Varoluşçu anarşizm

Bazı gözlemciler varoluşçuluğun anarşizm için felsefi bir zemin oluşturduğuna inanmaktadır. Anarşist tarihçi Peter Marshall (1946- ), "varoluşçuların birey, özgür seçim ve ahlaki sorumluluk üzerindeki vurgusu ile anarşizmin temel prensipleri arasında yakın bir bağlantı olduğunu" iddia ediyor.

Anarşizm, özellikle Alman bireyci anarşist Max Stirner'in yazılarında proto-varoluşçu bir bakış açısına sahipti. 1845 tarihli "Ben ve Kendim" adlı kitabında Stirner, devlet, mülkiyet hakkı, genel olarak doğal haklar ve toplum kavramını, sadece zihindeki hayal ürünleri veya özler olarak gördüğü ve kabul edilen toplumsal kurumlarla mücadele ederek savunuyor. Herbert Read'e göre varoluşçuluk, "tüm idealizm sistemlerini, insanı bir fikre, bir tür soyutlamaya boyun eğdiren tüm yaşam veya varlık teorilerini ortadan kaldırıyor. Aynı zamanda insanı fiziksel ve ekonomik yasaların işleyişine boyun eğdiren tüm materyalizm sistemlerini de ortadan kaldırıyor. Varoluşçuluk, insanın gerçeklik olduğunu söylüyor - hatta soyut insan değil, insan kişisi, sen ve ben; ve her şeyin - özgürlük, sevgi, akıl, Tanrı - bireyin iradesine bağlı olan bir olasılık olduğunu ifade ediyor. Bu açıdan varoluşçuluk, Max Stirner'in egoizmiyle çok ortak noktaya sahiptir."

Friedrich Nietzsche, varoluşçuluk hareketinin temel kabul edilen ilk filozoflarından biridir, ancak bu hareket onun ölümünden sonra ortaya çıkmış ve eserleri daha iyi bilinir hale gelmiştir. Nietzsche'nin hayattayken, anarşist hareketlerle sık sık ilişkilendirildi ve birçok anarşist düşünür üzerinde etkili oldu, ancak yazılarında anarşistlere karşı olumsuz bir görüşe sahip gibi görünüyordu. Bu, bu dönemde onun fikirleri ile Max Stirner'in fikirleri arasında popüler bir ilişki sonucuydu. Bu nedenle, Nietzsche'nin Übermensch'i, insanların kendi varoluşlarının doğasını tanımlama özgürlüğünü temsil ederken, aynı zamanda ne efendi ne de köle olmak isteyen yeni bir insan arzusunu temsil etti. Nietzsche'nin idealize edilen bireyi kendi değerlerini icat eder ve mükemmelleşmek için kendi koşullarını yaratır, Tanrı, devlet veya 'sürülerin' toplumsal davranışı umurunda değildir. Bu özellikler, Nietzsche'yi hem anarşistlere hem de varoluşçulara çeken şeylerdir ve ikisi arasında açık bir benzerlik gösterir.

Bazı gözlemciler Mikhail Bakunin'in, Hegel'in savunduğu "özün felsefesi"ne karşı "varlık felsefesi"ni takip ettiğini öne sürer. Hegel, birçok anarşistin, Marksistlerin aksine, otoriter hatta totaliter bulduğu bir figürdür. Bakunin şöyle yazmaktadır: "Her birey, doğumda farklı derecelerde, idealistlerin iddia ettiği gibi, fikirler ve içgüdüsel duygular değil, sadece hissetme, isteme, düşünme ve konuşma yeteneği miras alır," "içeriği olmayan temel yetenekler" kümesi, somut deneyim yoluyla doldurulur.Søren Kierkegaard ve Friedrich Nietzsche gibi temel varoluşçu düşünürler de Hegel'e karşı görüşlerini dile getirmişlerdir; zira Hegel, özgür bireyin rolünü inkar ederken, Devlet ve Kilise'yi yücelten ve insanlar hakkında "mutlak bilgi" iddiasında bulunmuştur. Hayatının erken dönemlerinde Hegel'den etkilenmiş olsa da, Bakunin daha sonraları anarşist oldu ve hiçbir zaman ondan etkilendiğini kabul etmedi.

20. yüzyılın ilk ve orta on yıllarında birçok filozof ve edebi yazar varoluşçu temaları keşfetmiştir. İkinci Dünya Savaşı'ndan önce, varoluşçuluk henüz adını almamış olsa da, Franz Kafka ve Martin Buber gibi düşünürler anarşistler arasında yer almışlardır. Günümüzde ikisi de bazen Yahudi varoluşçuları ve Yahudi anarşistleri olarak görülmektedir.

