Bakur (film)

Bakur (Türkçe: Kuzey) veya tam adıyla Bir Gerilla Belgeseli: Bakur, yönetmenliğini Çayan Demirel ve Ertuğrul Mavioğlu'nun gerçekleştirdiği 2015 çıkışlı politik belgesel. Belgesel, PKK mensuplarının aktivitelerinin açıkça görüntülenmek suretiyle Türkiye'de kamusal alana aktarılan ilk çalışmadır. Bakur; çeşitli etkinlikler kapsamında Türkiye'nin çeşitli kentleri ile birlikte birçok ülkede gösterimler gerçekleştirmiştir.

Belgesel, PKK militanlarının Diyarbakır, Tunceli ve Cizre'de kurulan üç kamptaki gündelik yaşamlarını detaylı bir şekilde anlatmaktadır. Belgeselde ele alınan olaylar 21 Mart 2013 tarihinde Diyarbakır'da gerçekleştirilen Nevruz etkinliğinde Abdullah Öcalan'ın PKK'ya geri çekilme çağrısıyla başlamakta ve dağdaki PKK mensuplarının geri çekilme sürecine verdikleri tepkiler, dağlarla kurdukları ilişkiler ve siyasi hayat anlatılmaktadır.

Belgeselin yönetmenlerinden Ertuğrul Mavioğlu, belgeselin PKK kamplarında çekilmesi için örgütten izin alındığını, bu kapsamda örgütün hakim olduğu sahalara girdiklerini bildirmiş, yaklaşık iki yıl süren çekimler sırasında örgütten veya devletten herhangi bir müdahale görmediklerini ifade etmiştir. Ayrıca Mavioğlu daha önce de kamplarda belgesel çekmek için için PKK'dan talepte bulunduklarını, fakat ateşkes koşullarının olmaması nedeniyle reddedildiğini bildirmiştir.

Belgeselde, Tunceli Ovacık Cumhuriyet Savcısı Murat Uzun'un 19 Eylül 2012'de suikast sonucu öldürülmesi emrini veren ve Cumhuriyet Halk Partisi Tunceli Milletvekili Hüseyin Aygün'ün kaçırılması olayına karıştığı iddia edilen PKK'nın bölge sorumlusu Azad Cüngüş kod adlı Gürbüz Topçu da yer aldı. Kahramanmaraş'ın Nurhak ilçesi Barış Mahallesi Festival Alanı'nda, 29 Ağustos'ta takibin ardından durdurulan şüpheli araçtakiler güvenlik birimlerine ateş açtı çıkan çatışmada, 2'si ölü, 2'si sağ, biri yaralı olmak üzere 5 bölücü terör örgütü mensubu etkisiz hale getirildi. Ağır yaralanan kişinin Gürbüz Topçu olduğu anlaşıldı. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından Gürbüz Topçu iyileştirildi hayati tehlikeyi atlattı ve tutuklandı. Ayrıca belgeselde PKK'nın kurucu kadrolarından Bahoz Erdal, Murat Karayılan, Cemil Bayık ve Ali Haydar Kaytan'ın kuruluş dönemindeki olaylardan başlayıp örgütün güncel hedeflerini konu alan açıklamaları aktarılmıştır.

Belgesel aralarında Stockholm Uluslararası Film Festivali, Montreal Dünya Filmleri Festivali, Meksiko City Uluslararası Film Festivali, Visions du Réel, Kathmandu Mountain Film Festivali'nin de bulduğu birçok film festivalinde gösterimi gerçekleştirildi.

Demirören Haber Ajansı Aralık 2018'de belgeselde yer alan görüntüleri "PKK ve MLKP'nin üst düzey yöneticileri ile çatışma görüntüleri" olarak servis etti. Ajansa abone pek çok haber kaynağı tarafından DHA logosu kullanılarak aktarılan görüntülerde “Tunceli’de mağarada sıkıştırılan teröristlerin görüntüleri ilk kez ortaya çıktı” başlığı kullanıldı.

Türk gazeteci ve yazar Etyen Mahçupyan, 16 Nisan 2015'te Akşam gazetesinde kaleme aldığı köşe yazısında; "Filme emek verdiniz, sizin için tabii ki kıymetli. Ama kusura bakmazsanız görüntü dışında sanatla pek ilgisi yok. Bir ifade özgürlüğü meselesi olarak görülebilir ama silahı meşru kılan, insanların ölümünü zımnen onaylayan ve de hiç objektif olmayan bir PKK güzellemesi yapılmış." ifadelerine yer verdi. Kültür ve Turizm Bakanlığı Nisan 2015'te yaptığı yazılı açıklamada belgesel hakkında, "..Ayrıca filmle ilgili yapılan haberlerde "PKK belgeseli" nitelemesinin kullanılmasının da işaret ettiği gibi ortada terör örgütü propagandasının söz konusu olması hiçbir şekilde temel demokratik değerlerle ve düşünce özgürlüğünün evrensel kriterleriyle bağdaşmayan bir durumdur." ifadelerini kullandı. 2016 yılında, Uluslararası İstanbul Film Festivali'nin Bakur belgeselinin gösterimine izin verip, fotoğraf sanatçısı Ara Güler'in İstanbul'a duyduğu sevgiyi konu alan "İstanbul'un Gözü" adlı belgeseli festivale kabul etmemesi birçok sinema eleştirmeni, yönetmen ve yapımcı tarafından eleştirildi. Yönetmen İsmail Güneş, geçen yıl festival programında yer alan Bakur'a atıfta bulunarak, "belgeselin festival programına alınmamış olmasını doğru bulmadığını ve festivalin yaklaşımının ideolojik olduğunu" vurguladı. Kültür ve Turizm Bakanı Ömer Çelik ise sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada "Bu kadar profesyonel organizasyonlarda bu kadar açık terör propagandasına destek verilmesi izah edilemez" dedi.

