Doğal kaynak yönetimi

Doğal kaynak yönetimi, yönetimin hem mevcut hem de gelecek nesiller için yaşam kalitesini nasıl etkilediğine özellikle odaklanarak, arazi, su, toprak, bitkiler ve hayvanlar gibi doğal kaynakların yönetimidir.

Doğal kaynak yönetimi, insanların ve doğal peyzajın birbiri ile etkileşim şeklini yönetmekle ilgilenir. Doğal miras yönetimi, arazi kullanım planlaması, su yönetimi, biyolojik çeşitliliğin korunması ve tarım, madencilik, turizm, balıkçılık ve ormancılık gibi endüstrilerin gelecekteki sürdürülebilirliğini bir araya getirir. İnsanların ve geçim kaynaklarının peyzajlarımızın sağlığına ve üretkenliğine dayandığını ve arazinin yaşayanları olarak eylemlerinin bu sağlık ve üretkenliğin korunmasında kritik bir rol oynadığını kabul eder.

Doğal kaynak yönetimi, özellikle kaynaklar ve ekoloji hakkında bilimsel ve teknik bir anlayışa ve bu kaynakların yaşamı destekleme kapasitesine odaklanır. Doğal çevre yönetimi, doğal kaynak yönetimine benzer. Akademik bağlamlarda, doğal kaynaklar sosyolojisi, doğal kaynak yönetimi ile yakından ilgilidir; ancak ondan farklıdır.

Sürdürülebilirliğe yapılan vurgu, 19. yüzyılın sonlarında Kuzey Amerika meralarının ekolojik doğasını anlamaya yönelik erken girişimlere ve aynı zamanlardaki kaynak koruma hareketine kadar uzanabilir. Bu tür bir analiz, 20. yüzyılda, koruma stratejilerinin doğal kaynakların azalmasını durdurmada etkili olmadığı kabulüyle birleşti. Kaynak yönetiminin iç içe geçmiş sosyal, kültürel, ekonomik ve politik yönlerini hesaba katan daha entegre bir yaklaşım uygulandı. Brundtland Komisyonu ve sürdürülebilir gelişme savunuculuğundan başlayarak daha bütünsel, ulusal ve hatta küresel bir form gelişti.

2005 yılında Avustralya Yeni Güney Galler hükûmeti, bir uyarlamalı yönetim yaklaşımına dayalı olarak uygulama tutarlılığını iyileştirmek için bir “Kaliteli Doğal Kaynak Yönetimi Standardı” oluşturdu.

Amerika Birleşik Devletleri'nde, doğal kaynak yönetiminin en aktif alanları balıkçılık yönetimi, sıklıkla vahşi yaşam yönetimi ile ilişkilendirilmiş olan ekoturizm ve mera yönetimi ve orman yönetimidir. Avustralya'da, Murray Darling Havza Planı ve havza yönetimi gibi su paylaşımları da önemlidir.

Devlet mülkü: Mülkiyet ve kaynakların kullanımı üzerindeki kontrol devletin elindedir. Bireyler veya gruplar, kaynakları ancak devletin izniyle kullanabilir. Ulusal ormanlar, Milli parklar ve askeri bölgeler, bazı ABD örnekleridir.

Özel mülk: Tanımlanmış bir şahıs veya tüzel kişiliğin sahip olduğu herhangi bir mülktür. Kaynaklara yönelik hem fayda hem de görevler sahibine /sahiplerine aittir. Özel arazi en yaygın örnektir.

Ortak mülk: Bir grubun özel mülkiyetidir. Grubun boyutu, yapısı ve iç yapısı değişebilir, örn. köyün yerli komşuları. Bazı ortak mülkiyet örnekleri topluma ait olan ormanlardır.

Mülkiyet dışı (açık erişim): Bu mülklerin kesin sahibi yoktur. Her potansiyel kullanıcı, onu istediği gibi kullanma konusunda eşit haklara sahiptir. Bu alanlar en çok sömürülenlerdir. "Kimsenin malı, herkesin malı değildir" denilir. Bir örnek göl balıkçılığıdır. Ortak arazi mülkiyet olmadan var olabilir, bu gibi durumlarda, Birleşik Krallık'ta, yerel bir yönetime verilmiştir.

