Miletopolis

Miletopolis (Eski Yunanca: Μιλητόπολις) veya Miletoupolis (Μιλητούπολις) Antik Mysia bölgesinin kuzeyinde, Macestus ve Rhyndacus nehirlerinin birleştiği noktada kurulmuş bir şehir. Adını şehrin batısından geçen günümüzde Simav Çayı olarak bilinen Macestus Nehri'nden alır.

Strabon’a göre Miletopolis bir Milet kolonisiydi. MÖ 1. yüzyılda şehir göl kenarında bulunmaktaydı. Bu göl, Miletopolitis ya da Artynias Gölü olarak adlandırılmıştır. Önemli bir liman kenti olan Miletopolis günümüzde Ulubat gölüne 17 km, Manyas Gölü’ne 27 km, Marmara Denizi'ne 37 km uzaklıktadır.

Bursa Mustafakemalpaşa yakınlarında Melde bayırı (Üçkürnalı) olarak bilinen mevkide 1975 yılında Bursa İzmir kara yolu çalışmalarında kentin bir bölümü ortaya çıkmış ve kurtarma kazısı yapılmıştır. Bu kurtarma kazısı dışında herhangi bir bilimsel kazı çalışması yapılmamıştır. Kazılarında elde edilen Nümismatik ve Arkeolojik bulgular ışığında elde edilen veriler kısıtlıdır. Kuruluşu hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte, Kyzikoslular, Atinalılar veya Miletoslular tarafından kurulmuş olması muhtemeldir.

Kentin MÖ 7. yüzyılda kurulduğu düşünülmektedir. Başlangıçta Miletopolis’in bir koloni kenti olarak kurulduğu konusuna ışık tutacak yeterince veri yoktur. Miletopolis'in MÖ 5. yüzyılda Attika-Delos Deniz Birliği'ne üye olduğu ve bu birliğe MÖ 410-409 yıllarında vergi ödediği kayıtlarda bulunmaktadır. Bir diğer olgu is antik kent Miletopolis'te MÖ 4. yüzyılda darp edilen sikkelerin ön yüzünde Athena başı, arka yüzünde ise baykuş bulunmaktadır. Kent MÖ 4. yüzyılda bağımsız kent statüsüne girdiği gözükmektedir. Arkeolojik bulgular ışığında bakılırsa, kentte çıkan sikkeler üzerindeki betimlemeler ve Kentte çıkan bazı yazıtlarda Miletopolis kentinin Atina ile büyük bağlantısının olduğu netlik kazanmıştır. Miletopolis antik şehir ilk 1974 yılı Bursa-İzmir kara yolu çalışmaları sırasında tespit edilmiş, bu sebeple antik şehrin tahrip olacağı düşünülüp hafriyat durdurulmuştur. 1975 yılında Arkeolojik kazıma başlanıp buradaki veriler kesinlik kazanmıştır. Kazı çalışmalarında Antik Kenti çevreleyen Miletopolis Höyüğün 130x70 cm boyutlarındaki kısmı kaldırılmış yol yapımına devam edilmiştir. Burada çıkan verilere göre M.Ö 100'd kurulduğu Yunan arşiv ve belgelerinde adı geçmektedir. MÖ.4.yüzyılda bazı sikkelerde Miletopolist'en olarak kayıtlarda geçen kentte, 2008 yılında yeniden kurtarma kazısı yapılarak Miletoplis Antik Kentinin bir kısmı gün yüzüne çıkartılmıştır. Miletopolis Antik Tarihi ile araştırma yapan belgesel yönetmeni Tekin Gün, Karacabey harası sırtlarında 20 civarında döneme ait mezar ve kalıntılarının bulunduğunu dile getirmiştir. Miletopolis Antik Kentinde yapılan arkeolojik kazılarda, bir tapınak, tapınak kalıntıları, hamam kalıntıları, mimari yapılar, ahitler, adak levhaları, mezar stelleri, bronzdan bir Apollon heykeli, büst, seramik parçaları bulunmuştur. Miletopolis kökenli yazıtlar Bursa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.

Antik kent limanı Attik-Delos Deniz Birliği'ne üye olan kentin limanının olması kaçınılmaz bir gerçektir. Ancak, günümüze kadar yapılan arkeolojik araştırmalarda ''Üçkurnalı'' Melde Bayırı ve çevresinde limana ait olabilecek herhangi bir yapı kalıntısı ve arkeolojik veriler ile karşılaşılmamıştır. Yapılan araştırmada, kentin yakın çevresinde yer alan Tatkavaklı mahallesi, Derecik, Ocaklı, Yumurcaklı, Yolağzı ve Ovaazatlı köylerinde ve muhtelif yerlerde antik limana ait olabilecek kalıntılar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun neticesinde Araştırma yaptığımız köylerde muhtarlar veya köy azaları ile birebir görüşülmüş, çevre hakkındaki bilgilerine başvurulmuştur. Yapılan araştırmada limanla bağlantılı olabilecek herhangi bir yapı kalıntısına rastlanılmamıştır. Ancak söz konusu köylerde tekil sayıda mimari parçalara rastlanmış ve bu mimari blok taşların ''Miletopolis Höyüğü''- Melde Bayırı'ndan getirildiği öğrenilmiştir. Yüzeyde limana ait herhangi bir yapı kalıntısına rastlanmayan kentin limanının belirlenebilmesi için bölgenin geçirdiği coğrafi değişim ve depremlerin irdelenmesi gerekmektedir. Nitekim, Uluabat ve Manyas Gölleri Kuzey Anadolu Fay Hattı içerisinde yer alan bölgede Antik Çağ'dan günümüze kadar birçok deprem meydana geldiği ve bu hareketli zemin özellikle Kuvater'de hızlı bir jeomorfolojik gelişim-değişim geçirmiştir. Türkiye'nin ilk kadın jeoloğu Ervin Lahn'a göre, Neojen Dönem'de Bursa-Gönen depresyonu muhtemelen çöküntü alanında büyük bir göl oluşmuş; Kuvater Dönem'de meydana gelen hareketlenme neticesinde ise bu büyük göl, dört ayrı küçük göle dönüşmüştür. Uluabat Gölü'nde yapılan jeolojik ve jeomorfolojik araştırmalar gölün; Geç Holosen'de akarsu yataklarının setlenmesiyle meydana geldiğini göstermektedir. Bölgede akarsu yataklarının eğimi azdır ve nehirlerin biriktirme hızı oldukça fazla olduğu saptanmıştır. Zamanla karasallaşan küçük göllerden geriye Uluabat ve Manyas Gölü kalmıştır. 1910'lü yıllarda Philippson, Miletopolis antik kent, Melde civarında müze tarafından kurtarma kazılarının yapıldığı alanın hemen batısında bir bataklığın varlığından söz etmektedir ve yaptığı çizimde de bataklığın konumunu açıkça göstermiştir. Günümüzde ise söz konusu alan tamamen kurumuş, üzerinde yer yer inşaatlar yapıldığı gözlenmiştir.

