టం - ఎం.జి.ఎన్.ఆర్.ఇ.జి.ఎ)
- ఆవాస్ యోజన - గ్రామీణ్
- దీనదయాళ్ అంత్యోదయ యోజన - జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ (నేషనల్ రూరల్ లైవ్లీహుడ్ మిషన్) - డే.ఎన్.ఆర్.ఎల్.ఎం.
- గ్రామ సడక్ యోజన
- జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ జాతీయ పట్టణ నవీకరణ మిషన్
- దీనదయాళ్ అంత్యోదయ యోజన
- జాతీయ పట్టణ జీవనోపాధి మిషన్ (నేషనల్ అర్బన్ లైవ్లీహుడ్ మిషన్) - డి.ఎన్.యు.ఎల్.ఎం.
- జాతీయ ఆహార భద్రత మిషన్
- సమీకృత శిశు అభివృద్ధి సేవలు (ఇంటిగ్రేటెడ్ చైల్డ్ డెవెలప్మెంట్ సర్వీసెస్ - ఐ.సి.డి.ఎస్.)
- జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్
- సర్వ శిక్షా అభియాన్
- మధ్యాహ్న భోజన పథకం
- సమీకృత శిశు అభివృద్ధి పథకం కింద త్వరితంగా శిశు సంరక్షణ, విద్య
- బేటి బచావో బేటీ పఢావో
- సెకండరీ విద్య కొరకు బాలికలకు ప్రోత్సాహకాలు
- రాష్ట్రీయ మాధ్యమిక శిక్షా అభియాన్
- రాష్ట్రీయ ఉచ్ఛతర్ శిక్షా అభియాన్
- మహిళా సమాఖ్య కార్యక్రమం
- సాక్షర్ భారత్
- సబల - శిక్షణ, సాధికారతలకు మద్ధతు కార్యక్రమం
- సమీకృత శిశు అభివృద్ధి పథకం
- రాష్ట్రీయ బాల స్వాస్థ్య కార్యక్రమం
- సురక్షిత మంత్రిత్వ యోజన
- జాతీయ ఎయిడ్స్ నియంత్రణ కార్యక్రమం
- దోమల ద్వారా వచ్చే వ్యాధుల జాతీయ నియంత్రణ కార్యక్రమం
ఇలాంటి ధోరణి వల్ల లక్ష్యాలను చేరుకోలేరు.
వాటికో దృక్పథం, ఆశయం కూడా ఉండవు.
దీని దృష్ట్యా విధానకర్తలు, అధికారులు విధాన నిర్ణయం ప్రక్రియను అవసరానుగుణంగా సమీక్షించాల్సి ఉంటుంది.
అలాగే అధికార వికేంద్రీకరణ ద్వారా అట్టడుగు స్థాయి వరకు సహేతుకమైన వ్యవస్థను పాదుకొల్పాలి.
ప్రొఫెషనలిజం: ఇక అయిదవ అంశం సివిల్‌ సర్వీసుల్లో ప్రొఫెషనలిజం అన్నది ఎంత కీలకమో స్పష్టం చేసేదే.
ఒకే రకమైన ఆలోచన తీరు, రెండవది తటస్థ వైఖరి, మూడవది సామర్థ్యం, నాల్గవది అజ్ఞాతంగా వ్యవస్థను నడిపించడం.
అజ్ఞాతంగా పనిచేయడం అంటే ఎలాంటి ప్రచారానికి అవకాశం ఇవ్వకుండా ప్రజా ప్రయోజనం కోసం పనిచేయడం అన్న మాట.
మాటల్లో చెప్పాలి అంటే " అందరూ సమానులే కానీ కొందరు ఎక్కువ సమానులు " అయితే విధాన నిర్ణయాల్లో ఇది ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకోకూడదు.
ఏ ప్రభుత్వ అధికారి అయినా మౌలికమైన నియమ నిబంధనలను ఉల్లంఘించకుండా సకాలంలో ప్రభుత్వ పనులను పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది.
ఇక అంతిమంగా సివిల్‌ సర్వీసుల్లో సుస్థిరత, కొనసాగింపు ఉన్న అప్పుడే అప్పగించిన బాధ్యతలను ప్రతిభావంతంగా నిర్వహించే అవకాశం ఉంటుంది.
