Yaşmaklı Barajı ve Hidroelektrik Santrali

Yaşmaklı Barajı ve Hidroelektrik Santrali, Akköy II HES projesinin önemli bir parçasıdır. Bu gibi HES projeleri, özellikle 2005 yılında yürürlüğe giren 5346 sayılı, “Yenilenebilir Enerji kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun”un devreye girmesinden sonra ivme kazanmıştır. Proje, Akköy I HES projesinin devamı olup Türkiye genelinde yenilenebilir enerjide yapılan en önemli adımlarından biridir.

Yaşmaklı Barajı,Giresun ve Gümüşhane illeri içerisinde akan Karaovacık, Gelavar ve Gavraz derelerinin üzerinde inşa edilecek üç adet barajlarından biridir. Karaovacık deresi üzerinde kurulan küçük ölçekli Aladereçam barajında toplanan su Tünel ile Gelavar deresine aktarılmakta. Gelavar deresinin suyu Çökçebel barajında toplanarak başka bir tünel ile Doğankent sınırlarında, Gavraz deresi üzerinde bulunan Yaşmaklı Baraj gölüne yönlendirilmektedir. Yaşmaklı Barajında biriken su ise, Doğankent-Kürtün sınırında bulunan Harşit Çayı, yine tünellerle yönlendirilip Akköy II HES’in enerji üretiminde rolünü üstlenmektedir.

Hazırlık çalışmaları 2007’de başlayan ve Akköy I HES projesinin tamamlanması ile 2008 yılında Kolin İnşaat Akköy II HES projesi için kolları sıvadı. Oldukça zorlu proje olmasına rağmen bölgedeki barajlardan, 17 yılda devlet tarafından tamamlanan Kürtün Barajı, 6 kat daha büyük olan bu proje 4 yıl gibi bir kısa sürede tamamlandı. Temmuz 2012’de baraj yapımı tamamlanarak 2013 Temmuz ayında da elektrik üretimine geçilmiştir.

Türkiye İş Bankası A.Ş., Türkiye Sınai Kalkınma Bankası ve Akbank konsorsiyumu tarafından finanse edilen Akköy II HES projesi jeolojik ve iklim şartları nedeni ile zorlu projelerden biridir. Proje ulaşım açısından da oldukça komplike bir durum da idi. Ulaşımı zor olan bölge, proje sorumlusu Kolin İnşaatı gerekli ihtiyaç ve malzeme üretiminin yerinde yapılmasına zorlamıştır.

Akköy II Projesi kapsamında, Aladereçam, Gökçebel ve Yaşmaklı Barajları yer almaktadır. Enerji üretimi, Akköy II Hidroelektrik Santrali’nde gerçekleştirilecektir. Aladereçam Barajı, Karaovacık Deresi üzerinde yer almaktadır. Aladereçam Barajından 4.077 metre uzunluğunda, 3,20 metre iç çapında bir iletim tüneli inşa edilerek su Gökçebel Barajı göl alanına yönlendirilmiştir.

Yaşmaklı Barajı, Gavraz Deresi üzerinde 1.630 metre kret, 1.530 metre talveg kotunda 103 metre yüksekliğinde bir RCC Beton ağırlık barajıdır. Bu özel projede müteahhit tarafından aynı zamanda Türkiye’de bir ilk olarak beton üretimi için yüksek kapasiteli 300 m³/s Meka RCC Sabit Beton Santrali kullanılmıştır. Beton dökümü için Havai Hat (Halatlı Taşıma Sistemi) kurulmuştur. Dökülen RCC beton miktarı 613.000m³ ’ tür. Beton santralinin gövdeye en yakın bölgeye kurulması, dökülecek olan beton hızını etkileyen en önemli etkendir. Dolayısı ile beton santrali Yaşmaklı projesinde sağ sahilde kret üst kotuna yerleştirilmesine neden olmuştur. DSİ tarafından onaylı miks dizayna göre üretilen beton, monkalvi beton taşıma aracı ile kova platformunda bulunan kovalara ( 9 m³ ) aktarıldı. Havai hat vinci ile beton dökülecek bloğa taşındı ve kova boşaltıldı. Dozer ile beton serimi yapıldı. Betonun sıkıştırılması ise üzerinde 8 adet vibratör bulunan ekskavatör ile yapılmıştır. Beton soğutması için 1.600.000 kcal/h kapasiteli, 550 kw gücünde ∆t:5 ºC’ de çalışan Meka-Chiller kullanılmıştır. Gövdede dökülen beton soğutmasında devridaim için 140 kw su pompası ve 35.000 metre art soğutma borusu kullanılmıştır. Projenin diğer bir ayrıcalığı ise Türkiye’nin düşüşü en yüksek hidroelektrik santrali olmasıdır.

Barajın su tutma kapasitesi 17,68 milyon m³’tür. Su buradan 4.002 metre uzunluğunda ve 3,20 metre çapında tünel ile denge bacasına, oradan da 3.424 metre uzunluğunda ve 2,70 metre çapında cebri boruyla, Akköy I Hidroelektrik Santrali ile aynı yapıdaki Akköy II Hidroelektrik Santrali’ne bağlanılmıştır. Bu projedeki cebri boru, 1.224 metre düşü yüksekliği ile çok özgün bir yapıdır.

Akköy II HES; inşa edilen üç adet baraj, yaklaşık 16 kilometrelik iletim tüneli, denge bacası, 3,5 kilometrelik cebri boru, santral binası ve iki adet 116,8 MW’lık düşey eksenli Pelton tipi türbin ile bunlara akuple iki adet 135 MVA jeneratörden oluşmaktadır. Enerji üretimi, Akköy I HES'in hemen yanında ve servis bloğu ortak kullanılmak üzere birleşik yapıda inşa edilmiş olan Akköy II Hidroelektrik Santrali'nde gerçekleştirilmektedir.

HES, Düşü yüksekliği ile Türkiye'de birinci sırada ve dünyada ilk 10'un içerisinde yer alıyor. Bu yüksek düşü ile elde edilen yüksek basınç sayesinde, yaklaşık 0,33 m³/kWh özgül su sarfiyatı elde edilebilmekte, böylece oldukça ekonomik birim üretim maliyeti sağlanmaktadır. Santral iki adet 115 MW (toplam 230 MW) gücünde düşey eksenli Pelton tipi türbinle ve iki adet 135 MVA gücünde senkron jeneratörle tamamlanmıştır. Akköy II HES'de yılda yaklaşık 890 milyon kWh elektrik üretimi yapılmaktadır. Türkiye'nin mevcut hidroelektrik üretiminin yaklaşık %2'sini karşılamaktadır.