Mortimer J. Adler

Mortimer Jerome Adler (28 Aralık 1902 - 28 Haziran 2001), Amerikalı filozof, eğitimci, ansiklopedist ve popüler bir yazardır. Bir filozof olarak Aristotelesçi ve Thomist gelenekler içinde çalıştı. New York City, Chicago, San Francisco ve San Mateo, California'da uzun süre yaşadı. Columbia Üniversitesi ve Chicago Üniversitesinde dersler verdi, Encyclopædia Britannica Editörler Kurulu başkanı olarak görev yaptı ve kendi Felsefi Araştırma Enstitüsü'nü kurdu.

Adler, ergenlik döneminde gazetede çalışıp gece dersleri alırken, kahraman olarak adlandıracağı bazı kişilerin yapıtlarıyla karşılaşmıştı: Platon, Aristoteles, Thomas Aquinas, John Locke, John Stuart Mill vb. 1960'larda öğrenci aktivistler tarafından ilgisiz olmakla suçlanan ve sonraki yıllarda ise 'politik doğruculuk' adı altında saldırılara maruz kalan isimlerdi bunlar. Düşünceleri, 1985 tarihli Ten Philosophical Mistakes: Basic Errors in Modern Thought adlı kitabında da yansıtıldığı gibi "felsefi hataları" çürütecek şekilde gelişti. Adler'in görüşüne göre, bu hatalar Kıta Avrupası'nda Descartes tarafından, Britanya'da Thomas Hobbes ve David Hume tarafından ortaya atıldı. Bu görüşler, bir yanda Kant, idealistler ve varoluşçular tarafından, diğer yanda ise John Stuart Mill, Jeremy Bentham, Bertrand Russell ve İngiliz analitik geleneği tarafından birleştirildi ve sürdürüldü. Adler, bu hataları en azından kendi bakış açısına göre düzelttikten sonra, diğer yazılı eserlerinde olduğu gibi, Aristoteles geleneğinden yararlanarak gerekli içgörüleri ve ayrımları bularak, ortaya çıktıkları düşünce kategorilerinde felsefi sorunlara cevaplar verdi.

Adler, 28 Aralık 1902'de Manhattan, New York City'de Almanya'dan gelen Yahudi göçmeni bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Annesi öğretmen Clarissa (Manheim) ve babası mücevher satıcısı Ignatz Adler'dir. 14 yaşında New York Sunda çalışan bir kopyacı olmak için okulunu bıraktı. Nihayetinde gazeteci olmak istiyordu. Adler kısa süre sonra geceleri yazı dersleri almak için okula döndü ve burada batı felsefi geleneğini keşfetti. Columbia Üniversitesinde okumaya devam etti ve üniversitenin öğrenci edebiyat dergisi The Morningside'a "Choice" adlı bir şiirle katkıda bulundu. Lisans derecesi için gerekli yüzme sınavına girmeyi reddetmesine rağmen (bu konu, Columbia Üniversitesi ona 1983'te fahri derece verdiğinde düzeltildi), üniversitede kaldı ve sonunda bir okutmanlık ve son olarak da psikoloji alanında doktora derecesi aldı. Adler, Columbia Üniversitesi'ndeyken 1927'de yayınlanan ilk kitabı Dialectic'i yazdı.

1930'da, Adler'in birkaç yıl önce arkadaş olduğu Chicago Üniversitesinin yeni atanan başkanı Robert Hutchins, Chicago Hukuk Fakültesi'nde hukuk felsefesi profesörü olarak işe alınmasını sağladı. Chicago'daki filozoflar (James H. Tufts, EA Burtt ve George H. Mead dahil) "Dr. Adler'in [felsefe] alanındaki yeterliliği konusunda ciddi şüpheler var" diyerek, Adler'in üniversite tarafından Felsefe Bölümü'ne yapılan atamasına karşı çıktılar. Adler, hukuk fakültesine katılan ilk "avukat olmayan" kişiydi. Great Books seminerinin Chicago'lu işadamı ve üniversite mütevellisi Walter Paepcke'ye Aspen Enstitüsü'nü kurması için ilham vermesinden sonra, Adler orada işletme yöneticilerine felsefe öğretmeye başladı.

