Venedik Mimarlık Bienali

Venedik Mimarlık Bienali olarak bilinen Venedik Bienali Uluslararası Mimarlık Sergisi, Venedik, İtalya'da iki yılda bir düzenlenen küresel mimarlık sergisidir. Dönüşümlü olarak bir yıl sanat, bir yıl mimarlık bienalleri gerçekleştiren Venedik Bienali'nin mimarlık bölümüdür. 1975'ten itibaren Venedik Sanat Bienali'nin bünyesinde mimarlık sergileri gerçekleştirilmeye başlanmış, 1980 yılında ayrı bir bienal olarak Venedik Mimarlık Bienali başlatılmıştır.

Mimarlık alanındaki en köklü ve geniş katılımlı uluslararası buluşmalardan olan, bu nedenle mimarlık alanındaki güncel tartışmalara yön veren Venedik Mimarlık Bienali'nin temel gündemi çağdaş toplumsal, ekolojik ve teknolojik meseleleri mimarlık pratiği üzerinden araştırmak ve sergilemektir. Sergilerin yanı sıra, bienalin kamusal programında konferanslar, paneller, atölye çalışmaları gibi etkinlikler de düzenlenmektedir. Bienal genel olarak Venedik'te iki temel yerleşkede gerçekleşmektedir: 19. yüzyılda Napolyon Bonapart tarafından inşa edilen kent bahçesi Giardini ile eski Venedik Tersanesi'ndeki kapalı ve açık mekânlar kullanılmaktadır. Bu iki yerleşkeye ilave olarak Venedik kentindeki kimi müzeler, saraylar, meydanlar, vakıf binaları gibi farklı mekânlar da kimi bienallerde kullanılabilmektedir.

Her Venedik Mimarlık Bienali için Venedik Bienali Danışma Kurulu farklı bir küratör ya da küratörler belirlemektedir. Bu küratör, düzenleyeceği bienalin temasını belirleyerek ilan eder ve bu tema dahilinde çalışmalar üretecek mimarları, şehir plancılarını, sanatçıları, akademisyenleri davet ederek bir sergi gerçekleştirir. Bu ana serginin yanı sıra, Venedik Mimarlık Bienali yerleşkelerinde Brezilya, Kanada, İngiltere, Mısır gibi ülkelerin kalıcı sergi mekânları olan pavyonlar bulunur; 2020 itibarı ile 59 ulusal pavyon bulunmaktadır. Bu ulusal pavyonlarda genellikle o bienalin konusuna temas eden sergiler gerçekleştirilir. Türkiye de 2014 yılından beri Venedik Tersanesi'ndeki (Arsenale) Türkiye Pavyonu mekânında mimarlık bienaline ulusal katılım göstermektedir.

Her Venedik Mimarlık Bienali'nde en iyi ulusal katılım, en iyi proje, en iyi gelecek vadeden katılımcı gibi çeşitli dallarında Altın ve Gümüş Aslan ödülleri verilmekte, ayrıca mimarlık dünyasına yaptığı katkılardan ötürü bir isim Yaşam Boyu Başarı Ödülü ile ödüllendirilmektedir.

Küratörlüğünü Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Mimarlık ve Kent Planlama Fakültesi dekanı mimar Hashim Sarkis'in gerçekleştirdiği 17. Venedik Mimarlık Bienali, Birlikte Nasıl Yaşayacağız? (How Will We Live Together?) temasıyla düzenlendi. Sarkis, bu tema ile dünyanın içinde bulunduğu ekonomik, toplumsal ve ekolojik krizlerde bir arada yaşamanın yollarını araştırmayı amaçladığını belirtmiştir. 2020 yılında gerçekleşmesi planlanmış olan bienal, COVID-19 salgını nedeniyle 2021 yılı mayıs ayında açılmıştır.

