Petr Fiala

Petr Fiala (d. 1 Eylül 1964), 17 Aralık 2021'den beri Çekya başbakanı olarak görev yapan Çek politikacı ve siyaset bilimcidir. 2014'ten beri Sivil Demokratik Parti'nin (ODS) lideri ve daha önce 2012'den 2013'e kadar Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanı olarak görev yaptı.

Fiala, ilk olarak 2013 erken seçimlerinde bağımsız olarak Temsilciler Meclisine seçildi. Ocak 2014'te ODS'nin lideri oldu ve Başbakan Petr Nečas'ın karıştığı bir yolsuzluk skandalı sonrasında partide reform yapma ve halkın güvenini yeniden kazanma sözü verdi. Fiala'nın ODS'si, 2017 yasama seçimlerinde ikinci sırada yer aldı ve Başbakan Andrej Babiš'den hükümet koalisyonuna katılması için gelen çok sayıda teklife rağmen muhalefette kalmaya devam etti.

2020'de Fiala, KDU-ČSL ve TOP 09 ile Spolu olarak bilinen merkez sağ seçim ittifakı girişimine öncülük etti. Mali sorumluluğa ve NATO ile daha yakın ilişkilere odaklanan Batı yanlısı ve Avrupa yanlısı bir merkez sağ platformda koşarak 2021 seçimlerinde başbakanlık adayı oldu. İttifak, ilk kamuoyu yoklamalarından daha iyi performans gösterdi ve Temsilciler Meclisinde ikinci sıradaki ANO 2011'den bir daha az sandalyeye sahip olmasına rağmen seçimde oy oranında birinci oldu.

Fiala'nın liderliğinde Spolu, Korsanlar ve Belediye Başkanları ittifakıyla 200 sandalyeden 108'lik rahat bir çoğunluğa sahip olan bir koalisyon hükümeti kurdu. Fiala, 28 Kasım 2021'de Cumhurbaşkanı Miloš Zeman tarafından başbakan olarak atandı ve kabinesi 17 Aralık 2021'de iktidara geldi ve bu onu ofisi elinde tutan en yaşlı üçüncü kişi, siyaset bilimi geçmişine sahip ilk ve Brno'dan ilk kişi yaptı.

Fiala, reform yapma ve hükûmetin artan ulusal borcunu dengeleme sözü vererek göreve geldi; ancak, Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline yanıt vermek, Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında Ukrayna'ya yardım sağlamak ve ardından gelen Ukraynalı mülteci krizinde Çek Cumhuriyeti'nin sınırlarını kişi başına en yüksek sayıda Ukraynalı mülteciye açmak zorunda kaldı. Fiala, Ukrayna'nın işgali nedeniyle Rusya'ya karşı yaptırımlar uyguladı ve Rus vatandaşlarının Avrupa Birliği'ne seyahat etmelerini engellemeye çalıştı. Yönetimi ayrıca 2021-2023 enflasyon artışı, ekonomiyle ilgili endişeler ve devam eden küresel enerji kriziyle de mücadele etti. Temmuz 2022'de Çek Cumhuriyeti Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi Başkanlığını üstlendi.

Fiala, Brno'da doğdu ve muhafazakar bir Katolik ailede büyüdü. Yahudi bir aileden gelen babası, Holokost'tan kurtulan bir kişiydi. 1983-1988 yılları arasında Masaryk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde tarih ve Çek dili okudu ve mezun olduktan sonra Kroměříž'deki bir müzede tarihçi olarak çalıştı.

1996'da Prag'daki Charles Üniversitesi'nde doçent oldu ve 2002'de Çekya'daki ilk siyaset bilimi profesörü olarak seçildi. 2004 yılında Sosyal Bilimler Fakültesi'ne dekan oldu ve aynı yıl Masaryk Üniversitesi'ne rektör seçildi ve Jan Weschler'i üçüncü turda mağlup etti. Fiala 2008 yılında yeniden seçildi ve 2011 yılına kadar bu görevde kaldı. Fiala rektör iken üniversite, öğrenci sayısını yaklaşık 45.000 öğrenciye çıkardı, başvurular açısından en popüler Çek üniversitesi oldu ve akademik intihalleri tespit etmek için ülke çapında bir sistem oluşturdu. Bu dönemde Masaryk Üniversitesi, biyotıp için 220 milyon €'luk yeni bir kampüs inşa etti, Antarktika'da bir araştırma istasyonu açtı ve Avrupa Yapısal Fonlar ve Uyum Fonu'ndan 5,3 milyar CZK kullanarak Orta Avrupa Teknoloji Enstitüsü'nün (CEITEC) bir projesini koordine etti. Proje, 2011 yılında başlatıldı.

