1941 Şubat Grevi

1941 Şubat Grevi (Felemenkçe: Februaristaking), II. Dünya Savaşı sırasında Hollanda’da işgalci Almanya'nın Yahudi karşıtı uygulamalarına tepki olarak örgütlenen genel grevdir. Doğrudan sebep ise Almanların Amsterdam’ın Yahudi mahallesinde yaptıkları şiddet eylemlerdir. Grev 25 Şubat günü başlamış ve ertesi gün büyük ölçüde bastırılmıştı. Şubat Grevi Alman işgali altındaki Avrupa kıtasında Yahudilere karşı yapılan uygulamalara karşı Yahudi olmayanlar tarafından yapılan ilk doğrudan eylemdir.

II. Dünya Savaşında Hollanda Almanya’ya Mayıs 1940'ta teslim olunca bu ülkedeki Yahudilere karşı ilk uygulamalar Haziran ayından itibaren başlar. Kasım ayında tüm Yahudiler kamu görevlerinden ve özellikle üniversite görevlerinden atılırlar. Üniversite öğrencileri ise bu uygulamaya karşı Leiden başta olmak üzere birçok üniversitede protesto yapacaklardır. Aynı zamanda Amsterdam’daki işçiler arasında da huzursuzluk vardı, Amsterdam-Noord’daki dok işçilerinin Almanya’ya zorunlu işçi olarak gönderilmesi tehdidi bulunmaktaydı.

Gerilim arttıkça Hollanda’daki Alman işbirlikçilerinin örgütü NSB ile sokak çetesi olan kolu Weerbaarheidsafdeling (Savunma Kısmı) WA, Amsterdam’daki Yahudi mahallelerinde provokasyonlara başlarlar. Bu olaylar sonucunda WA ile Yahudi gruplar ve destekçileri arasında sokak çatışmaları çıkar, bunların en büyüğü 11 Şubat 1941’de Waterlooplein’de yaşanacak ve bir WA üyesi ağır yaralanacaktır. Bu kişi 14 Şubat günü ölecektir. 12 Şubat günü ise Alman askerleri ve işbirlikçi Hollanda polisleri Amsterdam’daki Yahudi Mahallesini şehrin diğer kısmından izole etmek için dikenli tel çekecek, köprüleri atacak ve kontrol noktaları oluşturacaktır. Mahalleye giriş Yahudi olmayanlara yasaklanır. 19 Şubat günü Alman polisleri Van Woustraat’daki bir lokantaya baskın yapar, çıkan kavgada ise birçok polis yaralanır. Almanlar bunun intikamını 22 ve 23 Şubat günleri alacak, 20 ilâ 35 yaş arasındaki 425 Yahudi erkek esir alınarak Buchenwald ve Mauthausen toplama kamplarına götürülecek ve yıl sonuna gelmeden öldürüleceklerdir.

Bu olayı izleyen 24 Şubat günü Noordermarkt’da bir açık hava toplantısı yapılır, Yahudilere karşı yapılanlara ve Almanya’ya zorunlu işçi olarak götürülme işlemine karşı bir grev yapılmasına karar verilir. Almanlar tarafından yasa dışı ilan edilen Hollanda Komünist Partisi ertesi sabah için tüm şehirde gev yapılması için çağrı metni hazırlar ve dağıtır. Greve ilk başlayan şehrin tramvay işçileridir, onları De Bijenkorf gibi bazı fabrikalar ve okullar izler. Almanlar greve karşı önlem almaya çalışsa da, grev hızla yayılarak Zaanstad, Kennemerland ve Utrecht’e yayılır. Ancak grev uzun sürmeyecek ve 27 Şubat günü Alman polisince bastırılacaktır. Bakıldığında başarısız gibi görünse de Almanların işgali altında Yahudilere karşı eylemlerini protesto eden ilk eylem olmasından dolayı tarihsel olarak çok önemlidir.

Grev her yıl 25 Şubat günü anma törenleriyle hatırlanmaktadır. Tersanelerde yürüyüş yapılarak başlayan etkinlikler kapsamında 1951 yılında tersane bölgesine bir anıt dikilmiştir. Heykel Hollandalı heykeltıraş Mari Andriessen tarafından yapılmıştır. Anma toplantılarına tüm siyasi partiler, şehirdeki toplu taşıma çalışanları ve Yahudi soykırımında hayatta kalanlar katılmaktadır. Grev sırasında grevi bizzat örgütleyen üç komünist işçi önderinin öldürülmesine ve aralarında Henk Sneevliet’in de bulunduğu 12 komünist yöneticinin Almanya’da hapsedilmesine rağmen savaştan sonra Hollanda hükûmeti direnişin Hollanda Komünist Partisi tarafından örgütlendiğini yadsıyacaktır. Soğuk Savaş sırasındaki bu uygulama yüzünden komünistler grevle ilgili anma toplantılarını ayrı yapmak zorunda kalmıştır. Almanya işgali sırasında örgütlü silahlı direnişin en başarılı örneklerini veren Fransız, İtalyan, Yugoslav, Bulgar ve Yunan komünist partilerinin arasında Hollandalı Komünist Partisi de sayılmalıdır.

Sijes, Dr. B. A. (1978) (Hollandaca). De Februaristaking. © Dutch Institute for War Documentation. Amsterdam: H. J. W. Becht. ISBN 90-230-0290-3.