Atatürk Olimpiyat Stadyumu

Atatürk Olimpiyat Stadyumu, İstanbul'da yer alan bir mega stadyumdur. Adını ülkenin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ten alan tesis, kapasite olarak ülkedeki en büyük stadyumdur. Olimpiyat oyunlarına hazırlık projesi kapsamında Türk atletizmi ve futboluna hizmet etmesi amacıyla yaptırılmıştır.

1999 yılında İstanbul'un Başakşehir ilçesi, İkitelli bölgesinde 584 hektarlık alana Olimpiyat Parkı'nın en büyük projesi olan Atatürk Olimpiyat Stadı'nın yapımına başlanmış ve 2002 yılında inşası tamamlanmıştır. Uluslararası futbol şampiyonaları ve dünya atletizm şampiyonalarının yapılabileceği, IAAF, FIFA ve IOC şartlarını karşılayan Atatürk Olimpiyat Stadı'nın son düzenlemelerden sonra toplam seyirci kapasitesi 75.145'e düşürülmüştür.

Her türlü spor, sosyal ve kültürel faaliyetlerin yapılabildiği stadyumda, sporcu, antrenör ve eğitimci yetiştirilebilecek altyapı bulunmaktadır. Ayrıca dokuz kulvarlı ana atletizm pistinin haricinde iki adet ışıklandırılmış antrenman ve atletizm sahası bulunmaktadır. Dünyanın sayılı statlarından biri olan Atatürk Olimpiyat Stadı, büyük organizasyonlara ev sahipliği yapmıştır.

İtalya'da "Cribaudo Yayınevi" tarafından 2005 yılında yayımlanan "Stadi Del Mondo" (Dünya Statları) adlı kitapta dünyanın en büyük ve en önemli statları arasında gösterilmektedir. Her türlü spor, sosyal ve kültürel faaliyetlerin yapılabildiği statta, sporcu, antrenör ve eğitimci yetiştirilebilecek altyapı bulunmaktadır.

Stadyum bir dönem ilgili kulübün başvurusu üzerine İOOHDK tarafından Galatasaray'ın kullanımına tahsis edilmiştir. İOOHDK tarafından çeşitli başvurular değerlendirilerek pek çok farklı kulübün/takımın kullanıma verilmektedir. 31 Temmuz 2002'de oynanan Galatasaray-Olimpiakos dostluk maçı ile açılmıştır.

Atatürk Olimpiyat Stadı'nda oynanan ilk Galatasaray-Fenerbahçe derbisini 70.125 seyirci tribündeki yerini alarak izledi ve derbi izlenme rekoru kırıldı. 23 Eylül 2013 tarihinde oynanan Beşiktaş-Galatasaray maçında bu rekor, 76.127 seyirci ile yenilendi. Galatasaray, 2003-04 ve 2006-07 sezonlarında İstanbul'daki UEFA Şampiyonlar Ligi maçlarını da burada oynadı. 2004 yılındaki Trabzonspor-Gençlerbirliği Türkiye Kupası finali, 2005 Fenerbahçe-Galatasaray Türkiye Kupası finali, 25 Mayıs 2005 tarihindeki Liverpool-Milan UEFA Şampiyonlar Ligi Finali, 2009 yılındaki Fenerbahçe-Beşiktaş Türkiye Süper Kupası karşılaşması ile 2010 yılındaki Bursaspor-Trabzonspor Süper Kupa karşılaşması, bu stadyumda oynanmıştır. Son olarak UEFA Başkanı Aleksander Ceferin, 2020 UEFA Şampiyonlar Ligi finalinin Atatürk Olimpiyat Stadı'nda oynanacağını açıklamıştır fakat COVID-19 pandemisi nedeniyle maçın seyircisiz olarak Lizbon'da oynanmasına karar verilmiştir. 2020 yılındaki Trabzonspor-Aytemiz Alanyaspor Türkiye Kupası Finali'ne ev sahipliği yapmıştır. 2020 yılındaki finalin Türkiye'den alınması üzerine 2021 Şampiyonlar Ligi Finali, Rusya'da alınıp Türkiye'ye verilecekti. Ancak UEFA'nın tekrar aldığı koronavirüs önlemleri ile ilgili karar doğrultusunda finalin ev sahipliği yapma hakkı yine İstanbul'dan alınıp Portekiz'in Porto kentindeki El Dragao Stadyumu'na verildi. Bu karar sonrasında 2022 Şampiyonlar Ligi Finali planlandığı gibi St. Petersburg'da yapılacaktı. Ancak UEFA, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle oradan alınıp ev sahipliği hakkını Paris'e verilmesini kararlaştırdı. Ardından Türkiye'nin kuruluşunun yüzüncü yılı olması nedeniyle 2023 UEFA Şampiyonlar Ligi Finali burada oynandı.