1980'lerde, Fiala bağımsız sivil aktivizmde yer aldı. 1984 ve 1989 yılları arasında Brno'da siyaset felsefesine odaklanan seminerlere ev sahipliği yapan sözde yeraltı üniversitesine katıldı. Özellikle gizlice kutsanmış Piskopos Stanislav Krátký'nın çevresinde olmak üzere gayri resmi Hristiyan faaliyetlerine katıldı. Diğer Brno öğrencileriyle birlikte, 1988-1989'da yayınlanan samizdat üniversite dergisi Revue 88'i kurdu.

Kasım 1989'dan sonra Proglas, Revue Politika ve Kontexty gibi dergilerde editör olarak çalışarak yayıncılık ve sivil aktivizm faaliyetlerine devam etti. 1993 yılında bir sivil düşünce kuruluşu olan Demokrasi ve Kültür Araştırmaları Merkezi'ni (CDK) kurdu. Fiala, 2021 seçim kampanyası sırasındaki faaliyetleri nedeniyle eleştirildi çünkü merkez devlet sübvansiyonlarını kabul ediyordu.

Fiala, Çekya'da ve yurtdışında yüksek öğrenim ve araştırma ile ilgili kurum ve kuruluşlarda uzun süredir aktiftir. Çek Rektörler Konferansı'nın Başkan Yardımcısı (2005-2009) ve Başkanı (2009-2011) olarak görev yaptı ve uluslararası düzeyde Avrupa Üniversiteler Birliği Konseyi'nin (2009-2011) bir üyesiydi. 2007 yılında parlamento tarafından beş yıl görev yaptığı Totaliter Rejimler Araştırma Enstitüsü konseyine seçildi. Çekya'daki ve yurtdışındaki kamu ve özel üniversitelerin ve araştırma kurumlarının birçok bilimsel ve akademik konseyinin üyesidir. Bilimsel ve akademik çalışmaları nedeniyle çok sayıda ödül aldı; 2011 yılında Cumhurbaşkanlığı Altın Plaketi ile ödüllendirildi.

Eylül 2011'de Fiala, Başbakan Petr Nečas'ın bilim baş yardımcısı olarak görev yaptı ve 2 Mayıs 2012'de Nečas hükûmetine Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanı olarak atandı ve Nečas 2013'te istifa edene kadar bu görevde kaldı.

Ekim 2013 genel seçimlerinde Fiala, Temsilciler Meclisi'ne bağımsız olarak seçildi. Sivil Demokratik Parti (ODS) seçimde yenildi ve Fiala Kasım 2013'te partiye katıldı. 2014 yılında Fiala, ODS liderliği için adaylığını açıkladı ve 18 Ocak 2014'te partinin dördüncü lideri olarak seçildi. 2016 yılında yeniden parti başkanlığına seçildi.

Fiala, ODS'yi partinin %11 oyla ikinci bitirdiği 2017 genel seçimlerine götürdü. Fiala, sonraki hükûmete katılma konusunda ANO 2011 ile müzakere etmeyi reddetti ve ODS muhalefette kaldı. Fiala, 2018'de yeniden ODS lideri seçildi. 28 Kasım 2017'de Fiala, 183 oydan 116'sını alarak Temsilciler Meclisi Başkan Vekili seçildi.

Fiala liderliğinde, ODS 2018 belediye seçimlerinde kazanımlar elde etti ve aynı yılın Senato seçimini kazandı. Fiala, 2020'de yeniden ODS lideri seçildi.

ODS, 2020 bölgesel seçimlerinde de kazanımlar elde etti. Fiala daha sonra KDU-ČSL ve TOP 09 ile 2021'deki genel seçimler için bir seçim ittifakı oluşturma konusunda müzakerelere başladı. ODS, KDU-ČSL ve TOP 09, SPOLU ("Birlikte") adlı bir ittifak oluşturmak için bir anlaşmaya vardı. Fiala, ittifakın başbakanlık adayı oldu.

Seçimden önce, kamuoyu yoklamaları ANO 2011'in kazanacağını öne sürdü, ancak seçimde bir tahribatta Spolu en yüksek oyu aldı ve muhalefet partileri Temsilciler Meclisi'ndeki sandalyelerin çoğunluğunu kazandı. Muhalefet partileri, Fiala'nın başbakanlık görevine aday gösterilmesini kabul eden bir mutabakat anlaşması imzaladı. 8 Kasım'da, liberal muhafazakar Sivil Demokratlardan merkez sol liberal Korsan Partisine kadar beş Çek partisi, yeni bir merkez sağ koalisyon hükûmeti kurmak için bir anlaşma imzaladı ve bütçe açıklarını kesme sözü verdi. 9 Kasım'da Cumhurbaşkanı Miloš Zeman resmen Fiala'dan yeni bir hükûmet kurmasını istedi. 17 Kasım 2021'de Fiala, Zeman'ı önerilen kabinesiyle tanıştırdı ve Zeman, 26 Kasım 2021'de Fiala'yı yeni başbakan olarak atamayı kabul etti. Kasım 2021'de Fiala, Spolu koalisyonuyla 2022 Senato ve belediye seçimlerine devam etmek istediğini doğruladı.

