YouTube'a Türkiye'den erişimin engellenmesi

YouTube'a Türkiye'den erişimin engellenmesi, Türkiye kanunlarına dayanılarak Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri tarafından ilki 6 Mart 2007'de, ikincisi ise 17 Ocak 2008'de olmak üzere birkaç kez engellenmiştir. Bu engelleme, Türkiye'de ve dünyada çeşitli yankılar uyandırmıştır. 31 Ekim 2010 tarihinde ise bir telif ajansı Atatürk'e hakaret eden videoların hakkını satın aldı ve sonra siteden kaldırdı. Savcılığın isteğiyle Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı YouTube'a erişim engelini kaldırdı, fakat kısa bir süre sonra yasak tekrar işleme konulmuştur. Servisleri en çok kullanılan internet siteleri arasında yer almıştı.

18 yaşındaki Yunan öğrenci Kostas Papafloratos tarafından "Stavreatos" takma adıyla 3 Mart 2007'de YouTube'a yüklenen ve Mustafa Kemal Atatürk'e hakaret içeren video, Türkiye'de tepkilere neden oldu.

İlgili haberlerin 5 Mart günü basında yer alması üzerine harekete geçen T.C. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Savcısı Nurten Altınok, İstanbul Emniyet Müdürlüğü'ne talimat vererek, konuyla ilgili görüntüleri istedi. Söz konusu görüntüyü inceleyen Altınok, 25 Temmuz 1951 tarihine ait 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun gereğince T.C. İstanbul Nöbetçi 1. Sulh Ceza Mahkemesi'nden videoya erişimin engellenmesini talep etti.

6 Mart 2007 tarihinde başvuruyu karara bağlayan mahkeme, 2007/384 sayılı kararında "Mustafa Kemal Atatürk'ün fotoğrafı, Türk Bayrağı üzerine İngilizce küfür içeren yazılar yazılarak aşağılandığı anlaşıldığından talebin kabul edildiği"ni belirtti.

Bu kararın ardından Türk Telekom, YouTube'a erişimi engelledi. Siteye doğrudan erişmeye çalışanlar, hem Türkçe hem de İngilizce olarak "Bu siteye erişim mahkeme kararıyla engellenmiştir!" yazısı ile karşılaştı.

Bununla beraber, erişimin durdurulduğu bu dönem içerisinde, herhangi bir uluslararası vekil sunucu ya da anonim kullanımı sağlayan web siteleri kullanılarak siteye bağlantı sağlanabildi.

Erişim engelleme kararının ardından YouTube yetkilileri, gerekenin yapılacağını bildirdi. İstanbul 1. Sulh Ceza Mahkemesi'ne tekrar başvuran Savcı Nurten Altınok, sitedeki hakaret içeren unsurların kaldırılması durumunda erişim yasağının da kaldırılması talebini iletti. Videonun kaldırılması üzerine YouTube sitesine erişim olanağı 6 Mart 2007 tarihinde tekrar verildi.

2007'deki olayın ardından Türkiye, bir kez daha Youtube'a Türkiye'den erişimi engelledi. Türk Ulusu ve Atatürk'e karşı hakaret ve küfür içeren videoların barındırılması gerekçesiyle, T.C. Ankara 12. Sulh Ceza Mahkemesi'nin 17 Ocak 2008 tarihinde aldığı 2008/55 nolu kararıyla, YouTube'a erişim ikinci kez engellendi. Kararın dayanağı "İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun"dur.

Siteye erişim 13 Mart 2008 günü bir kere daha Atatürk'e hakaret eden görüntüler nedeniyle Ankara 1. Sulh Ceza Mahkemesi'nin kararıyla engellendi. Bu engellemede önceki seferlerden farklı olarak, farklı DNS sunucuları kullanarak bağlanılmaya çalışıldığında bağlantı sağlanılamamakta ve kullanılan İnternet tarayıcısı siteden cevap gelmediğini belirtmektedir.

