Hırvatistan-Sırbistan ilişkileri

Hırvatistan-Sırbistan ilişkileri, Hırvatistan ile Sırbistan arasındaki dış ilişkilerdir. İki ülke, Hırvatistan Kurtuluş Savaşı'nın sona ermesinin ardından 9 Eylül 1996'da diplomatik ilişkiler kurdu.

1918'den 1991'e kadar her iki ülke de Yugoslavya'nın parçasıydı. Şimdi 241 kilometrelik ortak sınırı paylaşıyorlar. 2011 Hırvat nüfus sayımına göre Hırvatistan'da 186.633 Sırp yaşıyordu. 2011 Sırp nüfus sayımına göre Sırbistan'da 57.900 Hırvat yaşıyordu. Daha küçük ve kalıcı anlaşmazlıklar arasında Šarengrad Adası ve Vukovar Adası üzerindeki sınır anlaşmazlıkları yer alıyor.

Hırvatistan'ın Belgrad'da bir büyükelçiliği ve Subotica'da bir başkonsolosluğu bulunmaktadır. Sırbistan'ın Zagreb'de bir büyükelçiliği ve biri Rijeka'da diğeri Vukovar'da olmak üzere iki başkonsolosluğu bulunuyor.

Hırvatistan'ın Vlastimirović Hanedanı'ndan Prens Petar Goynikoviç sürgün edilince, Hırvatistan Dükü Muncimir'in saltanatı sırasında, sürgününde Hırvatistan'da kaldı ve daha sonra Rascia'ya döndü ve orada iktidarı ele geçirdi. Prens Petar, Büyük Prenslik tahtına talip olan kuzenlerini sürgüne gönderdi: Muncimir'in koruması altına aldığı Pribislav, Bran ve Stefan'ı.

19. yüzyılın ortalarında ulus inşası süreciyle birlikte ilk Hırvat-Sırp gerginliği ortaya çıktı. Sırp bakan Ilija Garašanin'in Načertanije'si (1844), Büyük Sırbistan'ın bir parçası olarak Bulgarlar, Makedonlar, Arnavutlar, Karadağlılar, Boşnaklar, Macarlar ve Hırvatlar'ın yaşadığı toprakları talep etti. Garašanin'in planı, iddia edilen topraklarda Sırp nüfuzunu yayma yöntemlerini de içeriyor. Garašanin'in "Katolik inancına sahip Sırplar" olarak gördüğü Hırvatları etkilemek için çeşitli yollar önerdi. Vuk Karadžić, Chakavian lehçesini konuşanlar dışında Shtokavian lehçesini konuşan Hırvatları "Katolik Sırplar" olarak kabul etti. Hırvatistan o zamanlar Habsburg Monarşisinde bir krallıktı, Dalmaçya ve Istria ayrı Habsburg kraliyet topraklarıydı. Görünüşe göre hem Habsburg karşıtı hem de Sırp karşıtı olan Hırvat birliğinin ve bağımsızlığının savunucusu olan Ante Starčević, Boşnaklar, Sırplar ve Slovenlerin yaşadığı bölgeleri içeren Büyük Hırvatistan'ın yaratılmasını öngördü. Boşnakları ve Sırpları İslam'a ve Ortodoks Hristiyanlığa dönüştürülmüş Hırvatlar olarak görürken, Slovenleri "dağ Hırvatları" olarak kabul etti. Starčević, büyük Hırvatistan'ın iddia ettiği bölgelerdeki büyük Sırp varlığının, Habsburg hükümdarları tarafından teşvik edilen yerleşimlerin ve Ortodoks Hristiyanlığı kabul eden ve kendilerini Sırp olarak tanımlayan Ulahlar gibi grupların akınının bir sonucu olduğunu savundu. Starcević, Boşnaklara hayranlık duyuyordu çünkü ona göre, Osmanlı İmparatorluğu altında Bosna ve Hırvatistan'ın ekonomik ve siyasi özerkliğini korumak için İslam'ı benimsemiş olan Hırvatlardı. Avusturya-Macaristan'ın 1878'de Bosna-Hersek'i işgal etmesinden ve Sırbistan'ın Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazanmasından sonra, her iki tarafın da Bosna-Hersek üzerinde iddiaları olduğu için Hırvat ve Sırp ilişkileri bozuldu. 1902'de, Hırvatistan'daki başlıca Sırp karşıtı ayaklanmalar, bir Sırp olan Nikola Stojanović'in Zagreb'deki Sırp Bağımsız Partisi'nin yayınında yayınlanan Hırvat ulusunun varlığını inkâr eden ve "kaçınılmaz" Sırp-Hırvat ihtilafının sonucunu tahmin eden Do istrage vaše ili naše adlı yeniden basılmış makalesinden kaynaklandı.

