Irak Ulusal Müzesi

Irak Ulusal Müzesi (Arapça: المتحف العراقي) Irak’ın başkenti Bağdat’da yer alan bir müzedir. Mezopotamya uygarlıklarına dair çok önemli eserlerin sergilendiği müze 2003 yılında Irak’ın işgalinin ardından ABD Silahlı Kuvvetleri tarafından yağmalanmıştır. Irak Başbakanı Nuri El Maliki tarafından 23 Şubat 2009 tarihinde yeniden açıldığında bünyesindeki eserlerin yarısından fazlasının çalınmış olduğu ortaya çıkmıştır. Eserlerin yeniden müzeye kazandırılması için Birleşmiş Milletler başta olmak üzere çok sayıda kuruluş çalışmalar yürütmektedir.

Müze İngiliz gezgin ve yazar Gertrude Bell tarafından oluşturulmuş ve ölümünden hemen önce 1926 yılında açılmıştır. İlk ismi Bağdat Arkeoloji Müzesi’dir.

Bölgenin tarihinin zenginliğinin bir yansıması olarak müzede dünyada çok önemli sayılan çok sayıda eser bulunmaktadır. Mezopotamya’nın 5 bin yıllık tarihine dair sayısız eser müzede sergilenmektedir.

Müze Körfez Savaşı sırasında saldırılardan zarar görmemesi için kapatılmış ve sonrasında ancak 28 Nisan 2000 günü Devlet Başkanı Saddam Hüseyin’in doğumgünü nedeniyle açılmıştır.

2003 yılındaki Irak’ın işgalinden önce çeşitli uzmanlar ABD Savunma Bakanlığı Pentagon ve İngiltere hükûmetine başvurarak olası savaşta kültür varlıklarının ve müzenin güvenliğinin sağlanmasını talep ettiler. Savaş sırasında işgal edilen Bağdat’ta süren çatışmalar müze civarında da yaşanmıştır. ABD Silahlı Kuvvetleri mensuplarının iddialarına göre müze içinde mevzilenen Irak askerlerinin püskürtülmes için binaya saldırılmış ve bina ele geçirilmiştir.

Bu tarihten sonra özellikle müze yetkilileri savaştan dolayı kaçmak durumunda olduğundan müzede yoğun yağma, talan ve hırsızlık olayı yaşanmıştır. Müze yetkililerine göre yağmacılar müzedeki en görkemli eserlere gözlerini dikmişler ve bunları çalmışlardır. 5 bin yıldan eski Sümer vazosu olan Varka, yine en az 5 bin yaşındaki Akadlardan kalma Uruk heykeli yağmalanmıştı.

ABD hükûmeti Bağdat’ın işgal edilmesinin ardından müzenin güvenliğini almamakla suçlanmıştır. Yağma üzerine ABD Başkanının Kültürel Danışmanları Gary Vikan ve Richard S. Lanier durumu protesto ederek görevlerinden istifa etmiştir. Yağmaya karşı en önemli tepkilerden birisini Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac vermiş ve 16 Nisan 2003 günkü açıklamasında müzenin yağmalanmasını insanlığa karşı bir suç olarak nitelendirmiştir. ABD yetkililerinden General Richard Myers sürmekte olan savaşta insanların ölmekte olduğu bir dönemde başka önceliklerinin olduğunu belirtmiş, Savunma Bakanı Donald Rumsfeld yaşanan yağmanın talihsiz olduğunu ancak bunun savaş planlarının hatası olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savunmuş, Dışişleri Bakanı Colin Powell ise çalınan eserlerin müzeye iadesi için çalışılacağını ifade etmiştir.

UNESCO 17 Nisan 2003 tarihinde Paris’te yaptığı acil toplantıda yağmada çalınan eserlerin dünya çapında antik eser camiası tarafından takip edilmesini gündeme alır.7 Mayıs 2003 tarihinde ülke çapında yapılan araştırma ve aramalarda müzeden çalınmış eser yakalanır. Arıca yağmalanan eserlerin iade edilmesi için çıkartılan af ve ödül sistemi sayesinde çok sayıda eser iade edilir. Müzenin güvenliğinin sağlanmasına rağmen Irak’daki tarihi kazı alanlarının güvenliğinin alınmaması nedeniyle birçok tarihi eserin yurtdışına çıkartıldığı sanılmaktadır.

26 Ağustos 2006 tarihinde müzenin yöneticisi Dr. Donny George Youkhanna Suriye’ye ve sonrasında ABD’ye kaçar. Irak’da son dönemde artan İslami anlayışa dayanamadığını açıklayan uzman, müzede sadece İslami eserlerin kalması yönünde bir tasfiye yapılmak istendiğini belirtir.

Müze kapılarını halka açmamış, sadece birkaç kez çeşitli siyasilerin gezmesi için açılmıştır. İlk açılış 3 Temmuz 2003 günü ABD yetkilisi Paul Bremer için yapılmıştır. 23 Şubat 2009 tarihindeki açılış ise Irak Başbakanı El Maliki şerefine yapılmıştır. Müze yetkilileri ve uzmanlar müzeye yatırım yapılmadığını ve henüz açılmaya hazır olmadığını belirtmişlerdir.