Nevada

Nevada, Amerika Birleşik Devletleri'nin Batı, Dağlık Batı ve Güneybatı bölgelerinde bulunan bir eyaletidir. Komşuları batıda Kaliforniya, kuzeybatıda Oregon, kuzeydoğuda İdaho, doğuda Utah ve güneydoğuda Arizona eyaletleridir. Nevada ABD'de 7. en büyük, 35. en kalabalık ve 9. en düşük nüfus yoğunluğuna sahip eyalettir. Nüfusun üçte ikisi 3 büyük şehrin birleşiminden oluşan Las Vegas metropolitan bölgesinde yaşar. Başkenti Carson City'dir ve en büyük kenti Amerika Birleşik Devletleri ve dünyanın kumar merkezlerinden olan Las Vegas'tır.

Nevada'nın büyük kısmını Great Basin bölgesinin güney kısmında yer alan geniş çöl ve yarı kurak alanlar kapsamaktadır. Mojave çölü, Tahoe gölü ve Sierra Nevada dağları bu bölgede yer alırlar. Eyaletin yaklaşık %86'si çeşitli sebeplerle (askeri ve sivil olarak) Birleşik Devletler'in malıdır.

Eyalet ismini İspanyolca'da "karla kaplı dağlar" anlamına gelen Sierra Nevada Dağları'ndan almıştır. Bölgede daha önceleri yerli Paiute, Shoshone ve Washoe kabileleri yaşamaktaydı. İspanyollar bu bölgeyi İspanya adına kontrol altına aldılar ve Alta California ismiyle Meksika Bağımsızlık Savaşı'na kadar ellerinde tuttular. 1848 yılında Birleşik Devletler'in zaferiyle sonuçlanan Meksika-Amerika savaşı sonrasında Nevada, Birleşik Devletler'e geçti ve 1850 yılında Utah bölgesinin bir parçası oldu. 1859 yılında Comstock Lode'da keşfedilen gümüş madeni bölgede bir nüfus patlamasına yol açtı ve Utah bölgesinden ayrılması için bir neden oluşturdu. Nevada, 31 Ekim 1864 günü ABD'nin 36. eyaleti olmuştur.

20 yüzyılda yasal hale gelen kumar, gay evliliği ve boşanma kanunları Nevada'yı önemli bir turizm merkezi haline getirdi. Turizm sektörü ve dünyanın en büyük 4. altın üreticisi olan madencilik sektörü bölgenin en önemli iş kaynaklarını oluşturmaktadır.

Nevada'lılar Eyaletin ismini ikinci hecede bulunan a harfini İngilizcede "bad" kelimesindeki a harfinin söylenişi şekliyle telaffuz ederek söylerler. Bölge dışındaki çoğu insan ise bu harfi İngilizce "father" kelimesindeki a harfinin söylenişi şekliyle telaffuz eder.İkinci söyleniş şekli İspanyolca telaffuza daha yakın olmasına rağmen bölge halkı buna rağbet etmez. George W. Bush 2004 Başkanlık kampanyası sırasında böyle bir gaf yapmış ve sonrasında Reno-Sparks kongre merkezinde yaptığı bir konuşmada bunu düzelterek, "yine doğru söyleyemeyecek diye düşünmüştünüz değil mi" diyerek konuşmasına devam etmiştir.

Nevada'ın neredeyse tamamı Basin and Range bölgesinde bulunur ve kuzey-güney hattında yer alan birçok sıradağ ile kesilmiştir. Bu sıradağların aralarında endorheik (kapalı havzalar) vadiler barındırırlar.

Güneyde Mojave çölü bulunur ve Las Vegas şehri buraya kurulmuştur. Bölge kışın az yağış alır. Yükseklik genelde 1.200 m altındadır ve bu sıcak yaz günleri ile soğuk ve serin kış günleri yaşanmasına neden olur.