Adler ve Hutchins, Batı Dünyasının Büyük Kitapları programını ve Büyük Kitaplar Vakfı'nı kurdular. 1952'de Adler, Felsefi Araştırmalar Enstitüsü'nü kurdu ve müdürü olarak görev yaptı. Ayrıca Encyclopædia Britannica'nın Editörler Kurulu'nda görev yaptı. Syntopicon'u ve daha sonra Propaedia'yı derledi ve 1974'ten itibaren başkan olarak Hutchins'in yerini aldı. 1965'ten itibaren Britannica'nın on beşinci baskısının yazı işleri planlama direktörü olarak, o baskıda yer alan bilginin büyük ölçüde yeniden düzenlenmesinde etkili oldu. Rehberli okuma ve zor işlerin tartışılması (her sınıf için değerlendirildiği üzere) merkezli bir ilkokul müfredatı olan Paideia Programını kurmasıyla sonuçlanan Paideia Önerisini tanıttı. Max Weismann ile birlikte 1990'da Chicago'da Büyük Fikirleri Araştırma Merkezi'ni kurdu.

Dwight Macdonald bir keresinde Adler'in popüler üslubunu "Bay Adler bir keresinde How to Read a Book adında bir kitap yazmıştı. Şimdi Nasıl Kitap Yazılır adlı bir kitap okumalı." diyerek eleştirir.

Adler, fazla inancı olmayan bir Yahudi ailede doğdu. Yirmili yaşlarının başında St. Thomas Aquinas'ı ve özellikle Summa Theologica'yı keşfetti. Yıllar sonra, "entelektüel kemer sıkma, bütünlük, kesinlik ve parlaklığın ... teoloji çalışmasını tüm felsefi ilgi alanları arasında en üst sıraya koyduğunu" yazdı. Hevesli bir Thomist olarak, Katolik felsefe ve eğitim dergilerine düzenli katkıda bulunuyor ve Katolik kurumlarında sık sık konuşmalar yapıyordu, öyle ki bazıları onun Katolikliğe döndüğünü düşünmeye başladı.

1940'ta James T. Farrell, Adler'ı "Roma Katolik Kilisesi'nin önde gelen Amerikalı yol arkadaşı" olarak adlandırdı. Farrell, Adler için doğru olanın "Roma Katolik Kilisesi'nin dogmasında öne sürülen şey" olduğunu ve Étienne Gilson, Jacques Maritain ve Martin D'Arcy gibi Katolik filozoflar gibi "aynı melodiyi söylediğini" söyledi. Adler, Katolik kilisesinin kitaplarını yasakladığı Nobel ödüllü Fransız Yahudi filozof Henri Bergson'a da büyük hayranlık duyuyordu. Bergson, işbirlikçi Vichy rejimi sırasında din değiştirmeyi reddetti ve Yahudilere İlişkin Tüzük'e rağmen, önceki görüşlerini yeniden ifade etti. Sonuç olarak önceki tüm görevlerinden ve onurlarından mahrum kaldı. Farrell, Adler'in Kilise'ye katılmadaki gecikmesini "pastalarını isteyen ve ... onu da yemek isteyen" Hristiyanlar arasında olmasına bağladı ve onu, resmi olarak Katolik olmak için ölüm döşeğine gelene kadar bekleyen İmparator I. Konstantin ile karşılaştırdı.

Adler'in teolojik konular hakkında kararını vermesi uzun zaman aldı. 1980'de How to Think About God: A Guide for the Twentieth-Century Pagan'ı yazdığında, kendisini kitabın alt başlığındaki pagan olarak gördüğünü ifade etti. Mars Hill Audio Journal'ın (2001) 51. cildinde Ken Myers, How to Think About God yayımlandıktan sonra Adler ile yaptığı 1980 röportajına yer veriyor. Myers o anı şöyle anlatır: "O röportaj sırasında ona neden kendisinin Hıristiyan inancını hiç benimsemediğini sordum. Hayatı boyunca bir dizi Hıristiyan düşünürden derinden etkilenmiş olsa da ... din değiştirmesinin önünde entelektüel değil ahlaki engeller olduğunu açıkladı. Daha fazla açıklama yapmadı."

