En İyi Roman Hugo Ödülü

Hugo Ödülleri her yıl, World Science Fiction Society (Dünya Bilimkurgu Topluluğu) tarafından bir önceki yılın en iyi bilimkurgu ve fantezi eserlerine verilir. Ödülün adı, bilimkurgunun öncü dergilerinden Amazing Storiesin kurucusu Hugo Gernsback'ın adından gelir ve önceleri resmi olarak Bilimkurgu Başarı Ödülü olarak bilinirdi. Ödül spekülatif kurgu için mükemmel bir vitrin ve bilimkurgu edebiyatı için en çok tanınan edebi ödül olarak tanımlanmıştır. En İyi Roman Hugo Ödülü' bir önceki yıl İngilizce olarak yazılmış ya da İngilizceye çevrilmiş olan bilimkurgu ya da fantezi romanları için her yıl verilir. Eser, topluluk tarafından 40.000 kelimeyi aştığı takdirde roman olarak tanımlanmaktadır. Daha kısa eserler için ise kısa öykü, öykü ve kısa roman kategorilerinde ödüller verilmektedir. En İyi Roman Hugo Ödülü 1954 ve 1957 yılları dışında, 1953'ten beri her yıl dağıtılmaktadır. Normal Hugo Ödüllerine ek olarak, 1996'dan itibaren, Geçmişe Yönelik Hugo Ödülleri de verilmeye başlamıştır. Bu geçmişe yönelik ödüller yalnızca daha önce World Science Fiction Convention (Dünya Bilimkurgu Kongresi) yapılmış ama ödül dağıtılmamış olan yıllar için dağıtılmaktadır. Günümüze kadar, 1946, 1951 ve 1954 yılları için en iyi roman ödülü verilmiştir.

Hugo Ödülü adayları ve kazananları, Worldcon'a katılan ve destekleyen üyeler tarafından belirlenir ve ödüllerin sunuşu kongrenin ana hadisesidir. Kazananlar Dünya Bilimkurgu Topluluğu Tüzüğüne göre beş adaylı alternatif oy yöntemi ile belirlenir. Oy pusulasında yer alan beş roman o yıl içinde kongre üyeleri tarafından en çok sayıda destek alan romanlardır. Yıl içinde üyelerin aday göstereceği roman sayısında sınırlama yoktur. 1953 yılından 1958 yılına kadar ödülü kazanan dıiındaki adaylar kayda alınmamıştır ancak 1959 yılından itibaren beş adayın tamamı da listelenmektedir. İlk adaylıklar üyeler tarafından Ocak ile Mart ayları arasında yapılır, kongrenin toplanacağı tarihe göre değişiklik gösteren beş aday üzerine oylama Nisan ile Temmuz arasında yapılır. Worldcon genellikle her yıl Eylül ayının başına doğru dünyanın farklı bir şehrinde toplanır.

59 yıldır süregelen adaylıklar içinde 126 yazarın eserleri ödüle aday gösterilmiş, bunlardan 41 tanesi ödülü kazanmıştır. Robert A. Heinlein on bir adaylık ve beş ödül ile ödülü en çok kazanan ve en çok aday gösterilen yazardır. Lois McMaster Bujold dokuz kere aday gösterilmiş ve dört kere ödülü kazanmıştır. Ödülü iki kereden fazla kazanan diğer yazarlar üç kere ödülü kazanan Isaac Asimov, Connie Willis ve Vernor Vinge'tir. Larry Niven ve Robert J. Sawyer sekiz kere aday gösterilmiş ama ancak birer kere ödülü kazanmışlardır. Robert Silverberg ise ödül kazanmadan en çok aday gösterilen (dokuz kere) yazardır.

Aşağıdaki tabloda yıllar eserlerin ilk yayımlandığı tarihi değil, ödül töreninin yapıldığı tarihi gösterir. Mavi hücreli satırlar ödülü kazananları, beyaz hücreli satırlar ise adayları gösterir.

1996 yılından başlayarak Dünya Bilimkurgu Topluluğu "Retro Hugo" kavramını ortaya çıkardı. Bu ödüller, 50, 75 ve 100 yıl önceye dönük olarak verilebilmektedir. Retro Hugo ödülleri yalnızca kongre yapılan ama ödül verilmeyen yıllar için verilebilmektedir. Retro Hugo ödülleri üç kere olmak üzere 1946, 1951 ve 1954 yılları için verilmiştir. Bu üç ödülün hepsi 50 yıl sonra verilmiştir. Bir sonraki Retro Hugo ödülleri 1939 yılı için 2014 yılında verilebilecektir.