Böcekçil Bitkiler (kitap)

Böcekçil Bitkiler (Insectivorous Plants), İngiliz doğa bilimci ve evrim teorisi'nin öncüsü Charles Darwin'in ilk kez 2 Temmuz 1875'te Londra'da yayınlanan bir kitabıdır.

Darwin'in doğal seleksiyon teorisiyle ilgili bir dizi çalışmasının parçası olan kitap, etçil bitkilerin zor koşullarda yaşamalarına izin veren adaptasyonlara özel dikkat gösterilerek yapılan bir çalışmadır. Oğulları George ve Francis Darwin'in çizimleriyle birlikte Darwin'in çizimlerini içerir.

Kitap, Darwin'in çeşitli etçil bitkilerle yaptığı ve onların beslenme mekanizmalarını dikkatle incelediği deneylerini anlatıyor. Darwin, bitkileri tuzak mekanizmalarını harekete geçirmeye teşvik etmek için onlara et ve cam yedirmek, üflemek ve saçlarını dürtmek gibi çeşitli yöntemler denedi. Sadece bir hayvanın hareketinin bitkilerin tepki vermesine neden olacağını buldu ve bunun, av için enerjiyi korumak ve besleyici olması muhtemel olmayan uyaranları görmezden gelmek için evrimsel bir adaptasyon olduğu sonucuna vardı. Ayrıca, bazı bitkilerin farklı tuzak benzeri yapılara sahipken, diğerlerinin avlarını tuzağa düşürmek için yapışkan sıvılar ürettiğini keşfetti ve bunun, gıda yakalama için çeşitli yöntemlerle sonuçlanan doğal seçilim baskısının bir örneği olduğu sonucuna vardı.

İlk baskının 3.000 kopya basıldığı bildirildi. Darwin'in yaşamı boyunca Almanca da dahil olmak üzere birçok dile çevrildi. Darwin'in ölümünden sonra 1889'da ikinci bir İngilizce baskısı yayınlandı. Francis Darwin tarafından eklemeler ve dipnotlarla düzenlenmiştir.

Darwin, 1860'taki Drosera rotundifolia, yaygın sundew ile ilgili ilk gözlemlerinden sonra, bu bitkilerin böcekleri yakalamaya ne kadar "mükemmel bir şekilde adapte olduğunu" ortaya koyan bir dizi deney geliştirdi (s. 3). Darwin, bu bitkilerin azotun sınırlı olduğu ortamlarda, bataklıklarda, zayıf turbalı topraklarda ve yosunlarda büyüdüğünü biliyordu (s. 18). Çoğu bitki besinleri kökleriyle topraktan alır, ancak bu bitkiler zayıf kök sistemlerine sahiptir ve yakalanan böceklerden besinleri (esas olarak azotlu maddeler) almaya adapte olmuşlardır.

1. Bezlerin hafif basınca ve az miktarda azotlu madde dozlarına duyarlılığı. Aşırı bir hassasiyet olmasına rağmen, rızık alma amacına tamamen uygun olduğunu, örneğin üzerlerine yağan şiddetli yağmura ya da rüzgarın üzerlerine savuran rüzgara tepki vermediğini kaydetti. Üzerlerine konan böceklere iyi adapte olmuşlardır ve bu onları aşırı hareket yoluyla enerji israfından kurtarır.

2. Azotlu maddeleri sindirim maddesini salgılayarak ve sonra onları emerek sindirme gücü. Sindirimin hayvan süreçlerine benzer bir model izlediğini belirtti (s. 135), besin kaynağını (pepsine eşdeğer) fermente etmek için asit eklenir. Bu süreci, sistemlerinde zaten var olan maddelerden nasıl uyarladıkları, kitabın ilerleyen kısımlarında incelenecektir (s. 361).

3. Bezler çeşitli şekillerde uyarıldığında hücrelerde meydana gelen değişiklikler. Kitabın büyük bir kısmı onun Drosera rotundifolia üzerindeki deneylerini sıralıyor. Darwin daha sonra dikkatini diğer böcekçil bitki türlerine çevirir ve bazı durumlarda yaprağın farklı bölümlerinin sindirim için, diğerlerinin ise çürümüş maddeyi emmek için kullanıldığını belirterek karşılaştırmalar yapar (s. 330-331). Bitkilerin belirli bir süre içinde yavaş yavaş diğerini kaybederek bu işlevlerden birine özel olarak adapte olabileceklerini tahmin etti. Bu, Pinguicula ve Utricularia'nın aynı aileye ait olmalarına rağmen nasıl farklı işlevler kullanmaya başladıklarını açıklar; s. 331).

Darwin otobiyografisinde şöyle yazmıştı: "Bir bitkinin, uygun şekilde uyarıldığında, bir hayvanın sindirim sıvısına çok benzeyen bir asit ve maya içeren bir sıvı salgılaması gerektiği gerçeği, kesinlikle dikkate değer bir keşifti."