Myers, Adler'in nihayet "Cennetin Tazısı'na teslim olduğunu" ve bu röportajdan sadece birkaç yıl sonra, 1984'te bir Episkopal olarak "inanç itirafında bulunduğunu ve vaftiz edildiğini" belirtiyor. Myers, Adler'in din değiştirmesiyle ilgili içgörüler sunarak, onu 1990'da Christianity dergisinde yayımlanan bir makaleden alıntılıyor: "Hıristiyanlığı seçmemin başlıca nedeni, gizemlerin anlaşılmaz olmasıydı. Kendimiz çözebilseydik, ifşanın ne anlamı vardı? Tamamen anlaşılır olsaydı, o zaman başka bir felsefe olurdu."

Arkadaşı Deal Hudson'a göre Adler "uzun yıllardır Katolikliğe ilgi duyuyordu" ve "Roma Katoliği olmak istiyordu, ancak kürtaj, ailesinin ve arkadaşlarının karşı çıkması gibi sorunlar" onu uzak tuttu. Birçok kişi ikinci eşi Caroline'den çekindiğini de düşünmektedir. Hudson, Adler'in son adımı ancak 1998'de eşinin ölümünden sonra atmasının tesadüf olmadığını öne sürüyor. Aralık 1999'da, son yıllarını geçirmek için taşındığı San Mateo'da Adler, uzun süredir arkadaşı ve hayranı olan Piskopos Pierre DuMaine tarafından Katolik Kilisesi'ne resmen kabul edildi. Bir diğer arkadaşı Ralph McInerny, "Sonunda, hayatı boyunca olmak için çalıştığı Roma Katoliği oldu" diye yazdı.

Hayatının büyük bir bölümünde Katolik olmamasına, Neo-Thomist harekete ömür boyu katılım göstermemesine rağmen, Amerikan Katolik Felsefe Derneği'ndeki neredeyse aynı uzunluktaki üyeliği nedeniyle, McInerny'ye göre Adler'i "Katolik bir filozof" olarak kabul etmemiz gerekir.

Adler, Aristoteles'in Nicomachean Ethics adlı eserinden "sağduyu etiği" ve ayrıca "sağlam, pratik ve dogmatik olmayan tek ahlaki felsefe" olarak bahseder. Bu nedenle, ahlak felsefesinin yanıtlamaya çalışabileceği tüm soruları, ne eksik ne de fazla yanıtlayan ve normatif yargılara uygun ve uygulanabilir doğruluk standardına göre doğru yanıtları olan tek etik doktrindir. Buna karşılık, Adler, diğer teorilerin veya doktrinlerin, yapabildiklerinden daha fazla veya olması gerekenden daha az soruyu cevaplamaya çalıştıklarına ve cevaplarının, özellikle Immanuel Kant'ın ahlaki felsefesinin hakikat ve hatanın karışımı olduğuna inanıyordu.

Adler, kendini "ılımlı bir düalist " olarak ilan eder ve psikofiziksel düalizm ile materyalist monizmin konumlarını iki aşırı ucun karşıt tarafları olarak görür. Düalizm ile ilgili olarak, Platon (beden ve ruh) ve Descartes (akıl ve madde) gibi filozoflardan kaynaklanan aşırı düalizm biçimini ve ayrıca aşırı monizm teorisini ve zihin-beyin özdeşliği teorisini reddeder. Aşırı uçları ortadan kaldırdıktan sonra, Adler daha ılımlı bir düalizm biçimini benimsemiştir. Beynin kavramsal düşünce için yalnızca gerekli ancak yeterli olmayan bir koşul olduğuna; mutlaka "maddi akıl"ın da gerekli olduğuna; ve insan ile hayvan davranışı arasındaki farkın radikal bir tür farkı olduğuna inanıyordu. Adler, düalist teorilere yönelik birçok meydan okumaya karşı bu duruşunu savunmuştur.

