Seuso Hazinesi

Seuso Hazinesi veya Sevso Hazinesi (Macarca: Seuso-kincsek; Hırvatça: Seusovo blago), geç Roma İmparatorluğu'ndan gümüş nesnelerden (14 öğe) oluşan bir hazinedir. İlk parçalar 1980'de Londra'da ortaya çıktı ve hazine, Northampton'ın 7. Markası Spencer Compton başkanlığındaki bir konsorsiyum tarafından satın alındı. Lübnan'ın Tire ve Sidon bölgelerinde bulunduğunun belirtildiği belgeler sağlandı. 1990 yılında Sotheby's tarafından New York'ta satışa çıkarıldı, ancak belgelerin yanlış olduğu anlaşıldığında durduruldu ve Macaristan, Yugoslavya (şimdiki Hırvatistan) ve Lübnan hükümetleri mülkiyet iddiasında bulundu. Bu ülkelerin mülkiyet iddiaları bir ABD mahkemesi tarafından reddedildi ve hazine, Northampton Markisi'nin mülkiyetinde kaldı. Scotland Yard'ın konuyla ilgili hala açık bir davası devam etmektedir.

Hazinenin kökeni ve kaynağı muhtemelen biliniyor, ancak kamuya açıklanmadı. Hazineyi Macaristan'da kurulmuş bir arkeolojik alanda kaçak kazı sırasında keşfeden bir Macar askerinin öldürülmesinden sonra, hazinenin ilk olarak 1970'lerde elde edildiğini gösteren çok sayıda bilimsel kanıt vardır. 26 Mart 2014 tarihinde Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, Seuso Hazinesinin yarısının (yedi eşya) Macaristan tarafından satın alındığını açıkladı. Başbakan bunu "Macaristan'ın aile gümüş eşyaları" olarak nitelendirdi. Haziran 2017'de kalan yedi eser de 28 milyon Euro'ya satın alınarak Macaristan'a geri döndü.

Hazine, ilk olarak 1980 yılında, Viyana'dan iki antika satıcısının elinde bulunan tek bir parçanın Londra'da satışa sunulmasıyla dikkat çekti. Daha fazla parça pazara ulaştı ve hazinenin tamamı olduğuna inanılan şey, Northampton'ın 7. Markası Spencer Compton'ın başkanlık ettiği bir konsorsiyum tarafından satın alındı. İsviçre'deki Lübnan büyükelçiliği tarafından sağlanan belgeler, hazinenin ilk olarak Lübnan'ın Sur ve Sayda bölgelerinde bulunduğunu ve bu temelde konsorsiyumun koleksiyonu Los Angeles'taki Getty Müzesi'ne 10 milyon dolara satmak için müzakere ettiğini belirtmekteydi. Bu anlaşma başarısız olduğunda, hazine 1990 yılında Sotheby's tarafından New York'ta satışa çıkarıldı ve bu satışta "bir zamanlar Doğu Roma İmparatorluğu’ndaki Finike ilinden" olarak tanımlandı.

Satış, belgelerin sahte olduğu düşünülünce durduruldu ve Macaristan, Yugoslavya ve Lübnan hükümetleri mülkiyet iddiasında bulundu. Macar yetkililer, hazinenin, József Sümegh adlı genç bir asker tarafından 1975-76 yıllarında orta Macaristan'daki Polgárdi kasabası yakınlarında bulunduğunu iddia etti. Sümegh'in cesedi 1980 yılında yakındaki bir mahzende bulundu. O sırada yapılan resmi soruşturma onun intihar ettiğini belirledi, ancak daha sonra polis onun öldürüldüğü sonucuna vardı. 2012 yılı itibarıyla ölümüne ilişkin cezai soruşturma halen devam etmektedir.

Yugoslavya'nın davası, hazinenin başlangıçta 30 Haziran 1960'ta Istria'daki (bugünkü Hırvatistan) Barbariga köyünde bulunduğu iddialarına dayanıyordu. Köy, Roma döneminde önemli bir şehir olan Pula şehrinin yaklaşık 20 kilometre kuzeyindedir. Yerel tanıklara göre, hazine yakınlardaki bir Yugoslav Halk Ordusu (JNA) yerleşkesinde bulunan eski siperlerde keşfedilmişti. 1980'lerde JNA, Vesna Girardi-Jurkić liderliğindeki yerel arkeologlara bölgeyi daha fazla kazma izni verdi. Ordu kazılarının doğrulanmamış görgü tanığı raporlarına göre, bilinen 14 eser çok daha büyük bir hazinenin yalnızca küçük bir parçasıydı, çünkü bölgede bulunan tüm eşyaları listelemek için askerler ve polisin bölgeye getirilmesi altı gün sürdü. Ancak, iddia edilen yer tamamen sivillere kapalı bir askeri bölge içinde olduğu için projenin çok az detayı kamuoyuna açıklandı. Yugoslav arkeologların çabaları, hazinenin kökenine dair kesin bir kanıt sağlamada başarısız oldu, ancak eserler üzerinde bulunan toprak kalıntısının bölgedeki toprak örnekleriyle eşleştiği kanıtlandı. Yugoslavya'nın dağılmasından sonra yeni bağımsızlığını kazanan Hırvatistan davaya devam etti ve toprak analizinin sonuçlarını New York mahkemesindeki resmi mülkiyet talebine dahil etti.

