Scooter paylaşım sistemi

Scooter paylaşım sistemi, elektrik motorlu scooterların, motorlu trotinetlerin (e-scooter olarak da adlandırılır) kısa süreli kiralamalar ile kullanıma sunulduğu bir paylaşımlı ulaşım hizmetidir. Bisiklet paylaşım sistemi ile aynı özellikleri paylaşır.

E-scooterlar sabit bir konumda bulunmazlar ve hizmet verilen servis alanında istenilen herhangi bir yere bırakılabilmektedir. Bu yönüyle scooter paylaşım sistemleri, halka kentsel alanlarda hızlı ve rahat bir ulaşım şekli sağlamaya çalışır. Scooter paylaşım sistemleri en ucuz ve en popüler mikromobilite seçeneklerinden biridir.

Scoot Networks firması 2012 yılında kısa menzilli bir scooter kiralama sağlayan moped tarzı bir araç çıkarmıştır. Bird ve Lime firmaları 2017 yılında elektrikli kick scooterlarını tanıtmıştır. Bird, Santa Monica, Kaliforniya'daki lansmanından bu yana hizmetlerini 100'den fazla şehre genişleterek 2018 yılında 2 milyar dolarlık bir değere ulaşmıştır. Aynı yıl, Lime 11,5 milyondan fazla kullanıcı sürüş yapmıştır. ABD'deki en büyük sürüş paylaşım şirketleri olan Lyft ve Uber, 2018'de kendi elektrikli scooter paylaşım hizmetlerini tanıtmıştır. 2030 yılına kadar küresel scooter pazarının 300 milyar ila 500 milyar dolar arasında bir değer kazanması bekleniyor.

Bir e-scooter kiralaması yapabilmek için kullanıcılar akıllı telefon uygulamasını akıllı cihazlarına indirir. Ardından uygulama kullanıcıların yakınlarındaki e-scooter'ların konumunu gösterir. Kiralanmak istenilen e-scooter'ın yanına ulaşıldığında scooterın kilidini uygulama kullanarak açılır. Scooterlarda yer alan yerleşik GPS yongaları sayesinde seyahat sırasında konumlarını gerçek zamanlı olarak göstermelerine izin veren hücresel bağlantı ile donatılmıştır. GPS ve hücresel izleme ile şirketler kullanım istatistiklerini toplayabilir, hangi scooter'ların kullanıldığını takip edebilir ve yolculuk başına harcanan zaman için müşterileri buna göre ücretlendirebilir.

E-scooterlar vandalizmi, hırsızlığı ve hacklemeyi önleyen yerleşik özelliklere sahiptir. Hackerlar, e-scooter çalar ve scooter'ı kişisel kullanım için dönüştürmek için mevcut donanımını değiştirebilmektedir. Scooterlar sadece uygulama kullanılarak yolculuk yapabilecek şekilde tasarlanmıştır. Yolculuk bitiminde uygulamadan e-scooter kilitlenir. Bird ve Lime, ilgili uygulamayı kullanmadan bir e-scooterı hareket ettirmeye veya kurcalamaya çalıştığında yerleşik alarmları tetikleyecek bir donanıma sahip olduklarını belirtmektedir. Scooter korsanlığı sorununa karşı; Lime, üçüncü taraf parçalarla kolayca değiştirilemeyen özel scooter donanımı geliştirdiğini iddia etmektedir.

Son mil sorunu, yolcuları özel konutlardan toplu taşıma merkezlerine, yani otobüs duraklarına, tren istasyonlarına vb. taşıma zorluğuna ilişkin bir toplu taşıma ikilemidir. Bu mekansal verimsizlik, yolcuları, ulaşım merkezleri ve evleri arasındaki kısa mesafeyi gidip gelmek için kişisel ulaşım araçlarını (örn: arabalar, motosikletler, vb.) kullanmaya zorlamaktadır. Mikro-mobilite seçenekleri, son mil problemine bir çözüm sağlar ve hafif, ortak kullanımlı ve kısa mesafeli seyahat için tasarlanmıştır. Scooter paylaşım sistemleri en çok benimsenen mikro mobilite servislerinden biridir. Scooter paylaşım sistemlerinin erişilebilirlik ve sezgisel kullanılabilirliği, toplu taşımacılığın benimsenmesini artıracak ve kişisel araçların kullanımını azaltacaktır.

E-scooter'lar elektrikle çalışır ve bu nedenle sıfır karbon emisyonuna sahiptir. Kişisel otomobiller ve e-scooter'lar arasındaki düşük karbon etkisi, pazar liderleri Bird ve Lime'in değer önerilerinde önemli etkisi olmuştur. E-scooter'lar alternatif elektrikli araç seçeneklerinden daha fazla enerji tasarrufludur. Bir scooter, eşit miktarda enerji tüketiği bir elektrikli otomobilden yirmi kat daha fazla mesafe seyahat edebilir. E-scooter'ların biniciliği tarafsız bir birincil karbon ayak izi verir ancak e-scooter'ların üretimi, dağıtımı ve şarjı önemli bir ikincil karbon ayak izi oluşturur. Kişisel otomobillere ve iskelesiz e-bisikletlere kıyasla, sabitsiz e-scooter'lar daha küçük bir toplam karbon ayak izine sahiptir. Otobüsler, bisikletler ve kişisel elektrikli iki ayaklı araçlar kenetsiz e-scooter'lardan daha küçük karbon ayak izlerine sahiptir. E-scooter sektöründeki endüstri liderleri, ikincil karbon ayak izini azaltmaya yönelik araştırma ve geliştirme çabalarına adanmıştır.

Türkiye'de elektrikli scooter paylaşım sistemi, 2019 yılının mart ayında Martı firmasının İstanbul'da hizmet vermesiyle başlamıştır. Martı firmasının ardından; Binbin, Hop!, Mobi, Palm ve Etku gibi uygulamaların başta İstanbul olmak üzere Ankara, İzmir ve diğer illerde hizmet vermesiyle çoğalmıştır. Bu illerdeki scooterların artmasıyla beraber kazalar meydana gelmiştir.