Siteye erişim 5 Mayıs 2008 günü Ankara 11. Sulh Ceza Mahkemesinin, 24 Nisan 2008 tarihli kararı ve Ankara 5. Sulh Ceza Mahkemesinin 30 Nisan 2008 tarihli kararı gereği engellenmiştir. Bu engelleme 12 Mayıs tarihinde sona ermiş ve engelleme bir süreliğine kalkmış olsa da aynı tarihte bu sefer Ankara 5. Sulh Ceza Mahkemesinin 30 Nisan 2008 tarihli kararı gereği tekrar engellenmiştir. Ankara 5. Sulh Ceza Mahkemesinin kararı kaldırılmadan bu sefer Ankara 1. Sulh Ceza Mahkemesi'nin, 5 Mayıs 2008 tarihli kararı ile zaten engelli olmasına rağmen yeni bir engelleme kararı çıkmıştır.

Ankara Cumhuriyet Savcılığı Basın Savcısı Nadi Türkaslan 18 Haziran 2008 tarihinde yaptığı basın duyurusunda, YouTube'daki görüntülerin sadece Türkiye veritabanının kaldırıldığını, dünya üzerindeki veritabanının kaldırılmaması ve Temmuz 2008'e kadar sitenin Türkiye'den yetki belgesi almaması halinde süresiz erişimi engelleneceği duyuruldu.

4 Haziran 2010 tarihinde Türkiye kullanıcıları Google'ın çeşitli hizmetlerini erişim zorluğu yaşamaya başladılar. Çeşitli işyerleri ve KOBİ'lerin kullandığı Google Apps hizmetleri, Google Harita hizmetleri ve Google'ın çeviri sitesi Google Translation etkilenen hizmetler arasındaydı. Binali Yıldırım 5 Haziran 2010'daki açıklamasında Google'ın diğer hizmetleri için yasaksız olan IP'leri, Youtube sitesine verdiğini ve bu sayede Türkiye'de yasaklanmış olan IP'leri kullanmayarak Türk kullanıcılara erişim sağladığını ve yasağı etkisiz kıldığını iddia etti. Youtube'un kullandığı yeni IP'leri yetkililerin yasaklamasının sonucu olarak bu IP'leri kullanan diğer hizmetlere erişim de istem dışı engellenmişti.

Merkezi Almanya'da bulunan International Licencing Service isimli şirket ilgili videoların telif haklarını satın alıp kaldırılmaları için Youtube'a başvurmuştur. İlgili videoların Youtube'dan kalkması ile 30 Ekim 2010 tarihinde Youtube erişime açılmıştır.

Fakat YouTube Şirketi'den yaptığı yazılı açıklamada, sorunun International Licencing Service isimli şirketin mevcut "otomatik telif hakları şikayet" mekanizmasını kullanarak, siteden bu videoları ortadan kaldırması ile çözüldüğünü, oysa söz konusu videoların telif hakları politikalarını ihlal etmediğini ve bu nedenle videoları yeniden yükleme yaptıkları belirti.

Yasağın kaldırılmasından 3 gün sonra, 2 Kasım 2010'da eski politikacı Deniz Baykal'ın avukatlarının başvurusu sonucu Ankara 11. Sulh Ceza Mahkemesi savcısı Bülent Yücetürk'ün cevaben 5651 sayılı kanunun 8'e 1 maddesinin 5. fıkrası çerçevesinde Baykal'a ait olduğu iddia edilen görüntülerin yer aldığı Youtube'a erişimin engellenmesi kararı alması uygulanmasını teminen TİB'e (Telekomünikasyon Kurumu Başkanlığı) gönderdiği ile ilgili haberler basında yer aldı.

Fakat 5 Kasım 2010 günü Ankara Cumhuriyet Savcısı Bülent Yücetürk sadece ilgili videoların kaldırılmasının Youtube'a yazılı dilekçe ile talep edilmesi kararına vardıklarını açıkladı. Savcı YouTube'un kapatılması için tebliğde bulunmadığını ve sadece Baykal'ın avukatlarının talebi sonucu YouTube'e ihtar yazısı yazdıklarını açıkladı. Savcı 5 Kasım'ın sonuna kadar videolar Youtube'dan kalkmazsa Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı'na (TİB) yazı iletileceğini ve TİB de videoların kaldırılmadığını tespit ederse YouTube'a ihtar gönderileceğini ifade etti ve aynı gün içerisinde YouTube'dan cevap olarak "ihtar tenkit yazısının alındığı" teyidinin geldiğini belirterek "YouTube özgür kalacak" dedi.

