Wilfried Zaha

Dazet Wilfried Armel Zaha ya da kısaca Wilfried Zaha (d. 10 Kasım 1992, Abidjan), forvet ve sol kanat olarak oynayan Fildişi Sahilili millî futbolcudur. Süper Lig ekiplerinden Galatasaray'da forma giymektedir.

Zaha, 2010 yılında Crystal Palace akademilerinden birinci takımına yükseldi. Selhurst Park'ta geçirdiği ilk üç sezonda tüm müsabakalarda 18 gol attı. Ocak 2013'te, 10 milyon sterlinlik bir ücret karşılığında (o sırada satılan en pahalı Crystal Palace oyuncusu) Manchester United'a transfer oldu. Zaha, sezon sonuna kadar Palace'ta kiralık olarak kaldı ve kulübün Premier Lig'e dönmesine yardımcı oldu. Manchester United ile başarısız bir 2013-14 sezonunun ardından (çoğunlukla Cardiff City'de kiralık olarak geçirdi) Zaha, Ağustos 2014'te bir sezonluk kiralık olarak Palace'ye döndü. O zamandan beri kulüp tarihinde en çok gol atan 10. futbolcu oldu.

Fildişi Sahili'nde doğan Zaha, dört yaşından itibaren İngiltere'de büyüdü. 2012 yılında İngiltere millî takımı formasıyla ilk maçına çıktı. İngiltere için dört yıl oynamadıktan sonra, 2017 Afrika Uluslar Kupası öncesinde Fildişi Sahili için oynamayı seçti.

Abidjan, Fildişi Sahili'nde doğan Zaha, sekiz kardeşi de dahil olmak üzere ailesiyle birlikte dört yaşındayken London Borough of Croydon'daki Thornton Heath'e taşındı. 12 yaşında Crystal Palace akademisine katıldı.

Zaha, Crystal Palace A takımı ile ilk maçına 27 Mart 2010'da, Cardiff City'ye 2-1 yenildikleri maçın bitimine 10 dakika kala Stern John'un yerine oyuna girerek çıktı. Nisan ayında Palace ile iki yıllık profesyonel sözleşme imzaladı.

Palace'ta yıldızı hızla parladı ve 2010–11 sezon öncesi hazırlık maçlarında takımın kilit bir oyuncusu oldu. 7 Ağustos 2010'da, Leicester City'yi 3-2 yendikleri maçta ilk resmi golünü attı. Zaha, Ekim ayında Queens Park Rangers ile iç sahada oynanan maçta Kieron Cadogan'a ve Şubat 2011'de Watford'a karşı deplasman maçında James Vaughan'a asist yaptı. 12 Nisan 2011'de, 95. dakikada Leicester City karşısında Patrick van Aanholt'a vurduğu iddiasıyla oyundan ihraç edildi. Zaha, sezonu toplam 44 maça çıkarken, tüm müsabakalarda 1 gol ve 2 asistle noktaladı.

Zaha, 2011-12 sezonuna 23 Ağustos 2011'de evinde Crawley Town'a Lig Kupası maçında iki gol atarak başladı. 30 Kasım'da Zaha, Crystal Palace'ın Lig Kupası'nda Manchester United karşısında 2-1'lik şok galibiyetinde ki etkiyeci oyunundan sonra Ocak ayında Liverpool ve Manchester United'ın ilgisini çekti.

Sezonun ikinci bölümünde teknik direktör Dougie Freedman, Zaha'yı forvet olarak oynattı. 2011–12 sezonunun sonunda Zaha, Crystal Palace'ta üst üste ikinci kez Yılın Genç Oyuncusu seçildi. Bu sezon 48 maçta 9 gol atıp 5 de asist yaptı.

Zaha, 2012-13 sezonuna parlak bir şekilde başladı, Lig Kupası'nda Exeter City'ye karşı bir asist yaptı ve ilk lig maçında Watford'a karşı bir penaltı kazandı. Zaha, sezonun ilk iki golünü 2 Ekim 2012'de Wolverhampton Wanderers'a karşı attı. Daha sonra, dört gün sonra Burnley karşısında 4-3 kazanılan maçta tekrar iki gol attı.

