Milyoner (film)

Milyoner (İngilizce: Slumdog Millionaire; Hintçe: स्लमडॉग मिलियनेयर), Danny Boyle'un yönetip Simon Beaufoy'un yazdığı 2008 Büyük Britanya yapımı Akademi ödüllü filmdir. Hint yazar ve diplomat Vikas Swarup'un Boeke Ödülü sahibi ve Commonwealth Yazarları Ödülü adayı Q and A adlı kitabından uyarlanan filmin başrollerinde Dev Patel, Anil Kapoor ve Saurabh Shukla yer alır. Filme oyuncu yönetmeni olarak başlayan Loveleen Tandan daha sonra yapım aşamasında yaptığı önemli katkılar nedeniyle yönetmen Danny Boyle tarafından filmin ortak yönetmeni olarak ilan edildi.

Konusu Hindistan'da geçen ve orada çekilen film Mumbai'in fakir mahallesi Dharavi'den genç bir adamın Kaun Banega Crorepati (Kim Milyoner Olmak İster? programının Hint sürümü) adlı yarışma programına katılması ve insanların sınırı aşan beklentileri, yarışma programı sunucusunun ve polisin şüphelenmeleri hakkındadır.

Film Telluride Film Festivali ve Toronto Uluslararası Film Festivali'ndeki gösterimlerin ardından 12 Kasım 2008'de sınırlı olarak gösterime girdi ve birçok övgü ve ödül kazandı, ardından 26 Aralık 2008'de Birleşik Devletler'de ve 9 Ocak 2008'de Birleşik Krallık'ta geniş çapta gösterime girdi. Filmin Hindistan galası 22 Ocak 2009'da Mumbai'de yapıldı. Filmin hem İngilizce hem de Hintçe diyaloglar içermesine karşın ek olarak filmin tamamen Hintçe dublajlı sürümü Slumdog Crorepati de Hindistanda gösterime sokuldu.

Slumdog Millionaire, Eleştirmenlerin Seçimi Ödülleri'nde aday gösterildiği altı dalın beşinden ödül aldı. Film 11 Ocak 2009'da En İyi Drama Filmi Ödülü de dahil aday gösterildiği dört kategoride de ödülün sahibi oldu. Film ayrıca BAFTA Ödülleri'nde aday gösterildiği on bir dalın yedisinde ve Akademi Ödülleri'nde aday gösterildiği on dalın sekizinde ödülün sahibi oldu.

Senarist Simon Beaufoy, Vikas Swarup'un romanı Q and A'yı temel alarak Slumdog Millionaire senaryosunu yazdı. Beaufoy senaryoyu bilemek için üç kez Hindistan'ı ziyaret etti ve tavırlarından etkileneceği sokak çocukları ile görüşmeler yaptı. Swarup senaryo üzerinde çalışırken öğrenci yönetmeni Asim Bhatti'nin birçok fikrini kullandı. Senarist senaryonun hedefini "Ben bu muazzam eğlencenin, gülüşün, sohbetin hissini ve bu fakir mahallelerde yaşayan topluluğun hislerini anlamak istedim" şeklinde açıklıyor. 2006 yazında İngiliz yapım şirketleri Celador Films and Film4 yönetmen Danny Boyle'u Slumdog Millionaire senaryosunu okuması için davet ettiler. Boyle, Who Wants to Be a Millionaire? (Kim Milyoner Olmak İster?) ile ilgili bir filmi yönetmek istemediğinden ilk başlarda çekinceli davrandı. Boyle, kısa bir süre sonra senaristin en sevdiği İngiliz filmi olan Anadan Doğma (The Full Monty) (1997) filmini yazan Beaufoy olduğunu öğrendi ve senaryoyu tekrar incelemeye karar verdi. Boyle, Beaufoy'un Swarup'un kitabındaki birçok temayı bir araya getirip bir öykü etrafına toplamasından etkilendi ve projeye katılmaya karar verdi. Film 15 milyon Amerikan dolarına mal oldu ve Celador maliyeti paylaşabileceği bir dağıtım şirketi aramaya başladı. Fox Searchlight Pictures 2 milyon dolarlık ilk teklifi yaptı ardından Warner Independent Pictures Fox'un daha üstüne çıkamayacağı 5 milyon dolarlık bir teklif yaptı.