Youtube'un 9 Kasım 2010 tarihinde kendileriyle temasa geçen Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı'na (TİB) söz konusu görüntüleri siteden kaldırdığını bildirmesine rağmen site Kasım 2010'dan 2011'in ilk aylarına kadar yasaklı kaldı.

27 Mart 2014 Perşembe günü Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Bakanlık Müsteşarı Feridun Sinirlioğlu, MİT Müsteşarı Hakan Fidan ve Genelkurmay 2. Başkanı Orgenaral Yaşar Güler'e ait olduğu öne sürülen ses kayıtlarının internette yayınlanmasının ardından, TİB, video paylaşım sitesi Youtube'un idari kararla aşamalı olarak erişime kapattı.

13 Nisan 2014 tarihinde video paylaşım sitesi Youtube'a erişim yasağı Gölbaşı Sulh Ceza Mahkemesi ve Gölbaşı Asliye Ceza Mahkemesi tarafından kaldırıldı. Suriye görüşmesine ilişkin kayıtların yayınlandığı linklere erişimin engellenmesine, bu olmadığı takdirde siteye erişimin tamamen engellenmesine ilişkin kararın ise uygulanmasına son verilmesine hükmetti ve böylece Youtube'a erişim sadece 15 link bazında yasaklanmış hale geldi. Fakat TİB kararları yok sayarak Youtube'a erişim engelini kaldırmadı.

6 Nisan günü sabahı kullanıcılar Youtube, Twitter ve Facebook adlı sitelere bağlanmakta zorluk yaşadı. Şehit Cumhuriyet Savcısı Mehmet Selim Kiraz'ın rehin alınmasıyla ilgili görüntüleri içeren sitelere İstanbul Sulh Ceza Hakimliği tarafından erişim engeli konuldu. Facebook ve Twitter'ın bunun üzerine konuyla ilişkin videoları kaldırmasıyla erişim engeli kaldırıldı. Youtube'daki erişim engeli devam etmemektedir. Erişim engelinin akıllı cihazlarda bulunan Youtube uygulamasına bir etkisi bulunmamıştır.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım 5 Haziran Cumartesi 2010 günü Demokratik Açılım Toplantıları'nın sonuncusunu İstanbul'da internet medyası yöneticileriyle yaptı. 60 kadar internet sitesi sahibi ile buluşuldu ve Binali Yıldırım konu hakkındaki görüşlerini açıklarken kendi görüşüne göre sorunun Google'ın Türkiye ofisi olmamasından kaynaklandığını açıklamıştır.

BBC Türkiye'de ifade özgürlüğünün durumunu, 301. maddenin halini ve Orhan Pamuk dahil olmak üzere 50 yazarın düşünceleri yüzünden yargılandığını ve bunun Avrupa Birliği'nin aday Türkiye'ye ısrarına rağmen gerçekleştiremediğini iletti.

Erişim engelleme kararına alınan tepki ve eleştiriler, hedefleri bakımından 5651 sayılı kanunun Kasım 2007'de yürürlüğe girmesinden önceki eleştiriler ve Kasım 2007'den sonraki eleştiriler olarak ayrılabilirler.

Bianet haber sitesinde yer alan 12 Mart 2007 tarihli yazıda "Youtube ve Atatürk'e Hakaret" isimli yazıda Fikret İlkiz erişim kararının hukuka aykırı olduğunu ifade etmiştir.

28 Mayıs 2003 tarihli Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin 840. toplantısında kabul edilen İnternet'te İletişim Özgürlüğü Deklarasyonu'na göre; "Devletin önceden kontrolde bulunmaması" ilkesini kabul etmiştir. Fikret İlkiz bunun sonucu olarak "devletler kamu kurumları, genel filtreleme veya engelleme tedbirlerine başvurarak İnternet'te bilgi ve diğer iletişimlere, sınırlara bakılmaksızın, kamunun erişimini engellememelidirler." demektedir.

