Finlandiya-NATO ilişkileri

Finlandiya Cumhuriyeti, 4 Nisan 2023'te Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne (NATO) üye oldu. Finlandiya, Barış için Ortaklık programına katıldığı 1994 yılından bu yana NATO ile resmi ilişkilere sahiptir ve 1995 yılından bu yana üyelik açısından NATO ile büyük ölçüde örtüşen Avrupa Birliği (AB) üyesidir.

Finlandiya, Rusya ile çoğu zaman karmaşık olan ilişkileri karşısında tarihsel olarak bir tarafsızlık konumunu korumuştur Üyelik olasılığı, Soğuk Savaş'ın sona ermesinin ardından ülkede tartışma konusu haline geldi ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından ülke, 18 Mayıs 2022'de NATO'ya katılmak için resmen başvurdu.

5 Temmuz 2022'de NATO, Finlandiya'nın ittifaka katılması için katılım protokolünü imzaladı. Eylül ayının sonunda, 30 NATO üye devletinden 28'i katılım protokolünü onayladı, geri kalan ikisi, her ikisi de Nisan 2023'ün başlarında onaylayacak olan Macaristan ve Türkiye idi. Finlandiya resmen 4'te NATO üyesi oldu Nisan 2023'te planlanmış bir zirve sırasında, anlaşma tarihindeki en hızlı katılım sürecini sonuçlandırdı. Finlandiya'nın Rusya ile 1.340 km'lik (832 mil) bir sınırı vardır ve bu sınır, NATO'nun Rusya ile olan sınırını iki katından fazladır.

Finlandiya , İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda, Devam Savaşı'nda Sovyetler Birliği'ne karşı müttefik olduğu Almanya ile bağlarını kesmek zorunda kaldı. Savaşın ardından dış politika, Finlandiya'nın Komünist Sovyetler Birliği'nin yanında bağımsız, egemen, demokratik ve kapitalist bir devlet olarak hayatta kalmasını sağlamayı amaçlayan Paasikivi-Kekkonen doktrini tarafından yönlendirildi. Bu, doğu komşusuyla savaştan kaçınmak için Sovyetler Birliği ile yeterince iyi ilişkiler sürdürerek başarılacaktı Finlandiya hükümeti, Sovyet baskısı nedeniyle Marshall Planı kapsamında ABD'den gelen dış yardımı reddetti. Kısa bir süre sonra Finlandiya ile Sovyetler Birliği arasında YYA Antlaşması imzalandı Soğuk Savaş, Finlandiya'nın iç işlerinde sözde bağımsızlığını koruduğu, dış politikasının ise Sovyetler Birliği'nin dış politikasıyla çatışmalardan kaçınmakla sınırlı olduğu Finlandiyalaşma ile işaretlendi Sonuç olarak, büyük güç çatışmalarının dışında kalmak için tarafsız bir duruş sergiledi ve NATO'ya, Avrupa Topluluklarına veya savaşın ardından Batılı demokratik devletler tarafından kurulan diğer kurumlara ve Sovyet önderliğindeki Varşova Paktı'na katılmaktan kaçındı. Soğuk Savaş'ın zirvesinde, Finlandiya hükümeti herhangi bir potansiyel işgal için güçlü bir caydırıcılık sağlamak amacıyla savunma yeteneklerini artırmak için bilinçli bir çaba sarf etti. 1968'den itibaren Finlandiya hükümeti, potansiyel bir saldırganlığı geciktirmek ve yıpratmak için geniş arazi alanlarının kullanılmasını gerektiren bölgesel savunma doktrinini benimsedi. Bu, kriz zamanlarında toplumun tüm kaynaklarının ulusal savunma için kullanılmasını gerektiren topyekun savunma kavramıyla tamamlandı.

