Gazale Konağı

Gazale Konağı ( - Beyt Gazale‎), Suriye'nin Halep şehrinde Osmanlı döneminden kalan en büyük ve en iyi korunmuş yapılardan biridir. Adını yaklaşık iki yüzyıl boyunca konağın sahibi olan Gazale ailesinden almıştır. 1914’ten bu yana devlet okulu olarak kullanılmış ve yakın zamanda Halep şehrinin Bellek Müzesi olmak üzere restore edilmiştir. Halep’in Al-Jdayde semtinde yer almaktadır.

Konak dini ve etnik çeşitliliğe sahip bir nüfusa sahip olan büyük bir banliyö mahallesinin Batı kenarında bulunmaktadır. Halep tarihi kent merkezinin Kuzeyindeki bu mahalle, geç Memlük döneminden bugüne dek gelişimini sürdürmüştür. Bir grup kilisenin çevresinde organik biçimde öbeklenerek ortaya çıkan yerleşim alanı, zaman içinde Jdeideh Hristiyan mahallesine dönüşmüştür. Burada, Halep’in ileri gelen Hristiyan toplulukları, özellikle de Hindistan ve İran ile ticarette uzmanlaşan Ermeniler ikamet etmiştir.

Gazale Konağı, 1583-90 ve 1653 yıllarına tarihlenen – ve canlı, karışık bir Hristiyan-Müslüman mahallesinin anıtsal kalbini oluşturan – iki adet büyük vakıf binasının önünde inşa edilmiştir. Boyutu ve bezemeleri ile eşsiz nitelikteki Gazale Konağı, 17. yüzyıl Halep’inde bir Hristiyan topluluğun zenginliğini ve gücünü simgelemektedir. Konağın dekoratif panellerinde insan figürünün resmine rastlanmamaktadır; yerel zanaatkarlarca yapılmış paneller, popüler özdeyişlerin, mistik şiirlerin ve İncil’den alınmış ilahilerin karışımından oluşan birçok boyalı yazıt içermektedir. Bu kaynak çeşitliliği, Arap kültürünün zenginliğini ve Halep kentsoylularının tipik eklektik tarzının açık bir yansımasıdır.

2007-2011 arasında, Suriye Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Gazale Konağı’nı Halep şehrinin belleğine adanmış bir müzeye dönüştürmek için kapsamlı bir restorasyon kampanyası yürütmüştür. Restorasyon işlerinin önemli bir bileşeni, Şamlı zanaatkarların eseri olan dekoratif panellerin bir kısmının onarımı olmuştur.

Bu kampanyaya koşut olarak, Gazale ailesinin bugünkü torunları konağa ilişkin bilimsel bir araştırma başlatmıştır. 2010 yılında başlayan bu çalışma kapsamında, mahalleye ve konağa ilişkin tarihi araştırma, dekoratif öğelere ilişkin stilistik bir inceleme ve ayrıntılı bir mimari analiz yapılmıştır. Çalışmanın hedefi, Gazale Konağı’nın başlangıçtan bu yana geçirdiği evrimin kesin bir kronolojisini elde etmek olmuştur.

Gazale'nin evi, özellikle eyvanı, Suriye iç savaşı nedeniyle ağır hasar gördü. Bina çeşitli patlamalara maruz kaldı ve kalan tüm ahşap dekoratif paneller bilinmeyen gruplar tarafından sökülerek yağmalandı. Malın zarar görmesi ve müzenin yağmalanması ile ilgili raporlar yayınlandı.

Sauvaget Jean 1941, Alep. essai sur le développement d'une grande ville syrienne, des origines au milieu du XIXe siècle. Paris, Librairie orientaliste Paul Geuthner, texte et album.

David, Jean-Claude et François Cristofoli (2019) Alep, la maison Ghazalé. Histoire et devenirs. Editions Parentheses, 176 p.; David Jean-Claude 1982, Le waqf d'Ipchir Pacha à Alep (1063/1653), étude d'urbanisme historique. IFPO Damas, collection PIFD.

Collectif 1989, L’habitat traditionnel dans les pays musulmans autour de la Méditerranée, I. L’héritage architectural : formes et fonctions, IFAO, Le Caire.

Julia Gonnella (1996) Ein christlich-orientalisches Wohnhaus des 17. Jahrhunderts aus Aleppo (Syrien). Das 'Aleppo-Zimmer' im Museum für Islamische Kunst, Staatliche Museen zu Berlin - Preußischer Kulturbesitz. Mainz: P. von Zabern, pp. 76.

Fotoğraf arşivleri: Aga Khan Trust for Culture and the Aga Khan Documentation Center at MIT, Bayt Ghazala ; MIT Libraries, Ghazale House ; Aga Khan Visual Archive, Ghazala House ; Fotoğraf Brandhorst & Bremer, 2001.