Nevada ve Kaliforniya arasında 640 km uzunluğuyla ABD'deki en uzun dikey sınır vardır. Sınır Tahoe gölünden bağlar ve Colorado Nehrine kadar sürer.

Las Vegas'ın hemen batısında bulunan Spring sıradağları eyaletin güney bölgesinde yer alır ve en büyük sıradağlardır. En alçak nokta ise Laughlin'in güneyidir.

Nevada Birleşik Devletler'in en kurak eyaletidir. Genellikle çöl ve yarı kurak iklim bölgelerinden oluşur ve bu sebeple yaz döneminde 52 °C'a ulaşan, kışın ise -46 °C'a düşen sıcaklık değerlerine rastlanır. Kuzey bölgelerde kış uzun ve oldukça soğuk geçerken güney bölgelerde kısa ve yumuşaktır. Eyaletin büyük bir kısmında çok az yağış görülür ve bu az yağış genellikle Sierra Nevada dağlarına (doğu ve kuzeydoğu yamaçlarına) düşer. Yıllık ortalama yağış miktarı yaklaşık 18 cm'dir. En fazla yağış alan bölgedeyse bu değer 100 cm'ye kadar ulaşır. Eyalette bugüne dek ölçülmüş en yüksek sıcaklık değeri 29 Haziran 1994'te Laughlin'de tespit edilmiş olup 52 °C'dur. En düşük sıcaklık ise 8 Ocak 1938'de San Jacinto'da kaydedilmiş olup -46 °C'dur. 52 °C'luk sıcaklık değeri Birleşik Devletler'de şimdiye dek ölçülmüş olan en yüksek 3. değer olup Kaliforniya (57 °C) ve Arizona'nın (53 °C) ardından gelir.

Yaklaşık 2 bin yıl önce yerleşime açıldığı bilinen bölgeye Avrupalılar ilk ayak bastıklarında burada Mohaveler, Payutlar, Şaşonlar ve Vaşolar yaşıyordu. Nevada, ABD ile Meksika arasında imzalanan Guadalupe Hidalgo Antlaşması'yla (1848) ABD'ye bırakıldı ve Utah bölgesine bağlandı. 1859'da Virginia şehri yakınlarındaki Comstock Lode'da bulunan gümüş madeniyle bölge hareketlendi.

1864 başkanlık seçimlerinden 8 gün önce Nevada, Birleşik Devletler'in 36. Eyaleti olarak birliğe dahil oldu. Eyalet olma işlemleri iç savaş esnasında kongrede etkin olan Cumhuriyetçiler tarafından, Abraham Lincoln'un tekrar başkan seçilmesini sağlayabilmek amacıyla süratle tamamlandı ve bu sayede ekonomisi madenciliğe dayanan Nevada'nın, endüstriye dayalı ekonomiye sahip birlikle bütünleşmesi sağlandı.

Nevada Birleşik Devletler'e eyalet olarak kabul edildikten sonra sınırları büyüyen 2 eyaletten birisidir. Eyalet bugünkü güney sınırlarına 5 Mayıs 1866'da Arizona bölgesinin Pah-Ute ilçesinin bir kısmını dahil ederek ulaşmıştır. Bu sınır değişikliği, altın reservleri keşfedilince bölgede nüfus artışını sağlayabilmek için yapıldı. Bu bölge günümüzdeki Clark ilçesini kapsamaktadır. 1868 yılında ile yine sınırlar büyümüş ve batı Utah bölgesinden bir kısım eyalete dahil edilmiştir. Bu değişikliğe sebep ise bölgede Mormon hakimiyetini engellemektir.

Madencilik Nevada ekonomisine uzun yıllar hakim oldu ve büyük zenginliğe sebebiyet verdi. Bu konuyu Mark Twain Nevada'da yaşadığı sıralarda kaleme aldığı "Roughing it" adı kitabında da ele almıştır. Bu zenginliğe rağmen nüfus 19. yüzyıl sonlarında gerilemeye başladı fakat 1900 yılında Tonopah sonrasında Goldfield ve Rhyolite'de keşfedilen yeni gümüş yatakları nüfusun tekrar artış trendine geçmesini sağlamıştır.