సామాజిక సమతూకంతో పాటు ఇలాంటి వ్యక్తులు తీసుకునే నిర్ణయాలలో దూరదృష్టి కూడా కనిపిస్తుంది.
ముఖ్యంగా అఖిల భారత సర్వీసులు అయిన,, సంబంధిత అధికారులకు సమగ్ర అభివృద్ధి దృక్పథాన్ని అందిస్తాయి.
భిన్నత్వంలో ఏకత్వ సాధనకు వేదిక అవుతాయి.
అయితే సుస్థిరత, కొనసాగింపు అన్న మాట మార్పును పక్కనబెట్టాలి అన్న ఆలోచనతో కూడుకున్నది కాదు.
ఎందుకంటే మార్పు అన్నది ప్రకృతి సహజం.
అందుకే సివిల్‌ సర్వెంట్లు ప్రజల క్షేమం, దేశ సౌభాగ్యం కోసం మార్పును అలవరచుకోవాలి సుస్థిరత, భద్రత, నిలకడ అన్న ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం ఎలాంటి అవినీతి కార్యకలాపాలకు లోబడకూడదు అన్నదే.
అయినా కూడా దురదృష్టవశాత్తు పెద్ద సంఖ్యలో సివిల్‌ సర్వెంట్లు అవినీతికి పాల్పడుతున్నారు.
కింది నుంచి పై దాకా, పై నుంచి కింది దాకా ఇదే రకమైన పరిస్థితి తాండవిస్తోంది.
పరిస్థితి చక్కబడాలి అంటే, అవినీతి ప్రక్షాళన జరగాలి అంటే తక్షణ చర్యలు అవసరం.
ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటి అంటే సివిల్‌ సర్వెంట్లు ఏ వ్యవస్థకు ఆ వ్యవస్థ అన్నట్లుగా మారుతారు.
వారే మార్పునకు సారథులు అవుతారు.
రాజ్యాంగ సభలో మాట్లాడుతూ సివిల్‌ సర్వీసులను (ప్రభుత్వ సేవ) తీవ్రంగా సమర్ధించారు.
ముఖ్యంగా దేశభక్తి, విధేయత, నిజాయితీ, సమర్ధత అఖిల భారత సర్వీసులు నిర్వహించే వారికి ప్రత్యామ్నాయం లేదు.
వారు కూడా ముమ్మాటికీ మనలాగే అని పటేల్‌ అన్నారు.
నేను మోసగాళ్లను సమర్ధించను.
సర్వీసులలో చాలా భాగం దేశభక్తితో, విధేయతతో ప్రవర్తించి ఉండకపోతే కేంద్రం కుప్పకూలి పోయేది.
మీరు పని చేసే సాధనాలతో కలహించుకోకండి.
సివిల్‌ సర్వీసులు లేకపోతే అరాచకం ప్రబలుతుంది.
' సమర్ధవంతమైన అఖిల భారత సర్వీసు కావాలి అంటే ఆ అధికారులు స్వేచ్ఛగా ' వారు తమ అభిప్రాయాలను ఎలాంటి భయం లేక పక్షపాతం లేకుండా ' మాట్లాడేందుకు అవకాశం ఇవ్వాలి అని నా సలహా.
ఈ నాడు నా నా అభిప్రాయానికి వ్యతిరేకంగా పత్రం తయారు చేయగలడు.
మీ అసంతృప్తి, ఆగ్రహం కలిగిస్తుంది అని భయపడి నిజాయితీగా మీ అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేయలేకపోతే మీరు అక్కడి నుంచి తప్పుకోవడం మంచిది '.
' దుష్ప్రవర్తన లేక తప్పులు చేసే ప్రభుత్వ అధికారులను నేను క్షమించను '
దేశం నిలదొక్కుకోవడంతో పాటు బలం పుంజుకున్న తరువాత మారవలసిందిగా వారికి నచ్చజెప్పి ఒప్పించవచ్చు.
' వారు గౌరవం, హోదా, ప్రతిష్ఠ కోసం పాటుపడేవారు మరియు ప్రజల ప్రేమకు పాత్రులు '.
అందువల్ల పై విషయాలను లోతుగా ఆలోచించవలసిన అవసరం ఉంది.
ఎందుకంటే అధికారంలో ఉన్న వారు ఈ మార్గదర్శక సూత్రాలను తప్పనిసరిగా ఆచరించాలి.
