Avusturya-Polonya Savaşı

Avusturya-Polonya Savaşı, 1809'da Avusturya İmparatorluğu ve Birleşik Krallık'ın Birinci Fransız İmparatorluğu ve Bavyera'ya karşı oluşturduğu koalisyon nedeniyle gerçekleşen Beşinci Koalisyon Savaşı'nın bir parçasıydı. Bu savaşta, Napolyon müttefiki Varşova Dükalığı'nın Polonya kuvvetleri ve Saksonya Krallığı kuvvetlerinin yardımıyla Avusturya İmparatorluğu'na karşı savaştı. Haziran ayında, Rus İmparatorluğu Avusturya'ya karşı birleşti. Polonyalı birlikler, Avusturya'nın Varşova'ya saldırısına karşı onları Raszyn'de yenerek direndi, ardından Kraków ve Lviv da dahil olmak üzere bölünme öncesi Polonya'nın bazı kısımlarını yeniden fethetmek için Varşova'yı terk etti ve Avusturyalıları gafil avlayarak Avusturyalıları Varşova'dan çekilmeye zorladı.

Varşova Dükalığı Ordusu, onu garnizondaki Fransız birlikleri 1808'de İspanya'ya gönderildiği için zayıfladı ve içinde yalnızca Dükalığın kendi Polonya kuvvetleri kaldı. Beşinci Koalisyon Savaşı'nın başlamasıyla, Avusturya-Este'den Arşidük Ferdinand Karl Joseph komutasındaki Avusturya birlikleri, 14 Nisan 1809'da Varşova Dükalığı'nın (Napolyon tarafından oluşturulan Polonya devleti) topraklarını işgal ederek Dükalığın topraklarını ele geçirmek istedi. Bu amaçla Prens Józef Poniatowski komutasındaki Polonyalı savunucu askerlerle savaşmaya başladı.

19 Nisan'da Poniatowski'nin Polonyalı birliklerinin kendi sayılarının iki katı kadar bir Avusturya kuvvetini durdurduğu (ancak hiçbir tarafın diğerini kararlı bir şekilde mağlup etmediği) Raszyn Muharebesinden sonra, Polonya kuvvetleri yine de geri çekildi ve Avusturyalıların Dükalığın başkenti Varşova'yı işgal etmesine izin verdi. Poniatowski, şehri savunmanın zor olacağına karar verdiğinde ve bunun yerine ordusunu sahada hareketli tutmaya ve Avusturyalılarla Vistül'ün doğu (sağ) yakasına geçerek başka bir yerde çatışmaya karar verdi. Aslında, Dükalığın başkenti Avusturya ordusu tarafından çok az direnişle ele geçirildi, ancak Avusturyalı komutan diğer cepheler pahasına kuvvetlerinin çoğunu oraya yönlendirdiği için Varşova'nın ele geçirilmesi Avusturyalılar için bir Pirus zaferiydi. Ferdinand, Varşova'yı 10.000 askerle ele geçirdi ve kalan kuvvetlerini bölerek 6.000 kişilik kolorduyu Vistül'ün sağ yakasına ve geri kalanını Toruń'a ve sol yakadaki diğer hedeflere gönderdi.

Polonyalılar bir dizi savaşta (Radzymin, Grochów ve Ostrówek Muharebeleri), Polonya kuvvetleri Avusturya ordusunun unsurlarını yenerek Avusturyalıları nehrin batı yakasına çekilmeye zorladı. İlk olarak, Varşova'nın Praga banliyösündeki köprülere daha önce nehri geçen 6.000 kişilik bir Avusturya kuvveti tarafından yapılan büyük bir saldırı, 1.000 Polonyalı müstahkem savunucu tarafından durduruldu. Kısa bir süre sonra Praga'yı kuşatan Avusturya kuvvetleri General Michał Sokolnicki tarafından önce Grochów Muharebesinde (26 Nisan'da) yenildi, daha sonra Avusturya ordusu Sokolnicki'nin Polonyalılarını takip etmeye çalıştığında 2 ve 3 Mayıs'ta Góra Kalwaria Muharebesinde bozguna uğradı.

