Körmöz

Kimi zaman Tanrının görevlendirdiği varlıklardır. Şeytani varlıklara ise Sokor Körmös (Kör Melek) adı verilirdi. İslam inancına göre de şeytan da aslında meleklerin içerisindedir fakat sonradan isyan etmiştir. Körmösler en çok günbatımında ve gündoğumunda ortaya çıkar ve etkin olurlar. Bu yüzden bu vakitler tehlikeli sayılır. Bu vakitlerde uyunulması uygun görülmezdi. İnsanların ruhlarını ele geçirebilirler. Körmöslü kavramı deli veya ruhsal hastalıklı anlamında kullanılır. Yakutlarda ölülerin başıboş dolaşan ruhlarına Üğör (Yör) adı verilir. Ölen insanların ruhlarının Körmös’e dönüştüğü inancı yaygındır. Kaza sonucu ölmüş olan insanların ruhlarına Obun, intihar edenlerinkine Alban denilir. Ataların ruhları ise Ozor olarak anılır. Önderleri Kürmez Han olarak bilinir. Körmösler ikiye ayrılır, bazen de üçe ayrılır.

Tünkür, Türk ve Altay halk inancında Melek anlamına gelir. Tanrının elçiliğini yapan kutsal varlık demektir. Işıktan yaratılmıştır. Her birinin ayrı bir görevi vardır, örneğin İslam inancında Münkir ve Nekir adlı iki melek ölümden sonra kabirde insanın ilk sorgusunu yaparlar. Sözcük, hız ve kaybolmak anlamları içerir. Tüngümek, sıçramak, yukarı gitmek demektir. Eski Moğolcada ve Eski Altay dilinde bu kök haber vermek, bilgilendirmek, çağırmak anlamı da taşır.

Yumçu (Yumçı) – Melek. Tanrının hizmetinde bulunan, nurdan yaratılmış, kutsal varlıklardır. Kendilerine verilen emirleri yerine getirirler. Anadoluda Yumuş Buyurmak, iş yapmasını için görev veya emir vermek demektir. Yumuş kelimesi hizmet anlamına gelir. Yum/Yom (kutsallık) kavramıyla da bağlantılıdır.

Perişte - Melek, peri, iyi ruh gibi anlamlara sâhiptir. Çuvaşlara göre Tanrı’nın hizmetçisidir. Beyaz elbiseli genç bir kız veya ak saçlı bir kadındır. Bâzen kanatlıdır. Evde ocağın etrâfında ortaya çıkar. Örgü ördüğüne inanılır. Onun için özel bir havlu asılır ve kimse kullanmaz ancak bu havlu ara sıra yıkanır. Pireştilerin başı Kepe adlı melektir.

Aynı zamanda Şamanizm kökenli kaynaklarda Perişte, iyi veya kötü olabilen ruhlar olarak geçer. Kötü olan ruhlar yaşlı ve çirkin bir cadı görünümünde olup küçük çocukları kaçırdığı söylenir. İsterlerse değişik tabiatlara bürünebilirler. En çok tercih ettikleri yılan, şahin ve güvercin.

Yeraltında yaşadıklarına inanılır. Kötü ruhlardır. Üğör (Yüğör) olarak da söylenir. Zaman zaman yeryüzüne çıkarak insanlara çeşitli zararlar verirler. Yakutların inançlarında sık sık bahsedilen varlıklardır.

İntihar etmiş insanların ruhlarından meydana gelirler. Çok kötü isimleri ve çok kötü yüzleri vardır. Türk kültüründe intiharın hoş görülmediğinin en açık örneğidirler. Ters dönmüş gözleri, yukarıya kalkık olarak uzayan saçları vardır.

Ataların ruhlarını ifade eder. Bunlar gelip insanlara yardım edebilirler. Moğollardaki ced tanrısı Oyor Han ile bağlantılıdır. Ata ruhları Türk ve Moğol kültüründe çok önemli bir yere sahiptir.

Körmöz sözcüğü, (Gör/Kör) kökünden türemiştir. Görmeyen demektir. Gözlerinin olmadığı düşünüldüğü için bu ad verilmiştir. Çünkü görmezlik (körlük) öte aleme ait olmanın belirtisidir. Türk mitolojik anlayışında görmezlik aynı zamanda görünmezlik demektir. Maniheizm sonrası İyilik Tanrısı Hürmüz ile bağlantılı olarak görülmüşlerdir.