Aya Tekla Yeraltı Kilisesi

Ören günümüzde Silifke kent dokusu içerisinde kalmıştır. Gerek Silifke'yi kuzeye bağlayan ve gerekse Mersin'i batıya bağlayan devlet karayollarından sapılarak yaklaşık birer kilometrelik yollarla ulaşılmaktadır. koordinatlarındaki kilise Silifke kent merkezine 4 kilometre ve Mersin'e 85 kilometre uzaklıktadır. Yollar kent içi asfalt yollardır.

Hristiyan anlayışına göre, Aya Tekla Hristiyanlığın en eski azizesi ve Aziz Pavlus'un yoldaşlarındandır. Konya'da bir genç kızken, Aziz Pavlus'un konuşmalarından etkilenerek, Hristiyan olmuş ve dini yaymak için çalışmıştır. O dönemde Hristiyanlık propogandası yapmak suç sayıldığı için, yaşamının son dönemini Silifke yakınlarındaki bir mağarada saklanarak geçirmiş, inanışa göre burada da öldürülmek istenince ortadan yok olmuştur. Hristiyanlık serbest bırakılınca yaşadığı yer bir tür haç yeri haline gelmiş ve adına bir de kilise inşa edilmiştir.

Bu bölgede Azize Tekla'nın hayatının son günlerini geçirdiği ve bir rivayete göre ona karşı düzenlenen bir saldırıdan kaçmak için yerin dibine girerek kaybolduğuna inanılmaktadır. Günümüzde bölgede farklı yapılar arkeologlar tarafından tespit edilebilmiştir. Bu yapılar şunlardır.

Büyük Tekla Bazilikası: Yer Altı Kilisesi'nin üzerine inşa olmuş, üç nefli ve zamanının Kilikya bölgesindeki en büyük kilisesidir. Günümüzde bölgede hâlâ görülebilir olan apsis duvarı bu bazilikanın bir parçasıdır.

Kubbeli kilise: Her ne kadar yapılan ilk yayınlarda bu kilisenin kubbeli olduğu iddia edilmiş olsa da, bu iddia çürütülmüştür. Günümüzde geriye çok az buluntuları kalan "Kubbeli" kilisenin ellips formlu atriuma açılan bir giriş bölgesi olduğu tahmin edilmektedir. Buradan bir tribelon yardımıyla mimarlık tarihinde hiddetli tartışmalara yol açan, üzeri nasıl örtüldüğü belirsiz olan bölüme girilmektedir. Güncel teoriye göre bu bölge bir tonoz ve statik nedenlerden ötürü ahşaptan bir piramit çatı ile örtülmekteydi. Arazinin dikleşen bir bölgesine inşa edildiği için, kubbeli kilisenin doğu kesiminde apsis ve pastoforyonların altına kiler benzeri tonozlu yapılar eklenmiştir.

Sarnıçlar: Bölgede literatürde sayısı 10a kadar çıkan sarnıç kalıntıları bulunmaktadır. Nispeten daha iyi durumda korunmuş olan ve Kilikya bölgesine alışık olmayan bir biçimde tuğlalar ile inşa edilmiş olan sarnıçların, bölgeye gelen Hristiyan hacılara şifalı su kaynağı olarak hizmet ettikleri tahmin edilmektedir. Sarnıçlar hakkındaki en güncel araştırma Urs Peschlow tarafından kaleme alınmıştır.

Hamam: Sarnıçlar ve "Kubbeli" kilise arasında bulunan hamamın bir kısmının hala toprak altında olduğu düşünülmektedir. Muhtemelen bölgeye gelen Hristiyan hacılar burada şifalı sular ile hastalıklarından arınmak istemekteydiler.

Ören yeri Kültür ve Turizm Bakanlığı denetimindedir. Yeraltı kilisesi elektrik ile aydınlatılmakta olup, giriş için bir de merdiven yapılmıştır. Bu kısım iyi durumdadır. Buna karşılık üç nefli kilise bir duvarı hariç yıkılmıştır. Kilisenin kuzeyinde yer alan hamam ise kısmen ayaktadır.

Josef Strzygowski 1903 yılında kaleme aldığı eserinde, bilim camiasında tümden alıntılanan bir cümle kaleme almıştır. "Meriamlik muss ausgegraben werden." Meryemlik kazılmak zorundadır şeklinde çevrilebilecek olan bu cümleden hareketle Alman bilim insanları Ernst Herzfeld ve Samuel Guyer bölgede üç haftalık sistematik olmayan, en önemli yapıların planının ortaya çıkartılabileceği noktasal kazılar yapmışlardır. Günümüzde Mimarlık tarihçisi Metin Ahunbay yönetiminde bölgede yüzey araştırmaları düzenlense de, 1903 yılındaki Strzygowski'nin "Meryemlik kazılmak zorundadır" ifadesi literatürde sürekli olarak alıntılanmaktadır.

M. Ahunbay, Binbirkilise ve Ayatekla 1996 Yüzey Araştırmaları, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, 15. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1 (Ankara 1998) 59-69.

M. Ahunbay, Binbirkilise (Karaman) ve Ayatekla (Silifke) Araştırmaları, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, 16. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1 (Ankara 1999) 95-104.

M. Ahunbay – T. Saner, Binbirkilise ve Ayatekla’da (Meryemlik) 1998 Araştırmaları, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, 17. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1 (Ankara 2000) 39-48.

U. Almaç, Mersin, Silifke, Ayatekla (Meryemlik) Ören Yeri Yüzey Araştırma ve Belgeleme Çalışması 2014, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, 33. Araştırma Sonuçları Toplantısı 2 (Ankara 2016) 289-300.

H. Hellenkemper, Die Kirchenstiftung des Kaisers Zenon im Wallfahrtsheiligtum der heiligen Thekla bei Seleukeia, 1985ISSN = 00837105, Wallraf-Richartz-Jahrbuch, 46/47,Freunde des Wallraf-Richartz-Museum und des Museum Ludwig e.V., 63-90. http://www.jstor.org/stable/24659402 .