Sonraki haftalarda Polonya, General Jan Henryk Dąbrowski'nin Kolordusu tarafından savunulurken, Poniatowski, Vistül'deki köprüleri koruyan yalnızca küçük bir kuvvet bıraktı ve kuvvetlerinin geri kalanını güneye kaydırdı. Ferdinand, Vistül'ün diğer tarafında bir köprübaşı kurmaya çalışarak birkaç girişimde daha bulundu, ancak girişimler başarısız oldu. Polonya kuvvetleri, Avusturyalıların nehri geçmesini başarılı bir şekilde engelledi ve durumu kontrol etmek için Vistül'ün paralelinde güneye inerek güneyde zayıf bir şekilde savunulan Avusturya topraklarını ele geçirdi. Polonya kuvvetleri, Lublin (14 Mayıs), Sandomierz (18 Mayıs), Zamość (20 Mayıs) ve Lviv (27 Mayıs) gibi büyük şehirleri ele geçirdi. Generaller Dąbrowski ve Józef Zajączek, Vistül'ün batı yakasında Avusturyalıları yavaşlatan birimlere komuta ederken, alınan topraklarda hızla bir Polonya yönetimi ve askeri oluşumlar örgütlendi.

Sonunda, sol yakada daha fazla ilerleyemeyen ve ikmal hatlarının Poniatowski tarafından kesilmesi tehlikesiyle karşı karşıya kalan Arşidük Ferdinand komutasındaki Avusturya ordusu, Toruń kuşatmasını bırakmak, Varşova'yı terk etmek (1 Haziran'da) ve güneye çekilmek zorunda kaldı. Avusturya Ordusu'nun planı Polonya ordusuyla Galiçya'da çarpışmak ve daha batıda bulunan ana Avusturya ordusuyla birleşmekti. Poniatowski ise Galiçya'nın olabildiğince çoğunu almaya odaklanarak Avusturya kuvvetleriyle çatışmaya girmemeye karar verdi.

5 Nisan 1809'da Çar I. Aleksandr, Fransa'nın müttefiki ve Varşova Dükalığın garantörü olarak Avrupa'da barışın bozulmasına müsamaha göstermeyeceğini ilan etti ve Avusturya'nın Fransa'ya savaş ilanından sonra Viyana'daki elçisini geri çağırdı. O zamandan beri, Dmitry Vladimirovich Golitzyn komutasındaki 48.000 asker, kademeli olarak Białystok ve Brest'te konuşlandırıldı. Poniatowski'nin başarıları Polonya'nın restorasyonunu önerdiğinde, I. Aleksandr, Sankt-Peterburg'daki Fransız büyükelçisi Armand de Caulaincourt ile yaptığı görüşmede, Avusturya'nın Fransa ile savaşta yenilmesi durumunda Galiçya'nın Rusya'ya devredilmesini talep etti. Caulaincourt, Napolyon'un Polonya'yı geri getirme niyeti olmadığını iddia etse de, I. Aleksandr birliklerini Mayıs sonu veya Haziran başında Bug üzerinden Galiçya'ya doğru ilerletti. Poniatowski'nin bizzat görüştüğü Golitzyn, Ferdinand'a karşı ortak bir hamleye önem vermedi. Yardım için yazılı bir talebi cevapsız bıraktı. Galiçya'ya ilerlemeleri sırasında Rus birlikleri, Vistül'ün sağ yakasında kaldılar ve Avusturyalılarla herhangi bir çarpışmadan kaçındılar. Doğu Galiçya'nın müteakip işgalinde, Avusturyalılar Ruslardan savaşmadan geri çekildiler.

Rus kuvvetleri, teorik olarak, Avusturya'nın barışı bozması durumunda Rusya'nın Fransa'ya katılması çağrısında bulunan Tilsit Antlaşmaları'ndaki bir şartı yerine getiriyorlardı, ancak Rus ve Avusturya kuvvetleri hala birbirlerini fiilen müttefik olarak kabul ediyorlardı. Harekâtı yöneten General Sergei Golitsyn, Polonyalılara mümkün olduğunca az yardım etme talimatı aldı.

