Kuir

1990'larda başlamıştır. Özellikle New York'ta kurulan Queer Nation adlı aktivist grupla birlikte özellikle akademik alan da dâhil olmak üzere yapılan faaliyetlerle birlikte kavram somutlaşmıştır.

Aslen "tuhaf, acayip" anlamına gelen queer sözcüğü ilk kez 20. yüzyılda İngilizcede "ibne" anlamında kullanılmıştır. İlk olarak transfobikler tarafından hakaret ve aşağılama amacıyla kullanılan bu argo sözcük zamanla LGBT argosunda eşcinseller tarafından benimsenmiş ve negatif anlamından sıyrılmıştır. Günümüzde eşcinsel hakları gibi konularda yaygın olarak eşcinsel anlamında kullanılır ve herhangi bir hakaret anlamı içermez. Bir sıfat olan "queer" zamanla ad hâlini almıştır.

Cinsiyetlerin ve cinsel yönelimlerin (eşcinsel, biseksüel, heteroseksüel, aseksüel) tanımladığı kimliklerin baskıcı olduğunu ve bunların -kimlik politikası yapanlarca- sınırlarının çizildiği kadar sabit ve net olmayabileceğini iddia eden kuir teorisine işaret eder.

Kuir teorisi ne olduğuyla değil neye karşı olduğuyla kendini ortaya koyar. “Normal”i, normalliği kuran normların kuruluş ve işleyiş yapısını sorgular. Cinsiyet, toplumsal cinsiyet, cinsel yönelim ve cinsel pratiklerle ilgili her tür etikete, dolayısıyla da kimlik ve cinselliğin üzerine kurulduğu “apaçık” her tür kategoriye karşı durur. Toplumsal cinsiyetin de içinde bulunduğu (kadınlık/erkeklik) ikili düşünce yapılarına, bu yapıların beraberinde getirdiği uyumluluklara (kadın, kadın gibiyse erkeğe arzu duyar) karşı, cinsiyet/toplumsal cinsiyet/cinsel yönelim kimliklerinin hiçbirinin “doğal” olmadığını, tarihsel, kültürel ve toplumsal olarak kurulduğunu ve dolayısıyla da iktidar ilişkilerinden bağımsız düşünülemeyeceğini savunur. Bu bağlamda, ana soruları cinsel kimliğin inşası, bu kimliklerin nasıl düzenlendiği ve bu kimliklerle özdeşleşmelerin bizi nasıl mümkün kıldığı ve kısıtladığı etrafında yoğunlaşır. İlk olarak akademik çevrede ortaya atılan bu teoriyi zamanla benimseyen kişiler şu an kendilerini -cinsiyetlerden ve cinsel yönelimlerden bağımsız şekilde- "queer" demektedir. Kuir bireyler heteroseksizme ve heteronormativiteye karşı politik bir tutum alan bireylerdir.

Türkiye'de yeni yeni konuşulmaya başlanmasına karşın "Kuir" kavramı ve "kuir teorisi" 20 yılı aşkın bir süredir Avrupa'da ve Amerika'da tartışılmaktadır. Yurtdışındaki birçok eşcinsel örgütlenmesi de kendisini "kuir örgütlenme" olarak tanımlamaktadır.

Kuir siyaseti, kendine özgü bir biçimde daha büyük bir kapsayıcılığa ulaştı. 1980'lerin sonunda ortaya çıkan ve 1990'lar boyunca gelişen bu akım, daha önceden harekete hâkim olan dar kimlik politikalarına, katı kategorilere ve birbirlerinin aynı gruplara karşı bir tepkiydi. Kuir politikasıyla tüm kimlikler - lezbiyen, gey, biseksüel, transeksüel, hatta bazı heteroseksüel kimlikler - genel bir "kuir"lik içinde kaynaşabiliyordu.

Kuir siyaseti, her türlü ana akım, "normal" düşünme biçimine bir karşı çıkıştı. Ama aynı zamanda lezbiyen ve gey hareketinin yurttaşlık hakları yaklaşımına da karşıydı. Gey yurttaşlık hakları stratejistleri "Her yerdeyiz" sloganını kullanırken ve siyasette yer edinmek için her şeyden önce lezbiyen ve geylerin tehdit edici olmayan "normallik"lerini vurgulamanın önemine inanırken kuir yaklaşımı eleştirel ve muhalifti. Sloganı şuydu: "Buradayız, Kuiriz - Buna Alışın!"

Kuir Teorisinin başlıca aktivizm kuruluşlarından biri olan, ABD'de ortaya çıkan, Britanya ve Avustralya'ya yayılan ve "queeruption" antikapitalist etkinlikler düzenleyen çeşitli grupları oluşturan Queer Nation'dur.

Kuir Teorisi akademik kurumlarda daha güçlü bir yer edinmiştir ve oldukça soyut bir dil kullanır. Bu teori, biraz postmodernizmden ve güncel feminist felsefeden ama büyük ölçüde Michel Foucault'nun tarihsel ve toplumsal kurgusalcı fikirlerinden türemiştir. Bu fikirler eşcinsel özgürleşmesinin 1960 ve 1970'lerdeki döneminde de etkili olmuşlardır.

Foucault eşcinselliği "stratejik bir marjinal konum" olarak tanımlar. Bu konumdan insanın kendisiyle ve başkalarıyla yeni ilişki kurma biçimlerini izlemesi ve tasarlaması mümkündür. Kuir Politikası toplumsal cinsiyet baskısını reddeder, ama onun sağladığı marjinal, dışarıdanlık perspektifine değer verir.

Kuir aktivistleriyle, Gey Yurttaşlık Hakları aktivistleri arasındaki anlaşmazlıkta kuşak farkı da etkili olabiliyor. Bazı yaşlı eşcinseller için "queer" kelimesi hâlâ son derece olumsuz homofobik çağrışımlar taşıyor. Kelimenin "ıslah edildiğini" düşünmüyorlar.

Ancak Kuirliğin nihai meydan okuması, biyolojik ve toplumsal cinsiyet kimliklerinin - bu kimlikler kullanılmakta ve üstlenilmekte olsa bile - birliğini, istikrarını ve politik yararını sorgulamaktadır. Bu açıdan Kuir siyaseti bir transgender politikası ve teorisiyle daha kolay ilişkilendirildi ve bunun gelişimine katkıda bulundu. Transgendered ve Biseksüel kişiler için Kuirlik yararlı bir "şemsiye" terim işlevi görebilmektedir.

Agender (cinsiyetsiz) kişiler kendilerinin "cinsiyetsiz" olduğunu hissetmektedirler. Bu kişiler kendilerini "herhangi bir cinsiyete ait hissetmezler ve kendilerini herhangi bir cinsiyete tâbi olarak tanımlamazlar".