Pelléas et Mélisande (opera)

Pelléas et Mélisande Claude Debussy'nin bestelediği 5 perdelik (20 sahnelik) bir opera eseridir. Librettosu, Maurice Maeterlinck tarafından, kendisi tarafından yaratılmış sembolist bir tiyatro oyunu olan Pelléas et Mélisande'dan uyarlanmıştır. Bu opera Claude Debussy'nin bestelediği tek opera eseri olup 20. yüzyıl batı klasik müziğinde önemli bir aşama olduğu kabul edilmektedir.

Bu eserin konusunun ilk işlenişi Dante Alighieri'nin İtalyanca İlahî Komedya eserinde V. Kanto'da bulunmakta olup, Paolo Malatesta ile onun erkek kardeşinin nişanlısı olan Francesca de Rimini arasındaki trajik aşk hikâyesidir.

Allemonde Kralı Arkel'in torunu olan Prens Golaud bir av sırasında ormanda yolunu kaybeder. Orada bir kaynak ve çeşme önünde oturan ve çok korkmuş görünüp ağlayan bir genç kız ile karşılaşır. Kızın önündeki kaynak havuzu içinde bir taç bulunmaktadır. Genç kız isminin Melisande olduğunu söyler ama nereden geldiğini aslının ne olduğunu söylememekte ısrar eder. Golaud'yu kaynak havuzundaki tacı çıkarıp almaktan da men eder. Golaud onu karanlık olmadan kendiyle birlikte ormandan ayrılıp gitmeye ikna eder.

Bir önceki sahnedeki olaydan altı ay geçmiştir. Prens Golaud ile Prens Pellaaş'ın annesi olan Genevieve yaşlı ve nerede ise gözleri kör olan kral Arkel'e bir mektup okumaktadır. Bu mektup Golaud'dan kardeşi Pelleas'a gönderilmiştir. Bu mektupta Golauad, ormanda bulduğu Melisande ile evlendirdiğini ama hala da onun hakkında ormandaki kaynakta öğrendiği haricinde hiç yeni bilgisi olmadığını itiraf etmektedir. Kral Arkel'in onun bu evlilik nasıl karşılayacağını bilemediğini ve belki de gayet aksi karşılayıp kendisine çok kızacağını da düşündüğünü de bildirmektedir. Eğer ihtiyar kral bu evliliğin tamamiyle aleyhinde değilse kardeşi Palleas'dan bu mektubun gelişinden üç gün sonra denize bakan kulenin üstünde bir fener ateşi yakmasını ister. Eğer Golaud bu fener ateşini göremezse şatoya hiç gelmeyeceğini ve gemiyel oradan uzaklara gideceğini söylemektedir.

Kral Arkel önceki karısı olmuş olan Golaud'u Prenses Ursule ile evlendirmeyi ve böylece "uzun sürnmuş olan savaşları ve eski nefretler" ortadan kaldırmayı planlamıştı. Fakat kaderin getirdiğine boyun eğip torununun Melisande'ye evlenmesini kabul eder.

Pelleas sahneye girer çok ağlamaklıdır. Yakın arkadaşı olan Marcellus'tan bir mektup almış; onun ölüm döşeğinde olduğunu öğrenmiştir ve Marcellus ölmeden önce arkadaşı Pelleas'ı görüp onunla vedalaşmak istemektedir. Bunun için Pelleas yola çıkmak istemektedir. Fakat Arkel torununa Golhaud'un gelmesi için şatoda beklemesini ister ve Pelleas'ın babasının da şatoda gayet ciddi hasta olarak yattığını ve onun yanından ayrılmaması gerektiğini de ona hatırlatır. Genevieve fener kulesine fener ateşi yakmasını unutturmasını da Pelleas'a hatırlatır.

