Abdullah Quilliam

İsmini Abdullah Quilliam olarak değiştiren William Henry Quilliam (10 Nisan 1856 – 1932), 19. yüzyılda hristiyanken din değiştirerek müslüman olan, İngiltere'deki ilk İslam merkezinin ve caminin kurucusudur. Daha sonra Henri Marcel Leon veya Haroun Mustapha Leon isimlerini de kullanmıştır.

William Quilliam; varlıklı Manx ailesinin bir ferdi olarak 1856'da Liverpool'da doğdu. Babası Robert Quilliam, saat imalatçısıydı. William; eğitimini Liverpool Enstitüsü Erkek Lisesi'nde ve Man Adası'ndaki King William's College'da tamamladı. 1878'de hukuk danışmanı olarak işe başladı.

Quilliam bir Hristiyan olarak büyümesine rağmen İslam'ı öğrendi ve Müslüman oldu. Müslüman olmasına dair iki farklı tez vardır. İlkine göre 1882 yılında güney Fransa'ya giderek oradan da Cezayir ve Tunus'a geçtikten sonra Müslüman olduğu düşünülmektedir. İkincisine göre ise 1887 yılındaki Fas ziyaretinden sonradır. Liverpool'a döndükten sonra Abdullah Quilliam ismi ile Büyük Britanya'da İslam'ın yayılması için çalışmıştır.

Quilliam 1889 yılında Liverpool'da Liverpool Müslüman Enstitüsü'nü kurdu. Bu enstitü yüzlerce Müslüman'ı toplayan İngiltere'deki ilk camiydi. Ardından Haschem Wilde ve Nasrullah Warren'nin destekleriyle gayrimüslimlere de eğitim veren bir Müslüman koleji açıldı. Kolejde haftalık yapılan Münazara ve Edebiyat Derneğine Müslüman olmayanlar da katıldı.

Quilliam diğer insanların da Müslüman olmalarına vesile oldu. Bunlar arasında Metodist olan annesi ve oğlu ile bilim adamları, entelektüelleri de kapsayan 150 kadar kişinin Müslüman olmasında öncü rol oynadı. Quilliam İslamî bilgi bakımından donanımlıydı. Yazılarıyla ve kurduğu yarım merkeziyle de İslam'a girenlerin sayıları arttı.

Aktif yazar ve denemeci olarak, 1893'ten 1908'e kadar haftalık The Crescent (Hilal) adında bir gazete çıkardı. İslam dünyasına birçok ziyarette bulundu ve İslam dünyası liderlerinden madalyalar aldı. İslam dünyasında tanınmasını sağlayan ve 13 dile çevrilen The Faith of Islam (İslam İnancı) isimli kitabı üç baskı yaptı. İngilizce konuşan Müslüman Batı Afrika ülkeleri ile kapsamlı temaslara geçti. Lagos'taki 1984 yılında yapılan Şeyh Bey Camii'nin yapımını kapsayan ve sahil şeridini de içine alan geziye çıktı. II. Abdülhamid tarafından İslam Şeyhi olarak İngiltere'ye atandı. Aynı zamanda İran Şahı tarafından İran konsolos yardımcısı olarak da Liverpool'da görevlendirildi. İslâm Enstitüsü kurması için Afganistan Emiri'nden maddi destek aldı.

1908 yılında İngiltere'den avukat olmak için ayrıldığında Liverpool'daki işleri bıraktı. Oğlu, William Quilliam'ın cami ve İslam merkezi olarak inşa ettiği yapıları kapattı. William Quilliam olmadan Liverpool'da İslam etkisini yitirdi.

1914 Aralığında H.M. Leon adıyla İngiltere'ye döndü. Çoğu vaktini Onchan'da geçirdi. 1932 yılında Brookwood Mezarlığına Kur'an'ın çevirisini yapan Abdullah Yusuf Ali, Muhammad Marmaduke Pickthall yanına gömüldü.

Müslüman olan Batılılar Qulliam üzerinden İslam'a bakmayı öğrendiler. 1996 yılında kurulan Abdullah Quilliam Topluluğu ile onun düşünce sistemi yaşatılıyor. Brougham Terrace'da bazı mekanları cami, İslam merkezi ya da eğitim merkezi olarak restore etmek için para topluyor. 2008 yılında "yanlış anlaşılan İslam'ı doğru anlatmak" iddiasıyla çalışma başlatıldı.