Étienne Gilson

Étienne Henri Gilson (Fransızca: [ilsɔ̃] ; 13 Haziran 1884 - 19 Eylül 1978) Fransız bir filozof ve felsefe tarihçisidir. Bir orta çağ felsefesi uzmanı olsa da, başlangıçta Descartes düşüncesi üzerinde uzmanlaşmıştır; kendini bir neo-thomistci olarak görmese de Thomas Aquinas düşüncesi bağlamında felsefesini icra etti. 1946'da Academie Française'in ölümsüz üyesi olarak seçilme ayrıcalığını elde etti. Gilson aynı zamanda Nobel edebiyat ödülüne de aday gösterilmiştir.

Gilson Paris'te ikamet eden ve köken olarak Burgonyalı olan katolik bir ailede doğar. Gilson ilkokulu Notre-Dame-des-Champs adında dini bir okulda okudu, ardından Lycée Henri IV. ortaokulunu bitirdi. Descartes'ı okumaya başladığı dönem olan askerlik görevini bitirdikten sonra, skolastik düşüncenin kartezyen düşünce üzerindeki etkisine yoğunlaştığı lisans öğrenimine başladı. Sarbonne Üniversitesi'nde Victor Delbos, Lucien Lévy-Bruhl ve Collège de France'da Henri Bergson hocalarının öğrenimi altında 1906'da felsefe lisans derecesini aldı. 1908'de Thérèse Ravisé of Melun ile evlendi ve Bourg-en-Bresse, Rochefort, Tours, Saint-Quentin ve Angers gibi yerlerde lise hocalığı yaptı.

1913'te Lille Üniversitesi'nde hocalık yaparken Paris Üniversitesi'nde "Descartes ve teolojide özgürlük" isimli doktora tezini savundu. Kariyeri Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle kesildi. Savaş döneminde Fransız ordusunda çavuş rütbesi altında askerlik yaptı. Verdun Muharrebesi'nin ön cephesinde teğmen rütbesi altında bulundu. 1916'da düşman kuvvetler tarafınca esir alındı ve iki yılını savaş tutsağı olarak geçirdi. Gilson savaş tutsağı olduğu bu dönemde kendini yeni entelektüel alanlara adadı; bu alanlar arasında Rusça ve 13. yüzyılda yaşamış bir teolog olan Bonaventura da vardı. Savaşta gösterdiği üstün cesaretten dolayı daha sonra Croix de Guerre nişanına layık görüldü.

1919'da Strasbourg Üniversitesi'nde felsefe tarihi profesörü oldu. 1921'den 1932'ye kadar Paris Üniversitesi'nde Orta çağ felsefe tarihi dersleri verdi. 1930'da Gilson, Jacques Maritain ile birlikte, Aziz Thomas Aquinas Papalık Üniversitesi'ninden felsefe alanında onursal doktora aldı.

Gilson üç yıl boyunca Harvard Üniversitesi'nde de ders verdi. Aziz Basil Cemaati'nin davetiyle, Toronto'da Papalık Orta Çağ araştırmaları Enstitüsü'nü ve Toronto Üniversitesi'nde bulunan St. Michael Kolejini kurdu; bu kolej her sene Étienne Gilson Konferans'ına ev sahipliği yapar. Gilson 1946'da Académie française'a (Fransız akademisi) seçilir.

1951'de Collège de France'daki koltuğunu Martial Gueroult'ta bırakarak 1968'e kadar tüm zamanını Papalık Orta Çağ Araştırmaları Enstitüsü'ne adadı. Cizvit rahibi ve kardinal olan Henri de Lubac ile arkadaşlardı. Aralarındaki mektuplaşmalar yayınlanmıştır. Gilson esasında bir felsefe tarihçisi olmasına rağmen 20. yüzyıldaki thomasçılık düşüncesinin canlanmasında Jacques Maritain ile ön safta yer alır.

Gilson tarihsel bir perspektiften Thomizmin analizine girişir. Gilson için thomizm küçümseyici bir tavırla skolastik düşünceyle özdeş değildir, aksine, Thomizm, yani, Thomas Aquinas'ın felsefesi Gilson için skolastik düşünceye karşı bir isyandır. Gilson kendi çağının felsefesinin insanlığın hüküm verme hakkından vazgeçtiği ve doğaya hükmetmeye işaret eden bir bilime dönüştüğünü belirtir: Sadece doğanın bir parçası olarak görülen insanlık düşüncesi en pervasız sosyal girişimlerle insan hayatına ve kurumlarına zarar verir. Gilson felsefi sistemlere karşı olarak Thomas Aquinas'ın felsefesinin canlanmasıyla tehlikeli alandan bir çıkış yolu açılacağını düşünür.

Gilson kendi zamanında Orta Çağ felsefesi tarihinin önde gelen bir uzmanı olarak görülüyordu ve kendi başına oldukça saygın bir filozoftu. Eserleri bugün yeniden basılmaya ve incelenmeye devam ediyor - Thomist filozoflar arasında belki de sadece onun ünü ve eserleri 1960'larla beraber başlayan Orta Çağ felsefesine dair olan genel ilgisizlikten etkilenmedi.