Uğurtaşı, Göle

Uğurtaşı köyünün bilinen eski adı Dört Kilise'dir. Nitekim 1854 tarihli Kiepert haritasında "Dörtkilissa" olarak geçer. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde de Dort-Kilisa (Дорт-Килиса), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Dört Kilisa (درت كلیسا) olarak kaydedilmiştir. Köyün bu adı burada bulunan dört adet kiliseden gelir. Bununla birlikte köydeki kilise sayısı sonradan artmış ve yediye çıkmıştır. Gürcü coğrafyacı Vahuşti Kola bölgesinde Türkçe Dört Kilise denilen yerin adının Dadeşi (დადეში) olduğunu yazmıştır.

Dört Kilise, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alıyordu. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Dört Kilise adına çok eski kayıtlarda rastlanmasa da köydeki megalit yapı kalıntıları, buranın çok eski bir yerleşme alanı olduğunu göstermektedir.

Dört Kilise, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Rus idaresi sırasında köyde Rumlar yaşıyordu ve köyün 1886 yılında nüfusu 170 kişiden oluşuyordu. Dört Kilise köyünün nüfusu 1896 yılında 237 kişi, 1906 yılında 337 kişi olarak tespit edilmiştir. Yirmi yılda nüfusun neredeyse iki katına çıkması, bu süre içinde köye yeni insanların yerleştirildiğini göstermektedir. Nitekim 1907 yılında Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Göle bölgesinde göç nedeniyle boşalmış köylere yeni nüfus yerleştirildiğini yazmıştır.

Rusya yönetimi altındayken 1907 yılında Dört Kilise’yi gezen Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili köyden çok köydeki kiliseler hakkında bilgi vermiştir. Takaişvili’nin verdiği bilgiye göre, Bir zamanlar köyde gerçekten de dört kilise bulunuyordu. Bunlardan biri köyün merkezinde yer alıyordu ve yıkık durumdaydı. 1907 yılında köyde bulunan üç nefli bazilika ise, büyük ölçüde sağlamdı.

Dört Kilise köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Dört Kilise Türkiye'ye bırakıldı.

Dört Kilise köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Okam olarak bilinen merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 481 kişiden oluşuyordu. Dört Kilise köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Uğurtaşı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Uğurtaşı köyünün nüfusu 955 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 353 kişi okuma yazma biliyordu.

Dört Kilse bugünkü Göle ve tarihsel Kola bölgesinde en çok tarihsel yapı barındıran yerleşmelerden biridir. Köyde yedi kilise ve üç kaleden kalıntılar ve yıkıntılar kalmıştır. 8. yüzyıla ait kubbeli ve trikonkhos tipi kilise köyün kuzey kısmında, mezarlık bölgesinde bulunmaktadır. Kilisenin duvar resimleri tahrip edilmiş, kiliseden de geriye yıkıntılar kalmıştır. Köyün merkezinin 1 km batısında bulunan tek nefli köy kilisesi de tamamen yıkıktır. Bu kilisenin kuzey cephesine bitişik 9. yüzyıldan kalmave yıkık durumda bir kilise daha vardır. Köyün merkezinin 3 km batısında tek nefli köy kilisesi yıkık olmasın rağmen, köyün merkezinin 1,5 km güneydoğusunda bulunan kilise büyük ölçüde sağlam olarak günümüze ulaşmıştır. Büyük ölçüde yıkılmış olan bir başka kilise ise, köyün merkezinin 3,5 km doğusunda bulunmaktadır. Köyün merkezinde, bugün caminin olduğu yerde bir başka kilisenin daha bulunduğu bilinmektedir. Bu kiliseden kalma sütun kaidesi caminin avlusundadır. Bu kiliselerin Dört Kilise Manastırı’na ait olduğu görüşü de vardır.

Uğurtaşı köyü sınırları içinde üç adet kale kalıntısı günümüze ulaşmıştır. Bunlardan biri köyün merkezinin 9,5 km uzağında köyün mezrasında yer alır. 48 × 32 m ebatlarındaki kalenin bazı kısımları günümüze ulaşmıştır. İkinci kale harç kullanılmadan inşa edilmiştir ve köyün merkezinin 700 m batısında yer alır. Harç kullanılmadan inşa edilmiş olan üçüncü kale köyün 7,2 km kuzeybatısındadır ve ormanın içinde yer alan bu kaleden de geriye yıkıntılar kalmıştır.