2000 Olimpiyat Oyunları'na aday olan ancak tesis yetersizliği, metro hattının olmaması ve trafik sorunları nedeniyle bu organizasyonu kazanamayan İstanbul için dünyadaki örnekleri gibi bir stadyum yapılması gerektiği bazı spor otoriteleri tarafından gündeme getirilmişti. Bu konuda stat inşası ile ilgili ilk girişim dönemin 1994 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından başlatıldı. Arazi aramalarına başlanan stadyum için yerli yabancı bazı firmalarla fikir alışverişinde bulunuldu.

İlk olarak Küçükçekmece ve Büyükçekmece tarafındaki boş alanlarda incelemeler yapıldı. Stadın mümkün olduğunca şehirden uzak olması ama aynı zamanda toplu taşıma alanlarına yakın olması hedefleniyordu. Sinan Erdem başkanlığındaki Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin ortak çalışması sonrası şimdi Olimpiyat stadının bulunduğu alanda stat yapımı için karar kılındı. Seçilen arazi hem stadyum hem yan yol hem de Olimpiyat Parkı ve parkın içerisine kurulacak tesisler için yeterli yüz ölçümüne sahipti.

Kasım 1998'de yapılan Olimpiyat Stadyumu inşaatı ihalesini, Tekfen İnşaat-Fransız Campenon Bernard S.A.E. International ortaklığı kazandı. Genelde konut ve plaza inşaat çalışmalarıyla dikkat çeken Tekfen'in geleneksel çizgisinin dışında gerçekleştirdiği projeler arasında yer alan Olimpiyat Stadı projesi, 1999 yılının şubat ayında ilk hafriyat çalışmaları ile birlikte başlamış oldu. Projesi, Fransa Stadyumu'nun mimarları tarafından tüm uluslararası mimarlık, güvenlik, yapı tekniği ve spor standartlarına uygun olarak tasarlanan stadın inşaatı hiç duraklamadan devam etti. İstanbul'un İkitelli bölgesinde 584 hektarlık alana kurulacak olan Olimpiyat Parkı'nın en büyük projesi olan ve Mimarlığını Michel Macary ve Aymeric Zublena’nın yaptığı stadyum inşaatı 2002 yılında -yollar hariç- tamamlanma aşamasına gelmiştir. İstanbul Atatürk Olimpiyat Stadı inşaatı bünyesindeki tüm boya ve sinyalizasyon işleri Benart Mimarlık tarafından gerçekleştirilmiştir.

31 Temmuz 2002 tarihinde Galatasaray ile Yunanistan'ın Olympiakos takımları arasında oynanan karşılaşma ile açılmıştır. Maç öncesi Galatasaray ve Olympiakos takımları arasında 'Olimpiyat Ateşkesi' anlaşması imzalanmıştır. O dönemlerde 2008 Avrupa şampiyonasına birlikte aday olan Türkiye ve Yunanistan'ın iki spor temsilcisi arasında Swiss otelde barış ve işbirliği toplantısı düzenlenmiştir. Törene Galatasaray Başkanı Özhan Canaydın, Olympiakos Başkanı Socrates Kokkalis, teknik direktörler Fatih Terim ve Takis Lemonis ile kaptanlar Bülent ve Djordjeviç katılmışlardır. Törende Galatasaray ve Olympiakos takımları daha önce eski ABD Başkanı Bill Clinton tarafından imzalanan, olimpiyatlardan yedi gün öncesinden yedi gün sonrasına kadar ülkeler arasındaki tüm anlaşmazlıkların durdurulmasını hedefleyen deklarasyonu imzalayan ilk spor kulüpleri olmuşlardır.