Geneviève ile Mélisande şatonun bahçesinde dolaşmaktadırlar. Melisande şatonun etrafından buluna orman ve bahçelerin çok karanlık olduğunu söyler. Pelleas sahneye gelir. Denize doğru bakarlar ve limandan bir geminin ayrıldığını ve fener kulesindeki fener ateşinin yandığını görürler. Melisande bu geminin denize açılınca batacağı kehanetinde bulunur. Güneş batıp etraf kararır. Genevieve Golaud'un ilk evliliğinden olmuş olan genç oğlu Yniold'a bakmak için oradan ayrılır. Pelleas dik olan merdivenlerden inmesine yardım etmek için Melsisande'nin ellerinden tutmak ister ama Melisande ellerinde çiçek taşıdığını bildirip bu yardımı istemediğini söyler. Pelleas ona ertesi gün oradan ayrılacağını bildirir . Melisande ona neden ayrılacağını sorar.

Sıcak bir gün. Pelleas Melisande'yi orman içinde çok sevdiği bir mevkiye, "Kör Adam Pınarı"'na getirmiştir. Ahali bu pınar suyunun sağlığa çok yararlı olup körlüğü iyileştireceğine inanmaktadırlar. Fakat ihtiyar kral görmeyi kaybetmeye başlamasından beri ahali bu pınara gelmemekteydiler. Melisanda pınarın yalak duvarı üzerinde yatıp yalak suyunun dibinde ne olduğunu görmeye çalışır. Saçlarını tutan bağ çözülmüştür ve uzun saçları suya erişmiştir. Pelleas onun saçların ne kadar uzun olduğunu görür. Golaud'un onu bu pınar başında ilk defa onu gördüğünü hatırlar ve Melisande'ye o zaman Galoud'un onu öpmeye çalışıp çalışmadığını sorar. Melisande bir cevap vermekten kaçınır. Melisande parmağında olan Galoud'un kendine verdiği yüzükle oynamaya başlar ve yüzüğü parmağından çıkarıp onu havaya atıp tutmaya çalışır. Ama yüzüğü yakalayamadan yüzük şu içine düşer. Pellaeaş yüzüğün kayboluşuna aldırmamasını söyler; ama Malışande yine de kuşkuludur. Pelleas tam bu sırada şato kulesindeki saatin de yüzük tam suya düşmekte iken öğlen on ikiyi çaldığını da dikkatini çeker. Mellisande ona Gollaud'ya ne diyeceğini sorar. Palleas "gerçeği" söylemesini tavsiye eder.

Golaud hasta yatağında yatmaktadır ve Melisande başucundadır. Av yapma sırasında attan düşmüş ve ciddi olarak yaralanmıştır. Bindiği at şato kulesinin saat canının on ikiyi çaldığını duyduğu zaman birdenbire saha kalmış ve binicisi olan Golaud'yu üstünden silkip yere atmıştır. Melisade çok üzgündür; şatoya gelme kararının hata olduğunu anlamıştır, kendini hiç iyi hissetmemektedir ve devamlı ağlamaya başlamıştır. Golaud ile birlikte şatodan ayrılmayı istemektedir. Gölaud ona neden kendini bu kadar mutsuz hissettiğini sorar. Melisande bir cevap vermekten çekinir.

Bunun üzerine mutsuzluğun nedeninin Pelleas'ın ona karşı tutumu mu olduğunu sorar. Melisande Pellaeaş'ın kendisinden hoşlanmadığını her tavrı ile gösterdiğini söyler. Ama mutsuzluğunun nedeni onun tutumu olmadığını bildirir. Golead karısına Pelleas'ın tutumuna endişe etmemesini söyler, çünkü Palleas'ın yaşının daha küçük olduğunu ve bu genç yaşından dolayı onun bazen çok acayip tavır ve tutumları olmasının olağan olduğunu açıklar. Melisande şatonun çok kasvetli bir yer olduğundan şikayet eder ve o gün ilk defa bulutsuz açık bir hava gördüğünü belirtir. Golaud karısına böyle nedenlerle ağlamasının onun yaşına başına yakışmadığını söyler.