Ayrıca o tarihte "erişimin engellenmesini" ya da "içeriğin kaldırılmasını" düzenleyen bir yasamız olmaması sebebi ile erişimin tamamen engellenmesi kararının hukuka aykırı olduğu iddia edilmekteydi. Bu nedenle Fikret İlkiz İstanbul 1. Sulh Ceza Mahkemesi'nin erişimin engellenmesi kararının hukuka aykırı olduğunu, ayrıca basın savcılığının ikinci talebi olan hakaret içeren unsurların siteden kaldırılması halinde erişimin engellenmesi kararının kaldırılmasının da bu sebeple hukuka aykırı olduğunu ifade ediyordu.

20 - 22 nisan 2010 tarihlerinde Kartepe’de düzenlenen 5651 sayılı kanunun çalıştayına çok çeşitli kollardan katılım sağlanmıştır: Başbakanlık, Adalet Bakanlığı, Kültür Bakanlığı, Yargıtay, İçişleri Bakanlığı ilgili birimlerinden temsilciler ile Korsan Partisi, Netdaş, SansüreSansür gibi sivil oluşumlar da çalıştaya katılmıştır. Sonuç olarak Kartepe Kriterleri yayınlanmış ve yorumlara açılmıştır.

Yayınlanan kriterlere göre 5651 sayılı yasadaki katalog suçların kapsamı gözden geçirilmelidir. Ayrıca bir sitenin tamamının kapanması yerine sadece zararlı içeriğe erişimin engellenmesi ve bu içeriği üretenlerin yargılanması sağlanmalıdır. Bu konuda kriterlerde belirten gereklerden Avrupa Konseyi Sanal Suçlar Sözleşmesi, çalıştay'dan 5 ay sonra Ekim 2010'da imzalanmıştır.

Bilgi Üniversitesi Bilişim ve Teknoloji Hukuku Enstitüsü tarafından 05 Ağustos 2010 tarihinde hazırlanan 5651 sayılı kanuna ilişkin değerlendirme raporuna göre erişimin engellenmesi hem ölçülülük ilkesi hem de ceza sorumluluğun şahsiliği ilkesine aykırılıklar oluşturmaktadır.

Raporda, erişimin engellenmesi yöntemi ile hem ölçülülük ilkesi hem de ceza sorumluluğun şahsiliği ilkesine aykırılıklar oluşturulmakta olduğu iddia edilmektedir. Erişimin engellenmesi 5651 sayılı kanunun temel amacı olan "aileyi, çocukları ve gençleri İnternet dâhil elektronik iletişim araçlarının kötüye kullanılmasıyla uyuşturucu ve uyarıcı madde alışkanlığı, intihara yönlendirme, cinsel istismar, kumar ve benzeri kötü alışkanlıkları teşvik eden içerikten korumak" a ulaşmaya yönelik elverişli bir yöntem olmadığı ifade edilmektedir. Mahkeme kararı ile işleme konulan engellemeleri aşmak için gerekli tekniklerin gizli olmadığı belirtilmektedir ve engelleme kararlarının kısa sürede etkinliklerini yitirdiği belirtilmektedir.

Bilgi Üniversitesi Bilişim ve Teknoloji Hukuku Enstitüsü raporunda ayrıca 5651 sayılı kanun'a göre engelleme kararlarının tedbir niteliğinde olduğu belirtilmektedir, bir ceza ya da bir idari yaptırım niteliğinde değillerdir. Hukuk devleti ilkesinin temellerinden birinin "temel hak ve hürriyetler"'e geçici bile olsalar sadece adli makamlar tarafından sınırlama getirilmesi olduğu belirtilmektedir. Adli makamların sınırlama getirmesi asıl, idari makamların ise istisnadır. İdari makamların sadece acil durumlarda sınırlama getirmeye yetkili olduğu belirtilmektedir. "Böylece TİB acil uyguladığı engelleme kararlarında esasında başka yollar varsa önce bunları uygulamalıdır, örneğin uyarı ya da şikayet mekanizmalarını kullanmalıdır" denilmektedir. Uyarı mekanizmalarının geliştirilmesi TİB için olduğu kadar mahkemeler için de geçerli olduğu belirtilmektedir.

