Ebu Talib bin Abdülmuttalib

Ebu Talib veya tam adıyla Abdümenâf bin Abdülmuttalib bin Haşim el-Kureşi (Arapça: أبو طالب بن عبد المطلب, d. 535 - ö. 619), İslam peygamberi Muhammed'in öz amcası ve dördüncü İslam halifesi Ali'nin babasıdır. Abdülmuttalib bin Haşim'in on oğlundan biridir. Muhammed'in, 8 yaşından evlendiği yaş olan 25'e kadar bakımını üstlenmiş ve onu büyütmüştür. Muhammed evlendikten sonra dahi onu koruyup kollamaya hep devam etmiştir. 619'da Mekke'de ölmüştür. Muhammed'i en iyi tanıyanlardan biridir.

Ebu Talib'in, birçok kaynakta İslam peygamberi Muhammed'den 35 yıl önce doğduğu, yani ondan 35 yaş büyük olduğu rivayet edilir. Bu bakımdan 535 civarında doğmuş olması muhtemeldir. Döneminde Kureyş kabilesinde, içine düştüğü maddi bunalımlara rağmen hep sözü dinlenenlerden olmuştur. Muhammed'in babası Abdullah'ın ve diğer amcası Zübeyr'in öz kardeşidir.

Babası Abdülmuttalib'in ölümünden sonra, babasının vazifeleri Ebu Talib'in sorumluluğunda kaldı. Abdülmuttalib, ölümünden önce sekiz yaşında olan ve hem babasını hem annesini kaybetmiş olan Muhammed’in bakımını ve himayesini Ebu Talib'e vasiyet etti. Böylece Muhammed, öz amcasının himayesi üzerinde ve onun evinde yetişti.

Ebu Talib ticaretle uğraşıyordu. Fakat Muhammed'in bakımını üstlendiği dönemde maddi olarak zorluk çekiyordu ve ailesi de kalabalık olduğu için bu sıkıntı biraz uzun sürmüştü. Muhammed 12 yaşlarındayken Ebu Talib, büyük bir kafile ile birlikte ticaret amacıyla Suriye taraflarına gitmeye karar verdi. Yeğenini de şiddetli talebi üzerine yanına aldı.

Kaynaklara göre ticaret kervanı, Suriye topraklarındaki Şam kentinin yakınlarında yer alan ve o dönem Bizans yönetiminde olan Busra adlı bölgeye ulaştı. Oradaki büyük bir manastırda, Bahira adında yaşlı, münzevi ve meşhur bir rahip yaşıyordu. Kervan oraya ulaşınca Bahira, Muhammed'i görmek istediğini söyledi ve Muhammed ile konuştuktan sonra, Ebu Talib’e yeğeninin, gönderileceği İncil’de haber verilen son peygamber olduğunu ve bu çocuğun peygamberlik alametlerine sahip olduğunu söyledi. Sonrasında Bahira, Şam'a gidip ticaret yapmalarının tehlikeli olacağını, çünkü oralarda son peygamberden haberleri olan bazı Yahudilerin veya Romalıların olduğunu, dolayısıyla çocuğun iyi korunması gerektiğini ekledi. Ebu Talib de bunun üzerine Şam’a gitmekten vazgeçti, mallarını Busra'da satıp süratle Mekke’ye döndü.

Muhammed'in ilk vahyinden sonra Ebu Talib, rivayete göre yeğeni Muhammed ile kendi oğlu Ali’nin gizlice namaz kıldıklarını öğrenince, atalarının dinini bırakamayacağını söylemekle beraber yeğenini ömrünün sonuna kadar savunup koruyacağını da belirtti. Nitekim Peygamber Muhammed, Mekkelileri açıkça İslam dinine çağırmaya başladığı ve putları terk etmelerini istediği zaman ona muhalefet eden ve Muhammed’i kendilerine teslim etmesini isteyen Mekkeli müşriklere karşı durmuş ve Peygamber'i onlara kesinlikle teslim etmeyeceğini söylemiştir.

Kureyşliler, İslam'ı benimseyişi ve bulduğu takipçiler ile giderek güç kazanan Muhammed’i etkisiz hâle getirmeye karar verdiler. Bu amaca ulaşıncaya kadar da Haşimoğulları ailesini düşman ilan ettiler ve onları boykot ettiler. Bu durumda Ebu Talib, Muhammed ve ona inananları Şi‘bü Ebu Talib olarak bilinen ve meşhur olan oturduğu mahallesine götürdü ve onlara destek verdi. Bu boykot bittikten kısa bir süre sonra Ebu Talib, yaşlılığı ve yaşanılan olayların verdiği yorgunluk nedeniyle hastalandı ve 619 senesinde Mekke'de öldü.

Ebu Talib'in Müslüman olup olmadığı bugün bile kesinsizliğini sürdürmektedir. Bazı İslam bilginleri onun Müslüman olduğunu ifade ederken, bazıları da bunu reddetmektedir. Sünniler, çoğunlukla Ebu Talib'in Müslüman olmadan öldüğünü, Şiiler ise Müslüman olup öldüğünü söylemektedirler.

Söylenenlere göre, yeğeni Muhammed'i en zor şartlarda savunmasına rağmen Arap kabile reislerinin gururları ve atalarının yoluna bağlı olma zaafları yüzünden İslamiyet’i kabul ettiğini açıkça söyleme cesaretini gösterememiştir.

Ayrıca Ebu Talib'in, sırf yeğeni Muhammed ve ona inananları korumak için İslam'ı kabul ettiğini açıkça belirtmediği, inancını gizlediği ve sonuç olarak Müslüman olduğu da söylenmektedir.