Samantha Smith

Samantha Reed Smith (29 Haziran 1972, Houlton - 25 Ağustos 1985, Auburn), Amerika Birleşik Devletleri-Sovyetler Birliği ilişkilerinin gelişmesinde rol oynayan Amerikalı öğrenci, barış aktivisti, iyi niyet elçisi ve oyuncudur. İki ülke arasındaki Soğuk Savaş devam ederken Kasım 1982'de yeni göreve başlayan Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreteri Yuriy Andropov'a mektup gönderdi. Andropov'un mektuba yanıt vererek, kendisini Sovyetler Birliği'ne davet etmesi sonucu ailesiyle birlikte 7-22 Temmuz 1983 tarihleri arasında ülkeyi ziyaret etti. Yolculuğu kapsamında Moskova'yı, Leningrad'ı ve Gurzuf'daki Artek Pioner kampını gezdi.

Smith; her iki ülkede de iyi niyet elçisi olarak tanındı. "Amerika'nın En Genç Büyükelçisi" sıfatıyla ve daha sonra gittiği Japonya'da barış çalışmaları yapan bir aktivist olma yönüyle medyanın ilgisiyle karşılaştı. Sovyetler Birliği ziyareti sırasında şahit olduklarını Journey to the Soviet Union adlı kitabında anlattı. Daha sonraki süreçte Lime Street dizisinde rol almaya başladı. 25 Ağustos 1985 günü Bar Harbor Havayolları'nın 1808 sefer sayılı uçuşunda meydana gelen kaza sonucu 13 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünden sonra anısı pek çok alanda onurlandırıldı.

Samantha Smith 29 Haziran 1972'de, Houlton'da, Arthur Smith ve Jane Goshorn'ın kızı olarak dünyaya geldi. Beş yaşındayken İngiliz hükümdarlığına olan hayranlığını ifade etmek için II. Elizabeth'e mektup yazdı. Okulda softbol oynadı. 1980 ilkbaharında ikinci sınıfı bitirdiğinde Manchester'a yerleşti. Annesi Maine İnsan Hizmetleri Departmanında sosyal hizmet alanında çalışıyordu. Babası ise önce Houlton'daki Ricker Koleji'nde öğretim görevlisi olarak görev yaptı, ardından Augusta Maine Üniversitesi'nde edebiyat öğretmeni ve yazar olarak çalıştı.

Leonid Brejnev'in ölümünden sonra Yuriy Andropov 12 Kasım 1982'de Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreteri görevine seçildi. Yeni görevine gelmesiyle birlikte Batı dünyasının ana akım gazete ve dergilerinde Andropov'un fotoğrafları ve onunla ilgili makaleler geniş bir şekilde yer aldı. Yapılan bu değerlendirmelerin çoğunda olumsuz görüşler hakimdi ve Andropov'un Sovyet lideri olarak göreve gelmesinin Batı dünyasının istikrarı için tehdit oluşturduğu yorumları yapıldı. Bu görüşlerde Andropov'un bastırılan 1956 Macaristan ayaklanması sırasında Macaristan Halk Cumhuriyeti'nin Sovyet büyükelçisi olduğu, 1967-1982 arası KGB Başkanı görevi yürüttüğü, Prag Baharı'nın bastırılması amacıyla gerçekleşen Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesinde büyük rolü olduğu ve Andrey Saharov, Aleksandr Soljenitsin gibi muhaliflere karşı mücadele içinde olması özellikle vurgulandı. Aynı dönemde Sovyetlerin ve Amerika Birleşik Devletleri'nin kontrolündeki yapay uydulardan ateşlenebilecek silahların geliştirilmesi çabaları nedeniyle uluslararası bir gerginlik mevcuttu. İki hükûmet de bu teknolojileri geliştirmek için kapsamlı araştırma ve geliştirme programlarına sahipti; ancak her iki ülke de projelerin iptal edilmesi için giderek artan bir baskı altındaydı. Bu dönemde nükleer savaşa karşı pek çok kampanya düzenlendi ve çok sayıda nükleer karşıtı protesto gerçekleşti. Amerika Birleşik Devletleri uzay araştırmaları yapan bilim insanlarına ve silah uzmanlarına yoğun destek verirken, Sovyetler Birliği hükûmeti uzayın askeri kullanımını önlemenin insanlığın karşılaştığı en acil görevlerinden biri olduğuna dair bir bildiri yayınladı.