Onu teselli etmek için elinden tutar; ama birden Melisande'nin parmağında ona verdiği evlilik yüzüğünün bulunmadığını fark eder. Galaud karısının parmağına bu evlilik yüzüğünü takmamasına gayet çok sinirlenir. Melisande yüzüğü kuuck Yniold'da denizkabukları toplamak için gitmiş olduğu deniz sahilindeki mağaranın önlerinde sahilde kaybettiğini sandığını bildirir. Güneşin batmış olmasına rağmen, Golaud ona hemen bu sahile acele ile gitmesini ve oraya gel gelip sahili suyla kaplamadan bu yüzüğü arayıp bulması için katı bir emir verir. Melisande karanlıkta sahile gitmekten korktuğunu açıklar. Galaud ona Pelleas'ı yanına alarak onunla birlikte gitmesini tavsiye eder .

Kapkaranlık bir gecede Melisande ve yanında Pelleas deniz sahilide bulunan mağara önüne doğru yola çıkarlar. Melisande mağaraya girmekten korktuğunu bildirir. Pelleas ona yüzüğü nerede düşürdüğünü çok ayrıntılı tarif etmesi gereğini açıklar ve o zaman Galeud'un Melisande'nin doğruyu söylediğine inanacağını bildirir. Tam bu sırada bulutlar ayrılır ve ay ışığı mağara önünü aydınlatır. Mağarada üç dilencinin uyumakta olduğu görülür. Pelleas ülkede kuraklık ve açlık olduğu için her tarafın böyle dilencilerle dolu olduğunu bildirir. Onları rahatsız etmek istemez ve ertesi gün tekrar buraya gelip yüzüğü aramayı tavsiye eder.

Melisande şatonun kulesindeki pencere önündedir. Sacclarını taramakta ve bir şarkı söylemektedir. Pelleas pencere önüne gelir. Ertesi gün seyahate çıkacağı için elini öpmek istediği için eline pencereden uzatmasını ister. Pelleas, Melisande'nin şarkkittiği eline yetişemez. Ama Melisande'nin uzun saçları pencereden sarkmıştır; onlara yetişip bu saçları okşayıp öper. Pelleas Melisnade'nin bazılarının bunu göreceğinden dolayı protestolarına rağmen, oyun olsun diye Melisande'nin saçlarını bir ağaca bağlar. Ağaçta bulunun bir güvercin sürüsü etrafta uçuşmaya başlarlar. Melisande Golhaud'un ayak seslerini duyar ve paniğe kapılır. Golhaud Pelleas ile Melisande'nin bu oyunlarını görmüştür anma bunu gençlerin şen şakacılığına atfeder. Pelleas'la birlikte oradan ayrılır.

Gölhaud Pelleas'ı şatonun bodrumu girişine götürür. Bu bodrumda şatonun zindanı ve yıllarca suyu durgun kalmış (ve bir "ölü kokusu" veren) bir su depolama havuzu bulunmaktadır. Gölhaud Pelleas'a eğilip bodrumun etrafa iyice bakmasını ve düşmemesi için kendini tutacağını söyler. Pelleas bodrumun havasında hiç hoşlanmamıştır ve ikisi hemn oradan ayrılırlar.

Pelleas bodrumdan çıkıp temiz hava alınca hemen ferahlar. Vakit öğlen olmuştur. Şato kulesinin penceresi önünde Melisnade ile Geneviève'yi görürler. Golhaud, Pelleas'a bir önceki akşam Melisande ile oynadığı "çocuksu oyunu" tekrarlamamasını söyler. Melisande bir bebek beklemekte ve hayatını ona bahsettiği bu güzelliği elinden geldiğinde korumak istemektedir. sahhatındeki ani bir değişim bebeğin sağlığına olumsuz yönde etkiyecek hatta ölümüne yol açabilecektir. Pelleas ile Melisande arasında bir ilişki olabileceğini kabul etmiştir. Ama Pelleas'dan hiç kimseye bunu açıkça hissettirmeden bu ilişkiyi daha derinleşmeden hemen kesmesini ister.

