John Lennon

John Winston Ono Lennon (9 Ekim 1940, Liverpool - 8 Aralık 1980, New York), İngiliz müzisyen ve aktivisttir. The Beatles isimli müzik grubunun üyelerinden biridir. Beatles grubunun kurucusu, ortak söz yazarı, ortak vokalisti ve ritim gitaristi olarak dünya çapında ün kazanmış İngiliz şarkıcı, söz yazarı, müzisyen ve barış aktivistiydi. Lennon'ın çalışmaları, müziğinin, yazılarının ve çizimlerinin, filmlerinin ve röportajlarının isyankâr doğası ve keskin zekâsı ile karakterize edildi. Paul McCartney ile olan şarkı yazarlığı ortaklığı tarihteki en başarılı ortaklık olarak kalmıştır.

Liverpool'da doğan Lennon, gençliğinde skiffle çılgınlığına dahil oldu. 1956 yılında The Quarrymen grubunu kurdu ve bu grup 1960 yılında Beatles'a dönüştü. Bazen "the smart Beatl" olarak da anılan Lennon, başlangıçta grubun fiili lideriydi ve bu rol yavaş yavaş McCartney'e geçti. Lennon kısa süre içinde, aralarında How I Won the Warın da bulunduğu çok sayıda filmde rol alarak ve her ikisi de saçma yazı ve çizimlerden oluşan In His Own Write ve A Spaniard in the Works adlı kitapları yazarak çalışmalarını başka mecralara da taşıdı. "All You Need Is Love" ile başlayan şarkıları, savaş karşıtı hareket ve 1960'lardaki karşı kültür tarafından marş olarak benimsendi. 1969'da ikinci eşi multimedya sanatçısı Yoko Ono ile Plastic Ono Band'i kurdu, iki hafta süren Bed-ins for Peace adlı savaş karşıtı gösteriyi düzenledi ve Beatles'tan ayrılarak solo kariyerine başladı.

1968 ve 1972 yılları arasında Lennon ve Ono, avangart albümlerden oluşan bir üçleme, birkaç film, ilk solo albümü John Lennon/Plastic Ono Band ve "Give Peace a Chance", "Instant Karma!", "Imagine" ve "Happy Xmas (War Is Over)" gibi uluslararası alanda ilk 10'a giren single'lar da dahil olmak üzere birçok çalışmada işbirliği yaptı. 1971'de New York'a taşınan Lennon'ın Vietnam Savaşı'na yönelik eleştirileri, Nixon yönetimi tarafından üç yıl boyunca sınır dışı edilmeye çalışılmasına neden oldu. Lennon ve Ono 1973'ten 1975'e kadar ayrı kaldılar ve bu süre zarfında Harry Nilsson'ın Pussy Cats albümünün yapımcılığını üstlendi. Ayrıca Elton John ("Whatever Gets You thru the Night") ve David Bowie ("Fame") ile liste başı olan işbirlikleri yaptı. Beş yıllık bir aranın ardından Lennon, 1980 yılında Ono ile birlikte Double Fantasy ile müziğe geri döndü. Albümün yayınlanmasından üç hafta sonra bir Beatles hayranı olan Mark David Chapman tarafından öldürüldü.

Sanatçı, yazar ya da ortak yazar olarak Lennon'ın Billboard Hot 100 listesinde bir numara olan 25 single'ı bulunmaktadır. En çok satan albümü Double Fantasy, 1981 Yılın Albümü Grammy Ödülü'nü kazandı. Lennon 1982'de Müziğe Üstün Katkı dalında Brit Ödülü'nü kazandı. Lennon 2002'de BBC'nin 100 Greatest Britons anketinde sekizinci seçildi. Rolling Stone onu tüm zamanların en büyük beşinci şarkıcısı ve en büyük 38. sanatçısı seçti. Songwriters Hall of Fame (1997'de) ve Rock and Roll Hall of Fame'e (1988'de Beatles üyesi olarak ve 1994'te solo sanatçı olarak iki kez) kabul edildi.