వ్యవస్థ లక్షణాలు.
దైనందిన వ్యవహారాల్లో అధికారులు మరియు వ్యవస్థ పనితీరులో మనకు వివిధ లక్షణాల సమష్టిరూపం కనిపిస్తూ ఉంటుంది.
' రెడ్‌ టేపిజం ' (అంటే జాప్యం) మరియు వివిధ రూపాలలో ఉండే అనిశ్చితి కారణంగా ఉద్యోగిస్వామ్యాన్ని (బ్యూరోక్రసీ) నిందించడం జరుగుతుంది.
కొన్నిసార్లు, ఉన్నతాధికారులు ఫైళ్లలో వ్యాఖ్యలు రాసే సందర్భంలో ' దయచేసి చర్చించండి ' (వార్తా కరే) అని రాస్తారు.
అయితే ఏ రోజున ఎన్ని గంటలకు చర్చించాలో పేర్కొనరు.
అంతేకాక సంబంధిత అధికారి తన పై అధికారి దగ్గరికి వెళ్ళిన అప్పుడు ఫైలులో పేర్కొన్న ' చర్చ ' జరుగదు.
ఈ కార్యక్రమాలు అన్నింటిలో ప్రజలకు అవగాహన కలిపించడం, గృహావాసాలకు పైపుల ద్వారా నీటి సరఫరా
ఇందుకోసంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 3.60 లక్షల కోట్ల భారీ మొత్తాన్ని కేటాయించింది.
నీటి కొరత ప్రభావం ప్రధానంగా, సుదూర ప్రాంతాల నుంచి ఇంటి అవసరాలకు నీటిని మోసుకొచ్చే మహిళల మీద పడుతుంది.
కుటుంబ అవసరాలకు నీటిని మోసుకురావడంకి గణనీయంగా మహిళల శారీరక శక్తి, సమయం కూడా ఖర్చు అవుతుంది.
ఈ నేపధ్యంలోనే కేంద్ర ప్రభుత్వం మహిళలకు నీటి మోత చాకిరి నుంచి విముక్తి కలిగించే లక్ష్యంతో జల్ జీవన్ మిషన్ ప్రారంభించింది.
నీటి వినియోగ సామర్ధ్యాన్ని మెరుగుపరచుకోవడం
కృషి సించాయీ యోజన (పీఎంకేఎస్ ' వై) లోని " ప్రతి చుక్కకు మరింత పంట " విభాగంలో బిందు, తుంపర (డ్రిప్ అండ్ స్ప్రింక్లర్) నీటి పారుదల పద్ధతులను పాటించడం ద్వారా, నీటి వినియోగ సామర్ధ్య పెంపును ప్రోత్సహిస్తుంది.
అందులో భాగంగా తక్కువ నీటితో ఎక్కువ పంటలు పండించే విధానాలను భాగస్వాములకు వివరించేందుకు ఎన్‌డబ్యుఎం, ' సహి ఫసల్ ' ప్రచార కార్యక్రమం చేపట్టింది.
వ్యవసాయం, పరిశ్రమలలో నీటి వినియోగ సామర్ధ్యాన్ని పెంపొందించుకోవడం ద్వారా, నీటిని ఆదా చేసుకునే అవకాశాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.
జల కాలుష్యం
జాతీయ జలాశయాలను కాలుష్యం నుంచి రక్షించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ ఆన్ ఆక్విఫెర్ మేనేజ్మెంట్ (ఎనేక్యూయుఐఎం) ప్రారంభించింది.
నదీ జలాలను శుద్ధి చేసేందుకు చేపట్టిన ఈ పథకం ఈ తరహా ప్రాజెక్టులలో ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద ప్రాజెక్ట్.
ఈ ప్రాజెక్ట్, భూగర్భ జలాల సుస్థిర యాజమాన్యాన్ని సులభతరం చేసేందుకు ప్రణాళికలను రూపొందిస్తుంది.
అలాగే, ' వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టుకుందాం ', ' సహి ఫసల్ ' మొదలైన పథకాల ప్రచార కార్యక్రమాల ద్వారా భాగస్వాములను తట్టిలేపుతోంది.
ప్రోత్సహిస్తోంది.
