Marcus Junius Nipsus

Marcus Junius Nipsus (ya da Nypsus), 2. yüzyılda yaşamış Romalı bir gromatik yazarıdır ve çeşitli matematiksel sorularla da ilgilenmiştir. Günümüze ulaşan yazıları, MS 4. veya 5. yüzyıllarda arazi ölçümü üzerine yapılan Latince çalışmaların bir derlemesi olan Corpus Agrimensorum Romanorumda korunmuştur.

Corpus Agrimensorum Romanorumdaki bir eser incipit Marci Iuni Nipsi liber II feliciter ("Here begins Marcus Junius Nipsus' second book, well", "İşte Marcus Junius Nipsus'un ikinci kitabı başlıyor, iyi") sözleriyle tanıtılır. Ne yazık ki, bu kişi hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmiyor. Eserinde kendisi hakkında hiçbir bilgi vermemektedir ve kendisiyle ilgili başka hiçbir referans günümüze ulaşmamıştır. Metin, genellikle doğrudan okuyucuya hitap eder, örn. cum in agro assignato veneris ("when you come to an assigned piece of land", "tahsis edilmiş bir toprak parçasına geldiğinizde", Nipsius La 286.12) pratik bir el kitabı olarak tasarlandığını düşündürmektedir ve genellikle MS 2. yüzyılda yazıldığı kabul edilmektedir.

Bu eserler, Corpus Agrimensorum Romanorumun en eski el yazması olan Wolfenbüttel'deki Codex Arcerianusta yer almaktadır. Diğer eserler sadece daha yeni el yazmalarında bulunur. Jelle Bouma, ilk iki eseri İngilizce çevirileri ve kapsamlı açıklayıcı notlarıyla birlikte yayına hazırladı.

Nipsus, diğer kıyıya erişilemediğinde (örneğin, düşman bir güç işgal ettiği için) bir nehrin genişliğinin nasıl ölçüleceğini açıklar. Karşı kıyıda uzun bir ağaç gibi açık bir işaret arar. Bu, inşa etmeye çalıştığı dik açılı bir üçgenin bir köşesini oluşturur. Bir katetus (kısa kenarı) yer işaretinden ölçmecinin konumuna doğru düz bir çizgi çizer. İkinci katetus, ölçmecinin konumundan nehir kıyısına yaklaşık olarak paralel bir yol boyunca çizilir. Bu yolun yarısına bir ölçüm aleti (ferramentum, groma) yerleştirilir ve üçgenin hipotenüsü (uzun kenarı) bu aletten nehrin diğer tarafındaki işarete kadar uzanır. Daha sonra ölçmeci, ilkiyle aynı boyutta olan ikinci bir dik açılı üçgen inşa eder. İkinci üçgenin hipotenüsü birinci üçgenin hipotenüsünün devamıdır ve arazi üzerinde bir işaretle kaydedilir. Bir katetus nehir kıyısı boyunca uzanan yolun devamıdır, ikinci katetus ise iç kısımlara doğru ilerleyerek ikinci üçgenin hipotenüsü ile birleşir. Bu ikinci katetusun uzunluğu nehrin genişliğine eşit olacaktır.

Nehir kıyısı boyunca uzun bir yol ve işaretleme çizgileri oluşturma gerekliliği nedeniyle, bu yöntem oldukça zaman alıcıdır. MS 1. yüzyıldan beri bilinen matematiksel olarak "sofistike" kesişme teoremini uygulamak için hiçbir girişimde bulunulmamıştır. Bir nehrin genişliğini ölçme işine, bir çözüm sunmadan haritacı Balbus (Ca 204.24) ve Frontinus (Ca 14.12) tarafından da değinilmiştir.

Bu metnin ilk bölümünde (Nipsus, La 286.12-288.17), Nipsus bir ölçmecinin uzun zaman önce ölçülmüş ve daha sonra bakıma muhtaç hale gelmiş, sınır çizgileri belirsizleşmiş ve taşları kaybolmuş bir alanda sınırları ve sınır taşlarını nasıl onardığını anlatır. Kalan birkaç sınır taşını temel alıp, taşların yönünü kullanarak sınır çizgilerini genişletmeye çalışır. Aşağıdaki bölümde (Nipsius, La 288.18-289.17), farklı uzun sınırlar ("sınır çizgileri") arasında arazi parsellerinin nasıl oluştuğu açıklanmaktadır. Dikdörtgen olmayan grafikler üretmek mümkündür. Ekteki çizimler durumu açıklığa kavuşturmaktadır. Üçüncü bölümde (Nipsus, La 289.18-295.15), Nipsus arazinin bir decumanus ve bir cardo temelinde kare parsellere bölünmesini anlatır. Çeşitli özel durumlara değinir ve ayrıca 'yı, yani ölçme işleminden arta kalan boş arazileri açıklar.

Nipsus'un metninde Pisagor ya da Öklid'in adı hiç geçmez. Nipsus'un hesaplamaları çok az pratik kullanıma sahiptir ve daha çok akademisyenler için bir alıştırma niteliğindedir. Böylece, iki Pisagor üçlüsü için Nipsus, katetinin, hipotenüsün ve alanın toplamı biliniyorsa, diğer değerlerin nasıl belirlenebileceğini de hesaplar.