Bu dönemde Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği, yumuşama stratejisini terk etti. Sovyet hükûmeti RSD-10 Pioneer füzelerini savaş düzenine soktu, Amerika Birleşik Devletleri hükümeti de Batı Bloku ülkelerine çok sayıda Pershing II ve seyir füzesi yerleştirdi. Üçüncü yılına giren Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi uluslararası gerginliğe yol açan diğer bir konuydu. Bu politik atmosferde Time dergisi 22 Kasım 1982'de kapağına Andropov'u taşıdı. Smith dergiyi incelediğinde annesine "Eğer insanlar ondan çok korkuyorlarsa, neden birisi onun savaşmak isteyip istemediğini soran bir mektup yazmıyor?" diye sordu. Annesi Jane Goshorn ona "Neden olmasın?" şeklinde yanıt verdi.

Andropov'un daveti üzerine Smith, 7 Temmuz 1983'te ailesiyle birlikte uçakla Moskova'ya gitti. Havalimanında onları pek çok kişi karşıladı. Aile, Sovyetskaya otelinde konakladı ve Smith, Andropov'un misafiri olarak ülkede iki hafta geçirdi. Bu sürede Moskova, Leningrad ve Gurzuf'taki Artek Pioner kampını ziyaret etti. Bu ziyaretler kapsamında Kremlin'i gördü, Yuri Gagarin'in gömüldüğü yerde çiçekler bıraktı, Sovyetler Birliği Yüksek Sovyeti binasını gördü, Meçhul Asker Anıtı'nı ve Lenin'in Mozolesi'ni ziyaret etti. Ayrıca Lenin'in son yıllarını yaşadığı apartmanı, korunan çalışma odasını, yatak odasını, kitaplarını ve el yazmalarını inceledi. Smith; "George Washington'un Amerikalılar için taşıdığı anlama benzer olarak Vladimir Lenin'in Sovyet halkı için önemli biri" olduğunu söyledi. Daha sonra yazacağı Journey to the Soviet Union kitabında ailesinin ve kendisinin Leningrad'daki insanların dostluğu ve kendilerine "sunulan hediyeler karşısında hayrete düştüğünü" belirtti. Moskova'daki basın toplantısında "Sovyet insanlarının tıpkı kendileri gibi olduklarını" söyledi.

Artek kampı Smith'in onuruna verilecek resepsiyonuna hazırlandı, yemek odası tamamlandı, kalacağı oda düzenlendi. Smith; orkestra, çiçekler ve barışı konu alan "Pust vsegda budet solntse" şarkısıyla karşılandı. Kalacağı yere ilişkin otelde ailesiyle ya da kamptaki kızlarla birlikte olmak üzere kendisine iki seçenek sunuldu. Smith, ayrıcalıklı konaklama koşullarını kabul etmek yerine Sovyet çocuklarıyla kalmayı tercih etti ve "Kızlarla!" yanıtını verdi. İletişim kolaylığı için bulunduğu binada kalacak öğretmen ve çocuklar akıcı İngilizce konuşanlardan seçildi. Smith, kampta dokuz kız ile birlikte kaldı. Burada yüzme, konuşma, dans ve Sovyet şarkılarını öğrenerek zaman geçirdi. Yaşıtlarınınki gibi bir pioner üniforması giydi. Kampta bütün Sovyet çocukları gibi olağan bir program düzenledi, egzersizler yaptı, Alupka gezisine gitti. Kampta, akıcı İngilizce konuşan Leningradlı Nataşa Kaşirina da dahil olmak üzere pek çok arkadaş edindi. Kampta geçirdiği zamana ilişkin "Çocuklar bana sık sık Amerika'yı, özellikle nasıl giyindiğimizi ve ne tür müzikten hoşlandığımızı sordu. Herkes nasıl yaşadığımı ve bazen de akşamları savaş ve barış hakkında ne konuştuğumuzu bilmek istedi. Ama bunlar gereksiz görünüyordu çünkü Amerika'da herkes iyiydi ve elbette herhangi bir savaş istemiyordu." ifadelerini kullandı. Artek'ten ayrıldığı zaman kampa olan sevgisini "Başka bir ülkeden olan arkadaşlarımı özleyeceğim. Gelecekte onlarla arkadaş kalacağız. Ülkelerimiz de arkadaş olabilirler. Bir gün buraya dönmeyi umuyorum. Seni seviyorum Artek!" ifadeleriyle anlattı.