Açılış öncesi yolların tam olarak inşa edilememesi ve Olimpiyat Komitesi Heyetinin stat açılışına maksimum 50 bin kişi beklemesinden kaynaklanan organizasyon bozuklukları nedeniyle tarihî maç büyük sıkıntılara neden olmuştur.

İstanbul'un çeşitli bölgelerinden otobüslerle ve araçlarıyla stada hareket eden taraftarlar, Olimpiyat Stadı'na Masko tarafından giden yolun gişeler kısmından sonraki alanda büyük sıkışıklıklara neden olmuşlar birçok taraftar arabasını TEM'de bırakarak stada yürümüş; onlarca otobüs ise sıkışan trafikte kalmış, birçoğu geri dönmüştür. Aynı sıkışıklıklar TEM'in Edirne yönündeki geliş istikametinde de yaşanmış meydana gelen trafik sıkışıklığı nedeniyle TEM yolu-Olimpiyat stadı ara yolunda maç öncesi büyük bir insan seli oluşmuş binlerce insan yaklaşık 1 km'lik yolu yürüyerek katetmiştir.

Temde oluşan yoğun trafik ve binlerce seyircinin stada yürüyerek gelmesi ve buna bağlı olarak bilet sahibi çok sayıda taraftarın maça yetişememesi ve aynı anda Galatasaraylı futbolcularında stada gelişte gecikmeleri nedeniyle daha önce 21.00'de oynanacağı açıklanan karşılaşma 21.30'a alınmıştır.

Karşılaşma öncesi Galatasaray ve Olympiakos takımları stada gelene kadar büyük sıkıntılar yaşamışlardır. Metin Oktay Tesisleri'nden saat 18.30'dan çıkan sarı kırmızılı kafile, Florya'da İkitelli'ye yoğun trafik nedeniyle bir buçuk saatte gelebilmişlerdir.

Biletix tarafından internet üzerinden 75 bin bilet satıldığı bildirilen karşılaşmanın bilet fiyatları kapalı alt tribün 2 milyon, kapalı üst tribün 4 milyon, numaralı alt tribün 4 milyon, numaralı üst tribün 6 milyon lira olarak belirlenmişti. Açılış karşılaşmanın ilk golünü 27. dakikada Berkant Göktan atmıştır. Aynı karşılaşmada Galatasaray'a 2-0'lık üstünlüğü getiren ikinci gol 90. dakikada Arif Erdem'den gelmiştir.

Bilet gişelerinin bağlı bulunduğu kartlı geçiş sisteminden alınan bilgilere göre karşılaşmaya toplam 79.414 seyirci girmiştir. Ancak maçı izlemeye gelen toplam seyirci adedinin yoğun trafiği geçemeyip geri dönenler ve maçın yarısında evine yetişmek için stadı terk edenlerin yerine gelenlerle birlikte yaklaşık 100 bin kişi civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Açıldığı dönemde Balkanların ve Orta Doğu'nun en modern stadı olarak kabul edilen stadyumda maça gelen seyirciler dışında yüzlerce seyyar satıcı kaldırımların kapanmalarına neden olmuş, bu nedenle polis görevini yapmakta zorluk çekmiş, birçok güvenlik aracı stadın bulunduğu alana girememiştir. 2000 yılında Galatasaray'a UEFA Kupası'nı kazandıran Fatih Terim iki yıl aradan sonra tekrar Galatasaray ile anlaşmış ve ilk defa bu maçta takımının başına geçmiştir.

Galatasaray ve Olympiakos arasında yapılan maç, Türkiye ve Yunanistan'ın 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası'na ev sahipliği yapmak konusunda ortak adaylığı için de ayrı bir anlam taşımış, iki ülke takımları dostluk maçında stadın denemesinde karşı karşıya gelerek tüm Avrupa'ya birlik mesajları vermişlerdir.

