Kaf Dağı

Kaf Dağı veya (Farsça قاف‌کوه) Kafkuh veya (Arapça جبل قاف Jabal Qaf) olarak da bilinen veya aynı zamanda Farsça Koh-Kaf ve Kuh-i-Kaf veya Kuh-e Kaf olarak da yazılabilen popüler Orta Doğu mitolojisinde efsanevi bir dağdır. İslam mitolojisinde Kaf Dağı'nın cinlerin yurdu olduğu ve Tanrı tarafından parlak zümrütten yapıldığı söylenir.

Kaf Dağı, genellikle masallarda yer alan, dünyayı çevrelediğine inanılan, arkasında cinlerin, perilerin bulunduğu varsayılan, zümrütten yapılmış bir yerdir. Fars mitolojisine ait Zümrüd-ü Anka kuşunun bu dağda yaşadığı düşünüldüğünde Kaf dağının aynı kültüre ait bir efsane dağ olduğu anlaşılabilir.

Kaf suresi bu dağla ilişkilendirilir. Kaf Dağı tasavvufta düşünceyi temsil eder. Orada düşüncenin sonsuz ikliminde yaşayan Simurg'un istiğnası, yani dünyaya yahut dünyalığa ihtiyaç duymayıp iltifat etmemesi, örnek alınacak büyüklüktedir.

"Kaf, yeryüzünü kuşatmış olan yeşil zeberced'den bir dağdır ve gökyüzünün çevresi onun üzerindedir; kökleri, dünyanın üzerinde durduğu kayaya ulaşır ve zelzelenin kaynağı bu dağdır."

Kaf Dağı, varlığına ve dünyayı çevrelediğine inanılan, ulaşılması güç dağlar zinciridir; Kuh-ı Şu'a, Bi'rül'-Cin, Cebelü'l-Cin, Cebelü'l-Kamer, Cabül-Sa, Şahmeran Ülkesi, Cinnistan, Kuhistan veya Eşher-i Akvâl adlı, yeşil bir zümrütten veyahut zebercentten olan eski İran'daki Elbruz Dağı üzerinde gelişen ve bu dağa ayrıca mitolojik öğeler yüklenen, yeryüzündeki dağların anası olduğuna ve diğer tüm dağların dalları ile damarları olduğuna inanılan kutsal bir dağ motifidir.

İnanca göre dünyanın çevresi gemilerin geçemediği, kıyıları görülemeyen karanlık bir su kütlesi olan Bahr-i Muhit ile kaplıdır. Buna göre bu su kütlesinden sonra da her şeyi bir kuşak gibi çevreleyen Kaf Dağı gelir. Kaf Dağı yeşil zümrüttendir ve gökyüzünün rengi onun yansımasından gelir. Bir başka kaynakta da Kaf Dağı'nın zümrütten bir kayaya dayandığı, “el-Veded” denen bu kayanın, Allah tarafından kendi kendine duramayan dünyaya bir destek olmak üzere yaratıldığı belirtilir. İnsanların aşmasına imkân olmayan Kaf Dağı'na dünyanın sonu gözüyle bakılır. Bu dağ, görünen ve görünmeyen dünyalar arasındaki sınırdır.

Kaf'ın Dev ve peri krallıkları, muhteşem başkenti Juherabad (Mücevher-şehir), Amberabad (Amber-şehir) ve Ahermanabad (Ehriman'ın şehri) ile şad-u-kam (zevk ü sefa) içerir. Zümrüd-ü Anka'yı İranlılar Simurg diye adlandırır. Bu kuşun, dağın tepesinde köşke benzer bir yuvada yaşadığı, insanlar gibi düşünüp konuştuğu, çok geniş bir bilgi ve beceriye sahip olduğu, kendisine başvuran hükümdar ve kahramanlara akıl hocalığı yaptığı ileri sürülmektedir.

Arap geleneğinde Kaf Dağı, okyanusun dünyayı çevreleyen en uzak ucuna konumlanan gizemli bir dağdır. Uzaklığı nedeniyle Kuzey Kutbunu da bu dağla özdeşleştirenler olmuştur.

Hikayeci Hatem i Tai'nin anlatımına göre, Kaf Dağları'nın yansıması gökyüzüne yeşilimsi bir ton veren yeşil zümrüt, peridot veya krizolitten oluşuyordu. Cinlerin evi ve ötesinde görünmeyen ilahi dünya (Alem-i gayb)ın başladığı yer olarak kabul edilir. Arap edebiyatında Kaf, Allah'ın yeryüzünü desteklemek için yarattığı sıradağların en yükseğiydi ve yer altı sıralarıyla bağlı olduğu diğer tüm yeryüzü dağlarının ebeveyniydi. Menzil, bilinen dünyayı çevreleyen okyanuslarla insanların dünyasından ayrılır. İlkel dağ olarak Kaf, doğal ve doğaüstünün buluştuğu ve yer ve gök dünyaları arasındaki bağlantının kurulduğu kozmik dağı sembolize etmeye başladı. Anka ve rukh'un buraya geleceği söylenmektedir. Karanlıkta yer alan zümrüt şehirler Jabulqa ve Jabulsa'nın Kaf dağına bitişik olduğu söyleniyor.

Zekeriya el-Kazvini (tam anlamıyla "Yaratılan şeylerin harikaları ve var olan şeylerin mucizevi yönleri") adıyla 13. yüzyılda etkili bir kitap yayınladı. Kazvini'nin kozmolojisine göre gökyüzü, Dünya'ya düşmemesi için Tanrı tarafından tutulur. Dünya düz kabul edilir (sonraki İslam alimleri yuvarlak olduğuna inandılar) ve onu kazıklar gibi yerinde tutan bir dizi dağla (Kaf dağı bunlardan birisiydi) çevrilidir; Dünya, dev bir balık olan Bahamut üzerinde duran Kuyata tarafından destekleniyor, Bahamūt kozmik bir okyanusta yaşıyordu; Okyanus ise bir melek veya cinlerin tepesinde oturan bir kasenin içindeydi.

Abdurrahman ve Attar'ın tasavvur ettiği bazı tasavvufi sözlü geleneklerde, Kaf Dağı bir bilinç alemidir ve müridin hedefi olarak gösterilir. Hadda Sahib'in (ö. 1903) bir gecede Kaf Dağı'nı ziyaret ettiği ve perilerin kralı tarafından karşılandığı söylenir.