Film yapımcıları Eylül 2007'de Karjat'taki çekimler için ekibin bir bölümünü alarak Mumbai'e gitti. Burada yerel oyuncu kadrosu ve ekip işe alınmaya başlandı. İlk olarak projeye oyuncu yönetmeni olarak başlayan Loveleen Tandan, "Danny ve Slumdog'un yazarı Simon Beaufoy'a filmi hayata taşımak için senaryonun bazı kısımlarının Hintçe yapılmasını önerdim […] Onlar da benden Hintçe diyalog yazmamı istediler, ben de tabii ki hemen kabul ettim ve çekim tarihine yaklaştığımızda Danny benden yardımcı yönetmen olmamı istedi" dedi. Boyle, sonra filmdeki diyalogların üçte birinin İngilizce'den Hintçe'ye çevrilmesine karar verdi. Yönetmen Warner Independent'ın başkanına (küçük bir yalanla) filmdeki diyalogların %10'unu Hintçeye çevirmek istediğini söyledi ve başkan da değişikliği onayladı. Film Mumbai'in mega fakir mahallesi ve Juhu'nun gecekondu bölgelerinde çekildi. Çekimler 5 Kasım 2007'de başladı.

Swarup'un özgün romanı Q and A'ya ek olarak Boyle, filmde konusu Mumbai'de geçen Ram Gopal Verma'nın Satya (1998) ve Company (2002) ve Anurag Kashyap'ın Black Friday (2004) adlı üç Bollywood filminden doğrudan esinlenildiğini belirtti. Satya ve Company D-Company'yi temel alır ve her ikisi de Mumbai yeraltı dünyasının cezbedici portesini sunar. Ayrıca Satyanın senaristlerinden Saurabh Shukla Slumdog Millionaire'de Constable Srinivas karakterini canlandırır. Black Friday filmi 1993 Bombay saldırısını temel alır. Filmdeki polislerin Dharavi semtinde kalabalığa karşı yaptığı 12 dakikalık kovalamaya yer verilen sahnenin benzeri Slumdog Millionaire'in açılışında da görülür. Boyle tarafından bahsedilen bir başka esin kaynağı Boyle'un "Hint sineması için mutlak önemli" olarak nitelendirdiği Deewaar (1975) filmidir. Film, Bombaylı gangster Haji Mastan'ın hayatını temel alır. Filmde Mastan'ı canlandıran ünlü Bollywood aktörü ve Who Wants to Be a Millionaire? programının Hint sürümü Kaun Banega Crorepatinin ilk sunucusu Amitabh Bachchan'dır ve Slumdog Millionaire'nin başında Jamal onun imzasını ister.

Kaun Banega Crorepatinin şimdiki sunucusu Bollywood yıldızı Shahrukh Khan'a, filmdeki programın sunucusu olması teklif edilmişti ancak o teklifi geri çevirdi ve rol en sonunda bir başka Bollywood yıldızı Anil Kapoor'a gitti. Khan daha sonra "Bollywood'un Kralı" olarak sunulacağı 66. Altın Küre Ödülleri'nde Slumdog Millionaire'in tanıtımını yaptı. Slumdog Millionaire'in uygulayıcı yapımcısı ve Celador Films'in başkanı Paul Smith Who Wants to be a Millionaire? programının ilk yaratıcısıdır.

Ağustos 2007'de Slumdog Millionairein, Warner Independent Pictures Amerikan ve Pathe de uluslararası dağıtım haklarını elde etti. Warner Independent Pictures filmin dağıtım haklarını için 5 milyon dolar ödemesine rağmen filmin ticari beklentisinden emin değildi. Mayıs 2008'de Warner Independent Pictures kapandı ve filmin doğrudan DVD olarak piyasaya sürülmesi önerildi. Ağustos 2008'de stüdyo aşırı yükü hafifletmek için bir alıcı araştırmaya başladı. Ağustos ayının ortalarına doğru Warner Independent Pictures ve Fox Searchlight Pictures, Fox'un hakların %50'sini almasıyla dağıtımı paylaşacakları bir anlaşma yaptılar. 8 Şubat 2009 îtibârıyla film Dünya çapında toplam 128,442,071 ABD doları hasılat elde etti.

