Avrupa'da milliyetçiliğin yükselişi

Avrupa'da milliyetçiliğin yükselişinde Fransız Devrimi ve Napolyon Savaşları etkili olmuştur. Amerikalı siyaset bilimi profesörü Leon Baradat'a göre milliyetçilik, insanları kendi ulusal gruplarının çıkarlarıyla özdeşleşmeye ve bu çıkarları korumak için bir ulus-devletin kurulmasını desteklemeye teşvik eder. Bu ideoloji Avrupa'nın dönüşümünde önemli bir rol oynamış, monarşilerin ve yabancı kontrolünün yerini kendi kaderini tayin etme ve ulusal hükümetlerin kurulmasına yol açmıştır. Almanya ve İtalya gibi bazı ülkeler, ortak bir ulusal kimliğe sahip bölgesel devletlerin birleşmesiyle oluşmuştur. Yunanistan, Sırbistan, Bulgaristan ve Polonya gibi diğerleri ise Osmanlı veya Rus İmparatorluklarına karşı ayaklanmalarla kuruldu. Romanya, 1859'da Boğdan ve Eflak prensliklerinin birleşmesiyle oluşan ve daha sonra 1878'de Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazanan benzersiz bir örnektir.

Ulusal uyanış fikri, Aydınlanma'nın bireysel kimliğe odaklanmasına bir yanıt olarak ortaya çıkmış ve ulus kavramı aracılığıyla kültürel kimlik duygusunu ve kendini ifade etmeyi teşvik etmeye çalışmıştır. Alman filozof G. W. Friedrich Hegel, modern ulus-devletin gelişiminde kilit bir figür olarak kabul edilir. Fransız Devrimi, öncelikle bir cumhuriyet yaratmaya odaklanmış olsa da, Napolyon'un etkisi ve Napolyon Kanunu'nun uygulanması yoluyla Avrupa'da milliyetçiliğin büyümesine de katkıda bulunmuştur. Devrimci orduların "özgürlük, eşitlik, kardeşlik" değerlerini ve kendi kaderini tayin etme fikrini öne çıkardığı bu dönemde milliyetçilik ve demokrasi idealleri ivme kazanmıştır. Hegel, hanedanlara ve dinlere bağlılığın azaldığı bir toplumda birliğin korunması için güçlü bir milliyet duygusunun çok önemli olduğunu savunmuştur. Ancak 1815 Viyana Kongresi'nde Avrupalı büyük güçler milliyet ilkesi yerine "meşruiyetçiliğe" ya da geleneksel kraliyet otoritesinin yeniden tesis edilmesine öncelik verdiler. Milliyetçilik, yerel eyaletlere veya şehirlere olan yaygın bağlılık ve 1819'da Avusturya'da milliyetçi hareketleri yeraltına iten Carlsbad Kararnameleri ile örneklenen siyasi baskı nedeniyle öncelikle küçük entelektüel gruplar ve siyasi radikallerle sınırlıydı.

19. yüzyılın başlarında, İrlanda, İtalya, Belçika, Yunanistan, Polonya, Macaristan ve Norveç dahil olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde yabancı yönetimlere karşı artan bir kızgınlık gelişti. Yabancı hanedan otoritesine yönelik bu düşmanlık milliyetçi ajitasyon biçimini aldı ve 1804-17 Sırp Devrimi ve 1821-29 Yunan Bağımsızlık Savaşı gibi bağımsız devletlerin kurulmasıyla sonuçlanan isyanlara yol açtı. Sonraki yıllarda milliyetçilik, özellikle kendi kaderini tayin hakkını savunan yazarların çabalarıyla daha fazla destek kazandı. Polonya, Macaristan ve Transilvanya'da da yabancı egemenliğine karşı isyanlar meydana geldi ve 1848 krizi milliyetçilik davasına daha fazla dikkat çekti. Sonuç olarak, önümüzdeki 30 yıl içinde Avrupa'da yedi yeni ulusal devlet kuruldu. Cavour ve Bismarck'ın da aralarında bulunduğu muhafazakâr güçler, İtalya ve Almanya'da muhafazakâr ulus-devletler kurmak için liberal modernleştiricilerle birleşti ve Habsburg monarşisi 1867'de Macarlarla bir uzlaşmaya vararak İkili Monarşiyi kurdu. 1878'deki Berlin Kongresi, Rusya ve Osmanlı arasındaki çatışmanın ardından Romanya, Sırbistan ve Karadağ'a bağımsızlık, Bulgaristan'a ise sınırlı özerklik verdi.

Ulusal bir kimlik yaratma fikri, Avrupa'daki çeşitli ırksal, etnik ve dilsel gruplar için kitle siyasetinin yükselişi, geleneksel toplumsal elitlerin gerilemesi ve ayrımcılık ve yabancı düşmanlığı sorunlarıyla boğuşurken önemli hale geldi. Habsburg monarşisi içinde farklı gruplar milliyetçiliğin daha radikal ve dışlayıcı bir biçimini benimsedi. Bu durum, aslında imparatorluğun yönetim yapısından yararlanan Almanlar ve Macarlar için bile geçerliydi. İrlanda ve Norveç gibi Avrupa'nın çeperindeki ülkelerde ulusal bağımsızlık hareketleri güçlendi. Norveç 1905 yılında İsveç'ten bağımsızlığını kazanırken, İrlanda'ya özerklik verme çabaları adadaki Katolik ve Protestan nüfus arasındaki bölünmeler nedeniyle başarısız oldu. Polonya da Rusya'dan bağımsızlığını elde etmek için mücadele etti ve aslında başarısız ayaklanmaların cezası olarak 19. yüzyıl boyunca özerkliğinin artmak yerine azaldığını gördü. Sonuç olarak, Polonya 1831'de bağımsız bir devlet statüsünü kaybetti ve 1867'de sadece bir başka Rus eyaleti haline gelmeden önce gerçek bir birlik ülkesi olarak Rusya ile birleştirildi. Asimilasyona karşı direniş ve artan antisemitizm karşısında, Doğu ve Orta Avrupa'daki vatansız Yahudiler kendi ulusal evlerini ve sığınaklarını savunmaya başladılar. Macaristan doğumlu Yahudi milliyetçi Theodor Herzl'in ilhamıyla 1897'de Basle'de Birinci Siyonist Kongre toplandı ve Filistin'i ulusal "evleri" olarak ilan etti. Bu dönemin sonunda, Avrupa milliyetçiliğinin idealleri tüm dünyaya yayılmış ve sömürgeci Avrupa ulus devletlerinin imparatorluklarıyla rekabet etmeye ve onları tehdit etmeye başlamıştı.

Modern zamanlarda Avrupa'da milliyetçilik küreselleşme karşıtlığı biçimini almıştır. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, küreselleşme nedeniyle Çin'den yapılan ithalatın Avrupa'nın farklı bölgelerinde eşit olmayan uyum maliyetlerine yol açtığını ve bunun da küreselleşme karşıtı politikaları savunan milliyetçi ve aşırı sağ partilere desteğin artmasına neden olduğunu ortaya koymuştur.