5 Mart 2013'te Zaha, terfi rakipleri Hull City'ye karşı 4-2 kazanılan maçta Manchester United'dan satın alındığından beri Crystal Palace adına ilk golünü attı. 13 Mayıs 2013 tarihinde, play-off yarı finalinin ikinci ayağında Brighton & Hove Albion'a karşı Zaha, ikinci yarıda iki gol atarak Crystal Palace'ı Wembley Stadyumu'nda play-off finaline taşıdı. 27 Mayıs 2013'teki play-off finalinde Zaha, Crystal Palace'a 2013-14 sezonunda Premier Lig'de bir yer almasını sağlayacak bir penaltı kazandırdı.

25 Ocak 2013'te Zaha, Premier Lig kulübü Manchester United'a katılmayı kabul etti ve sezonun geri kalanında hemen Crystal Palace'a ödünç verilecekti. Palace, 2013 yazında transferi ertelemeye çalıştı, ancak Futbol Ligi kuralları, oyuncunun United'a katılması ve Palace'a geri ödünç verilmesi nedeniyle bunu engelledi. Zaha, Manchester United'da sağlık muayenesini geçti ve 26 Ocak 2013'te performansla ilgili eklentilerle 10 milyon sterlinin 15 milyon sterline yükseldiği bildirilen beş buçuk yıllık bir sözleşme imzaladı.

11 Ağustos 2013'te Zaha, Manchester United formasıyla ilk maçına 2013 FA Community Shield'de Wigan Athletic'e karşı çıktı. Maça ilk 11'de başladı ve futboldaki ilk büyük kupasını kazandı. Old Trafford'daki Lig Kupası'nın üçüncü turunda Norwich City karşısında 4-0 kazandıkları maçta oynadı ve daha sonra 29 Ekim'e kadar tekrar oynamadı. Premier Lig'deki ilk maçına, Nani'nin yerine 7 Aralık'ta Newcastle United'a evinde 1-0 mağlup oldukları maçta oyuna dahil olarak çıktı.

31 Ocak 2014'te Zaha, teknik direktör David Moyes tarafından gözden düşürüldükten sonra 2013-14 sezonunun geri kalanı için Cardiff City'ye kiralık gönderildi.

Sezon sonunda Moyes'in görevden alınmasının ardından Zaha, İskoç teknik adam tarafından kendisine asla şans verilmediğini söyledi. Deneyimini, Liverpool tarafından zor bir başlangıçtan sonra şans verilen başka bir genç oyuncu olan Raheem Sterling'inkiyle karşılaştırdı. Ayrıca, kişisel hayatıyla ilgili yanlış ve kötü niyetli çevrimiçi söylentilerden rahatsız olduğunu söyledi.

28 Ağustos 2014'te Zaha, Crystal Palace ile 1 sezonluk kiralık anlaşmasını imzaladı. İki gün sonra, çıktığı ilk maçta, Newcastle United maçında 3-3 berabere kaldı ve son dakikalarda gol attı. Kış transfer döneminin son günü olan 2 Şubat 2015'te, Zaha'nın Palace'ye transferi, açıklanmayan bir ücret karşılığında beş buçuk yıllık bir sözleşmenin imzalanmasıyla kalıcı hale getirildi, 3 milyon sterlin civarında olduğuna inanılan, eklentilerle 6 milyon sterline yükselen; Palace gelecekte Zaha'yı satarsa ​​Manchester United ücretin belli bir yüzdesini alacaktı.

Yine Zaha, bu sezon Crystal Palace'ın düzenli forma giyen oyuncularındandı ve 34 maça çıktı, iki gol attı ve bir asist kaydetti, Crystal Palace ise 15. sırada bitirdi. Üçüncü tur mücadelesinden bu yana her maçta oynayarak ve yol boyunca iki gol atarak Crystal Palace'ın 2016 FA Cup Finaline ulaşmasına yardımcı oldu. Zaha finalde 120 dakikanın tamamını oynadı, ancak Manchester United maçı 2-1 kazandı. Zaha, Crystal Palace Yılın Oyuncusu ödülünü ilk kez kazandı.