Lennon, 9 Ekim 1940'ta Liverpool Doğum hastanesinde Julia (kızlık soyadı Stanley) (1914–1958) ve Alfred Lennon (1912–1976)'nın çocuğu olarak dünyaya geldi. Alfred, İrlandalı kökenli bir ticari denizci idi ve oğlunun doğumu sırasında uzaktaydı. Ailesi ona, baba tarafından büyükbabası John "Jack" Lennon ve Başbakan Winston Churchill'den sonra John Winston Lennon adını verdi. Babası genellikle evden uzaktaydı ama maaş çeklerini Lennon'ın annesiyle birlikte yaşadığı Liverpool, 9Newcastle Road, Liverpool'a gönderiyordu; Şubat 1944'te askerlikten firar edince çeklerin gelişi durdu. Altı ay sonra eve geldiğinde ailesine bakmak istedi ama o zamana kadar başka bir adamın çocuğuna hamile olan Julia kendisini reddetti. Kız kardeşi Mimi Smith, Liverpool'un Sosyal Hizmetlerine iki kez şikayette bulunduktan sonra Julia, Lennon'ın velayetini verdi.

Temmuz 1946'da, Lennon'ın babası kendisini ziyaret etti ve gizlice oğluyla Yeni Zelanda'ya göç etme niyetiyle oğlunu Blackpool'a götürdü. Julia, o zamanki birlikte yaşadığı Bobby Dykins ile birlikte onları izledi ve hararetli bir tartışmanın ardından babası, beş yaşındaki çocuğu aralarında seçim yapmaya zorladı. Bu olayın bir anlatımında, Lennon iki kez babasını seçtiği ama annesi uzaklaşırken Lennon'ın ağlamaya başladığı ve annesini takip ettiği söylenir. Ancak yazar Mark Lewisohn'a göre, Lennon'ın ebeveynleri Julia'nın ona bakması konusunda anlaştılar. Olaya tanık olan Billy Hall, genç John Lennon'ın ebeveynleri arasında bir karar vermeye zorlanmasının dramatik tasvirinin yanlış olduğunu söyledi. Lennon, 20 yıla yakın bir süredir Alf ile bir daha görüşmedi.

Fleetwood'da yaşayan kuzeni Stanley Parkes'ı düzenli olarak ziyaret eder ve onu yerel sinema gezilerine götürürdü. Okul tatillerinde Parkes, başka bir kuzen olan Leila Harvey ile sık sık Lennon'ı ziyaret ederdi ve üçü, şovları izlemek için haftada iki veya üç kez sık sık Blackpool'a giderlerdi. Blackpool Tower Circus'u ziyaret ederler ve Dickie Valentine, Arthur Askey, Max Bygraves ve Joe Loss gibi sanatçıları görürlerdi. Parkes, Lennon'ın özellikle George Formby'yi sevdiğini hatırlardı. Parkes'ın ailesi İskoçya'ya taşındıktan sonra, üç kuzen okul tatillerini sık sık orada birlikte geçirirdi. Parkes, "John, kuzen Leila ve ben çok yakındık. Edinburgh'dan Durness'teki aile çiftliğine giderdik. Bu, John'un dokuz yaşından 16 yaşına kadar olan bir zamanıydı." diye hatırlardı. Lennon'ın amcası George, 5 Haziran 1955'te 52 yaşında karaciğer kanamasından öldü.

Lennon bir Anglikan olarak yetiştirildi ve Dovedale İlkokulu'na gitti. Eleven-plus sınavını geçtikten sonra, Eylül 1952'den 1957'ye kadar Liverpool'daki Quarry Bank Lisesi'ne gitti ve o sırada Harvey tarafından "şanssız, güler yüzlü, uyumlu, canlı bir delikanlı" olarak tanımlandı. Bununla birlikte, sık sık kavga ettiği, zorbalık yaptığı ve dersleri bozmasıyla da biliniyordu. Buna rağmen kısa sürede sınıfın soytarısı olarak ünlendi. Kendi yaptığı okul dergisi Daily Howl 'da sık sık komik karikatürler çizdi.

1956'da Julia, John'a ilk gitarını aldı. Enstrüman ucuz bir Gallotone Champion akustiğiydi ve gitarın Mimi'nin yerine kendi evine teslim edilmesi şartıyla oğluna beş pound on şilin ödünç verdi. Çünkü kız kardeşinin, oğlunun müzikal özlemlerini desteklemediğini çok iyi biliyordu. Mimi, bir gün ünlü olacağına dair iddiasına fikrine şüpheyle yaklaşıyordu ve müzikten sıkılacağını umarak ona sık sık, "Gitar çok iyi John, ama bundan asla geçimini sağlayamayacaksın." derdi.