Kumar sektörü 20. yüzyıl başlarında oluşan ekonomik durgunluk ortamında Las Vegas şehrinin kurulmasına ve gelişmesine büyük destek oldu. 1909 yılında ülke genelinde anti-kumar karşıtlarının örgütlenmesi neticesinde kumar yasa dışı ilan edildi fakat Nevada'nın madencilik kasabalarında yaygın olarak yasa dışı olarak oynanmaya devam etti. Büyük buhran döneminde madencilik ve tarım sektörlerindeki büyük düşüşler sebebiyle Nevada kumarı 19 Mart 1931 tarihinde yasal bir düzenlemeyle serbest hale getirdi. Vali Fred B. Balzar'ın atmış olduğu bu imza ile eyalet aynı zamanda ülkenin en kolay boşanma yasalarına sahip eyaleti haline geldi.

Las Vegas şehrinin 105 kilometre kuzeydoğusu 11 Ocak 1951 tarihinde Nevada Test Alanı adıyla nükleer silahların test edildiği alan olarak ilan edildi. Bu alan yaklaşık 3.500km2 olup çöl ve dağlık alandan oluşmaktadır. İlk test 27 Ocak 1951 tarihinde Franchman Flat'ta patlatılan 1 kilotonluk bir TNT bombasıyla yapılmıştır. En son yapılmış atmosferik test 17 temmuz 1962 ve en son yapılmış yer altı testi ise 23 Eylül 1992'de gerçekleşmiştir. Bölge hâlen Birleşik Devletler'in en yoğun nükleer silaha sahip bölgesidir.

Eyaletin %80'den fazlası Birleşik Devletler'e aittir. Bunun sebebi Nevada genelinde hakim olan çöl ikliminin büyük çiftlik oluşumlarına olanak vermemesidir. Bu sebeple ilk yerleşimciler çiftliklerini bir su kaynağının yanına kurmuşlar ve hayvanlarını bitişikteki kamuya ait olan ama sulak olmayan alanlarda otlatmışlardır. Bu sistem hâlen sürdürülmektedir.

Nüfus yoğun olarak güneydeki Nye ilçesinde bulunmaktadır. İlçe sınırları içerisinde yer alan Pahrump kasabası 1980-2010 yılları arasında büyük bir nüfus artışı yaşadı. Kasabanın 2010 nüfus verisi 36.441'dir. Las Vegas ise ABD'nin 1960-2000 yılları arasında en yüksek nüfus artışı yaşanan şehri ve bölgesi olmuştur. 1900'lü yılların başlarında 100 kişinin yaşadığı bir kanyon olan şehir 1950 yılında 10.000, 1970 yılında ise 100.000 kişilik nüfusa ulaşmıştır.

1940'lar dan 2003 yılına kadar Nevada Birleşik Devletler'in % olarak en fazla nüfus artışı yaşanan eyaleti oldu. 1990-2000 yılları arasında ülke nüfusundaki %13.1'lik artışa karşın Eyalette %66.3'lük bir nüfus artışı yaşanmıştır. Nüfusun 2/3 den fazla kısmı içerisinde Las Vegas şehrini de barındıran Clark ilçesinde yaşamaktadır.

Eyalette nüfusun ufak bir kısmı kırsal alanda yaşamaktadır fakat bu yerleşim yerlerinde büyük şehirlere nazaran kültürel olarak büyük farklar göze çarpar. Kırsal alanlarda yaşayan halk büyük şehirlerin aksine yaşadıkları bölgenin yerlileridir. Irk ve etnisite olarak daha az çeşitlidir. Bu bölgelerde madencilik ön plana çıkmakta ve turizm önemini yitirmektedir.

