Zahid Kevserî

Eserlerini daha çok 'dinde reform' konusunda vermiş bu düşünceye karşı durmuştur. Kendisi aynı zamanda İslam'da geleneksel kelâm alimlerinin düşüncelerinin eleştirilmesine karşı çıkmıştır.

1879 yılında Düzce'de doğdu. Babası Hasan Hilmi Efendi (1831 - 1929), Kafkasya'da doğmuş Çerkez asıllı bir müderristi. Kevserî, ilk dini eğitimini babasından aldı. 1893 yılında İstanbul'a geldi. Burada Kazasker Hasan Efendi Dârülhadis Medresesi ve Fatih Medresesi'nde eğitimine devam etti. 1904'te medrese eğitimini tamamladı ve 1906 yılında icazetini aldı.

İcazetini aldıktan sonra Fatih Camii'nde müderrislik yaptı. Darülfunun sınavlarını kazanmasına rağmen buraya ataması yapılmadı. Kastamonu'da açılısını sağladığı medresede 3 yıl görev yaptı. Sonrasında İstanbul'a dönerek Süleymaniye Medresesi'nde çalışmaya başladı. İttihatçılarla arası iyi olmadığından 3 Kasım 1922 tarihinde İskenderiye'ye gitti. Bir süre Şam'da kaldıktan sonra Kahire'ye dönerek Ezher'de ünlü hocalardan ders almaya başladı. Burada Türkçe eserleri Arapça'ya çevirmekle görevli kurumda çalışmaya başladı.

Uzun yıllar Kahire'deki evinde öğrenci yatiştiren ve kitap yazan Kevseri, burada da siyasi tartışmalardan uzak durmadığı için sınır dışı edilmek istendi. Türkiye'ye dönmek istese de 1952 yılında bu şehirde hayatını kaybetti.

Her ne kadar Kevserî’ye, Hanefî mezhebinin taassupçusu olduğu, ve bu mezhebe aşırı bir şekilde bağlı olduğu yönünde eleştiriler yöneltilmişse de, bu eleştiriler kabul görmemiş ve isabetsiz bulunmuştur. Nitekim Zâhid el-Kevserî, Hanefî mezhebinin dışındaki Mezhep imamlarının ve âlimlerinin kitap ve eserlerini neşredilmesine vesile olması, onlara Takdim ve Takriz yazıları yazması bu eleştirileri reddetmektedir. Özellikle Dini hükümlerde Kıyası reddeden İbn Hazm’ın “En-Nübez”ini neşretmesi, bunun yanında İbn Hazm’ı kıyas konusundaki düşüncesinde eleştirmektende geri durmaması (mesela bkz. En-Nübez, S.44,) Kevserî’ye yöneltilen bu eleştiriyi haksız kılmaktadır. Kevserî’nin onun dışında diğer Mezhep imamlarının veya Alimlerinin neşrettiği, Takdim veya Takriz yazısı yazdığı eserler arasında Şafiilerden Takiyüddin Es-Sübkî nin “El-Fetâvâ”sı, yine Şafiilerden İbn Ebu Hâtim’in “Âdâbu’ş Şafiî ve Menakıbuhu” adlı İmam Şafiî’nin hayatının anlatıldığı eseri, yine İmam Şafiî’nin Kur’an ayetlerinin tefsirinin yine bir Şafii Alimi olan El-Beyhakî’nin derlediği “Ahkâmu’l Kur’an” gibi ve daha birçok eser sayılabilinir. Hatta Ebû Hanîfe’ye, 125 meselede hadislere muhalefet ettiği ithamını yönelten İbn Ebû Şeybe için, İbn Ebû Şeybe’nin bu sayının onda birinde haklı olabileceğinide beyan etmeside, (bkz. El-Kevserî, en-Nüketu’t-Târife, S. 5) Kevserî’ye yöneltilen Mezhep Taassupçusu iddialarını açık bir şekilde reddetmektedir.

Raf'u'r-Raybe an Tahabbutati İbn-i Kuteybe — El yazması bir kitaptır. Mısır'a ilk geldiği zamanlarda yazmıştır. İbn Kuteybe'nin, İmam Ebu Hanife hakkındaki bazı görüşlerinin tenkidini içermektedir.