NATO'ya katılmadan önce Finlandiya, Barış için Ortaklık programının neredeyse tüm alt alanlarına katıldı ve hem Afganistan hem de Kosova misyonlarına barış gücü sağladı. Finlandiya hükümetinin 1997 tarihli savunma raporu, PfP konsepti doğrultusunda uluslararası kriz yönetimini desteklemek için birlikte çalışabilirliğin geliştirilmesini güçlü bir şekilde savundu. 1998–2008 savunma programı, Mayıs 1997'de kuzey Norveç'teki "PfP Ruhu" eğitiminde başladı. Finlandiya, NATO ile yakın ilişkilerini sürdürdü ve üyelerinden F-35 Lightning II uçağı da dahil olmak üzere askeri teçhizat satın aldı Finlandiya ciddi bir şekilde üyelik peşinde koşmadan önce, yeni tedarik edilen ekipmanın NATO standartlarını karşılaması gerekiyordu. Silahların NATO ile uzun süredir devam eden işbirliğine rağmen, katılımdan sonra, kullanım ömrünün sonuna kadar hizmet dışı bırakılmayacak olan RK 62 saldırı tüfeği gibi uyumlu olmayan malzemeleri elinde tuttu.

Eylül 2014'te imzalanan anlaşma, NATO ve Finlandiya'nın Finlandiya topraklarında ortak tatbikatlar yapmasına ve "afetler, aksamalar ve güvenlik tehditleri" gibi durumlarda NATO üyelerinden yardım alınmasına izin veriyor. Bu nedenle, Finlandiya (ve İsveç) 2015 yılında NATO liderliğindeki Arktik Mücadele Tatbikatına katıldı.

1988-1991 yılları arasında Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Finlandiya'nın bağımsızlığına yönelik tehdit azaldı NATO, yeni üyelerin kabulüne yönelik açık kapı politikasını vurguladı ve birçok eski Doğu Bloku ve Sovyet sonrası devlet 1990'larda ve 2000'lerde ittifaka katıldı. Sonraki hükümetler aracılığıyla Finlandiya'nın tutumu, NATO'ya katılmanın gereksiz olduğu ve bağımsız bir savunma politikasının sürdürülmesinin tercih edildiği, ancak koşullar değişirse ülkenin NATO'ya katılma seçeneğini kullanma hakkına sahip olduğu yönündeydi. Bir ittifaka katılma seçeneğini etkili bir şekilde kullanmanın önündeki engelleri kaldırmak (örneğin, birlikte çalışabilirliği artırarak) bu politikanın bir parçasıdır. Ülke bu dönemde tarafsızlıktan uzaklaştı ve 1995'te Ortak Dış ve Güvenlik Politikasını benimsemeyi gerektiren Avrupa Birliği'ne katıldı.

Ocak 2022'de Başbakan Sanna Marin, Finlandiya'nın NATO üyeliğine başvurma seçeneğini saklı tuttuğunu söyledi, ancak başbakan olarak görev yaptığı süre boyunca bunun "pek olası olmadığını" söyledi. 24 Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline yanıt olarak, Finlandiya'nın "şu anda acil bir askeri tehditle karşı karşıya olmadığı" halde NATO'ya katılmanın hala bir olasılık olduğunu yineledi ve "Finlandiya'daki NATO üyeliği konusundaki tartışmanın değişeceğini" belirtti. 25'te Şubat ayında, bir Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Finlandiya ve İsveç'i NATO'ya katılmaya çalışırlarsa "askeri ve siyasi sonuçlarla" tehdit etti Her iki ülke de acil NATO zirvesine NATO'nun Barış için Ortaklık üyesi olarak katılmıştı ve her ikisi de işgali kınamış ve Ukrayna'ya yardım sağlamıştı. 1 Mart 2022'de NATO'ya tam üye olmak için başvuru yapılıp yapılmayacağını görüşmek üzere Başbakan Sanna Marin, "böylesine önemli bir sorunun etraflıca ele alınması gerektiğini" söyleyerek konuyla ilgili henüz bir karar verilmediğini belirtti.

İşgalin ardından yapılan kamuoyu yoklamaları, Finliler arasında NATO'ya katılmaya yönelik desteğin açık bir çoğunluk ile eşi benzeri görülmemiş bir şekilde arttığını gösterdi. Konuyla ilgili birkaç vatandaş inisiyatifi gerekli 50.000 imzayı aldı ve Finlandiya Parlamentosu'nun konuyu değerlendirmesini gerektirdi. Başkan Niinistö, anketi bir başvuru için yeterli halk desteğini göstermek olarak nitelendirdi. Başbakan Marin, karar sürecinin ilkbaharda ve "aylar değil, haftalar" içinde sonuçlandırılması gerektiğini öne sürdü.

