Tankut Öktem

Anıtsal heykelleri ile tanınan sanatçının en tanınmış eserleri arasında Ankara Kara Harp Okulu'nda üzerinde 700 figürün bulunduğu Harbiyeli Şehitler Anıtı, Manisa'daki 67 m yüksekliği ile dünyanın en yüksek anıtları arasında yer alan Kuva-i Milliyet Anıtı yer alır. Türkiye'deki pek çok il meydanındaki Cumhuriyet anıtları, Tankut Öktem'in eseridir. 1999 yılında devlet sanatçısı unvanını almıştır.

1940 yılında Cumhuriyet’in ilk kadın veterineri olan annesi ve yine veteriner olan babasının görev yeri olan Konya'da doğdu. Çocukluğu Edirne ve Muş'ta geçti. Çocukluğu 6 yaşına kadar Muş Vilayetinde geçti. Hayvan gözlemlerini, atları, anatomiyi erken yaşta izleyerek belleğine aldı. 3 yaşında Muş’ta hastalandığında oynasın diye dişçi dayısının getirdiği plastirinle ilk heykelini yaparak ailesinin dikkatini çekti. İlkokuldan lise ikiye kadar Edirne Lisesi’nde eğitimine devam etti. Edirne lisesinden son sene İstanbul Pertevniyal lisesine geçti ve mezun oldu. Veteriner olan babasının onu sanata teşvik etmesiyle 2 yaşında resim yapmaya, 3 yaşında heykele başladı. Veteriner olan annesi Tankut Öktem’de ki yeteneği çok erken yaşta keşfetti. Oğlu için tuttuğu, bugün kitap olarak basılan günlüğe ileride çok büyük heykeltıraş olacaksın oğlum diye yazdığında, yaptığın resim Tankut öktem 7 yaşındaydı.Aynı yıl resim ve heykelleriyle yaşıtlarından üstün başarı göstererek Harika Çocuk seçildi. İlk ve orta öğrenimini Edirne'de tamamladı ve orta kısmını bitirdiği Edirne Lisesi'nde öğrenimine devam etti. Ailesiyle beraber İstanbul'a yerleşerek lise öğrenimini İstanbul'da tamamladı. Ailesi son görev yerleri olan Bursa’dan sonra doğup büyüdükleri şehire, İstanbul’a döndü. Tankut Öktem, Anadolu insanına dair duyarlılığını farklı şehirlerde yaşarken geliştirdi. Babasının heykeltıraş oğul endişesi sebebiyle aynı anda iki üniversiteden, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakultesi ve Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulundan mezun oldu. Bu okulun 3. sınıfında iken Dünya Genç Heykeltıraşlar Yarışması'nda birincilik ödülü aldı. Üçüncü sınıfta okurken Dünya Genç Heykeltıraşlar Yarışması'nda birincilik ödülü aldı. 1962 yılında Almanya’da Porzellanfabrik Schönwald’de stajlarını tamamladı. 1965 yılında bitirdiği İstanbul Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu (İDTGSYO) seramik bölümüne bir yıl sonra asistan seçildi ve 1970 yılında öğretim üyeliğine geçti.

1974-1975 yılları arasında seramik bölüm başkanlığı, 1980-1982 yılları arasında İstanbul Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu Müdürlüğü yaptı. 1983-1985 yılları arasında Tatbiki Güzel Sanatların Marmara Üniversitesi oluşundan sonra heykel bölümünü kurdu ve ilk başkanı oldu. 1986’dan bu yana profesör olarak öğretim üyeliğini sürdüren Prof. Dr. Tankut ÖKTEM, 1993-1996 yılları arasında seramik-cam bölümü başkanlığını, 1999’a kadar fakülte senatörlüğünü ve YÖK Sanat Milli Komitesi Marmara Üniversitesi Temsilciliğini yapmıştır. Pek çok eseri ve ödülü bulunan Prof. ÖKTEM 1999 yılında devlet sanatçısı seçilmiştir.

1973 yılına kadar modern heykeller yapan, yetmişli yıllarda para kazanmak amacıyla figüratif çalışmalara başlayan sanatçı, 1973 yılından itibaren çok figürlü anıtlar yapmaya yöneldi. Erken dönemlerinde soyut eserlere imza atan sanatçı, eserleriyle Ulusal ve Uluslararası birçok birincilik kazandı. Cumhuriyet’in 50.yılı dolayısıyla açılan heykel yarışmasında kazandığı üç birincilik sonrası büyüyen ölçekleriyle anıtlarını Cumhuriyet meydanlarına çekmeyi başardı. Yurtdışı başarılarını soyut eserleriyle kazanmaya devam etti. 1988 yılında Seul Sanat Olimpiyatlarında yaşayan en iyi 10 heykeltraş arasında gösterildi ve ‘Sevgi’ isimli eseri Seul Kültür Merkezinin önüne dikildi. Anıtlarında Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, Millî Mücadele yıllarını konu edinmiştir. Çok sayıda Atatürk anıtı yapan Öktem, eserlerinde Atatürk'ü bir kaidenin üzerinde yalnız göstermektense yarattığı toplumla göstermeyi tercih etmiştir.

Tankut Öktem, yine kendisi gibi bir trafik kazasında ölen Rockçı ve dizi yıldızı Barış Akarsu'nun heykelini yapmaktaydı. Bu heykel, Amasra halkının sembolü olan Barış Akarsu'nun elinde gitarla boydan boya şekli olacaktı.