Hibrit: Doğal kaynakları yöneten birçok mülkiyet rejimi, yukarıda açıklanan rejimlerin birden fazlasının parçalarını içerecektir, bu nedenle doğal kaynak yöneticilerinin hibrit rejimlerin etkisini dikkate alması gerekir. Böyle bir hibrit örneği, NSW, Avustralya'daki yerel bitki örtüsü yönetimidir; burada mevzuat, yerel bitki örtüsünün korunmasında kamu yararını tanır; ancak çoğu yerel bitki örtüsü özel arazide bulunur.

Paydaş analizi iş yönetimi uygulamalarından kaynaklanmıştır ve giderek artan popülaritesi ile doğal kaynak yönetimine dahil edilmiştir. Doğal kaynak yönetimi bağlamında paydaş analizi, doğal kaynakların kullanımından ve korunmasından etkilenen farklı çıkar gruplarını belirler.

Aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi bir paydaşın kesin bir tanımı yoktur. Bunun nedeni, özellikle doğal kaynak yönetiminde, kimin menfaat sahibi olduğunu belirlemenin zor olmasıdır ve bu her potansiyel paydaşa göre farklılık gösterecektir.

Mitchell et al. gibi çok sayıda paydaş teorisi vardır. Ancak Grimble, doğal kaynak yönetiminde Paydaş Analizi için bir aşamalar çerçevesi yarattı. Grimble, analizin doğal kaynak yönetiminin temel yönlerine özgü olmasını sağlamak için bu çerçeveyi imzaladı.

Bwindi Geçilmez Milli Parkı durumunda, kapsamlı bir paydaş analizi uygun olurdu ve Batwa halkı potansiyel olarak insanların geçim kaynaklarının kaybını ve can kayıplarını önleyen paydaşlar olarak kabul edilirdi.

Nepal, Endonezya ve Kore'nin toplum ormancılığı, paydaş analizinin doğal kaynakların yönetimine nasıl dahil edilebileceğinin başarılı örnekleridir. Bu, paydaşların ihtiyaçlarını ve ormanlara katılım düzeylerini belirlemelerine olanak sağlamıştır.

Doğal kaynak yönetimi paydaş analizi, Clarkson'un önerdiği gibi, kendi içinde sorun yaratabilecek çok sayıda paydaşı içerme eğilimindedir. "Paydaş teorisi, dünyanın sefaletini kaldıracak kadar büyük bir sepet örmek için kullanılmamalıdır."

Starik, doğanın paydaş olarak temsil edilmesi gerektiğini öne sürdü. Ancak bu, uygun temsili bulmak zor olacağından birçok bilim insanı tarafından reddedilmiştir ve bu temsil, başka sorunlara neden olan diğer paydaşlar tarafından da tartışılabilir.

Doğal kaynak yönetimi sorunları doğası gereği karmaşık ve tartışmalıdır. Birincisi, ekolojik döngüleri, hidrolojik döngüleri, iklimi, hayvanları, bitkileri ve coğrafyayı vb. içerirler. Bütün bunlar dinamik ve birbiriyle ilişkilidir. Bunlardan birinde yapılacak bir değişiklik, geri döndürülemez bile olabilen geniş kapsamlı ve/veya uzun vadeli etkilere sahip olabilir. İkincisi, doğal sistemlerin karmaşıklığına ek olarak, yöneticiler çeşitli paydaşları ve onların çıkarlarını, politikalarını, coğrafi sınırlarını ve ekonomik sonuçlarını da dikkate almak zorundadır. Tüm yönleri aynı anda tam olarak tatmin etmek imkansızdır. Bu nedenle, bilimsel karmaşıklık ve çeşitli paydaşlar arasında kalan doğal kaynak yönetimi tipik olarak tartışmalıdır.

1992'de Rio de Janeiro'da düzenlenen Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı'ndan (UNCED) sonra, çoğu ülke toprak, su ve ormanların entegre yönetimi için yeni ilkeleri kabul etti. Program isimleri milletten millete değişse de hepsi benzer amaçları ifade eder.