NATO sürekli olarak " açık kapı politikasını " sürdürmüştür Genel Sekreter Jens Stoltenberg, üye devletlerin "Finlandiya'yı NATO üyesi olarak sıcak bir şekilde karşılayacağını" bekliyordu. Finlandiya'yı NATO'ya davet etme kararının, onay sürecinde ona siyasi koruma sağlayacağını da söyledi. Ülkenin askeri kabiliyetini ve demokratik bir toplum olarak kalma taahhüdünü varlık olarak tanımlayarak "Finlandiya üyeliğinin NATO'yu daha güçlü hale getireceğini" söyledi.

2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden ve Finlandiya'nın NATO'ya katılmaya yönelik pozisyonlarındaki radikal değişimden sonra, Maria Zakharova ve Dmitry Medvedev, NATO'ya katılmanın Finlandiya için nükleer silahların konuşlandırılması da dahil olmak üzere sonuçları olacağı konusunda uyardılar; Rus İzvestia gazetesi, Finlandiya'nın Saimaa kanalı üzerindeki kira kontratının feshedilebileceğini bildirdi.

Rusya, İskandinav ülkesinin tedarikçi Gazprom'a ruble olarak ödemeyi reddetmesinin ardından komşu Finlandiya'ya doğal gaz sağlamayı durdurdu Rusya'nın İskandinav pazarına elektrik ihraç eden lider kuruluşu RAO Nordic, ödeme gecikmeleri nedeniyle Finlandiya'ya elektrik arzını kesme kararı aldığını açıkladı.

Avrupa Birliği, Finlandiya ve İsveç'in NATO üyeliğine desteğini açıkladı. Hırvatistan cumhurbaşkanı Zoran Milanović, komşu Bosna-Hersek'te seçim reformu önlemleri uygulanana kadar ülkesinin Finlandiya'nın üyeliğinin onaylanmasını engellemesi gerektiğini belirtti, ancak Dışişleri Bakanı hükümetin herhangi bir başvuruya desteğini ifade etti. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasına karşı olduğunu dile getirerek, iki ülkenin Kürt militan grupları da dahil olmak üzere, Kürdistan İşçi Partisi (PKK), Kürdistan Topluluklar Birliği (KCK), Demokratik Birlik Partisi (Suriye) (PYD) ve Halk Savunma Birlikleri (YPG) ile başarısızla sonuçlanan, 15 Temmuz Darbe Girişimini planlamakla suçlanan ABD merkezli Müslüman din adamı Fethullah Gülen'in destekçileri ɡibi terör örgütleri olarak sınıflandırdığı gruplara izin vermesi durumunda Türkiye'nin başvurularını desteklemesinin "imkansız" olacağını söyledi. Türkiye, İskandinav ülkelerinden PKK üyesi olduğu iddia edilenlerin iadesini talep etti ve Finlandiya ve İsveç hükümetleri tarafından 2019'da Türkiye'nin YPG'ye karşı kuzeydoğu Suriye'ye yönelik saldırısına yanıt olarak uyguladığı silah ambargosunun kaldırılmasını talep etti. Türkiye'nin Kürt ve diğer siyasi muhaliflerin iadesi talepleri, Türkiye'nin zayıf insan hakları sicili ve Türkiye'deki Kürt azınlığa yönelik baskı nedeniyle Kürt aktivistler ve bazı insan hakları örgütleri tarafından düşmanlıkla karşılandı.

17 Mayıs 2022'de Almanya Başbakanı Olaf Scholz, Türkiye'yi Finlandiya ve İsveç'in NATO üyeliğini onaylamaya çağırdı. 18 Mayıs 2022'de Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in NATO üyelik müzakerelerine başlamasını hızla engelledi. 19 Mayıs 2022'de Finlandiya ve İsveç, Türkiye'nin güvenlik endişelerini giderebileceklerini açıkladılar. Aynı gün Finlandiya Cumhurbaşkanı Sauli Niinistö ve eski İsveç Başbakanı Magdalena Andersson, Türkiye ile her zaman müzakerelere hazır olduklarını ve terörü her zaman kınadıklarını açıkladılar. 21 Mayıs 2022'de Finlandiya Cumhurbaşkanı Sauli Niinistö, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından Finlandiya'nın Türkiye ile NATO üyeliği konusunda diyaloğa hazır olduğunu ve terörü her zaman kınadığını belirtti.