18 Haziran'da kanlı bir savaşın ardından Ferdinand, Sandomierz'i almayı başardı. Polonyalı Sokolnicki'nin acil yardım çağrılarına rağmen, General Carl Gustav von Sievers komutasındaki güçlü Rus birlikleri hiçbir şey yapmadan fethi izledi. Sokolnicki, 5000 askeriyle Dąbrowski'ye katılacağı Pilica boyunca geri çekilmek zorunda kaldı. Ferdinand, Pilica ile Vistül arasındaki bölgeyi Radom'dan yönetiyordu. Devriye birliklerinden biri Varşova'nın önünde belirdi ve orada kitlesel paniği tetikledi. Hayal kırıklığına uğrayan Poniatowski, Ruslardan ayrıldı ve ana güçlerini Temmuz ayının ilk günlerinde Vistül boyunca bir köprü inşa ettirdiği Puławy'de yoğunlaştırdı. Bu arada güç dengesi tersine dönmüştü. Dükalığın ordusu 24.000 askere ve yaklaşık 30.000 düzensiz askere ulaştı. Ferdinand'ın hala maksimum 20.000 askeri vardı. Poniatowski, Radom'da Dąbrowski ile birleşmekle tehdit etti. Ferdinand, Sandomierz'i yerle bir ederek ve komutayı generalleri Mondet ve Mohr'a devrederek Kraków'a geri çekilmeye başladı. Daha sonra birliklerinin bir kısmıyla birlikte Jablunka Geçidi üzerinden, Napolyon'la kesin bir savaşın baş gösterdiği Moravya'ya yürüdü. Poniatowski, 8 Temmuz civarında Vistül'ü geçti, ancak Ferdinand'la yüzleşmek için çok geçti.

Ferdinand, Poniatowski'nin güçlerini parçalama niyetiyle daha önce Schauroth komutasında Vistül boyunca 4.000 kişilik bir birlik göndermişti. Haziran sonunda aldığı San üzerinden Lemberg'e bir taarruzda başarılı oldu. Kısa bir süre sonra Ruslar Lemberg'e yaklaştığında, Schauroth, şehri teslim olmadan sakince onlara teslim etti. İşlem defalarca tekrarlandı. Avusturyalılar bir Galiçya kasabasını yeniden ele geçirdiler ve onları takip eden Ruslara teslim ettiler, onlar da beyaz Polonya kartalını ulusal amblem olarak hemen kaldırdılar ve onun yerine siyah çift başlı kartallarını koydular. Aynı şeyi Vistül'ün sağ yakasındaki diğer tüm yerlerde yaptılar. Polonyalılar tarafından ortaya çıkan gerilimlerin giderilmesi için arabuluculuk yapması istenen Napolyon, Ruslara Dükalık ordusunun Grande Armée'nin Dokuzuncu Kolordusu olduğunu bildirdi ve altın kartallarının Galiçya'ya yerleştirilmesini emretti. O sırada Schauroth, Rusların onu takip etmediği Bukovina'daki seferini Temmuz ortasında bitirdi.

11 Temmuz'da Mohr ve Mondet ile küçük çatışmalardan sonra, Poniatowski'nin General Rożniecki komutasındaki öncüsü, 13 Temmuz'da eski Polonya başkentine girerken Kraków'a önce muzaffer bir ruh hali içinde göründü. Rożniecki, kan dökülmesini ve yıkımı önlemek için Mondet ile 15 Temmuz'da şehrin teslim olması için pazarlık yaptı. Sabah Kraków'a girmek istediğinde, şehir kapılarında Rus muhafızları buldu. 15'inin gecesi, Golitsyn'in Sievers komutasındaki atlı ileri müfrezesi, Avusturyalılar geri çekilirken Kraków'u işgal etmişti. Gün boyunca, neredeyse aynı anda hareket eden Ruslar ve Polonyalılar arasında gerilim patlak verdi. Askeri açıdan bakıldığında, Sievers'in zorunlu yürüyüşü hiçbir anlam ifade etmemişti; açıkça Kraków'un ele geçirilmesinin amacı Polonyalıların artan ulusal özgüvenini azaltmaktı. Poniatowski ve Sievers, "Müttefikler" arasındaki karşılıklı nefret ifadelerinin silahlı çatışmalara dönüşmesini önlemek için Kraków'un ortak mülkiyeti konusunda anlaştılar. Kısa bir süre sonra Znojmo Mütarekesi ilan edildiğinde, şehri sırasıyla 15.000 Polonya ve 4.000 Rus askeri tarafından işgal edilen iki sektöre ayırdılar. Aksi takdirde, Vistül ve Dunajec, barış anlaşmasına kadar önümüzdeki üç ay boyunca Avusturya tarafından boşaltılan Galiçya bölgelerindeki Rus ve Polonya birlikleri arasındaki sınır çizgisi iken, Avusturya birlikleri Beskydy ve Karpat geçitlerinin eteklerinde konuşlanmıştı.