Golhaud, küçük oğlu Yniold ile birlikte şafaktan önceki karanlıkta oturmaktadır. Golhaud oğluna Pelleas ile Melisande hakkında sorulara sormaktadır. oğlu daha çocuktur ve babasının neyi ve neden bu soruları sorduğunu hiç anlamamaktadır. Yniod'un verdiği cevaplar hiç Golhaud'un istediği cevaplar olmamaktadır. Yniold Pelleas ile Melisande'nin kapının önünde birbirleriyle kavga ettiklerini söyler ve Ynigold'a bir gün kendin de babası kadar büyük olacağını söylediklerini bildirir. Golhaud, Pelleas ve Melisande'nin eğer ikisi Yniold'u yalnız bırakırlarsa onun karanlıktan korkacağını ve ağlamaya başlayacağını düşünerek onu yanlarından uzaklaştırmadıklarını öğrenince şaşırır. Yniold bir gün "yağmur yağdığı zaman" Pelleas ile Melisande'nin birbirine öpücük verdiğini gördüğünü söyler. Golhaud oğlununu omzuna kaldırıp koyarak onu pencereden odaya bakmasını sağlar. Fakat babası çiftin ne yaptığını gördüğünü sorduğu zaman çiftin ateş önünde oturup alevleri seyrettiğini söyler. Sonra babasına kendisini omzundan indirmesini söyler ve indirmezse sesinin yettiği kadar bağırıp yardım isteyeceğini söyler. Bundan sonra Golhaud oğlu ile oradan ayrılır.

Palleas, Melisande'ye babası Arkel'in kendini biraz daha iyi hissettiğini ve ondan seyahate çıkmak için izin isteyeceğini bildirir. Melisande ile son buluşmasının "Kör Adam Pınarı" önünde olmasını tertip ettiğini de açıklar.

Arkel Melisande'ye şatoya ilk geldiği zaman "çok acayip ve şaşkın bir tavırı olduğu ve hemen bir belanın ortaya çıkmasını bekler bir şekilde tutumu olduğu" için ona çok acıdığını ve bunun için kendini affetmesini söyler. Fakat şimdi her şeyin değiştiğini ve "onun ileriyi görme imkanı bulunan bir döneme kapı açtığına" inandığını ifade eder. Melisande'ye kendi öpmesini istediğini söyler.

Bu sırada birden Golaud odaya girer. Alnı kanla kaplıdır ve bunun bir dikenli çalı arasına düştüğü için olduğunu açıklar. Melisande kocasının alnından kanları temizlemeye yeltenince karısına kendisine dokunmamasını ihtar eder. Kendisine kılıcının getirilmesini ister. Bir köylü daha açlıktan ölmüştür. Golaud karşısında titremekte olduğunu görünce ona karısını bir kılıçla öldürmeyeceğini söyler. Arkel "Melisande'nin gayet masum olduğu onun gözlerinden anlaşılmakta" deyince onunla alaya başlar. Melisande'ye gözlerini kapamasını emreder ve "eğer gözlerini kapamazsan ben onları nasıl uzun zaman kapabileceğimi bilirim" diye onu tehdit eder. Melisande'ye kendinden nefret ettiğini söyler ve onu saçlarından tutarak odanın bir tarafından diğer tarafına sürükler. Sonra odadan ayrılır.

Oğlunun ayrılmasından sonra Arkel oğlunun sarhoş olup olmadığını Melisande'ye sorar. Melisande onun sarhoş olmadığını söyler; sadece hareketlerinin artık karısını hiçbir şekilde sevmediğini gösterme olduğunu söyler. Arkel buna karşılık olarak "Eğer Tanrı olsaydım insanların kalplerine acırdım" diye cevap verir.

Yniold kayalar arasında sıkışık kalmış altın topunu almak için topun üstünde bulunan bir tas parçasını kaldırmaya çalışmaktadır. Hava kararmaktadır ve bir koyun sürüsünün devamlı melemesini ve birden melemeyi kestiklerini duyarlar. Çoban bunun nedeninin koyunların kendi akşam ağılına gitmeyen bir patikaya girdiklerini anladığından olduğunu açıklar. Fakat Yniold ile çobanın o geceyi nerede geçirecekleri sorusuna çoban cevap vermez. Yniold ve kendisiyle konuşacak başka bir bir kişi bulmak için çobanın yanından ayrılır.

