Kazakistan demografisi

Kazakistan demografisi, nüfus artışı, nüfus yoğunluğu, etnik köken, eğitim düzeyi, sağlık, ekonomik durum, dini bağlantılar ve nüfusun diğer yönleri dahil olmak üzere Kazakistan nüfusunun demografik özelliklerini sıralamaktadır.

Resmi tahminler, Kazakistan'ın nüfusunu Aralık 2017 itibarıyla 18.137.300 olarak belirledi ve bunların %44'ü kırsal ve %56'sı kentsel nüfustur. 2009 nüfus tahmini, Ocak 1999'daki son nüfus sayımında bildirilen nüfustan %6,8 daha yüksektir. Bu tahminler 2009 nüfus sayımıyla da doğrulanmıştır ve bu, 1989'dan sonra başlayan nüfus düşüşünün durdurulduğu ve tersine çevrildiği anlamına gelir.

Erkeklerin oranı %48,3, kadınların oranı ise %51.7'dir. Kazakların oranı %63,6, Ruslar %23,7, Özbekler %2,9, Ukraynalılar %2,1, Uygurlar %1,4, Tatarlar %1,3, Almanlar %1,1 ve %3,9 diğer etnik kökenlerden oluşmaktadır. Ülkenin ana unsuru olan Kazaklar dışında büyük bir yüzdeye sahip farklı etnik gruplar yaşamaktadır.

Kazakistan'daki ilk nüfus sayımı, 1897'de Rus İmparatorluğu yönetimi altında yapıldı ve nüfusu yaklaşık 4 milyon kişi olarak tahmin etti. Sonraki nüfus sayımları, 1939 yılına kadar bir büyüme göstermiş, 1922 ve 1933 kıtlıkları nedeniyle 13 yıl önce yapılan nüfus sayımına göre rakamlar 6.081 bine gerilemiştir.

Ancak 1939'dan bu yana nüfus, ilgili yıl sayımına göre 1989'da istikrarlı bir şekilde 16,5 milyona yükseldi. Resmi tahminler, nüfusun 1989'dan sonra artmaya devam ettiğini, 1993'te 17 milyona ulaştığını ve 1999 nüfus sayımında 15 milyona düştüğünü gösteriyor. Düşüş eğilimi, tahmini nüfusun 14,9 milyonda dibe vurduğu ve ardından yeniden büyümeye başladığı 2002 yılına kadar devam etti. Önemli sayıda Rus Rusya'ya döndü. Kırsal nüfusun payı 1920'lerde %90'dan fazla iken 1970'lerden bu yana %50'nin altına düştüğünden, Kazakistan Sovyet döneminin ilk 50 yılında önemli bir kentleşme geçirdi.

Veri kaynakları : Rusya İmparatorluğu Sayımından 1897 Nüfus. Sovyetler Birliği'nin İlk Tüm Birlik Sayımı'ndan 1926 Nüfusu. Nüfus 1939–1999 demoscope.ru'dan, 2002–2008 Kazakistan İstatistik Kurumu web sitesinden. İstatistiksel yıllıklardan, basılı yayınlardan 1939–1993 kırsal/kentsel paylaşımlar, Kazakistan İstatistik Kurumu web sitesinden 2002–2008. Kazakistan İstatistik Kurumu web sitesinden 2009–2014.

2003 yılı itibarıyla Kazakistan'ın nüfusu konusunda Batılı kaynaklar arasında farklılıklar vardı. Birleşik Devletler hükûmet kaynakları ve CIA World Fact Book ve US Census Bureau International Data Base 2003 nüfusunu 15.340.533 olarak bildirirken, Dünya Bankası 2002 tahminini 14.858.948 olarak vermiştir.

15 yaş altı çalışma yaşının altında, 63 yaş üstü(60) yaş grubu çalışma yaşının üstünde (erkekler için 63, kadınlar için 60 yaş) kabul edilmektedir.

