Trajan Boğazı Muharebesi

Bulgaristan'ın Sofya vilayetinde günümüzde aynı adı taşıyan Trayanovi Vrata geçitinde gerçekleşti. Bizanslıların İmparator II. Basileios döneminde aldığı en büyük yenilgiydi. Başarısız Sofya kuşatmasından sonra Trakya'ya çekildi; ancak Sredna Gora dağlarında Samuil komutasındaki Bulgar ordusu tarafından kuşatıldı. Bizans ordusu yok edildi ve Basileios'un kendisi zar zor kurtuldu.

Bulgar başkenti Preslav'ın düşüşünden ve ele geçirilmesinden on beş yıl sonra, Trajan Kapıları'ndaki zafer, 976'dan beri elde edilen Bulgar başarılarını genişletti. Daha sonra Çar Samuil, başkenti kuzeydoğudaki Preslav'dan güneybatıdaki Ohri'ye taşıdı. II. Basileios'e karşı büyük zaferin anısı otuz yıl sonra Aron'un oğlu İvan Vladislav'ın () Manastır şehrinde bulunan kitabede korunmuştur.

Bulgar ordusunun komutanı Samuil'in zaferinden özet olarak bahsedildiği Bitola Yazıtı'na ek olarak, birçok Orta Çağ tarihçisi savaş için anlatımlar yazmıştır. Bu tarihçiler arasında, görgü tanığı ve sefere doğrudan katılan Diyakoz Leon ile İoannis Skilicis ve Skilicis'in çalışmalarını tekrarlayan diğer iki tarihçi Georgios Kedrenos ve İoannis Zonaras vardır. Yalnızca Bizanslı tarihçiler muharebe için yazmamışlardır, aynı zamanda Melkani Antakyalı Yahya ve her ikisi de Ermeni olan Stepanos Asoghik ile Edessalı Mateos da muharebeyi kaydetmişlerdir. Teselyalı Aziz Fotios'un vaazında da daha fazla ayrıntı bulunabilir.

971'de Bizans imparatoru I. İoannis, Bulgar başkenti Preslav'ın düşüşünün ardından ele geçirilen Bulgar imparatoru II. Boris'i tahttan çekilmeye ve Konstantinopolis'e taşınmaya zorladı. Bizanslılar, Bulgaristan'ın yalnızca doğu kısımlarını işgal etmişlerdi; batıda, Sofya kontu Nikola'nın dört oğlu (Davud, Musa, Samuil ve Aron) batı Bulgaristan'ı yönetmeye devam etti. Dört ayrı şehirde ikamet eden bir Tetrarşi içinde özgür bölgeleri yönettiler.

Bulgar saldırıları o yıl başlamış olmasına rağmen, Bulgaristan'a karşı savaş, II. Basileios'un 976 yılında tahta çıktıktan sonra gerçekleştirdiği ilk büyük girişimdi. On yıllık hareketsizliğin nedenlerinden biri, adaşının ilk yıllarında Bizans İmparatorluğu'nu de facto yöneten Bizans'ın en güçlü soylularından Basileios'un politikasıydı. Bu süre zarfında, Konstantinopolis'teki hükûmetin temel amacı, 976 ile 979 yılları arasında Küçük Asya'daki askeri komutan Bardas Skleros'un isyanını bastırmaktı.

Yerel Bizans valileri, Bulgar tehdidiyle başa çıkmak için yalnız bırakıldılar, ancak Bulgarları durduramadılar. En büyük iki kardeş Davud ve Musa, 976 yılında büyük taarruzun başlamasından kısa süre sonra öldüler; geride kalan Samuil ve Aron kardeşlerin pozisyonları sadece Skleros'un isyanıyla değil, aynı zamanda önceki imparator I. İoannis'in güneybatı Bulgar topraklarına karşı ihmaliyle de güçlendi. Preslav'ın ve Bulgar İmparatorluğunun kuzeydoğu bölgelerinin düşüşünden sonra, asıl önceliği Suriye'deki Araplara karşı savaş oldu, bu da Bulgarlara, Ohri ve Prespa gölleri etrafında imparatorluğun geri kalan bölümlerinin merkezinden başlayarak uzun bir mücadeleye hazırlanmaları için zaman tanıdı.

976 sonrası on yıl boyunca Bulgar saldırıları büyük başarılar elde etti. Samuil kuzeydoğu Bulgaristan'ı kurtarmayı başardı. 982 ile 986 yılları arasında Bulgarlar, Teselya'nın ana şehri olan Larisa'yı (modern Yunanistan'da) işgal ettiler. Sürekli Bulgar saldırıları II. Basileios'u yanıt vermeye zorladı.

