Kleopatra (film, 1963)

Önemli rollerinde Elizabeth Taylor, Richard Burton, Rex Harrison, Roddy McDowall ve Martin Landau'nun oynadığı filmi Rouben Mamoulian yönetmeye başlamış, ancak o kovulunca yerine getirilen Joseph L. Mankiewicz filmi tamamlamıştır. Çekimlerde Darryl F. Zanuck da gayrıresmî olarak kendisine yardım etmişti. Mankiewicz aynı zamanda Ranald MacDougall ve Sidney Buchman'la birlikte filmin senaryosunu da yazmıştı. Senaryo yazılırken Plutarch, Suetonius ve Appian gibi Antik Yunan ve Roma tarihçilerinin eserleri ile Carlo Mario Franzero'nun "Cleopatra'nın devri ve hayatı" adlı kitabından yararlanılmıştır.

Filmde Antik Mısır'ın efsanevi kraliçesi Kleopatra'nın (Kleopatra VII) MÖ 48 yılında Roma'nın yayılmacı emellerine direnişi, önce kendisini Mısır tahtına çıkaran Sezar'la sonra da Roma'ya isyan eden General Marcus Antonius ile yaşadığı aşklar destansı bir dille anlatılır. Mısır'ın genç kraliçesi Kleopatra'nın dramatik öyküsü sinemanın ilk yıllarından itibaren defalarca sinemaya aktarılmıştı.

Film o tarihlerde çekilen birçok diğer üstün yapım gibi 65mm geniş format negatife çekilmiş ve hem 70mm hem de 35mm baskıları yapılarak dağıtılmıştır. Geniş perde sisteminin daha gelişmiş yüksek tanımlamalı bir türü olan Todd-AO sistemi ile çekilen filmde DeLuxe renk sistemi kullanılmıştır. Bu sistemin bir özelliği olarak 70mm baskılarında ses sistemi 6 kanallıydı. Filmin Oscar kazanan görüntülerini Leon Shamroy çekmiştir. Filmin müziği ise daha önce Spartacus'ün de (1960) müziğini yapmış olan Alex North'a aittir.

Çekimleri 3 yıl süren filme 1963 yılının parasıyla 44 milyon dolar harcanmıştı, bu miktar 2008 yılının 300 milyon dolarına denk gelmektedir. Bu uzun soluklu dramatik, epik film çeşitli kurgu versiyonlarına göre 3,5 saat ile 5,5 saat arasında sürmektedir. Yıllar sonra TRT televizyonunda gösterilirken bile iki bölüm halinde, iki gün üst üste göstermişti.

"Kleopatra" 9 dalda birden aday gösterildiği Oscar ödüllerinden "en iyi görüntü yönetimi", "en iyi özel efekt", "en iyi dekor" ve "en iyi kostüm" dallarında olmak üzere 4 tanesini almıştı.

Aslında başlangıçta proje birbiri ile ilintili iki ayrı film yapılması şeklindeydi. Her biri üçer saatlik "Caesar ve Cleopatra" ile bunun devamı olan "Antony ve Cleopatra" filmleri yapılacaktı. Ancak şirket buna itiraz etti ve ortalama 4 saat süren, bugün bilinen "Cleopatra" filmi ortaya çıktı. Filmin "yönetmenin kurgusu" versiyonu 5,5 saatti (320 dakika). İlk gösterim kopyaları ise 243 dakika uzunluğundaydı. Piyasa kopyaları ise sadece 3,5 saat sürüyordu (192 dakika).

Elizabeth Taylor'un bitmek bilmez taleplerinden biri de filmin yüksek tanımlamalı bir geniş perde sistemi olan Todd-AO sistemi ile çekilmesi idi. Todd-AO sistemi ünlü Hollywood yapımcısı ve mucit Michael Todd'un sinema dünyasına kazandırdığı bir buluşuydu ve patent hakları onun elindeydi. Michael Todd, Elizabeth Taylor'un kocasıydı ve 1958'de öldüğünde patent hakları Taylor'a miras kalmıştı. Yani film Todd-AO ile çekilirse Taylor filmden çok daha fazla para kazanacaktı.

Bu filmin "kılıçlı sandaletli filmler" (Sword and sandal films) adı da verilen bir film türünün sonunu getirdiği söylenir. Özellikle İtalya'da üretilen ve konularını Antik Yunan ve Roma tarihi ile mitolojiden alan ucuz B türü filmlere bu ad veriliyordu. Bu filmler Türkiye'de Masist filmleri veya Herkül filmleri olarak biliniyordu. Sinema tarihinin en pahalı prodüksiyonlarından biri olan Kleopatra filminin 3 yıl süren çekimleri sırasında bu Masist filmlerini üreten firmalara malzeme ve iş gücü sağlayan şirketlerin fiyatlarını yükseltmeleri bu İtalyan yapımı mitolojik filmlerin sonunu getirmiştir.