‘Benim için yaşamın kahramanları önemliydi. Yaşamı onuruyla kazanmış, sevgiyle başarmış herkesin heykeli yapılabilirdi.’ diyen hümanist, doğasever sanatçı, atölyesini zeytin ve meyve ağaçlarıyla çevrili ormana, denizle buluşan körfezde Küçük Kumla’da kurmuştur.

Tankut Öktem’in ailesi, sanatçının ardında ilk Bauhaus mimarisine örnek teşkil eden atölyesini Tankut Öktem Müze Evi olarak tasarlamıştır. TÖME, sanatçının ardında retrospektif sergiler açmaya, Tankut Öktem ve heykel sanatı ile ilgili konferanslar düzenlemeye devam etmektedirler.

Atatürk ve Harbiyeli Anıtı. Ankara’da Harp Okulu önündeki anıttır. 1981-1988 yılları arasında yapılmıştır. 6 metre genişliğinde, 24 metre yüksekliğindedir. Yapıldığı dönemde Türkiye’nin en büyük, dünyanın 5. büyük anıtı olmuştur. Times dergisine kapak olmuş bir yapıttır.

Harbiyeli Şehitler Anıtı. Ankara’da, Kara Harp Okulu Şehitliği’nde yer alır. 1995-1997 yılları arasında yapılmıştır. Kara Harp Okulu’ndan mezun şehit subayların anısına dikilmiştir.

Kuvâ-yi Milliye ve Cumhuriyet Anıtı. Manisa’da yer alır. Manisa Valiliği tarafından yaptırılmıştır. Türkiye’nin en büyük, dünyanın 3. büyük anıtıdır (Sıralamadaki yeri, Rio’daki İsa heykeli ve New York’taki Özgürlük Anıtı’ndan sonradır). 3 yılda tamamlanan heykel 63 metre yüksekliğinde bir kaide üzerindedir. Atatürk’ün 7 metreden yapılan yüzü ile ellerinde zeytin dalı tutan biri zeybek kıyafetli, diğeri çağdaş Türk kadınını temsil eden iki genç var. Uzaktan bakıldığında fonda Türk bayrağı görülür.

Amasya Tamimi Anıtı. 1981 yılında yaptırıldı. Atatürk’ün sağında ve solunda Vaiz Abdurrahman Kamil Efendi ile Müftü Hacı Hafız Efendi yer alır.

Kastamonu Türk Kadınları Anıtı. Kastamonu Cumhuriyet Meydanı’nda yer alır. 1990 yılında yaptırılmıştır. Cumhuriyetin kuruluşundaki mücadeleyi tanımlayan heykel grubu ile Kurtuluş Savaşı sırasında Kastamonulu kadınların İnebolu’dan Ankara’ya kağnılarla silah ve malzeme taşımalarını simgeleyen anıt bulunmaktadır.

Balkan Savaşı Anıtı. 2005 yılında Tekirdağ’ın Çorlu ilçesine dikilmiştir. 4 metre yüksekliğinde 24 metre genişliğindeki anıt Türk ulusunun Başkan Savaşı sırasında ve sonrasında yaşadıklarını anlatan 5 bloktan oluşur.

Mağusa Büyük Özgürlük Anıtı. Kıbrıs’ın Gazimağusa şehrinin girişinde yer alır. 1980 yılında tamamlanmıştır. En üstte Atatürk başı yer alır. Rauf Denktaş, Dr. Fazıl Küçük ve Barış Harekâtı sırasında hayatını kaybeden askerleri simgeleyen bir anıttır.

Nazım Hikmet Heykeli. İzmir Kültürpark’a dikilmiş bronz heykeldir. 2002 yılında yaptırılmıştır. Kaidesiyle birlikte 6,5 metre yüksekliğindeki bronz heykel, şairi ünlü paltosuyla yürürken tasvir eder.

Uğur Mumcu Anıtı. İstanbul’un Şişli ilçesinde yer alır. 1996 yılında Cumhuriyetçi Halk partisi, Şişli İlçe başkanlığı ve dönemin Beşiktaş Belediye Başkanı tarafından yaptırılmıştır. Tasarımı Mimar Erhan İşözen’e aittir. Üç yüzlü kaide üzerinde üç yöne bakan bronz Uğur Mumcu'nun bir yüzünde karakteristik şapkalı büstü diğer yüzünde ise Uğur Mumcu'nun değişik portre büstleri vardır.

Kırkpınar Heykeli. Edirne Belediyesi'nin 1973 yılında açtığı yarışmada birincilik kazanan ve dört pehlivanın güç gösterisini anlatan heykel Edirne Bedesten Çarşısının önünde bulunan parkta sergilenmektedir.

Atatürk heykeli (Bodrum). Bodrum Belediyesi tarafından yaptırılan ve 23 Nisan 2007’de açılışı gerçekleşen heykelde şaha kalkmış bir at üzerinde zeytin dalı tutan Atatürk tasvir edilir.

Sevgi Anıtı (Seul). Seul kentinde Kore Açık Hava Kültür Merkezi önünde bulunur. 1988 yılında Seul Olimpiyatları sırasında düzenlenen sanat olimpiyatına sırasında yapılmış ve başarılı bulunarak şehre dikilmiştir. Öktem bu eseri ile para ödülü ve devlet şeref madalyası aldığı gibi Kore’de vatandaşlık statüsü kazanmıştır.

Barış Akarsu Heykeli. 29 Haziran 2008 tarihinde Bartın Amasra'da Barış Akarsu anısına dikilmiştir. Fakat bu heykeli Tankut Öktem'in vefatından dolayı yardımcıları tamamlamıştır.