15 Temmuz 1958'de Julia Lennon, Smith'lerin evini ziyaret ettikten sonra eve yürürken bir arabanın çarpması sonucu öldü. Annesinin ölümü, sonraki iki yıl boyunca çok içki içen ve sık sık kavga eden, "kör bir öfke" tarafından tüketilen genç Lennon'a travma geçirtti. Julia'nın hatırası daha sonra Lennon için büyük bir yaratıcı ilham kaynağı olacak ve 1968 Beatles şarkısı "Julia" gibi şarkılara ilham verecekti.

Lennon'ın lise yıllarında davranışlarında değişiklikler oldu. Quarry Bank Lisesi'ndeki öğretmenler onu şöyle tanımladılar: "Çok yanlış hırsları var ve enerjisi genellikle boşa gidiyor" ve "İşinde çabalamıyor. Yeteneklerini kullanmak yerine 'serseriliğinden' memnun." Lennon'ın uygunsuz davranışı, teyzesiyle olan ilişkisinde çatlak yarattı.

Lennon O seviyesi sınavlarında başarısız oldu ve teyzesi ile müdürünün araya girmesiyle Liverpool Sanat Koleji'ne kabul edildi. Üniversitede Teddy Boy kıyafetleri giymeye başladı ve davranışlarından dolayı okuldan atılmakla tehdit edildi. Lennon'ın öğrenci arkadaşı ve ardından eşi olan Cynthia Powell "son yılından önce üniversiteden atıldığını" anlatmıştı.

Lennon, 15 yaşındayken Quarrymen adında bir skiffle grubunu kurdu. Adını Quarry Bank Lisesi'nden alan grup, Eylül 1956'da Lennon tarafından kuruldu. 1957 yazında Quarrymen, yarı skiffle ve yarı rock and roll'dan oluşan "canlı birçok şarkı" çaldı. Lennon, Paul McCartney ile ilk kez Quarrymen'in 6 Temmuz'da Woolton'da St Peter's kilisesinin bahçe şenliğinde düzenlenen ikinci performansında tanıştı. Lennon daha sonra McCartney'den gruba katılmasını istedi.

McCartney, Mimi Teyze'nin "John'un arkadaşlarının alt sınıftan olduğunun çok farkında olduğunu" ve Lennon'ı ziyarete geldiğinde ona patronluk tasladığını söyledi. McCartney'nin erkek kardeşi Mike'a göre, babaları da benzer şekilde Lennon'ı onaylamadı ve Lennon'ın oğlunun "başını belaya sokacağını" ilan etti. Yine de McCartney'nin babası, acemi grubun ailenin 20 Forthlin yolundaki ön odasında prova yapmasına izin verdi. Bu süre zarfında Lennon, 1963'te Birleşik Krallık'ta the Fourmost listesinde ilk 10'a giren ilk şarkısı "Hello Little Girl"ü yazdı.

McCartney, arkadaşı George Harrison'ın baş gitarist olmasını tavsiye etti. Lennon, o zamanlar 14 yaşında olan Harrison'ın çok genç olduğunu düşünüyordu. McCartney, bir Liverpool otobüsünün üst katında, Harrison'ın Lennon için "Raunchy" şarkısını çaldığı ve katılmasının istendiği bir seçme ayarladı. Stuart Sutcliffe, Lennon'ın sanat okulundan arkadaşı, daha sonra basçı olarak katıldı.

Lennon, McCartney, Harrison ve Sutcliffe, 1960'ın başlarında "The Beatles" oldu. O yılın Ağustos ayında Beatles, Batı Almanya'daki Hamburg'da 48 gece için anlaştı ve çaresizce bir davulcuya ihtiyaç duyuyordu. Pete Best'in kendilerine katılmasını istediler. Lennon'a geziden bahsettiğinde dehşete düşen teyzesi, onun yerine sanat çalışmalarına devam etmesi için Lennon'a yalvardı. İlk Hamburg ikametgahından sonra grup, Nisan 1961'de bir diğerini ve Nisan 1962'de üçüncü kere kalmayı kabul etti. Diğer grup üyeleri gibi, Lennon da Preludin ile Hamburg'dayken tanıştırıldı ve uzun, gecelik performansları sırasında uyarıcı olarak düzenli uyuşturucu aldı.