26 Aralık 2016'da Zaha'nın Watford'a karşı kapanış dakikalarında penaltı beklediği pozisyon reddedildi. Bazıları, Zaha'nın faulü abarttığını veya daldığını iddia etti. Maçtan sonra Watford'un maskotu, önünde dalış taklidi yaparak Zaha'yı kızdırmaya çalıştı. 14 Mayıs 2017'de Zaha, Hull City'ye karşı iç sahadaki maçın üçüncü dakikasında açılış golünü attı ve maç 4-0 bitti bu sonuç aynı zamanda matematiksel olarak Crystal Palace'ın Premier Lig'de kalmasını garanti altına aldı ve Hull City'yi alt lige düşürürdü. The Eagles ile bir başka olağanüstü sezonun ardından Zaha, Crystal Palace'ta Yılın Oyuncusu ödülünü üst üste ikinci kez kazandı. 26 Mayıs 2017'de Zaha, Crystal Palace ile beş yıllık yeni bir sözleşme imzaladı.

14 Ekim 2017'de Zaha, iki ay sonra ilk kez Palace'ın ilk 11'ine geri döndü ve Kartallara sezonun ilk gollerini vermek için Chelsea karşısında 2-1 kazanılan maçta gol attı. Nisan 2018'de dört golü ve önde oynarken yaptığı asist nedeniyle Premier Lig'de Ayın Oyuncusu seçildi; 14 Nisan'da rakipleri Brighton & Hove Albion'a karşı 3-2'lik galibiyetinin ilk yarısında iki gol attı.

Kötü başlangıçlarına rağmen Palace, yeni teknik direktör Roy Hodgson yönetiminde elindeki oyunu sürdürdü ve Zaha ile kanat oyuncusu Andros Townsend arasındaki kombinasyon önemli bir faktör oldu. Üst üste üçüncü kez Yılın Oyuncusu seçildi, bu daha önce sadece kaleci Julián Speroni tarafından yapılmış bir başarı idi.

Palace'ın 11 Ağustos'ta yeni sezonun ilk maçında Zaha, Fulham karşısında 2-0 kazanılan maçın ikinci golünü attı. Bu, kulüp için Premier Lig'deki 23. golüydü ve yarışma tarihinde en çok gol atan oyuncu olarak Chris Armstrong ile aynı seviyeye geldi. Dört gün sonra Crystal Palace'ta beş yıllık yeni bir sözleşme imzaladı. 26 Ağustos'ta Watford'a 2-1 kaybettikleri maçta teselli golünü atarak Armstrong'u geçerek Palace'ın Premier Lig gol kralı oldu.

Eylül 2018'de Huddersfield Town karşı bir galibiyet golü attıktan sonra Zaha, herhangi bir kart gösterilmeden önce bacağının kırılması gerektiğini söyleyerek, hakemlerin faullere karşı oyuncuları koruma eksikliğini gördüğü için şikayette bulundu. Veriler, son beş yılda Eden Hazard'dan sonra ligde en çok faul yapılan ikinci oyuncu olduğunu kanıtladı. Ekim ayında Zaha, bir maçın ardından ırkçı taciz ve ölüm tehditlerinin kurbanı oldu. Zaha, 30 Ocak 2019'da Southampton karşısında hakeme muhalefet ettiği için kırmızı kart gördü.

Haziran 2019'da, oyuncu için 40 milyon sterlinlik bir teklifte bulunan ve Crystal Palace'ın teklif edilen ücretin çok düşük olduğu gerekçesiyle Arsenal'e transferi gerçekleşmedi. Ekim ayında sosyal medyada ırkçı tacize uğradı.