"Özgürlük" ve "özgür irade"nin anlamları tartışılmıştır ve hala da tartışılmaktadır. Her iki terimin de genel kabul görmüş bir tanımı olmadığı için bu tartışma kafa karıştırıcıdır. Adler'in "Felsefi Araştırma Enstitüsü", özgürlüğü tartışan ve ona karşı çıkan yüzlerce yazar tarafından kullanılan "özgürlük fikri"ni on yıl boyunca inceledi. Çalışma 1958'de The Idea of Freedom'ın Birinci Cildi olarak, A Dialectic Examination of the Freedom of the Freedom alt başlığıyla yayımlandı ve ardından Adler'in Felsefi Sözlüğünde yorumlar yapıldı. Adler'in çalışması, konuya açıklık getirmek için üç tür özgürlüğün - koşullu, doğal ve kazanılmış - tanımlanmasının gerekli olduğu sonucuna vardı.

"Doğal özgürlük", "özgür irade özgürlüğü" veya "özgür seçim" anlamına gelir. Kişinin kendi kararlarını veya planlarını belirleme özgürlüğüdür. Bu özgürlük, koşullar veya ruh hali ne olursa olsun, herkesin doğasında vardır.

"Kazanılmış özgürlük", "istememiz gerektiği gibi isteme" ve dolayısıyla "[birinin] yaşaması gerektiği gibi yaşama" özgürlüğüdür. Bu özgürlük doğuştan değildir: Bir kişinin "iyi, bilge, erdemli, vb." gibi nitelikler kazandığı bir değişimle kazanılmalıdır.

Adler'in dine ve teolojiye ilgisi arttıkça, İncil'e ve inanç maddelerinin doğa biliminin ve filozofların vardığı sonuçlarla uyumluluğunu test etme ihtiyacına atıfta bulunuyordu. 1981 tarihli How to Think About God adlı kitabında Adler, Tanrı'yı yoktan var eden (yoktan bir şeyin yaratıcısı) olarak göstermeye çalışır. Adler, bu sonuçla bile Tanrının varlığının kanıtlanamayacağını veya gösterilemeyeceğini, yalnızca makul bir şüphenin ötesinde doğru olarak kurulabileceğini vurgular. Bununla birlikte, argümanın yakın zamanda yeniden gözden geçirilmesinde John Cramer, kozmolojideki son gelişmelerin Adler'in argümanıyla yakınlaştığı ve çoklu evren gibi teorilerin ışığında onu desteklediği sonucuna vardı.

Adler, teoloji ve din yaşayan şeylerse, onları modernleştirme çabalarında özünde yanlış bir şey olmadığına inanıyordu. Her şey gibi değişime ve büyümeye açık olmalılardı. Ayrıca, Friedrich Nietzsche'den alınan bir kavram olan "Tanrı'nın ölümü" gibi tartışmalar yakın geçmişte olduğu gibi bugün de heyecan uyandırabilirdi. Adler'e göre, tüm büyük fikirler arasında, Tanrı fikri her zaman en geniş erkek ve kadın grubu arasında en büyük endişeyi uyandıran fikir olmuştur ve olmaya devam etmektedir. Ancak ateizmi yeni bir din veya teoloji biçimine dönüştürme fikrine karşı çıkıyordu.

Mortimer Adler iki kez evlendi ve dört çocuğu oldu. 1927'de evlendiği Helen Boynton ile, 1938'de Mark ve 1940'ta Michael adlı iki çocuğu evlat edindiler. 1960'ta boşandılar. 1963'te Adler, kendisinden otuz dört yaş küçük olan Caroline Pring ile evlendi; Douglas ve Philip adında iki çocukları oldu. Caroline 1998'de ölene dek evli kaldılar.