Brian Epstein, 1962'den 1967'deki ölümüne kadar Beatles'ı yönetti. Daha önce sanatçı yönetme deneyimi yoktu ancak grubun kıyafet kuralları ve sahnedeki tavrı üzerinde güçlü etkisi vardı. Lennon, onun grubu profesyonel görünüm sergilemeye teşvik girişimlerine başlangıçta direndi ancak sonunda "Biri bana para ödeyecekse kanlı balon giyeceğim" diyerek buna uydu. Sutcliffe Hamburg'da kalmaya karar verdikten sonra bası McCartney devraldı ve Best'in yerine davulcu Ringo Starr getirildi. Böylece grubun 1970'teki dağılmasına kadar kalacak olan dört kişilik kadro tamamlandı. Grubun ilk 45'liği "Love Me Do", Ekim 1962'de yayınlandı ve İngiliz listelerinde 17 numaraya çıktı.

11 Şubat 1963'te, ilk albümleri Please Please Meyi 10 saate yakın, o gün kaydedilen son şarkı vokalinden de belli olan "Twist and Shout" adlı son şarkıyı Lennon'ın soğuk algınlığından muzdarip günde kaydettiler.

Lennon-McCartney şarkı yazarlık ortaklığıyla on dört parçadan sekizi yapılmıştı. Birkaç istisna dışında ki biri albüm adının kendisidir ve Lennon, henüz kelime oyunu sevgisini şarkı sözlerine yansıtmamışken şöyle diyordu: "Biz sadece şarkı yazıyorduk... fazla düşünülmemiş bir ses yaratmak için yazılmış pop şarkıları. Ve kelimeler neredeyse ilgisizde. 1987'deki bir röportajda McCartney, diğer Beatles'ın Lennon'ı idolleştirdiğini söyledi: "O bizim küçük Elvis'imiz gibiydi.... Hepimiz John'a baktık. Daha yaşlı ve büyük liderdi; grubun hızlı zekalısı ve en akıllısıydı."

The Beatles, 1963'ün başlarında Birleşik Krallık'ta başarıya ulaştı. Lennon, ilk oğlu Julian Nisan ayında doğduğunda turneye çıktı. Kraliçe Anne ve diğer İngiliz kraliyet ailesinin katıldığı Royal Variety performans'larında Lennon seyircilerle şöyle dalga geçti: "Bir sonraki şarkımız için yardımını istiyorum. Ucuz koltuklarda oturanlar elinizi çırpın... ve geri kalanınız, sadece mücevherlerinizi şıngırdatırsanız." Birleşik Krallık'ta bir yıllık Beatlemania'dan sonra, grubun tarihi Şubat 1964'te The Ed Sullivan Show'da ABD'deki ilk çıkışı, uluslararası yıldız olma yolunda atılımlarını işaret etti. Lennon'ın In His Own Write ve A Spaniard in the Works adlı iki kitap yazdığı iki yıllık sürekli turneyi, film yapımı ve şarkı yazarlığı dönemi izledi. 1965 Kraliçe'nin doğum günü onurlarında Beatles, Britanya İmparatorluğu Nişanı'nın (MBE) üyeleri olarak atandığında İngiliz devletinden takdir görmüş oldu.

Lennon, Beatles konserlerine katılan hayranların, hayranların çığlıkları dışında müziği duyamamalarından ve bunun sonucunda grubun müzisyenliğinin zarar görmeye başlamasından endişe duymaya başladı. Lennon'ın "Help!" 1965'te kendi duygularını dile getirdi: "Ciddiydim... 'Help' şarkısını ben söylüyordum". Kilo almıştı (daha sonra buna kendi "Şişman Elvis" dönemi adını verecekti), ve bilinçaltında değişiklik aradığını hissetti. O yılın mart ayında, iki müzisyen ve eşlerinin katıldığı bir akşam yemeği partisine ev sahipliği yapan bir diş hekimi konukların kahvesine uyuşturucu kattığında o ve Harrison bilmeden LSD ile tanıştılar. Ayrılmak istediklerinde, ev sahibi ne aldıklarını açıkladı ve olası etkiler nedeniyle onlara evden çıkmamalarını şiddetle tavsiye etti. Daha sonra, bir gece kulübündeki asansörde, hepsi yandığına inandı; Lennon şöyle hatırladı: "Hepimiz... ateşli ve histerik bir şekilde bağırıyorduk."