28 Kasım 2021'de Cumhurbaşkanı Miloš Zeman, Fiala'yı Çek Cumhuriyeti'nin 13. başbakanı olarak atadı. Atanmasının ardından Fiala, hükûmetinin Çekya'daki insanların yaşamlarını değiştireceğine ve iyileştireceğine inandığını, ancak gelecek yılın birçok vatandaş ve Çek Cumhuriyeti'nin kendisi için zor olacağını söyledi. Atanması, 17 Aralık 2021'de yemin etmesiyle yürürlüğe girdi. Fiala hükûmeti, 13 Ocak 2022'de Temsilciler Meclisinde 106-86 oranında güvenoyu aldı.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında Petr Fiala ve hükûmeti Rusya'ya karşı sert bir tutum sergiledi, Rusya'ya karşı en sert yaptırımların uygulanmasını istedi ve Ukrayna'nın Avrupa Birliği üyeliğini destekledi. İşgalin ardından Çek Cumhuriyeti derhal Ukrayna'ya silah ve insani yardım sağlamaya başladı. 15 Mart 2022'de Fiala, Polonya Başbakanı Mateusz Morawiecki ve Slovenya Başbakanı Janez Janša ile birlikte Kiev'i ziyaret ederek Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile görüştü ve Ukrayna'ya destek verdi. Medya tarafından "riskli bir görev" ve "destek göstermek için olağanüstü bir girişim" olarak tanımlanan tren yolculuğu, Rusya işgalinin başlamasından bu yana yabancı liderler tarafından Kiev'e yapılan ilk ziyaret oldu ve görüşme sonrasında Başkan Zelenski tarafından "büyük, cesur, doğru ve samimi bir adım" olarak selamlandı.

Temmuz 2022'de Çek Cumhuriyeti adına Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi Başkanlığı görevini resmen kabul etti. Avrupa Parlamentosunda yaptığı konuşmada Avrupa değerlerinin savunulması, Ukrayna'ya desteğin sürdürülmesi ve nükleer enerjinin yenilenebilir bir kaynak olarak dahil edilmesi çağrısında bulundu (daha sonra AP üyelerinin oylarıyla kabul edildi). Avrupa Komisyonu Birinci Başkan Yardımcısı Frans Timmermans'ın da ifade ettiği üzere, Fiala'nın Konsey Başkanlığı "tarihi sonuçlar elde etti". Fiala, 6 Ekim 2022 tarihinde Prag'da düzenlenen 1. Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi'ne başkanlık etti.

Fiala muhafazakar ve yumuşak Avrupa şüpheci görüşlere sahiptir, ve siyasi aşırılığa ve popülizme karşıdır. Kitabında belirttiği gibi eşcinsel evliliğe karşı çıkıyor.

Ağustos 2016'da Fiala, "radikal İslam'ın Avrupa ile savaş halinde olduğunu" ve Avrupa Birliği'nin risk oluşturan göçmenleri kabul etmemesi gerektiğini belirtti. Çek askerlerinin Afganistan'daki savaştan çekilmesine karşı çıktı. Fiala, Dukovany Nükleer Santrali'nin yeni ünitesinin inşasında Rusya ve Çin'in yer almasına karşı olduğunu ifade etti. Ayrıca, iklim değişikliği üzerindeki insan etkisinin "tamamen net olmadığını" iddia etti, bu da çevre uzmanlarının eleştirileri ve popülizm suçlamalarıyla karşılandı.

ABD'de George Floyd'un öldürülmesinin tetiklediği polis vahşeti ve ırkçılığa karşı bir protesto dalgasına atıfta bulunarak Haziran 2020'nin başında, Prag'da Birleşik Krallık Başbakanı Winston Churchill'in Žižkov'daki Winston Churchill Meydanı'ndaki bir heykeline sprey boyayla "O bir ırkçıydı. Black Lives Matter." yazıldı. Fiala, Churchill'in heykeline yönelik vandalizmini kınadı ve Churchill'i "Adolf Hitler'in yenilgisine katkıda bulunan büyük demokratik politikacı" ve grafitiyi "aptal ve utanç verici" olarak nitelendirdi.

2021 seçimlerinden önce Fiala, Avrupa Komisyonu'nun yeşil bir ekonomiye geçişi teşvik etmeye yönelik siyasi bir girişimi olan Avrupa Yeşil Anlaşması'nı eleştirdi. Ancak Mayıs 2021'de "Yeşil Anlaşma gerçektir. Başka türlü nasıl olabilir diye spekülasyon yapmanın bir anlamı yok. Şimdi sürdürülebilir kalkınmaya, yenilenebilir kaynaklara ve döngüsel ekonomiye yatırım yaparak Çek ekonomisini modernize etme ve yaşam kalitesini iyileştirme fırsatını yakalamalıyız." dedi.