Artek'i ziyaret ettikten sonra Leningrad'a geçti. Buradaki zamanında Leningrad Kuşatması sırasında olanları öğrendi, kuşatma sırasında hayatını kaybedenleri inceledi ve Tanya Saviçeva'nın günlüğünü okudu. Ardından Mariinskiy Tiyatrosu, Petergof Sarayı ve Pioner Sarayı'nı ziyaret etti. Moskova'ya dönmeden önce okul öncesi çocuklar için yapılan Güneşli Sanatoryum'u gördü.

Moskova'ya döndükten sonra, uzaya çıkan ilk kadın olan Sovyet kozmonot Valentina Tereşkova ile bir araya geldi. Smith, daha önce Tereşkova'dan bir telefon almış; ancak kiminle konuştuğunu fark etmediği için kısa bir sohbetten sonra telefonu yanlışlıkla kapatmıştı. Ardından Amerika Birleşik Devletleri'nin Sovyetler Birliği Büyükelçisi Arthur Hartman'ı, daha sonra da Bolşoy Tiyatrosu'nu, Krılatskoye Velodromu'nu ve Moskova Devlet Sirki'ni ziyaret etti.

Andropov, ziyareti sırasında Smith ile görüşemedi, sadece telefonla konuşabildi. Daha sonra Andropov'un bu süreçte ciddi şekilde hasta olduğu ve göz önünden çekildiği bildirildi. Amerika Birleşik Devletleri, Sovyet ve dünyadaki pek çok basın-yayın kuruluşu onun her adımını ve kurduğu cümleleri izledi, fotoğrafları ve hakkında yazılan makaleler gerek gezisi sırasında gerekse gezi sonrasında Sovyet gazeteleri ve dergileri tarafından yayımlandı. Samantha, başta gazetecilerin ilgisinden rahatsız olmuştu; ancak bunun onların işi olduğunu anladı daha sonraki süreçte daha fazla şikayet etmedi. Smith, o dönem Sovyet halkı tarafından yaygın olarak bilinmekteydi ve ziyareti birçoğu tarafından olumlu olarak değerlendirildi. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise olay şüphe çekti ve bazı yazarlar onu "Amerikan tarzı halkla ilişkiler dublörü" olarak andı. Kendisine gönderilen bazı mektuplarda Sovyet propagandası tarafından kullanıldığı yönünde eleştiriler aldı. Samantha ise görevinin çocuklar arasındaki barış ve dostluk olduğunu belirtti ve "Kullanıldım, ama bu bir propaganda ise sadece barış propagandasıdır." ifadelerini kullandı. Sovyetler Birliği'ndeki gerçek yaşamı tam olarak göstermediğine dair eleştirilere ise "Konukları evime aldığımda onlara çöplükte tozlu bir dolap göstermezdim" yanıtını verdi.

Smith, 22 Temmuz 1983'te Amerika Birleşik Devletleri'ne döndü. Geldiğinde Maine halkı tarafından kırmızı halı, güller ve limuzin ile kutlama töreni düzenlendi ve kendi ülkesinde de popülaritesi arttı. Kimi yazarlar, Smith'in Sovyet propagandasının bir aracı olarak hizmet ettiğine inanarak onu eleştirdi. Aralık 1983'te, "Amerika'nın En Genç Büyükelçisi" rolüne devam ederek, Japonya'ya davet edildi. Burada Başbakan Yasuhiro Nakasone ile bir araya geldi ve Kobe'deki Uluslararası Çocuk Sempozyumu'na katıldı. Sempozyumdaki konuşmasında, "bir devlet başkanının torununun ziyaret edeceği bir ülkeye bomba göndermek istemeyeceğini" söyleyerek Sovyet ve Amerikalı liderlerin her yıl iki hafta boyunca torunlarını karşılıklı olarak ülkeleri ziyarete göndermesi gerektiğini belirtti. Smith'in gezisi, on bir yaşındaki Sovyet çocuk Katya Liçeva'nın Amerika Birleşik Devletleri ziyareti dahil, diğer pek çok çocuk iyi niyet elçisine ilham oldu. Daha sonraları Journey to the Soviet Union adlı bir kitap yazdı. Kitabın ilk baskının kapağında, Sovyetler Birliği seyahatinin en sevdiği parçası olduğunu belirttiği Artek kampı yer aldı. Kitap Rusça, Almanca, Litvanca ve İspanyolca dahil olmak üzere pek çok dile çevrildi. Aralık 1983'te Valentina Tereşkova'dan, günümüzde Maine Eyalet Müzesi'nde yer alan bir mektup aldı.