986'da II. Basileios, 15.000 ile 20.000 arası bir askerle sefer düzenledi. Doğu ordularının komutanları, Araplar ile savaştıkları için harekâta katılmadılar. Bizanslılar, Edirne'den Filibe üzerinden Sredets'e (Sofya) ulaşmak için yürüdüler. Diyakoz Leon'a göre, imparatorlarının amacı Bulgarları tek bir vuruşla bastırmaktı. Kuzeydoğu ve güneybatı Bulgar toprakları arasında stratejik bir kale olan Serdika'nın ele geçirilmesinden sonra II. Basileios, Samuil'in Bulgaristan'daki ana kalelerine doğru seferini sürdürmeyi amaçladı.

Serdika'ya (Sredetz'in Bizans adı, günümüzde Bulgaristan'ın başkenti Sofya) giderken II. Basileios, Bizans ordusunun arkasını korumak için Leon Melissenos'un komutasında güçlü bir birlik bıraktı. Nihayet şehrin duvarlarına ulaştığında, II. Basileios, müstahkem bir kamp kurdu ve kaleyi kuşattı. 20 gün süren sonuçsuz saldırıların ardından Bizans ordusu yiyecek sıkıntısı çekti. Etraftaki topraklarda erzak bulma girişimleri, mahsulleri yakan ve hatta Bizans sığırlarını alan Bulgarlar tarafından durduruldu. Sonunda şehir garnizonu duvarlardan çıkarak birçok düşman askerini öldürdü ve deneyimsiz Bizans generallerinin surların çok yakınına yerleştirdiği tüm kuşatma makinelerini yaktı.

Başarılı Bulgar eylemlerinin bir sonucu olarak, Bizanslılar artık şehri doğrudan bir saldırı ile ele geçiremiyordu. Savunucuları da açlıkla yoramadılar çünkü erzakları kesildikten sonra Bizanslıların kendileri bu sorunla bizzat ilgilenmek zorunda kaldılar. Ayrıca Samuil liderliğindeki bir ordu Bizanslıların arka tarafındaki dağlara yürüdü. Bu arada Leon Melissenos, geri çekilme yolunu güvence altına almak yerine Plovdiv'e geri çekildi. Bu eylem, II. Basileios'un kuşatmayı kaldırması için ek bir nedendi. Batı ordularının komutanı Kontostephanos, onu Melissenos'un tahtını almak için Konstantinopolis'e gittiğine ikna etti.

Bizans ordusu, Sofya Vadisi'nden gece kalacağı yer olan İhtiman'a doğru çekildi. Bulgarların yakınlardaki dağ yollarını kapattığı yönündeki söylentiler, askerler arasında kargaşaya neden oldu ve ertesi gün de geri çekilme karmaşa içinde devam etti. Bulgarlar bunu görünce düşman kampına saldırdılar ve geri çekilme kaçışa döndü. Bizans ileri muhafızları, Bulgar saldırganlar tarafından henüz alınmamış yamaçlardan geçmeyi başardı. Ordunun geri kalanı Bulgarlar tarafından kuşatıldı. Sadece piyade içindeki seçkin Ermeni birliği ağır kayıplarla kaçmayı ve İmparatorlarını ikincil yollardan güvenli bir yere götürmeyi başardı. Muazzam sayıda Bizans askeri savaşta can verdi; geri kalanı İmparatorluk sancağı ile birlikte ele geçirildi.

986'da Bulgaristan'daki seferinin felaket ile sonuçlanması, II. Basileios'un iktidarını sağlamlaşmasına bir darbe oldu. Trajan Kapıları Muharebesi'nden kısa bir süre sonra, General Bardas Fokas önderliğindeki Küçük Asya'daki soylular, üç yıl boyunca II. Basileios'a isyan ettiler.

Tarihçi Petar Mutafchiev'e göre, muharebeden sonra Samuil, Balkanlar'ı kontrol etti. Bazı tarihçilere göre Bulgar İmparatorluğu'nun kuzeydoğu kesimleri savaştan sonraki yıllarda özgürlüğüne kavuştu. Ancak diğer kaynaklara göre, savaştan on yıl önce 976'da özgürlüğüne kavuştu. Bulgarlar kararlı bir şekilde bu başarıyı devam ettirdiler ve Selanik, Vodina ve Adriyatik kıyılarına sürekli saldırılar düzenlediler.