Hibrit rejim

Hibrit rejim veya melez rejim genellikle otoriter bir rejimden demokratik bir rejime (ya da tam tersi) geçişin tamamlanamaması sonucunda ortaya çıkan karma bir siyasi sistem türüdür. Hibrit rejimler otokratik özelliklerle demokratik özelliklerin bir kombinasyonu olarak kategorize edilir ve aynı anda hem siyasi baskıları hem de düzenli seçimleri barındırabilir. Hibrit rejimler genellikle petro-devletler gibi bol doğal kaynaklara sahip gelişmekte olan ülkelerde görülür. Bu rejimler sivil huzursuzluklar yaşasa da on yıllar boyunca nispeten istikrarlı ve inatçı olabilirler. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana hibrit rejimlerde bir artış olmuştur.

Hibrit rejim terimi, otokrasi ya da demokrasi ikilemine karşı çıkan siyasi rejimlere yönelik polimorfik bir görüşten kaynaklanmaktadır. Hibrit rejimlerin modern akademik analizi, demokratik kurumların dekoratif doğasına (seçimler iktidar değişikliğine yol açmaz, farklı medya yayınları hükûmetin bakış açısını yayınlar ve parlamentodaki muhalefet iktidar partisiyle aynı şekilde oy kullanır vb.) odaklanır ve buradan demokratik gerilemenin, otoriterliğe geçişin melez rejimlerin en yaygın temeli olduğu sonucuna varılır. Bazı akademisyenler ayrıca hibrit rejimlerin tam bir diktatörlüğü taklit edebileceğini iddia etmektedir.

Üçüncü demokratikleşme dalgası, ne tam demokratik ne de tam otoriter olan hibrit rejimlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Ne illiberal demokrasi kavramı ne de seçimsel otoriterlik kavramı bu melez rejimleri tam olarak tanımlamaktadır.

Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana, bu tür rejimler demokratik olmayan rejimler arasında en yaygın olanlar haline gelmiştir. Otoriter rejimlerin dönüşüm sürecinin sonunda, liberalleşme gerçekleştiğinde sınırlı seçimler şu ya da bu şekilde ortaya çıkmaktadır. Liberal demokrasi her zaman varsayılırken, uygulamada bu süreç temelde "yarı yolda" donmuştur.

1980'lerde daha önce "geçiş dönemi" olarak adlandırılan rejimlerle ilgili olarak hibrit rejim terimi kullanılmaya başlanmış ve güçlendirilmiştir çünkü Thomas Carothers'a göre "geçiş dönemi ülkelerinin" çoğunluğu ne tamamen diktatörlüktür ne de demokrasiyi arzulamaktadır ve genel olarak geçiş dönemi olarak adlandırılamazlar. Bu ülkeler siyasi olarak istikrarlı gri bölgede yer alırlar ve değişimler on yıllar boyunca gerçekleşmeyebilir". Dolayısıyla, hibrit rejimlerin nihayetinde demokrasiye dönüşecekleri varsayımı olmaksızın değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu hibrit rejimler yarı-otoriterlik ya da seçimsel otoriterlik olarak adlandırılmıştır.

Hbirit rejimler, bazı demokratik özellikleri korurken daha otoriter bir eğilime sahip olacak şekilde evrimleşmiştir. Otoriter yönetimin temel sorunlarından biri kitlelerden gelen tehditleri kontrol edebilme becerisidir ve hibrit rejimlerdeki demokratik unsurlar kitleler ile elitler arasındaki sosyal gerilimi azaltabilir. Üçüncü demokratikleşme dalgasından sonra bazı rejimler demokrasiye geçişte tıkanmış ve zayıf demokratik kurumların oluşmasına neden olmuştur. Bu durum, geçiş döneminin kritik noktalarında kurumsal sahiplenme eksikliğinden kaynaklanmakta ve rejimi demokrasi ile otokrasi arasında gri bir bölgeye sokmaktadır.