దీనిని కేంద్ర ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని జాతీయ ఆరోగ్య ప్రాధికార సంస్థ (ఎన్‌హెచ్‌ఎ) అమలు చేస్తోంది.
దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలకు ఆరోగ్యపరమైన గుర్తింపు (ఐడి), వ్యక్తిగత ఆరోగ్య రికార్డులు, డిజి డాక్టరు, ఆరోగ్య సదుపాయాల రిజిష్టరీ కలిగి ఉండేలా డిజిటల్‌ ఆరోగ్య వెసులుబాటును కలిగించాలి అన్నది దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
తరువాతి దశలో ఈ - ఫార్మసీ, టెలీమెడిసిన్‌ జోడించాలి అన్నది లక్ష్యం.
ఎన్‌డిహెచ్‌ఎంను ఆయుష్మాన్‌ భారత్‌ పరిధిలో తీసుకొస్తారు.
జాతీయ ఆరోగ్య విధానం - 2017 సిఫార్సుల మేరకు 2018లో ఆయుష్మాన్‌ భారత్‌ పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
ఆయుష్మాన్‌ భారత్‌ పథకం ప్రపంచంలో ప్రభుత్వ నిధులతో అమలవుతున్న అతిపెద్ద ఆరోగ్య కార్యక్రమం.
ప్రస్తుతం మన దేశ ఆరోగ్య రంగంలో ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటలిజెన్స్‌ (ఏఐ), రోబోటిక్స్, ఆగ్మెంటెడ్‌ రియాలిటీ (ఏఆర్), వర్చువల్‌ రియాలిటీ (విఆర్), 3డి ప్రింటింగ్, 3డి ఇమేజింగ్‌ వంటి ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందుబాటులో ఉన్నది.
ఆరోగ్య రంగంలో నూతన అన్వేషణలతో అనేక అంకుర సంస్థలు చక్కగా పని చేస్తున్నాయి.
కేంద్రం స్టార్ట్‌అప్‌ ఇండియా, స్టాండ్‌ అప్‌ ఇండియా పథకాల ద్వారా అంకుర సంస్థలకు చేయూతనిస్తోంది.
2014లో 142వ స్థానంలో ఉన్న భారత్‌ 2019లో 63వ స్థానానికి ఎగబాకింది.
పార్లమెంటులో ఈ బిల్లును నేను సమర్ధించాను.
నేను సూచించిన కొన్ని సలహాలను ప్రభుత్వం ఆమోదించింది.
దేశంలో ఆరోగ్య రంగంలో నాణ్యతను పెంపొందించడానికి వీలవుతుంది.
భారత్‌లో అనుబంధ, ఆరోగ్య నిపుణుల ద్వారా విద్య, సేవల నాణ్యతను కాపాడడానికి, నియంత్రించడానికి ఈ బిల్లు తోడ్పడుతుంది.
మన దేశంలో ఆరోగ్యసేవలు చౌకగా అందుబాటులో ఉండడం వల్ల వైద్య పర్యాటక రంగానికి ప్రాముఖ్యత ఏర్పడింది.
చెన్నైలో పేరొందిన మల్టీ, సూపర్‌ స్పెషాలిటీ ఆసుపత్రులలో అత్యధిక సంఖ్యలో విదేశీ పేషేంట్లు చికిత్స పొందుతుంటారు.
విదేశాల నుండి భారత్‌కు వచ్చి చికిత్స పొందేవారి కోసం మన దేశం సులువుగా మెడికల్‌ వీసా జారీ చేస్తోంది.
భారత్‌లో చౌకగా సత్వరమే లభ్యమయ్యే ఉత్తమ వైద్యసేవలు, ఆధునిక సాంకేతికత, నైపుణ్యం కలిగిన డాక్టర్లు ఉన్నారు.
దేశంలో వైద్య పర్యాటక రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి కేంద్రం 2017లో సింగిల్‌ విండో పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది.
మన దేశంలో ప్రపంచస్థాయి ఆరోగ్య వైద్య సదుపాయాలు ఉన్నాయి.
దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలకు శరవేగంతో టీకాలను అందిస్తున్నారు.
అందువల్ల, నరేంద్రమోదీ దార్శనికత, నాయకత్వంలో భారత్‌ త్వరలో కోవిడ్ - 19ను ఓడించి ఆత్మనిర్భర భారత్‌గా నిలుస్తుంది అని ఆశించవచ్చు.