Kuzey Amerika Slumdog Millionaire filminin ilk gösterimi 30 Ağustos 2008'de izleyiciden olumlu tepkiler aldığı Telluride Film Festivali'nde yapıldı. Film ayrıca 7 Eylül 2008'de festivalin "ilk geniş ölçüde beğenilen popüler başarısı" olduğu Toronto Uluslararası Film Festivali'nde de gösterildi. Slumdog Millionaire bu festivalde Halkın Seçimi Ödülü'nü aldı.Slumdog Millionaire 12 Kasım 2008'de Kuzey Amerika'da sınırlı bir şekilde gösterime girdi ve gösterimdeki 10 salonda toplam 350,434 ABD doları hasılat elde etti (salon başına ortalama 35,043 dolar). Gösterimin ikinci haftasonunda 32 salonda toplam 947,795 dolar hasılat elde etti (salon başına ortalama sadece %16 düşerek 29,619 dolar oldu). Filmin gösterildiği ilk on salonda izleyici sayısı %16 arttı bu da güçlü bir ağızdan ağza pazarlama tekniğine (word-of-mouth) bağlanır. Filmin 26 Aralık 2008'de 614 salonda ve 4,301,870 dolar hasılatla geniş çapta gösterime girdi. 23-25 Ocak 2009 tarihli haftasonunda film 1,411 salon ile en geniş gösterime ulaştı. 8 Şubat 2009 tarihi îtibârıyla filmin ABD ve Kanada'daki toplam hasılatı 77,426,000 dolardır.

Film Birleşik Krallık'ta gösterime girdiği ilk hafta 1. sıraya yerleşti. İkinci haftasında ise hasılatı %47 oranında yükseldi ve Birleşik Krallık rekoru kırıldı.

Filmin Hindistan galası Hint sinemasının önemli isimlerinin katılımıyla 22 Ocak 2009'da Mumbai'de gerçekleştirildi. Galaya yüzden fazla Hint sinemacı katıldı. Filmin orijinal sürümü Slumdog Millionaire'e ek olarak Hintçe dublajlı sürümü Slumdog Crorepati de (स्लमडॉग करोड़पति) gösterime girdi. Başlangıçta Slumdog Millionaire: Kaun Banega Crorepati olan filmin adı telifle ilgili nedenlerden dolayı kısaltıldı. Filmin dublaj süpervizörlüğünü yapan Loveleen Tandan, Anil Kapoor, Irrfan Khan ve Ankur Vikal da dahil orijinal İngilizce versiyondaki bütün aktörlerin dublajda da yer aldığını erkek başrol oyuncusu Dev Patel'in seslendirilmesi için de Chembur'dan Pradeep Motwani adlı bir delikanlı bulduklarını ve herhangi bir abartılı dublaj istemediğini genç bozulmamış bir ses istediğini, belirtti.

23 Ocak 2009'da Fox Searchlight Hindistan genelinde filmi 351 kopya ile gösterime soktu. Gösterimin ilk haftasında film 2,35,45,665 INR (kopya başına 4,34,808 INR) veya Fox Searchlight'a göre 2,2 milyon $ gelir elde etti. Milyoner, aynı hafta içinde gösterime giren büyük Bollywood filmleri kadar başarılı olamamasına rağmen, haftasonu hasılatı îtibârıyla bu zamana kadar Hindistan'da gösterime giren Fox filmleri arasında birinci ve Batı filmleri arasında ise Örümcek Adam 3 (2007) ve Casino Royale'den (2006) sonra üçüncü sırada yer alır. Film gösterimin ikinci haftasındaysa Hint gişelerinde yükselme kaydederek 3,04,70,752 INR hasılat elde etti.

Birkaç analist filmin Hindistan gişesindeki perfomansı ile ilgili fikir ileri sürdü. Ticaret analisti Komal Nahta filmin adında problem olduğunu, slumdog (kenar mahalle iti) sözcüğünün Hintlerin büyük çoğunluğuna olağan gelmediğini belirtti. Yine bir ticaret analisti Amod Mehr de Anil Kapoor'u ayrı tutarak filmin tanınmış oyunculardan yoksun olduğunu ve Hint duyarlılığı için ideal uygunlukta olmadığını belirtti. Bir sinema sahibi, kenar mahalle çocuğundan mükemmel bir İngilizce duymanın doğru görünmediğini ancak onlar Hintçe konuştuklarında filmin daha inandırıcı olduğu yorumunu yaptı. Filmin Hintçe sürümü Slumdog Crorepati gişede orijinalinden daha başarılı oldu ve çok daha fazla kopya ile gösterime girdi.