Kafka'nın eserinin ne felsefi ne de siyasi bir teoriye indirgenebileceği konusunda uzlaşılmıştır, ancak bu, varoluşçuluk ve anarşizm ile onun temel yazıları arasında bağlantılar kurmaya engel olmamıştır. Politika açısından, Kafka, Çek anarşist, anti-militarist ve anti-kilise örgütü Klub Mladých'ın toplantılarına katılmıştır ve bir günlük girişinde etkili anarşist filozof Peter Kropotkin'e referans vermiştir: "Kropotkin'i unutma!"

Kafka eserlerinde, umutsuzluk ve saçmalıkla mücadele eden, sürreal ve yabancılaşmış karakterler hakkında ünlüdür; bu temalar varoluşçuluk için önemliyken, aynı zamanda otoriter aileyi (Dönüşüm'de) ve bürokrasiyi (Dava gibi eserlerde) eleştiren bir bakış açısı da sunmuştur. Bu kurumlar hakkında güçlü düşüncelere sahipti. Aile hayatını örneğin bir savaş alanı olarak nitelendirmiştir: "Ebeveynlerimi her zaman zulmedenler olarak görmüşümdür," diye bir mektupta yazmış ve "Ebeveynlerin tek istediği, birini kendilerine, kurtulmayı ve kaçmayı arzuladığı eski günlere geri çekmektir," demiştir. Bu konuda deneyiminden bahsediyordu, ancak aynı zamanda Avusturyalı anarşist ve psikanalist arkadaşı Otto Gross'un etkisi altındaydı. Otto Gross, Nietzsche ve Stirner'ı Sigmund Freud ile birleştirerek kendi özgürlükçü psikoloji formunu geliştirmiştir ve otoriter aile tarafından engellenen insan potansiyelini ortaya çıkardıklarını düşünüyordu: "Ancak şimdi otoritenin kaynağının ailede yattığını, ailede babaya hala verilen haklarla gösterilen cinsellik ve otorite birleşiminin, bütün bireyliği prangaladığını fark edebiliriz."

Kafka, Gross'un fikirlerini kabul ederek ve temel anarşist görüşlere sahip olarak, kapitalizmi bir bürokrasi olarak tanımlardı: "Bağımlılık ilişkilerinin bir sistemi" olarak, "her şey hiyerarşik olarak düzenlenir ve her şey zincirlerle bağlanmıştır," ve sonunda "işkence gören insanlığın zincirleri bakanlıkların resmi kağıtlarından yapılır." Martin Buber ise, diyaloji felsefesiyle tanınan bir filozoftur; bu, "Ben ve Sen" ilişkisi ile "Ben ve O" ilişkisi arasındaki farka odaklanan dini bir varoluşçuluktur. 1923'te yayınlanan "Ich und Du" adlı denemesinde, insanların diğer insanlarla "Ben"i bir nesne olarak "Ona" doğru ilişkilendiremeyeceğimizi, onları kendi başlarına ayrı bir şey olarak göremeyeceğimizi yazmıştır. Bunun yerine, insanların insan ilişkilerinde anlam bulması gerektiğini, "Ben"den "Sana" doğru, insanları kendi amaçlarına ulaşan varlıklar olarak görmesi gerektiğini ve nihayetinde bizi Tanrı'ya doğru yönlendiren bir bakış açısı olduğunu düşünmüştür. Bu bakış açısı, insanların burada ve şimdi bir araya gelmesinden soyutlanan otoriter ideolojilere temel teşkil eden "ilerleme" kavramlarını eleştiren anarşist olarak görülebilir. Daha sonra Martin Buber, 1952'de "Paths in Utopia" adlı bir eser yayımlamış, burada "diyalojik toplum" teorisine dayanan "diyalojik ilişkiler" üzerine kurulu anarşist görüşlerini açıkça detaylandırmıştır.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından, varoluşçuluk iyi bilinen ve önemli bir felsefi ve kültürel hareket haline geldi ve bu dönemde şüphesiz birçok anarşiste etki etti. Bu, özellikle iki Fransız yazar, Jean-Paul Sartre ve Albert Camus'un kamuoyunda tanınmasıyla gerçekleşti. Sartre ve Camus, çok satan romanlar, oyunlar ve yaygın olarak okunan gazetecilik yanı sıra teorik metinler yazarak anarşistleri önemli ölçüde etkiledi.