Bu durum bazı akademisyenlerin hibrit rejimlerin kötü işleyen demokrasiler değil, otoriter rejimlerin yeni biçimleri olduğuna inanmalarına neden olmuştur. Kusurlu demokratik istikrar, bu yeni otokrasi biçimlerini açıklamak ve ölçmek için bir göstergedir. Buna ek olarak, siyasi liderlerin onaylanma oranları bu tür rejimlerde önemli bir rol oynamaktadır ve demokratik unsurlar, bu tür liderlerin daha önce kullanmadığı bir araç olan güçlü adam olan bir liderin oylarını artırabilir. Günümüzde 'hibrit rejim', otoriter liderlerin rejimlerini istikrara kavuşturan demokrasi unsurlarını bünyelerine kattıkları ve giderek büyüyen bir siyasi gelişim alanını açıklamak için kullanılan bir terimdir.

Akademisyenler, temel akademik disiplinlerine göre hibrit rejimlerin tanımı konusunda farklılık göstermektedir. "Bazı akademisyenler eksik demokrasilerin ve eksik otokrasilerin hibrit rejimlere örnek olarak görülebileceğini savunurken, diğerleri hibrit rejimlerin hem demokratik hem de otokratik rejimlerin özelliklerini bir araya getirdiğini savunmaktadır." Akademisyenler ayrıca bu rejimlerin geçiş sürecinde mi yoksa doğası gereği istikrarlı bir siyasi sistem mi olduğunu da tartışmaktadır.

Siyasi karar alma sürecinde vatandaşların çıkarlarının düşük derecede temsil edilmesi (örneğin işçi sendikaları gibi vatandaş birliklerinin yetersizliği veya devlet kontrolünde olması).

Otokratikleşme olarak da adlandırılan demokratik gerileme, "siyasi gücün kullanımını daha keyfi ve baskıcı hale getiren ve hükümet seçimi sürecinde kamusal çekişme ve siyasi katılım alanını kısıtlayan otokrasiye doğru bir rejim değişikliği sürecidir". Demokratik gerileme, iktidarın barışçıl bir şekilde el değiştirmesi veya özgür ve adil seçimler gibi demokratik kurumların zayıflamasını veya demokrasinin temelini oluşturan bireysel hakların, özellikle de ifade özgürlüğünün ihlal edilmesini içerir.

Demokratikleşme, demokratik bir yönde ilerleyen önemli siyasi değişiklikleri de içeren daha demokratik bir siyasi rejime geçiştir. Otoriter bir rejimden tam demokrasiye geçiş, otoriter bir siyasi sistemden yarı demokrasiye geçiş veya yarı-otoriter bir siyasi sistemden demokratik bir siyasi sisteme geçiş şeklinde hibrit bir rejim olabilir.

Hükümetler arası ve hükümet dışı kuruluşlar tarafından hazırlanan ve kendi tanımlarına göre dünyanın siyasi sistemlerine ilişkin değerlendirmeler yayınlayan çeşitli demokratik özgürlük endeksleri bulunmaktadır.

Economist Intelligence Unit tarafından derlenen Demokrasi Endeksi'ne göre, dünya nüfusunun %17,2 ile %20,5'ini kapsayan ve ülkelerin yaklaşık %20'sini temsil eden 34 hibrit rejim bulunmaktadır.

Göteborg Üniversitesi tarafından derlenen V-Dem Enstitüsüne göre 65 adet hibrit rejim bulunmaktadır. V-Dem'in "Dünyanın Rejimleri" göstergeleri dört siyasi rejim tanımlamaktadır: kapalı otokrasiler, seçimli otokrasiler, seçimli demokrasiler ve liberal demokrasiler ile hem seçimli otokrasiler hem de seçimli demokrasiler hibrit rejimler olarak gruplandırılmaktadır.

Yale profesörü Juan José Linz'e göre günümüzde üç ana siyasi sistem türü vardır: demokrasiler, totaliter rejimler ve bu ikisinin arasında yer alan otoriter rejimler ve belirli hibrit rejim türlerini tanımlayan birçok farklı terim.

Akademisyenler genellikle tam bir diktatörlüğü "hibrit bir sistem" üzerinden ya bir otoriterlik ya da totaliterlik biçimi olarak adlandırmaktadır. Seçimle işbaşına gelen otoriter yönetimler pek çok akademisyene göre hibrit değil, başarılı ve iyi kurumsallaşmış istikrarlı otoriter rejimlerdir. Demokratik unsurlar aynı anda hem otoriter amaçlara hizmet edebilir hem de demokratikleşmeye katkıda bulunabilir.