Topluma dayalı doğal kaynak yönetimi (CBNRM) yaklaşımı, koruma hedeflerini kırsal topluluklar için ekonomik faydaların üretilmesiyle birleştirir. Üç temel varsayım şudur: yerel halk doğal kaynakları korumak için daha iyi bir konumdadır, insanlar bir kaynağı ancak faydalar koruma maliyetlerini aşıyorsa koruyacak ve insanlar doğrudan yaşam kaliteleriyle bağlantılı bir kaynağı koruyacaklardır. Yerel halkın yaşam kalitesi yükseltildiğinde, kaynağın gelecekteki iyi durumunu sağlamaya yönelik çabaları ve taahhütleri de artar. Bölgesel ve topluluk temelli doğal kaynak yönetimi de yetki ikamesi ilkesine dayanmaktadır.

Birleşmiş Milletler, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinde ve Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesinde CBNRM'yi savunmaktadır. Açıkça tanımlanmadıkça, merkezi olmayan NRM, yerel toplulukların doğal kaynakları sömürmek için yarıştıkları belirsiz bir sosyo-yasal ortamla sonuçlanabilir ör. Orta Kalimantan'daki (Endonezya) orman toplulukları.

CBNRM'nin bir sorunu, sosyoekonomik kalkınma, biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kaynak kullanımı hedeflerini uzlaştırmanın ve uyumlu hale getirmenin zorluğudur. CBNRM kavramı ve çatışan çıkarları, katılımın arkasındaki nedenlerin insan merkezli (gerçekten güçlendirici olan aktif veya katılımcı sonuçlar) veya planlayıcı merkezli (nominal olan ve pasif alıcılarla sonuçlanan) olarak nasıl farklılaştığını göstermektedir. Güç ilişkilerini anlamak, topluluk temelli NRM'nin başarısı için çok önemlidir. Yerel halk, vadedilen faydaları kaybetme korkusuyla hükûmetin tavsiyelerine itiraz etme konusunda isteksiz olabilir.

CBNRM sosyal adalet ve çevre yönetimi gündemlerini, gelir paylaşımı, istihdam, geçim kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve artan gurur ve kimlik dahil olmak üzere, gözlemlenen hem doğrudan hem de dolaylı faydalarla ilişkilendiren çevresel ve sosyal savunuculuğun yeni versiyonlarını oluşturmak ve genişletmek için, özellikle, bir yanda yerel gruplar ve topluluklarla, diğer yanda ulusal ve ulusötesi örgütlerle çalışan sivil toplum örgütlerinin savunuculuğuna dayanmaktadır.

CBNRM projelerinin ekolojik ve toplumsal başarıları ve başarısızlıkları belgelenmiştir. CBNRM, "topluluk", "bölge", "koruma" ve "yerli" kavramları farklı alanlarda politik olarak çeşitli plan ve programlarda işlendiğinden yeni zorluklar ortaya çıkardı. Warner ve Jones, CBNRM'de çatışmayı etkin bir şekilde yönetmek için stratejileri ele alıyor.

Avustralya Yerli toplulukların doğal kaynakları koruma kapasitesi, Avustralya Hükûmeti tarafından Ülkeye Bakma (Caring for the Country) Programı ile kabul edilmiştir. Caring for Our Country, Avustralya Hükûmeti Tarım, Balıkçılık ve Ormancılık Departmanı ile Çevre, Su, Tarihsel Miras ve Sanat Departmanı tarafından ortaklaşa yönetilen bir Avustralya Hükûmeti girişimidir. Bu Departmanlar, Avustralya Hükûmeti'nin çevre ve sürdürülebilir tarım programlarının sunulmasında, geleneksel olarak genel olarak “doğal kaynak yönetimi” başlığı altında anılan sorumluluğu paylaşırlar. Bu programlar 56 Devlet hükûmet organı aracılığıyla bölgesel olarak uygulanmış ve bölgesel toplulukların bölgeleri için doğal kaynak önceliklerine karar vermelerine başarılı bir şekilde izin vermiştir.

