Kazakistan'da kürtaj

Kazakistan'da kürtaj, seçmeli bir prosedür olarak 12 haftaya kadar yasaldır ve sonrasında sadece özel durumlarda uygulanabilmektedir. İlgili mevzuat, gebelik önleyici olarak kürtaja yasal olarak izin verildiği ülkenin Sovyet geçmişinden miras kalan kanunlara dayanmaktadır.

Kazakistan'da kürtajı düzenleyen kanunlar Üreme Hakları Kanunu (2004), Ceza Kanunu (1997) ve Sağlık Bakanlığı Kürtaj için Tıbbi ve Sosyal Endikasyonlar'dır (2008).

Hamile kadının sağlığı aşağıdaki yollardan biriyle risk altındaysa, üç sağlık profesyonelinden oluşan bir komitenin (bir jinekolog, kurum başkanı ve durumu konusunda bir uzman) onayı gereklidir ve hastalığın onaylanmış bir listede olması şarttır.

Yasal kürtajlar özel merkezlerde, Kadın Danışma Merkezlerinde, Doğumevlerinde, Polikliniklerde Kadın Danışma Bürolarında, birçok hastane ve Aile Grubu Uygulamalarında yapılmaktadır. İkinci üç aylık dönemdeki kürtaj uygulamaları yalnızca perinatal merkezlerde, doğumevlerinde ve çok bölgeli hastanelerde yapılabilir.

Devlet, kürtajın güvenli olmasını sağlamak için önlemler sağlar ve hamile bir kadının kürtajı değerlendirmesini zorunlu kılar. Yasadışı kürtaj uygulayıcılarına yaptırım uygulanır. Doğum kontrol hapları kürtaj sonrasında kullanılır.

Kazakistan'da kürtajın yaygınlığına ilişkin bilgiler temel olarak iki kaynaktan gelmektedir: Sağlık Bakanlığı ve Kazakistan Nüfus ve Sağlık Araştırması. Prosedür bir süredir yasal olduğu için yüksek isabetli anketler ve diğer veriler mevcuttur. Bununla birlikte, raporlar bazen çelişkilidir.

1920'de Sovyetler Birliği, geçici bir önlem olarak talep üzerine kürtajı yasallaştırdı, çünkü ekonomik kriz durumunda, yasal kürtajlar sıhhi koşulları sağlamak için gerekli bir önlem olacaktı. Kazakistan'da yerli Kazaklar buna karşı çıktı. Takip eden on yıl boyunca, kürtaj karşıtlığı, Sovyet (genellikle Slav) yetkililer tarafından saldırıya uğrayan kültürel bir kale olarak çerçevelenen Kazaklar arasında önemli bir akım olacaktı. Yasallaştırma döneminde bile, Rus yetkililer Kazakların kürtaja direnişini alkışladılar. Doktorlar, sık sık kürtaja başvurmanın sağlık riskleri olduğu konusunda uyarılar yayınladılar. Kürtajın yasal olduğu dönemde, kürtaj yasa koyucuların istediği gibi uygulanmadı-klinikler fon almadı ve hastalar ödeme yapmak zorunda kaldı. Kürtajlar çoğunlukla Kazakistan bölgesinde etnik Rus kadınlar tarafından gerçekleştirildi (kürtajların sadece %0,002'si, etnik Kazak kadınlarına, özellikle kentsel alanlarda gerçekleştirildi).

Kazakların için, kürtaj, tabu idi, yine de bitkisel düşük yaptırıcı içeren geleneksel yöntemler uygulandı. Rusya'da olduğu gibi Kazakistan'da da gerçekleştirilen kürtaj sayısı arttı, 1927 ile 1928 yılları arasında cerrahi prosedür hakkında mevcut bilgilerin artması ve ahlaki bakıştaki değişiklik nedeniyle özel bir artış oldu. Yasadışı kürtajlar azalmaya başladı ve artan kürtaj oranı yetkilileri endişelendirmeye başladı, öyle ki yetkililer yasal kürtaj uygulamasına güvenmemeye başladı ve bu da yasaklanmasına yol açtı.