Karşılama Slumdog Millionaire önemli ölçüde beğeni kazandı. 13 Ocak 2009 tarihi îtibârıyla film Rotten Tomatoes'da 169 taze (%94) ve 10 çürük oyu aldı. Bu sitede aldığı ortalama puan 8,2/10'dir. Anaakım eleştirmenlerin eleştirilerinden 100 üzerinden standartlaştırlmış reytingi veren Metacritic'te film 36 eleştiriden 86 ortalama puan aldı.Chicago Sun Times eleştirmeni Roger Ebert filme dört yıldız verirken "soluksuz, heyecan verici, üzücü ve canlandırıcı bir hikâye" olduğunu belirtti.The Wall Street Journal eleştirmeni Joe Morgenstern Slumdog Millionaire'i "dünyanın ilk küreselleşmiş baş yapıtı" olarak nitelendirdi. The Boston Globe'dan Ty Burr filmi "Hollywood'dan uzun zamandır beklemeyi bıraktığımız kalın hamurlu izleyici coşturucu çılgınca romantik gerçeküstü destan" olarak tanımladı. The Washington Post yazarı Ann Hornaday "bu modern zamanda "rags-to-rajah" masalı Toronto Uluslararası Film Festivali'nde izleyici ödülü kazandı ve bunun nedenini görmek zor değil" yorumunu yaptı.

Film Hindistan'daki ve Hint diasporasındaki insanlar arasındaki çeşitli tartışmalara konu oldu. Hint film eleştirmenleri çoğunlukla filmi benimsedi. Times of India yazarı Nikhat Kazmi "gerilim ve sanatçı vizyonu ile yan yana giden Sindrella benzeri bir peri masalı tadında bir parça sürükleyici sinema" yorumunu yaptı.

66. Altın Küre Ödülleri adayları açıklandığında Şikagolu bir film eleştirmeni, Danny Boyle'un ortak yönetmenliğe atadığı Loveleen Tandan'ın Altın Küreler'de ve 81. Akademi Ödülleri'nde Boyle'le birlikte En İyi Yönetmen dalında aday gösterilmesini talep eden çevrimiçi bir kampanya başlattı. Kampanya organizatörü Jan Lisa Huttner "eğer o film yapımı ve pazarlama aşamalarında ortak yönetmen olarak bulunduysa, ödüller dağıtılırken de ortak aday olarak bulunmalıdır" dedi ve ödüllerde kadın yönetmenlere çok nadir rastlandığını da belirtti. Tandan "nasıl mahcup olduğumu anlatamam […] Öneri son derece yakışıksız ve size bunu, önerinin dikkate alınması yönünde bir isteğim olmadığını vurgulamak için yazıyorum" diyerek kampanyayı sonlandırdı.

Filmle ilgili yorumda bulunan ilk ünlülerden biri de, filmin başında genç Jamal'ın imzasını istediği kişi ve Kim Beş Yüz Bin İster? yarışmasının Hint sürümü Kaun Banega Crorepati'nin ilk sunucusu olan "Bollywood efsanesi" Amitabh Bachchan'dır. Bachchan 13 Ocak 2009 tarihli yazısını kendi blogunun bir başka kısmında "comments for the film ‘SlumDog Millionaire’" (Milyoner filmi üzerine yorumlar) başlığının altına yazdı. Yazısında filmin içerdiği bazı kısımlarla ilgili kızgınlık duyduğunu belirtti. Ek olarak "eğer SM Hindistan'ı gelişmekte olan pis aşağılık bir ülke olarak yansıtıyorsa ve milliyetçiler ve vatanseverler arasında acı ve nefrete neden oluyorsa, bilinmelidir ki bu belirsiz aşağılık durum en gelişmiş ülkelerde dahi bulunur" yazdı.

Birleşik Krallık gazetesi The Daily Telegraph'a göre bir aylık çalışma karşılığında Salim'in çocukluğunu oynayan Azharuddin Ismail'e 1700 £ ve Latika'nın çocukluğunu oynayan Rubina Ali'ye 500 £ verildi. Telegraph ve ABC News'e göre bu çocuk oyuncular Bandra adlı kenar mahalledeki eğreti gecekondularında yaşamaya devam ediyorlar. Telegraph'' ayrıca İsmail'in oturduğu evin yerel otoriteler tarafından yıkıldığını ve şimdi onun verem olan babası ile birlikte plastik bir brandanın altında uyuduğunu yazdı. Bir Fox Searchlight sözcüsü bir aylık çalışma içinde çocuklara kendi yörelerinde yaşayan bir yetişkine ödenen yıllık ortalama ücretle üç kez ödeme yapıldığını belirterek eleştirileri yanıtladı.