Boyalı, Ardanuç

Boyalı köyünün eski adı, Hevati'dir. Gürcüce bir yer adı olan Hevati (ხევათი), Türkçeye Havet, Havt, Haft gibi biçimlerde girmiştir. Nitekim Artvin vilayeti üzerine 1927 yılında yayımlanan bir kaynakta Havet (خاوەت) olarak geçer. Gürcüce Heva (ხევა), Heoti (ხეოთი) ve Hevati (ხევათი), "dere, vadi" anlamına gelen "Hevi"den (ხევი) türemiş yer adlarıdır. Bu yer adlarına tarihsel Gürcü coğrafyasında olduğu gibi bugünkü Gürcistan'da da rastlanmaktadır. Nitekim 93 Harbi'nde Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar Ardanuç kazasınaki Hevati köyünü "Heva" (Хева) adıyla kaydetmiştir.

Hevati'nin yer aldığı Klarceti, orta çağda Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlılar bölgeyi ve Hevati köyünü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde "Havt" olarak geçen köyün nüfusu 22 haneden (yaklaşık 110 kişi) oluşuyordu. Nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmişti. Sonraki yirmi yıl içinde köyün nüfusu bir hane azalmış olarak 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterine köyde 21 hane (yaklaşık 105) kaydedilmiştir. Bu tarihte 17 hane Hristiyan olarak kalmış, ama 4 hane Müslüman olmuştu. Hevati köyünün halkının 16. yüzyılın sonundan itibaren Müslüman olduğu bu kayıttan anlaşılmaktadır.

Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi tahsil etme amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Hevati'de 38 hanede 86 erkek yaşıyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ediyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 172 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Nitekim Rus idaresi de 1886 yılında köyde 167 kişi tespit etmiştir. 159 kişi "Türk", 8 kişi de "Ermeni" olarak kaydedilmiştir. Günümüzde de kullanılan Çiloti (ჭიღოთი), Mağlisa (მაღლისა), Şagara (შაგარა), Sanguleti (სანგულეთი), Puşni (ფუშნი), Sarsalati (სარსალათი) gibi yer adlarının da gösterdiği üzere tarihsel olarak bir Gürcü yerleşmesi olan köyün nüfusun Türk olarak kaydedilmiş olması, Müslüman olmuş Gürcülerin bu ad altında yazılmasıyla ilişkili olmalıdır. Bu sırada Haveti, Artvin sancağının (okrug) Ardanuç kazasına (uçastok) bağlıydı. Longothevi nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) yedi köyünden biri ve nüfus açısından bu nahiyenin ikinci küçük yerleşmesiydi.

Hevati veya Havet, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcistan hükûmeti Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Hevati köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Hevati, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "Havet" olarak kaydedilmiştir. Bu sırada köy Artvin livasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 30 hanede yaşayan 98 kişiden oluşuyordu. Hevati veya Havet Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Boyalı olarak değiştirildi. Köyün eski adı zaman içinde "Haft"a dönüşmüştür. Adının değişmiş olmasına karşın, köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Boyalı (Haft)" biçiminde geç döneme kadar resmi yayınlarda kullanılmıştır.