Avrupa Birliği vize politikası

Avrupa Birliği Vize politikası, yirmi yedi Avrupa Birliği üyesi ülke Schengen Alanı'nın parçasıdır ve tekdüze bir vize politikasına sahiptirler. Buna ek olarak, Avrupa Birliği (Schengen Bölgesi) dışındaki dört ülke (İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre) Avrupa Birliği ile yapmış oldukları anlaşma ile Schengen Alanı'nın parçası olan aynı tip vize politikasını benimsemektedirler.

Avrupa Birliği üyesi olan İrlanda ve eski AB üyesi olan Birleşik Krallık Schengen yerine Ortak Seyahat Alanı olarak bilinen bir seyahat bölgesini işletmekte olup, bu ülkeler kendi istekleri ile Schengen Alanı'nın bir parçası değildirler. Her İki ülke, Schengen ülkelerinden farklı olan ayrı vize politikası yürütmektedirler.

Tüm Avrupa Birliği üye ülkelerinin vatandaşları, İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre olmak üzere sadece vizeden muaf değildirler. Bu muafiyetle beraber yasal olarak birbirlerinin ülkelerinde vizesiz girmek ve ikamet etme hakkına sahiptirler. Birbirlerinin ülkelerinde serbest dolaşım hakkına sahip olup, ancak durumları az sayıda sınırlı olabilir.

Geçerli bir pasaport veya ulusal kimlik kartı olan tüm Avrupa Birliği üye ülkelerinin vatandaşları, Avrupa Ekonomik Alanı (İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç) ve İsviçre girip vizesiz Schengen Alanı'nda, ve ayrıca Bulgaristan, Kıbrıs ve Romanya'da ikamet edebilirler.

Buna ek olarak, aşağıdaki ülkelerin pasaportları Bulgaristan, Kıbrıs ve Romanya ya da herhangi bir Schengen ülkesi tarafından egemen devletlerin pasaportu olarak ve geçerli seyahat belgeleri olarak kabul edilmemektedir.

Genel olarak, Schengen bölgesi içinde bir havaalanı üzerinden geçen bir yolcu, Bulgaristan, Kıbrıs ve Romanya'dan geçerken airside vize gerekmez. Ancak, 5 Nisan 2010 tarihinde, havaalanı transit ortak vizesi Avrupa Birliği tarafından tanıtıldı. Şu anda, aşağıdaki 12 ülkenin vatandaşlarının Schengen bölgesi içinde herhangi bir havalimanından transit geçiş yaparken bir havaalanı transit vizesine sahip olmaları gerekmektedir.

6 Mayıs 2015 tarihinde geçerli olmak üzere karşılıklı vizesiz anlaşma Birleşik Arap Emirlikleri ile imzalandı. 26 Mayıs 2015 tarihinde derhal geçerli olmak üzere karşılıklı vizesiz anlaşma Doğu Timor ile imzalandı. 28 Mayıs 2015 tarihinde karşılıklı vizesiz anlaşma Dominika, Grenada, Samoa, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler, Trinidad ve Tobago ve Vanuatu vatandaşları için yürürlüğe girmiştir. Tonga ile vize muafiyet anlaşması 21 Kasım 2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kolombiya ile benzer bir vize muafiyet anlaşması 3 Aralık 2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Palau ile vize muafiyet anlaşması 8 Aralık 2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Peru ile Anlaşma 2016 15 Mart tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kiribati ile 23 Haziran 2016, Marşal Adaları ile 28 Haziran 2016 ve Tuvalu vatandaşları için 2 Temmuz 2016 tarihinde anlaşmalar yürürlüğe girerek Avrupa Birliği'nin Schengen ülkeleri için vize zorunluluğu kaldırılmıştır. 20 Eylül 2016 tarihinde Mikronezya Federal Devletleri ile anlaşma yapılarak vize zorunluluğu kaldırılmıştır.

25 Şubat 2013'te, Gürcistan ile vize uygulamasının serbestleştirilmesi üzerine bir eylem planı başlatıldı. Aralık 2015'te Avrupa Komisyonu, Gürcistan'ın vize serbestleştirme kriterlerine uyduğu sonucuna vardı. Mart 2016'da, Komisyon, vize şartlarının Gürcistan'ı da içerecek şekilde değiştirilmesi yönünde bir teklif sundu. Gürcistan'da vize muafiyeti hakkı 28 Mart 2017'de yürürlüğe girdi. Ukrayna için vize muafiyeti hakkı 11 Haziran 2017'de yürürlüğe girdi.