Ateist varoluşçuluğun etkili bir temsilcisi olan Sartre, eserlerinde Tanrı olmadan veya sabit bir insan doğası olmadan bireysel özgürlüğün genişlemesini vurguladı. Anarşistler her zaman kendimize veya geleceğe yönelik deterministik planların özgürlüğe götürmeyeceğini vurguladıkları gibi, Sartre da insanların kendi özgürlüklerini seçebileceğine inanıyordu, toplum, siyaset ve ekonomi tarafından kendilerine dayatılan rollerle bağlanmayan bir "kendi-için-varlık". Bu özgürlük her zaman tamamen mutlu olmayabilir, çünkü Sartre'ye göre "insan özgür olmaya mahkumdur". Anarşistler de benzer şekilde, anarşist bir toplumun arzu edilir olduğunu, ancak hiçbir zaman kaçınılmaz veya bize verilecek bir şey olmadığını savunuyor ve böyle bir toplumu yaratma konusunda sadece kendimize yönelik daha zorlayıcı bir talep ve sorumluluk bırakıyor.

Sartre, 1939-1940 yılları arasında kısa bir süre için anarşopasifistti. En çok Marksist siyasetiyle ve 1968'de Fransız Komünist Partisi ve Maoistlerle birlikte hareket etmesiyle tanınan Sartre, Mayıs ayaklanmasının ardından "Tüm kitaplarımı tekrar okursanız, derinden değişmedim ve her zaman bir anarşist kaldığımı fark edersiniz" dedi. Yaşamının sonlarına doğru, Sartre açıkça anarşizmi benimsemiştir.

Camus, "varoluşçuluk" terimini reddetse de, Sartre'ın arkadaşıydı ve varoluşçuluk hareketinin bir parçası olarak kabul edilmiştir. Ateist varoluşçuluğun başka bir temsilcisi olarak, eserlerinde "saçma" olarak adlandırdığı şeyle yüzleşmeyi önemsemiş ve anlamla dolaysız özgürlüğün yolunu açarak saçmalığa karşı isyan etmenin nasıl bir şekilde hareket etmeliyiz sorusunu ele almıştır. Camus, aynı zamanda Fransız anarşist hareketiyle de ilişkilendirilir. Anarşist André Prudhommeaux, 1948'de Cercle des Étudiants Anarchistes (Anarşist Öğrenci Çevresi) toplantısında onu anarşist düşünceye aşina bir sempatizan olarak tanıttı. Le Libertaire, La révolution Proletarienne ve Solidaridad Obrera (İşçi Dayanışması, anarşosendikalist Confederación Nacional del Trabajo'nin yayın organı) gibi anarşist yayınlar için yazdı ve 1953'te Doğu Almanya'daki ayaklanmaya destek verdiklerinde anarşistlerle dayanışma içindeydi. Ayrıca 1956 yılında Polonya'daki Poznań işçi ayaklanmasını desteklemek için ve ardından yılın ilerleyen dönemlerinde Macaristan Devrimi'nde anarşistlerle tekrar bir araya geldi.

Camus'un varoluşçuluk ve anarşist duruşunu en sağlam ifadesi, eseri "The Rebel"da görülmektedir. Camus'ya göre, Nietzsche gibi isyan nihilizme sapmamalı ve Stirner gibi devrimden farklı olmalıdır. İsyan yalnızca bir kişisel eylem değildir ve insan dayanışmasını yok etmez, aksine insanların ortak doğasını doğrular. Saçma deneyiminde acı bireyseldir, ancak isyana dönüştüğünde kolektif olduğunun farkındadır. Yabancılaşmış bireyin ilk adımı, Camus'a göre, kendisinin veya kendisinin tüm insanlarla böyle bir yabancılaşmayı paylaştığını fark etmektir. Bu nedenle isyan, bireyi yalnızlıktan çıkarır: "Ben isyan ediyorum, bu nedenle biz varız." Kitabının sonunda, Camus tarih boyunca anti-otoriter ruhu kutlar ve tek alternatif olarak anarşosendikalisti savunur: "Sendikacılık, komün gibi, soyut ve bürokratik merkezciliğin, gerçekliğin lehine inkarıdır."

Eleştirmenler tarafından Kafka ve Camus ile kıyaslanan Stig Dagerman, İkinci Dünya Savaşı'nın dehşetleri ve yaklaşan Soğuk Savaş'ın ardından yaygın olan varoluşçu duyguları, korku, yabancılaşma ve anlamsızlık, taşıyan "Fyrtiotalisterna" ("1940'ların yazarları") adlı İsveçli yazarlar grubunun ana temsilcisiydi. Hayatı boyunca aktif bir anarşistti ve 1941 yılında sendikalist bir birliğin gençlik örgütü olan Syndicalist Youth Federation'a katıldı. On dokuz yaşında "Storm" gençlik gazetesinin editörü oldu ve yirmi iki yaşında, sendikalist hareketin günlük gazetesi olan "Arbetaren"de kültürel editör olarak atandı. "Arbetaren"i "ruhsal doğum yerim" olarak nitelendirdi.