2023 İsrail yargı reformu

2023 İsrail yargı reformu, İsrail'deki yargı sistemi ve güçler ayrılığı için mevcut İsrail hükûmeti tarafından öne sürülen ve Başbakan Yardımcısı ve Adalet Bakanı Yariv Levin ile Knesset Anayasa, Hukuk ve Adalet Komitesi, Simcha Rothman Başkanı'nın öncülüğünde önerilen bir dizi değişikliktir. Yargıtay'ın adli inceleme yapma yetkisini sınırlayarak, hükûmete adli atamalar üzerinde kontrol sağlayarak ve hükûmetin hukuk müşavirlerinin yetkisini sınırlayarak yargının kanun yapma ve kamu düzeni üzerindeki etkisini dizginlemeyi amaçlamaktadır. Reform kabul edilirse, Knesset'e Yüksek Mahkeme kararlarını basit çoğunlukla geçersiz kılma yetkisi verecek, mahkemenin mevzuat ve idari işlemler üzerinde yargısal denetim yapma yetkisini azaltacak, mahkemenin temel yasaların anayasaya uygunluğu hakkında karar vermesini yasaklayacak ve Adlı Seçim Komitesinin yapısını, üyelerinin çoğunluğunun hükûmet tarafından atanmasını sağlayacak şekilde değiştirmek.

Levin ve iktidar hükûmeti koalisyonu, yukarıdakilerin yargı reformlarının ilk adımı olduğunu ve aşağıdakiler de dahil olmak üzere ek adımların planlandığını belirttiler: abakanlıklara hukuk müşavirlerinin atanma sürecini bakanlar tarafından atanacak ve görevden alınacak şekilde değiştirmek; hukuki tavsiyelerini bakanlar için bağlayıcı olmaktan ziyade bir tavsiye haline getirmek; ve onları Adalet Bakanlığı'nın profesyonel gözetimi yerine doğrudan bakanlara tabi kılmak. Reform, güveni kötüye kullanma, rüşvet alma ve dolandırıcılıkla suçlanan Başbakan Binyamin Netanyahu tarafından destekleniyor. Netanyahu, demokratik olarak seçilmiş milletvekilleri ile kendi üyelerini seçen ve kamu politikası üzerinde aşırı etkiye sahip olan aktivist bir yargı arasında bir denge kurulması gerektiğini savunuyor.

Önerilen reform İsrail içinde ve dışında önemli tepkilere yol açtı. Muhalefet liderleri ve aktivistler, hükûmeti yerleşik kontrol ve denge normlarını baltalamakla ve mutlak gücü ele geçirmeye çalışmakla suçladılar, bazıları reformun rejim değişikliği girişimi anlamına geldiğini savundu. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, daha geniş bir istişare sürecine izin vermek için reformların durdurulması çağrısında bulundu ve İsrail Yüksek Mahkemesi Başkanı ve İsrail Başsavcısı, reformun yasa dışı olduğunu onayladı.

İsrail'de reforma karşı protestolar, uluslararası toplumdan bazıları arasında önemli endişeler uyandırdığı gibi, uygulamaya konmasından kısa bir süre sonra patlak verdi. 12 Şubat 2023'te Herzog, hükûmeti mevzuatı ilerletmeyi bırakmaya ve fikir birliğine varmak amacıyla muhalefetle diyalog ve koordineli reform yapmaya çağırdı. Hükûmet bu teklifi reddetti ve reformları ilerleten yasa tasarıları ertesi gün, 13 Şubat 2023'te ilk okuma için kabul edildi. Ancak protestolar 27 Mart'ta sebebiyle yasanın geçişi askıya alındı ve muhalefet ile konuşmalara başlandı. Muhalefet ile görüşmeler bir sonuç vermeyince yasa olduğu gibi geçirilmeye planlandı. 24 Haziran'da ilk yasa tasarısı geçti ama yasayı daha İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog imzalamadığı için yasa, yürürleğe geçmedi. İsrail'deki bazı kuruluşlar ve özel vatandaşlar, yasayı Yüksek Mahkemeye götürdü. 26 Temmuz'da Yüksek Mahkeme, Eylül'de yasayı inceleyeceğini ancak inceleme bitene kadar yasanın yürürlüğünü durdurulmayacağını duyurdu.

Yargı reformu İsrail'de büyük bir tepkiye sebep oldu. Reform çoğunlukla protestolara sebep olsada bazı akademisyenler ve dindar siyonist hahamlar desteğini açıkladı. Reform uluslararası alanda bazı ekonomist, siyasetçi ve organizasyonların tepkisini çekti. ABD Devlet başkanı Joe Biden ve Almanya Dışişleri bakanı Annalena Baerbock yasa ile ilgili endişelerini dile getirdiler.