Azerbaycan millî futbol takımı

Azerbaycan millî futbol takımı (), Azerbaycan'ı uluslararası turnuva ve maçlarda temsil eden futbol takımı. Mavi-beyaz renklere sahip olan millî takım, Azerbaycan Futbol Federasyonları Birliği tarafından kontrol edilmektedir. Azerbaycan'ın iç saha maçlarının büyük bir kısmı ulusal stadyum olan Bakü Olimpiyat Stadyumu'nda, dostluk maçları ise bazen kulüp stadyumlarında oynanmaktadır.

Millî takımın eski teknik direktörü Kurban Kurbanov altmış sekiz maçta attığı 14 gol ile millî takımın bu zamana kadar en çok gol atan oyuncusu konumundadır. Reşad Ferhat Sadıkov ise 111 kez ile en fazla millî formayı giyen futbolcu unvanını taşımaktadır.

Azerbaycan millî futbol takımı, 1996 Avrupa Futbol Şampiyonası'ndan bu yana her büyük turnuvanın eleme aşamasında yer almasına karşın hiçbir Dünya Kupası veya Avrupa Şampiyonası final turnuvasına katılamamıştır.

Yirminci yüzyılın başlarında futbol, daha sonra Rus İmparatorluğu'nun bir parçası olan Azerbaycan'da popüler olmaya başladı. 1912'de, Azerbaycan futbolcuları ilk "uluslararası maçı"na Gürcistan'ın Tiflis kentinde çıktılar ve yerel takım Sokol'a karşı 4-2 kazandılar. 1912-1913 yılları arasında Azerbaycan ve Gürcistan futbol takımları arasındaki maçlar, önce Tiflis'te daha sonra da Bakü'de oynandı. 1914 yılında Futbol Birliği kuruldu. Birlik, resmî şehir şampiyonaları ile diğer yarışmaların organizasyonunu üstlendi.

Sovyet Azerbaycan'daki futbol takımlarının en eski kayıtları, Tiflis'te Transkafkasya Şampiyonası'nın düzenlendiği 1926-1927 tarihlerine dayanmaktadır. Bu şampiyonada Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan olmak üzere üç Güney Kafkas ülkesi mücadele etmiştir. Azerbaycan millî futbol takımı, ilk dostluk maçlarını 1927'de Gürcistan'da düzenlenen Trans-Kafkasya Şampiyonası kapsamında Gürcistan ve Ermenistan'a karşı oynamıştır. Ayrıca 1926'da Azerbaycanlı futbolcular Bakü'de Tehran XI takımı ile üç maç yapmışlardır. Bu maçların hepsini Azerbaycanlı futbolcular kazanmıştır.

1960'lı yıllar Azerbaycan futbolu için altınçağ olarak kabul edildi. Bu dönemde futbol hakemi Tevfik Behramov ve Anadolu futbolu için Anatoliy Banişevskiy, Elekber Memmedov gibi büyük oyuncular yetiştirmiştir. Tevfik Behramov, İngiltere ve Batı Almanya arasında oynanan 1966 FIFA Dünya Kupası Finali'nde yan hakem olarak görev yapmıştır.

Azerbaycan 1991'de bağımsızlığını kazandıktan sonra, Azerbaycan Futbol Federasyonları Birliği (AFFA) kuruldu. 1992 yılında, Azerbaycanlı emekli futbolcu Elekber Memmedov millî takım teknik direktörlüğüne getirildi. 25 Mayıs 1993'te Gürcistan'a karşı 3-1'lik skorla elde edilen galibiyet, Azerbaycan'ın ilk millî takım galibiyeti olurken, Memmedov'da bu başarıya ulaşan ilk Azerbaycan millî takım teknik direktörü oldu. 1994 yılında millî takım FIFA ve UEFA'ya üye olarak kabul edildi. Güvenlik sorunları nedeniyle 1996 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerindeki iç saha maçlarının tamamını Türkiye'deki Trabzon şehrinde oynamak zorunda kaldı.

2000'lerin başından itibaren, AFFA FIFA'nın uygunluk kuralları kapsamında yabancı uyruklu oyuncuları Azerbaycan millî futbol takımına çekmeye başladı. Şubat 2004'te, 1970 FIFA Dünya Kupası'nı kazanan Brezilya takımının kaptanı Carlos Alberto Torres millî takımın başına getirildi. Azerbaycan, 18 Şubat'ta İsrail'e 0-6 mağlup olarak kötü bir başlangıç yapmasına rağmen, 28 Nisan'da yeni teknik direktörü ile çıktığı ilk deplasman maçında Kazakistan'ı 3-2 mağlup etti. Haziran 2005'te Polonya'ya karşı alınan 3-0'lık yenilginin ardından Torres'in görevine son verildi ve yerine eski Neftçi teknik direktörü Vagif Sadigov, üçüncü kez Azerbaycan'ın teknik direktörlüğüne getirildi. Kasım 2005'te Şahin Diniyev, Sadigov'dan teknik direktörlük görevini devraldı. Diniyev, 31 Ekim 2007 tarihinde istifa etti ve yerine Gjoko Hadžievski geldi.

Nisan 2008'de, eski Alman futbolcu ve teknik direktör Berti Vogts, iki yıllık bir sözleşme ile Azerbaycan'ın yeni teknik direktörü oldu. Berti Vogts yönetimindeki Azerbaycan Lihtenştayn'a karşı elde ettiği galibiyetle, ilk kez resmî bir maçta kazanmış oldu.

