Doğuran çekirdekli Hilbert uzayı

Matematiğin bir alt dalı olan fonksiyonel analizde, doğuran çekirdekli Hilbert uzayı noktasal değerlemenin bir sürekli doğrusal fonksiyonel olduğu bir fonksiyonlar Hilbert uzayıdır. Burada, fonksiyonlar Hilbert uzayından kasıt, bahsi geçen uzayın öğelerinin fonksiyonlar olduğudur. Yani söz konusu uzay bir fonksiyon uzayıdır; bununla birlikte aynı zamanda Hilbert uzayı özelliği de taşımaktadır. Benzer bir şekilde, bu tür uzaylar doğuran çekirdekler tarafından da tanımlanabilirler. Bu terimi ilk defa ve aynı zamanda Nachman Aronszajn (1907–1980) ve Stefan Bergman (1895–1977) adlı matematikçiler 1950'de ortaya atıp geliştirmişlerdir.

Her ne kadar bazı gerçel Hilbert uzaylarının doğuran çekirdekli olma özelliği olsa da, bu tür uzaylara verilebilecek örneklerin birçoğu analitik fonksiyon uzaylarından gelmektedir. Bu sebeple, analitik fonksiyonların karmaşık değerli fonksiyonlar olduğunu da göz önüne alarak, Hilbert uzaylarının değişkenlerinin karmaşık sayı olduğunu kabul edelim.

Doğuran çekirdekli Hilbert uzaylarının önemli bir altkümesi yine bu tür uzayların sürekli bir çekirdekle ilintili olanlarıdır. Bu uzayların karmaşık analiz, kuantum mekaniği ve harmonik analizi de içerecek şekilde geniş bir uygulaması mevcuttur.

fonksiyonunu olacak şekilde tanımlayalım. Her x için bu fonksiyon doğrusal ve sürekli ise o zaman Hye doğuran çekirdekli Hilbert uzayı denilir.

olacak şekilde tanımlayabiliriz. Bu K fonksiyonuna Hilbert uzayı olan H 'nin doğuran çekirdeği adı verilir. Riesz temsil teoremi'nin, X 'teki her x için yukarıda (*) ile gösterilen eşitliği sağlayan bir Kx öğesinin biricik olduğunu göstermesi, bize K fonksiyonunun tamamen H tarafından belirlendiğini vermektedir.

X sonlu bir küme ise ve H de bu küme üzerinde tanımlı ve karmaşık-değerli tüm fonksiyonların uzayı ise, o zaman H 'nin herhangi bir elemanı karmaşık sayıların sonlu bir dizisi şeklinde temsil edilebilir. Eğer karmaşık sayılar üzerindeki iç çarpım kullanılırsa, o zaman Kx fonksiyonu x noktasındaki değeri 1 ve X 'in geri kalan noktalarındaki 0 olan bir fonksiyondur. Bu sebeple, K(x,y) fonksiyonu birim matris olarak düşünülebilir. Çünkü, x=y olduğunda K(x,y)=1, diğer durumda, yani x 'in y 'ye eşit olmadığı durumda ise K(x,y)=0 olacaktır. Eğer X 'in eleman sayısı n ise, bu durumda H ve eşyapılıdır (izomorftur).

Daha karışık bir örnek olarak ise birim daire D üzerinde tanımlı, karesi toplanabilir holomorf fonksiyonların uzayı olan Hardy uzayı verilebilir. (Hardy uzayı H2(D) ile gösterilir.) Yani bu örnekte, X=D olmaktadır.

Daha önce doğuran çekirdekli bir Hilbert uzayı vasıtasıyla bir çekirdek fonksiyonunu tanımlamıştık. Bu vesileyle, iç çarpımın özelliğinden yola çıkılarak tanımlanan bu çekirdeğin simetrik ve pozitif tanımlı çekirdek olduğu da elde edilebilir. Bunun tersini ise Moore Aronszajn teoremi vermektedir. Yani, her simetrik, pozitif tanımlı çekirdek doğuran çekirdekli tek bir (biricik) Hilbert uzayını tanımlamaktadır.

Bu teorem, Aronszajn her ne kadar E. H. Moore'a atfetse de ilk defa kendisinin Theory of Reproducing Kernels(Doğuran Çekirdekler Kuramı) adlı eserinde belirtilmiştir.TeoremK, bir E kümesi üzerinde tanımlı, simetrik ve aynı zamanda da pozitif tanımlı bir çekirdek olsun. O zaman, E üzerinde bir fonksiyon uzayı olan ve K 'nin doğuran çekirdek olduğu tek bir Hilbert uzayı vardır.Kanıt.

K 'nin simetrik olmasından, bu iç çarpımın da simetrik olduğunu gösterebiliriz. K 'nin pozitif tanımlı bir çekirdek olmasını ise iç çarpımın negatif olmadığını ve 0 değerini ancak "0" fonksiyonu için aldığını gösterebiliriz.

Bergman çekirdeği Bergman çekirdeği, C'''n 'deki açık kümeler üzerinde tanımlanır. Mesela, D üzerinde holomorf olan ve aynı zamanda Lebesgue ölçüsüne göre karesi toplanabilir fonksiyonların uzayını H ile gösterelim. Her yerde 0 'a özdeş olmayan birçok fonksiyon bulunacağı için, aslında bu örnekteki uzayın kuramı bayağı değildir. Bu yüzden, bu H uzayı bir doğuran çekirdekli Hilber uzayıdır ve bu uzayın üzerindeki tanımlı doğuran çekirdeğe de Bergman çekirdeği adı verilir. n = 1 alındığında elde edilen örnek Stefan Bergman tarafından 1922'de verilmiştir.