İşgal

Askerî işgal veya genellikle basitçe işgal, resmi bir egemenlik iddiası olmaksızın, bir egemen güç tarafından bir bölge üzerinde geçici kontroldür. Bölge daha sonra işgal edilen bölge ve hakim güç işgalci olarak bilinir. İşgal, amaçlanan geçici süresi ile ilhak ve sömürgecilikten ayırt edilir. Bir işgalci, yönetimini kolaylaştırmak için işgal altındaki topraklarda resmi bir askeri hükûmet kurabilir ama bu durum işgal için gerekli bir ön koşul değildir.

İşgal kuralları, başta 1907 tarihli Lahey Sözleşmesi, 1949 tarihli Cenevre Sözleşmeleri ve yerleşik devlet uygulamaları olmak üzere çeşitli uluslararası anlaşmalarda tanımlanmıştır. İlgili uluslararası sözleşmeler - Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) Açıklamaları ve askeri bilim adamları tarafından yapılan diğer anlaşmalar - işgalci gücün hakları ve görevleri, sivillerin korunması, savaş esirlerinin tedavisi, yardım koordinasyonu çabaları, seyahat belgelerinin düzenlenmesi, halkın mülkiyet hakları, kültür ve sanat eserlerinin ele alınması, mültecilerin yönetimi ve düşmanlıkların sona ermesinden önce ve sonra çok önemli olan diğer meseleler gibi konularda kılavuz bilgiler sağlar. Bir işgal gerçekleştiren ve uluslararası kabul görmüş normları ihlal eden bir ülke, denetim, eleştiri veya kınama riskiyle karşı karşıya olur. İçinde bulunduğumuz çağda, işgal uygulamaları büyük ölçüde uluslararası teamül hukukunun bir parçası haline geldi ve savaş hukukunun bir parçasını oluşturdu.

18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası hukuk, bir ülkenin işgali ile istila ve ilhak yoluyla toprak edinimi arasında ayrım yapmaya başladı. İkisi arasındaki fark, Emerich de Vattel tarafından Milletler Hukuku (1758) adlı eserinde ilk olarak açıklandı. 19. yüzyılda Napolyon Savaşları'nın sona ermesinden bu yana uluslararası hukuk ilkeleri arasında açık bir ayrım kabul edildi. Savaş hukukunun bir parçası olarak gelişen bu geleneksel işgal hukuku, savaşan bir gücün işgali altındaki nüfusa bir miktar koruma sağladı.

Meşru gücün yetkisi fiilen işgalcinin eline geçmişse, işgalci, ülkede yürürlükte olan kanunlara mutlak surette engel olunmadığı müddetçe riayet ederek, kamu düzenini ve güvenliğini mümkün olduğunca sağlamak için yetkisi dahilindeki tüm önlemleri alacaktır.

1949'da bir düşman devletin topraklarının işgalini düzenleyen bu yasalar, Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin (GCIV) kabul edilmesiyle daha da genişletildi. GCIV'ün çoğu, işgal altındaki topraklardaki korunan kişilerle ilgilidir ve Bölüm III: İşgal altındaki topraklar, konuyu kapsayan özel bir bölümdür.

İşgal altındaki topraklarda, bu sözleşmenin uygulanması, askeri operasyonların genel kapanışından bir yıl sonra sona erecektir; ancak, işgalci devlet, işgal süresince, bu devletin bu topraklarda hükümet görevlerini ifa ettiği ölçüde, bu sözleşmenin aşağıdaki maddelerinin hükümlerine tabi olacaktır: 1 ile 12, 27, 29 34, 47, 49, 51, 52, 53, 59, 61 ile 77, 143.

İşgal altındaki topraklarda bulunan korunan kişiler, bir ülkenin işgali sonucunda, o ülkenin kurumlarında veya hükümetinde yapılacak herhangi bir değişiklikle, hiçbir durumda veya hiçbir şekilde bu Sözleşmenin yararlarından yoksun bırakılamazlar, ne işgal edilen toprakların makamları ile işgalci devlet arasında akdedilen herhangi bir anlaşma ile, ne de işgal edilen toprakların tamamının veya bir kısmının herhangi bir ilhakı ile.

Korunan kişilerin işgal edilmiş topraklardan işgal edilen ülkeden işgalci devletin topraklarına veya işgal edilmiş olsun ya da olmasın başka bir ülkenin topraklarına bireysel veya toplu olarak cebren nakilleri ve sürgünleri, amaçları ne olursa olsun yasaktır. ... İşgalci Güç, işgal ettiği topraklara kendi sivil nüfusunun bir kısmını sürgün etmeyecek veya transfer etmeyecektir.

Protokol I (1977): "Uluslararası Silahlı Çatışmaların Kurbanlarının Korunmasına İlişkin 12 Ağustos 1949 tarihli Cenevre Sözleşmelerine Ek Protokol"ün işgali kapsayan ek maddeleri vardır, ancak ABD dahil birçok ülke bu ek protokolü imzalamamıştır.