AFFA Kasım 2009'da, Berti Vogts'un sözleşmesini iki yıl daha uzattı ve böylece Vogs Azerbaycan'ı iki eleme turnuvasında yöneten ilk teknik direktör oldu.

2010 yılında Türkiye'ye karşı beklenmedik bir galibiyet elde etti ve rakibine karşı tarihindeki ilk galibiyetini aldı. Aynı yıl FIFA Dünya Sıralamasında ülkenin futbol tarihindeki en yüksek pozisyonu olan 90. sıraya yükseldi. 2012 Avrupa Futbol Şampiyonası elemeleri'nde Kazakistan'a karşı 3-2'lik skorla elde ettiği galibiyetin ardından, millî takım tarihinde en fazla gol ve puan rekorunu; grupta attığı 10 gol ve topladığı 7 puan ile kırmış oldu.

Kasım 2011'de AFFA, Berti Vogts'un sözleşmesini 2014 FIFA Dünya Kupası elemelerinin bitimine kadar iki yıl uzattı. Vogts, taraftar ve medya tarafından büyük eleştiri ve protestolara maruz kaldı. Ancak, Azerbaycan elemeleri dördüncü sırada tamamlayarak bu zamana kadarki en başarılı sonucunu elde etti. Aralık 2013'te Vogts, Azerbaycan'la 2016 Avrupa Futbol Şampiyonası'na katılma hedefi ile iki yıllık yeni bir sözleşme imzaladı. Temmuz 2014'te Azerbaycan, FIFA Dünya Sıralamasında 73. sıraya ulaşarak en iyi FIFA sıralama derecesini elde etti. Azerbaycan'ın Avrupa Şampiyonası elemelerinde art arda aldığı üç mağlubiyetten sonra, Hırvatistan'a da 6-0'lık skorla yenilmesinin ardından Vogts görevinden istifa etti.

Vogts'un yerine eski Hırvat futbolcu Robert Prosinečki getirildi. Prosinečki, Azerbaycan'ı 2018 FIFA Dünya Kupası elemelerinde topladığı 10 puanla millî futbol takımı tarihindeki puan rekoruna ulaştırdı ancak takım C grubunu beşinci sırada bitirdi. Prosinečki, Azerbaycan Futbol Federasyonu ile sözleşmesini uzatmama kararı aldıktan sonra istifa etti.

Azerbaycan, farklı zamanlarda iç sahadaki ulusal müsabakalarda beyaz forma, mavi şort ve beyaz çorap ya da mavi forma, kırmızı şort ve yeşil çorap, tamamen kırmızı ya da tamamen mavi formalarını kullanmıştır. 2016 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerinde, Azerbaycan iç saha maçlarında tamemen kırmızı bir forma giydi. Deplasman maçlarında ise tamamen mavi renkten oluşan formasıyla mücadele etti. Bu renk kombinasyonu millî takımın ilk maçından beri gelenekseldir. 90'lı yılların başında takım beyaz forma yı kullanmaya başladı. Bu tasarım on yılın sonuna kadar mavi-beyaz çizgili formalara dönüştü. 2000'li yılların başında, forma rengi Azerbaycan millî bayrağındaki üç şeritli renkten (mavi, kırmızı ve yeşil) ilham alınarak değiştirildi. Forma tasarımı sadece 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası elemeleri için mavi forma, kırmızı şort ve yeşil çorap olarak değiştirildi. Turnuvadan sonra millî takım her zamanki renk kombinasyonlarına geri döndü.

Azerbaycan'ın deplasman formasının renkleri 2004 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerine kadar sarı-siyah çizgili forma, siyah şort ve sarı çorap şeklindeyken daha sonra bu tasarım tamamen mavi renge dönderildi. 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerinde ise takım tamamen kırmızı rengi kullandı.

Umbro 2006'dan 2017'ye kadar Azerbaycan'ın maç formalarını hazırladı. 2017 yılında Nike şirketi Umbro ile karşılaştırıldığında formaları daha hızlı ve yüzde 11 ucuz fiyata sağladığı için AFFA ile Nike arasında forma tedarik anlaşması imzalandı.

Azerbaycan'ın somut bir takma adı olmasa da, taraftarlar ve yerel medya Millî olarak adlandırmaktadır. Bu takma ad takımın ülkenin ulusal renklerini kullanması nedeniyle, Azerbaycan'ın uluslararası spor takımlarının tümüyle ilişkili bir takma addır. 2018 FIFA Dünya Kupası elemelerinde, Azerbaycan için Neden olmasın? sloganı kullanıldı.

Azerbaycan'ın iç saha maçlarının çoğu Bakü'deki yeni Bakü Olimpiyat Stadyumu'nda oynanmaktadır. Tevfik Behramov Stadyumu, 2015 yılında hizmete giren Bakü Olimpiyat Stadyumu'ndan önce Azerbaycan'ın iç saha maçlarını oynadığı ana stadyumuydu. Günümüzde bazı eleme maçları ve dostluk maçları hâlen Tevfik Behramov Stadyumu'nda oynanırken, diğerleri UEFA stadyum kriterlerini karşılayan Lenkeran Stadyumu, Bakcell Arena ve Dalga Arena'da oynanmaktadır.