Hasan Bülent Kahraman

Kars'ta başladığı ilköğrenimini Ankara'da tamamladı. Ankara Koleji'nin orta ve lise bölümlerini bitirdi. Gazi Üniversitesi İnşaat Mühendisliği bölümünden mezun olduktan sonra Hacettepe Üniversitesi Ekonomi dalında yüksek lisans, Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi dalında doktora yapan Hasan Bülent Kahraman, Hacettepe, ODTÜ, Bilkent Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi, Kadir Has Üniversitesi, Netkent Üniversitesi ve Princeton Üniversitesi’nde öğretim üyesi ve akademik yönetici olarak çalıştı. 1977 yılından itibaren bağımsız yazar, sanat eleştirmeni, küratör ve kültür eleştirmeni olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

1992 ve 1996 yılları arasında Kültür Bakanlığı Başdanışmanı, 1992 ve 1993 yılları arasında Kültür Bakanlığı Yayınlar Dairesi Başkanı olarak görev yaptı. 2014 yılında üç ay süreyle Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanlığı görevinde bulundu. Uzun yıllar Radikal Gazetesi'nde (1996-2005) ve Sabah Gazetesinde (11 Mayıs 2007- 1 Eylül 2017) yazdı. Eczacıbaşı İstanbul Kültür Sanat Vakfı Danışma Kurulu İstanbul Bienali Danışma Kurulu üyeliği de bulundu (1992-2005). 2010'dan bu yana Contemporary Istanbul Genel Koordinatörü ve İcra Kurulu, Akbank Sanat Danışma Kurulu ve Sakıp Sabancı Müzesi İcra Kurulu Üyesidir. kadir Has Üniversitesi bünyesindeki Galeri KHAS'ın kuruculuğunu, yöneticiliğini ve küratörlüğünü yapmıştır. Araştırma alanları Türk siyaseti, siyasal kuramlar, sosyal kuram, yapısalcılık sonrası felsefe, kültürel araştırmalar, görsel kuram, modern Türk edebiyatı, Türkiye popüler kültürü olarak sıralanabilir.

Işık Üniversitesi Akaademik İşlerden Sorumlu Rektör Yardımcısı ve Stratejik Plan Uygulama ve Eşgüdüm Birimi Başkanlığı yaptı. 2015 yılında Brüksel'de düzenlenen Europalia Festivalinin Sanat Direktörlüğünü yapmıştır.

1985-1992 arasında ara verdiği akademik hayata 1993 yılında Bilkent Üniversitesi'nde (Güzel Sanatlar Fakültesi, Görsel Sanatlar ve Görsel İletişim Tasarımı Bölümünde) yarı zamanlı olarak Bölüm Başkanı Prof. Erdağ Aksel’in davetiyle döndü. Kültür Bakanlığından ayrıldıktan sonra tam zamanlı öğretim görevlisi olarak atandı. Bölümde, Hüseyin Bahri Alptekin, Michael Morris, Fulya Erdemci, Selim Birsel, Erol Akyavaş gibi hocalarla birlikte çalıştı. Art and Culture, Concepts and Issues in Contemporary Art, What is Contemporary adlı dersleri verdi. Art and Culture dersinin koordinasyonunu üstlendi. Bölüm Türkiye'de görsel tasarımın kültürel ve kuramsal, toplum ve insan bilimleri bağlamındaki temelini atan ilk kurumlardan biri oldu.

1993 yılında USIS tarafından Young Leaders programı için Türkiye’den seçildi. Amerika’ya gitti ve 'Pluralism and Multiculturalism in America' isimli programa katıldı.

1995 yılında yapılan arama konferansı ardından kurulan Sabancı Üniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler Fakültesi tasarım komitesine davet edildi. İlk üç dönemin ortak okunması, bölümsüz ve disiplinlerarası öğretim, özgürce bölüm ve fakülte değiştirme, öğrencilerin bölümlere (programlara) değil doğrudan fakültelere alınması gibi çok yenilikçi ilkeleri içeren bu tasarımın tamamlanmasından sonra 1998 yılında üniversite kuruluş aşamasına geldiğinde aldığı çağrı üzerine kurucu üyelerden biri olarak üniversite kadrosuna katıldı ve İstanbul’a yerleşti.