Zaha, Crystal Palace ile 38 lig maçının tamamında oynadı, hayal kırıklığı yaratan bir sezon geçirdi ve Chelsea'ye karşı uzun mesafeli bir gol de dahil olmak üzere sadece 4 gol attı.

12 Eylül 2020'de Zaha, Southampton karşısında 1-0 galibiyetteki tek golü attı. 19 Eylül'de, eski takımı Manchester United karşısında deplasmanda 3-1 galibiyette iki gol attı.

13 Mart 2021'de Zaha, Palace'ın West Bromwich Albion karşısında 1-0 galibiyetinde başlama vuruşundan önce diz çökmeyen ilk Premier Lig oyuncusu oldu. Zaha, Şubat ayında Financial Times'ın Futbol İş Dünyası zirvesinde yaptığı açıklamada, "Bir toplum olarak okullarda daha iyi eğitimi teşvik etmemiz gerektiğini düşünüyorum ve sosyal medya şirketleri, sadece futbolcuları değil, çevrimiçi ortamda başkalarını taciz eden kişilere karşı daha güçlü önlemler almalı" dedi.

16 Mayıs'ta Zaha, sezonun 11. lig golünü Aston Villa'ya karşı 3-2 galibiyetle atarak Premier Lig sezonunda attığı goller için yeni bir kişisel rekor kırdı.

27 Eylül 2021'de Zaha, rakipleri Brighton & Hove Albion ile 1-1 berabere kaldığı maçta kulüp için 70. golünü attı ve Crystal Palace formasıyla 400. maçına çıktı. 30 Ekim'de Zaha, Manchester City'yi 2-0 yendikleri maçta Crystal Palace adına üst düzey 50 gol atan ilk oyuncu oldu.

Zaha, Premier Lig'de çıktığı sadece 27 maçta yedi gol kaydetti. Şubat ve Nisan aylarında sakatlığı nedeniyle birkaç maçı kaçırdı. Zaha'nın sözleşmesi sezon sonunda sona erdi. Crystal Palace tarafından haftada 200.000 £ değerinde dört yıllık uzatma teklif edilmesine rağmen Zaha, 23 Temmuz 2023'te yaptığı bir Instagram açıklamasında toplam on sekiz yıl sonra kulüpten ayrılacağını doğruladı. Aynı gün, Süper Lig kulübü Galatasaray'a transfer olmak için Türkiye'ye geldi. İtalyan Serie A kulübü Lazio, Suudi Profesyonel Ligi kulübü En-Nasr ve diğer Süper Lig kulübü Fenerbahçe'den sözleşme teklifleri almış ve ayrıca UEFA Şampiyonlar Ligi'nde oynayan bir dizi başka takımla ilgilendiğini bildirmişti.

23 Temmuz 2023'te Süper Lig'in rekortmen ve son şampiyonu Galatasaray, Zaha'nın transferi konusunda resmî görüşmelere başlandığını duyurdu. Kulübün aynı gün, Twitter adresi üzerinden yaptığı "ZAHAHAHA" paylaşımı 20 milyonun üstünde görüntenme aldı. Galatasaray'ın en büyük rakibi Fenerbahçe'nin de oyuncu ile ilgilenmesinden ötürü Türk spor kamuoyunda ve taraftarlar arasında oyuncunun transferi büyük sükse yarattı. Ertesi gün açıklanan anlaşmaya göre, Zaha ile 3 sezonluk anlaşmaya varıldığı duyuruldu.

Süper Lig'deki ilk maçına 12 Ağustos'ta Kayserispor karşısında çıktı. 20 Eylül'de, Kopenhag ile 2-2 berabere kaldıkları maçta ilk kez UEFA Şampiyonlar Ligi grup aşamasında forma giydi ve son dakikalarda Tetê'nin golüne yaptığı asistiyle maça damgasını vurdu. 3 Ekim'de, Galatasaray'ın Old Trafford'da eski kulübü Manchester United'ı 3-2 yendiği maçta ilk Şampiyonlar Ligi golünü attı.