The Guardian yazarı Laya Maheshwari, belgeselin PKK üyelerinin yaşamları yönüne odaklandığını ve böylece onların Türkiye hükûmetinin "barışa zarar veren canavarlar" şeklindeki algısının aksine çok yönlü bireyler olduğunu öne çıkardığını ifade etti. Bununla birlikte belgeseldeki militanların yakında terk etmek zorunda kalacakları mevziler konusunda üzüntü duyduğunu ve buna yol açan durumun barış koşullarının sona ereceklerine dair şüpheler olduğunu belirtti. Milliyet gazetesi yazarlarından Güneri Cıvaoğlu 17 Nisan 2015'te paylaştığı yazısında, "..'Bakur' gösterilseydi hiç de böyle yankıların odağında olmazdı. Şimdi... Görürsünüz 'Türkiye'de yasaklanan film' sunumuyla uluslararası festivallerin gözdesi olur. Belki ödüller bile alabilir. Türkiye'ye düşürülecek 'sansürcü' gölgesi de cabası." ifadelerini kullandı.

Akşam gazetesi 22 Ekim 2015 tarihinde "Film bitti" manşetiyle yer verdiği haberde; belgeselde görünen PKK mensuplarından Özgür Rohat kod adlı Ümit Ölçen ve Helin Faraşin kod adlı Gülistan Önen'in Ekim 2015'te Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Tunceli'nin Pülümür ilçesinde düzenlediği operasyonda altı PKK'lı ile birlikte öldürülmesine atıfta bulunarak, belgeselin PKK'yı şirin göstermek amacıyla çekildiğini ve PKK'lıları hümanist ve özgürlük savaşçısı olarak gösteren çevrelerin tezlerinin çöktüğünü ileri sürdü.

2015 yılında, Ovacık Cumhuriyet Başsavcısı Murat Uzun'un eşi Cihan Uzun, eşinin suikast emrini veren Azad Cüngüş kod adlı Gürbüz Topçu'nun belgeselde yer aldığı, eşine ve kendisine hakarette bulunulduğu ve PKK örgütünün propagandasının yapıldığı gerekçesiyle belgesel yapımcısı, yönetmeni ve belgeselde yer alanlar hakkında Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusunda bulundu.

Aralık 2017'de belgesel filmin yönetmenleri Çayan Demirel ve Ertuğrul Mavioğlu'na "terör propagandası" suçlamasıyla dava açıldı. Batman 2. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilen iddianamede, "Bakur (Kuzey) isimli belgeselin, PKK/KCK terör örgütünün, cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek veya övecek veya bu yöntemlere başvurmayı teşkil edecek nitelikte" olduğu yer aldı. Filmin yönetmenlerinden Ertuğrul Mavioğlu yöneltilen suçlamalara tepki göstererek "Ben bu davayı gayrimeşru, hukuksuz olarak görüyorum" ifadelerini kullandı.

Bakur, 4-19 Nisan 2015 tarihleri arasında gerçekleştirilen 34. Uluslararası İstanbul Film Festivali kapsamında gösterilmeye hak hazanmış, fakat filmin gösterimi Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın engellemeleri sonucu gösterimden bir gün önce iptal edilmiştir. Bunun üzerine yüzden fazla sayıda sanatçı "baskı ve sansür" suçlamasıyla açık bir mektup yayınlamıştır. Kültür Bakanlığı, festival yönetimine gönderdiği tebligatla "Kayıt ve tescil belgesi almamış olan yerli filmlerin programdan çıkarılmasını" istemiş, ardından tebligata göre gereğini yapmak zorunda olduklarını belirten Festival yöneticileri, filmin gösteriminin iptal edildiğini duyurmuştur.

Bununla birlikte film Stockholm Film Festivali kapsamında 10-14 Kasım 2015 tarihleri arasında İsveç'te gösterilmek istenmiş, fakat Türkiye hükûmeti bu gösterimi engellemeye çalışmıştır. Stockholm Film Festivali Şefi Git Scheynius, festival programını açıkladığı basın toplantısında kendisine yöneltilen bir soru üzerine Türkiye'nin büyükelçilik nezdinde filmin gösterilmesini engellemek için girişimde bulunduklarını doğrulamış ve büyükelçilik ile diyalogların sürdüğünü söylemiştir.