Zimbabwe'de dans

Zimbabve kültürüne adım attığınızda, dans etmenin ne kadar hayati bir yere sahip olduğunu hemen fark edersiniz. Bu, Zimbabve kültürünün bir parçası olduğu gibi, geleneklerini yansıtan ve tarihlerinin izlerini taşıyan çeşitli danslardan oluşur. Bugün, zamanla değişmiş olabilirler ancak, etnik çeşitliliğin etkisi ile hala topluluğun tamamının sosyal olaylarında kendilerini ifade etmek için kullanılan dansların olduğu gözlemlenir. Zimbabveliler için dans, son derece ruhani ve güçlü bir araçtır ve tarihleri ve kültürleri hakkında bilgi edinmek isteyen herkes tarafından deneyimlenmelidir.

Zimbabwe'deki nüfus yaklaşık 16 milyon kişiye ulaşmaktadır ve yaklaşık %76'sı kırsal bölgelerde ikamet etmektedir. Tarım, kahve, mısır, buğday, şeker, çay ve pamuk gibi çeşitli ürünlerle ülke için önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Birçok dansta da yaşamın tarımsal yönünü görürüz. Ayrıca, resmi dil İngilizce olsa da, Müslüman, Hindu, Bahai ve geleneksel etnik dinler de uygulanmaktadır. Shona (yaklaşık 5 milyon kişi), Ndebele (yaklaşık 2 milyon kişi), Ndau ve Venda gibi en az 20 etnik grup bulunmaktadır ve her biri kendi kültürüne, tarihine ve siyasi önemine sahiptir. Ancak, hepsi aynı zamanda birçok dini ve kültürel inanca da sahiptir ve bu kültürel zenginlik, sergiledikleri danslarda da görülmektedir. Geçmişte Shona ve Ndebele arasındaki savaşlar bazı bölünmeler yaratmış olsa da, bu gruplar hala birbirleriyle etkileşim halindedir ve birbirlerinin kültürlerini paylaşmaktadır.

Zimbabve'nin üç farklı müzik aleti vardır: ngomas adı verilen davullar, hosho adı verilen mbira ve marimba. Farklı boyutlar, şekiller, zarların sıkılığı ve davul yapımında kullanılan malzemeler, marimbanın farklı tonlar oluşturabilmesi gibi davulların da farklı tonlar ve perdelere sahip olmasını sağlar. Mbira, belki de en önemli müzik aletidir ve melodiyi üretmek için parmaklarla çalınır. Genellikle spiritüal ortamlarda varlıklarla iletişim kurmak için kullanılır. Arkeolojik kazılara göre, mbira ve mbira dansı uzun süredir varlığını sürdürmektedir. Mbiralar 12. yüzyıla kadar dayanan tarihlerde ortaya çıkarılmıştır.

Danslar keyif veya eğlence için, ruhlarının ele geçirilmesi sırasında, tarih yeniden canlandırması, bir sanat formu olarak ve kur yapmanın bir yolu olarak gerçekleştirilebilir.Zimbabveli dansı, dansçıların ruhundan etkilendiği için çok belirgin ve kendine özgü bir stile sahiptir. Bu, dans kültürüne benzersiz bir kişisel özellik getirir ve dansların yorumlanmasında esneklik sağlar. Danslar çok güçlü olabilir ve her performansçı ve izleyicinin farklı yorumlayabileceği birçok ayırt edici özellikleri vardır. Ritim, Afrika dansının en önemli unsurudur. Poliritmiler, Zimbabwe müziğinde ve tüm Afrika'da olduğu gibi aşırı derecede önemlidir. Performer, dansa yeni bir ritim yaratan şekilde hareketlerini ayarlayabilir. Tüm Zimbabweli dansları, oldukça aşağı doğru, yeryüzüne uyumlu bir yapıdadır. Dizler sık sık bükülür ve bereketin sağlayıcısı olan toprağın ruhuna inancı temsil eden düz ayaklı, sürüklenen hareketleri bulunur. Zimbabwe danslarının diğer unsurları arasında izolasyonlar, açısal (bel düz bir şekilde bükülmüş) hareketler, asimetri, improvisasyon, sallanma özelliği ve kalçadan dışa doğru hareketler bulunur. Danslar, yansıtıcıdır ki bu hem improvisasyon hem de duyguların ifadesiyle açıktır ve Afrika müziğiyle olduğu gibi katılım önemli bir unsurdur. İnsanlar ya şarkı söyler, çalgı çalar veya danstan eşlik eder; nadiren izleyiciler vardır. Ruhaniyet, Zimbabwe dansında çok etkilidir. Dans, ruhaniyetlerini ifade etmenin bir yolu olarak kullanılır ve hatta Zimbabwe'deki bazı vaiz kiliseleri dansı ibadetlerine dahil ederler.

