Dönüş (film, 2006)

Dönüş (İspanyolca özgün adıyla Volver), Pedro Almodóvar'ın yönettiği 2006 yapımı İspanya filmi. Almodóvar, filmini bir "dramatik komedi" olarak niteler. Film, ölüm, anne-kız ilişkileri ve komşuluk gibi temalara değinir.

Film 2006'da En İyi Film Goya Ödülü'nü aldı. Cannes Film Festivali'nde ise 6 kadın oyuncusu birden (Penélope Cruz, Carmen Maura, Lola Dueñas, Chus Lampreave, Blanca Portillo ve Yohana Cobo) festivalin Cannes Film Festivali En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü almayı başardığı gibi Cannes Film Festivali En İyi Senaryo Ödülü'nü de aldı. 2006'da Oscar Akademi Ödülleri'ne de aday gösterildi.

Film, kadınların taşlarını tek tek temizledikleri bir kasaba mezarlığında başlar. Raimunda (Penélope Cruz) ve kızkardeşi Soledad (Lola Dueñas) bir yangında kaybettikleri anne ve babalarının mezarlarını temizlemektedirler. Kasaba halkı ölülere büyük bir saygı göstermekte ve adeta ölüleriyle birlikte yaşamaktadır.

Yoksul, yaşayabilmek için hafta sonları bile çalışmak zorunda kalan Raimunda (Penélope Cruz), kızı Paula (Yohana Cobo) ve kocası Paco (Antonio de la Torre) ile birlikte yaşarlar. Oldukça saldırgan ve işe yaramaz bir görüntü çizen Paco, işten atıldığı gibi, kızı Paula'ya tecavüz etmeye kalkar ve Paula tarafından öldürülür. Raimunda cesedi ortadan kaldırır. Kız kardeşler akıl ve beden sağlığını iyice yitirmiş olan yaşlı teyzeleri Paula'ya (Chus Lampreave) ziyarete gittikleri günün ertesi günü teyzelerinin öldüğü haberini alırlar. Raimunda cesedi saklamak için çare bulmakla uğraştığı için cenazeye gidemez. Kızkardeşi Sole ise utangaç, tedirgin ve cesaretsizdir. Evini kayıtdışı bir kuaför salonuna çevirmiş ve hayatını bununla kazanmaktadır. Kocası bir süre önce bir müşterisi ile onu aldatarak evi terk etmiştir. Cenazeye giden Sole, cenazede ölmüş annesi Irene'nin (Carmen Maura) hayaleti ile karşılaşır ve onunla konuşmaya başlar. Köyde birçok kişi Irene'nin hayaleti ile karşılaşmış ve ölülerin geri dönmeleri halk tarafından doğal karşılanmaktadır. Irene annesini de yanına alıp geri getirir.

Filme katılan bir diğer önemli figür olan Agustina (Blanca Portillo) ise ölen teyzenin komşusudur ve ona göz kulak olmaktadır. Agustina kanser hastasıdır ve Raimundo ve Sole'nin anne-babasının öldüğü gün kaybolan annesine ne olduğunu öğrenmeye çalışmaktadır. Gelişmekte olan olaylar son derece çarpıcı olmasına karşın, filmde her şey sanki çok normal bir olaylar dizisi imiş gibi sakin bir şekilde sürüp gider ve film bu şekilde sona erer. Kahramanların geçmişlerine ait "tonlarca" sır film boyunca izleyiciye parça parça verilir.

Filmdeki son derece belirgin kadın karakterlere karşın erkek karakterlerin varlığı bile pek hissedilmez. Kadın oyuncuların duygularının mimiklerine yansıyışı bile oldukça canlı şekilde verilmiştir. Almadovar bazı eleştirmenler tarafından "kadınları en iyi anlayan ve kadın hallerini beyazperdeye en iyi yansıtan yönetmenlerden biri" olarak tanımlanmaktadır. Yönetmen filme bir mezarlık sahnesiyle başlar. Sahnenin tüm oyuncuları ölen yakınlarının mezarlarını temizleyen kadınlardır. Yönetmen filminin kendisi için de bir dönüş anlamına geldiğini şu sözlerle açıklar: "Bu filmle hayatın kökeni, çıkış noktası kabul edilen annelik olgusuna geri döndüm. Doğal olarak anneme de dönmüş oldum. La Mancha'ya geri dönmüş olmak benim için daima ana kucağına dönmek anlamına gelir."

Filmin erkek kahramanlarından biri kendisine "baba" diyen kızı kapı aralarından gizlice gözetleyen, yalnız bulduğunda cinsel istismara girişen, bunu da hayatıyla ödeyen bir "koca", diğeri ise kendi kızı ile ensest ilişkide bulunup hamile kalmasına neden olan, komşu kadın ile karısını aldatan ve bunun bedelini yine canı ile ödeyen bir "baba"dır. Yani filmde erkekler ya zaaflarıyla ya da cesetleriyle görünürler.