16. Venedik Mimarlık Bienali, Serbestmekân (Freespace) başlığını taşımaktaydı ve küratörlüğünü, Grafton Mimarlık ofisi kurucusu olan mimarlar Yvonne Farrell ve Shelley McNamara üstlendi. Mimaride ölçek, hareket, günışığı gibi bağlamları "serbestlik" kavramı üzerinden inceleyen bienal 26 Mayıs-25 Kasım 2018 tarihleri arasında gerçekleşti.

15. Venedik Mimarlık Bienali, Cepheden Bildirmek (Reporting from the Front) başlığı ile Alejandro Aravena küratörlüğünde gerçekleştirildi. Bienal, insanların yaşam koşullarının iyileştirilmesi için mimarlığın rolünü ve kamu yararına mimarlığı araştırmaktaydı. Mimarlık ve sivil toplum arasında bir diyalog ve buluşma alanı olması amaçlanmıştı. 28 Mayıs-27 Kasım 2016 tarihleri arasında gerçekleşti.

14. Uluslararası Mimarlık Sergisi başlığı Mimarlığın Temel Unsurları (Fundamentals), küratörü Rem Koolhaas idi. Mimarlığın Temel Unsurları, Moderniteyi Özümsemek, MondItalia olarak 3 bölümden oluşan sergi, 7 Haziran-23 Kasım 2014 tarihleri arasında gerçekleşti. Koolhaas, ana sergide tavan, pencere, kapı gibi mimari elemanların geçmişten günümüze evrimine ve ulusal mimarilerin son yüzyıldaki dönüşümüne odaklanmaktaydı.

13. Uluslararası Mimarlık Sergisi başlığı Ortak Zemin (Common Ground), küratörü David Chipperfield idi. Bienal, kendisini sosyal bir araç olarak kullanmayı, işbirliği ve diyalog ortamı oluşturmayı amaçlıyordu. 29 Ağustos-25 Kasım 2012 tarihleri arasında gerçekleşti.

12. Uluslararası Mimarlık Sergisi, People meet in architecture (İnsanlar mimarlıkta buluşur) temasıyla, Kazuyo Sejima küratörlüğünde. 29 Ağustos-21 Kasım 2010 tarihleri arasında gerçekleşti. Böylece, Venedik Mimarlık Bienali tarihinde ilk kez, 30 yıl sonra bir kadın küratör görev almış oldu.

11. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Out There: Architecture Beyond Building (Dışarıda: Yapının Ötesinde Mimarlık) başlığıyla, Aaron Betsky küratörlüğünde gerçekleşti. Betsky, mimarlığın yalıtılmış bir disiplin olmadığını, sanat, edebiyat, sinema gibi farklı disiplinlerle birlikte incelenmesi gerektiğini savunuyordu. Bienal, 14 Eylül-23 Kasım 2008 tarihleri arasında gerçekleşti.

10. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Şehirler, mimarlık ve toplum (Cities, architecture and society) başlığı ile, Ricky Burdett küratörlüğünde gerçekleşti. Mumbai, Tokyo gibi şehirlerdeki yoğunluk, sürdürülebilirlik gibi konuları inceleyen bienal, 130.000'in üzerinde ziyaretçi tarafından ziyaret edildi. Serginin City-Port bölümü 14 Ocak 2007 tarihine kadar Palermo'da yapıldı. Temasına uygun olarak, ilk kez olarak bir kente Altın Aslan ödülü verildi.

En İyi Ulusal Katılım için Altın Aslan: CO-EVOLUTION, Danish-Chinese collaboration on sustainable urban development in China (sürdürülebilir kentsel kalkınma konusunda Danimarka-Çin işbirliği) projesi ile Danimarka. Küratörlüğünü Henrik Valeur ve UiD'in gerçekleştirdiği projede Danimarkalı mimarlık ofisleri ve Çin üniversitelerinin projeleri CEBRA + Tsinghua, COBE + CQU, Effekt + Tongji ve Transform + XAUAT yer aldı.

