Nurmemmed Şahsuvarov

Nurmemmed bey Adilhan bey oğlu Şehsuvarov (; 1883–1958) Azerbaycan SSC Halk Eğitim Komiser Yardımcısı, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Eğitim ve Din İşleri Bakanı, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Eğitim ve Din İşleri Bakan Yardımcısı, Dağlık Cumhuriyeti Halk Eğitim Bakanı.

Nurmehmet bey Şehsuvarov hem Azerbaycan'ın hem de Kuzey Kafkasya'nın özgürlüğü için savaştı. Büyük Temizlik döneminde baskılara maruz kaldı, 1938'de tutuklandı ve Bakü'ye gönderildi ve 1940'ta sürgüne gönderildi. Nurmamad Shahsuravov 1943'te Bakü'ye döndü ve 1958'de öldü.

Nurmemmed bey Adilhan beyoğlu, 1883 yılında Zengezur ilçesine bağlı Minkend ( Şahsuvarlı) köyünde doğdu. Kürt asıllıdır . 1889–1903'te Transkafkasya (Gori) Öğretmen Okulu'nda okudu ve bir süre Gence'de Rusça öğretmeni olarak çalıştı. Şehsuvarov, 1912'de Tiflis'teki (Gürcistan) İskender Öğretmenler Enstitüsü'ne girdi ve 1912'de Kiev Üniversitesi hukuk fakültesine dışarıdan girdi ve 1915'te harici yollarla mezun oldu.

Sovyet döneminde Bakü'de S. Agamalioğlu Pedagoji Koleji, Kara ve Jeodezi Koleji'nde Rusça öğretmenliği yaptı, daha sonra Bakü Devlet Üniversitesi'nde Rusça dil bölümü başkanı ve Azerbaycan Petrol Enstitüsü'nde Rusça dil öğretmeni olarak çalıştı.

Devlet Güvenlik Servisi arşivlerinde tutulan PR-6399 soruşturma davasının materyalleri, Halk İçişleri Komiserliği 4. Tümen 4. Tümen Şefi Teğmen Grigoryan tarafından Temmuz 1930'da hazırlanan bir rapor bulundurmaktadır.

Nurmehmet Şehsuvarov tutuklanmadan önce Moskova'daki Gubkin Enstitüsü'nde doçent olarak çalışıyordu. 27 Şubat 1938'de Moskova yakınlarındaki Leninsky bölgesinde, Kaluga karayolu üzerindeki Derevlevo köyünde, 52 numaralı evde, Gubkin Enstitüsü'nde tarafsız bir doçent olan Q.Sh. Mikhailinov'un dairesinde yaşayan Şehsuvarov, Devlet Güvenlik Servisi şefi Fedotov tarafından tutuklandı ve Bakü'ye gönderildi.

Nurmehmet Şehsuvarov'a karşı ilk soruşturma 21 Mart 1938'de yapıldı. Soruşturma sırasında karşı devrimci örgüte dahil olmakla suçlandı, ancak bunu reddetti. 15 Nisan 1938'de daha sonraki bir soruşturmada, karşı-devrimci örgüte baskı altında katıldığını itiraf etti.

Nurmammad Shahsuvarov, sürgününün sona ermesinden sonra 1943'te Bakü'ye döndü. 1946'dan 1958'e kadar Nurmammad Shahsuvarov, Azerbaycan Tıp Enstitüsü'nde ve Bakü'deki Azerbaycan Devlet Petrol Akademisi'nde Rus dili profesörü olarak çalıştı. Bu dönemde Azerbaycan Tıp Enstitüsü'nün Rusça dil bölümünün başkanlığını da yaptı.

11 Mayıs 1918'de Kuzey Kafkasya ve Dağıstan Dağlı Halklar Birliği'nin eski liderleri Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını ilan ettiler ve Kuzey Kafkasya Dağları Halklar Birliği'nin kurulmasına ilişkin Bağımsızlık Bildirgesi'ni kabul ettiler. 24 Mayıs 1918'de Tapa Chermoyev yönetimindeki Kuzey Kafkasya Dağlık Cumhuriyeti'nin ilk hükûmeti ilan edildi. Nurmammad bey Shahsuvarov bu hükûmette Halk Eğitim Bakanı görevini yürütmüştür. Gence'de kurulan hükûmet önce Derbent'e, ardından Teymurkhan-Şura'ya taşındı. 15 Aralık 1918'de Dağlık Cumhuriyet parlamentosunun kurulmasına karar verildi. Böylece mevcut hükûmet istifa etti. 17 Aralık 1918'de Pshemaho Kotsev liderliğinde yeni bir koalisyon hükûmeti kurulmuş ve bu hükûmette Nurmammad bey Shahsuvarov Halk Eğitim Bakanı olarak atanmıştır.