Filmde kasaba halkı ölenlerin geri dönmesini gayet doğal karşılarlar. Ölenlerin bitirememiş oldukları bir hesapları olduğuna ve ancak bu halledildiğinde ruhlarının rahatlayacağına inanırlar. Ölenlerin geri gelmesini beklerler ve geldiklerini görünce de şaşırmazlar. Çünkü bu geri dönüşler kapanmamış hesapları halledebilmek için yapılması zorunlu olan dönüşlerdir. Bu yüzden mezarlıkları ve mezarları da temiz tutarlar. Kadınlar polise de gitmez ve sorunları kendi aralarında hallederler, çünkü polisler "fazla soru sorarlar". Kadınlar ise fazla soru sormaz, sabırlı oldukları kadar da ketumlardır. Her birinin bilmediği "tonlarca sır" vardır. Zaten bu filmde bizim öğrendiğimiz sırlar bile, diğer oyuncular tarafından öğrenilmeden film biter.

Volver'in senaryo konusuna ait ilk fikir, Almadovar, henüz 1995'te Sırrımın Çiçeği adlı filmini çekerken, filmin başrol oyuncusu olan Marisa Paredes'in anlattığı bir öykü ile ortaya çıktı. Hikâye karısı tarafından terkedilen Porto Riko'lu bir adamın karısına yeniden kavuşabilmek için, annesinin cenazesinde karısının annesini öldürmeye karar vermesi etrafında dönüyordu. Adam, cinayeti komşularının dikkatinden kaçırabilmek için bir restoran alıyordu. Öyküyle büyülenen Almadovar, öyküdeki bazı öğeleri, o sırada çekmekte olduğu Sırrımın Çiçeğine katmaya karar verdi. Bunun için filmin ana karakterinin öyküsü çerçevesinde bir film içinde film gelişti. Volver filminin metinleri üzerinde çalışırken, bu öyküde komşu kadın rolündeki Raimunda'yı bu sefer filmin ana karakteri haline getirdi ve Porto Riko'lu karakter olan Emilio, filmde yan bir rol haline geldi.

Penélope Cruz'un filmin başrolünde olacağı baştan belliydi. Cruz, daha önce Almadovar ile Çıplak Ten (1997) ve Annem Hakkında Her Şey (1999) filminde birlikte çalışmıştı. Cruz, rolüne hazırlanırken Almadovar'ın çizmek istediği "the Italian maggiorate" rolüne uyabilmek için 50'li yıllarda birçoğunda Sophia Loren ve Claudia Cardinale oynadığı İtalyan Yeni Gerçekçiliği döneminin filmlerini izledi. Filmin çekimi sırasında Cruz'un poposunu büyütmek için protez bir popo takıldı. Sanatçı, bunu "bir sanatçının alabileceği en iyi hediye" diye niteledi."

Almadovar'ın ilk perdeye aktardığı film olan Pepi, Luci, Bom ve diğer sıradan kızlar'dan itibaren 6 filminde beraber çalıştığı Carmen Maura da Cruz ile birlikte filmin başından beri oyuncu kadrosunda idi. İkilinin birlikte çalıştığı son film 1988'de çektikleri Sinir krizinin eşiğindeki kadınlar olmuştu, ancak Volver ile birlikte yeniden bir araya geldiler. Maura Volverdeki Irene rolünü "oynaması çok zor" olan bir rol olarak tanımladı."

Zaman gazetesinden Elif Tunca filmi okurlarına övgüyle şu şekilde tanıttı: Tümüyle yıllar öncesine bağlı bir konuyu, seyirciye tek bir flash-back, tek bir 'tiratvâri' konuşma olmaksızın, ihtiyaç olduğu anda ihtiyaç olduğu kadar vermek de Almodovar'ın başarısı elbette. Aynı şekilde, kurduğu atmosfer de: Hararetle konuşan kadın karakterler sayesinde içine girmekte hiç zorlanmadığımız o Akdeniz havası, başarılı oyunculuklarıyla gayet sade bir şekilde sunulan, hayatın ortasından, gerçekçi karakterler ve daha genel anlamda bir aile dramı.

Radikal gazetesinden Murat Özer ise filmi Sanatçının 'sembolik' anlatımının, karakterlere ve olaylara ekstra anlamlar yükleme becerisinin doruğa çıktığı bir film olarak niteledi. Yine Radikal gazetesinden Emre Koyuncu filmi "unutulmaz bir film" olarak niteleyerek Bu unutulmaz film, 'Dönüş', Almodovar'la hesabımızın asla kapanmayacağının, dolayısıyla onun hep geri geleceğinin, istese de gidemeyeceğinin filmidir şeklinde bir değerlendirmede bulundu.

Film Rotten Tomatoes'te eleştirmenler tarafından yüzde 92, seyirciler tarafından da yüzde 87'lik, Metacritic'te ise eleştirmenlerden yüzde 84, izleyicilerden yüzde 87'lik bir başarıyı yakaladı.