Temel Geliştirme Programı (Hazırlık Okulu) koordinatörlüğüne getirildi. İngilizce eğitiminin yeni ve daha işlevsel bir yöntemle verilmesini öngörür şekilde programın temel ilkelerini saptadı, öğretim görevlilerini buldu, hazırladığı çekirdek kadroyla ders kitaplarını oluşturdu. O arada temel sosyal bilimler programının hazırlanmasında çalıştı. Türk Dili ve Edebiyatı ile Devrim Tarihi derslerinin yeni bir anlayışla Hazırlık sınıfında öğretilmesini sağladı. İki dersi de Sabancı Üniversitesinde görev yaptığı süre içinde vermeyi sürdürdü.

Daha sonra akademik ve entelektüel çalışmalarını engellediği gerekçesiyle TGP Koordinatörlüğünden ayrıldı. Sanat ve Sosyal Bilimler Fakültesi öğretim üyeliğini sürdürdü. Burada Görsel Sanatlar ve İletişim Tasarımı programının koordinatörlüğünü yaptı. Bilkent Üniversitesi'nde başlayan kuramsal derslerle bütünleşmiş sanat eğitimi yöntemini Sabancı Üniversitesinde de sürdüren Kahraman, fakültenin disiplinler arası yapısına uygun olarak siyaset bilimi ve sanat kuramı derslerini birlikte verdi.

Uzun yıllar The Making of Modern Turkey (modüler dersin ilk dönem 1908-1923 arasını, ikinci dönem 1950-2010 arasını), Turkish Social Thought, Post 1960 Turkish Politics; From Modern to Contemporary: Art of the 20th Century; Post-1960 Turkish Art; Vision, Representation, Cinema; Visual Ideology and Culture derslerini verdi. Daha sonra Major Works of Cinema dersini (minimum 200 öğrenci) anlatmaya başladı. 2010 yılında ayrılmadan önce Art, Theory and Criticism programını kurdu ve ilk dönem derslerini verdi.

O yıllarda Amerika'da Columbia ve Michigan Üniversitelerinde bulundu. 2005 yılında Princeton Üniversitesi'nde Ahmet Ertegün profesörü oldu. Yakın Doğu Çalışmaları Bölümünde Türk Modernleşmesi, Türk Toplumsal Düşüncesi hakkında lisans üstü ve doktora dersleri verdi. O arada çeşitli zamanlarda Michigan, Columbia ve UCLA’de dersler verdi. 2009 yılında Siyasal Düşünceler Doçenti oldu. Princeton Üniversitesi'nde yine çeşitli zamanlarda atölye çalışmaları düzenledi.

2010 yılında şehirde daha fazla zaman geçirebilmek maksadıyla Sabancı Üniversitesi'nden ayrıldı. Gelen teklifi kabul etti ve Kadir Has Üniversitesi'ne Akademik Faaliyetlerden Sorumlu Rektör Yardımcısı olarak atandı. Üniversite programının yenilenmesini sağladı. Üniversitenin akademik işlerden sorumlu Rektör Yardımcısı olarak 2018 yılına kadar çalıştı. Bu görevinden tamamen uzaktan ve ikinci eğitim için kurulan Netkent Üniversitesi Rektörlüğüne getirildiği için ayrıldı (Temmuz 2018). YÖK'ün programı benimsememesi ve kurucularla yaşadığı sorunlar nedeniyle istifa etti (Aralık 2018). Işık Üniversitesine Akademik İşlerden Sorumlu Rektör Yardımcısı ve Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekanı olarak atandı (Temmuz 2019) ve bu üniversitede Stratejik Planın hazırlanması görevini üstlendi. Güzel Sanatlar Fakültesinin açtığı Sanat Bilimi doktora programında çeşitli dersler verdi ve bu görevleri devam etmektedir (Mart 2021).

