Naldöken, Ardanuç

vilayeti üzerine 1927 yılında yayımlanmış Osmanlıca bir kaynakta Mazalahat (مازالاخات), olarak geçer. 93 Harbi'nde Artvin bölgesini ele geçiren Ruslar ise köyü Matsalahet (Мацалахет) adıyla kaydetmiştir.

Matsalaheti, orta çağda Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alıyordu. Erken ve geç orta çağda Gürcü devletleri yönetiminde olan köyü Osmanlılar 16. yüzyılın ortasında, Gürcülerden ele geçirdi. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre köyün nüfusu 10 haneden (yaklaşık 30 kişi) oluşuyordu. Bu defterde nüfusun tamamı olarak kaydedilmiştir. Sonraki yirmi yıl içinde köyün nüfusu artmış, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterine köyde 16 (yaklaşık 80) kaydedilmiştir. İki tespitte de nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmiştir. Köy halkının 16. yüzyılda sonra Müslüman olduğu bu kayıtlardan anlaşılmaktadır.

Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi tahsil etme amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Matsalaheti'de 12 hanede 34 erkek yaşıyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ediyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 68 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Zaman içinde köyün nüfusunun azalmış olduğu bu kayıttan anlaşılmaktadır.

Matsalaheti, üç yüzü yılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonar, 93 Harbi'nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Ardanuç kazasında (uçastok) yer alıyordu. Bu kazaya bağlı Bica nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) beş köyünden biri, 1886 yılı tespitine göre nüfus açısından da Cuğo'dan sonra bu nahiyenin en küçük köyüydü. Matsalaheti'de, tamamı "Türk" olarak kaydedilmiş olan 128 kişi yaşıyordu. Köyün adının dışında, Opçaleti (ოპჭალეთი), Morkola (მორკოლა), Hantieti (ხანთიეთი) gibi yer adları da buranın tarihsel olarak bir Gürcü yerleşmesi olduğuna işaret etmektedir. Nüfusun "Türk" olarak kaydedilmiş olması, Osmanlı döneminde Matsalaheti'nin demografik yapısının değişmiş olduğunu göstermektedir.

Matsalaheti, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcistan hükûmeti Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi ve köy fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Türkiye'ye bırakıldı.

Matsalaheti, 1922 yılında "Mazalahet" adıyla Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında bu livanın merkez kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 21 hande yaşayan 81 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Matsalaheti veya Mazalahet Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Naldöken olarak değiştirildi. Naldöken köyü, 1935 genel nüfus sayımında, Artvin ve Rize vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 88 kişiden oluşuyordu. Adının değişmiş olmasına karşın köyün eski adı yeni adıyla birlikte geç döneme kadar resmi kayıtlarda "Naldöken (Masalahet)" biçiminde kullanılmıştır.