Seçimsel otoriterlik demokratik kurumların taklitçi olduğu ve liberal demokratik normların çok sayıda sistematik ihlali nedeniyle aslında otoriter yöntemlere bağlı kaldığı anlamına gelir. Seçimsel otoriterlik rekabetçi ve hegemonik olabilir ve ikincisi mutlaka seçim usulsüzlükleri anlamına gelmez. A. Schedler seçimsel otoriterliği hibrit bir rejim ya da liberal olmayan bir demokrasi değil, otoriter rejimin yeni bir biçimi olarak adlandırmaktadır. Dahası, salt otoriter bir rejim meşruiyet kaynağı olarak seçimlere ihtiyaç duymazken, yöneticinin talebi üzerine atanan alternatifsiz seçimler, bunları yürüten rejimi hibrit olarak değerlendirmek için yeterli bir koşul değildir.

Seçimli otokrasi, demokratik kurumların taklitçi olduğu ve otoriter yöntemlere bağlı kaldığı hibrit bir rejimdir. Bu rejimlerde düzenli seçimler yapılır, ancak seçimler demokratik özgürlük ve adalet standartlarına ulaşamaz.

İlliberal demokrasi, seçimlerin yapılmasına rağmen, sivil özgürlüklerin olmaması nedeniyle vatandaşların gerçek iktidarı kullananların faaliyetleri hakkında bilgi sahibi olamadığı bir yönetim sistemini tanımlar; dolayısıyla açık bir toplum oluşturmaz.

İlliberal bir demokrasinin yöneticileri, güçleri üzerindeki anayasal sınırları görmezden gelebilir veya atlayabilir. Ayrıca azınlığın iradesini de görmezden gelme eğilimindedirler ki bu da demokrasiyi illiberal yapan şeydir. İlliberal bir demokraside seçimler genellikle manipüle edilir veya hileli yapılır, ülkenin liderlerini ve politikalarını seçmek yerine iktidarı meşrulaştırmak ve pekiştirmek için kullanılır.

Bazı teorisyenler illiberal demokrasinin temelde demokratik olmayan hibrit bir rejim olduğunu söyler ve bu nedenle seçimsel otoriterlik, rekabetçi otoriterlik veya yumuşak otoriterlik gibi terimleri tercih ederler.

Baskın parti sistemi veya tek partili baskın sistem, tek bir siyasi partinin seçim sonuçlarına sürekli olarak muhalefet grupları veya partileri üzerinde hakim olduğu bir siyasi oluşumdur. Birden fazla dönem üst üste iktidarda kalan herhangi bir iktidar partisi baskın parti olarak kabul edilebilir (hegemonik parti olarak da adlandırılır). Bazı baskın partiler, iktidarda kaldıkları süre göz önünde bulundurularak doğal iktidar partisi olarak adlandırılmıştır.

Baskın partiler ve onların bir devlet üzerindeki hakimiyeti, çok partili bir sistemde (özellikle başkanlık yönetim sistemlerinde) tek taraflı seçim ve parti dizilimlerinden doğar ve bu haliyle belirli bir parti etrafında karmaşık bir şekilde örgütlenmiş tek parti sistemi altındaki devletlerden farklılık gösterir. Bazen "de facto tek parti devleti" terimi, tek parti sisteminden farklı olarak (en azından nominal olarak) demokratik çok partili seçimlere izin veren, ancak mevcut uygulamalar veya siyasi güç dengesi muhalefetin iktidarı kazanmasını etkili bir şekilde engelleyen ve dolayısıyla tek parti devletine benzeyen hakim parti sistemlerini tanımlamak için kullanılır.

Baskın parti sistemleri, dar veya dengeli rekabet ve işbirliği ile karakterize edilen ve sürdürülen eştoplumlaştırmacılık, büyük koalisyonlar ve iki partili sistemler gibi diğer baskın çok partili yapıların siyasi dinamiklerinden farklıdır.

