İstanbul Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası

İstanbul Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası ya da İstanbul Puanlı Atletizm Birinciliği, 1929-88 yılları arasında İstanbul'un atletizm branşındaki şampiyonunu belirlemek için yapılan spor organizasyonu.

Türkiye'de atletizm ilk olarak XIX. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren Galatasaray Lisesi ve Robert Lisesi gibi okullarda başlamış , Galatasaray Lisesi'nde beden eğitimi öğretmeni olan Monsieur Curel'in 1870 yılında Kağıthane’de düzenlediği koşu, atma ve atlama dallarından oluşan idman bayramı Türkiye’de atletizm yarışmalarının başlangıcı olarak anılmıştır .

Kulüp düzeyinde ise ilk kez 1908 yılında İkinci Meşrutiyet döneminin başlamasıyla canlanan spor ortamında Fenerbahçe, Beşiktaş ve İstanbul Jimnastik Kulübü tarafından ele alınan bu spor dalında, 26 Ekim 1913'te Fenerbahçe'nin düzenlediği ilk atletizm bayramı azınlıklar arasında revaçta olan bu spor dalının, Türk sporcular arasında da beklenen ilgiyi görmesini sağladı. Union Club Sahasındaki yarışlarda sadece 100 metre ve ve 800 metre koşuldu ve Fenerbahçeli Bedri Yıldırım ile Tripo birinci oldular . Aynı dönemde aynı sahada Hilâl-i Ahmer Cemiyeti ve Donanma Cemiyeti'nin hasılat amaçlı tertip ettiği yarışmalarda da Beşiktaşlı sporcular başarı kazandılar .

1 Mayıs 1914'te İstanbul Jimnastik Kulübünün düzenlediği yarışlarda atletizm ile ilgili merak daha da arttıysa da, aynı yıl I. Dünya Savaşı'nın başlaması bu alandaki gelişmeyi kesintiye uğrattı.

Tüm spor faaliyetlerinin eşgüdümünü sağlamak üzere kurulan Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı'na 1922 yılında dahil olan Türkiye Atletizm Federasyonu'nun faaliyete geçmesiyle Türkiye'de ilk düzenli ve atletizmdeki tüm kategorileri kapsayan atletizm yarışmaları başladı. Bunu Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş ile azınlık kulüpleri Beyoğluspor ve Kurtuluş'un (1896 yılında İstanbul Rumları tarafından Tatavla Heraklis adıyla kurulan ve Türkiye'nin en eski spor kulübü olan Kurtuluş 1906 yılında Atina'da düzenlenen Ara Olimpiyatları'nda Osmanlı Devleti'ni temsil etmişti ) yarışmalara getirdiği rekabet havası izledi.

1924 Yaz Olimpiyatları'nda Türk sporcuların başarılı olamaması, yarışmaların derecelerinin de kaydedildiği bir düzene kavuşturulması fikrini getirdi ve bu sistemle Türk atletizm tarihinde ilk Türkiye Ferdi Atletizm Şampiyonası yarışmaları 5 Eylül 1924'te Eskişehir'de yapıldı . Aynı yıl, derecelerin, rekorların ve sporcu sıralamalarının belirlendiği ilk İstanbul Ferdi Atletizm Şampiyonası organize edildi.

1924 yılında başlayan İstanbul Ferdi Atletizm Şampiyonası günümüze dek sürerken, kulüpler arasındaki rekabet puan sistemiyle İstanbul'un en başarılı kulübünü belirleyecek bir organizasyonun yapılması düşüncesiyle ilk İstanbul Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası 1929 yılında düzenlendi ve güçlü bir kadroya sahip Galatasaray'ın şampiyonaya katılmaması neticesinde 120 puanlı Beşiktaş şampiyon, 92 puanlı Fenerbahçe de ikinci oldular .

1938'e kadar kesintili olarak yapılan bu şampiyona, o yıldan itibaren daha düzenli bir hal aldı. Aynı yıl kulüplerarası puanlı Gül Kupası yarışlarının da başlatılmasıyla düzenli olarak yapılan kulüplerarası şampiyonalar ikiye çıktı. 1951 yılından itibarense Türkiye Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası'nın düzenlenmeye başlanmasıyla rekabet daha çetin bir hal aldı.

1929'dan 1988'e dek geçen 60 yıllık süre zarfında Şampiyona toplam 52 kez düzenlendi. 1930'lu yıllarda ve 1942 ile 1943 yıllarında II. Dünya Savaşı koşulları nedeniyle yapılamayan; 1975-1982 arasında da beş kez kulüplerin teşkilatla sorunları, ekonomik bunalım ve sıkıyönetim gibi nedenlerle tertiplenemeyen organizasyonda baştan sona kadar boy gösteren Fenerbahçe 24 kez şampiyon olurken, 1950'li yılların ikinci yarısında atletizmde çöküş yaşayan Galatasaray sarı-lacivertli takımı 16 şampiyonlukla takip etti. İlk iki şampiyonanın birincisi Beşiktaş Galatasaray'ın 1950'lerin ikinci yarısındaki çöküşünün yarattığı boşluğu doldurup iki şampiyonluk daha alarak toplamda 4 şampiyonluğa ulaştı.