Birinci Dünya Savaşı'nda Hırvatlar, Avusturya-Macaristan Ordusu'nda Sırbistan'a karşı savaşırken, Hırvat general Ivan Salis-Seewis işgal altındaki Sırbistan'ın askeri valisiydi. Bazı Hırvat savaş esirleri, Sırp Ordusu ile Selanik cephesinde savaşmaya gönüllü oldu. 29 Ekim 1918'de, Hırvat Parlamentosu (Sabor) Avusturya-Macaristan'dan bağımsızlığını ilan etti 1 Aralık 1918'de Sırbistan Krallığı ile bir birliğe giren ve Yugoslavya Krallığı'nı oluşturarak yeni kurulan Sloven, Hırvat ve Sırp Devleti'ne katılma kararı aldı. Özellikle Büyük Sırbistan kavramı 1920'lerin başında Nikola Pašić'in Yugoslav başbakanlığında uygulamaya konulduktan sonra eni bir devletin cumhuriyetçi görüşü göz ardı edildiğinde, Hırvatların yeni devlet için ilk hevesi azaldı. Polisin gözdağı verme ve oylama hilesi muhalefetin (çoğunlukla Pašić'in Hırvat rakibi Stjepan Radić'e sadık olanlar) hükûmetteki rolünü azalttı ve genel olarak Sırpların ve özellikle Sırp politikacıların elinde iktidarın merkezileşmesi için bir ortam yarattı. Polis şiddeti, kendi devletlerini istemeye başlayan Hırvatları katıldıkları devlete daha da yabancılaştırdı. 20 Haziran 1928'de Stjepan Radić ve diğer beş Hırvat siyasetçi Belgrad'daki Ulusal Meclis'te Sırp bir milletvekili Puniša Račić tarafından vuruldu ve Hırvatların sürekli olarak "Sırbistan tarafından sömürüldüklerini ve Sırbistan'ın onlara bir koloni gibi davrandığını" iddia etmeleri suikastçıyı öfkelendirmişti. Bu, Ocak 1929'da Kral I. Aleksandar'ın kraliyet diktatörlüğüne yol açtı. Diktatörlük, kralın daha üniter bir anayasa koyması ve ülkenin adını Yugoslavya olarak değiştirmesiyle 1931'de resmen sona erdi. Radić'in yerini alan Vladko Maček'in başkanlığını yaptığı Hırvat Köylü Partisi, Ağustos 1939'da Cvetković-Maček Anlaşması ile özerk Banovina Hırvatistanı'yla sonuçlanan Yugoslavya'nın federalleşmesini savunmaya devam etti.