2010 nüfus tahminlerine etnik nüfus dağılımı ; %66,2 Beyaz (%54,1 İspanik olmayan beyaz), %8,1 Afroamerikan, %1,2 Amerikan ve Alaska Yerlisi, %7,2 Asyalı, %0,6 Hawai ve pasifik yerlisi, %4,7 2 veya daha fazla ırktan melez şeklindedir. İspanik ve Latin kökenli herhangi bir ırka dahil nüfus %26,5'tir. 1970 yılında İspanik olmayan Beyaz nüfusun oranı %88'di.

2009 yılında Nevada halkının köken dağılımı ise şu şekildeydi : %20.8 Meksikalı, %13,3 Alman, %10 İrlandalı, %9,2 İngiliz, %6,3 İtalyan, %3,8 Amerikalı, %1,4 Norveçli, %1,4 İsveçli, %0,8 Danimarkalı, %33 Diğer.

Nevada çok geniş bir etnik çeşitliliğe ev sahipliği yapmaktadır. Las Vegas ve Reno şehirleri çok çeşitli bir toplum yapısına sahiptirler. Nevada Birleşik Devletler'de hatırı sayılır bir Bask nüfusuna sahiptir. Douglas, Mineral ve Pershing'de Meksikalı nüfus çoğunluğu vardır ve bu nedenle Clark İlçesi 200.000 Meksika kökenli Amerikalı'ya ev sahipliği yapmaktadır. Nye ve Humboldt ilçelerinde Alman kökenli nüfus, Washoe İlçesinde İrlanda kökenli nüfus göze çarpmaktadır. Las Vegas'ta son yıllarda İskandinav, İtalyan, Polonyalı, Yunan, Ermeni ve İspanyol nüfusta büyük artış kaydedilmektedir.

2010 nüfus sayımına göre Eyalet nüfusunun %6,9'u 5 yaş altı, %24,6'sı 18 yaş altı, %12'si ise 65 yaş üstüdür. Bayanlar toplam nüfusun %49.5'ini oluşturmaktadır.

Las Vegas 1990-2010 aralığında Turizm ve Kumar sektörü sebebiyle Asyalı ve Latin Amerikalıların yoğun olarak iş aradıkları bölge olmuştur fakat tarım ve inşaat sektörleri hâlen en büyük işveren sektör konumundadır.

65 yaş üzeri ve 18 yaş altı nüfus hâlen Nevada'nın nüfusunun büyük kısmını oluşturmaktadır. Mormon, Katolik ve Evangelist nüfus yoğunluktadır ve yaş ortalamaları Ulusal ortalamaların altındadır. Eyalet bu sebeple diğer eyaletlere nazaran daha fazla doğum oranına sahiptir. Emekli Yahudiler tarafından Nevada yaşam için tercih edilmektedir.

2000 yılı itibarıyla Roma Katolik Kilisesine 331.844 kişi, İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesine (Mormon) 116.925 kişi, Güney Baptis Birliğine ise 40.233 kayıtlıdır. Yahudi cemaatlerine kayıtlı 77.100 kişi bulunmaktadır.

Ağustos 2011 belediye anketi sonuçlarına göre Nevada eyaleti nüfusunun %45'i eşcinsel evliliğin yasal olması, %44'ü yasal olmaması ve %11'i ise kararsız olduğu hakkında görüş bildirmiştir .

Ülke genelinde Nevada ekonomisi ahlaksızlık üzerine kurulu düşüncesi yaygındır. Ekonomist dergisi 21 Ağustos 2010 tarihli sayısından bunu " Nevada madencilik ve günah üzerine kuruldu. Bu 100 yıl önce ödül avcılığı ve kolay boşanma yasalarıyla başladı ve devamında kumar ve fahişelikle devam etti" diyerek bu düşünceyi dile getirmiştir.

Ekonomik analizler bürosu tahminlerine göre eyaletin 2010 yılı üretimi 126 Milyar Dolar seviyesindedir. Tatil yöreleri olan Las Vegas, Reno, Lake Tahoe ve Laughlin yerli ve yabancı turistlerin çekim merkezleridir. 2008 yılı verilerine göre 266 kumarhaneden 12 milyar dolar kumar geliri ve 13 milyar dolar kumar harici gelir kaydedildi.