Kahraman, profesyonel yaşamına 1980 yılı Mayıs ayında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nde Barajlar dairesinde başladı. 1981 yılında önce ODTÜ Ekonomi Bölümüne hemen ardından Hacette Üniversitesi Ekonomi Bölümüne girdi. ODTÜ'yü DSİ'deki görevine devam etmesine izin verilmediği için bıraktı. Hacettepe Üniversitesinde çalışmalarını sürdürdü. 1984 yılında Bilim Uzmanlığı derecesini aldıktan sonra Amerika Birleşik Devletlerine gitti. Columbia, New York Üniversitesinde sanat kuramı alanında yüksek lisans sonrası çalışmalarında bulundu. Türkiye'ye dönünce üniversite ve kamu görevlerinden ayrıldı. 1991 yılına kadar özel sektörde yöneticilik yaptı, edebiyat ve sanat eleştirmenliği yaparak serbest yazar olarak çalıştı. Arkadaşlarıyla birlikte sanat eleştirisi dergisi Kalın dergisini çıkardı.

1991 yılında Sosyal Demokrat Halkçı Parti’de Genel Sekreterlik Danışmanlığı yapmaya başladı. Aynı yıl yapılan seçimlerden sonra kurulan DYP-SHP koalisyonunda Kültür Bakanlığı Danışmanlığına getirildi. Değişen bakanlarla çalışarak 1996 yılına kadar bu kurumda çok etkin bir dönem geçirdi. Aynı yıl Kültür Bakanlığına atanan Agah Oktay Güner tarafından görevinden alınan ilk kişi oldu, istifa etti. Kamu görevine son defa 2014 yılı Mayıs ayında 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Başdanışmanı olarak döndü. Görevinden Ağustos 2014’te ayrıldı.

İlk yazılarını sürekli olmasa da 1985'ten başlayarak Cumhuriyet gazetesinin sanat-kültür sayfasında yayınladı. O tarihe kadar çeşitli kültür ve sanat derilerinde yazıları yayınlanmıştı. 1991 yılında Güneş gazetesinde köşe yazarlığına başladı. Bu gazetede köşe dışında çeşitli dizi yazılar yazdı. 1995 yılında yayınlanan Yeni Yüzyıl gazetesinde haftada/on beş günde bir siyasal makaleler yazdı.

1996 yılında yayınlanan Radikal gazetesine davet edildi. 2005 yılında uzun süreli kalmak ve ders vermek üzere Amerika’ya gidene kadar bu gazetede yazdı. Başlangıçta iki gün yazdığı köşe yazılarını daha sonra üçe çıkardı. Ardından haftada bir gün de Kültür-Sanat sayfasında yazdı. Radikal 2 ekinde yazıları çıktı. Gazetede köşe yazarlığından ayrıldıktan sonra ve ABD'de bulunduğu dönemde yazılarını düzenli olarak bu ekte yayınladı.

2007 yılında Sabah gazetesine geçti. Başlangıçta sadece köşe yazıları yayınlarken daha sonra, Radikal’de olduğu gibi, haftada bir de hafta sonu ekinde kültür sanat konularında yazılar yazdı. 1 Eylül 2017'de gazeteden ayrıldı.

Kahraman 1993 yılında İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen İstanbul Bienali Danışma Kurulu üyeliğine getirildi. Bu kurumda 2005 yılına kadar görevini sürdürdü. İki tarih arasında yer alan bienallerin küratörlük seçimlerinde bulundu. Şakir Eczacıbaşı ile yakın bir çalışma düzeni içinde kaldı.

2003 yılında Akbank Sanat’ın kurucusu Hamit Belli tarafından bu kurumun Danışma Kurulu üyeliğine getirildi. Kurul, güncel sanatın henüz kendisini gösterdiği bir dönemde bu alanın yerleşmesine büyük olanaklar sağlayan sergiler ve etkinlikler düzenledi. Burada küratörlüğünü üstlendiği başlangıçta yerli ve genç sanatçılarla sonradan sanat tarihinin önemli kişileri olan uluslararası isimlerle çeşitli sergiler açtı. Bu görevini sürdürmektedir. Kurumun devraldığı Günümüz Sanatçıları sergisinin seçici kurullarında bulundu. Akbank Sanat’ın her yıl yayınlamayı gelenek haline getirdiği büyük kitapların editörlüğünü (bir tarihten sonra çevirmenliğini) üstlendi. Bu görevi devam etmektedir.