Nisan 1941'de Yugoslavya, Mihver Devletler yanlısı Ustaşa örgütü tarafından yönetilen Bağımsız Hırvatistan Devleti (NDH) adlı bir kukla devlet kuran Almanya ve İtalya tarafından işgal edildi. Ustaşalar, kendi topraklarından Sırpları olduğu kadar Yahudileri ve Romanları da temizleyerek etnik açıdan saf Büyük Hırvatistan'ı yaratmaya çalıştı. Ustaşa rejimi, bir soykırım kampanyasının bir parçası olarak sistematik olarak yaklaşık 300.000-350.000 Sırp'ı öldürdü. Yalnızca Jasenovac toplama kampında başta Sırplar, Romanlar ve Yahudiler ve diğerleri olmak üzere yaklaşık 100.000 kişi öldürüldü. Yugoslav kraliyetçi ve Sırp milliyetçi hareketi ve gerilla gücü olan çoğunluğu Sırp Çetnikler, Büyük Sırbistan'ı kurmak için savaş suçlarının yanı sıra Müslümanlar ve Hırvatlar üzerinde etnik temizlik yaparak bir yandan da bir Sırp monarşisinin yeniden kurulmasını desteklediler. Bazı tarihçiler bu suçları soykırım olarak görüyor. Hırvatistan ve Bosna-Hersek'te Çetniklerin neden olduğu Müslüman ve Hırvat ölümlerinin sayısına ilişkin en son tahminler 47.000 ile 65.000 arasında değişiyor. Hırvat komünist Josip Broz Tito liderliğindeki Yugoslav Partizanlarının zaferinin ardından Ustaşalar ve Çetnikler mağlup oldu. Yugoslav komünistler monarşiyi kaldırdılar ve tek partili sosyalist cumhuriyeti ve Yugoslavya Komünistler Birliği tarafından yönetilen bir federasyonu kurdular. Tito'nun yardımsever diktatörlüğü altında yeni kurulan Sosyalist Yugoslav Devleti, Sırbistan SC ve Hırvatistan SC da dahil olmak üzere altı sosyalist cumhuriyetten oluşuyordu.

1991-1995 dönemi, Hırvat Bağımsızlık Savaşı olarak adlandırıldı. Bundan önce Sırp Bilim ve Sanat Akademisi tarafından 1986 yılında yayınlanan ve Hırvat topraklarının büyük bir kısmı ile tüm Bosna-Hersek ve Makedonya'dan oluşan Büyük Sırbistan'ın kuruluşu SANU Memorandumu'ndan geldi. Bu amaçla, Sırp liderliğinin teşvik ettiği Hırvatistan'da yaşayan Sırplar, 1991-1992 yılları arasında Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'nin desteklemesiyle Sırp kontrolündeki Yugoslav Halk Ordusu'nun kalıntıları tarafından işgal edilen ve Hırvatistan'ın tüm topraklarının üçte birini ele geçiren Krayina Sırp Cumhuriyeti'ni kurdu. Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'nin Sırp Krajina Cumhuriyeti'ni Hırvat güçlerine karşı desteklemesinin nedeni, eski Yugoslav topraklarındaki etnik Sırpları, mevcut Yugoslav devleti içinde ya da vekil olarak hizmet eden uydu devletler olarak birleşik tutmanın statükosunu sürdürmedeki ortak çıkarlarıydı. Savaş her iki taraftan yaklaşık 20.000 kişinin ölümüne sebep oldu. Sırp güçlerinin istila ettiği Hırvatistan'ın bazı bölgelerinden tahmini 170.000 ila 250.000 Hırvat ve diğer Sırp olmayan sivil sınır dışı edildi ve yüzlerce Hırvat ve diğer Sırp olmayan sivil öldürüldü. Hırvat ordusunun Ağustos 1995'teki Fırtına Operasyonu sırasında yaklaşık 250.000 Sırp evlerinden kaçtı ve yüzlerce Sırp sivil öldürüldü.

Hırvatistan Bağımsızlık Savaşı'nın sona ermesinin ardından, iki ülke 9 Eylül 1996'da diplomatik ilişkiler kurdu. Hırvatistan, 1999 yılında Uluslararası Adalet Divanı'nda Sırbistan'a karşı bir soykırım davası açtı ve Zagreb'in geri çekme taleplerini reddetmesinin ardından, Belgrad 2010 yılında karşı dava açtı. Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi her iki iddiayı da destekleyecek hiçbir kanıt bulamadığı için her iki dava da 3 Şubat 2015 tarihinde reddedildi. Mahkeme, her iki tarafın da şüphesiz suç işlediğine, ancak soykırım amacıyla işlenmediğine, bu nedenle Mahkeme'nin soykırım tanımına göre soykırım olarak kabul edilmediğine karar verdi.

