Türkiye'de çocuk evliliği

Yasa dışı olmasına rağmen, Türkiye'de çocuk evliliği, özellikle daha az eğitimli aileler arasında yaygındır. Bu, tartışmalı bir politik meseledir ve toplumun liberal ile muhafazakâr kesimleri arasında bir tartışma konusudur.

Türkiye'deki tüm evliliklerin üçte biri çocuk evlilikleridir ve kadınların üçte biri 18 yaşının altında evlenmektedir. 2002 ve 2014 yılları arasında 504.957 çocuk, resmi olarak 16 ve 17 yaşlarında evlendi. 2010-2013 yılları arasında bu resmi rakam 134.629'dur. Çocuk evliliklerinde kızlar oldukça orantısız bir şekilde erkeklerden fazladır, yaklaşık 20 kat. Çocuk evliliklerine katılanların yaklaşık 129.000'i kız, sadece 6.000'i erkekti. Kız çocuklarını içeren çocuk evlilikleri genellikle erkeklerden çok daha küçük kızları içerir.

2012 yılında yaklaşık 20.000 aile, 16 yaşından küçük kızlarının evlenmesi için izin talebinde bulundu. 2010 ve 2013 arasında, reşit olmayan kızlarının (15 yaşından küçük) evlenmesi için izin başvurusunda bulunan ailelerin sayısında % 94 artış oldu. Türk hükûmeti tarafından desteklenen 2013 Hacettepe Üniversitesi raporuna göre, 15-19 yaşları arasındaki tüm kızların % 7,1'i evlendi. 15-49 yaşları arasındaki kadınların % 26'sı çocukken evlendiklerini olduklarını bildirmiştir. Çocuk evliliğinin gerçek sayılarının resmî rakamlardan çok daha yüksek olduğu tahmin edilmektedir, çünkü birçok çocuk evliliği devlet izni olmadan resmî olmayan dini evlilikler olarak gerçekleştirilmektedir. Bu rakam 1998'de % 15,2'den düşmüştü.

Çocuk evlilikleri Türkiye'nin her bölgesinde gerçekleşmektedir. Ancak oranların en yüksek olduğu iller Doğu ve İç Anadolu'da yoğunlaşmaktadır. Gaziantep Üniversitesi araştırmasına göre, Şanlıurfa şehrinde çocuk evlilik oranı % 60, kozmopolitliği ile tanınan İzmir'de ise % 16-17 civarındadır. Türkiye İstatistik Kurumu'na göre, aşağıdaki iller 2013 yılında en yüksek çocuk evlilik oranlarına sahipti (hepsi % 35 ile 42 arasında): Yozgat, Nevşehir, Niğde, Kahramanmaraş, Kilis, Muş, Siirt, Bitlis, Van, Ağrı, Kars ve Ardahan.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2015 verilerine göre, çocuk evliliklerin en düşük olduğu iller sırasıyla Tunceli, Rize, Trabzon ve Artvin'dir. Bu illerde çocuk gelin oranı %1 ile %2 arasında değişmektedir.

Türkiye'de çocuk evliliğine ilişkin 2018 Türkiye raporuna göre, son 10 yılda toplam 482.908 kız evlendi. “Türkiye'de kadınların yüzde 26'sı 18 yaşından önce evliydi. Yüzde onu 18 yaşından önce doğum yaptı. Son altı yılda 142.298 adet reşit olmayan anne kaydedilmiştir. Bu çocukların çoğu dini törenlerle evlendi. 2002 yılından bu yana toplam 440.000 reşit olmayan kız doğum yapmıştır. Cinsel istismara maruz kaldıktan sonra doğum yapan 15 yaşın altındaki kadın sayısı 15.937 olarak kaydedildi.”

2013 Gaziantep Üniversitesi araştırmasına göre, Türkiye'deki çocuk gelinlerin % 82'si okuma yazma bilmiyor. Resmî raporlar, ilkokullara kaydolan 675 kız ve 18 erkek çocuğunun, 2009 yılında yıl boyunca evlilik veya nişan nedeniyle okuldan ayrıldığını gösterdi. Çocuk evlilikleri nedeniyle eğitim faaliyetlerine devam etmeyen öğrencilerin % 97,4'ü kızdır.

2012-2014 yılları arasında Türkiye'de reşit olmayan kızlara tecavüz, cinsel taciz veya istismar hakkında 90.483 dava açılmıştır. 2011-2014 yılları arasında 17.000 kızın kayıp olduğu bildirilmiştir. Türkiye'de 15-19 yaş arası kız çocuklarının ölümlerinin başlıca nedenleri doğum ve gebelik komplikasyonlarıdır. Türk hükûmeti tarafından desteklenen bir 2013 Hacettepe araştırmasına göre, 20-49 yaş arası kadınların % 9,5'inin 18 yaşından önce doğum yaptığı ve % 0,8'inin 15 yaşından önce doğum yaptığı bildirilmiştir.

Çocuk evliliği Türkiye'de yasa dışıdır ve reşit olmayan bir kızla evlenen adama ve evliliği planlayan üçüncü şahıslara hapis cezası verilir. Bununla birlikte, yasal çerçevede çocuk evliliğine ilişkin bir tutarsızlık vardır: Türk Ceza Kanunu'na göre kızların evlenme yaşı en az 15, Türk Medeni Kanunu'na göre 17 (her iki cinsiyet için) ve Çocuk Koruma Kanunu'na göre 18'dir. Türk Medeni Kanunu, 2002'deki bir değişikliğe kadar kızlar için evlilik yaşını en az 15 yaşını doldurmuş olarak kabul etmekteydi.

2016 yılında iktidardaki İslamcı muhafazakâr Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) eğer fail, kurbanına evlenme teklifinde bulunursa çocuk tecavüzünü suçsuz hale getirecek bir mevzuat getirmeye çalıştı. Bu, kamuoyu tarafından yaygın olarak "tecavüzün meşrulaştırılması ve çocuk evliliğinin teşvik edilmesi" girişimi olarak görülmesi sebebiyle geri çekildi.