దేశభాషలందు లెస్స
ప్రత్యేక వ్యాసం
ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో భాషా వికాసం
అజంత భాష.
సంగీతానికి అనువు అయినది అందువల్ల త్యాగరాజు వంటి విద్వాంసులు భాషను సంగీతానికి ఉపయోగించారు.
గొప్పతనాన్ని ఇతర భాషీయులు, పాశ్చాత్యులు కొనియాడారు.
' దేశభాషలందు లెస్స " అని శ్రీకృష్ణదేవరాయలు అన్నారు.
మాధుర్యాన్ని బయటివారు ప్రస్తుతిస్తున్న అప్పటికీ మనలో మనకే మన భాష మీద మక్కువ లేకపోవటం విచారకరం.
భాష నిర్వచనం:
' భాష్ ' అనే సంస్కృత ధాతువు నుండి భాష పుట్టింది.
' భాష్యత ఇతి భాష ' భాషింపబడేది భాష.
అంటే భావ వ్యక్తీకరణకు, భావ గ్రహణానికి ఉపయోగపడే వాగ్రూపమైన ధ్వని సంకేతమే భాష జ్ఞాన సముపార్జనకు భాష ముఖ్యమైన సాధనం.
ఇది మానవుల్లో సంఫీుభావాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
తద్వారా నాగరికత, సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందుతాయి.
సమస్త ప్రాణికోటి నుండి మానవునికి విశిష్ట స్థానం కల్పిస్తుంది భాష.
మానవ జీవితంలో భాషకి ఉన్న ప్రాధాన్యతను తెలుసుకొన్నాం.
అయితే, భాష కాలానుగుణంగా మార్పుకు లోనవుతూ ఉంటుంది.
కొత్త పదాలు వచ్చి చేరుతుంటాయి.
కొన్ని పదాలు కాలగమనంలో మరుగవుతాయి.
ఉదాః ప్రాచీన కాలంలో ' కంపు ' అంటే వాసన, సువాసన అనే అర్థం ఉండేది.
అర్థ పరిణామం వల్ల ఈ పదానికి దుర్గంధం లేక చెడువాసన అనే అర్థం ఏర్పడింది.
అందువల్లనే భాషను ' జీవద్భాష ' అంటారు.
వ్యవహారంలో లేని భాషను ' మృతభాష ' అంటారు.
వాడుకలో జరుగుతున్న మార్పులను పరిశీలించిన యునెస్కో భాష కూడా మృతభాష జాబితాలోకి చేరిపోతోంది అని ఆందోళన వ్యక్తం చేయడం ఇక్కడ గమనార్హం.
దీనిని తేలికగా తీసుకోకుండా నిశితంగా పరిశీలించి బోధన, వాడకం పై దృష్టి కేంద్రీకరించి ప్రభుత్వం తగు చర్యలు చేపట్టాలి.
విద్యావేత్తలు, పండితులు, తల్లిదండ్రులు తమ సహకారాన్ని అందించాలి.
ఆ విషయాలను గురించి చర్చించడమే ఈ వ్యాసం ప్రధానోద్దేశం.
మాతృభాష:
భాషా బోధనలో మాతృభాషకు అధిక ప్రాధాన్యం ఉంది.
మాతృభాష అంటే ఏమిటో చూద్దాం.
ఎలాంటి ప్రయత్నం లేకుండా శిశువు అనుకరణ నేర్చుకొనేది మాతృభాష అంటే తల్లి దగ్గర ఉగ్గుపాలతో నేర్చుకొనే భాషనే మాతృభాష అంటున్నారు.
ఆంగ్లంలో ' Mother Tongue అనే పదానికి సమానార్థకంగా ' ' తల్లిభాష ' అని కూడా అంటారు.
జ్ఞానసముపార్జనకు మాతృభాషే చక్కటి పునాది అని భాషావేత్తల అభిప్రాయం.
కొత్త విషయాలను పరభాషలో కన్నా సొంతభాషలో అధ్యయనం చేయడం సులభం అవుతుంది.
" పరభాష ద్వారా నేర్చే విద్య సోపానాలు లేని సౌధం లాంటిది " అని రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ అన్న మాటను బట్టి భాషా బోధనలో మాతృభాష ప్రాధాన్యత తెలుస్తోంది.