Çeçenya'nın büyük bölümünün Denikin'in ordusu tarafından işgal edilmesi, Dağlık Cumhuriyet'te bir hükûmet krizi yarattı. Pshemaho Kotsev ve askeri bakan N. Tarkovski'nin pasifliğini eleştiren hükûmet üyeleri Raşit Han Gaplanov, V. Jabagiyev ve Nurmammad bey Şahsuvarov istifa ederek yeni hükûmetin kurulmasını talep ettiler. 23 Mart'ta Pshemaho Kotsev'in hükûmeti istifa etti. Parlamento, hükûmetin kurulmasını yeniden Pshemaho Kotsev'e emanet etti. Yeni hükûmet 26 Mart 1919'da meclise sunulmuş ve onaylanmıştır. Nurmammad bey Shahsuvarov da bu hükûmette Halk Eğitim Bakanı görevini yürütmüştür.

14 Mart 1919'da Nasib bey Yusifbeyli tarafından kurulan I. Yusifbeyli hükûmetinde Nurmammad Şahsuvarov, Ahrar Partisi'nin bir üyesi olarak Maarif ve Din Bakan Yardımcısı Raşit Han Gaplanov'a atandı. Nurmammad Shahsuvarov, Dağlık Cumhuriyet'te I Kotsev ve II Kotsev hükûmetlerinde Raşid han Gaplanov ile birlikte çalıştı. Bu hükûmetlerde Gaplanov içişleri bakanı, Shahsuvarov ise halk eğitim bakanı olarak görev yaptı.

Yusifbeyli hükûmetinin istifasının ardından 22 Aralık 1919'da kurulan II. Yusifbeyli hükûmetinde Birlik Partisi de ilk kez koalisyon hükûmetine katıldı. Birlik üyesi Hamid bey Shakhtakhtinsky, Eğitim ve Din İşleri Bakanı olarak atandı. Nurmammad Shahsuvarov yardımcısı olarak atandı. Ancak, 5 Mart 1920'de, Hamid Bey Shakhtakhtinsky, nedense, bakanlıktan istifa etti. Bunun yerine, Birlik Partisi Nurmammad Shahsuvarov'u aday gösterdi. Böylece aynı gün Nurmammad Shahsuvarov Eğitim ve Din Bakanı olarak atandı.

Nurmammad Shahsuvarov, Bakan olarak görev yaptığı süre boyunca Azerbaycan'ın şehir ve köylerinde anadilde okulların ve medreselerin açılmasıyla, eğitim ve kültür alanında bir dizi ilerici etkinliğin uygulanmasıyla ve Bakü Devlet Üniversitesi'nin kurulmasıyla yakından ilgilendi. 30 Mart'ta Birlik Partisi hükûmetten çekildi ve hükûmet istifa etti.

25 Ocak 1920'de saat 1'de İttihad Partisi'nin İkinci Kongresi Bakü Halk Meclisi salonunda yapıldı. Kongre, partinin yeni bir Merkez Komitesini seçti. Nurmammad Shahsuvarov da Merkez Komite'ye dahil edildi.

Büyük dedesi Şahsuvar bey - 1802 yılında Daralayaz ilçesine bağlı Paşalı köyünde doğdu. 1825 yılında Abbas Mirza Govanlı-Gajar tarafından Daralyaz kazasının başına getirilen Mehdigulu Han Cavanşir, Şahsuvarlı köyü de dahil olmak üzere birçok köyü Rusya'ya nakletmiş ve Şahsuvar Bey'in köyünü Karabağ'a getirip Karaçörlü ilçesinin Hacısamlı ilçesinin Minkend ilçesine yerleştirmiştir. Böylece Şahsuvar bey, eşi Pari hanım ile burada yaşamak zorunda kalır.

29 Mayıs 2018'de Azerbaycan Tarih Müzesi "Şahsuvarov hanedanından üç mirasçı" başlıklı bir etkinliğe ev sahipliği yaptı. Etkinlikte Nurmammad bey Shahsuvarov ile birlikte Mursal bey Shahsuvarov ve Surkhay bey Shahsuvarov'un Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti dönemindeki hizmetleri ele alındı.