Tuna nehrinin kıvrımlı olması nedeniyle kadastro tanımlamasına göre Sırbistan ile Baranya'nın doğu sınırı takip edilmiyor, çünkü her ülke ana nehir akışının kendi tarafındaki bölgeyi kontrol ediyor.

Daha güneyde, Vukovar yakınlarında ve Šarengrad yakınlarında, SC Hırvatistan'ın bir parçası olan (Yugoslavya sırasında) iki nehir adası (Vukovar Adası ve Šarengrad Adası) vardır, ancak savaş sırasında Sırp kontrolü altına girmişlerdir.

Hırvatistan, Yugoslavya Barış Konferansı Tahkim Komisyonu'nun 1991 tarihli Yugoslav cumhuriyetleri arasındaki tüm iç sınırların uluslararası hale gelmesi kararı nedeniyle adaların iade edilmesini istiyor. Sırbistan'ın tutumu, ülkeler arasındaki doğal sınırın, adaları Sırp toprakları haline getirecek olan ana Tuna akışının ortası olduğu yönünde. Sırp ordusunun ateş açarak Vukovar Belediye Başkanı Vladimir Štengel'i on dokuz Hırvat siville ve Sırp kasabası Baçka Palanka'nın Belediye Başkanı Zvezdan Kisić'i ziyarete giden sekiz çocukla birlikte tutukladığı olaydan sonra adaların askeri işgali geçtiğimiz günlerde sona erdi. Bu adalar artık Sırp polisinin kontrolü altında.

Sırbistan, Hırvatistan Bağımsızlık Savaşı'nın sonu olan Doğu Slavonya, Baranya ve Batı Syrmia'nın Hırvatistan'a yeniden entegrasyon sürecinin sona ermesinden yirmi gün sonra 5 Şubat 1998'de Hırvatistan'ın Vukovar kentinde bir diplomatik misyon kurdu. Konsolosluk beş Slavonya ilçesinden sorumludur: Vukovar-Syrmia, Osijek-Baranja, Brod-Posavina, Požega-Slavonia ve Virovitica-Podravina.

Yerel halkın yoğun ilgisi nedeniyle başlangıçta konsolosluk Beli Manastırında da faaliyet gösterdi. Savaşın sonunda konsolosluk, şehir ve bölgedeki yerel Sırp azınlığın yaşamında çok olumlu bir rol oynadı.

Konsolosluk temsilcileri, Tuna bölgesinde Sırp kimliğinin korunması ve tanıtılması meseleleri söz konusu olduğunda yerel ve ulusal medyanın sık sık muhataplarıdır. Konsolosluk, bazıları Erdut Anlaşmasının imzalanmasının kutlanması, belgesel film gösterimi, ekipman bağışı, konserler gibi çeşitli kültür ve eğitim projeleri ve insani yardım faaliyetleri düzenler ve bunlara katılır. Konsolosluk Nikola Tesla'nın doğumunun 150. yıldönümü vesilesiyle, Zagreb'deki ABD Büyükelçiliği ile birlikte Osijek'teki Nikola Tesla Günleri'nin ortak finansmanını sağladı.

Zamanla konsolosluk, Ortak Belediyeler Konseyi, Osječko polje ve Baranya Eparchy ve Radio Borovo gibi azınlık kurum ve kuruluşlarıyla yakın işbirliği gerçekleştirdi.

2005 yılında Hırvatistan, Hırvatistan'daki Sırp ve Karadağlı azınlığın ve Sırbistan ve Karadağ'daki Hırvat ulusal azınlığın korunmasına ilişkin Sırbistan ve Karadağ ile ikili bir anlaşmayı onayladı. Ancak Sırplar, kamu sektörü istihdamında ayrımcılığa ve savaş sırasında boşaltılan sosyal konutların kira haklarının iade edilmesine devam ediyor.

18. yüzyılda inşa edilen ve Petrovaradin'de bulunan Josip Jelačić'in doğum evi 2020'de Sırbistan Cumhuriyeti tarafından özel mülk sahiplerinden satın alındı. Daha sonra yeniden inşa edildi ve Hırvat toplumuna hediye edildi.

