Çift başlı kartal

Çift başlı kartal, arma bilimi ve bayrakbilim'de imparatorluklar ile ilişkilendirilmiş bir semboldür. Modern dönemde kullanılan sembollerin çoğu Bizans İmparatorluğu döneminde hüküm sürmüş Paleologos Hanedanı arması ile bağlantılıdır. Kutsal Roma İmparatorluğu ve diğer Ortodoks beyliklerinde kullanılmaya başlayan bu semboller Yeni Çağ döneminde kabul edilip günümüze kadar gelmeyi sürdürdü. Bunun yanında Aquila adı verilen tek başlı kartal ve üç başlı kartal formları da kullanıldı.

Motifin geçmişte Bronz Çağ döneminde Miken Uygarlığı'nın İlirya bölgesi, Antik Yakın Doğu bölgesi ve Hititler'de sembol olarak kullanıldığı görülür. 10. ve 11. yüzyıldan itibaren Bizans İmparatorluğu ve 13. yüzyıl döneminde Endülüs ve Sırbistan Büyük Prensliği bölgesinde, 13 ve 15. yüzyılda Trabzon İmparatorluğu tarafından kullanım örnekleri görülür. Sonrasında Müslüman dünyasında Anadolu Selçukluları ve Memlükler devletlerinin kullandığı sembol Hristiyan dünyasında da Kutsal Roma İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı, Arnavutluk soyluları ve Rusya Çarlığı tarafından tercih edilmiştir.

Bu dönemde Antik Yakın Doğu bölgesinde özellikle Asurlular tarafından disefali yani birden fazla başı olan mitolojik varlıkların sembol olarak kullanıldığı görülür. Bu semboller Hititler tarafından da benimsenmiştir. Hititler'de çift başlı kartal kraliyet nişanesi olarak yorumlanmıştır. Alacahöyük'te çift başlı heykel kabartması bulunmuştur. Miken Uygarlığı bölgesindeki mezarlık kalıntılarında da benzer sembollere rastlanmıştır.

Bu dönemde sembolün Bulgar İmparatorluğu ve Fransız Krallığı bölgelerinde kullanımına rastlanır. Benzer şekilde Endülüs bölgesinde de rastlanır. Ancak en önemli örnekler Bizans İmparatorluğu döneminde hüküm sürmüş Paleologos Hanedanı arması ile birlikte ortaya çıkmıştır.

Çift başlı kartal motifi, 13. yüzyılın başlarında Orta Çağ Anadolu'sunun Anadolu Selçuklu Devleti ve Türk beyliklerinde benimsenmiştir. I. Alâeddin Keykubad döneminde Konya'da inşa edilen kalenin bir kemerinin kilit taşındaki görünümü, motifin kraliyet çağrışımına işaret etmektedir. Motif, bu dönemin Türkmen sikkelerinde, özellikle de Artuklu hükümdarı Hasankeyfli Nasreddin Mahmud döneminde basılan sikkelerde görülür. Diyarbakır Kalesi'nin kulelerindeki bazı taş kabartmalarda da görülmektedir.

Çift başlı kartalın Kutsal Roma İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı, Arnavutluk soyluları ve Rusya Çarlığı'nda benimsenmesi Orta Çağda, muhtemelen 12. yüzyılda başlasa da yaygın kullanım 15. yüzyılın sonlarında İstanbul'un Fethi'nden sonra görülür.

Günümüzde Arnavutluk, Sırbistan, Karadağ'ın devlet bayraklarında çift başlı kartal vardır. Yunan Ortodoks Kilisesi ve Arnavutluk Ortodoks Kilisesi de dahil olmak üzere bir dizi Ortodoks Hristiyan kilisesi tarafından amblem olarak kullanılmaktadır. Modern Yunanistan'da, Yunanistan Kara Kuvvetleri logosunda kullanımda görünmektedir. İki başlı kartal, Avusturya-Macaristan, Yugoslavya Krallığı, Avusturya (1934-1938), Arnavutluk, Ermenistan, Karadağ, Rusya ve Sırbistan'ın modern ve tarihi armalarında da görünür. Ayrıca Almanya, Hollanda ve Sırbistan'daki bazı şehirlerin belediye kollarında ; İspanya'nın Toledo Eyaletinin arma ve bayrağında ; İtalya'nın Velletri kasabasının armalarında ve Hırvatistan'ın Rijeka şehrinin bayrağında kullanıldığı görülür.

Başta Yunan ve Türk olmak üzere birçok spor kulübünün ambleminde çift başlı kartal vardır. Bunlardan bazıları: Türkiye'nin iki futbol kulübü, BB Erzurumspor ve Konyaspor ve Yunan spor kulüpleri AEK (İstanbul Atletizm Birliği) ve PAOK (İstanbul'un Panthesalonikios Atletizm kulübü) 'tur. Aynı zamanda Hollanda kulüpleri NEC ve SBV Vitesse ile İngiliz futbol ligi AFC Wimbledon logolarında bulunur.