30

122-mm obüs M1910/30 (Rusça 122-мм гаубица образца 1910/30 годов) SSCB tarafından I. Dünya Savaşı sırasında kullanılan 122-mm obüs M1910 model topun II. Dünya Savaşı sırasında modernize edilen 121.92 mm (4.8 inç) çapında obüs topudur. Bu silah Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında ordu servisine girmiş ve tüm savaş boyunca kullanılmıştır.

M1910/30 tipik kısa namlulu bir obüs türüydü. +20° ila +45° lik bir yükselme açısına sahipti. Başlıklar altı adet fırlatıcı ile (1den 5e kadar dolu) ateşleniyordu. Ancak +20° lik açı altındaki atışlarda geriye devrilme riskinden dolayı tamamiyle dolu ateşlenemiyordu Top kundağı yatay sürmeliydi. Namlunun altında hidrolik geri tepme mekanizması, hidrolik geri tepmesi ve bunu bağlı yaylı geri getirici sistemi bulunuyordu Taşıma sehpasının tek ayağı vardı ve yaysız ahşap tekerlekleri vardı. 1936 yılında tekerlekleri çelik ve lastik kaplı hale getirildi ve yanal dönüş açısı eklendi.

Aslında top Fransız yapımı 122-mm obüs M1910 modelinin geliştirilmiş bir üst modeliydi. İlk üreticisi Fransız Schneider Elektrik firmasıydı. Rus İmparatorluğu Ordusu tarafından I. Dünya Savaşında kullanılan M1910 obüsü Ekim Devrimi sonrasında da kullanıldı.

Ortaya çıkan topa 122-mm obüs M1910/30 adı verildi. Elimizde sadece 1937 ile 1941 yıları arasındaki üretim adetleri vardır. Perm Fabrikası tarafından 3,395 adet üretildi. 762 adet eski M1910 topu geliştrilerek M1910/30 standartlarına getirildi.

M1909/37 tümen seviyesinde kullanılan bir obüstü. 1939 yılındaki ordu organizasyonunda her topçu tümeni iki topçu alayı - hafif topçu alayı (bir 76 mmlik topçu taburu ve iki karışık topçu tabur (biri 76 mmlik diğeri 122 mmlik obüs bölüğü) ve obüs alayından (122 mmlik tabur ve 152 mmlik tabur) oluşuyordu. Her tümenin 28 adet 122 mmlik obüsü bulunuyordu. Haziran 1940 bir tane daha 122 mm lik obüs taburu alaya eklendi. Toplam sayı 32 ye ulaştı. Haziran 1941 de bu kez obüs alayı çıkartıldı ve sayı 16 ya düştü. Bu organizasyon Rusya Koruyucuları birlikleri harriç diğer tüm birliklerde bütün savaş boyunca sürdü. Aralık 1944 tarihinde birliklere 5 bölük ve 20 adet obüsten oluşan alaylar eklendi. Haziran 1945 topçu tümenleri yeniden düzenlendi.

1939-1940 yılları arasında dağ topçu tümenleri bünyesinde birer adet 122 mmlik obüs taburu bulunuyordu. (Tabur 9 toptan oluşan 3 bölükten oluşuyordu) 1941 yılında bir topçu alayı yerine 24 adet obüs ilave edildi. 1942 yılının ilk aylarında geriye 2 bölük ve 8 obüsten oluşan bir tabur kaldı. 1944 yılında dağ topçu tümenlerindeki tüm obüsler kaldırıldı.

Motorize tümenler bünyesinde iki karışık tabur bulunuyordu. Her tabur bir adet 76 mm lik bölük ve iki adet 122 mmlik obüs bölüğünden ibaretti. Toplamda 12 adet obüs bulunuyordu. Tank tümenleri bünyesinde ise 12 adet obüsten oluşan bir tabur bulunuyordu. Süvari tümenlerinde ise Ağustos 1941 tarihine kadar toplamda 8 obüsten oluşan iki adet 122 mm lik obüs bölüğü vardı. Bu tarihten sonra bunlarda kaldırıldı.

M1910/30 lar ayrıca T-26 hafif tank üzerine eklenerek SU-5 model kundağı motorlu obüs üretildi. U toptan 1 Haziran 1941 tarihinde Kızıl Ordunun elinde toplam 28 adet bulunuyordu.

1941 ve 1942 yıllarında yüzlerce M1910/30 obüs Nazi Almanyası ordusu Wehrmachtın eline geçti. Bu topa 12,2 cm le.F.H.388(r) adı verildi ve Kızıl Ordu ya karşı kullanıldı. Almanlar bu obüs için büyük miktarlarda 122-mmlik obüs mermisi üretti. 1943 yılında 424,000, 1944 yılında 696,700 ve 1945 yılında 133,000 adet mermi üretildi.

Finlandiya Ordusu Kış Savaşı sırasında 30 ve Uzatma Savaşı sırasında ise 145 adet topu ganimet aldı. 1944 yılında 72 adet top ise Almanlardan satın alındı. Finler bu topa 122 H/10-30 adını verdi. Finlandiya kayıtlarına göre çatışmalar sırasında bu toplar toplamda 369,744 adet mer mi kullandı. 20 adet top çatışmalar sırasında kaybedildi. Savaştan sonra bazı obüsler ordu servisinde kaldı. Mürettebatı tarafından çok sevilmesine rağmen geri tepme mekanizması çok zayıftı. Finler ayrıca yine Sovyet yapımı 40 adet M1910 obüsünü geliştirerek 122 H/10-40 adını verdi. Uzatma savaşı sırasında kullanılan toplardan birkaçı kaybedildi.

Kısa namlusunda ötürü 8.9 kmlik kısa menzile sahip olan obüsün Alman yapımı 10.5 cm leFH 16 rakibi ise 10,7 km menzile sahipti. Düşük namlu çıkış hızı ve yanal açısından dolayı düşman zırhlı araçlarına karşı hiçbir yardımı yaktu. Buna rağmen 1943 tarihinde geliştirilen HEAT mermileri ile ince zırha sahip düşük hızlı düşman araçlarına karşı bir şansı vardı.

Diğer yandan M1910/30 lar sağlam ve güvenilirdi. Ayrıca yeni M-30 ve Alman 10.5 cm le.F.H.16 göre daha hafifti. 30-40 saniye içerisinde atışa hazır hale getirilebiliyordu. Bu obüs ile Sovyet yapımı 122-mm howitzer M1909/37/M1910/37 obüs atış hızı haricinde benzer özellikler sergiliyordu.

Belirtmek gerekirse 1937 yılında SSCB nin elinde seri üretebileceği gelişmiş bir 122-mmlik obüs tasarımı bulunmuyordu ve eski modellerin yenilenip kullanılması mantıklıydı.