Ekim 2015'te Fiala, "Askeri harekat gerçekleştirmedikçe Orta Doğu ve Kuzey Afrika'nın göç ve istikrarsızlaştırma sorununu çözmeyeceğiz" diyerek Batılı kara kuvvetlerinin Orta Doğu'ya yönelik askeri işgali için çağrıda bulundu. Öte yandan, Rusya'nın IŞİD'e karşı savaşa dahil olmasına karşı çıktı.

Haziran 2018'de yerinden edilmiş halkları ve mültecileri anmak için Almanya Başbakanı Angela Merkel, Almanların II. Dünya Savaşı'ndan sonra Çekoslovakya ve diğer Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinden sınır dışı edilmesini, sınır dışı için hiçbir ahlaki ve siyasi gerekçe olmadığını savunarak kınadı. Fiala, "Geçmişten tek taraflı bir yorumla sıyrılmak kesinlikle karşılıklı ilişkilerin gelişmesine yardımcı olmaz" yanıtını verdi.

Ekim 2019'da, NATO üyesi bir ülke olan Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyindeki Rojava'daki Kürtlere yönelik askeri operasyonunu kınadı ve "Türkiye'nin Kuzey Suriye'deki bu askeri operasyonundan bu yana Orta Doğu'daki durum önemli ölçüde kötüleşti" dedi.

ODS ve PiS'nin ortak bir Avrupa Parlamentosu grubunda uzun süredir işbirliği yaptığını belirterek, Ekim 2019'daki Polonya parlamento seçimlerinde iktidardaki Hukuk ve Adaletin zaferini memnuniyetle karşıladı. Ayrıca, Çek sınırına yakın Polonya Turów kahverengi kömür madeninde madenciliğin Çek topraklarındaki olumsuz etkilerini sınırlayacağını da belirtti.

Fiala, İsrail'i ve politikalarını destekliyor. Dışişleri Bakanı Tomáš Petříček, Kültür Bakanı Lubomír Zaorálek ve eski Dışişleri Bakanı Karel Schwarzenberg'i 23 Mayıs 2020'de İsrail'in 1967'den bu yana işgal altındaki Batı Şeria'da inşa ettiği Yahudi yerleşimlerini planlı İsrail ilhakı olarak kınayan ortak açıklamalarından dolayı eleştirdi.

2020 yılında Çek Senatosu Başkanı Miloš Vystrčil ve diğer Çek senatörlerin ülkeye ve demokrasisine desteklerini ifade etmek üzere Tayvan'a yaptıkları resmi ziyareti destekledi.

Petr Fiala, Kadife Devrim sırasında öğrenciyken tanıştığı biyolog Jana Fialová ile evlidir. Tanıştıktan iki yıl sonra evlendiler ve üç çocukları oldu. Fiala bir Hristiyan ve 1986'da vaftiz edildi. 40 yaşına kadar futbol oynadı ve tenis, atıcılık, kayak, yüzme, caz müziği ve James Bond filmleriyle ilgileniyor.

26 Ağustos 2011: Vaclav Klaus, Masaryk Üniversitesi rektörü olarak yaptığı çalışmalardan dolayı Fiala'ya Cumhurbaşkanı Altın Plaketini verdi. Fiala, ödülü alan ilk rektör oldu.

28 Ocak 2011: Masaryk Üniversitesi Rektörü Mikuláš Bek, Fiala'nın üniversite rektörü olarak önceki çalışmaları nedeniyle Fiala'ya Masaryk Üniversitesi Altın Madalyası verdi.

2022: Fiala, 2022 Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında Kiev'e yaptığı ziyaretin ardından Ostrava Üniversitesi Özgürlük, Demokrasi, Cesaret ve İnsanlık Ödülü'ne layık görüldü.

Antoszewski, A. – Fiala, P. – Herbut, R. – Sroka, J. (eds.): Partie i systemy partyjne Europy Środkowej. Wroclaw 2003. ISBN 83-229-2425-9.

Dočkal, V. – Fiala, P. – Pitrová, M. – Kaniok, P. (eds.): Česká politika v Evropské unii. Brno 2006. ISBN 80-210-4076-9.

Fiala, P. – Foral, J. – Konečný, K. – Marek, P. – Pehr, M. – Trapl, M. (eds.): Český politický katolicismus 1848-2005. Brno 2008. ISBN 978-80-7325-155-0.

Balík, S. – Fiala, P. – Hanuš, J. – Mikš, F.: Manifest čtyř: Program pro přátele svobody. Brno 2017. ISBN 978-80-7485-135-3.