2020 Bakü Zafer Geçidi

2020 Bakü Zafer Geçidi (Azerice: Zəfər paradı), Azerbaycan'ın başkenti Bakü'deki Azatlık Meydanı'nda 10 Aralık 2020'de düzenlenen askerî geçit töreni. Azerbaycan'daki resmî makamlarca Vatanseverlik Savaşı olarak nitelendirilen 2020 Dağlık Karabağ Savaşı'nın Azerbaycan'ın zaferiyle sonuçlanması onuruna düzenlendi. Geçit, savaş sırasında askerî teçhizat, insansız hava araçları ve uçakların yanı sıra Ermeni savaş ganimetleri ve Türk askerleri ve subayları ile birlikte askerî teçhizat, insansız hava araçları ve uçaklarla birlikte yürüyen 3.000 askerî personelle yapıldı. Yakındaki Bakü Körfezi'nde jetler ve helikopterler tarafından şehrin üzerinde manevralar yapıldı. Azerbaycan'ın savaştaki kilit müttefiklerinden olan Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Bakü'ye devlet ziyareti kapsamında askerî geçit törenine de katıldı.

Askerî geçit, COVID-19 ile ilgili düzenlemelere rağmen şehrin farklı yerlerinde toplanan ve geçit törenini yakından izlemeye çalışan Azeriler arasında büyük ilgi uyandırdı.

Geçit töreni, Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Azerbaycanlıların tarihi toprakları olan ve şu anda Ermenistan'ın elinde bulunan Revan Hanlığı toprakları hakkındaki sözleri ve Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Ermeni Kırımı'nın temel figürlerinden biri olan Enver Paşa'yı öven açıklamaları Ermenistan'da tepkiyle karşılandı. Her iki açıklama da Ermenistan başbakanı Nikol Paşinyan tarafından kınandı. Tören sırasında Erdoğan'ın Bahtiyar Vahapzade'nin "Topraktan pay olmaz" şiirinden bir bölüm okuması, Aras'ın kuzeyindeki bölgelerin, milyonlarca etnik Azeri'ye ev sahipliği yapan İran Azerbaycan'ı olarak bilinen kuzey İran'dan zorla ayrılmasına atıfta bulunmasına yorumlandı ve İran-Türkiye arasında diplomatik krize neden oldu.

27 Eylül 2020'de, fiilen kendi kendini ilan eden ve tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti tarafından kontrol edilen, ancak Azerbaycan'ın de jure bölgesi tarafından kontrol edilen tartışmalı Dağlık Karabağ bölgesinde çatışmalar çıktı. Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri önce Füzuli ve Cebrayıl ilçelerinde kendi idari merkezlerini alarak ilerledi. Ardından Hadrut'a doğru ilerlediler. 15 Ekim'de Hadrut'un düşüşünden sonra Azerbaycan askerleri daha yoğun bir şekilde ilerlemeye başladı ve Ermeniler geri çekilmeye başladılar, Azerbaycanlılar daha sonra Zengilan ve Kubadlı'nın kontrolünü ele geçirdi. Laçın için bir taarruz başlatarak ormanları ve dağ geçitlerinden Şuşa'ya girdiler.

Dağlık Karabağ'ın ikinci büyük yerleşim yeri olan Şuşa'nın ele geçirilmesinin ardından Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Ermenistan başbakanı Nikol Paşinyan ve Rusya devlet başkanı Vladimir Putin arasında Dağlık Karabağ Ateşkes Antlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre, savaşan taraflar Dağlık Karabağ içinde halihazırda ellerinde tuttukları bölgelerin kontrolünü elinde tutarken, Ermenistan 1994 yılında işgal ettiği çevre bölgeleri Azerbaycan'a iade edecek. Ayrıca Azerbaycan, Türkiye ve İran sınırındaki Nahçıvan'a da kara erişimi sağlayacak. Yaklaşık 2000 Rus askeri, en az beş yıllık bir görev süresi için Ermenistan ile Dağlık Karabağ arasındaki Laçın Koridorunda barış gücü olarak konuşlandırılacak.