Savaşın sonucu olarak topraktan ayrılma durumunda, barış anlaşmasında "kabul eden ülke"nin belirtilmesi, yalnızca, söz konusu ülkenin uluslararası toplum tarafından bölgede sivil hükümet kurma yetkisine sahip olduğu anlamına gelir. Başlıca işgalci gücün askeri hükümeti, barış anlaşmasının yürürlüğe girdiği zaman noktasından, yasal olarak değiştirilene kadar devam edecektir.

William E. Birkhimer, 1914 3. Baskı Askeri Yönetim ve Sıkıyönetim'de belirtildiği gibi, "Askeri hükümet yasal olarak yer değiştirinceye kadar devam eder" kuraldır.

1907 Lahey Sözleşmesi'nin 42. Maddesi, "bölge, fiilen düşman ordunun yetkisi altına girdiğinde işgal edilmiş sayılacağını" belirtir. İşgalci bir gücün işgal altındaki topraklar üzerinde hükûmet yetkisini kullandığı yönetim biçimine askerî hükümet denir. Ne Lahey Sözleşmeleri ne de Cenevre Sözleşmeleri bir "işgal" fiilini özel olarak tanımlamakta veya ayırt etmektedir. Cenevre Sözleşmelerinin 2. maddesi, silahlı direnişle karşılaşılmayan durumları da kapsayacak şekilde genişletildi.

Savaş hukukunda bahsedildiği şekliyle "işgalci güç" terminolojisi, en uygun şekilde "başlıca işgalci güç" veya alternatif olarak "işgalci güç" olarak çevrilir. Bunun nedeni, vekalet yasasının her zaman mevcut olmasıdır.

Acentelik yasası çok genel bir kalıp olduğundan, bu durumda öncelikle söz konusu "güçler" arasındaki ilişkileri düzenleme aracı olarak uygulanabilir, ancak lojistikle ilgili hususların bazen dikkate alınması gereken bir soru olduğundan, bu tanım, daha genel olarak tüm olası askeri koalisyon türleriyle ilgili olmasına rağmen, analojiyle savaş ağalarıyla ilgili olarak analiz edilebilecek bağlamların dışında her zaman uygulanabilir değildir.

Kural: İşgal, yasal olarak yeri alınana kadar devam eder. Eyal Benvenisti'ye göre, işgal bir dizi yolla sona erebilir, örneğin: "etkili kontrolün kaybı, yani işgalci artık otoritesini kullanamayacak duruma geldiğinde; egemenin (devrik hükümet) gerçek rızasıyla; bir barış anlaşmasının imzalanmasıyla veya yetkinin işgal altındaki halk tarafından referandum yoluyla kabul edilen ve uluslararası kabul görmüş bir yerli hükümete devredilmesiyle".

Örnek: (1) İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Japonya. Japonya, 28 Nisan 1952'de San Francisco Barış Antlaşması'nın yürürlüğe girmesiyle egemenliğini yeniden kazandı. Başka bir deyişle, Japonya için bu tarih itibarıyla sivil bir hükümet kuruldu ve faaliyete girdi.

Örnek: (1) İspanya-Amerika Savaşı'ndan sonra Porto Riko. Askeri hükümet, 11 Nisan 1899'da 1898 Paris Antlaşması'nın yürürlüğe girmesinden sonra Porto Riko'da bulunmaya devam etti ve sadece 1 Mayıs 1900'de Porto Riko'nun sivil hükümetinin başlamasıyla sona erdi.

Örnek: (2) İspanya-Amerika Savaşı'ndan sonra Küba. Askeri hükümet, 1898 Paris Antlaşması'nın 11 Nisan 1899'da yürürlüğe girmesinden sonra da devam etti ve ancak 20 Mayıs 1902'de Küba Cumhuriyeti'nin sivil hükümetinin başlamasıyla sona erdi.

Bu nedenle, en temel düzeyde, "yasal olarak ikame edilen" terminolojisi, "yasal olarak, başlıca işgalci gücün ulusal (veya "federal") hükûmeti tarafından tamamen tanınan bir sivil hükûmet tarafından ikame edilen" anlamında yorumlanır.

İşgal, genellikle, bölgenin geri verilmesinden veya ilhak edilmesinden önceki geçici bir aşamadır. Güney Afrika'nın Namibya'yı ve Endonezya'nın Doğu Timor'u işgalleri ile Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs'ı ve Fas'ın Batı Sahra'yı işgalleri gibi 1945 sonrası önemli sayıda işgal yirmi yıldan fazla sürmüştür. Dünyanın en uzun süre devam eden işgallerinden biri, İsrail'in Doğu Kudüs ve Gazze Şeridi (1967'den günümüze) dahil olmak üzere Batı Şeria'yı işgalidir. İddia edilen diğer uzun süreli işgaller arasında Arjantin'in egemen bölge olarak iddia ettiği Falkland Adaları/Malvinas'ın (1833-günümüz) Birleşik Krallık tarafından işgali, Tibet'in Çin Halk Cumhuriyeti tarafından işgali (1950) ve Hawaii'nin Amerika Birleşik Devletleri tarafından işgali bulunmaktadır (1893). The War Report, bu durumlarda işgalin gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda hiçbir belirleme yapmaz.