9. Uluslararası Mimarlık Sergisi METAMORFOZ (METAMORPH) başlığı ile, Kurt W. Forster küratörlüğünde 12 Eylül-7 Kasım 2004 tarihleri arasında gerçekleşti. Forster, 21. yüzyılda mimarlığın dönüşümüne odaklanıyordu. Sergi 115.000'den fazla ziyaretçi çekti.

8. Uluslararası Mimarlık Sergisi, SIRADAKİ (NEXT) başlığıyla Deyan Sudjic küratörlüğünde gerçekleşti. 8 Eylül-3 Kasım 2002 tarihleri arasında düzenlenen sergi 100.000'den fazla ziyaretçi çekti. Sudjic, 21. yüzyılda mimarlık için sınırların kalkmasını ve avangardın o günün koşullarında mümkünlüğünü sorguluyordu.

7. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Daha Az Estetik, Daha Fazla Etik (Less Aesthetics, More Ethics) başlığı ile, Massimiliano Fuksas küratörlüğünde gerçekleşti. 18 Haziran-29 Ekim 2000 tarihleri arasında düzenlenen bienalde Fuksas, dünya nüfusunun yarısından fazlasının şehirlerde yaşadığı olgusundan yola çıkarak, çağdaş mimarlığın geleceğine dair etik yaklaşımları sunmayı amaçladı.

6. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Geleceği Algılamak: Bir Sismograf Olarak Mimar (Sensing the Future—The Architect as Seismograph) başlığı ile, Hans Hollein küratörlüğünde gerçekleşti. Hollein, teknolojik gelişmelerin geleceği biçimlendirmedeki etkisini ve mimarın rolünü araştırmayı amaçlıyordu; Peter Zumthor, Odile Decq, Elizabeth Diller, Herzog & de Meuron gibi, sonraları mimarlık dünyasını biçimlendirecek kimi isimleri davet ederek onların küresel sahneye çıkmalarını sağladı. Hollein ayrıca, önceleri sinema alanında verilen Altın Aslan ödüllerini mimarlık bienaline de taşıyarak, günümüzde de devam eden bir geleneği başlatmış oldu.

5. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Francesco Dal Co küratörlüğünde 8 Eylül - 6 Ekim 1991 tarihleri arasında gerçekleşti. Günümüzde de devam eden, kalıcı ulusal pavyon yapılarında ülkelerin bienale katılması geleneği bu sergi ile birlikte başladı. Francesco Dal Co, James Stirling'i davet ederek bienal için kullanılacak bir kütüphane yapısı tasarlamasını istedi. Stirling'in kütüphane yapısı günümüzde de Giardini bahçelerindeki bienal yerleşkesinde kullanılmaktadır.

4. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Hendrik Petrus Berlage - Çizimler (Drawings) başlığı ile, Aldo Rossi küratörlüğünde 18 Temmuz-28 Eylül 1986 tarihleri arasında gerçekleşti.

3. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Progetto Venezia (Venedik Projesi) başlığı ile, 20 Temmuz-29 Eylül 1985 tarihleri arasında gerçekleşti. 1. ve 2. mimarlık sergilerinin küratörü olan Paolo Portoghesi'nin Venedik Bienali direktörü olmasıyla, bu serginin küratörlüğünü Aldo Rossi üstlendi. Sergi için Rossi, 1500'ün üzerinde mimarı davet etti ve katılan mimarlar, Venedik ve çevresi için çeşitli projeler geliştirdiler. Bienalin Venedik Projesi ismi bu yarışmalardan gelmektedir.

