Fıstıklı, Artvin

Fıstıklı köyünün eski adı Nadzvia'dır. Gürcüce bir yer adı olan Nadzvai (ნაძვია) "ladin" anlamına gelen "nadzvi" (ნაძვი) kelimesinden türemiştir ve "ladinlik" gibi bir anlama gelir. Bu adı Türkçeye Nacviya olarak girmiştir. Nitekim 1876 Trabzon vilayeti salnamesinde Nacviya (نجویە) olarak geçer.

Nadzvia, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir. Didvake (დიდვაკე), Nabeğlavi (ნაბეღლავი), Sabanahevi (საბანაოხევი), Verhnati (ვერხნათი), Sakavrati (საყავრეთი),Aho (ახო) gibi günümüze ulaşmış yer adları buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.

Nadzvia veya Nacviya, Osmanlı idaresinin askere alama amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde 44 haneden oluşan bir köydü. Bu tespitte 127 erkek kaydedilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Nadzvia'nın nüfusunun yaklaşık 254 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Nadzvia, 19. yüzyılın ikinci yarısında, Trabzon vilayetinin dört sancağından biri olan Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 Trabzon vilayet salnamesine göre köyün nüfusu 45 hanede yaşayan 125 kişiden oluşuyordu. Salnamede belirtilmemiş olsa da Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Nacviya'nın toplan nüfusunun yaklaşık 250 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1835 yılıyla kıyaslandığınıda köyde önemli bir nüfus değişimi olmadığı görülmektedir. Söz konusu salnamede köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 15 eşek, 50 öküz, 40 inek, 2 at, 400 keçi ve 25 koyun kayda geçirilmiştir.

Nadzvia, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresine Nacvia (Наджвіа) adıyla kaydedilmiş olan köy, Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlıydı. Hatila ve Urdzuma köyleriyle birlikte Hatila nahiyesini oluşturuyordu. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde köyde 28 hanede, 114'ü erkek ve 100'ü kadın olmak üzere 214 kişi yaşıyordu. Bu sayımda nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. 1876 yılıyla kıyaslandığında köyde nüfusun azaldığı görülmektedir. Nitekim Rus idaresi sırasında köyden Osmanlı ülkesine göç edenler Sinop'un merkez ilçesine bağlı Lala ve Tangal, Gerze ilçesinin Akkıraç köylerine yerleşmişlerdir. Bugün Nadzvia köyünde Gürcü dilinin unutulmuş olmasına karşın, bu köylerde Gürcüce konuşulmaktadır.

Nadzvia, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bağımsız |Gürcistan'nın sınırları içinde kaldı. Bu durum 7 Mayıs 1920 tarihli Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla Nadzvia Türkiye'ye bırakıldı.

Nadzvia veya Nacviya Türkçe olmadığı için 1925 yılında köyün adı Gürcüce anlamını çağrıştıracak biçimde Fıstıklı olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında Fıstıklı köyünün nüfusu 217 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 44 kişi okuma yazma biliyordu.

Fıstıklı köyünde orta çağdan kalma yıkık halde bir kule bulunmaktadır. Bu kulenin aşağısında, Hatila Deresi üzerinde kemerli taş köprü bulunuyordu. Köprü Borçka Barajı altında kalmıştır.