Anzak Günü

Anzak Günü, Avustralya ve Yeni Zelanda adına savaş ve çatışmalara katılan ve bunlarda yaşamını yitiren asker ve sivillerin anıldığı bir ulusal anma günüdür. 1916'dan itibaren her yıl nisan ayının 25'inde anma törenleri düzenlenir.

Anzak Günü, 1915 yılında I. Dünya Savaşı'nın Çanakkale Cephesi'nde Osmanlı İmparatorluğu'na karşı savaşan İtilaf Devletleri’nin Gelibolu Yarımadası’na çıkartma yaptığı ve ANZAC (Avustralya ve Yeni Zelanda Ordu Birlikleri) askerlerinin çok sayıda kayıp verdiği 25 Nisan gününün yıldönümünde kutlanır. Bu bir zafer kutlaması değil, Avustralya ve Yeni Zelanda uluslarından insanların niçin hiç tanımadıkları Anadolu topraklarında can verdiği sorusunu sorarak ulusal bilincin ortaya çıktığı günün kutlaması şeklinde gerçekleşir.

Anzak Günü, Yeni Zelanda ve Avustralya'da ulusal tatildir. Ayrıca, Cook Adaları, Niue, Pitcairn Adaları ve Tonga'da da ulusal bayram statüsüne sahiptir.

I. Dünya Savaşı sırasında Anzak askerkerinin büyük kayıplar verdiği Gelibolu çıkarmasının haberi Yeni Zelanda'ya ulaşınca, çıkarmada can veren askerler için 30 Nisan 1915'te kendiliğinden törenler düzenlenmiş ve o gün yarım gün tatil olmuştur. Ertesi yıl, 25 Nisan 1916'da 6434 askerin Avustralya'nın Brisbane kentinin sokaklarında 50.000 izleyicinin önünde geçit töreni yapması, daha sonra ulusal bir ritüel haline gelen Anzak Günü'nün temelini oluşturur.

Çıkarmadan bir yıl sonra 25 Nisan günü Avustralya'da resmen Anzak Günü olarak adlandırıldı. O yıl Avustralya, Yeni Zelanda, Mısır ve Londra'da çok çeşitli tören ve ayinlerle yapıldı; Londra'daki Westminster Abbey'de Kral V. George ve Kraliçe Mary'nin de katıldığı büyük bir anma töreni düzenlendi.

Savaştan sonra Anzak Günü, Yeni Zelanda'da 1920 yılında kabul edilen Anzak Günü Yasası ile resmî tatil ilan edildi. Anzak Günü, Avustralya'da 1920'de ulusal bir gün ilan edilse de, dükkanlarını kapatmak istemeyen işyeri sahiplerinin muhalefeti nedeniyle 1927'e kadar her eyalette tatil uygulanmadı; ancak birbirleriyle iletişim halinde kalmak isteyen savaştan dönmüş askerler, gayri resmî olarak Anzak Günü'nü kutluyorlardı. İlk defa 1927'de tüm Avustralya eyaletleri Anzak Günü'nde resmi tatil oldu. O yıl Sidney Anıt Mezarı'nda, Anzak birliklerinin Arıburnu çıkarmasını yaptıkları zaman dilimi olan şafak vaktini hatırlatmak amacıyla Şafak Merasimi adı verilen tören düzenlenmeye başlandı.

Günümüzde Anzak Günü ile ilişkilendirilen tüm ritüeller -şafak nöbetleri, yürüyüşler, anma törenleri- 1930'larda Avustralya Anzak Günü kültürünün bir parçası haline geldi. Yeni Zelanda anma törenleri de bu ritüellerin çoğunu benimsedi; Avustralya'da yapılan şafak merasimi, 1939'dan itibaren Yeni Zelanda'da da düzenlenmeye başladı.

Anzak Günü, II. Dünya Savaşı’ndan sonra daha kapsamlı hale getirilerek savaşlarda hayatını kaybeden bütün Avustralyalı ve Yeni Zelandalıların askerlerin anıldığı bir ulusal anma gününe dönmüştür.

1990'dan sonra Gelibolu Yarımadasında her yıl Anzak Günü'nde Yeni Zelanda ve Avustralya'dan Türkiye'ye giden ziyaretçilerin katılımı ile Şafak Merasimi düzenlenmeye başlamıştır. Bu tören için gelen ziyaretçiler, 24 Nisan gece yarısı Çanakkale kent merkezinden Gelibolu Yarımadası'na geçerek Anzak Koyu’nda sabahın ilk ışıklarına kadar Çanakkale Muharebelerinde hayatını kaybedenleri anarlar. Törenin organizasyonu, Avustralya ile Yeni Zelanda devleti tarafından dönüşümlü olarak üstlenilmektedir.

Şafak Ayini'ne Yeni Zelanda Genel Valisi, Avustralya Gazi İşleri Bakanı, İngiltere’nin Avrupa ve Amerika’dan Sorumlu Bakanı, Avustralya İçişleri Bakanı, Avustralya Genel Kurmay Başkanı, büyükelçiler, Fransa Savunma Ataşesi, Avustralya ve Yeni Zelandalı askerler ile Anzak torunlar; Türkiye temsilcileri ise Kültür ve Turizm Bakanı, Çanakkale Valisi, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı ve diğer yetkililerdir. Törene, yetkililer dışında Türk ziyaretçi kabul edilmez.

Tören, Avustralya, Yeni Zelanda ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti adına çelenk sunulması, askeri tören kıtası eşliğinde anma çağrısı ve savaşta hayatını kaybedenler için saygı duruşu, Türkiye, Yeni Zelanda ve Avustralya milli marşlarının okunup ülke bayrakları göndere çekilmesi ile devam eder. Din görevlilerinin İncil'den bölümler, ilahiler ve dualar okuması ile devam eden tören, savaşta çatışmanın bittiğini haber veren "Son Görev” adlı askeri bando melodisinin trompet ile icra edilmesi ile sona erer. Ziyaretçiler törenden sonra muharebe alanında yürüyüş yaparlar, mezarları ziyaret ederler.