Siyaset biliminde delegatif demokrasi, Sezarizm, Bonapartizm veya caudillismo'ya yakın bir yönetim biçimi olup, yeni oluşturulan demokratik olmayan bir hükûmette güçlü bir lidere sahiptir. Bu kavram, Arjantinli siyaset bilimci Guillermo O'Donnell tarafından ortaya atılmıştır ve O'Donnell, temsili demokrasinin var olduğu şekliyle genellikle yalnızca gelişmiş kapitalist ülkelerle bağlantılı olduğunu belirtmektedir. Ancak yeni kurulan demokrasiler tam anlamıyla temsili demokrasiler olma yolunda ilerlemiyor gibi görünüyor. O'Donnell eski delegatif demokrasiler olarak adlandırmaktadır, çünkü bu demokrasiler tam olarak konsolide olmamışlardır ancak kalıcı olabilirler.

Temsili bir demokrasinin var olabilmesi için önemli bir etkileşim etkisi olmalıdır. Başarılı örneklerde, demokratik siyasi kurumların oluşturulması ve güçlendirilmesi konusunda büyük özen gösteren ve geniş destek gören siyasi liderlerden oluşan belirleyici bir koalisyon bulunmaktadır. Buna karşın, delegasyon biçimi kısmen demokratiktir, çünkü başkan halk adına hareket etme ve eylemlerini haklı gösterme özgürlüğüne sahiptir. Başkan, seçime girerken verdiği sözlere benzemese bile "uygun gördüğü şekilde yönetebilir". Başkan sadece bir siyasi partiyi değil, Kongre ve yargıyı da kapsayacak şekilde tüm ulusu temsil ettiğini iddia eder.

O'Donnell'ın delegatif demokrasi kavramı yanıltıcı olmakla eleştirilmiştir, çünkü dünya çapında mevcut birçok demokratik yönetimin özünü oluşturan delegatif modeli olumsuz bir kavram haline getirmektedir.

Dictablanda, sivil özgürlüklerin yok edilmek yerine korunduğu iddia edilen bir diktatörlüktür. Diktablanda kelimesi, İspanyolca dictadura ("diktatörlük") kelimesinden bir kelime oyunudur ve kendi başına "sert" anlamına gelen dura kelimesini "yumuşak" anlamına gelen blanda ile değiştirir.

Bu terim İspanya'da ilk kez 1930 yılında Dámaso Berenguer'in Miguel Primo de Rivera y Orbaneja'nın yerine iktidardaki diktatörlük hükûmetinin başına geçmesi ve Berenguer tarafından getirilen bazı sert önlemleri yürürlükten kaldırarak ülkedeki gerilimi azaltmaya çalışmasıyla kullanılmaya başlanmıştır. Ayrıca Francisco Franco'nun İspanyol Devleti'nin son yıllarına ve Meksika'daki Kurumsal Devrimci Partinin (PRI) 70 yıllık hegemonik yönetimine atıfta bulunmak için ya da Augusto Pinochet tarafından kendisine rejimi ve hükûmeti hakkındaki suçlamalar sorulduğunda kullanılmıştır.

Benzer şekilde, aynı kelime oyunu Portekizcede ditabranda veya ditamole olarak yapılmaktadır. Şubat 2009'da Brezilya gazetesi Folha de S.Paulo, Brezilya'daki askeri diktatörlüğü (1964-1985) "ditabranda" olarak sınıflandıran ve tartışma yaratan bir başyazı yayınladı.

Yönetilen demokrasi olarak da adlandırılan güdümlü demokrasi, fiilen otoriter bir hükûmet veya bazı durumlarda otokratik bir hükûmet olarak işlev gören resmi olarak demokratik bir hükûmettir. Bu tür hibrit rejimler özgür ve adil seçimlerle meşrulaştırılır, ancak devletin politikalarını, güdülerini ve hedeflerini değiştirmez. Bu kavram aynı zamanda yarı demokrasi ya da anokrasi ile de ilişkilidir.

Başka bir deyişle, hükûmet seçimleri kontrol eder, böylece halk kamu politikasını gerçekten değiştirmeden tüm haklarını kullanabilir. Temel demokratik ilkeleri takip etseler de otoriterliğe doğru büyük sapmalar olabilir. Yönetilen demokrasi altında, devletin sürekli olarak propaganda tekniklerini kullanması, seçmenlerin politika üzerinde önemli bir etkiye sahip olmasını engeller.