Daha geniş olarak, Tanzanya ve Pasifik merkezli bir araştırma çalışması, toplulukları CBNRM'leri benimsemeye neyin motive ettiğini araştırdı ve belirli CBNRM programını benimseyen topluluğun yönlerinin ve belirli CBNRM programına ait daha geniş sosyal-ekolojik bağlamın yönlerinin birlikte CBNRM'lerin benimsenme nedenini şekillendirdiğini buldu. Bununla birlikte, genel olarak, programın benimsenmesi, CBNRM programlarının yerel köylülere ve köylülerin harici teknik yardıma erişimlerine göreli avantajını yansıtıyor gibi görünüyordu. Afrika'da CBNRM'nin sosyoekonomik eleştirileri olmuştur, ancak CBNRM'nin vahşi yaşam popülasyon yoğunlukları ile ölçülen ekolojik etkinliği Tanzanya'da defalarca gösterilmiştir.

Yönetişim, topluluk temelli veya bölgesel doğal kaynak yönetimi sağlamak için önemli bir husus olarak görülmektedir. NSW Eyaletinde, 13 havza yönetimi otoritesi (CMA), bölgesel doğal kaynakları yönetim programlarının etkinliğini denetlemekten sorumlu olan Kaynaklar Komisyonu (NRC) tarafından denetlenmektedir.

Sosyal sermaye ve cinsiyet, koruma stratejileri ve topluluk üyeleri ve personel arasındaki işbirlikleri dahil olmak üzere topluluk temelli doğal kaynak yönetimini (CBNRM) etkileyen faktörlerdir. Ben Siegelman, Meksika'nın San Evaristo kentindeki bir balıkçı kampında üç aylık katılımcı gözlemi sırasında balıkçıların şakalar ve uydurmalar yoluyla güven inşa ettiğini öğrendi. Karmaşık sosyal normların uygulanması yoluyla inşa edildiği ve biriktirildiği için sosyal sermayeyi bir süreç olarak vurgular. Siegelman, eğlenceli şakaların erkeklikle bağlantılı olduğunu ve genellikle kadınları dışladığını belirtiyor. Hem toplumsal cinsiyetin hem de sosyal sermayenin gerçekleştirildiğini vurguluyor. Ayrıca, San Evaristo'da, cinsiyetlendirilmiş balıkçı ağı aynı zamanda bir sosyal ağdır. San Evaristo'daki balıkçıların neredeyse tamamı erkektir ve çoğu aile nesiller boyu orada yaşamıştır. Erkekler, 14 saatlik işgününü birlikte geçirerek yakın ilişkiler kurarken, kadınlar ev içi bakımı yöneterek aile ile zaman geçirir. Siegelman balıkçılar arasında üç yalan kategorisi gözlemler: abartmalar, aldatmalar ve şakalar. Örneğin bir balıkçı, arkadaşlarını yanıltmak için belirli bir noktada balık tutma başarısını abartabilir, daha büyük bir kâr elde etmek için elini teraziye koyabilir veya saygı kazanmak için cinsel bir şaka yapabilir. Siegleman'ın dediği gibi, "yalanlar güven inşa eder." Bir durumda, bir balıkçı diğerlerinin o gün nerede balık tuttuğunu sorduğunda araştırmacı şakayla "denizde" yanıtını verdi. Bu belirsiz tepki ona güven kazandırdı. Şakaların çoğu “eril istismarlar” etrafında toplandığı için kadınlar bu sosyal sermaye biçiminden dışlanır. Siegelman sözlerini şöyle tamamlıyor: Kadın korumacılar, sosyal sermaye yoluyla dışlandıklarında nasıl hareket edebilirler? Erkekler bu durumda nasıl bir rol oynamalı?

Entegre doğal kaynak yönetimi (INRM), genel olarak toplumun da (örneğin, yoksulluğun azaltılması, gelecek nesillerin refahı, çevrenin korunması) dahil olmak üzere, üreticilerin ve diğer doğrudan kullanıcıların (örneğin, gıda güvencesi, kârlılık, riskten kaçınma) üretim hedeflerini karşılaması gibi doğal kaynak kullanımının birçok yönünü (biyofiziksel, sosyo-politik ve ekonomik) içeren, doğal kaynakları sistematik bir şekilde idare etme sürecidir. Sürdürülebilirliğe odaklanır ve aynı zamanda, gelecekteki olası çatışmaları azaltarak, planlama düzeyindeki tüm olası paydaşları dahil etmeye çalışır. INRM'nin kavramsal temeli, sürdürülebilir arazi kullanımı, katılımcı planlama, entegre havza yönetimi ve uyarlanabilir yönetim gibi çeşitli alanlardaki araştırmaların bir araya gelmesiyle son yıllarda gelişmiştir. INRM yaygın olarak kullanılmaktadır ve bölgesel ve topluluk temelli doğal yönetimde başarılı olmuştur.

