Azerilerin Ermenistan'dan sürgün edilmesi

Azerilerin Ermenistan'dan sürgün edilmesi, 20. yüzyıl boyunca zorla yerinden etme ve etnik temizlik eylemi olarak gerçekleşmiştir. Ekim Devrimi öncesinde, Azeriler Erivan nüfusunun yüzde 43'ünü oluşturuyordu. Tatar (diğer bir deyişle Azeri) nüfusu, 20. yüzyılda Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti topraklarından ve daha sonra Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden birkaç kez zorla göç sürecine katıldı. Stalin'in politikaları altında, 1948'de Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden yaklaşık 100.000 Azeri sınır dışı edildi. Onların evleri daha sonra Sovyetler Birliği'ne yurt dışından gelen Ermeni göçmenler tarafından işgal edildi.

Tarihçilere ve araştırmacılara göre, Azerbaycanlıların bugünkü Ermenistan'dan etnik temizliğe uğramasının ve sınır dışı edilmesinin temel nedeni, bölgenin ve ülkenin ulusal yapısını değiştirmekti.

Bu süreçlerde Ermeniler Batı Azerbaycan'da yüzlerce Azerbaycan yerleşimini yıktı. 30.000 kadar evi yakıp yıktı. Aralarında yaşlı, çocuk ve kadınların da bulunduğu 140.000 kişiyi vahşice katletti ve 750.000'den fazla Azerbaycanlıyı Batı Azerbaycan'dan kovdular. 1988'deki son tehcirde 220.000'den fazla Azeri, Ermeni vahşiliğine dayanamadıkları için anavatanlarını terk etti. Bundan sonra Ermeniler, Batı Azerbaycan'da Azerilerin izini kaybetmek için mezarlıkları, tarihi ve kültürel anıtları, dini kurumları, okulları, hastaneleri ve diğer binaları tahrip ettiler. Ermenilerin Batı Azerbaycan'da sadece 1988'den beri tahrip ettiği Azerbaycan mezarlığı sayısı 2.000'den fazladır. Ermeniler tarihsel olarak Azerbaycanlıları ve Türkleri öldürürken bu gerçekler gizlenmiş ve dünya toplumu bu konuları görmezden gelmiştir.

Azerbaycanlıların Ermenistan'dan toplu sürgünü esas olarak Stalin'in emriyle 1948-1953 yıllarında gerçekleştirimiştir. Kırım Tatarları,Çeçenler ve diğer halklara yapılanların nedeni Almanlarla işbirliği yapmaları olarak gösterilse de Azerbaycanlılara yapılanlar için aynısı geçerli değildir. Bu olay için böyle bir neden gösterilmemektedir. Açıkça bu tehcirin tek nedeni bu insanların Azerbaycanlı olmalarıdır.

Diğer baskı altındaki halklar yaşadıkları tüm topraklardan sürgün edilmiştir ancak Azerbaycanlılar sadece Ermenistan'ı "temizlemek" amacıyla Ermenistan'dan sürgün edilmiştir. O dönem Ermenistan'ın tüm yer adlarının temizlenmesine karar verilmiştir. SSCB Bakanlar Kurulu'nun sayısız emriyle 2.000'den fazla isim değiştirilmiştir. Ancak Sovyet dönemi Ermenistan'ı tamamen temizlemeye yetmemiştir. Ermenistan yetkililerinden Manuk Vardanyan'a göre, ülkedeki Türkçe kökenli tüm kelimelerin değişimi 2007'de sona erebilir.

Yirminci yüzyılda Doğu Ermenistan'da yüzyıllardır yaşayan Azerbaycanlılar, sosyal alanda ezilen ve ayrımcılığa uğrayan davetsiz misafirler haline getirilmişlerdir. Ermeniler kendi çıkarları için ellerinde bulunan gücü bu insanlara karşı vahşice kullanmıştır. 1918-1920 yıllarında Zengezur'dan on binlerce Azerbaycanlı kovulmuştur. 1940'larda on binlerce Azerbaycanlı daha Ermenilerin yer kazanması için Azerbaycan'a sürgün edilmiştir. 1988-1989'daki son etnik temizlik sırasında hayatta kalanlar ise kovulmuşlardır.

Fransa, Romanya, Azerbaycan, Türkiye, Ukrayna ve İtalya parlamenterleri tarafından imzalanan Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin (AKPM) kararına göre, "Büyük Ermenistan'ın yaratılmasına yönelik yapılan Azerbaycan nüfusunun zorunlu tehcir edilmesi, yüz yıldan fazla bir süredir sürmektedir.