Husnü't-Tekadı fi-Sirati'l-İmam Ebu Yusuf el-Kadi — Ebu Yusuf'un hayatı ve içtihattaki yerini ele alan bir risale olup Matbaatü'l-Envar Matbasında, 103 sayfa halinde basılmıştır.

el-İmta' bi-Sirati'l-İmameyn el-Hasan b. Ziyad ve Sahibihi Muhammed b. Şüca: Hanefi Müçtehitlerinden Hasan b. Ziyad ve Muhammed Şüca hakkında yazılmıştır. Matbaatü'l-Envar Matbaasında 70 sayfa halinde basılmıştır. Bu eserlerden anlaşıldığına göre Kevseri, Ebu Hanife'nin belli başlı talebelerinin hayatı hakkında risaleler yazmıştır. Ebu Hanife hakkında ise, müstakil eser yazmasa da onun hakkında yazılan eserlerin neşri konusunda hayli çaba sarf etmiştir.

Te'nibü'l-Hatib ala ma Sakahü fi Tercemeti Ebi Hanife mine'l-Ekazib: Hatip Bağdadi'nin "Tarihül Bağdad" isimli eserinde, İmam Ebu Hanife'nin biyografisinde zikrettiği, İmanı karalamaya yönelik yakışıksız sözlerinin tenkidini içermektedir. 200 sayfa halinde basılmıştır.

Akvemü'l-Mesalik fi-Bahsi Rivayeti'l-Malik an Ebi Hanife ve'r-Rivayeti Ebi Hanife an Malik:|Akvemü'l-Mesalik fi-Bahsi Rivayeti'l-Malik an Ebi Hanife ve'r-Rivayeti Ebu Hanife an Malik: İhkaku'l-Hakk'ın sonuna ilave olarak basılmıştır.

el-Buhusü's-Seniyye an Ba'zı Ricali Esanidi't-Tarikatu'l Halvetiyye: Bu eserde 13 Halveti Şeyhinin hayat hikâyesi ele alınmıştır. El yazması olan bu kitabın aslı, Kevseri'nin ögrencisi Ahmet Hayri,' nin elinde mevcuttur.

Nazratün Abira fi Mezaimi Men Yünkiru Nüzüle İsa (a.s): İsa'nın gökyüzüne kaldırıldığını ve kıyamete yakın yeryüzüne ineceğini anlatan bir kitaptır. "El İslam" dergisinin sahibi Abdurrahman Efendi'nin matbaasında basılmıştır.

en-Nüketü't-Tarife fi't-Tehaddüsi an Rududi İbni Ebi Şeybe ala Ebi Hanife: İbn-i Ebi Şeybe'nin, İmam Ebu Hanife'nin hadislere muhalefet ettiğini söylediği hususların cevabını içermektedir. 273 sayfa olarak basılmıştır.

İrgamü'l-Merid fi Şerhi Nazmi'l-Atid li Tevessüli'l-Mürid: Matbuu bir kitaptır. Fihrist ve düzeltmeler dışında 114 sayfa olan bu eser, İstanbul' da 1328' de basılmıştır. "en-Nazmu'l Atid" adlı eserinin şerhidir. "Altun Silsile" adıyla M. Vehbi Şahinalp ve M. Zahit Kalfagil tarafından Türkçeye tercüme edilip basılmıştır.

el-Medhalü'l-Amm li-Ulum.i'l-Kur' an: El yazması bir kitaptır. İstanbul' da yazdığı Kur' an İlimlerine dair iki ciltlik bir eseridir. Bu kitap kaybolmuştur. Kitabın kaybolmasına Kevseri çok üzülmüştür.

Nasbu'r-Raye li Ehadisi'l-Hidaye (ez-Zeyleı, Cemaleddin Ebu Muhammed Abdullah b. Yusuf) Bu mukaddime "Fıkhu Ehli'l-Irak ve Hadisuhum" adıyla müstakil bir kitap olarak basılmış ve Prof. Dr. Abdulkadir Şener ve Prof. Dr. M. Cemal Sofuoglu tarafından "Hanefi .fıkhının Esasları" ismiyle tercüme edilip Türkiye Diyanet Vakfı tarafından 1981' de basılmıştır.