Mart 1966'da, Evening Standard muhabiri Maureen Cleave ile yaptığı bir röportajda Lennon, "Hıristiyanlık gidecek. Yok olacak ve küçülecek... Artık İsa'dan daha popüleriz - hangisinin önce gideceğini bilmiyorum, rock and roll veya Hıristiyanlık." Yorum İngiltere'de neredeyse hiç fark edilmedi ancak beş ay sonra oradaki bir dergi tarafından alıntılandığında ABD'de büyük bir saldırıya neden oldu. Bunu izleyen, Beatles plaklarının yakılması, Ku Klux Klan faaliyetleri ve Lennon'a yönelik tehditleri içeren öfke grubun turneyi durdurma kararını etkiledi. Lennon, daha sonra ABD basınına yaptığı açıklamada: "Eğer televizyon İsa'dan daha popüler deseydim muhtemelen yakamı kurtaracaktım. Ben İsa'dan daha iyiyiz, mükemmeliz demiyorum veya karşılaştırmıyorum. Sadece söylediğim şekilde söyledim; ama yanlış bir ifadeydi ya da yanlış algılandı; hepsi bu. Bunun için üzgünüm; din karşıtı bir söylem değildi. Hâlâ bu kadar yanlış ne yapmış olduğumu tam olarak anlamıyorum. Size ne demek istediğimi anlatmaya çalıştım; ama benden mutlaka bir özür bekliyorsanız ve bu sizi mutlu edecekse özür dilerim." şeklinde konuştu.

Grubun 29 Ağustos 1966'daki son konserinden sonra, Lennon savaş karşıtı kara komedi How I Won the War filmini çekti. Beatles dışı uzun metrajlı bu film, kasımda başlayan uzun süreli kayıt için grup arkadaşlarına yeniden katılmadan önce Lennon'ın tek görünüşüdür.

1967 yılında, Time dergisi tarafından "şaşırtıcı yaratıcılığı" ve grubun ilk yıllarındaki basit aşk şarkılarıyla güçlü tezat oluşturan Lennon'ın sözlerini ortaya çıkaran grubun dönüm noktası albümü Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band nedeniyle övülen "Strawberry Fields Forever" yayınlandı.

Haziran sonunda Beatles, Lennon'ın "All You Need Is Love" şarkısını Our World uydu yayınına Britanya'nın katkısı olarak, 400 milyon kadar olduğu tahmin edilen uluslararası izleyici kitlesinin önünde seslendirdi. Verdiği mesajı kasıtlı olarak basit olan şarkı, onun pasifist duruşunu resmileştirdi ve Summer of Love için marş oldu. Beatles, Maharişi Maheş Yogi ile tanıştırıldıktan sonra, grup Ağustos hafta sonu Galler, Bangor'daki Transandantal Meditasyon seminerinde kişisel eğitime katıldı. Seminer sırasında Epstein'ın ölüm haberini aldılar. Lennon daha sonra "O zamanlar başımızın belada olduğunu biliyordum" dedi. "Müzik çalmaktan başka bir şey yapabildiğimiz konusunda hiçbir yanılgım yoktu. Korkmuştum - 'Artık elimizdeydi' diye düşündüm."

McCartney, grubun ilk Epstein sonrası projesini, kendi yazdığı, yapımcılığını ve yönetmenliğini yaptığı televizyon filmi Magical Mystery Tour 'u düzenledi. O yılın Aralık ayında film gösterime girdi. Filmin kendisi ilk kritik başarısızlıkları olduğunu kanıtlasa da, Lennon'ın Lewis Carroll'dan ilham alan "I Am the Walrus" şarkısını içeren film müziği başarılı oldu.