Avusturya, 11 Haziran'da Jedlińsk Savaşı'nda Zajączek'i yenmeyi başardı ve Sandomierz (18 Haziran'da) ve Lviv'u geri aldı. Ancak Kielce ve Kraków'u (15 Temmuz) almış olan Poniatowski ile çatışmaya giremediler. Zajączek'in birlikleri 19 Haziran'da Poniatowski'nin birliklerine ve 3 ve 4 Temmuz'da Dąbrowski'nin ve Sokolnicki'nin birliklerine katılacaktı. Avusturyalılar sonunda Fransızlar tarafından Wagram Muharebesi'nde (5 Temmuz - 6 Temmuz) durduruldu ve mağlup edildi.

Ateşkesin ardından Ungarisch Altenburg'da başlayan barış görüşmeleri Ekim ayında Schönbrunn'da barış anlaşmasıyla sona erdi. Yalnızca Napolyon veya onun tam yetkili temsilcisi ve görevdeki Avusturya dışişleri bakanı tarafından yürütülen görüşmelerde Galiçya'nın aidiyetliği ve Polonya'nın restorasyon olasılığı tartışıldı. Her iki sorun da masada görünmez bir şekilde oturan Rusya'nın lehine çözüldü. Avusturya Polonya'nın yeniden genişlemesine izin vermek zorunda kaldı. Ayrıca o andan itibaren, Wieliczka bölgesindeki Tuz Madeni, her iki tarafın da yerel tuz yataklarını kullanma konusunda eşit haklara sahip olduğu, Dükalık ve Avusturya'nın ortak yönetimi altında özerk bir bölge haline geldi.

Polonya ordusunun zaferi, Fransa'nın Avusturya'yı yendiği Wagram Muharebesi ile birleştiğinde, Varşova Dükalığı'na önemli bölgesel faydalar sağlamıştı. Schönbrunn Antlaşmasına göre, devletin toprakları 1809'da Üçüncü Bölünme (sözde Yeni Galiçya) ve kısmen de Birinci Avusturya Bölünmesi (Zamość bölgesi) tarafından genişletildi. Bu, Dükalık alanında 104.000 metrekareden bir artışa neden oldu. 155 bine kadar km² ve nüfus 2,6 milyondan 4,3 milyon kişiye.

Öte yandan, savaş sırasında Piotr Strzyżewski komutasındaki Polonya birlikleri tarafından ele geçirilen ve daha önce Avusturya bölünmesine ait olan Ternopil bölgesi Rusya'ya teslim edildi. Ancak savunma savaşını kazanmanın sevinci ve Dükalığın genişlemesi göz önüne alındığında, bu gerçeğin, 1807'deki Tilsit Antlaşmaları'nın benzer düzenlemelerinden farklı olarak, Polonya kamuoyu üzerinde pek bir etkisi olmadı. Ancak o sırada Napolyon, Prusya bölünmesinin bir parçası olan Białystok bölgesini Rusya'ya vermeyi, Pomeranya ve Warmia'nın Prusya'nın bir parçası olarak kalmasını ve Gdańsk'ın özgür bir şehir olarak belirlenmesini kabul etti. Bu eylemler daha sonra Polonyalıların büyük bir kısmında hayal kırıklığına neden oldu.

Avusturya, sembolik indirimlerin yanı sıra, Polonya'nın ilk bölünmesinden elde edilen kârlara sahip olmaya devam etti. Polonya sorunu açık kaldı ve Polonyalıları Rusya ile çatışma yoluyla şiddetli bir çözüme doğru itti. Yirmi ay sonra Napolyon, Rusya ile savaşında Polonya'nın bu çözümsüz durumunu Dükalığın siyasi ve ekonomik potansiyelini tamamen mahvetme noktasına kadar kullanacaktı.

Dükalığın yeni elde ettiği topraklarla 4 departmana (Kraków, Lublin, Radom ve Siedlce) ve 40 bölgeye ayrıldı. Savaş sonucunda oluşturulan Varşova Dükalığı'nın güney sınırı, 1815'te Kongre Polonyası'nın kurulmasından sonra, 1914'e kadar Rusya-Avusturya sınırına benzer bir şekilde varlığını sürdürdü. Değişiklikler, esas olarak, Viyana Kongresi'nden sonra özgür bir şehir olarak ayrılan ve 1846'da Avusturya'ya katılan Kraków bölgesiyle ilgiliydi.