2003 yılında Sakıp Sabancı’nın evi olan Atlı Köşk’ü müze yapmaya karar vermesinden sonra bu müzenin kuruluş dönemi çalışmalarına katıldı. Müze 2005 yılında açıldı. 2008 yılında müzenin Yönetim Kurulu üyeliğine getirildi. Müzenin Uluslararası Danışma Kurulu toplantılarında yer aldı. Bu görevi devam etmektedir.

2012 yılında Contemporary İstanbul sanat fuarı Genel Koordinatörü oldu. Kurumun Danışma Kurulunda 2007 yılından beri bulunuyordu. GK olduktan sonra fuarın uluslararasılaşması, yeni galerilerle buluşması, yeni bir yönetim anlayışına kavuşması için yoğun çaba harcadı. Kurumun yayınladığı CI Magazine isimli derginin koordinatörlüğünü yürüttü. 2014 yılında GK görevini bıraktı, İcra Kurulu Üyesi oldu. Bu görevi devam etmektedir.

2015 yılında Kadir Has Üniversitesi bünyesinde bulunan boş bir alanı değerlendirerek Galeri KHAS adı altında bir galeriye dönüştürdü. Burada art arda yeni ve genç isimlerle sergiler açmaya ve farklı kültürel etkinlikler düzenlemeye başladı. galeri kısa sürede bu özellikleriyle tanınan ve sanat dünyasında ilgiyle izlenen bir mekana dönüştü. Özellikle genç sanatçılar Kahraman'ın kapsamlı yorumlarını ve yönlendirmelerini içeren, 'demokratik küratörlük' adını verdiği karşılıklı etkileşime dayanan küratörlük anlayışından da yararlanmak istedikleri için art arda sergi düzenleme talebinde bulundu. Galeri yeni akımları doğurabilecek bir güç ve etkinlik kazandı. Kahraman 2018 yılında üniversiteden ayrılınca bu görevini bıraktı. Ayrılışını izleyen dönemde üniversite yönetimi galeriyi kapattı.

2014 yılında Brüksel’de yapılan Europalia festivaline Türkiye konuk ülke olunca bu etkinliğin Sanat Direktörlüğü görevine getirildi. Türk sanatının ve edebiyatının çağdaş ve geleneksel dokularını hazırladığı geniş kapsamlı sergi ve gösterilerde sergiledi.

Kahraman ilk kez 2003 yılında TV8’de Fildişi Kule isimli programı yaptı. Önde gelen kültür, sanat ve düşünce adamlarıyla haftada bir Pazar günleri yaptığı söyleşiler büyük yankı uyandırdı. Programına 2005 yılında son verdi.

Daha sonra 2007 yılında ATV’de gazeteci Fehmi Koru ile birlikte gene geniş ilgi toplayan Beyin Fırtınası isimli programa katıldı. Koru’nun ayrılmasından sonra Kahraman programı kısa bir süre Cengiz Çandar’la sürdürdü.

Aynı yıl NTV'de özellikle kültür ve sanat konularında öne çıkan kişileri ve çabalarını derinlemesine ele alan, çok güçlü bir görsel arka planla desteklenen Bildiğiniz Gibi Değil isimli programı hazırlayıp yönetti. Programın montajını bizzat yaptı. Program büyük karşılık bulmasına rağmen kurumun yeniden düzenlenmesi sürecinde sona erdirildi.