Her iki ülke de Güneydoğu Avrupa İşbirliği Süreci, Güney Doğu Avrupa İstikrar Paktı, Orta Avrupa Girişimi ve Güneydoğu Avrupa İşbirliği Girişimi'nin tam üyesidir.

Basketboldaki büyük rekabet 1995 FIBA Avrupa Şampiyonası'nda başladı. O zamanlar Hırvatistan yeni bağımsız bir devletken, Sırbistan Yugoslavya FC'nin federal bir birimiydi. Turnuvada her iki ülke de başarılı oldu ve Yugoslavya birinci sırada yer aldı. Üçüncü sıradaki Hırvat takımı, Sırplar ve Karadağlılar altın madalyalarını almak üzereyken madalya sehpasından çıkıp arenadan çıktığında uluslararası bir skandala neden oldu. Şaşırtıcı bir şekilde, şampiyona boyunca iki ülkeyi ilgilendiren tek bir doğrudan oyun oynanmadı.

Hırvatistan ve Yugoslavya, EuroBasket 1997'de bir maçta karşı karşıya geldi. Gergin oyunun bitimine dört saniye kala, Hırvat takımı, Sırp Saša Đorđević'in topu alıp üç sayılık top atışıyla Yugoslavya adına maçı kazandığında iki sayı öndeydi. Yugoslavya şampiyonluğu kazanmaya devam ederken, Hırvatistan genel sıralamada 11. oldu.

Daha sonra, EuroBasket 2001'de Hırvatlar 80-66'lık bir skorla ağır bir şekilde yenildi. Büyük bir yarışmadaki son maçlarında 2016 Olimpiyatları'nda Sırbistan 86-83'lük bir skorla kazandı.

Bu rekabet kulüpler için de devam etti. Sırp kulüpleri, dokuz kez (sekiz kez Partizan olmak üzere) bölgesel ABA Ligi'nde hakimiyet kazandılar buna karşılık Hırvat kulüpleri yalnızca bir şampiyonluk kazandılar.

Hırvat ve Sırp futbol yarışmacıları arasındaki rekabetler özellikle 1990'ların başında, bazı halkların gözünde Yugoslavya'nın parçalanmasını vurgulayan tarihi Dinamo Zagreb-Kızıl Yıldız Belgrad isyanından itibaren başlayarak dünya tarafından ünlendi. Hırvatistan milli futbol takımı ve FC Yugoslavya milli futbol takımı sadece birkaç kez oynadı - ilki 1999'da UEFA Euro 2000 elemeleri 8. Grup'ta gerçekleşti. Bununla birlikte, iki takım arasındaki rekabet dünyanın en şiddetli rekabetlerinden biri olarak tanımlandı. On dört yıl sonra, tarihte ilk kez, bağımsız bir ülke olarak Sırbistan, 22 Mart 2013 tarihinde 2014 FIFA Dünya Kupası eleme grubunda Hırvat takımına karşı oynadı. Hırvatistan'ın 2-0 kazandığı maç tüm dünyada yakından takip edildi. Sırbistan ve Hırvatistan futbol federasyonları, iki maçta yabancı konuk taraftarları güvenlik kaygıları nedeniyle yasaklamayı kabul etti. Daha sonra Hırvatistan, Belgrad'da Sırbistan ile 1-1 berabere kalarak, Sırbistan'ı eledi. Maç sırasında gol atma fırsatı yakalayan Miralem Sulejmani, kırmızı kart gördüğü Josip Šimunić'in taktik müdahalesiyle yere serildi.

2018 FIFA Dünya Kupası'nda Hırvatistan millî takımını destekleyen tenis yıldızı Novak Djokovic de dahil olmak üzere bazı Sırplar, bazı politikacılar ve medya tarafından alenen eleştirildi.

Hırvatistan, Kosova'yı 19 Mart 2008'de bağımsız ve egemen bir cumhuriyet olarak tanıdı. Hırvatistan, Priştine'deki büyükelçiliğini 7 Kasım 2008'de, Kosova ise 19 Şubat 2010'da Zagreb'de büyükelçiliğini açtı.