Çin-Rusya ilişkileri

Sovyetler Birliği'nin çökmesiyle birlikte, fiili ABD-Çin ittifakı sona erdi ve bir Çin-Rusya yakınlaşması başladı. 1992'de iki ülke bir "yapıcı ortaklık" peşinde olduklarını ilan ettiler; 1996'ta "stratejik ortaklık"a doğru ilerlediler; 2001'de ise bir "dostluk ve işbirliği" antlaşması imzaladılar.

1991'de imzalanan Çin-Sovyet Sınır Anlaşması ile iki ülke arasındaki oldukça uzun toprak sınırına ilişkin anlaşmazlıklara son verildi. 2001'de ise her iki ülke Çin-Rus Dostluk Antlaşması'nı imzaladı. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping tarafından Moskova'ya 2013 yılında yapılan devlet ziyareti öncesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, iki ülkenin bir "özel ilişki" kurduğunu söyledi.

Rusya, kuvvetlerini Ukrayna sınırında kitlesel oranda toplamakta olduğu sırada Şi Cinping ile Vladimir Putin, 4 Şubat 2022 tarihinde, yani 2022 Pekin Olimpiyatları öncesinde, buluştu. İkisi, iki ülkenin ABD karşıtlığı konusunda neredeyse hemfikir olduklarını, her iki milletin de taahhütlerine "sınırsızca" uyduklarını ifade ettiler. Batılı casuslar tarafından paylaşılan raporlara göre, Çin, Rusya'dan Ukrayna'ya yapılacak istilayı Pekin Olimpiyatları'nın 20 Şubat'ta sona ermesi sonrasına kadar ertelemesini rica etti. İstiladan kısa süre önce Çin medyası, Rusya'nın Ukrayna sınırından kuvvetlerini geri çekmesine dair paylaştığı ifadeleri tekrarladı.

22 Şubat'ta, yani Ukrayna'ya istilanın başlamasından iki gün önce, haber kuruluşuna ait "" Weibo hesabında Ukrayna'da yer alacak bir kriz hakkındaki raporların nasıl yazılması gerektiğine dair talimatlar sızdırıldı; bu paylaşım, Horizon News editörlerinin olumsuz yorumlar silmek ve yalnızca Çin devlet medyasının paylaştığı etiketler kullanmak zorunda olduklarını ve "Rusya için elverişli olmayan veya Batı yanlısı olan hiçbir şey paylaşmayın. Bir paylaşım yapmadan önce paylaşımı ben gözden geçireyim" diye yazdı. Çin Dışişleri Bakanlığı'na göre, 25 Şubat 2022 tarihinde, yani Rusya'nın Ukrayna'ya istilasını başlatmasından bir gün sonra, Putin, Şi ile yaptığı telefon görüşmesinde Rusya'nın Ukrayna ile üst düzey müzakerelere girmekte istekli olduğunu belirtti.

Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında uygulanmasının ardından Çin, Rusya'ya ekonomik yardım sağladı. Çin, Rusya'nın Ukrayna'ya istilasını kınamayı reddetti, savaş hakkındaki Rus propagandasını tekrarladı, Rusya'ya yaptırımların uygulanmasına karşı çıktı ve Ukrayna'daki savaş hakkındaki BM oylamalarında ya çekimser kaldı ya da Rusya ile taraf oldu. Ekonomist George Magnus, Mart 2022'de Bloomberg ile yaptığı görüşmede Çin-Rusya ilişkilerinin mevcut durumu hakkında sorulan soruya "Rusya esas olarak Çin'in bir vasal devletidir" diye cevap verdi.

ABD yetkililerine göre, daha Şubat 2022'de Rusya, Çin'den başta Ukrayna'ya yapacakları istila sırasında kullanabilecekleri silahlı insansız hava araçları olmak üzere ileri düzey askerî silahlar istedi. Hem Çin hem de Rusya bu iddiaları inkâr etti.

1990'larda Sovyetler Birliği'nin dağılmasının Rus ekonomisi üzerindeki olumsuz etkilere rağmen, bu dönemde Çin-Rus sınır ticaretinde büyük bir patlama yaşandı. Çin'de başta turizm ve mütercim-tercümanlık olmak üzere çeşitli dallarda Rusça bilen insanlar için büyük bir talep ortaya çıktı, akademik alanda da Rusça eğitimi yaygınlaştı. 2005 yılı itibarıyla Çin çapında Rusçanın lisans dalı olarak mevcut olduğu 65 yükseköğretim kuruluşu bulunmaktadır. Çin'de Rus dili ve edebiyatı doktorasının da okunabildiği kuruluşlar şunlardır: Pekin Yabancı Diller Üniversitesi, , , Pekin Üniversitesi, Pekin Pedagoji Üniversitesi ve . Mayıs 2001'de, Çin ile Rus eğitim bakanlıklarının anlaşmasına göre, Pekin Yabancı Diller Üniversites, Şanghay Yabancı Diller Üniversitesi ve Heilongjiang Üniversitesi'nde Rus dili merkezleri kuruldu. Şubat 2002'de Şanghay Yabancı Diller Üniversitesi ve Heilongjiang Üniversitesi'ndeki Rusça bölümleri, Çin Eğitim Bakanlığı tarafından "ulusal anahtar bölümler" () olarak nitelendirildi.

"Bir Kuşak, Bir Yol" inisyatifinin başlangıcından beri Çin ile Rusya gün geçtikçe yakınlaşmaktadır ve Rusya'da gittikçe daha fazla insan Çin kültürü ve Çin diline ilgi göstermeye başlamıştır. 2018 yılı itibarıyla Rusya'da Çince derslerinin verildiği 179 üniversite ve 90'dan fazla ilk ve ortaokul bulunmaktadır. İngilizce, Fransızca ve Almancadan sonra Rusya'da en çok öğrenen yabancı dil Çincedir. Rusya'da mevcut durumda Konfüçyüs Enstitüsü'nün 18 farklı şubesi de bulunmaktadır. 2007'de kapılarını açmış Moskova Devlet Üniversitesi Konfüçyüs Enstitüsü, Moskova Devlet Üniversitesi ile Pekin Üniversitesi arasında bir işbirliğı olarak işletilmekte ve Çince, kaligrafi, geleneksel Çin tıbbı ve wushu derslerini vermektedir; Mayıs 2014 itibarıyla 2 binden fazla öğrenci bu enstitüden mezun olmuştur.

2014'te Çin ile Rus eğitim bakanlıkları arasında üniversite ittifaklarının oluşturulmasına ilişkin bir anlaşma imzalandı. Çin ve Rus üniversiteleri şu ana dek yaklaşık 1000 işbirliği anlaşması imzalamış ve 100'den fazla kooperatif eğitim kurumu projesi oluşturmuştur. 2019 yılında iki ülke arasında öğrenci değişiminde bulunan öğrencilerin sayısı 90 bini aştı.