Emret Bakanım

Emret Bakanım (İngilizce: Yes Minister) BBC Televizyonu ve radyosunda 1980-82, 1984 yıllarında yayınlanan politik hiciv içerikli İngiliz televizyon dizisidir. Emret Başbakanım adlı devam dizisi 1986-1988 yılları arasında yayınlanmıştır. Toplamda 38 bölümden oluşan seride her bölüm 30 dakika uzunluğundadır.

Birleşik Krallık hükûmetinde görev almış olan bir bakanın ofisinde geçen dizide Jim Hacker karakterini Paul Eddington oynamaktadır. Bakanın çeşitli yasa çıkartma ve değişiklik yapma istekleri aynı dairede çalışan daimi sekreter Sir Humphrey Appleby (Nigel Hawthorne) tarafından engellenir. Bakanın özel sekreteri Bernard Woolley (Derek Fowlds) ise çoğunlukla iki tarafın arasında kalır.

Hükûmete ve devlet yapısına yönelttiği sert eleştirilerle gündeme gelen dizi çok sayıda ödül almış ve 2004 yılında yapılan değerlendirmede İngiliz yapımı tüm televizyon dizileri içinde en iyi altıncı dizi olarak seçilmiştir. Dizi, dönemin Birleşik Krallık Başbakanı Margaret Thatcher tarafından da beğeniyle seyredilmiştir.

Televizyon dizisi henüz sonuçlanmış bir genel seçimin ardından başlar. Milletvekili adayı Jim Hacker’ın siyasi eğilimi belirtilmeyen partisi seçimleri kazanmıştır. Başbakan Hacker’a İdari İşler Bakanlığını önerir, Hacker da görevi kabul eder. Hacker, görev yapacağı bakanlığa gider ve daimi sekreteri Sir Humphrey Appleby ve özel sekreteri Bernard Woolley ile tanışır. Appleby yeni bakana dalkavukça yaklaşsa da işleyişi değiştirme girişimlerine karşı daima statükoyu savunacaktır. Woolley bakana karşı iyi niyetli olsa da Appleby tarafından uyarılacak, bakanların gelip geçici olduğu ancak bürokrasideki amirlerinin kalıcı olduğu hatırlatılacaktır.

Bölümlerin çoğu Hacker tarafından yapılması önerilen yeni uygulamaların Appleby tarafından veya Appleby tarafından yapılan önerilerin Hacker tarafından engellenmesini işler. Sonunda çoğunlukla meydana gelen bir diplomatik felaket veya bakanlığın kapanması gibi konularda işbirliği yaparlar.

Dizi merkezi hükûmet yapısıyla ilgili olduğu için çoğunlukla iç çekimler tercih edilmiştir. Ayrıca hiçbir örnekte parlamento görüşmeleri gösterilmemiş, gerçek kararların alındığı yerlerin kapalı kapılar ardındaki bakanlıklar ve bürokrasi olduğu vurgulanmak istenmiştir.

Dizide karakterlerin idealizmleri ve kendi çıkarlarını düşünmeleri arasındaki çelişkiler çok iyi işlenmiştir. Bakan Hacker idealist bir düşünceyle işleyişi iyileştirmek için ne zaman bir hamle yapsa, yeniden seçilememe veya üstlerine karşı yanlış hareket etme korkusuyla hemen geri adım atmaya hazırdır. Öte yandan Appleby ise her şeyin en iyisini bürokrasinin bildiğini düşünür. Bu açıdan bakıldığında Sir Humphrey parçası bulunduğu devlet aygıtı içindeki güvenilir yerini bırakmamakta kararlıdır. Kraliyet onursal sıfatları, iyi bir maaş, iyi bir emeklilik aylığı, emri altındaki kişilerin kazandırdığı prestij ve hiçbir zaman işine son verilemeyecek olması onun için vazgeçilmezdir.

Hacker’ın aile hayatı da bazen dizide işlenir. Eşi Annie (Diana Hoddinott) aile hayatlarının eşinin bakan olmasıyla bölünmesinden rahatsızdır. Ayrıca eşinin partisinin izlediği siyasi hattı da takip ederek zaman zaman acımasızca eleştirir. Çiftin sosyoloji öğrencisi kızları Lucy (Gerry Cowper) bir bölümde çevreci bir eylemci olacak ve babasının gerçekleştirmek istediği bir projeye karşı çıkacaktır.

