Efteni Gölü

Efteni Gölü, Düzce ili sınırlarında, Merkez ve Gölyaka ilçe sınırlarında yer alan, tektonik oluşumlu, tatlı su gölü. Düzce merkezin 10 km güneybatısı, Gölyaka merkezin 2 km doğusunda yer alır. Göl çevresinde 76 hektarlık alanda, 2005 yılında Efteni Gölü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası kurulmuştur.

1992 senesinde Orman Bakanlığı tarafından koruma altına alınmış, av yasaklanmıştır. düzce ovasının en alçak noktası olan göl, çevre sularını kendinde toplar. Düzce'nin doğusundan doğan Küçük Melen Çayı göle dökülür. Çevreden gelen Aksu, Asar ve Uğur dereleri de Efteni Gölüne dökülür. Birleşen tüm sular Büyük Melen Çayı adıyla gölden çıkar. Aşağı kesiminde Düzce-Sakarya il sınırını oluşturarak Melenağzı köyünde Karadeniz'e dökülür. Melen Çayı üzerinde yapılacak olan Melen Barajından, Melen projesi kapsamında İstanbul'a içme suyu gönderilecektir.

Geçmişte 814 hektar olan göl, 1976 yılında kurutularak 25 hektara düşürülmüştür. 1992 yılında sedde yapılarak büyütülmüş, 158 hektara ulaşarak günümüzdeki halini almıştır. Gölün güney kıyısında Hacıyakup köyünde 43 °C sıcaklığında kaplıca suyu çıkmaktadır.

Göl çevresinde otsu ve odunsu olmak üzere, 105 karasal, yarısucul, sucul bitki türü tespit edilmiştir. Alanda bulunan 175 kuş türünden, 123 adeti Dünya doğayı koruma birliğinin kırmızı listesinde yer almaktadır. 11 balık, 2 amfibi, 6 sürüngen, 9 memeli, 14 omurgasız canlı türü göl çevresinde yaşamaktadır.

1918 kayıtlarında göl alanı 6700 hektar, 1944 hava fotoğraflarına göre 1930 hektardır. 1950 yılından sonra yerleşme artmış, tarım ve hayvancılık amacıyla göl kurutulmaya başlanmıştır. 1960 yılında 900 hektarı kurutulan alanda 448 hektar göl, 814 hektar sulak alan kalmıştır. 1970'li yıllarda açılan kurutma kanallarıyla göl alanı 25 hektara kadar düşmüştür. 1993 yılında 2500 m, 2001 yılında 3000 m uzunluğunda sedde yapılmış, 180 hektar alan çevrilmiştir. Mevsimine göre göl alanı 80 ile 150 hektar arasında değişir. Göl kıyısında 4 tane gözetleme kulesi, bir adet olta balıkçılığı iskelesi bulunmaktadır.

“Efteni Gölü Efsanesi” Düzce İli, Gölyaka İlçesi sınırlarında  bulunan Efteni Gölü’ne ait bir efsanedir. Efteni Gölü efsanesinde, gölün  adı ve gölün oluşumuyla ilgili iki ayrı efsane anlatılmaktadır.

Efteni Gölü’nün adını bir Bizans Prensesi olan Eftelya’dan aldığı söylenmektedir. Anlatıma göre Bizans ordusu savaştan dönerken gölün kıyısındaki bir alanda konaklamış. Yolda Bizans Prensesi Eftelya’nın ellerinde ve yüzünde yaralar çıkmış. Göl kıyısında yıkanan prensesin yaraları ertesi sabah iyileşmeye, cildi güzelleşmeye başlamış. Bunu gören Bizans İmparatoru bu göl kıyısındaki sıcak su kaynaklarının olduğu yere hamam inşaa edilmesini istemiş. Prenses Eftelya’nın yanına bakıcılarını bırakıp oradan ayrılmışlar.

Yaraları iyileşen ve güzelleşen prenses göl üzerinde gezinirken  karşı kıyıdaki dağ eteklerinde yaşayan bir Osmanlı gencine gönlünü kaptırmış. Bizans Prensesi ve genç Osmanlı delikanlısı birbirlerini ziyaret etmeye başlamışlar. Yine bir gün prenses Eftelya sevgilisinin yanına giderken kayığı gölde batmış ve boğulmuş. O günden sonra gölün adına “Efteni” demişler.

***Zamanın birinde Olympos tanrılarının en büyüğü Zeus ölümlülerin arasına inip onların durumlarını görmek istemiş. Hermes’i de alıp yeryüzüne inmişler ve bir evin kapısını çalmışlar. “Yolunu kaybetmiş iki garip ademiz kapıyı açar mısınız?” demişler. Ama kapı açılmak bir yana aralanmamış bile. Bu şekilde bin ev dolaşmışlar ama kimseden ilgi görememişler. Ya kapıyı açmıyorlar ya da açsalar bile “Bizim kim olduğunu bilmediğimiz çulsuz dilencilerle işimiz olmaz” diyerek kapıyı kapatıyorlarmış. Heryerden geri çevrilen Zeus ve Hermes sonunda harap bir kulübeye gelmişler. Bu kulübenin her yanı saz ve samanla kaplıymış. Çaldıkları kapıyı yaşlı bir kadın açmış. Karşısında  iki zavallı yolcu yorulmuşlar ve susamışlar. Yaşlı kadın kim olduklarını sormadan  bu iki yolcuyu içeri buyur etmiş. İçeri girdiklerinde karşılarında güler yüzlü yaşlı bir adam görmüşler. Ev sahipleri ellerinde ne varsa misafirlerine ikram etmişler. Yaşlı kadın ve adam bu ziyaretten çok mutlu olmuşlar. Ancak ihtiyarlar sofradaki yiyeceklerin  hiç eksilmediğini hep aynı kaldığını görmüşler. Bunu farkeden konuklar “Bizler ulu kişileriz. Sizin diğer komşularınız hakettikleri cezaya çarptırılacaklar ama size hiç zarar gelmeyecek; bırakın evinizi bizimle birlikte dağın en tepesine gelin” demişler. Zorda olsa tepeye varınca yaşlı çift köylerinin sular altında kaldığını görmüşler.

***Bizans kralının kızının yüzmesi  için Melen Nehri’nin önüne bir bent inşaa ettirdiği ve buraya suların dolması ile  gölün  oluştuğu bir başka rivayette  söylenmektedir.

***Vaktiyle bu gölün bulunduğu yer bir köymüş. Hızır Aleyhisselam’ın yolu bir gün köye düşmüş. Bir kapıyı çalmış, çıkan kadından bir parça ekmek istemiş. Kadın zaten kötü biriymiş. “Yok!” deyip Hızır’a ekmek vermemiş. Hızır Aleyhisselam aç kalacak değildir elbet hem onun ekmeğine de muhtaç değildir. Ama bir denemedir bu! Hızır köyden ayrılırken şöyle dua etmiş: “Allah bu köyü suya terk etsin.” Zamanla köyün yeri suyla dolmuş ve bugünkü Efteni Gölü meydana gelmiş.