Aralık ayı başında Azerbaycan'ın başkenti Bakü'deki Azatlık Meydanı'nda 10 Aralık'ta zafer geçidi yapılacağı ortaya çıktı. Askerî geçit töreniyle ilgili teçhizatın güvenliğini sağlamak için bazı sokak ve caddelerde trafik kısıtlandı. 5 Aralık'ta Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri geçit töreni için eğitim tatbikatlarına başladı. 8 Aralık günü, askerî geçit töreninde, Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'nden ele geçirilen askerî ganimetlerin gösterildiği bir eğitim tatbikatı yapıldı. Ayrıca Azerbaycan Hava Kuvvetleri uçaklarının ve helikopterlerinin eğitim uçuşları Bakü üzerinden gerçekleştirildi.

9 Aralık'ta Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Bakü'deki Haydar Aliyev Uluslararası Havalimanı'na uçakla geldi. Erdoğan'ı Bakü'de Azerbaycanlı yetkililer ve Türk diplomatlar karşıladı. Eşi Emine Erdoğan, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Savunma Bakanı Hulusi Akar, İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi sözcüsü Ömer Çelik, Parti genel başkan yardımcısı Mahir Ünal, Cumhurbaşkanlığı sözcüsü İbrahim Kalın ve İletişim Başkanlığı başkanı Fahrettin Altun eşlik etti.

10 Aralık'ta İlham Aliyev ve Erdoğan, Şehitler Hiyabanı'nı ziyaret ederek Ebedi Meşale anıtına çelenk koydu. Daha sonra Azerbaycan'ın eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in anısını onurlandırmak için Fahri Hiyabanı Mezarlığı'na giderek mezarına çelenk koydular. Ardından Aliyev ve Erdoğan, Şehitler Camii'ne giderek namaz kıldı.

Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev konuşmasında, günümüz Ermenistan'ında yaşayan yüzbinlerce Azerbaycanlının "atalarının topraklarından çıkarıldığını" belirterek, Zangezur, Geğarkunik ve Erivan'ın "Azerbaycan'ın tarihi toprakları" olduğunu ve Ermenistan'ın yüz binlerce Azerbaycanlıyı Dağlık Karabağ’ın yanı sıra Ermenistan’dan da kovduğunu sözlerine ekledi. İlham Aliyev, savaşın başlamasından üç gün önce BM Genel Kurulu'nda "Ermenistan'ın yeni bir savaşa hazırlandığını ve durdurulması gerektiğini" söylediğini kaydetti. Ermenistan'ın 2020'de Azerbaycan'a karşı Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında üç saldırı düzenlediğini de sözlerine ekledi. Yanıt olarak, "Azerbaycan askerlerine ilerlemelerini emretti." Aliyev daha sonra Şuşa Muharebesi'ni "tarihi bir olay" olarak nitelendirerek hatırlattı. Konuşmasının sonunda Aliyev, Azerbaycan ordusunun Ermenistan'ı mağlup ettiğini, Ermeni Ordusunun neredeyse "yok ve yok edildiğini" belirterek, "Ermeni faşizmi yeniden yükselirse sonucun aynı olacağını" sözlerine ekledi.

Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da bir konuşma yaptı. Savaş sırasında ölen veya yaralanan Azerbaycan askerlerine önce Allah'tan rahmet diledi, ardından Azerbaycan-Türkiye ilişkilerini övmeye devam etti. Ardından, "Karabağ'a katliam ve gözyaşından başka bir şey getirmeyenlerin artık aklına gelmesi gerektiğini" ve Ermeni siyasetçilerin "barış ve istikrar için cesur adımlar" atmaları gerektiğini sözlerine ekledi. Azerbaycan topraklarının milyonlarca etnik Azeri'ye ev sahipliği yaptığı Rusya ile İran arasında bölünmesi hakkında bir Azerbaycan şiirini okuyan Erdoğan, daha sonra "Ahmed Cevad Paşa, Nuri Paşa, Enver Paşa ve Mübariz İbrahimov'un ruhlarının aydınlandığı" gün olduğunu belirtti. Ayrıca, "siyasi ve askerî alanda mücadelenin farklı cephelerde devam edeceğini" vurguladı.

Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri personeli, Azerbaycan güçlerinin şehrin kontrolünü ele geçirmesi üzerine Şuşa'ya dikilen bir bayrak olan Zafer Bayrağı altında Azatlık Meydanı'nda yürüdü. Devlet bayrağının ve Zafer Bayrağının ardından Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerinin hizmet kollarının renklerini taşıyan bir müşterek hizmet renk muhafızı meydana yaklaştı. Renklerin önündeki yürüyüşün başında, kürsüdeki yetkilileri selamlayan tören komutanı Korgeneral Karim Valiyev vardı. Savaşta yer alan Silahlı Kuvvetlerin askerî birliklerinin savaş renkleri, muharebe kıyafetli renk muhafızları tarafından taşınan, Tümgeneral Zaur Mammadov önderliğinde kürsü önünden geçildi. Geçit töreni bandolarının askerî şefi, Silahlı Kuvvetler Askerî Bando Teşkilatı'nın görevdeki şefi Yusif Ahundzade'nin oğlu, Azerbaycan'ın Onurlu Sanatçısı Yarbay Rufat Ahundzade idi. Törenlerin resmî geçit töreni ustası, Azerbaycan Cumhurbaşkanının emekli olan Azerbaycan Sanatçısı Albay Abdullah Gurbani idi.

Geçit töreninin geçme bölümü, kalabalık bandoların Osmanlı ordusu şarkısı Ceddin Deden'in seslendirmesiyle sona erdi. Savaşta görev alan Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri gazileri de askerî araçlarla geçit törenini gerçekleştirdiler.

Geçit törenine Korgeneral Nizam Osmanov liderliğindeki Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerine ait özel amaçlı araçlar, zırhlı araçlar ve silah sistemleri de dahil olmak üzere yaklaşık 150 araç katıldı. Orbiter-1 km, Orbiter-2B, Orbiter-3B, Orbiter-4, Aerostar-BP, Heron, Bayraktar TB2 ile Azerbaycan'ın savaş sırasında kullandığı Hermes 450, Hermes-900, Guzghun ve Harop insansız hava araçları idi geçit töreninde de gösterildi.

Geçit töreni sırasında, 53 tanksavar silahı, 4 BM-30 Smerç MLRS, 97 Grad MLRS, 2 BM-27 Uragan MLRS, 1 TOS-1 MLRS, 7 S-300 dahil olmak üzere savaş sırasında Ermenilerden ele geçirilen askerî ganimetlerin bir kısmı 300 SAM, 1 S-300 radar, 2 S-300 algılama istasyonu, 1 P-14 radar, 5 Tor SAMs, 40 9K33 Osa SAMs, 4 2K12 Kub SAMs, 1 2K11 Krug SAM, 14 Zastava SAM, 2 S-125 SAMs, 22 İHA, 2 R-17 Elbrus sistemi, 1 OTR-21 Toçka füze sistemi, 2 R-142s, 1 Sky-M ve 4 Kovucu elektronik harp sistemi. Ayrıca, 33 2S3 Akatsiya ve 2S1 Gvozdikas, 352 çeşitli top, 125 havan, 103 özel amaçlı araç, 178 el bombası fırlatıcısı, 5 ZSU-23-4 Shilkas, 366 dahil olmak üzere tahrip edilen ve ele geçirilen 116 IFV'ler, 5 Suhoy Su-25'ler ve 500'ün üzerinde askerî araçlar da sergilendi. Geçit töreninde Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'nden ele geçirilen askerî teçhizatın numaralarının yazılı olduğu bir plaketin üzerinde "Karabağ Azerbaycan'dır!" yazılı panele de yer verildi.

Geçit, şehrin farklı yerlerinde toplanan ve yürüyüşü yakından izlemeye çalışan Bakü halkı arasında büyük ilgi uyandırdı. COVID-19 önlemlerine rağmen Bakü sakinleri askeri geçit törenini izlemek için Nizami Caddesi çevresindeki Azatlık Meydanı ve Sahil Parkı'na gitmeye çalıştı. Ancak polis tarafından durduruldular ve polis memurları insanların Bakü Bulvarı'na girmesine izin vermedi. Azerbaycan Savunma Bakanlığı yetkilileri, şehrin kapalı olmadığını ve halkın Devlet Kukla Tiyatrosu'nun yanındaki geçit törenini izlemek için toplandığını söyledi. Bakü Ana Polis Ofisi ayrıca "olayı kontrol altına almak ve pandeminin yayılmasını önlemek ve bölgede aşırı kalabalıklaşmayı önlemek için gerekli tedbirlerin alındığını" kaydetti. Toplanmama konusunda halka resmî bir uyarı yapılmadı. Bir BBC Azerbaycan muhabiri, geçit töreninin yakında başlayacak olmasına rağmen Bakü halkının Neftchilar Caddesi'nden Azatlık Meydanı'na akın ettiğini bildirdi. Geçit törenini Azerbaycan ve Türk bayrağı sallayan kalabalıklar izledi.