Kasım 1993'te, New York Temyiz Mahkemesi iddiaları reddetti ve bunu "1987 Marquess of Northampton Anlaşması" ile (Northampton Markisi tarafından kurulan bir tröst) hazineleri Markinden almak için kanıt bulunmadığı sonucuna vardı. Gümüşler bir banka kasasına kilitlendi ve daha sonraki yasal işlemler takip edildi. Marki, avukatları Allen & Overy'e, gümüşün satın alınması sırasında verilen tavsiyelerle ilgili olarak tazminat davası açtı ve bu dava, bildirilen 15 milyon sterlin karşılığında 1999 yılında mahkemece sonuçlandı. 25 Haziran 1999'da, Lordlar Kamarası'ndaki sorulara verilen yazılı cevaplarda, İngiliz hükümeti davayla daha fazla ilgilenmediğini ve kovuşturma yapılmaması kararını onayladı.

Macar mülkiyeti iddiası, muhtemelen ana plakalardan biri olan "Av Plakası" üzerinde bir yazıtın görülmesi gerçeğiyle haklı çıktı. Macaristan'daki Balaton Gölü'nün Romalı adı olan "Pelso"; göl, iddia edilen keşif yerinin hemen batısındadır. Yine gölün yakınında, 1873'te varsayılan bir Roma tripodu keşfedilmiştir. (daha sonra restore edilmiş ve bunun üzerine bir dört ayaklı olduğu ortaya çıkmıştır.) Bilim adamlarına göre, bu nesne Seuso hazineleri eşyalarına benzer bir dekorasyona sahipti ve büyük olasılıkla aynı ellerin bir ürünüydü. Bu nesne Budapeşte'deki Macaristan Ulusal Müzesi'nde yer almaktadır.

Eylül 2006'da, Londralı müzayedeci Bonhams, hazineyi özel anlaşma yoluyla veya gelecekteki bir açık artırma yoluyla satışın başlangıcı olarak görülen bir hareketle özel olarak sergileyeceğini duyurdu. Hazinede hâlâ hak iddia eden Macaristan Eğitim ve Kültür Bakanlığı sözcüsü, İngiliz makamlarına satılmaması gerektiğini bildirdi. 12 Ekim 2006'da, Lordlar Kamarası'nda, Kaimsthorn'lu Baron Renfrew, özellikle Macaristan'ın 2004'te Avrupa Birliği'ne kabulünden bu yana hazineye ilişkin olası revize talebiyle ilgili sorulara daha fazla yazılı yanıt verdi. Bonhams, 17 Ekim 2006'da kendi özel sergisiyle devam etti.

Mart 2007'de The Art Newspaper, daha önce bilinmeyen, ancak orijinal hazinenin bir parçası olan başka bir "187 gümüş yaldızlı kaşık, 37 gümüş yaldızlı bardak ve 5 gümüş kase"nin var olduğunun bilindiğini bildirdi. Macar arkeolog Zsolt Visy tarafından Şubat 2008'de sunulan araştırma, hazinenin kökeninin Macaristan'ın Balaton Gölü bölgesi olabileceği görüşünü güçlendirdi.

Channel 4 arkeoloji programı "Time Team", Aralık 2008'de hazineye özel bir yayın yaptı. Program, Macaristan'ın Polgárdi kasabası yakınlarında bulunan hazinelerin muhtemel kökenine ilişkin kanıtlarını sundu. Northampton Markisi programa planlanan katılımdan çekildi ve Kanal 4'e Londra'daki Bonhams'ın kasasında tutulan hazineyi filme alma izni verilmedi.

26 Mart 2014'te, Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, Seuso Hazinesinin yarısının (yedi kalem) 15 milyon € karşılığında Macaristan'a iade edildiğini duyurdu. Yedi eser 29 Mart 2014 tarihinde Macaristan Parlamento Binası'nda geçici olarak teşhir edildi. 12 Temmuz 2017'de Macar Başbakanı, diğer yedi parçanın Macaristan'a geri getirildiğini ve hazinenin birlikte sergileneceğini duyurdu. Öğeler daha sonra Budapeşte Güzel Sanatlar Müzesi'ne taşındı.