Doktorlar aşağıdaki sağlık nedenlerinden biri için kürtaj yapmayı reddettiğinde yasadışı kürtajlar meydana geldi: ilk trimesterden önceki gebelikler, ilk gebelikler veya tehlikeli tıbbi durumları olanlar için. Yasal olarak mevcut kürtajların yasadışı kürtajları tamamen ortadan kaldırmadığı gerçeği, Sovyetlerin suç sayma kararını almasına yol açtı. 1930'ların başında Sovyet yetkilileri kürtajı ve yasallaştırılmasını açıkça eleştirdiler. Kazakistan da dahil olmak üzere SSCB'nin çevre bölgelerinde, kademeli bir yasağı savunanlar ve hatta diğer doğum kontrol yöntemleri hakkında eğitim verenler arasında ani yasağın etkileri konusunda endişeler vardı.

Yasallık dönemi 27 Haziran 1936'da, kürtajın ancak hayatı tehlikede olan hastalar için yapılabildiği bir yasa olan “Anne ve Çocuğun Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile sona erdi. Yasadışı kürtaj, güvenli ve sıhhi koşulları garanti etmedi. Bölgesel (oblast) hükümet, yasaya uyulmasını sağlamak için bir kontrol sistemi oluşturdu: doktorlar, aylık bir komite tarafından gözden geçirilmek üzere hamileliği sona erdirmek için bir istek göndererek uygulamalarını beyan etmek zorunda kaldılar.

Yasadışılaştırma, kadınların anne olarak ve dolayısıyla Sovyet beklentilerine göre iyi yurtseverler olduğu fikrini pekiştirdiği için ataerkil bir sosyal durumda kadınların geleneksel rollerini güçlendirdi. Basın, yasadışı kürtaj yaptıran kadınları anavatanın kaprisli düşmanları olarak tasvir eden bir propaganda aracı olarak kullanıldı. Kazak kadınları nadiren kürtaj yapmayı seçtiklerinden, yasal zulüm tarafından hedef alınmadılar. Kürtajı düşündüren semptomlarla hastanelere giden kadınlar soruşturma altına alındı. Yasadışı kürtaj yapan doktorlar üç yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilirdi. Bu gizli faaliyetle ilgili güvenilir kaynaklar yoktur ancak arşivlerden elde edilen kanıtlar, basında ele alınan durumların aksine, yasadışı kürtaj sırasında bulunan kadınların genellikle evli olmadığını göstermektedir.

1940'taki bir vakada, kürtaj girişimiyle ilgili tipik semptomları olan on bir kadın gözaltına alındı ve ailelerinden ayrıldı, devlet incelemesine tabi tutuldu ve kamuoyunda aşağılanmaya maruz kaldı. Daha sonra tüm suçlamalardan aklandılar.

Sahadaki varlık eksikliği nedeniyle, kürtaj karşıtı propaganda insanlara ulaşmakta zorlandı. Gerçekleşen etkiye dair çok az kanıt olduğundan, kampanyanın etkisini ölçmek zordur.

Savaş sonrası dönemde, propaganda çabalarının kürtajı azaltmada başarısız olduğu ortaya çıktı. 1953'te Joseph Stalin'in ölümünün ardından devlet yasadışı kürtaj peşinde koşmayı bıraktı ve doktorlar talep üzerine ilk üç aylık dönemde kürtaj yaptı. 1968'de Sovyetler Birliği, talep üzerine kürtajı bir kez daha yasallaştırdı.

1991 yılında SSCB'den bağımsızlığını kazanmaya başlayan Kazakistan, kürtajı diğer doğum kontrol yöntemleriyle değiştirmeye başladı. Kazakistan'daki ilgili mevzuat, ülkenin Sovyet geçmişinden etkilenmiştir. Kürtajlarda diğer kontraseptif yöntemler lehine düşüşe rağmen, kürtaj 1990'larda en yaygın kullanılan kontraseptif yöntem olmaya devam etti. Ülkenin bağımsızlığından bu yana, özel sektörde kürtaj giderek daha fazla yapılmaktadır ve bu da resmi kürtaj oranının düşmesine neden olmaktadır.

1995 ile 1999 yılları arasındaki verilere dayanan bir araştırma, kürtajların çoğunlukla kentsel alanlarda, o zamanın başkenti Almatı'da ve ülkenin Kuzey ve Doğu eyaletlerinde yapıldığını ortaya çıkarmıştır. Kürtaj yapan kadınların çoğu etnik Ruslardı. Daha yüksek eğitim oranına sahip bölgelerde kürtaj kullanımında daha büyük bir düşüş görüldü. Evlilik öncesi seks, ağırlıklı olarak Müslüman ülkelerde çok daha az yaygın olduğu için, evli kadınlar kürtaj yapan kadınların neredeyse tamamını oluşturmaktaydı. Kürtaj yaptırmanın nedeni, öncelikle doğumları sınırlamak ve doğumlar arasındaki süreyi uzatmaktır. Ülkede ilk gebelikler nadiren sonlandırılır.