ఆర్థిక, పారిశ్రామిక ప్రగతికి ప్రతీక
యోజన బృందం
ఆధునిక రాష్ట్రంమైన మహారాష్ట్రకు పశ్చిమాన అరేబియా సముద్రం; వాయవ్యంగా గుజరాత్, కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన దాద్రా నాగర్ హవేలీ; ఉత్తరం - ఈశాన్యం వైపున మధ్యప్రదేశ్; తూర్పు దిశలో ఛత్తీస్గఢ్; దక్షిణాన కర్ణాటక; ఆగ్నేయంగా ఆంధ్రప్రదేశ్; నైరుతి దిశలో గోవా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
వివిధ నదీ తీరాల్లో, నదీ లోయల్లో రాతియుగం నాటి పరికరాలతో కూడిన అనేక ప్రదేశాలు ఉన్నట్లు పలు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.
చారిత్రక దృష్టికోణం
ఇది రాష్ట్రంలో అత్యంత ప్రగతిశీల కాలం కాగా, పాశ్చాత్య ప్రపంచంతో అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం జోరు అందుకున్నది ఈ కాలంలోనే.
మహారాష్ట్రలోని ఓడరేవులు ఈ దిశగా కీలక పాత్ర పోషించాయి.
భాజా, పీతల్ ఖోర్, కార్లా నాసిక్ వంటి బౌద్ధుల రాతిగుహల తవ్వకాలలో ఈ వాస్తవం ప్రతిఫలిస్తుంది.
గుజరాత్ నుంచి పాలన సాగించిన పాశ్చాత్య క్షత్రపులు శాతవాహనులను జయించి, కొంత కాలం పాటు వారి భూభాగాన్ని తమ అధీనంలో ఉంచుకున్నారు.
ఆధునిక మహారాష్ట్రలోనే గాక ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్ ప్రాంతాలకూ శాతవాహనుల పాలన విస్తరించింది.
శాతవాహనుల పతనం తర్వాత మహారాష్ట్రలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో అభీరులు, త్రికూటులు వగైరా పాలకులు అనేక చిన్న రాజ్యాలను స్థాపించారు.
ప్రపంచదృక్పథం.
విశిష్ట వ్యాసం.
ఐ.ఎఫ్.ఎస్: కొనసాగుతున్న ప్రాధాన్యత.
అది నిజంగా గడ్డు కాలం.
తొలి ఆంగ్లో - మరాఠా యుద్ధంలో ఎంతో శ్రమతో బయటపడ్డ కాలం.
మరోవైపు దక్షిణాదిన చేతిలో వారు ఓడిపోయారు.
బ్రిటిష్‌ పార్లమెంట్‌ పిట్స్‌ ఇండియా యాక్ట్‌ అమోదించడానికి సిద్ధమౌతున్న సమయం అది.
ఆ చట్టం గల స్వతంత్ర అధికారాలను మరింత పరిమితం చేసేందుకు ఉద్దేశించినది.
ఈ విభాగాన్ని దౌత్య వ్యవహారాలకు మరింత విస్తరింపచేశారు.
ఆ తర్వాత కాలక్రమంలో అది ఐఎఫ్‌ఎస్‌గా అవతరించింది.
1843 నాటికి బ్రిటిష్‌వారు శక్తిమంతులుగా ఉన్నారు.
కేవలం పంజాబ్‌ను మాత్రమే స్వాధీనం చేసుకోవాల్సి ఉండేది.
వివిధ చార్టర్‌ చట్టాల వల్ల ఒకప్పటి పట్టును కోల్పోయింది.
ఈ దశలో బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం మరింత మెరుగైన రీతిలో కార్యకలాపాలు సాగించేందుకు విదేశీ విభాగాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించాలి అని నిర్ణయించింది.
అవి విదేశీ, హోమ్, ఫైనాన్స్, మిలిటరీ.
అందువల్ల నూతనంగా ఏర్పడబోయే దేశానికి సంబంధించి ఈ విభాగానికి కొత్త పేరు, భిన్నమైన వ్యవస్థ అవసరం అయ్యింది.
