Müesses nizam

Sosyolojide ve siyaset biliminde müesses nizam veya kurulu düzen, bir toplumu, bir örgütü veya bir kurumu kontrol eden egemen sosyal grup olan elit grubu tanımlar. Güç pratiğinde "Müesses nizam" genellikle kendini seçen, kapalı bir elit grubu ifade eder ve belirli kurumlarda köklü bir şekilde yerleşiktir - bu nedenle, nispeten küçük bir sosyal sınıf tüm sosyo-politik kontrolü sağlayabilir.

Sonuç olarak, müesses nizam terimi Londra basınının yaygın kullanımı haline geldi; Oxford English Dictionary, Fairlie'nin köşe yazısını, İngilizce'de "established church" olarak tanımlanan resmi İngiliz Kilisesi gibi terimlerin kullanımını ortaya çıkaran kaynak olarak gösteriyor. Ayrıca, sosyoloji jargonunda, bir dışlanan kişi düzenin üyesi olmayan kişidir.

Avustralya'da, müesses nizam terimi genellikle hem ana siyasi partilere hem de bu partilerin arkasındaki güçlere atıfta bulunmak için kullanılır. Amir Abedi'nin 2004 yılında yayımlanan Anti-political Establishment Parties: A Comparative Analysis adlı kitabında, Amir Abedi İşçi Partisi ve Koalisyon Partileri'ni (Liberal Parti ve Ulusal/Ülke Partisi) düzen partileri olarak adlandırır.

Orijinal Kanada Kurumu, Britanya ve Amerikan modellerinin bir karışımı olarak başladı ve siyasi atamalar ile iş yeteneğini birleştirdi. Fransızca konuşan Kanada'da, Katolik Kilisesi'nin yerel liderleri büyük bir rol oynadı. Family Compact, Anglofon Kanada'da tanımlanabilir ilk Kanada Kurumu olarak ortaya çıktı.

Gazeteci Peter C. Newman, 1975 yılında yayımlanan The Canadian Establishment adlı kitabında modern Kanada Kurumu'nu tanımlamıştır. Kitap, o dönemde Kanada'da yaşayan en zengin kişi ve aileleri kataloglamıştır. Newman, belirlediği özel kişilerin çoğunun özellikle medya ve toplu taşıma sektöründe önde gelen iş liderleri olduğunu bildirir. Newman'a göre, bu eski ailelerin birçoğu 21. yüzyıla kadar önemlerini korumuşlardır.

Anglo-Amerikan gazeteci Peter Brimelow'a göre, Newman'ın kurumu, yeni bir sınıf tarafından gölgelendi. The Patriot Game adlı kitabı, "Kanada milliyetçiliğini teşvik etmek üzerine kurulu siyasi, bürokratik ve akademik kuruluşa saldırıyor. Federal Liberal Parti'yi bu modern Kanada kimliğinin yaratıcısı olarak tanımlıyor ve bunun artık Kanada'nın ulusal siyasi ve kültürel elitinde yaygın bir hastalık olduğunu iddia ediyor."

Terim aynı zamanda Hong Kong'un siyasetinde de kullanılır, burada siyasi partiler, toplum grupları, ticaret odaları, sendikalar ve Çin Komünist Partisi ve Hong Kong Hükümeti'ne işbirlikçi ve sadık olan bireyler genellikle kendilerini "pro-Pekin" veya "kurum yanlısı" olarak adlandırır (çoğunlukla kendileri tarafından). Terim ilk kez 2004 yılında ortaya çıktı.

Birleşik Krallık'ta, "düzen" olarak kabul edilen birçok köklü grup bulunmaktadır: bunlar kraliyet ailesi, soyluluk ünvanı, toprak sahibi asilzadeler, Eton Koleji ve Harrow Okulu gibi prestijli devlet okulları, özel danışma kurulu, üst düzey devlet memurları, avukatlar, akademisyenler, İngiliz Anglikan Kilisesi papazları, finansçılar, sanayiciler, silahlı kuvvetler ve diğer meslek gruplarıdır.

Amerika Birleşik Devletleri'nde, "düzen" terimi genellikle Cumhuriyetçi Parti ve Demokrat Parti gibi iki partili siyasi sistemle ilişkilendirilir. Bu partiler genellikle işçi karşıtı politikalara, federal politikalara destek ve şirket çıkarlarının korunmasına yönelik benzerlikleriyle bilinir. Bu terim, "düzen" kelimesinin 1955 yılında kullanılmaya başlamasına atıfta bulunur ve şirketler, siyasetçiler, devlet kurumları ve bazı sosyal gruplar arasındaki karmaşık güç ve ilişkiler ağını ifade eder.

"Düzen" aynı zamanda Amerikan toplumunda, kültüründe ve siyasetinde çoğu zaman hakim olan, eğitim, oy hakkı ve arazi sahipliği gibi konularda avantajlara sahip olan Beyaz-Anglo Sakson Protestanlar (WASP'lar) olarak adlandırılan bir grupla ilişkilendirilir. 1950'lerde, Yeni Sol, WASP'ların Amerikan toplumundaki hakimiyetini eleştirmiştir. Bazı önde gelen Amerikan aileleri yıllar boyunca orantısız bir şekilde zenginlik elde etmiş ve siyasi alanda orantısız bir güç kullanmışlardır. Uzmanlar, C. Wright Mills'in "elitler" olarak adlandırdığı ve dış politika gibi politika alanlarında liderlik topluluklarından bahseder. Bu ailelerin birçoğu genellikle Boston, New York City, Philadelphia ve Rhode Island'daki Newport gibi daha eski Doğu Yakası şehirleriyle bağlantıları vardır. Bu türden birbirine bağlı elit ailelerin bir grubu ise Boston Brahminleri'dir. Doğu Yakası'nın bürokratik kesimi, çoğunlukla Ivy League üniversiteleriyle ve New England ve Kuzeydoğu'daki hazırlık okullarıyla ilişkilidir. Güney Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Virginia'nın İlk Aileleri, bir Düzen örneğidir.

Geleneksel olarak, WASP (Beyaz-Anglikan-Protestan) ve Protestan kökenli aileler, Anglikan (Episkopal), Presbiteryen, Birleşik Metodist, Kongregasyonalist ve diğer anaakım Protestant mezhepleriyle ilişkilendirilmiştir. Pew Araştırma Merkezi'ne göre, Episkopal Kilise, "genellikle Amerikan düzeniyle en yakından ilişkilendirilen dini kurum olarak görülmüş ve politika ve iş dünyasında ülkenin en önemli liderlerini yetiştirmiştir."

Çok partili dönemde Türkiye siyaseti'nde müesses nizam terimi sıklıkla Atatürkçüler, askerler, yargı kademesi ile ilişkilendirilmiştir. Terim günümüzde değişen siyasi dinamikler sonrasında 2002 yılından bu yana olan Adalet ve Kalkınma Partisi yanlısı olduğu söylenen sermaye (beşli çete tartışmaları), hükümet yanlısı medya ve bürokrasi için kullanılmaktadır.

2023 yılında gazeteci Nagehan Alçı, müesses nizam terimini yeniden gündeme getirerek, "Müesses nizamın şu an en çok nefret ettiği ve karşısında koyduğu isim Ekrem İmamoğlu... Ekrem İmamoğlu'nun yargı sürecinin Yargıtay'da onanmasını ve siyasi yasak getirilme olasılığını kuvvetli görüyorum. Bu tabi son derece tartışmalı bir şey olur ama böyle bir şey öngörüyorum." ifadelerini kullandı.