Sir Humphrey’nin kişisel özelikleri arasında karmaşık ve uzun cümleler kurarak karşısındakine olan zihinsel üstünlüğünü hissettirmek, asillerden olduğunu her fırsatta belirterek ukalalık yapmak, hükûmete karşı gerçekçi ve acımasız eleştiriler getirmek sayılabilir.

Dizi özel olarak bir siyasi partiden çok genel olarak siyaseti ve hükûmeti eleştirmeyi amaç edinir. Dizide Birleşik Krallık siyasetinde egemen olan İşçi Partisi ve Muhafazakâr Partiyi çağrıştıracak kelimeler özellikle kullanılmaz. Dizide genellikle devlet yapısı küçültülmeye çalışılır. Milletvekillerinin ve hükûmette yer alan bakanların medya ile ilişkileri de eleştirel gözle incelenir. Siyasetçilerin basın ve seçmen karşısında yalan söylemeksizin herkesin duymak istediğini söylemesi, buna rağmen kendisini bağlayıcı sorumluluk altına girmemesi sergilenir.

Dizinin senaristleri çok çeşitli kaynaklardan beslenmişlerdir. Bunlar arasında hükûmet içinden bilgi kaynakları, basılmış eserler ve ilginç haberler yer alır. Ayırca senaristler çok sayıda kıdemli bürokratla görüşme yapmıştır. Bazı bölümler kısmen yaşanmış olaylardan yola çıkarak kaleme alınmıştır.

The Moral Dimension adlı bölümde hayalî bir İslami ülke olan Qumran’a giden Hacker ve ekibi yasak olmasına rağmen alkol tüketmek isterler. Ekibin başından geçen ilginç olaylar, aslında gerçek bir ziyaret sırasında Pakistan’da yaşananlardan esinlenilmiştir.

Islington Lordu Jim Hacker (Paul Eddington) hükûmete katılmadan önce Reform isimli bir gazetenin yayın kurulunda yer almaktadır. Partisinin genel seçimleri kazanmadan önce uzunca bir süre parlamentoda muhalefette bulunduğu anlaşılmaktadır. Dizide hayalî bir bakanlık olan İdari İşler Bakanlığı görevinde kabinededir. Dizinin devam serisi olan Emret Başbakanım’da ise başbakan olur. Londra Ekonomi Okulu mezunudur. Görev döneminin ilk başlarında tecrübesizce her aksayan yöne müdahale etmeye çalışarak kendisini paralasa da ilerleyen dönemde tüm bu çabalarının devlet bürokrasisi tarafından engellendiğini görür. Bundan sonra daha akıllıca adımlar atacak hatta bürokrasinin taktiklerini yine onlara karşı kullanacaktır.

Emret Bakanım dizisi boyunca Hacker sürekli olarak basın karşısında gaf yapan, net bir karar veremeyen ve sürekli olarak eleştirilen bir bakan olarak resmedilir. Ancak bu durum Emret Başbakanım dizisinde değişir. Artık Hacker daha vakurdur, etkileyici söylevler verir ve dışişleri alanında başarılıdır.

Sir Humphrey Appleby (Nigel Hawthorne), Jim Hacker’ın bakanlığı sırasında İdari İşler Bakanlığında Daimi Sekreter görevindedir. Hacker’ın partisindeki liderlik krizi sırasında Hacker’ın başbakan olmasında etkili olur. Ülkede ve özel olarak bakanlık bürokrasisinde statükonun korunmasından yanadır. Sir Humphrey özellikle rakiplerini teknik ve felsefi laf kalabalığıyla alt eder, tartışmaları konudan saptırır ve özellikle karşı çıktığı önerilerin süreç içinde baltalanması için önerileri kabul eder görünür ancak çeşitli komisyonlara havale ederek sönümlenmesini sağlar.

Bernard Woolley (Derek Fowlds) Jim Hacker'in özel sekreteridir. Sadakati hizmet ettiği bakan Hacker ile mensubu bulunduğu bürokrasinin temsilcisi Sir Humprey arasında gider gelir. Sir Humprey aynı zamanda Bernard’ın sicil amiri olduğu için genç bürokrat çoğunlukla ortada kalır. Bernard genelde ortaya atılan bir fikrin gerçekleşmeme gerekçelerini açıklar, bunu yaparken kimi zaman aşırıya kaçar. Bernard bakan tarafından yeni bir açılım veya politika açıklandığında heyecanlansa da Sir Humprey bu açılımın olumsuzluklarını ortaya koyduğunda üzüntüye kapılır.