2010-11 sezonundaki başarısı, İngiltere'nin 19 yaş altı takımına Şubat 2011'de Almanya'ya karşı oynadıkları maç için çağrılmasıyla sonuçlandı. 23 Şubat 2012'de U-21 takımına çağrıldı. İlk maçına 29 Şubat'ta Belçika'yı 4-0 yendikleri maçta üçüncü gol için Henri Lansbury'ye asist yaparak çıktı. 11 Kasım 2012'de Zaha, teknik direktör Roy Hodgson tarafından 14 Kasım'da İsveç ile oynanacak hazırlık maçı için A takıma çağrıldı. 83. dakikada ilk kez sahneye çıkan arkadaşı Raheem Sterling'in yerine oyuna girdi.

Zaha, 2018 FIFA Dünya Kupası öncesinde Hodgson yönetimindeki Crystal Palace için iyi bir formdayken, teknik direktör kanat oyuncusunu İngiltere'ye bağlamak için rekabetçi bir oyunda sahaya çıkarmadığı için pişman olduğunu söyledi.

27 Kasım 2016'da Fildişi Sahili Futbol Federasyonu, Zaha'nın uluslararası futbol bağlılığını İngiltere'den Fildişi Sahili'ne geçirmek için FIFA'ya yazışmalar gönderdiğini doğruladı. Bu gelişmeye yanıt olarak İngiltere menajeri Gareth Southgate, Zaha'yı tutarlı kulüp formu nedeniyle bağlılığını değiştirmekten caydırmaya çalışacağını belirtti.

Ocak ayında Zaha, 2017 Afrika Uluslar Kupası için Fildişi Sahili kadrosuna seçildi. İsveç'e karşı ilk maçına 8 Ocak'ta Abu Dabi'deki bir hazırlık maçında devre arasında yedek oyuncu olarak girdi ve 2-1 kazanılan maçta Giovanni Sio'nun golüne asist yaptı. Üç gün sonra, aynı sahada Uganda'ya karşı 3-0 kazanılan maçta ilk uluslararası resmi başlangıcını yaptı ve ilk golünü attı. Gabon'daki turnuvada, Fildişi Sahilleri grup aşamasında 3. oldu ve elendi. Zaha tüm maçlarda oynadı.

Zaha, Mısır'daki 2019 Afrika Uluslar Kupası için de çağrıldı. Turnuvada iki gol attı, Namibya'yı 4-1 yendikleri son grup maçında ve Mali'ye karşı oynadığı son 16 turundaki maçın tek golünü attı. Filler, çeyrek finalde galip gelen Cezayir tarafından penaltılarda mağlup edildi.

Zaha forvet ya da kanat oyuncusu olarak oynayabiliyor, genellikle sağ ayağıyla içeri girebileceği sol kanat mevkiiside iyi işler çıkartıyor. Premier Lig web sitesinden Adrian Clarke, "hızı, atletizmi ve öngörülemeyen hareketleri ile rakiplerin kontrol altına alması zor bir oyuncu" olarak onu tanımlıyor Bu özellikleri sayesinde, genellikle defans oyuncuları onu faul yaparak durdurmaya zorlar. Zaha, Premier Lig tarihinde rakip oyuncular için en fazla kırmızı karta neden olan oyuncudur.

Zaha sık sık kendini yere atmakla suçlanmıştır; ancak, onu kulüp seviyesinde Crystal Palace için ve uluslararası olarak İngiltere için Teknik direktörlüğü yapan Roy Hodgson şunları söyledi: "Wilf Zaha penaltılar için dalış yapmıyor. Bazen devriliyor veya faul olmadan dengesini kaybediyor çünkü çok hızlı koşuyor ve topla çok çevik. Ama kesinlikle dalış yapmıyor." Hodgson, Zaha'nın dalgıç olarak nitelendirilmesinin bir "kampanya" nedeniyle olduğunu ve kendisine yapılan faullerin hakemler tarafından reddedilmesine neden olduğunu da söyledi.