1933 yılında Galatasaray'daki çatlama sonucunda bu kulüpten ayrılan idareci ile sporcularla kurulan ve 1938 yılında futbolda İstanbul ve Türkiye şampiyonluğuna ulaşan Ateş Güneş kulübü atletizmde de aynı yıl şampiyon olurken, 1941 yılında kurulan ve 1960'ların başına dek boksta ve 1970'lerin ortalarına dek voleybolda şampiyonluklar kazanan İETT 1945'te ve daha çok basketbolda ününü duyurmuş olmakla birlikte 1970'lerin ikinci yarısında atletizmde de iddialı konuma gelen İTÜ 1979'da birer şampiyonluk almışlardır.

1955 yılındaki 6-7 Eylül Olayları'ndan sonra İstanbul Rumlarının büyük oranda göç etmeleriyle o döneme dek iddialı olan azınlık kulüpleri de ortadan kaybolmuştur.

Türk atletizminin uluslararası alanda birçok başarı kazandığı 1930'lardan 1960'lara kadar yüksek sayıda seyircilere hitap eden İstanbul Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası 1960'lardan itibaren ilgisini kaybetti. 1987 yılında birkaç kademeden oluşan Türkiye Atletizm Ligi'nin başlamasıyla 1988 yılında son kez düzenlendi.

1968 yılında 24-25 Ağustos tarihlerinde düzenlenen Şampiyona'da Galatasaray en fazla puanı toplamasına rağmen 4x400 bayrak yarışında bir Galatasaraylı atletin rakibine dirsek attığı belirlenince sarı-kırmızılılar diskalifiye edildi ve bu yarıştan aldıkları puan silindi. Böylece 33.848 puan alan Fenerbahçe şampiyon, 32.456 puan alan Galatasaray ise ikinci oldu..

1975 yılında İstanbul kulüpleri İstanbul bölgesinin tek atletizm antrenörü Şevki Koru'nun emekliye ayrılacak olmasından dolayı, Atletizm Federasyonu Başkanı Cüneyt Koryürek'e başvurarak yeni ve yabancı bir antrenör görevlendirilmesini talep etmişler, ayrıca Federasyon'un uygulamalarını eleştirmişlerdir . İstanbul atletizmindeki bu kargaşa İstanbul Atletizm Bölge Müdürlüğü'ne 1975 yılının İstanbul Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası'nı düzenleme olanağını vermemiş, buna karşılık Bölge Müdürü Kamuran Tekil söz konusu sezonda Fenerbahçe Atletizm Bayramı (5-6 Temmuz), Galatasaray Atletizm Bayramı (25 Temmuz), Spor Yazarları Bayramı (16-17 Ağustos), Uluslararası Cezmi Or Yarışları (13-14 Eylül) ve Türkiye-Bulgaristan Genç Millî Müsabakaları (14 Eylül) olmak üzere beş yarışma düzenleneceğini açıklamıştır . Daha sonra Galatasaray Atletizm Bayramı yapılmazken, diğer dört faaliyet gerçekleşmiştir.

1976 yılında ise kulüpler İstanbul Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası'nı boykot etmişlerdir. 22 Mayıs 1976 tarihinde yapılan açıklamada yarış koşullarının düzeltilmemesi halinde İstanbul'daki hiçbir yarışa katılmayacaklarını İstanbul Atletizm Bölge Müdürlüğü'ne yazılı olarak bildirmişlerdir. 5-6 Haziran 1976 tarihlerinde BJK İnönü Stadyumu'nda düzenlenmesi planlanan Şampiyona'ya gelen 128 atlet taleplerini bu defa pankartlara yazmış, daha sonra eşofmanlarını giyerek pistten tribüne çıkmışlardır . 13 Haziran'da ise atletler yarışmak üzere stada gelmelerine rağmen, bu defa bölge müdürlüğü idarecileri ve hakemler gelmeyince kendi aralarında yarışmışlardır.

1980 yılında İstanbul Kulüplerarası Atletizm Şampiyonası düzenlenemedi, sadece 14-15 Haziran'da Ferdi Atletizm Yarışması yapıldı . Atletizm İstanbul Bölge Müdürlüğü 16-17 Ağustos tarihlerinde ise sadece Galatasaray, Fenerbahçe ve İTÜ'nün katıldığı bir üçlü yarışma tertip etti, bu yarışmada Galatasaray şampiyon oldu. Sonraki dönem ise 12 Eylül Darbesi'ne giden sürecin sıkıyönetim koşulları nedeniyle Kulüplerarası Şampiyona'nın düzenlenmesine olanak tanımadı. Bu dönemde kulüpler ile Bölge Müdürlüğü arasındaki gerilim devam etti. Nitkim İstanbullu atletler Uluslararası Cezmi Or Yarışları'na protesto amaçlı katılmadılar.