5 Ağustos 2015 tarihinde, Avrupa Komisyonu, Çin ile diplomatik pasaport sahipleri için kısa süreli vize muafiyet anlaşması müzakerelerinin açılmasını onaylayan bir tavsiye sundu. Anlaşma sonradan 29 Şubat 2016 tarihinde her iki tarafça imzalanmış ve 2 Mart 2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anlaşma İngiltere ve İrlanda için geçerli değildir.

22 Kasım 2010 tarihinde, Avrupa Konseyi ve Ukrayna "kısa süreli seyahat için vizesiz rejim kurulmasına yönelik Ukrayna için bir eylem planı" açıkladı. 15 Aralık 2011 tarihinde, AB-Rusya zirvesi sonrasında verilen açıklamada, Avrupa Komisyonu Başkanı, Rusya ile "vizesiz seyahat yolunda Ortak Adımlar" ın lansmanını doğruladı. 14 Haziran 2012 tarihinde, Kosova, AB ile vize uygulamasının kaldırılmasına ilişkin bir yol haritası aldı. Gürcistan ile vize serbestleştirme konusunda bir eylem planı 25 Şubat 2013 tarihinde başlatıldı. Aralık 2013 yılında bir geri kabul anlaşması imzaladıktan sonra, AB "vizesiz rejim yolunda Yol Haritası" da dahil olmak üzere Türkiye ile vize diyaloğu başladı ancak yaşanan siyasi gelişmeler nedeniyle Türkiye ile vize serbestliği anlaşması hâlen gerçekleştirilemedi.

7 Kasım 2012 tarihinde, Avrupa Komisyonu, 16 ada ülkelerinden gelen vatandaşlar için vizesiz seyahati tanıtmak için bir öneri açıkladı. 5 Karayip ülkesi (Dominika, Grenada, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler ve Trinidad ve Tobago), 10 Pasifik ülkesi (Kiribati, Marshall Adaları, Mikronezya, Nauru, Palau, Samoa, Solomon Adaları, Tonga, Tuvalu ve Vanuatu) ve Doğu Timor. Şubat 2014 yılında Avrupa Parlamentosu da üç diğer ülkeyi dahil ederek liste değiştirilmiştir: Kolombiya, Peru, ve Birleşik Arap Emirlikleri. Komisyon, ayrıca vize muafiyeti konusunda ikili anlaşmalar konusunda müzakerelerin açılmasından önce yeni bir maddede belirtilen kriterlere ilişkin Kolombiya ve Peru'nun durumu değerlendirdi. Anlaşmalar Haziran 2015 yılında Kolombiya ve Peru ile parafe edildi ve 2015 yılında daha sonra vize muafiyetinin yürürlüğe girmesi bekleniyor. 7 Nisan 2017 itibarıyla Nauru, vize muafiyet anlaşması imzalamamış olan 19 ülkeden sadece biridir.

2012 yılı sonlarına doğru İsveç ve Almanya dahil bazı ülkeler, vize nedeniyle ağırlıklı olarak Romanlar tarafından sığınma başvurularının sayısında önemli bir artış olduğunu, ayrıca Sırp ve Makedon vatandaşlarına yeniden vizeye dahil edilmesi gerektiğini önerdi.

– 14 Haziran 2012 tarihinde Kosova, AB ile vize uygulamasının kaldırılmasına ilişkin bir yol haritası aldı. Aralık 2015 yılında Avrupa Komisyonu kalan sekiz gereksinimin bulunduğu listeyi, vize serbestleştirme yol gereklerini yerine getirmesi için Kosova'nın ilerlemesi konusunda üçüncü ve final raporunu kabul etmiştir. 2018'de bir AB raporu, Kosova'nın vize serbestisi için gerekli tüm koşulları yerine getirdiği sonucuna vardı. 2022'de AB Konseyi, Kosova vatandaşları için vize serbestleştirmesinin en geç 1 Ocak 2024'te veya daha erken ise ETIAS ile aynı zamanda uygulanmasını önerdi.