Zimbabwe'de üç ana kategori altında sınıflandırılabilen danslar vardır. İlk kategori ritüelistik danslardır ve en eskileriyle geleneksel dansları kapsar. Hatıra dansları ise dönemin siyasi ve sosyal eğilimlerini yansıtan ikinci gruptur. Son kategori ise griotik danslardır ve tarihi olayları, hikayeleri ve övgü şarkılarını kullanarak sözlü tarihi anlatmada özel olarak kullanılırlar. Klasik danslar ülkede "kültürün yüksek sanatı" olarak kabul edilir ve estetiğin önemi vurgulanır. Dansların ritimleri ve hareketlerinin güzelliği ve karmaşıklığı çok önemlidir ve değişen zamanlarda koreografi, karmaşıklık ve bağlamları korunur.

Zimbabwe'nin geleneksel dansları değişiyor.Geleneksel dans, geleneksel kültürün devamı için Batılılaşmadan uzaklaşıp değişen zamanlara uyum sağlamalıdır. Zimbabveliler değişimi teşvik ediyor, ancak dış kültürel etkiler yerine kendi içlerinde değişim yapmak istiyorlar. Geleneksel danslar geleneğin devamı için değişime uyum sağlamalı ve zamanın testine dayanmaya devam etmelidir. Birçok dansın geleneksel amacı ve dansın sunulma amacı değişmiş olsa da, dansların anlamı ve önemi sabit kalmaktadır. Geleneksel olarak, Zimbabveliler önemli insanlar için dans ederler, örneğin Hükümet yetkililerinin varışında havaalanındaki pistte. Zimbabwe dansı konser sahnesi için ayarlanmamıştır. Ruhun ele geçirilmesi gibi bir ritüelin dansı, on iki saat veya hatta günlerce sürebilir. Dansçının ele geçirme ruh dünyasına girmesine ve malzeme dünyasına tekrar girmesine zaman vermek çok önemlidir. Bu ruhani deneyim sınırlı zamanı olan bir konser sahnesinde gerçekleştirmek zordur ve genellikle sahne benzeri ayarlamalarda oynatılır veya özetlenir. Bu danslar tercihen doğal bir ortamda yapılır. Bununla birlikte, neo-geleneksel danslarda dansların bağlamları değişti ve 'geleneksel benzeri' olarak kabul edilirler. Dans aynı önemi taşıyabilir ve hatta aynı hareketleri içerebilir, ancak bağlam değiştiği için dans artık kesinlikle geleneksel kabul edilmez. Bu neo-geleneksel danslar, bu nedenle tarih muhafızları ve kültürdeki zaman değişikliklerinin kaydedicileridir. Danslar politika, hava koşulları, kentleşme ve dış etkiler gibi kültürel değişiklikleri yansıtmak için değiştiğinde, kültürdeki tarihin zaman çizelgesini gösterirler. Bu da insanların günlük yaşam ve mücadeleleriyle ilgili olduğu için danslar ve temsil ettikleri olaylarla güçlü bir duygusal bağlantıya neden olur.