విదేశాలలో భారతదేశ దౌత్య, కాన్సులార్, వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు సంబంధించి ప్రాతినిధ్యానికి ఫారిన్‌ సర్వీస్ (ఐఎఫ్‌ఎస్) ను ఏర్పాటు చేశారు.
ఐఎఫ్‌ఎస్‌ ప్రపంచంలోనే అత్యంత సమర్దవంతమైన సివిల్‌సర్వీసు.
అంతేకాదు దౌత్యపరమైన వ్యవహారాలకు సంబంధించి అత్యంత ప్రత్యేకత కలిగిన విభాగం ఇది.
ఇది పలు పద్ధతులలో భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలను చక్కగా నిర్వహిస్తూ వస్తున్నది.
అంతర్జాతీయ వేదికలపై ఇండియా తరఫున ప్రాతినిధ్యం వహించడంలో, ఇండియా తరఫున సంప్రదింపులలో, జాతీయ ప్రయోజనాలు కాపాడడం, ఇతర దేశాలతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలు నెలకొల్పడం, విదేశీ వ్యవహారాలకు సంబంధించి కీలక సమాచారాన్ని సేకరించడం, ఆ విషయాలపై ప్రభుత్వానికి నివేదించడం ఈ విభాగం బాధ్యత.
ప్రభుత్వానికి చెందిన విదేశాంగ విభాగం, విదేశాలలో తమ దేశ ప్రయోజనాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించేందుకు బాధ్యత వహించడం, విదేశాంగ విధాన నిర్ణయాలకు కీలకమైన సమాచారాన్ని సేకరించడం, అందించడం దీని బాధ్యత.
ఫారిన్‌ సర్వీస్‌ అధికారులు ఈ విభాగానికి వెన్నెముకగా ఉంటారు.
ఇతర దేశాలలో భారతదేశ ప్రయోజనాలను కాపాడుతూ, శాంతి, సుసంపన్నతను పెంపొందించడం ఈ విభాగం లక్ష్యం.
తమ దేశ విదేశాంగ విధానాన్ని ఇతర దేశాలతో జరిపే కీలక రాజకీయ సంభాషణలలో గట్టిగా సమర్ధించడం, తమ దేశ పౌరులు ఇతర దేశాలలో పర్యటించేందుకు, లేదా అక్కడి ప్రజలు ఇక్కడికి పర్యటనకు వచ్చేందుకు సహాయపడడం వంటివి ఎన్నో విధులను ఈ విభాగంలోని వారు నిర్వహిస్తుంటారు.
సామాజిక దర్పణం
స్వాత్రంత్ర్యనంతర సాహిత్యం
సాహిత్య చరిత్ర ఎల్లప్పుడూ సమాజ చరిత్రకు అద్దం పట్టాలి అని లేదు కానీ కొన్నిసార్లు, సామాజిక - రాజకీయ మార్పులకు అద్దం పడుతుంది, మరి కొన్నిసార్లు సామాజిక - రాజకీయ మార్పులకు గల అవకాశాలను కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది.
కానీ సమకాలిన సాహిత్యంలో అప్పటికే ఉన్న విభిన్నమైన సృజనాత్మక పోకడలు చిన్నచిన్న మార్పులతొ కొనసాగాయి.
1947లో స్వాతంత్ర్యం తెచ్చిన చిగురించిన ఆశలు, ఆనందోత్సాహాలతో పాటు విభజన రగిల్చిన విషాదం, దుఃఖం కూడా గూడుకట్టుకు ఉన్నాయి.
సుమారు ఒక శతాబ్దం పాటు జరిగిన పోరాట ఫలితంగా స్వేచ్చ పొందే అవకాశం లభించిన అప్పటికీ విభజన సందర్బంగా లక్షలాది మంది ప్రజలు స్థానభ్రంశం చెందడంతో పాటు మత హింస చెలరేగడంతో జరిగిన ప్రాణనష్టం వల్ల ఆనందోత్సాలు కుదేలు అయ్యాయి.
ఇది సాహిత్యంలో కూడా ప్రతిబింబించింది.
విభజన సమయంలో చెలరేగిన హింస పెల్లుబికిన క్రూరత్వం, ఆ తర్వాత జరిగిన మత ఘర్షణలు ప్రజలలో తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించాయి.
ఈ దుఃఖం కొంతమంది రచయితల రచనలలో ప్రతిబింబిస్తుంది.