Kazakistan bölgelerine göre toplam doğurganlık hızı: Mangystau - 3,80, Güney Kazakistan - 3,71, Kızılorda - 3,42, Atırav - 3,29, Jambıl - 3,20, Aktöbe - 2,70, Almatı (eyalet) - 2,65, Almatı (şehir) - 2,65, Astana Şehri - 2.44, Batı Kazakistan - 2.29, Akmola - 2.19, Doğu Kazakistan - 2.07, Karagandı - 2.04, Pavlodar - 1.98, Kuzey Kazakistan - 1.72, Kostanay - 1.70, Kazakistan Cumhuriyeti - 2.65. Böylece, doğu ve kuzeyde daha gelenekçi ve dindar güney ve batıda doğurganlık oranının daha yüksek, Slav ve Alman nüfus oranının hala nispeten yüksek olduğu kuzey ve doğuda daha düşük olduğu görülebilir.

1999 yılında Kazakistan Nüfus ve Sağlık Araştırması'na göre, Kazaklar için TDH 2,5, Ruslar için TDH 1,38 idi. 1989'da Kazaklar ve Ruslar için TDH sırasıyla 3.58 ve 2.24 idi.

Kazakistan'ın aslî etnik grubu Kazakların tarihi, 15. yy'da Türk ve bazı Türk-Moğol kabilelerinin birleşerek Altın Orda Devletinin varisi olan Kazak Hanlığı'na kadar uzanmaktadır. Bağlı oldukları ulusal kimlik ve kültür ile Rus kolonizasyonuna kadar topraklarda mutlak çoğunluğu oluşturdular.

Rusların Kazakistan topraklarında ilerlemesi, Kazakların Batı Moğol Kalmıkları tarafından tekrarlanan saldırılara karşı koruma karşılığında Rus yönetimini sözde kabul ettikleri 18. yüzyılın sonlarında başladı. 1890'larda Rus köylüleri Kuzey Kazakistan'ın verimli topraklarına yerleşmeye başladılar ve bu olay birçok Kazak'ın yeni otlak alanları aramak için doğuya, Çin topraklarına doğru hareket etmesine neden oldu. Orenburg ve Taşkent arasındaki Trans-Aral Demiryolunun 1906'da tamamlanması, Rus kolonizasyonunu daha da kolaylaştırdı. İlk kolektifleştirilmiş çiftlikler 1921'de Kazakistan'da açıldı ve ağırlıklı olarak Ruslar ve Sovyet sürgünleri tarafından dolduruldu. 1930'da, birinci Beş Yıllık Plan'ın bir parçası olarak, Kazak Merkez Komitesi, göçebelerin yerleşikleştirilmesine ve kolektifleştirilmiş çiftliklere dahil edilmesine karar verdi. Bu hareket, 1930 ile 1933 yılları arasında etnik Kazakların tahminen %40'ının (1,5 milyon) yaşamını yitirdiği yıkıcı bir kıtlıkla sonuçlandı. Yüz binlercesi de Çin, İran ve Afganistan'a kaçtı. Kıtlık, Kazakları Kazakistan'da bir azınlık haline getirdi ve ancak cumhuriyet 1991'de bağımsızlığını kazandıktan sonra Kazaklar, Kazakistan'da küçük bir demografik çoğunluğu geri kazandılar.

2009 nüfus sayımına göre, Kazakistan'ın etnik bileşimi yaklaşık olarak: %63.1 Kazak, %23.7 Rus, %2.9 Özbek, %2.1 Ukraynalı, %1.4 Uygur, %1.3 Tatar, %1.1 Alman, %1 Kırgız ve <%1 Koreli, Türk, Azeri, Beyaz Rus, Dungan, Kürt, Tacik, Leh, Çeçenlerden oluşmaktadır.

Kazakistan'da baskın din Hanefi İslam'dır. Nüfusun %70'i Müslümandır. En yaygın ikinci inanç ise Ortodoks Hristiyanlıktır. 2019 verilerine göre ülkede %2.9 oranında ateist bulunmaktadır. Kalan yüzdeler ise inancını belirtmeyen ve Tengricilik gibi geleneksel inançlardır.