Açılış maçını 2001 yılında oynanan ve dört Galatasaraylı oyuncunun kırmızı kart gördüğü Fenerbahçe-Galatasaray maçının hakemi olan Ali Aydın yönetmiştir. Karşılaşmanın yan hakemliklerini Murat Şahin ve Alpaslan Dedek yapmıştır.

Daha önce İstanbul’da bulunan üç statta dar bir alanda görev yapan medya mensupları, bu stadyumda modern bir ortamda çalışma imkânı bulmuşlardır. Medya mensupları, Türkiye'de ilk defa dizayn edilen basın tribününde masalı ve monitörlü yerlerde oturup karşılaşmayı televizyondan da takip edebilme imkânını yakalamışlardır.

Atatürk Olimpiyat Stadı'nın açılış maçı sonrası Galatasaray Kulübü İkinci Başkanı Ali Dürüst şu açıklamaları yapmıştır: "Galatasaray olarak stadın dünya kamuoyu tarafından tanınmasına aracılık ettiğimizi düşünüyorum. Bu maçla diğer eksikleri göreceğiz. Bizim gördüğümüz kadarıyla en büyük sorun ulaşım. Henüz stada ulaşamayan taraftarlar olduğu için maçı geç başlattık. Burada maç yapıp yapmayacağımıza daha sonra karar vereceğiz. Henüz kesin bir karar yok."

Maç bitiminde aynı yoğunluk devam etmiş konuk takımın ve misafirlerin öncelikli stadı terk edebilmeleri amacıyla stadı otobüsle terk edecek seyirciler yaklaşık 1,5 saat kadar otobüslerde bekletilmiştir. Birçok seyirci TEM otoyoluna kadar stadı yürüyerek terk etmiş birçoğu ise stadın çevresinde bulunan tepelik alanları aşarak evlerine gidebilmişlerdir.

Açılış maçı nedeniyle saat 18.00'den itibaren saat 24.00'e kadar TEM Otoyolu hem Trakya tarafından hem de Masko gidiş yönü tarafından tarihinin en yoğun gününü yaşamıştır. Aşırı trafik yoğunluğu nedeniyle birçok insan evine ancak sabah saatlerinde ulaşabilmiştir.

Gençlik ve Spor Bakanı Suat Kılıç, Olimpiyat Stadının Türkiye Futbol Federasyonuna devredileceğini bildirmiştir. Stadın Türkiye Futbol Federasyonuna devri ile birlikte millî maçların burada oynanması planlanmaktadır.

Türkiye 2009 yılında, 2016 Avrupa Futbol Şampiyonası'nı düzenlemek için UEFA'ya adaylık başvurusunda bulundu. Bu şampiyonanın açılış ve final maçları dahil 8 maçının Atatürk Olimpiyat Stadyumu'nda oynanması planlandığı için stadyumu yenileme projesi geliştirildi.

Bu projeye göre stadyumun hilal biçiminde olan çatısında değişiklik yapılacak ve tüm tribünlerin üstü kapatılacaktı. Net ve brüt kapasiteyi sırasıyla 81.000 ve 90.000’in üzerine çıkarmak için zemin 2,15 metre alçaltılacaktı. Bu sayede yeni tribünler eklenecek ve tribünler sahaya yaklaştırılacaktı. Ayrıca VIP alanları genişletilecek ve yeni localar inşa edilecekti. Türkiye'nin 2016 Avrupa Futbol Şampiyonası düzenleme hakkını bir oy farkla Fransa'ya kaptırması sonucu bu yenileme projesinin akıbeti belirsizleşmiştir.

Normalde 2020 UEFA Şampiyonlar Ligi Finali'ne ev sahipliği yapacak olan stadyum COVID-19 pandemisi nedeniyle maçlar ertelenince UEFA'nın aldığı kararla finalin Lizbon'da oynanmasına karar verildi. 2021 UEFA Şampiyonlar Ligi Finali'ne ev sahipliği yapması kararlaştırılan stadyumda etkinlik öncesinde yenileme çalışmaları başladı. Çalışmalar kapsamında atletizm pisti kaldırıldı, stadın çimleri yenilendi.

