Üç Maymun

Üç Maymun, 2008 Türkiye-Fransa-İtalya ortak yapımı Nuri Bilge Ceylan filmidir. Yönetmenin Uzak ve İklimler'den sonra Cannes Film Festivali'nin yarışmalı bölümüne kabul edilen üçüncü, toplamda ise beşinci uzun metrajlı filmidir.

Başrollerini Yavuz Bingöl, Hatice Aslan, Ahmet Rıfat Şungar ve Ercan Kesal'ın paylaştığı film, küçük zaafların büyük yalanları doğurmasıyla parçalanan bir ailenin, gerçeklerin üzerini örterek bir arada kalma çabasını anlatır. Filmin adı da, acı ve sorumluluklardan, gerçeği görmeyerek, duymayarak ve gerçekler hakkında konuşmayarak kaçmaya çalışan karakterlere göndermedir. Üç Maymun genel olarak, "üç maymunu oynamanın" gerçekleri ortadan kaldırıp kaldırmayacağını sorgular.

61. Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye için yarışan ve Nuri Bilge Ceylan'a En İyi Yönetmen Ödülü'nü kazandıran film, 81. Akademi Ödülleri'nde Türkiye'nin yabancı dilde en iyi film dalında Oscar aday adayı olarak seçilmiş, ardından son 9 film arasında yer almayı başarmıştır. Şu ana kadar son 9 film arasına alınan tek Türk filmidir.

Yaklaşan genel seçimlerde bir muhalefet partisinden aday olan iş adamı Servet (Ercan Kesal), ıssız bir yolda olan ve ölüme yol açan bir trafik kazasının sorumluluğunu almamak için, o sırada araçta bulunmayan şoförü Eyüp’e (Yavuz Bingöl) para verip yalan söyleterek kendisinin yerine hapse girmeye ikna eder. Seçimde kaybeden Servet, hapisteki Eyüp'in karısı Hacer'le de (Hatice Aslan) ilişki kurar. Hacer'in durumu fark eden oğlu İsmail (Ahmet Rıfat Şungar), annesini suçlar. 9 ay sonra hapisten çıkan Eyüp de olanları fark eder. İsmail ailenin "namusunu temizlemek" amacıyla Servet'i öldürünce Eyüp onun hapse girmesini önlemek için, daha önce patronunun kendisine yaptığı teklifi kimsesiz gariban bir gence yapacaktır. Aile ve karakterler, yaşanan olaylar karşısında üç maymunu oynar. Hiçbir şey olmamış gibi yaşarlar.

Önceki filmleri Koza, Kasaba, Mayıs Sıkıntısı, Uzak ve İklimlerde daha çok kendi aile üyelerini oynatan Ceylan, bu kez farklı bir kadroyla çalışmayı tercih etti. Ailenin oğlu İsmail'i, kendisi de Kartal'da filmin mekânlarına benzeyen bir çevrede büyümüş olan Rıfat Şungar canlandırdı. Nuri Bilge Ceylan, Şungar'la çalışmaya, karşılıklı oynadıkları bir deneme çekiminin ardından karar verdi. Film, İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı mezunu olan yirmi beş yaşındaki oyuncunun ikinci sinema filmi oldu.

Hacer'i canlandıracak oyuncu için profesyonel ve amatör çok sayıda oyuncu araştırıldı. Sokaklardan ve kast ajanslarından pek çok kişiyle deneme çekimleri yapıldı. Bu arayışların sonunda, Ebru Ceylan'ın önerisi üzerine görüşülen Hatice Aslan'ın Hacer'i oynamasına karar verildi. Bu, 1986'da profesyonel olan Devlet Tiyatroları oyuncusu Aslan'ın ilk sinema deneyimi oldu.

Çekimler, 2007 yazı ve sonbaharında İstanbul'un Yedikule semtinde yapıldı ve toplamda yaklaşık iki ay sürdü. Ceylan'ın önceki filmi İklimler'in aksine, tüm çekim sonrası çalışmaları İstanbul'da tamamlandı.

Şubat 2008'de, filmin henüz gösterime girmeden pek çok ülkeye satıldığı açıklandı. Fransa, İtalya, İngiltere ve İrlanda, İsviçre, Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Yunanistan, Hindistan, Rusya ve Baltık ülkeleri bu ülkeler arasındadır.

Film ilk olarak 12 Eylül 2008'de Roma kökenli Bim Film aracılığıyla İtalya'da gösterime girdi. Ardından 29 Eylül'de Hindistan'da, 3 Ekim'de Tayvan'da ve 24 Ekim'de Türkiye'de gösterime girdi.

Film, Nuri Bilge Ceylan'ın önceki filmleri Uzak ve İklimler gibi Cannes Film Festivali'nin yarışmalı bölümüne kabul edildi. Böylece 61. Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye için yarışma hakkı elde etti.

Cannes'da eleştirmenler için düzenlenen gösterimin ardından Türk eleştirmen Mehmet Basutçu, yönetmenin bu filmiyle Uzak'ı ve İklimler'i aştığını, "Nuri Bilge Ceylan sineması her geçen gün önemli aşamalar kaydediyor" sözleriyle ifade etti ve filmin, yönetmenin "belki de en kişisel, en özgün filmi" olduğunu belirtti. Vecdi Sayar da yönetmenin sinemasını her geçen gün daha yüksek bir noktaya getirdiğine dikkat çekerek, oyuncuların performansını övdü. Eleştirmenler, filmin festivalde ödül alabileceği görüşünü de dile getirdi.

Nuri Bilge Ceylan, 25 Mayıs gecesi yapılan ödül töreninde En İyi Yönetmen Ödülü'ne değer görüldü. Ceylan ödülünü alırken yaptığı konuşmada, "Bu ödülü birisine ithaf etmek istiyorum... Tutkuyla sevdiğim yalnız ve güzel ülkem Türkiye’ye..." ifadesini kullandı.

Üç Maymun, 2009 yılında verilecek olan 81. Akademi Ödülleri'nde yabancı film dalında Türkiye adına yarışmak üzere seçildi. Bu dal için gönderilen 65 film arasından, ilk elemeyi geçen 9 film arasında yer aldı. Ancak Akademi tarafından belirlenen beş film arasına giremedi ve Oscar adayı olamadı.

Asya'nın Oscar'larının verildiği festivalde Asya kıtasındaki tüm filmler incelenerek tıpkı Oscardaki gibi adaylar belli olur ve seçim yapılır. Bu Festival Nuri Bilge Ceylan'a Asya'nın Yönetmeni unvanını kazandırdı.