Disfonksiyonel aile

Disfonksiyonel aile sürekli ve düzenli olarak çatışma yaşanan, nezâketsizlik görülen, sıklıkla ebeveynden birinin çocukları ihmâl ettiği ya da istismar ettiği ve diğer aile üyelerinin de bu eylemlere uyduğu dolayısıyla da temel aile işlevlerinin yerine getirilmesinde bozukluklar görünen aileler için kullanılan bir terimdir. Bazen böyle ailelerde büyüyen çocuklar, aile içinde görülen bu işlevsizlikleri sosyal norm olarak algılarlar. Disfonksiyonel aileler asıl olarak eş bağımlı erişkinlerden kaynaklanır ve alkol ile uyuşturucu gibi madde bağımlılığı ya da tedavi edilmemiş zihinsel rahatsızlıklar da etkili olabilir. Disfonksiyonel ebeveyn kendi disfonksiyonel anne ve babalarını taklit edebilir ya da onların davranışlarını düzelttiklerini sanarak yanlış davranabilir. Bazı vakalarda da "çocuksu" anne ya da baba baskın olan diğerinin çocuklarını istismar etmelerine izin verir.

Disfonksiyonel aileler hakkında yaygın bir yanlış anlama bu ailelerin ebeveyninin ayrılığın ya da boşanmanın eşiğinde olduğuna dair yanlış inanıştır. Çok az sayıda vakada bu doğru olsa da genellikle ebeveynin hataları aslında birbirlerini tamamladıkları için evlilik bağı disfonksiyonel ailelerde güçlüdür. Kısacası ebeveynin gidecek başka bir yeri yoktur. Ancak bu ailenin durumunun kararlı ve dengeli olduğunu göstermez. Örneğin taşınma, işsizlik, gelir azlığı, fiziksel ya da zihinsel rahatsızlıklar, doğal âfetler gibi önemli stres faktörleri çocukları etkileyen çatışmaların daha da kötüleşmesine neden olabilir.

Disfonksiyonel ailelerin sosyal, finansal ya da entelektüel sınırları yoktur. Yine de son yıllara kadar uzmanlar tarafından özellikle orta ve üst sınıflarda disfonksiyonel aile kavramı çok ciddiye alınmamaktaydı. Özellikle ailelere yapılacak müdahalelerin evlilik bağını ihlal etmek ve boşanma olasılığını artırmak nedenleriyle sıcak bakılmamaktaydı. Tarihsel olarak disfonksiyonel ailelerin çocuklarından ebeveynine itaat etmeleri ve bu durumla yalnız başlarına başa çıkmaları beklenmekteydi.

Disfonksiyonel aile üyelerinin aile yapısı içindeki tecrübelerinin bir sonucu olarak ortak yönleri ve davranış kalıpları vardır. Bunlar olanak verme ya da sürdürme yoluyla disfonksiyonel davranışların güçlenmesine yardımcı olurlar. Aile birimi çok çeşitli faktörlerden etkilenebilir.

"Özel gereksinim"leri olan ya da olduğu sanılan bazı aile üyelerine karşı aşırı empati gösterilirken diğer aile üyelerine empati, anlayış ve hassasiyet eksikliği. Diğer bir deyişle ailenin bir üyesi sürekli olarak hak ettiğinden fazla olarak ilgi görürken diğerinin dışlanmasıdır.

Kişisel alanların yetersizliği ya da yokluğu; örneğin başkalarından kötü muameleyi kabul etmek; kabul edilebilir ya da edilemez muamelenin ne olduğunu tanımlayamamak; fiziksel, duygusal ya da cinsel istismarı kabul etmek.

Diğerlerinin kişisel alanlarına riayet etmemek; örneğin diğer kişi hoşlanmasa da fiziksel temasta bulunmak; nedensiz şekilde önemli sözleri tutmamak; bilerek ve isteyerek diğer kişinin koyduğu sınırları ihlal etmek.

Bir ya da daha fazla aile üyesinin doğum sırasına, cinsiyetine, yaşına, ailedeki rolüne, yeteneklerine, ırkına, kastına, vb. göre eşit olmayan ya da haksız muamelede bulunmak.

Sözde çocukları için evli kalmaya devam eden ancak aslında ayrılıklarının ya da boşanmalarının çocukları için aslında daha yararlı olabileceği ebeveynler arasında çıkan tartışmalar.