Aşağımaden, Artvin

Eski adı Aşağı Hod veya Hod-i Süfla'dır. Nitekim Muvahhid Zeki'nin 1927 yılında yayımlanan Osmanlıca kitabında Hod-i Süfla (خود سفلا) biçiminde yazılmıştır. Gürcüce kaynaklarda Kvemo Hodi (ქვემო ხოდი) olarak geçer. 93 Harbi'nin ardından Livana kazasına hakim olan Ruslar ise, köyü Hod-Sufla (Ход-Суфла) olarak kaydetmiştir. "Hod" kelimesinin Ermenicede "otlak" anlamına geldiği ve Hod-i Süfla'nın "Aşağı Otlak" anlamı taşıdığı ileri sürülmüştür. Ancak başka bir kaynakta arazisinin yapısından dolayı köyde otlağın bulunmaması, mevki adlarının çoğunun Gürcüce ve Türkçe olması nedeniyle Ermenice "hod"la (otlak) ilişkili olamayacağı belirtilmiştir. Aşağı Hodi, Yukarı Hodi köyü gibi eski bir Gürcü yerleşmesidir ve Gürcistan'da bugün de Hodi (ხოდი) adını taşıyan köy bulunmaktadır. Nitekim Gürcü arkeolog ve tarihçi Ekvtime Takaişvili de 1917 yılında Hod-i Süfla'dan Gürcücenin konuşulduğu köylerden biri olarak söz etmiştir.

Aşağı Hod, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Osmanlı Devleti köyü 16. yüzyılın ortalarında, birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra bu bölgeye hakim olan ve Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirdi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Hod Mahal (خد مخال) olarak kaydedilmiş olan köy, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağında, Livana kazasına bağlıydı. Köyün nüfusu 43 hanede yaşayan 127 kişiden oluşuyordu. Osmanlı idaresi vergi tahsil etmek amacıyla köyde hayvan varlığı olarak 30 öküz, 50 inek, 3 at, 266 keçi ve 100 koyun tespit etmiştir.

Aşağı Hod, üç yüz yılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın sonucunda Çarlık Rusya'sının eline geçti. Rus idaresinde köy, Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlıydı. Hod-i Ulya köyüyle birlikte Hod nahiyesini (сельское общество: kırsal topluluk) oluşturuyordu. 1886 yılında yapılan tespite göre köyün nüfusu 61 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı "Gürcü" olarak kaydedilmiştir. Nitekim Didvake (დიდვაკე), Ağuseti (აღუსეთი) gibi Gürcüce mevki adları buranın eski bir Gürcü yerleşmesi olduğuna işaret etmektedir. Rus idaresi dönemine ait etnografik haritada da Aşağı Hod'un bir Gürcü olduğu belirtilmiştir.

93 Harbi'nden sonra çizilen Osmanlı-Rus sınırı Aşağı Hod köyünden geçiyordu. Köydeki cami Osmanlı tarafında, caminin önünden akan derenin diğeri yanı Rusya tarafında kalmıştı. Osmanlı tarafındaki köylülerin yaylaları Rus tarafında kalmıştı ve otlaklardan yararlanmak için Rus idaresinden özel izin almaları gerekiyordu. Köydeki bakır madeni nitelik açısından önemliydi ve Ruslar tarafından uzun yıllar işletilmiştir.

Aşağı Hod, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus egemenliğinin sona ermesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'nın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü hükûmeti Artvin bölgesinden çekilince, Aşağı Hod fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı. Ertesi yıl Artvin livasında yapılan nüfus tespitine göre 18 hanede 72 kişinin yaşadığı Hod-i Süfla, Merkez livaya bağı Sirya nahiyesinin bir köyüydü. Bu tespitte köyün nüfusu "Türk" olarak yazılmıştır. Hod-i Süfla, Türkçe olmadığı için 1925 yılında Aşağı Maden olarak değiştirildi. 1926 yılındaki tespite göre köyde 17 hanede 90 kişi yaşıyordu.