Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi

Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi; Ankara'nın Çankaya ilçesinde bulunan bir halk kütüphanesidir. Bugün, tarihi Saraçoğlu Mahallesi projesinde sosyal tesis ihtiyacını karşılamak adına inşa edilmiş olan binada hizmet vermekte olan kütüphane; Kızılay semtindeki Kumrular Sokak'ta yer alır. Ankara'daki halk kütüphaneleri arasında en çok ziyaret edilen ve 500 bini aşkın materyalle en geniş koleksiyona ev sahipliği yapan kütüphanedir.

Ankara'da bir halk kütüphanesi kurulmasına yönelik ilk düşünce, dönemin popüler gazetelerinden biri olan Hâkimiyet-i Milliye'nin 30 Haziran 1921 tarihli sayısında yer alan bir haber metninde dile getirildi. Fakat şehirde, böylesi bir projeyi hayata geçirmek için gerekli altyapıya sahip bir bina bulunmamaktaydı. Bu yüzden ilk aşamada, Maarif Bakanlığı binasının alt katının uygun şekilde düzenlenmesi ve söz konusu kütüphanenin geçici olarak burada hizmet vermesi planlandı. 25 Temmuz 1922 tarihinde fiilen hayata geçirilen ve ertesi gün açılışı gerçekleştirilen "Maarif Umumi Kütüphanesi", böylece Ankara'daki ilk kamu kütüphanesi oldu.

Başlarda, o dönem atıl vaziyette olan ve Selçuklular döneminden kalan Kızılbey Camii'nin restore edilerek kütüphaneye çevrilmesi düşünüldü. 1927-28 yıllarındaysa bu fikrin yerini, Roma Hamamı'nın bulunduğu bölgeye yeni bir bina inşa edilmesi düşüncesi aldı. Kütüphaneye en uygun ortamı yaratmak için farklı tartışmalar yapıldıysa da uzun bir süre boyunca bina sorunu çözülemedi. 1939 yılına gelindiğinde, hem arşivin genişlemiş olması hem de şehirdeki okur-yazar oranının artmış olmasından ötürü kütüphanenin daha geniş bir yere taşınması kaçınılmaz hale geldi. Bunun üzerine, Ulus'taki Kediseven Sokak üzerinde yer alan bir binanın zemin ve bodrum katları düzenlenerek koleksiyonun bir kısmı buraya aktarıldı. Süreli yayınlar ise bu yeni binada da yeterli alan olmaması sebebiyle Bakanlığın depolarında bırakıldı.

1943 yılında teknik aksaklıklardan ötürü halkın kullanımına kapatılan kütüphane, 1948'de koleksiyonun sınıflandırma işlemleri tamamlandığında yeninden hizmete açıldı. Fakat 1947 senesinde bakanlık binasında çıkan bir yangın sonucunda burada bırakılan bütün koleksiyon yok olunca, 1962'ye kadar bütün süreli yayınların Konya İl Halk Kütüphanesi'ne gönderilmesi kararlaştırıldı. Sonraki yıllardaysa Ankara Atatürk Lisesi'nin depoları aynı amaçla kullanıldı. 1967'de, Cebeci semtinde yeni bir binanın temelleri atıldı fakat inşaatın tamamlanarak kütüphanenin söz konusu yerde hizmet vermeye başlaması ancak 1972 yılında mümkün oldu. Kütüphanenin bugün bulunduğu binaya taşınması ve Milli Kütüphane'nin kurucusu olan Adnan Cahit Ötüken'in adını alması ise 1985 senesinde gerçekleşti.

İkinci grupta, Tekke ve Zaviyeler ile Türbelerin Kapatılmasına ve Türbedarlar ile Bazı Ünvanların Men ve İlgasına Dair Kanun çerçevesinde söz konusu kuruluşlardan toplanan ve çoğunluğu el yazması olan eserler yer alır.

Kütüphanenin ev sahipliği yaptığı özel ve önemli koleksiyonlar arasında, İstanbul'daki Rumların 1861 yılında kurduğu Rum Edebiyat Derneği'ne (Yunanca: Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος) ait yaklaşık 50.000 ciltlik "Sillogos Koleksiyonu" da bulunur. Söz konusu eserler Cumhuriyet'in ilanının ardından Yunanistan'a götürülmek istendiyse de, Atatürk'ün emriyle Ankara'ya taşınarak 1933 yılına kadar Maarif Umumi Kütüphanesi bünyesinde muhafaza edilmiştir. Fransızca, Almanca, İngilizce ve Rumca kitaplardan oluşan derlemenin daha sonraki yıllarda sırasıyla Ankara Halkevi'ne, Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu'na, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Kütüphanesi'ne ve son olarak Millî Kütüphane'ye aktarıldığı bilinmektedir.

Kütüphanenin sahip olduğu bir diğer önemli koleksiyon, 1925 yılında çıkartılan kanun sonucunda kapatılan Hacı Bektaş-ı Veli Tekkesi'nin ev sahipliği yaptığı eserlerdir. Söz konusu kitaplar Hamit Zübeyir Koşay'ın müdürlük yaptığı dönemde Ankara'ya getirildiyse de ilerleyen yıllarda tekrardan Hacıbektaş'a gönderilmiştir.

Kütüphanenin binası 1944-46 yıllarında Mimar Paul Bonatz tarafından tasarlanıp inşa edilmiştir. Kütüphane binası 14 Nisan 1979 tarihinde 1. derece kentsel sit alanı olarak tescillenmiştir.