Rapora göre Türk Ceza Kanunu’nun 20. maddesi ceza sorumluluğunun şahsi olduğunu ve kimsenin başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamayacağını öngörmektedir oysa IP ve DNS engellemesi teknikleri kullanılarak yapılan erişimin engellenmesi ile bir sunucunun birden fazla web sitesini barındırması yaygındır böylece aynı sunucuda barının diğer masum siteler de mağdur olmaktadır. Bu da Türk Ceza Kanunu’nun 20. maddesi Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesine aykırıdır ayrıca Hakkaniyete, ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil etmektedir.

Raporda belirtildiği üzere "İfade özgürlüğü demokrasinin vazgeçilmez şartı olmasına rağmen ifade hürriyeti ancak özgür ortamlarda olgunlaşabilmektedir ve internet sitesi engellemeleri ifade hürriyetinin önünde bir engeldir. Bireysel tercih hakkı, devletin her türlü ahlaki değeri topluma doğrudan veya dolaylı yollarla zorlamasına izin vermez." denilmektedir.

Türkiye'de YouTube'un engellenmesine pek çok medya organı kapatılmaya tepki vermektedir. Özellikle internet medyası konuyu komplo teorileri bağlamında ele almaktadır. Bu teorilerin arasında bant genişliği koruması, Yerel sitelere yönlendirilmesi ve benzeri mevcuttur.

Genç Siviller tarafından 12 Haziran 2010 tarihinde Türkiye'de YouTube ve Google'a getirilen erişim yasağını protesto etmek için Milli Motor adında bir arama motoru ve Milli Tüp adında bir içerik oluşturdu. Milli Tüp bağlantısında, beyaz arka planda sadece "Tek Tek videoları seyrediyoruz, onaylanan video olunca biz haber veririz." ifadesi yer almaktadır.

Ekşi Sözlük: Türkiye'nin en popüler sosyal ağ sitelerinden Ekşi sözlük ve kurucusu Sedat Kapanoğlu daimi olarak sansüre ve sansüre karşı olan oluşumlara desteklerini bildirmiş ve bu doğrultuda sitede görülen logolarını siyah bir bant ile kapatmışlardır. Ayrıca çeşitli "sözlük zirvesi" adı verilen toplu buluşmalar site üzerinden organize olmaktadır.

Eylem 2.0: Sansürlemenin zararları konusunda bir bilinç oluşturmak ve kanun değişikliğiyle Türkiye'de web sitesi sansürleme sürecinin zorlaştırılması amaçlı oluşum İnternet sayfası olarak başlayıp Facebook sayfası altına taşınmıştır.

5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun:5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun: Youtube'a Atatürk'e hakaret edilen videolar yüklenilmesi sonucu ilk erişim engellemesine sebep olan kanundur. Bu erişim engelleme kararı yürürlülüğe girdiğinde Türkiye'de internet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesi konusunda herhangi bir kanun yoktur.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım 5 Haziran Cumartesi 2010 günü Demokratik Açılım Toplantıları'nın sonuncusunu İstanbul'da internet medyası yöneticileriyle yaptı. 60 kadar internet sitesi sahibi ile buluşuldu ve Binali Yıldırım konu hakkındaki görüşlerini açıklarken kendi görüşüne göre sorunun Google'ın Türkiye ofisi olmamasından kaynaklandığını açıklamıştır.

[[5651 sayılı kanunun]] için bir yama önerisi getirilecek. Sözü edilen yama genel hatlarıyla söyle olacak: site yer sağlayıcıysa ve belirli bir popülerlik (anonimlik) noktasına erişmişse anayasanın 13. maddesiyle uygunluk çerçevesinde hakimin kararında uzman onayı aranacak.