Türkiye'nin en fazla seyirci kapasiteli stadı olan Atatürk Olimpiyat Stadı, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), Uluslararası Amatör Atletizm Federasyonu (IAAF) ve Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA) kural ve koşullarını karşılayan Türkiye’deki üç stadyumdan biridir.

Karşılıklı iki kapalı tribünü bulunan statta, batı tribünü 27 bin 763, doğu tribünü 26 bin 164 kişi, kale arkalarında yer alan kuzey ve güney tribünleri ise 13 bin 335’er kişi alıyor. Stat içinde engelli seyirciler için 400 kişilik bölüm, medya mensupları için de 2 bin koltuk ayrılmış durumdadır. 134 giriş, 148 de çıkış kapısı bulunan stadın, 12 dakikada tamamıyla boşaltılmaktadır. Stat bünyesinde açık ve kapalı olmak üzere toplam 18 bin 900 araçlık otopark alanı bulunmaktadır. Stat içinde erkekler için 100 tuvalet, 100 lavabo, bayanlar için 90 tuvalet, 60 lavabonun yanı sıra, engelli erkek ve bayanlar için de tuvalet ve lavabolar yer alıyor.

2004 yılında UEFA Stat ve Güvenlik Komitesi tarafından beş yıldızlı stadyumlar listesine alındı. Olimpiyatlar düşünülerek inşa edilen Atatürk Olimpiyat Stadı, Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından birinci sınıf atletizm sahası olarak kabul edilmektedir.

İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu (İOOHDK) tarafından yapılan açıklamaya göre, İOOHDK tarafından yapılan 80 bin kişi kapasiteli Atatürk Olimpiyat Stadı, UEFA Stat ve Güvenlik Komitesi tarafından yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda beş yıldızlı statlar listesine dâhil edilmiştir. Yapılan açıklamada, UEFA'nın 5 Kasım 2003 tarihinde Atatürk Olimpiyat Stadı'na yaptığı ziyaret sonrasında Türkiye Futbol Federasyonuna gönderilen rapora göre 2004 yılı itibarıyla Avrupa'da bu kategoriye ulaşabilen toplam yirmi stat bulunduğu bildirildi. Aynı raporda Atatürk Olimpiyat Stadı'nın, UEFA Stat ve Güvenlik Komitesinin değerlendirmede kıstas aldığı ve aralarında uluslararası ulaşım (havaalanı) imkânı da olan toplam yirmi maddelik istekleri tam anlamıyla karşıladığı ifade edilmiştir.

Atatürk Olimpiyat Stadı, Türkiye'de gerçekleştirilen en büyük spor yatırımlarından biridir. Projeyi farklı kılan, stadın batı tarafındaki hilal şeklindeki çelik çatı ve çelik çatının artgerme sistemle oluşturulan iki dayanak ile desteklenmesidir. Yerde monte edilen ve vinçlerin yardımıyla yerine oturtulan 3.420 ton ağırlığındaki çelik konstrüksiyon çatı 18.600 m2, stadın doğu çatısı ise 13.000 m2 alana sahip ve 1.200 ton ağırlığındadır. Bu uygulama, Türkiye'de gerçekleştirilen çatı ve dayanak uygulamaları arasında önemli ve ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Stadın kullanıcılarına ait kapalı mekanlar, batı bölümünde yer alan ve toplam kapalı brüt alanı 48.860 m2 olan yedi katlı bir yapı içerisine yerleştirilmiştir. Bu katlarda, sporcu, hakem ve antrenörlere ait, spor sahası ile doğrudan bağlantıları olan alanlar, teknik ve lojistik alanlar, polis istasyonu, itfaiye ve sağlık merkezi, organizatörlere ait ofisler ve toplantı odaları, tribünlere doğrudan bağlantısı olan basına ait alanlar ve dinlenme alanları bulunmaktadır. Stadyumun dokuz kulvarlı ana atletizm pisti yanında; kuzeybatısında tünelle bağlantı sağlanabilen IAAF'ce istenen tüm şartları karşılayan bir adet 24.000 m2'lik ışıklandırılmış antrenman sahası ve bir adet 15.000 m2'lik atletizm ısınma sahası vardır. 52.000 m2 taban alanı üzerine inşa edilen stadın plaza ile birlikte toplam alanı ise 120.000 m2'dir. Stadyum, İnşaat Mühendisleri Odası tarafından hazırlanan 50 Yılda 50 Eser adlı listede yer aldı.