II. Dünya Savaşı'ndan sonra Endonezya'da 1959'dan 1966'ya kadar Sukarno yönetimi altındaki hükümet yaklaşımı için kullanılmıştır. Bugün Rusya'da yaygın olarak kullanılmaktadır ve Kremlin teorisyenleri, özellikle de Gleb Pavlovsky tarafından yaygın uygulamaya sokulmuştur.

Liberal otokrasi, liberalizm ilkelerini takip eden demokratik olmayan bir hükûmettir. 20. yüzyıla kadar Batı Avrupa'daki çoğu ülke "liberal otokrasi ya da en iyi ihtimalle yarı demokrasi" idi. "Klasik liberal otokrasi" örneklerinden biri Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'ydu. Fareed Zakaria'ya göre, daha yakın tarihli bir örnek 1 Temmuz 1997'ye kadar İngiliz Kraliyeti tarafından yönetilen Hong Kong'dur. Zakaria, 1991 yılına kadar "hiçbir zaman anlamlı bir seçim yapılmadığını, ancak hükümetinin anayasal liberalizmin örneğini teşkil ettiğini, vatandaşlarının temel haklarını koruduğunu ve adil bir mahkeme sistemi ve bürokrasi yönettiğini" söylemektedir.

Anokrasi veya yarı demokrasi, kısmen demokrasi ve kısmen diktatörlük veya "demokratik ve otokratik özelliklerin karışımı bir rejim" olarak gevşek bir şekilde tanımlanan bir yönetim biçimidir. Bir başka tanım ise anokrasiyi "muhalif grup davranışları yoluyla bazı katılım araçlarına izin veren ancak şikayetleri giderecek mekanizmaların tam olarak geliştirilmediği bir rejim" olarak sınıflandırmaktadır. "Yarı demokratik" terimi ise demokratik ve otoriter unsurları bir arada barındıran istikrarlı rejimler için kullanılmaktadır. Akademisyenler ayrıca anokrasileri otoriteyi, siyasi dinamikleri ve politika gündemlerini sürdürme kabiliyetleri bakımından otokrasilerden ve demokrasilerden ayırmaktadır. Benzer şekilde, bu rejimler nominal miktarda rekabete izin veren demokratik kurumlara sahiptir.

Kusurlu demokrasiler, 21. yüzyılın başında siyaset bilimciler Wolfgang Merkel, Hans-Jürgen Puhle ve Aurel S. Croissant tarafından totaliter, otoriter ve demokratik siyasi sistemler arasındaki ayrımları inceltmek amacıyla ortaya atılmış bir kavramdır. Gömülü demokrasi kavramına dayanmaktadır. Kusurlu demokrasinin dört biçimi vardır ve her ulusun kusurluluk noktasına nasıl ulaştığı farklılık gösterir. Yinelenen bir tema, bölgedeki çevre ulusların etkilerini de içeren ulusun coğrafi konumudur. Kusurlu demokrasilerin diğer nedenleri arasında modernleşme yolu, modernleşme düzeyi, ekonomik eğilimler, sosyal sermaye, sivil toplum, siyasi kurumlar ve eğitim yer almaktadır.

Gömülü demokrasi, demokratik yönetimin demokratik kısmi rejimler tarafından güvence altına alındığı bir yönetim biçimidir. "Gömülü demokrasi" terimi, gömülü bir demokrasi için gerekli olan "birbirine bağlı beş kısmi rejim" tanımlayan siyaset bilimciler Wolfgang Merkel, Hans-Jürgen Puhle ve Aurel Croissant tarafından ortaya atılmıştır: seçim rejimi, siyasi katılım, sivil haklar, yatay hesap verebilirlik ve seçilmiş temsilcilerin yönetme gücü. Bu beş iç rejim, hükûmetin gücünü kontrol etmek için birlikte çalışırken, dış rejimler de yerleşik demokrasileri güvence altına almaya ve istikrara kavuşturmaya yardımcı olur. Tüm bu rejimler birlikte, yerleşik bir demokrasinin üç temel ilkesi olan özgürlük, eşitlik ve kontrol tarafından yönlendirilmesini sağlar.