Bir gebeliğin sonlandırma olasılığı %36,8 idi. Düşükle sonuçlanan kontraseptif başarısızlıktan kaynaklanan gebeliklerin yüzdesi %67 idi. Kazakistan Nüfus ve Sağlık Araştırması 3771 kadına kaza sonucu gebelik durumunda kürtaj yaptırıp yaptırmayacağını sordu ve %35,6 olumlu yanıt verdi, %20,6 emin değildi ve geri kalanı olumsuz yanıt verdi.

Şubat 1994'te, kürtajı ve anne ölümlerini azaltmaya çalışmak için tıp kurumlarında bir aile planlaması hizmeti oluşturan bir aile planlaması programı onaylandı.

1993 ve 1997 yılları arasında Birleşmiş Milletler ülkedeki üreme sağlığını finanse etti ve bu finansmanın birincil amaçlarından biri kürtaj oranını azaltmaktı.

1995 ve 1999 yılları arasında kürtaj resmi olarak ücretsizdi, ancak uygulamada insanlar 8 ila 20 ABD $ arasında bir ücret karşılığında ödeme yapmak zorundaydı. Bu ödemeler genellikle kırsal alanlarda yapılmıyordu. 1995 yılında, geniş kapsamlı bir kampanyada, yasadışı kürtajların sağlık riski konusunda uyarılar yapıldı.

2000 yılında, kürtajı azaltmak için ülke çapında bir hükümet programı onaylandı. Program tıp uzmanlarını eğitti ve nüfusu diğer doğum kontrol yöntemleri hakkında bilgilendirdi.

2002'de yayınlanan bir BM raporu, kürtajların ilk üç aylık dönemde talep üzerine uygulandığını ve özel bir motivasyon gerektirmediğini ortaya koydu; 12 ila 28 hafta arasında, belirli sosyal veya tıbbi koşullar mevcutsa hizmet uygulanmaktaydı.

Yasal kürtajlar özel merkezlerde, Kadın Danışma Merkezleri, Doğumevleri, Kadın Danışma Büroları ile Poliklinikler, birçok hastane ve Aile Grubu Uygulamalarında yapılmaktadır. Kürtaj oranının başarılı bir şekilde düşürülmesi, nüfusu modern doğum kontrol yöntemlerini kullanmaya teşvik eden eğitim, bilgi ve iletişim (sosyal medyadaki Kızıl Elma kampanyası gibi) çabalarından kaynaklanıyordu. Ancak Ruslar arasında kürtaj oranı %33 düşerken Kazaklardaki düşüş çok daha az oldu.

Kazak Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Derneği, 2009 ve 2012 yıllarında tıbbi düşüklerin sadece Almatı'da özel merkezlerde yapıldığını ve devlet tıp merkezlerinde hizmetlerin açılmasının son yıl olarak değerlendirildiğini açıkladı. Ayrıca 2007 yılında Almatı şehrinde 11 bin 666 kürtaj yapıldığını ve bunların %74,3'ünün dilatasyon ve küretaj ile gerçekleştirildiğini açıkladı. Özel uygulayıcılar arasındaki ortalama fiyat 2009'da 5000 KZT (41 $) ve 2012'de 200 $ idi.

2007 yılında yapılan bir araştırma, yüksek kürtaj oranının özellikle kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerine sınırlı erişimden kaynaklanabileceği sonucuna varmıştır. Rahim içi cihazlar, çok az mevcut yöntem olduğundan, Kazakistan'da profesyonel yardım olmadan genellikle bir doğum kontrol aracı olarak kullanılmaktadır. Ülkede kullanılan başlıca kontraseptif yöntemin kürtaj olmasının nedeni bu olabilir.

2011 tarihli bir rapor, ergenlik dönemindeki hamilelik ve arka sokak düşüklerinin oranlarının, esas olarak belirli önleyici programların eksikliğinden kaynaklanan ölümlere yol açtığını ortaya koydu.