Smith, 1984 yılında medyadaki ününü takiben "özel muhabir" sıfatıyla Disney Channel'ın düzenlediği Samantha Smith Goes To Washington...Campaign '84 adlı programda sunuculuk yaptı. Bu programda Smith, George McGovern ve Jesse Jackson da dahil olmak üzere 1984 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri için birkaç adayla röportaj yaptı. Aynı yıl Charles in Charge dizisinde konuk oyuncu olarak rol aldı. Şöhreti, cinsel taciz ve cinayet sanığı Robert John Bardo'nun ilgisine neden oldu. Bardo, Smith ile tanışmak için Maine'e gitti; ancak polis tarafından durduruldu ve görüşmesine izin verilmeyerek geri gönderildi. 1985'te Robert Wagner ile birlikte Lime Street adlı televizyon dizisinde rol aldı.

25 Ağustos 1985'te Smith ve babası, Lime Street dizisi için bir bölüm çekildikten sonra Bar Harbor Havayolları'nın 1808 sefer sayılı uçuşu ile evlerine dönüyorlardı. Altı yolcu ve iki mürettebatın bulunduğu Beech 99 model uçak, Auburn/Lewiston Belediye Havaalanı'na inmeye çalışırken pistin 1.221 metre uzağında bulunan ağaçlara çarptı ve düşerek parçalandı. Kurtulanın olmadığı kazanın sebebi ile ilgili çok spekülasyon ortaya atıldı. Olumsuz hava koşulları nedeniyle düştüğü belirtilmesine rağmen kazanın yaz ayında olması nedeniyle olayın bir cinayet olduğu suçlamaları ve çeşitli komplo teorileri Sovyetler Birliği'nde yaygın olarak konuşuldu. Olayın gizli servislerce yapıldığı iddiaları ortaya atıldı. Amerika Birleşik Devletleri'nde kazaya dair soruşturma yapıldı ve Ulusal Ulaşım Güvenlik Kurulu tarafından kamuya açıklanan resmî raporda olayın cinayet olduğuna dair bir kanıt bulunmadığı belirtildi. Raporda; kazanın saat 22.05 EST'de koordinatlarında gerçekleştiği ve çarpışma noktasının havalimanına 1 mil (1,6 km) uzaklıkta olduğu ifade edildi. Raporda ayrıca "Nispeten uçuş rotasının dik açısı ve duruşu (uçağın ufka göre yönelimi, hareket yönü vb.) ve uçağın yerdeki çarpışma hızı, yolcuların kazadan kurtulmasını engelledi." ifadeleri yer aldı. Raporun ana noktası; gecenin yağmurlu olması ve uçağı kullanan pilotların deneyimsiz olmasına bağlandı, herhangi bir radar hatasının kritik önemde olmadığı bildirildi.

1986'da Artek kampındaki bir yürüyüş yolu Samantha Smith Geçidi adını aldı. Sovyetler Birliği hükûmeti 1985 yılında Smith'in resminin bulunduğu bir posta pulu yayınladı. 1986 yılında Lüdmila Çernıh, keşfettiği asteroite Smith'e atfen "3147 Samantha" adını verdi. Yakutistan'da bulunan 32,7 karat ağırlığındaki elmas, Gürcistan-Osetya sınırında bir dağ, bir kültivar, lale, yıldız çiçeği çeşidi ve bir yolcu gemisi Smith'in onuruna adlandırıldı. Maine'de her haziran ayının ilk pazartesi günü devlet yasası tarafından resmi olarak Samantha Smith Günü olarak belirlendi. Sammamish'de ve New York'a bağlı bazı ilköğretim okullarına Samantha adı verildi. Buryatya'daki Armak ve Şanay, Bryansk Oblastı'ndaki Uneça ve Kazakistan'ın Taraz şehirlerinde Smith adına sokaklar bulunmaktadır. Dağıstan'da Smith'in anısına uluslararası bir futbol turnuvası yapıldı. Ekim 1985'te Smith'in annesi, Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği (ve 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılması'ın ardından eski Sovyet ülkelerinde) arasında 1990'lı yılların ortalarında pasif hale gelene kadar öğrenci değişimini teşvik eden Samantha Smith Vakfını kurdu. Vakıf, yirmi yıl süren durgunluk döneminden sonra 2014 yılında resmen dağıldı.