Mart 2023'te Jens Stoltenberg, Macaristan ve Türkiye'nin Temmuz zirvesine kadar Finlandiya ve İsveç'in katılımını tamamlaması için baskı yaptı. Macaristan'dan Orban Mart ayında, kendisinin ve partisi Fidesz'in Finlandiya ve İsveç'in NATO üyeliğini desteklerken, AB'nin Macaristan'a yönelik fonları dondurmasına hukuk devleti ve yolsuzluk endişeleri nedeniyle karşı çıktığını belirtmişti. Orban, "Macaristan hakkında, Macaristan'da hukukun üstünlüğü, demokrasi, buradaki yaşam hakkında apaçık yalanlar yayarken bizden kendilerini kabul etmemizi istemeleri doğru değil" dedi. Konuyu görüşmek üzere her iki ülkeye bir Macar heyeti gönderildi. Finlandiya, İsveç ve Türkiye üçlü memorandum toplantısının üçüncü toplantısı 9 Mart 2023 tarihinde yapıldı. Finlandiya, İsveç ve Türkiye arasındaki üçlü memorandumun dördüncü toplantısı 14 Haziran 2023'te Türkiye'nin başkenti Ankara'da yapıldı. 15 Mart 2023'te Finlandiya Cumhurbaşkanı Sauli Niinistö, Türkiye'nin Finlandiya'nın başvurusu hakkında bir karar verdiğini ve kendisini Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Ankara'da görüşmeye davet ettiğini duyurdu ve hem Erdoğan hem de Türk yetkililer Finlandiya'nın başvurusunun onaylanacağını belirtti. Türk yetkililer, Finlandiya'nın başvurusunun Türkiye genel seçimlerinden önce Nisan ayı ortasında onaylanmasının "büyük olasılıkla" olduğunu belirtti. Türk yetkililer, Finlandiya'nın teklifinin İsveç'ten bağımsız olarak onaylanacağını da belirtti. Erdoğan, 17 Mart'ta Finlandiya'nın askeri ittifaka katılmasına karşı muhalefetini bırakacağını kamuoyuna duyurdu ve Finlandiya'nın NATO'ya girişinin 2023 Türkiye genel seçimlerinden önce onaylanmasını resmileştirme hedefini belirtti. Finlandiya Dışişleri Bakanı Pekka Haavisto, 10 Mayıs 2023'te Alman Tagesspiegel dergisine verdiği röportajda, Türkiye'nin YPG'yi terör örgütü olarak gördüğünü ancak Finlandiya'nın terör örgütü olarak görmediğini belirtti.

17 Mart 2023'te, Macaristan yasama meclisinin Finlandiya'nın NATO üyeliğinin 27 Mart 2023'te onaylanmasını oylayacağı ve iktidar partisi Fidesz'in parlamenterlerinin Finlandiya'nın NATO'ya katılımını oybirliğiyle destekleyeceği açıklandı. 27 Mart 2023'te Macaristan parlamentosu Finlandiya'nın teklifini onayladı.

31 Mart 2023'te Türk parlamentosu Finlandiya'nın NATO'ya katılımını onaylayarak ittifaka katılma yolunu açtı. 1 Nisan 2023'te Erdoğan, Türk parlamentosunun Finlandiya'nın NATO üyeliğini onaylama kararını resmen imzaladı ve onayladı. Finlandiya, NATO'yu kuran Kuzey Atlantik Antlaşması'nın imzalanmasından tam 74 yıl sonra, 4 Nisan 2023'te ittifakın resmi üyesi oldu. Finlandiya bayrağı Brüksel'deki NATO karargahında, Mons'taki SHAPE'de ve Norfolk, Virginia'daki JFC-NF karargahında Finlandiya milli marşı çalınırken aynı anda göndere çekildi. Finlandiya'nın üyeliğine tepki gösteren Rusya, NATO'nun Finlandiya'ya asker göndermesi halinde Finlandiya-Rusya sınırı boyunca kuvvetlerini artıracağını söyledi. Stoltenberg, Finlandiya hükümetinin izni olmadan Finlandiya'da konuşlanmış hiçbir NATO askeri olmayacağını söyledi.