2017'de AB, üçüncü ülke vatandaşlarının Schengen Bölgesi'ne giriş ve çıkışlarını merkezi bir veritabanında elektronik olarak kaydetmek amacıyla bir Giriş/Çıkış Sistemi (EES) kurmak için yapılan düzenlemeyi kabul etti. Bu sistem pasaportların manuel olarak damgalanmasının yerini alacaktır. Buradaki amaç, sınır kontrolünün otomasyonunu artırmak ve fazla kalanları belirlemektir. Mart 2020 itibarıyla, EES'nin 2022'nin ilk çeyreğinde faaliyete geçmesi bekleniyor.

2018'de AB, ETIAS (Avrupa Seyahat Bilgi ve Yetkilendirme Sistemi) adı verilen vizeden muaf ziyaretçilerin elektronik yetkilendirilmesi amacıyla bir sistem kurmak için yönetmelikleri onayladı. Avustralya, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Yeni Zelanda tarafından uygulanan diğer elektronik seyahat yetkilendirme sistemlerine benzemektedir. Schengen Bölgesi, Bulgaristan, Hırvatistan, Kıbrıs ve Romanya'ya seyahat edecek ziyaretçiler için 2021'de faaliyete geçmesi bekleniyor.

ETIAS, Avrupa mikro-devletleri (Andorra, Monako, San Marino ve Vatikan) hariç, vizeden muaf ülkelerin vatandaşlarından ve ikamet izni olmayan AB tek pazar vatandaşlarının aile üyelerinden talep edilecektir. Ancak, böyle bir ikamet iznine sahip aile üyelerinden, vize, oturma izni, yerel sınır trafik izinleri, herhangi bir AB tek pazar ülkesi tarafından düzenlenen mülteci veya vatansız olanların sahip olduğu seyahat belgelerinden veya uçak-gemi gibi mürettebat üyeleri veya diplomatik veya resmî görevlilerden istenmeyecektir.

Potansiyel ziyaretçilerin çevrimiçi bir başvuru yapmaları gerekir ve 18 ila 70 yaşları arasında olanlardan ücret talep edilecektir. Sistemin, elektronik veritabanlarında arama yaparak ve anında yanıt vererek, uygulamaların büyük çoğunluğunu otomatik olarak işlemesi beklenmektedir, ancak bazı kişilerin başvurularında manuel işleme gerekiyorsa dört gün sürebilir. Onaylanırsa, yetkilendirme üç yıl veya daha önce varsa seyahat belgesinin son kullanma tarihine kadar geçerli olacaktır.

ETIAS'ın uygulanması birkaç kez ertelendi. 2023 itibariyle, yolcuların ve personelin yeni sisteme alışmasını sağlamak için 6 aylık ödemesiz dönemle 2024'te faaliyete geçmesi bekleniyor. Uygun yolcuların yeni düzenlemelere aşina olmalarını sağlamak için 6 aylık bir ödemesiz dönem planlanmaktadır. Potansiyel ziyaretçilerin çevrimiçi bir başvuru doldurmaları gerekecek ve 18 ila 70 yaşları arasındakiler için 7 € ücret ödenmelidir. ETIAS'ın başvuruların büyük çoğunluğunu elektronik veri tabanlarında arama yaparak otomatik olarak işleme koyması ve ardından anında yanıt vermesi beklenir, ancak bazı sınırlı durumlarda bu süre 30 günü bulabilir.

Avrupa Komisyonu, ayrılan ulusal platformların yerine AB düzeyinde tek bir çevrimiçi vize başvuru platformu getirmeyi planlıyor. Platform eu-LISA tarafından inşa edilecek ve 2026'da tanıtılması planlanıyor. Tüm üye devletlerin tek platforma geçmesi için bir geçiş döneminin 2031'e kadar sürmesi planlanıyor. Teklif, Avrupa Parlamentosu Sivil Haklar, Adalet ve İçişleri Komitesi tarafından Şubat 2023'te 34'e karşı 5 oyla onaylandı. Parlamento, nihai ifade ve uygulama konusunda Avrupa Konseyi ile görüşmeye başladı. Konsey de buna karşılık bir müzakere yetkisi üzerinde anlaştı.