Moskova'da Smith anısına inşa edilen anıt, 2003 yılında çalındı. Aynı yıl, Voronejli bir emekli Valentin Vaulin tarafından, hükûmetten herhangi bir destek almadan Smith adına yeni bir anıt inşa etti. Moskova'daki Çocuk Diplomasisi Merkezinde yer alan Smith'in bronz bir büstü yapıldı. Augusta'da Maine Eyalet Müzesi'nin yakınında Smith'in bronz bir heykeli bulunmaktadır. Heykelde Smith, ayaklarına yaslanan bir Rus ayısı yavrusuyla barışı temsil eden bir güvercini serbest bırakır şekilde tasvir edilmiştir. Ayı yavrusu hem Maine hem de Rusya'yı temsil eder. Bu anıtın dikilmesi için gerekli olan 25 bin dolar ülke çapında bağışlar ile toplanmıştır.

1986 yılında Troyey pamyati Samanta adlı televizyon filmi çekildi. Altın Kızlar dizisinin üçüncü sezonunun 31 Ekim 1987'de yayınlanan "Letter to Gorbachev" adlı altıncı bölümü Smith'in hikâyesinden ilham aldı. Yine 1987 yapımı Superman IV: The Quest for Peace filminde bir çocuğun nükleer silah yarışını kontrol etmek için bir mektup yazması konusu Smith'in yaşamından alıntı yapıldı. 1980'lerin ortalarında Robert Wagner'ın yapımcılığını üslendiği The Samantha Smith Story () isimli bir filmi çekilmesine karar verildi. Columbia Pictures Television ve R. J. Wagner Productions, Sovyet şirketi Sovinfilm ile birlikte NBC için ortak bir film üretmeyi kabul ettiler. Ancak Columbia Pictures Television ilgisizlikten dolayı filmin çekilmeyeceğini duyurdu. 2008 yılında Amerikalı yönetmen Greg Marshall, Samantha's Stars adlı oyunu sahneledi. 2015 yılında Rusya'da Samantha Smith'in Gerçeği isimli film çekildi. 2015 yılında Smith'e adanan bir görsel roman olan Everlasting Summer yayınlandı.

1989 yılında Sovyet Barış Komitesi; Samantha Smith, Tanya Saviçeva, Anne Frank ve Sadako Sasaki adına "Dünya Barış Çocukları" madalyası vermeye başladı. Madalyanın ilk sahibi Amerikalı "Barışçı Çocuklar" örgütünün lideri Patricia Montandon oldu.

2008 yılında "Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği halkları arasında daha iyi bir anlayış ortaya çıkarmaya yardım etmesi ve bunun sonucu olarak nükleer savaşa girmeye hazır olan süper güçler arasındaki gerginliği azaltması" nedeniyle Barış Cemiyeti Vicdan Cesareti Ödülü'ne layık görüldü. Barış Cemiyeti ayrıca "Amerika Birleşik Devletleri çapında seçilen 50 pilot okulda okul çağındaki çocukları barış hakkında bilgilendirmek ve barış edebiyatını desteklemek" amacıyla "Samantha Smith Onuruna Barış Edebiyatı Projesi" gerçekleştirilmesini önerdi.

Per Nørgård, Smith anısına 1985 tarihli viyola konçertosu "Remembering Child" adlı eseri yazdı. Yuriy Yakovlev 1987 yılında onun adına bir kitap yazdı. Yuliya Drunina Smith'e adadığı şiirine "Yıldız" adını verdi. Elliott Holt, You Are One of Them adlı romanında "Jennifer Jones" olarak kurguladığı karakterinde Smith'in hikâyesinden ilham aldı.

Maine Eyalet Müzesi 2015 yılındaki uçak kazasının 30. yıl dönümünde Samantha Smith için bir sergi açtı. Sergide Artek kampında geçirdiği zamanın fotoğrafları, çeşitli Sovyet kıyafetleri ile verilen pozlar ve Soviet Life dergisinin Smith'i kapak yaptığı sayısı bulunmaktaydı.