Geçit töreninin ardından İlham Aliyev ve Recep Tayyip Erdoğan ortak bir konferans düzenledi. Aliyev, Ermeni hükûmetinin "savaştan doğru sonuçları çıkarması ve iddialarından, temelsiz iddialarından ve geleceğe bakmasından vazgeçmesi durumunda tek platformda yer alabileceğini" belirtti. Erdoğan, Aliyev'in altı ülke, Azerbaycan, Türkiye, Rusya, Gürcistan, İran ve Ermenistan'ın katılımıyla platform kurma fikrine destek verdiğini vurgulayarak, bu işbirliğinin bölgeye barış getirebileceğini belirtti. Rusya devlet başkanı Vladimir Putin'in yaklaşımlarının Dağlık Karabağ sorununun olumlu bir şekilde çözülmesine yardımcı olduğunu da sözlerine ekledi. Aliyev, Türk firmalarının Şuşa'ya yol yapacağını, yol hazır olduğunda Erdoğan ile şehri ziyaret edeceğini kaydetti. Azerbaycanlı firmaların yanı sıra Türk firmalarının da bölgedeki karayolu, demiryolu ve diğer altyapı inşaatlarına katılacağını sözlerine ekledi.

Türkiye dışişleri bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Azerbaycan ile Türkiye arasında iki ülke arasındaki seyahatleri kolaylaştırmak için bir anlaşma imzalandığını söyledi. Çavuşoğlu'na göre Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile bir belge imzalayan Çavuşoğlu, iki ülke arasındaki seyahatin yakında sadece kimlik kartları ile yapılacağını sözlerine ekledi.

Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı Ankara büyükşehir belediye başkanı Mansur Yavaş ve Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı Mustafa Şentop geçit töreninde Azerbaycan'ı kutladı.

Ermenistan, İlham Aliyev'in şehirlerle ilgili açıklamalarını "kışkırtıcı" olarak nitelendirerek şiddetle kınadı. Ermenistan başbakanı sözcüsü Mane Gevorgyan, Erdoğan'ın "Jön Türklerin ideolojilerini yüceltmesinin" de "şiddetle kınanabileceğini" belirtti. Ermenistan'ın Litvanya, Letonya ve Estonya Büyükelçisi Tigran Mkrtchyan, askerî geçit töreni sırasında Azerbaycanlı bir subayın Bozkurt işareti yapan fotoğrafına yanıt olarak geçit törenini "maskeli balo" olarak nitelendirdi.

İran dışişleri bakanı Muhammed Cevad Zarif, Erdoğan'ın Aras Nehri ve İran Azerbaycanı ile ilgili bir şiir okumasına yanıt olarak, kimsenin "İran'ın sevgili Azerbaycan'ı hakkında konuşmasına izin verilmediğini" belirtti. İran'ın eski Bakü Büyükelçisi Mohsen Pakaeen, bu tür açıklamaların Azerbaycan ile İran arasında tarihi ve tartışmalı meseleleri gündeme getirebileceğini ve ilişkilerini bozabileceğini belirtti. Pakaeen ayrıca Erdoğan'ı Pan Türkçülüğü yaymakla suçladı. İranlı yetkililer daha sonra Türkiye'nin Tahran büyükelçisini çağırdı ve derhal bir açıklama istedi.

Rus Devlet Duması Milletvekili Konstantin Zatulin, geçit törenini Rusya ve Ermenistan'ı "aşağılama girişimi" olarak adlandırdı ve İlham Aliyev'in konuşmasında faşizmle savaşmak ile Karabağ'daki operasyon arasında paralellik kurmasını kınadı.