Sığır, saman, yonca, süt ürünleri, soğan ve patates önemli tarımsal ürünlerdir. Turizm, madencilik, makina, basın yayın, gıda ve elektrik ekipmanları ise önemli sanayi sektörleridir.

Las Vegas ve Reno dışında madencilik ve sığır yetiştiriciliği en önemli ekonomik aktivitelerdir. Altın en yüksek gelir getiren madendir. 2004 yılında 190 ton altın çıkarılmış ve 2.84 milyar dolar gelir elde edilmiştir. Bu rakam 2004 yılında tüm dünya altın üretiminin %8.7'sine tekabül etmektedir. aynı yıl 290 ton gümüş çıkarılmış ve 69 milyon dolar kazanç elde edilmiştir. Eyalette ayrıca bakır, alçıtaşı, diotomit ve lityum çıkarılmaktadır. Zengin maden yataklarına rağmen madencilik yüksek maliyetler sebebiyle dünya pazarında fiyat açısından rekabet sıkıntıları yaşamaktadır.

2006 yılı rakamlarına göre eyalette 500.000 sığır ve 70.000 koyun bulunmaktadır. Hayvanlar yazları meralarda beslenmekte, kışları ise iklim şartları nedeniyle ilave yemlerle yetiştirilmektedir. Eyalet dışına besi için dana satışı yapılmaktadır. Ekilebilir arazinin %90'dan fazlasında (196.000 ha) hayvansal yem üretimi yapılır.

Vergi oranları ilçeden ilçeye farklılık gösterir. En düşük vergi oranı %6.85 olup Elko, Esmeralda, Eureka, Humboldt ve Mineral ilçelerinde uygulanmaktadır. En yüksek vergi %8.1 ile Clark ilçesindedir. Vergi oranları Carson ilçesinde %7.475, Washoe ilçesinde ise %7.825'tir.

Eyalet, ülkede kişi başına düşen otel odası sıralamasında 1. sıradadır. Amerikan Otel ve Konaklama Derneği verilerine göre eyalette 584 otelde (15 ve üzeri odaya sahip) toplam 187.301 oda vardır. Eyalet otel odası sıralamasında Kaliforniya, Teksas, Florida ve New York'u takip etmektedir fakat bu eyaletlerin nüfusları Nevada'nın çok üzerindedir. Nevada'da her 14 kişiye bir otel odası düşmektedir ve bu ülke ortalamasının (67) çok üzerindedir.

Fahişelik, nüfusu 400.000'in altında olan ilçelerde genelevlerde yapılma şartıyla yasaldır. Eyalette yaklaşık 300 kadın yasal olarak bu işi yapmaktadır. Fahişelik Clark ilçesinde (Las Vegas'ın bağlı olduğu ilçe) ve Washoe ilçesinde (Reno'nun bağlı olduğu ilçe) yasaktır.

Amtrak Tren şirketinin Chicago-Emeryville hattında çalışan günlük California Zephyr treni ülkenin en büyük tren yolu hattı olan Union Pacific tren hattını kullanarak eyaletteki Elko, Winnemucca, Sparks ve Reno istasyonlarında hizmet vermektedir. Amtrak şirketi ayrıca otobüslerle tren istasyonlarına bağlantı hizmeti ağlamaktadır. Las Vegas şehrine yolcu taşımacılığı sunan bir tren şirketi yoktur. Bu şehre yapılan son servis Amtrak firmasının Desert Wind treniyle 1997 yılında yapılmıştır ve o tarihten beri Güney Kaliforniya istikametine bir yolcu treni seferi başlatabilme çabaları başarıya ulaşamamıştır.

Nevada'da 3 römorklu kamyonların trafikte hareketleri serbesttir. Avustralya'da asfalt treni olarak adlandırılan bu kamyonlar Nevada'nın dağlık yapısı nedeniyle Avustralya'daki kadar uzun değillerdir.