CBS, bağlantıları tanımlamak için veri kümelerini üst üste bindirebildiğinden güçlü bir analitik araçtır. Bir çalı rejenerasyon şeması, yağış, temizlenmiş arazi ve erozyonun üst üste binmesiyle bilgilendirilebilir. Avustralya'da, NDAR gibi Meta Veri Dizinleri, bitki örtüsü, balıkçılık, toprak ve su gibi Avustralya doğal kaynakları hakkında veri sağlar. Bunlar, öznel girdi ve veri işleme potansiyeli ile sınırlıdır.

Avustralya'daki NSW Hükûmeti, bölgesel doğal kaynak yönetiminin yönetişiminde bir performans denetimi rolünün oluşturulmasına yardımcı olmak için doğal kaynak yönetimi için bir denetim çerçevesi yayınladı. Bu denetim çerçevesi, performans denetimi, çevre denetimi ve iç denetim dahil olmak üzere diğer yerleşik denetim metodolojilerinden oluşturulmuştur. Bu çerçeve kullanılarak gerçekleştirilen denetimler, paydaşlara güven sağladı, iyileştirme alanları belirledi ve genel halk için politika beklentilerini tanımladı.

Biyoçeşitliliğin korunması konusu, doğal kaynak yönetiminde önemli bir unsur olarak görülmektedir. Biyoçeşitlilik nedir? Biyoçeşitlilik, doğal çeşitliliğin kapsamının bir açıklaması olan kapsamlı bir kavramdır. Gaston ve Spicer (s. 3) biyoçeşitliliğin "yaşam çeşitliliği" olduğuna ve farklı türlerdeki "biyoçeşitlilik organizasyonu" ile ilgili olduğuna dikkat çekiyor. Gray'e göre (p. 154) biyolojik çeşitlilik tanımının ilk yaygın kullanımı, biyolojik çeşitliliğin farklı yönlerini içerecek şekilde, 1992 yılında Birleşmiş Milletler tarafından ortaya atılmıştır.

Biyoçeşitliliğe zarar veren "tehditler" arasında; habitat parçalanması, zaten gerilmiş biyolojik kaynaklara yük bindirmek; orman bozulması ve ormansızlaşma; "yabancı türlerin" istilası ve "iklim değişikliği ( s. 2). Bu tehditler çevrecilerin ve halkın artan ilgisini çektiğinden, biyolojik çeşitliliğin ihtiyatlı yönetimi, doğal kaynak yönetiminin önemli bir parçası haline geliyor. Cooney'e göre, doğal kaynak yönetiminde biyolojik çeşitliliğin ihtiyatlı yönetimini gerçekleştirebilmek için, alınacak maddi önlemler vardır.

Cooney, politika oluşturmanın "yüksek kanıt standardı" ile ilgili "kanıtlara", özel "faaliyetlerin" yasaklanmasına ve "bilgi ve izleme gereksinimleri"ne bağlı olduğunu iddia ediyor. Önlem politikasını yapmadan önce kategorik kanıtlara ihtiyaç vardır. Potansiyel "faaliyetler" tehdidi kritik ve "geri dönüşü olmayan" bir tehlike olarak görüldüğünde, bu "faaliyetler" yasaklanmalıdır. Örneğin, patlayıcılar ve zehirli maddelerin insan ve doğal çevreyi tehlikeye atacak ciddi sonuçları olacağından, Güney Afrika Deniz Yaşamı Kaynakları Yasası, patlayıcı ve zehirli maddeler kullanarak "balık tutmanın" tamamen yasaklanmasına ilişkin bir dizi politika yayınladı.

"Ekosistem tabanlı yönetim", "daha fazla riskten kaçınan ve ihtiyati yönetim" dahil, burada "ekosistem yapısı, işlevi ve türler arası etkileşimlerle ilgili hakim belirsizlik göz önüne alındığında, önlem, yönetime tek tür yaklaşımından ziyade bir ekosistem yaklaşımı gerektirir".