Pelleas pınar önüne yalnız başına gelir. Melisande ile çok derin bir şekilde bağlantı kuracağından endişe etmektedir ve bunun sonuçlarının kötü olacağından korkmaktadır. Oradan hemen ayrılmasının daha uygun olacağını bilmektedir ama Melisande'yi son bir daha görmek ve şimdiye kadar kendine sakladığı ona karşı beslediği hisleri ona açıklamak istemektedir.

Melisande gelir. Şatodan Gölhaud'a hiç hissettirmeden ayrıldığını sanmaktadır. Önce Palleas'a karşı soğuk ve uzak davranır. Fakat Palleas uzun bir seyahate çıkıp şatodan uzun müddet uzaklaşacağını söyleyince Melisande daha ona çok daha yakın davranmaya başlar. Palleas ona aşık olduğunu itiraf edince Melisande de Pelleas'ı ilk defa gördüğünden beri ona gönülünü kaptırdığı itiraf eder.

Pelleas uzaktan şato kapılarının akşam gelmesiyle kapandığını duyar. O gece için şato dışında kalmışlardır. Melisande bunda bir hayır olduğunu düşündüğünü söyler. Pelleas artık ne olacaksa olmasını kabullenmiştir. Melsande ile Pelleas kucaklaşıp öpüşmeye başlarlar. Fakat iki öpücükten sonra birden ağaç gölgeleri arasında birinin bulunup kendilerini gözlediğini hissederler. Bu ağaç arkasında saklanıp çiftin ne yapacağını gözlemekte olan Gölhaud'dur. Gölhaud hemen gelerek kendini savunmadan yoksun olan Pelleas'a kılıcı ile hücum edip onu öldürür. Melisande'de de bir kılıç darbesi ile yaralanır. Ölmekte olan Pelleas'a kocasının önü öldürme girişimine karşı koyacak cesareti olmadığını bildirerek ormanda ağaçlar arasında kaçmaya koyulur.

Melisande çocuğuna doğum yaptıktan sonra hasta yatağında uyumaktadır. Doktor, Goluad'ya Melisande'nin yarasına rağmen sıhhatinin ciddi bir tehlikede olmadığını bildirmiştir. Golaud onu öldürmeye çalıştığı için büyük suçluluk duygusu içindedir; karısını bu öldürme girişimine hiçbir gerekçe olmadığını ve Palleas ile Melisande'nin öpüşmesinin sadece bir kızkardeşin erkek kardeşini öpmesinden ileri gitmediğine inandığını bildirir.

Melisande uyanıp gözlerini açar; odada bir pencerenin açmasını ister ve böylece güneş batımını görebileceğini açıklar. Golaud karısı ile yalnız olarak konuşmak istediği için doktor ve Arkel'in odadan ayrılmalarını ister. Golaud bütün bu gelişmelerden kendini mes'ul tuttuğunu açıklar ve Melisande'den kendini affetmesine yalvarır. Fakat Golaud Melisande'den Pelleas'a karşı bir aşk duyduğunu itiraf etmesini de istemektedir. Melisande bunun doğru olmadığını kendinin böyle bir aşktan masum olduğuna ısrar eder. Fakat Golaud bu itiraf isteğinde devamlı olarak ısrar etmektedir.

Arkel ve doktor odaya geri girerler. Arkel oğlu Golaud'a bu ısrarından vazgeçmesini söyler yoksa zaten zayıf düşmüş olan Melisande'yi öldürebileceğini ihtar eder. Golaud "ben zaten onu yaralıp öldürdüm" cevabını verir.

Arkel, Melisande'nin kolları arasına yeni doğurmuş olduğu kız bebeğini verir. Fakat Melisande kız bebeğini kolları arasında tutup kıldıramayacak kadar zayıftır. Bebeğinin hiç ağlamadığından da kuşkuludur ve bebeğinin çok çekilmez bir hayatı olacağını bildirir. Birden onları kimin çağırdığı bilinmemekle beraber, oda hizmetçi kadınlarla dolar. Melisande sessizce hayatına veda edip bu dünyadan ayrılır. Onun ölümü esnasında hizmetçilerin hepsi dizleri üzerine çökerler. Arkel hıçkırıklarla ağlamaya başlayan Golaud'yu teselliye çalışır.