İlk yazısı Varlık dergisinin 1976 yılı Temmuz sayısında yer alan Nazlı Eray’ın, Ah Bayım Ah isimli öykü kitabının eleştirisiydi. Öncesinde dergide çeşitli Amerikalı şairlerden şiir çevirileri yayınlamıştı. İlk eleştiri yazısından sonra bu dergide aynı yönde yazmayı sürdürdü. 1977 yılında Bülent Ecevit'in CHP yayın organı olarak yayınladığı Özgür İnsan dergisinin sanat-kültür bölümünün yöneticiliğine getirildi. Burada çok ses getiren edebiyat soruşturmaları düzenledi ve kitap eleştirileri yayınladı. 1980’lerde Gösteri dergisi yayınlanınca bu dergide yazmaya başladı. Bunlar kuramsal edebiyat eleştirisi yazılarıydı. Sanat Olayı dergisi Attilâ İlhan yönetiminde çıkmaya başladıktan sonra bu derginin sürekli yazarları arasında yer aldı. Bunu İlhan’ın yönetiminde yayınlanan diğer dergiler izledi. Bu yazıları toplumcu gerçekçi bir edebiyat anlayışının özgürlükçü ve yenilikçi temellerini araştıran, polemik yanı ağır basan yazılardı. Bu yazılarının bazılarını genişleterek Beyazlar Kirli; Bir Sürekli Cehennem isimli kitaplarına aldı.

1985 yılından başlayarak sanat kuramı ve çözümlemesi yazıları yazmaya başladı. Nisan 1986’da ressam Mehmet Güleryüz, Nihal Ataman ve Ülker Ün’le birlikte Kalın Sanat Seçkisi’ni yayınladı. Bu dergide çağdaş Türk görsel sanatı hakkında yazdığı yazılarla geniş ilgi uyandırdı, Türkiye'de güncel sanat eleştirisinin ilk nesnel örnekleri kabul edildi. O dönemde edebiyat yazılarını da aksatmadan sürdürdü.

1990’lı yıllarda Enver Ercan yönetimine geçinde yeniden Varlık dergisine döndü. Bu dergide post modern kuramı toplumsal, eleştirel ve kültürel kuramla birleştiren yazılar yayınladı. Edebiyat eleştirisini güçlü bir toplumsal kuram ve kültürel kuram arka planına yerleştirerek sürdürdü, kendisine özgü bir edebiyat görüşü oluşturdu. Bu görüşlerini geniş bir biçimde, konulara tarihsel bir perspektif içinde baktığı Yahya Kemal Rimbaud’yu Okudu mu; Türk Şiiri, Modernizm, Şiir; Post modernite ile Modernite Arasında Türkiye, Post Entelektüel Dönem ve Edebiyat; Türkiye’de Yazınsal Bilincin Oluşumu (Türkiye’de Modern Kültürün Temelleri-1) ve Türkiye’de Görsel Bilincin Oluşumu (Türkiye’de Modern Kültürün Temelleri-2) isimli kitaplarında işledi.

2000’li yıllarda bu yazılarının yanında daha çok akademik makaleleriyle göründü. Özellikle Doğu Batı dergisinde kaleme aldığı siyasal kuram yazıları Türk toplumsal ve siyasal yapısını derinlemesine irdeleyen, siyaset felsefesinden yararlanarak o yapıyı çözümleyen akademik çalışmalardı. Türki siyasetine dönük yenilikçi görüşlerini daha sonra yazdığı Türk Siyasetinin Yapısal Analizi isimli kitabında iki cilt olarak yayınladı. Gene sol siyaset konulardaki düşüncelerini Yeni Bir Sosyal Demokrasi İçin; Sosyal Demokrasi, Türkiye ve Partileri; Sağ, Türkiye ve Partileri; Sosyal Demokrasi Pratiği ve Türkiye Gerçeği başlıklı kitaplarında işledi. AKP hakkındaki ilk kitaplardan biri olan AKP ve Türk Sağı’nı 2006 yılında yayınladı. Post Modernite ile Modernite Arasında Türkiye toplumsal kuramla siyasal kuramı kültürel kuram bağlamında birleştirmeye çalıştığı görüşlerini yansıtıyordu.

