Amatör telsizcilik

Amatör telsizcilik (Amateur Radio), dünya üzerinde organize olmuş, hiçbir menfaat gözetmeksizin kendilerine ayrılmış frekans bandlarında ve gönüllü olarak yapılan sınavlarda başarı göstermiş kişilerce yürütülen amatör bir hobi faaliyetidir. Amatör telsizciler "radyo amatörü" (radio amateur) olarak bilinirler.

Amatör telsizcilik, özellikle iletişime ve elektroniğe meraklı kişilerce tercih edilen ve ilgi duyulan bir hobidir. Günümüzde, dünya üzerinde 1,5 milyondan fazla radyo amatörü olduğu tahmin edilmektedir.

Amatör telsizciler sadece haberleşme yapmakla kalmayıp aynı zamanda elektronik ve haberleşme tekniği konularında çalışma ve araştırmalar da yaparlar. Haberleşmede büyük bir çığır açan tek yan band (SSB- Single Side Band) tekniği amatör telsizcilerce bulunmuştur. Aynı zamanda bölgesel olarak iletişim, arama kurtarma ve doğal afetlerde iletişim kurma becerilerini de gönüllü olarak sunmuşlardır.

Amatör telsizci olabilmek için ilk önce yapılan sınavlarda başarı göstermek ve eşsiz bir çağrı işareti sahibi olmak zorunluluktur. Ayrıca yapılan görüşmelerin tarih, saat, frekans ve sinyal gücü olarak kaydedilmesi de bir zamanlar zorunlu idi. Günümüzde bu zorunluluk olmasa bile tüm amatör telsizcilerin "callbook" tutmaları gereklidir. Amatör telsizciler, bulundukları yerde kendi aralarındaki telsiz görüşmelerini VHF ve UHF bandında yaparlar. Bu haberleşme iki cihazın birbiri ile doğrudan haberleşmesi şeklinde (simpleks) olabileceği gibi amatör telsizcilik kuruluşlarının kurdukları VHF veya UHF bandında çalışan tekrarlayıcı istasyonlar (röle) üzerinden de gerçekleştirilebilir.

Türkiye'de bulunan bütün tekrarlayıcı istasyonlar 2 m ve 70 cm amatör bandında çalışmaktadır. Yurt içi ve yurt dışı uzak mesafe haberleşmelerini ise kendi kurdukları istasyonlarındaki HF (high frequency - 1,8 MHz ilâ 30 MHz arasındaki kısa dalga bantlarında çalışan) cihazlar ve antenler üzerinden amatör telsizcilere tahsis edilmiş frekanslarda ve belirtilen güçlerde gerçekleştirirler.

Amatör telsizcilerin kendi aralarında yaptıkları haberleşmenin belirlenebilir olması için, haberleşme ile ilgili uluslararası kuruluşlarca bir çağrı işareti sistemi oluşturulmuştur. Uluslararası seviyede sadece ülkelere kod verilmektedir. Ülke kodu, sadece harflerden oluşabildiği gibi harf ve rakamlardan da oluşabilmektedir. Yerel yönetimler ise (Türkiye'de Kıyı Emniyeti Müdürlüğü) bu çağrı işaretinin sınavla son ekinin sağlanarak eşsiz bir çağrı işareti oluşturup sınavda başarılı olmuş amatör telsizcilere atamakla yetkilidir.

Amatör telsizciler, bilgi ve tecrübelerini paylaşmak, ortak çalışmalar yapmak üzere kendi aralarında gönüllülük esasına göre çalışan sivil toplum kuruluşları ve dernekler kurmuşlardır. Radyo amatörlerinin kurdukları bu dernekler, âfet ve benzeri olağanüstü hallerde, Sivil Savunma ve Kamu Kurumları ve kuruluşlarına gönüllü olarak haberleşme desteği vermek üzere çaba gösterirler. Ayrıca bu dernekler gerekli hukukî prosedürü yerine getirmeleri hâlinde kamu yararına çalışan kuruluşlar olabilmektedir.

Türkiye'de, 3222 sayılı Kanun sebebiyle uzun yıllar amatör telsizcilik yasaklanmış ve ancak 1983 yılında çıkan 2813 sayılı kanunla yasal bir statü kazanmıştır. Türkiye'de amatör telsizcilik 2813 sayılı kanuna dayanarak çıkarılan "Amatör Telsizcilik Yönetmeliği" ile kanuna uygun yasal bir şekilde düzenlenmektedir.

Amatör telsizci olmak için açılan sınavlara girerek başarılı olmak esastır. Söz konusu sınav 3 bölümden oluşmaktadır. Konular sırasıyla Teknik, İşletme ve Mevzuattır. Eskiden bu sınav Telekomünikasyon Kurumu tarafından yapılmaktaydı. 2017 yılı itibarı ile Amatör Telsizcilik Sınavı Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından yapılmakta iken 2019 yılı itibari ile Miili Eğitim Bakanlığı e-sınav sistemi üzerinden sınava girilmektedir. Daha önce yapılan Sözlü Mors sınavı günümüzde uygulanmamakta olup adaylara çoktan seçmeli Mors soruları yönlendirilmektedir..

23/10/2008 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 43 üncü maddesi ile amatör telsizcilik faaliyeti yeniden düzenlenerek amatör telsizcilik faaliyetinin Telsiz İşletme Müdürlüğü'nce denetleneceği hükme bağlandığı için Türkiye'de bu faaliyet Telsiz İşletme Müdürlüğü tarafından sürdürülmektedir. Telsiz İşletme Müdürlüğü ise Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü bünyesinde yer almaktadır.

Bu sınavda başarılı olan amatör telsizcilere ilk olarak son eki 3 karakterden oluşan bir çağrı işareti verilir. Çağrı işaretlerinde sırasıyla Türkiye'nin işareti olan TA (TANGO-ALFA), TB (TANGO-BRAVO), TC (TANGO-CHARLIE), YM (YANKEE-MIKE) ön eklerinden birisi ile amatör telsizcilerin bulundukları bölgeyi gösteren bir rakam (örneğin Trakya için 1, Ankara için 2, Nevşehir için 5) ve son ek olarak 1, 2 veya 3 adet alfabetik sıraya göre verilmiş harf grubu bulunmaktadır. YM (YANKEE-MIKE) çağrı işareti sadece dernekler tarafından, TC (TANGO-CHARLIE) ile başlayan çağrı işaretleri ise özel günlerde kullanılmak üzere yetkilendirilmiş amatör telsizciler ve dernekler tarafından kullanılabilir. Çağrı işaretlerine örnek olarak TA2B, TA2SO, TA1FL, TA1ATA, TA2OZG, TA0ADA, TA8TAS, TC1919ATA gibi örnekler verilebilir. Bu örneklerde TA olan A sınıfı, 2 rakamı 2. bölgeyi, 1 rakamı 1. bölgeyi, TA0 ise 0 bölgesini (İstanbul Adalar) TC1919ATA ise (19 Mayıs gününe özel çağrı işareti) yasal izinle özel günlerde kullanılması için atanan geçici çağrı kodu olduğunu göstermektedir.