Las Vegas'ta 6.4 km uzunluğuna raylı sistem ağı vardır. Bu ağ ile kumarhaneler, Kongre merkezi ve Havaalanı arasında ulaşım sağlanır. Birçok kumarhane kısa hatlarla diğer kumarhanelere raylı sistem taşımacılığı yapar.

Nevada Anayasayla tanımlı demokratik bir cumhuriyettir. Yürütme, Halk tarafından seçilmiş Vali ve yine seçilmiş hükûmeti tarafından icra edilir. Yasama halk tarafından seçilmiş Meclis ve Senato tarafından, yargı ise Yüksek Nevada Mahkemesi ve altında yar aran mahkemeler tarafından sürdürülür.

Nevada valisi Eyalet Başkanlığı, Hükûmet Başkanlığı ve Eyalet askeri kuvvetlerinin komutanlığı görevlerini üstlenir. Mevcut vali 3 Ocak 2011 tarihinde göreve seçilerek gelen Cumhuriyetçi Brian Sandoval'dır.

Nevada yüksek mahkemesi eyaletteki en üst mahkemedir. Yargı, Bölge mahkemeleri (genel yargı yetkisine sahip), Adalet mahkemeleri ve Belediye mahkemeleri (sınırlı yargı yetkisine sahiptirler) arasında bölünmüştür.

1900'lü yılların başlarında gümüş madenciliğinin cazibesinin yitirilmesiyle birlikte kurak bir çöl olan Nevada'nın nüfusu Birleşik Devletler eyaletleri içerisinde en düşük nüfus halini almıştı. Sonrasında eyalet büyük bir ekonomik bağımsızlık ve patlamaya sahne oldu. Bu Kaliforniya eyaletinde yasak olan şeylerin eyalette yasal hale getirilmesiyle sağlandı. Kolay boşanma yasaları, kumar, bazı ilçelerde serbest olan fuhuş bunlardan bazılarıdır. Güney Nevada'daki yumuşak kış şartları sayesinde bölge bir cazibe merkezi halini aldı ve Ülkenin en hızlı gelişen eyaletlerinden biri oldu.

Eyalet ülkede fuhuşun serbest olduğu tek eyalettir ve bazı ilçelerde genelevlerde lisanslı olarak yapılabilmektedir. Las Vegas, Reno ve Carson City şehirlerinin bulunduğu ilçelerde yasak olan fuhuş halk oylaması ile serbest bırakılabilir.

Ülkede 1970 yılında yasalar değişti ve boşanma zorlaştırıldı. Eyalet zaten serbest olan kumar ve fuhuşa ülkedeki en rahat boşanma yasalarını da ekleyerek eyaleti ülkenin bir boşanma cenneti haline getirdi. Birleşik Devletler Yüksek Mahkemesi Nevada'da olan boşanmalarını ulusal düzeyde tanımaktadır. Eyalet ülkede en çok boşanmanın gerçekleştiği eyalettir.

Nevada eyaletinde yasalar eyalete yeni yerleşimci ve işletme çekme amaçlı düzenlenmiştir. Eyalette gelir vegisi veya kurumlar vergisi toplanmamaktadır. Eyalette bu tip vergi toplanmadığı için bu tip bilgiler fereral hükûmetle paylaşılmamaktadır.

Las Vegas ve Reno eyaletin kültür ve sanat merkezleridir. Nevada Üniversitesi'nin bu iki kentte de kampüsleri vardır. Eyaletin madencilik geleneğini yansıtan yerler arasında bugün terk edilmiş bir madencilik kasabası olan Virginia City ve Carson City'deki Darphane binası sayılabilir. Batı'daki madencilik kamplarının en ünlüsü olan Virginia City'nin bir bölümü günümüzde restore edilmiştir. Darphane binası ise bugün Nevada Eyalet Müzesi olarak kullanılmaktadır.