Abdurrahman Cebertî

Abdurrahman Cebertî (1753–1825) (), tam adı: Abdurrahman bin Hasan bin Burhan Dîn Cebertî (), genellikle basitçe Cebertî olarak bilinen, hayatının çoğunu Kahire'de geçiren Somalili-Mısırlı bir bilgin ve tarihçiydi.

Cebertî'nin hayatı hakkında çok az şey biliniyor. Franz Steiner'e göre, Mısır'ın kuzeyindeki Delta eyaleti Buheyre'daki Tell al-Gabarti köyünde doğdu. Abdulkader Saleh, Cebertî'nin bunun yerine Kahire'de doğduğunu iddia eder.

Cebertî, Mısırlı bilim adamları ve siyasi seçkinlerle bağları olan önde gelen bir ulema ailesinde doğdu. Abdurrahman'ın babası, Kahire'de bilgili ve çok saygı duyulan bir adam olan Hasan Cebertî idi. Hasan Cebertî'nin 18. yüzyılın ortalarında Zeila'dan Kahire'ye seyahat ettiğine inanılıyor. Cebertî'nin ailesi etnik olarak Somali kökenliydi. Yazılarına göre adı, ailesinin tanıdığı en eski üyesi olan "yedinci derece dedesi" Abdurrahman'dan geliyor. Yaşlı Abdurrahman, Afrika Boynuzu'nda bulunan Jabarah'tandı.

Abdurrahman, orada Rivak Şeyhi olduğu Mısır'a geri dönmeden önce Mekke ve Medine'deki Jabarti topluluklarının Riwaq'larını ziyaret etti. Cebertî'nin babası bir Hanefi din alimiydi ve el-Ezher Üniversitesi'ndeki öğrenciler için, Cebertî öğrenci yurdunun müdürü olarak görev yaptı; bu unvan, babasının 1744'te ölümünün ardından Cebertî'ye miras kaldı. Sonuç olarak, Cebertî, Kahire'deki El-Ezher Üniversitesi'nde Şeyh olarak eğitildi. Cebertî, aile bağları sayesinde, her ikisi de Mısır tarihi hakkında yazma kararını etkileyen önde gelen bilim adamları el-Muradi ve el-Murtada'ya erişim sağladı.

En ünlü üç eserini derlediği yerel olayların aylık bir kaydını tutmaya başladı. Bu belgelerin sonuncusu ve en uzunu, İngilizce'de genellikle Cebertî'nin Mısır Tarihi olarak bilinen Arapça Aja'ib al-athar fi al-tarajim wal-akhbar (عجائب الاَثار في التراجم والاخبار) çalışmasıdır. Biyografiler ve Olayların Muhteşem Kompozisyonları, Napolyon'un işgaline ve Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın iktidarı ele geçirmesine tanık olan dünyaca ünlü bir tarih metni haline geldi. Fransız seferi ve işgaliyle ilgili tarihçesinden alıntılar yapılmış ve Mısır'da Napolyon adlı ayrı bir cilt olarak İngilizce olarak derlenmiştir. Fransız işgaline eşlik eden modernite dalgasının önemini fark eden ilk Müslümanlardan biriydi ve Batı ile İslami bilgi arasında var olan uçurum onu "derinden şok etti".

Cebertî, Fransız işgalcilerin gelişmiş askeri teknolojisine, malzeme bilimlerine ve kültürel değerlerine karşı katı, bağnaz bir tonu sürdürdü. Eşitlikçilik, özgürlük ve eşitlik gibi Fransız Devrimi'nin Cumhuriyetçi fikirlerinden nefret ediyordu; İslami Vahiy Avrupa rasyonalizmi üzerindeki üstünlüğünde ısrar etti. Cebertî, Avrupalıların belirli alanlarda kaydettiği ilerlemeleri kabul etmesine rağmen, İslam'ın Batı üzerindeki nihai zaferine kesin olarak inandı ve eserleri aracılığıyla İslami hünerin yeniden kurulmasını savundu. Yazılarında Fransız işgalcilere karşı güçlü bir tiksinti ifade eden Cebertî'nin ünlü bir duası şöyledir:"onların dillerine dilsizlikle vur … zekalarını karıştır ve nefeslerinin kesilmesine neden ol"

Cebertî üç eserle tanınır: 1798'in sonlarında tamamlanan Tarikh muddat al-faransis bi-misr (Mısır'daki Fransız İşgali Döneminin Tarihi); Aralık 1801'de tamamlanan Mazhar al-taqdis bi-zawal dawlat al-faransis (Fransız Toplumunun Çöküşünde Dindarlığın Gösterisi) ; ve çok daha uzun olan ve ilk iki çalışmasından öğeler içeren 'Aja'ib al-athar fi't-tarajim wa'l-akhbar (The Marvelous Compositions of Biographies and Events). Mısır'daki Fransız İşgalinin Tarihi, Mısır'ın Fransızlar tarafından üç yıllık işgalinin ilk yedi ayını anlatıyor. Bu eserde Cebertî, olgusal olayları kaydetmenin yanı sıra, Fransızların sosyal ve ahlaki yozlaşmasını eleştiriyor, Fransız Beyannamesi'ndeki dilbilgisinde kapsamlı bir düzeltmeye girişiyor ve işgale karşı genel öfke duygularını dile getiriyor. İkinci çalışması, Fransız Toplumunun Ölümünde Dindarlığın Gösterimi, diğer ikisinden çok daha az bilinir. Biyografilerin ve Olayların Muhteşem Kompozisyonları, Cebertî'nin açık ara en ünlü ve aynı zamanda en uzun eseridir. 1688'den 1821'e kadar Mısır tarihini kapsayan bu çalışma, diğer tartışmalı eleştirilerin yanı sıra Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın reformları hakkındaki eleştirel görüşleri nedeniyle 1870'te Mısır'da yasaklandı. 1870'lerin sonlarına doğru kitabı üzerindeki yasak kaldırılarak 1878'de İskenderiye gazetesi Misr matbaasında kısmen, 1880'de ise tamamı Bulak matbaasında basıldı.