Mbira dansı, tipik, geleneksel bir ritüel dansıdır ve mbira enstrümanı eşlik eder. Genellikle dini nitelikli özel etkinlikler için tasarlanmıştır ve halkı ifade etmek için kullanılır. Mbira dansı, ruh önderleri aracılığıyla ruhları çekmek ve insanlarla iletişim kurmak için sıkça kullanılır. Bu dans kabileden yaşlılar tarafından gerçekleştirilir ve ruhsal gelenekleri açısından son derece güçlüdür.

Dinhe dansı, ruhları insanlarla konuşmaya ikna etmek için de yapılan dini bir danstır. Bu dansın içinde savaş hareketleri ve sevinç hareketleri de kullanılır. Ayrıca bu dans, tarımsal hayatın bir yansımasıdır ve bu temaları yansıtan araçlar da kullanılabilir. Dinhe dansı, dansa eşlik eden farklı şarkılar kullanır ve şarkının ruhları çağırmaya çalıştığı ruh hali belirtir. Mhande dansı orta bölgelerdeki kabileler tarafından gerçekleştirilir ve geleneksel olarak dansta çok önemlidir. Mbakumba dansı, hasat sonrası geleneksel olarak gerçekleştirilen poliritmik bir danstır ve hala eğlence için kullanılmaktadır.

Jerusarema ve Muchongoyo dansları, Zimbabve'nin en önemli ve ayırt edici danslarından ikisidir ve her ikisi de davullar eşliğinde yapılır. Bu danslar geleneksel olup, halk, dansın ilk birkaç hareketinde hemen tanıyabilirler. Jerusarema dansı, Shona kültürünü temsil eder ve poliritmik bir yapıya sahiptir, dairesel hareketler ve akrobatik hareketlerin yanı sıra tekrarlamalar da önemlidir. Jerusarema dansı, kutlamalarda, cenazelerde, rekreasyonel yarışmalarda ve savaş dansı olarak da icra edilebilir. Cenazeler için dansın önemli bir amacı vardır çünkü dans, ölülerin ruhlarını gelecekteki ayinlerde çağrılabileceği atalık ruh dünyasına çıkarır. Jerusarema dansının icrasında, kurutulmuş ot etekleri ve açık göğüslü geleneksel kıyafet kullanılır ve Shona halkının geleneksel renkleri olan siyah veya koyu mavi ve beyaz giyilir. Mbende Jerusarema dansı, 2008 yılında Somut Olmayan Kültürel Mirasın Temsili Listesi'ne tekrar alındı. Ayrıca, Mbende/Jerusarema dansı, bu dans tarzını karakterize eden tahrik edici hareketleri nedeniyle koloni döneminde Hıristiyan misyonerler tarafından yasaklandı.Muchongoyo dansı, Ndau kültürünü temsil eder ve savaş için hazırlık yapmak ve savaştan sonra geleneksel olarak yapılır. Muchongoyo ayrıca askeri bir eğitim egzersizi olarak da kullanılmaktadır ve sopayla ve kalkanla karakteristik bir şekilde icra edilir. Muchongoyo dansı ayrıca sosyal ve rekreasyonel bir dans olup, dini bir özelliği yoktur; bunun yerine toplumun olaylarının vurgulandığı bir dans tarzıdır. İmza hareketi basmaktır ve dramatik jestler ve bir mimetik öğe de olmazsa olmazdır. Kıyafet neo-gelenekseldir, zamanın değişimlerine uyum sağlar ancak hala geleneksel kıyafeti hatırlatır. Bu dans, tarihsel olarak erkekler tarafından yapılırken, kadınlar müzik yaratmak için katılım sağlarlar.

Mataga, Jesmael. "Beyond the Dance: A look at Mbende (Jerusarema) Traditional Dance in Zimbabwe". International Journal of Intangible Heritage (3): 95–102.