Kraliyet Donanması

Kraliyet Donanması (İngilizce: Royal Navy), Birleşik Krallık'ta askerî örgütlenmenin denizcilik koludur. Denizlerde ulusal güvenliği sağlamak, ticareti korumak ve uluslararası anlaşmaları uygulamakla görevlidir.

Aslında Kraliyet Donanması ("Royal Navy") adı, Suüstü Filosu (Surface Fleet), Denizaltı Filosu (Submarine Service) ve Filo Hava Birliği (Fleet Air Arm) kapsamaktadır. Bu üç birim dışında Kraliyet Deniz Piyadeleri (Royal Marines), Kraliyet Deniz Piyadeleri İhtiyatı (Royal Marines Reserve), Kraliyet Filosu Yedekleri (Royal Fleet Auxiliary), Kraliyet Donanması İhtiyatı (Royal Naval Reserve)'i de kapsayan resmî adı Naval Service'tir. Ancak fiilen resmî belgelerde bile "Naval Service" için de "Royal Navy adı kullanılmaktadır.

İngiltere'de ülke savunmasında düzenli deniz kuvvetlerinden ilk kez Wessex kralı Büyük Alfred döneminde (871-899) yararlanıldı. Deniz Kuvvetleri 13. yüzyıla değin yerel nitelikte ve savunmaya yönelik olarak varlığını sürdürdü. İngiltere, Normandiya üzerindeki egemenliğini Fransa'ya kaptırmasından ve ticari ilişkilerinin Portekiz'le İspanya'yı da içine alacak biçimde genişlemesinden sonra karadaki çarpışmalara asker ulaştırmak için gemilerden yararlanmaya başladı. 1340'taki Sluis Çarpışması'da da İngiliz donanması ilk kez doğrudan savaşa girdi.

16. yüzyılda VIII. Henry, büyük toplarla donatılmış bir savaş gemisi filosu kurdu ve bir donanma yönetimi oluşturdu. I. Elizabeth döneminde deniz kuvvetleri İngiltere'nin ana savunma gücü durumuna geldi ve Büyük Britanya İmparatorluğu'nun geniş bir alana yayılmasını sağladı. Silahlı kuvvetlerin İngiliz İç Savaşı (1642-1651) sırasında Parlamento'nun denetimi altına girmesine karşın, II. Charles deniz kuvvetlerine Kraliyet Deniz Kuvvetleri adını verdi.

Kraliyet Deniz Kuvvetleri kuruluşundan bugüne değin dünyanın en güçlü donanmaları arasında yer aldı. I. Dünya Savaşı sırasında temel görevi ticaret gemilerini denizaltı saldırısından korumaktı, gerçekleştirdiği tek saldırı hareketı Çanakkale'de başarısızlıkla sonuçlandı (1915). Donanma Hava Birliği bu savaş sırasında kuruldu; 1937'de bütün uçak gemileri bu birliğin denetimine girdi. II. Dünya Savaşı'ndan sonra büyüklük bakımından ABD Deniz Kuvvetleri'nin ardından ikinci sırada gelen ve özellikle denizaltılara karşı gerçekleştirilen harekâtlarda başarılı olan Kraliyet Deniz Kuvvetleri, 1950'de de Kore Savaşı'na katıldı. Bugün de en büyük deniz güçlerinden biridir. Falkland Savaşı, II. Dünya Savaşı'ndan sonra Kraliyet donanmasının yürüttüğü en büyük harekâtlardan biriydi. Kraliyet Deniz Kuvvetleri Körfez ve Irak Savaşlarında önemli rol oynadı.

Deniz Kuvvetleri Komuta Kurulu, 1964'te Savunma Bakanlığı'na bağlandı. 1967'den sonra donanma yönetiminin başına bir müsteşar getirildi. Kraliyet Deniz Kuvvetleri'ne bağlı birimler Donanma Başkomutanlığı, Deniz Kuvvetleri Anavatan Komutanlıkları, Donanma Hava Birliği ve Kraliyet Deniz Piyadeleri'dir. 1960'ta asker ve gemi sayısı azaltılan Kraliyet Deniz Kuvvetleri'ne 1969'da nükleer caydırıcılık görevi verildi bünyesinde nükleer füzelerle donatılmış bir denizaltı filosu oluşturuldu. Nükleer denizlatılar Soğuk Savaş döneminde, özellikle Atlas Okyanusu'nun kuzeyinde Sovyet denizaltılarına karşı önleyici bir güç oldu.