Çekilen 38 bölümün bir tanesi hariç hepsi 30 dakikalıktır. O dönemdeki BBC geleneği uyarınca diziler stüdyoda seyirciyle beraber çekilmiştir. Aktörler çekimler sırasında seyircilerin bulunmasının gerilimi artıdığını belirtseler de dizideki gülme efektlerinin gerçekçiliği için bu yöntemde ısrar edilmiştir.

1979 yılında çekilen ilk bölüm 1979 Birleşik Krallık Genel Seçimlerinin sonucunu etkilememesi için 1980 yılına kadar ertelenmiştir. Emret Bakanım, her birisi yedi bölümden oluşan üç sezon boyunca 1980-1982 yılları arasında sürmüştür. Emret Başbakanım ise 1986-1988 yılları arasında sekiz bölümlük iki sezon şeklinde yayınlanmıştır.

Jenerikteki çizimler Gerald Scarfe tarafından yapılmış, aktörler karikatürize edilmiştir. Her jeneriğin sonunda o bölümün adı Meclis Bülteninin içinde yazılı şekilde yer alır. Dizinin müzikleri ise Ronnie Hazlehurst tarafından bestelenmiş ve Big Ben’den esinlenilmiştir.

Diziye siyaset bilimcileri tarafından bilimsel çalışmalarda atıf yapılmış, bürokrasi ile siyasetçiler arasındaki karmaşık ilişkinin ekranda çok iyi yansıtıldığı belirtilmiştir. Ayrıca dizinin dönemin siyasetçileri tarafından da ilgiyle takip edildiği bilinmektedir. Bunlar arasında en bilineni Başbakan Margaret Thatcher’dır.

Dizi çok kez resmi olmaksızın yeniden çekilmiş ve uyarlanmıştır. Kanada, Portekiz ve Hindistan’da dizinin benzerleri çekilmiştir. Emret Bakanım dizisi 1987 yılında bilgisayar oyunu olarak çıkmıştır. Commodore 64, Amstrad ve ZX Spectrum için yazılan oyunda amaç bir hafta Jim Hacker olarak görevde kalabilmektir.

Diziden esinlenen tiyatro eseri önce 13 Mayıs – 5 Haziran 2010 tarihleri arasında Chichester Festival Tiyatrosu tarafından daha sonra da 17 Eylül 2010 – 15 Ocak 2011 tarihleri arasında Londra Gielgud Tiyatrosunda sahnelenmiştir.

Emret Bakanım dizisinin on altı bölümü radyoya uyarlanmış ve ana aktörler tarafından seslendirilip BBC 4 Radyosunda yayınlanmıştır. 1983-1984 yılları arasında Peter Atkin yönetmenliğinde yayınlanan radyo oyunları 2007 yılında BBC 7 Radyosunda yeniden yayınlanmıştır. Radyo oyunları daha sonra kaset ve cd olarak piyasaya sürülmüştür.

BBC tarafından Emret Bakanım dizisinin bazı bölümleri ile Emret Başbakanım dizisinin tüm bölümleri çeşitli seferlerde VHS video olarak yayınlandı. Tüm seri 2003 yılının Ekim ayında DVD olarak piyasaya sürüldü.

Diziden esinlenerek piyasaya sürülen çok sayıda kitap bulunmaktadır. Bazılarında senaryo değiştirilerek kitaplaştırılırken, bazıları da günlük şeklindeydi. Ilk olarak 1981 yılında basılan bu kitaplar daha sonra tüm seriyi kapsayacak şekilde 1989 yılında basıldı.

Dizi 2005 yılında Sayın Bakanım adı ile gösterime girmiştir. Jim Hacker karakterinin karşılığını Kenan Işık, Sir Humphrey Appleby karakterinin karşılığını Haluk Bilginer, Dorothy Wainwright karakterinin karşılığını Ruhsar Öcal ve Sir Bernard Woolley karakterinin karşılığını Ali Sunal oynamıştır. Dizide orijinalinden yoğun halde yararlanılmıştır.