UEFA tarafından 25 Mayıs 2005 tarihinde oynanacak Şampiyonlar Ligi finaline ev sahipliği yapacağı bildirilmiştir. O dönemlerde Galatasaray'ın maçlarını oynadığı ve rüzgâr sorunu nedeniyle Türkiye'de çok eleştiri alan stadyum; Fransa Stadyumu, Estadio do Dragao, Jose Alvalade, Işık Stadyumu ve Vicente Calderón Stadyumu'nu saf dışı bırakmıştır.

UEFA İcra Komitesinin, İsviçre'nin Nyon kentinde yaptığı toplantıda verdiği bu kararla balkanlarda ve Türkiye'de ilk defa Şampiyonlar ligi finali düzenlenmiştir. Stadyumun Şampiyonlar Ligi finali için seçilmesiyle ilgili dönemin UEFA Asbaşkanı Şenes Erzik şunları söylemiştir: "Tabii ki çalışmalar olmasa böyle bir kararın çıkması mümkün değildi."

2005 UEFA Şampiyonlar Ligi Finali, 25 Mayıs 2005 tarihinde İngiltere'nin Liverpool ve İtalya'nın Milan takımları arasında oynandı. Karşılaşmanın ilk yarısını 3-0 geride kapatan Liverpool, ikinci devrede bulduğu üç golle önce maçı uzatmaya taşımış, ardından penaltı atışlarında rakibine üstünlük kurarak Şampiyonlar Ligi finalini kazanmıştır.

2008-09 sezonu Süper Lig ve Türkiye Kupası şampiyonu Beşiktaş ile Türkiye Kupası finalisti Fenerbahçe arasında oynanan final maçını Fenerbahçe 2-0 kazanarak müzesine götürdü.

2009-10 sezonu Süper Lig şampiyonu Bursaspor ile Türkiye Kupası şampiyonu Trabzonspor arasında oynanan 5. Türkiye Süper Kupası maçıdır. 7 Ağustos 2010 Cumartesi günü maçı Türkiye Kupası şampiyonu Trabzonspor 3-0'lık skorla kazandı ve kupayı 8. kez müzesine götürdü.

Stadyum, 29 Temmuz 2020 tarihinde saat 21.30'da oynanmış olan 2020 Türkiye Kupası Finali'ne ev sahipliği yapmıştır. Normalde 5 Mayıs'ta oynanması planlanan maç, COVID-19 pandemisi nedeniyle 29 Temmuz'a ertelenmiş olup maçın bu statta seyircisiz yapılmasına karar verilmiştir.

Karşılaşma, 10 Haziran 2023'te Covid-19 pandemisi yüzünden ertelenen finaller nedeniyle İstanbul şehrindeki Atatürk Olimpiyat Stadı'nda oynanmıştır. Mücadelede Manchester City ve Internazionale takımları karşı karşıya gelmiştir. Manchester City, karşılaşmayı 1-0 kazandı.

6 Eylül 2010'da U2 müzik grubu U2 360° Tour'un İstanbul konserini bu stadyumda düzenledi. Yaklaşık 55 bin kişinin katıldığı konserde Snow Patrol grubu ve Zülfü Livaneli de sahne aldı.

İstanbul'un İkitelli bölgesinde bulunan Olimpiyat Köyü'nün maç günleri dışında pek toplu ulaşım imkânı bulunmamakla birlikte, planlamalarda İETT otobüsleri ile birçok merkezden ulaşım için çalışmalar yapılmaktadır. 2013 yılında ise metro (önceden M3 hattı, şimdi ise M9 hattı olarak) devreye girmiştir. Bu çalışmalar tamamlanana kadar İETT'nin Bahçeşehir-Yenikapı arasında bulunan 146-T hat numarası ile çalışan otobüsü ulaşım imkânı sağlanmıştır. Ayrıca maç günleri İstanbul'un birçok merkezinden seferler ile İETT ulaşım hizmeti vermektedir.