The Beatles ile dünya çapında başarılar kazanıp bazı eleştirmenler tarafından dünyanın gelmiş geçmiş en iyi grubu olarak nitelendirildi. Aynı zamanda, aykırı tavırlar takınan grup, birtakım problemler de yaşadı. 1966'da Filipinler'e gittikleri bir sırada devlet başkanının grubu davet etmesinin ve Beatles'ın da resmi davetleri kabul etmediğini açıklamasının ardından ülkeden ayrılırken yanlarına koruma verilmedi ve havaalanında saldırıya uğradılar.

1969'da Yoko Ono ile evlenen John Lennon, yine ayni yıl The Beatles'dan ayrıldı. Bu dönemden sonra Lennon'ın hayatında çeşitli iniş ve çıkışlar yaşandı. Beş yıl aradan sonra müziğe dönme hazırlıkları yaptığı dönemde, akli dengesi yerinde olmadığı iddia edilen Mark David Chapman tarafından 1980 yılında New York'ta kaldığı otelin önünde silahla öldürüldü.

8 Aralık 1980'de yaklaşık saat 17:00'de Lennon, Record Plant'nde kayıt seansı için Ono ile Dakota apartmanları'ndan ayrılmadan önce Mark David Chapman için Double Fantasy'''nin bir kopyasını imzaladı.

Seanstan sonra Lennon ve Ono saat 22:50 gibi bir limuzinle Dakota apartmanları'na döndüler. Araçtan indiler ve binanın kemerli yolundan geçtiler. Chapman daha sonra Lennon'ı yakın mesafeden iki kez arkadan ve iki kez de omzundan olmak üzere silahla vurdu. Lennon bir polis aracına bindirilerek Roosevelt Hastanesi'nin acil servisine götürüldü ve orada saat 23:15 'de öğleden sonra öldüğü açıklandı.

Kariyerinde yeniden yükselmeye başladığı bir dönemde, Beatles hayranı olduğunu iddia eden ve akli dengesi yerinde olmadığı öne sürülen Mark David Chapman tarafından kaldığı otelin önünde öldürülmüştü. Lennon vurulduğu anda yanına yaklaşan polis memuru tarafından, aldığı yaranın bilincini etkileyip etkilemediğini kontrol etmek için adı sorulduğunda "Ben John Lennon, The Beatles'in John Lennon'u" yanıtını verdi.

Ono ertesi gün "John için cenaze yok" şeklinde bir açıklama yaptı ve bunu "John insan ırkını sevdi ve dua etti. Lütfen aynısını onun için yapın" sözleriyle bitirdi.

Ölüsü New York, Hartsdale'deki Ferncliff Mezarlığı'nda yakıldı. Ono, küllerini daha sonra Strawberry Fields anıtının yapıldığı New York Central Park'a serpti. Chapman, avukatının tavsiyesini dinlemeyip ikinci derece cinayetten suçunu kabul edince mahkemeye çıkmaktan kaçındı ve 20 yıldan ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.

Cinayeti takip eden haftalarda "(Just Like) Starting Over" ve Double Fantasy Birleşik Krallık ve ABD'de liste başı oldu. "Imagine", Double Fantasyden ikinci single olan "Woman" İngiltere listesinin zirvesine yerleşti. O yıl, Roxy Music'in Lennon'a bir övgü olarak kaydedilen "Jealous Guy" cover versiyonu da Birleşik Krallık'ta bir numara oldu.

İngiliz olmasına rağmen New York'ta hayatını sürdüren Lennon, Nixon yönetimi sırasında ulusal tehlike olarak hedef gösterilmiş ve sınır dışı edilmek istenmişti. Çünkü Lennon, insanları yazdığı ve bestelediği parçalarıyla; katıldığı televizyon programlarındaki açıklamalarıyla; peşinde dolanan kameralara verdiği cevaplarla ve eylemlerle her daim barışa çağırıp Vietnam Savaşı'nı sorgulatmaktaydı.

1967 yılında Richard Lester'in yönettiği How I Won The War adlı savaş karşıtı komedi filminde başrol oynamıştır. Bunun dışında Beatles üyeleri ile yaptığı filmler A Hard Day's Night, Help, Magical Mystery Tour ve Yellow Submarine'dir.