Hala gizemini koruyan antik şehir hakkındaki bilgilerin araştırılması gerektiği Miletopolis yerleşiminin Miletoslular mı..! Kyzıkoslularmı..! yoksa Atinalılar tarafından kurulduğu geniş ve kapsamlı arkeolojik kazılar sonrası netlik kazanabileceği sanılmaktadır. Ayrıca Berlin - Altes Museum da sergilenen Menofanların M.Ö.1.yüzyıl'a ait mezar kabartması (Roma'da yaşam ve ölüm),Günümüzde Bursa – Mysia, Miletopolis yakınında çıkarılmış olup antik yerleşimin üzerinde Roma hakimiyetinin varlığını güçlendirmektedir.1902 yılında bölgeyi ziyaret eden diğer bilim adamı ise; coğrafyacı Alfred Philippson'dur. Philippson eserinde, günümüzde “Melde Bayırı” olarak adlandırılan tepenin sol tarafında yer alan bataklıktan ve bataklık etrafında tespit ettiği mimari bloklardan bahsetmektedir. Burasının Miletopolis kenti (Kirmasti) ve kente ait liman olduğu konusunda vurgu yapmaktadır. Philippson, Rhyndakos Nehri'nin getirdiği alüvyonlar sayesine bölgenin zamanla dolduğunu ve arkeolojik kültür varlıklarının zamanla toprak altında kaldığını belirtmektedir. Hasluck ise, Miletopolis'in Kyzikos'un egemenlik bölgesi içinde bulunduğunu bildiren araştırmacılardan biridir. Eserinde kentin yerinin Mihaliç veya Melde'de olabileceği görüşlerine yer vermektedir. Ancak, gözlemlerinde Miletopolis sikkelerinin Melde'de çok yoğun olarak çıktığını, Mihaliç'te ise çok nadir olduğunu belirtmektedir. Hasluck, sonuç olarak Melde etrafında yoğun olarak gözlemlediği mimari kalıntılardan ve sikkelerde kentin lokalizasyonu Melde Bayırı ve çevresine vermektedir. J. Artue Munro da, Hasluck gibi Miletopolis'i Melde Bayırı civarına lokalize eden araştırmacılardan birisidir. Kentle ilgili kesinleştirilemeyen soruların cevabını 1975 yılında, Bursa Arkeoloji Müdürlüğü başkanlığında yapılan arkeolojik kazılar ve Alman Epigraf Elmar Schwertheim vermiştir. Melde Bayırı'nda yapılan arkeolojik kazılarda, bir tapınak, “C sondajı” olarak adlandırılan alanda ise, hamama ait yapı kalıntıları tespit edilmiştir . Yapılan kurtarma Schwertheim ise; Kyzikos ve yöresi yazıtlarının 2. serisinde Miletopolis kökenli tüm yazıtları yayınlamıştır. Gerek arkeolojik kazılar gerekse, Schwertheim tarafından yayınlanan yazıtlar kentin lokalizasyon problemini ortadan kaldırmıştır. Yapılan bu araştırma ve kazılar Hellenistik ve Roma Dönemi'nde kentin oldukça önemli bir yer olduğunu gözler önüne sermektedir. Kazılarında tespit edilen mimari yapılar, lahitler, heykel ve M.Ö. 6-5. yüzyıla tarihlenen çeşitli seramik parçaları antik kentin Melde Bayırı'nda olduğu kanaatini güçlendirmiştir.

Yapılan bilimsel arkeolojik açma ve kazılarda Roma İmparatoruna ait bir tapınağın kalıntıları yivli sütunlar, mask kabartmalar, sütun başlıkları, alınlıklar ve çeşitli motiflerle işlenmiş mermer parçaları, 1.13 boyunda bronzdan yapılmış bir Apollon heykeli bulunmuştur. Tapınak kalıntıları arasında bulunan oda girişlerine ait kaide ve sütunlar, mask kabartmalar tapınağın giriş bölümüne ait olduğu sanılmaktadır. Kazılarda ayrıca Apollon heykeline ait parçalar, hamam kalıntıları, yıkık sütunlar arasında mozaik parçaları ve erken Bizans dönemine ait harabe kalıntıları bulunmuştur. Ayrıca Karacabey harasına yakın sırtlarda 20 civarında aile mezarı bulunmuştur.