2. Uluslararası Mimarlık Sergisi, İslam Ülkelerinde Mimarlık (Architecture in Islamic Countries) başlığı ile, Paolo Portoghesi küratörlüğünde 20 Kasım 1981-6 Ocak 1982 tarihleri arasında gerçekleşti. Venedik'in kent bahçeleri Giardini'''deki serginin, batı ve doğu kültürleri arasında bir buluşma alanı olması amaçlanmıştı. Portoghesi, 1974 yılında projesine başlanan Roma Camisi'nin mimarıydı; bu bienal, Portoghesi'nin bu süreçteki ilgilerinden biçimlenmişti.

Mimarlık Bienali, Venedik Bienali içinde ayrı bir bölüm olarak düzenlenmeye başladı. 1. Uluslararası Mimarlık Sergisi, Geçmişin Varlığı (The Presence of the Past) başlığı ile, Paolo Portoghesi küratörlüğünde 27 Temmuz-20 Ekim 1980 tarihleri arasında gerçekleşti. Portoghesi, 1975 yılındaki ilk mimarlık sergisini düzenleyen Vittorio Gregotti'yi elitist bularak eleştiriyor ve kitlelerin ilgisini çekecek popüler bir mimarlık bienali gerçekleştirmeyi amaçlıyordu. Portoghesi, bu amaçla Aldo Rossi'yi davet etti ve Rossi, sonraları mimari ikonlardan birine dönüşecek olan, bir önceki yüzyılın Venedik tiyatrolarından esinlenen Teatro del Mondo (Dünyanın Tiyatrosu) yüzen yapısını üretti. Ayrıca Portoghesi, Venedik Tersanesi'ndeki Corderie binasının 330 metre uzunluğundaki koridorunda devasa bir tiyatro dekoru kurgulayarak La Strada Novissima (Yepyeni Cadde) sergisini yarattı. Frank Gehry, Rem Koolhaas, Arata Isozaki, Hans Hollein, Robert Venturi, Ricardo Bofill gibi isimlerin katılımları ile oluşturulan bu sergi, zaman içinde, postmodernizmin simgelerinden birine dönüştü.

1979 Dünya Tiyatrosu (Theatre of the World) sergisi. Venedik'teki Zattere sahilinin sonundaki eski gümrük binası Dogana'da, Aldo Rossi tarafından bienalin mimarlık ve tiyatro sergileri için bir sahne yaratıldı.

1978 Ütopya ve Anti-Doğa Krizi - İtalya'da Mimari Niyetler (Utopia and the Crisis of Anti-Nature - Architectural Intentions in Italy) sergileri. Vittorio Gregotti küratörlüğünde, Magazzini del Sale, Zattere'de gerçekleşti.

1976 Werkbund 1907, Tasarımın Kökenleri: Faşist Dönemde İtalya'da Akılcılık ve Mimarlık (The Origins of Design; Rationalism and Architecture in Italy during the fascist period), Avrupa-Amerika, eski şehir merkezi, banliyö (Europe-America, old city centre, suburbia), İtalyan tasarımcı Ettore Sottsass sergileri. Vittorio Gregotti küratörlüğünde, Ca 'Pesaro, Magazzini del Sale, Cini Vakfı'nda gerçekleşti.

1975 Stucky Değirmeni'ne Dair (On the Subject of the Stucky Mill)'' sergisi. Milano'daki sanat merkezi Triennale di Milano küratörü Vittorio Gregotti'nin küratörlüğünü gerçekleştirdiği sergi, bienalin Görsel Sanatlar ve Mimarlık bölümü dahilinde, Magazzini del Sale'de gerçekleşti. Venedik Bienali'ndeki bu ilk mimarlık sergisi, Venedik'in Giudecca adasındaki terk edilmiş Stucky Değirmeni'nin geleceğini konu alan uluslararası bir proje yarışmasından biçimlenmişti ve mimarların güncel kent sorunlarını çözmedeki rolünü gündeme getirmeyi amaçladı. Bu sergiden sonra, 1980 yılına kadar mimarlık sergileri Venedik Bienali'ndeki sanat sergisi bünyesinde tekil mimarlık sergileri olarak kendine yer buldu.