2000 sonrasında Radikal gazetesi Kültür-Sanat sayfasında haftada bir gün makaleleri yayınlandı. Bu makalelerinde popüler kültür, güncel sanat ve kültürel yaşam konularını toplumsal kuram bağlamında daha popüler bir yaklaşımla ele alıyordu. Popüler kültür kuramına eleştirel bir tutumla bakıyordu. Türkiye’de ve dünyada popüler kültürün kaynaklarını, gündelik kültürle bütünleşmiş zihniyetin toplumsal tepkisini çözümlemeye çalışıyordu. Toplumsal öznenin farkında olmadan maruz kaldığı popüler kültür ögelerinin aynı öznenin davranışlarını nasıl belirlediğini gösterme çabası yazıların bel kemiğini oluşturmuştu. Bu görüşlerini Kültür Tarihi Affetmez; Kitle Kültürü Kitlelerin Afyonu isimli kitaplarında ele aldı.

Görsel kuramla ilgili görüşlerini kuramsal ve popüler düzeylerde dile getirdi. Kuramsal çalışmalarını Sanatsal Gerçeklikler, Olgular ve Öteleri isimli yapıtında ve düzenlediği sergi kataloglarına yazdığı bazen bir kitap boyutundaki yazılarında yansıtırken görsel kuramın popüler kültür ve gündelik hayat içindeki yansımalarını Cinsellik, Görsellik, Pornografi isimli kitabında ele aldı. 19. Yüzyıldan başlayarak Türkiye’de görsel bilinçle modernleşme ve kimlik arasındaki iliklileri Türkiye’de Görsel Bilincin Oluşumu (Türkiye’de Modern Kültürün Temelleri-2) isimli kitabında ortaya koydu.

Bu konudaki görüşlerini ayrıca henüz kitap bütünlüğüne ulaştırmadığı çok sayıdaki sergi kataloğu yazısında dile getirdi. Bunlar uzun, kapsamlı ve kuramsal çözümlemelerdi. Bu yazılarında sanat kuramının temel olgularını söz konusu sanatçı ve yapıtı ekseninde ele alıyordu. Bununla birlikte klasik sanatın ana konuları, insan trajiği, sanatın evrensel varoluş trajiğiyle ilişkisi gibi konuları işliyordu. Güncel sanat dünyasının popüler sorunsallarını ise Bakmak, Görmek Bir de Bilmek başlıklı kitabında yansıttı.

Türkiye’de güncel sanatın 1980 sonrasındaki gelişimini Türkiye’de ve dünyada meydana gelen siyasal, toplumsal ve kültürel oluşumlar bağlamına oturtarak irdelediği ve alanında ilk olan yapıtı Türkiye’de Çağdaş Sanat 1980-2000’i yayınladı.

2010’larda o güne kadar yayınlamadığı günlüklerini Anlar/Zamanlar başlığı altında Varlık dergisinde yayınladı. Gündelik hayata, kendi yaşantısına, kitaplara, kuramsal konulara değindiği, sık sık çıktığı yolculuk gözlem ve düşüncelerini yansıttığı, anılarını anlattığı çok sayıdaki defterine/günlüğüne rağmen o güne değin yayınlamadığı günlükleri büyük ilgi topladı. Günlüklerini yayınlamayı 2014 başında bıraktı. 2016’da Sabah gazetesinde Pazar Eki’nde makale yayınlamaya ara vererek günlüklerinden kısa parçalar yayınlamaya başladı. Bunlarda gene kültürel konuları ve yolculuk gözlemlerini ele aldı. Gazetedeki günlükler defterlerine yazdığı uzun ve büyük parçalardan kısa alıntılardı. Bir süre sonra Sabah Kitap Eki'nde bir tür kitap eleştirisi olan bu defa okuma günlüklerini yayınladı.

İnsan, yaşam, gündelik yaşantı, küçük gözlemler, saptamalar içeren denemelerini daha çok gazetelerdeki köşelerinde yayınladı. Bu yazılarından yaptığı bazı seçmeleri Cam Odada Oturmak isimli kitabında bir araya getirdi.