Süryani Katliamı

Süryani Katliamı veya Süryani Soykırımı (ayrıca "kılıç" anlamına gelen Sayfo olarak da bilinir; ), I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu ordusunun güneydoğu Anadolu ve İran'ın tarihi Azerbaycan bölgesinde, bazı Kürt aşiretlerinin yardımıyla Süryani Hristiyan azınlıklara karşı işlediği sürgün etme ve katliamdır.

Süryanilerin aralarında bölündüğü, birbirlerine düşman olan kiliseler arasında Süryani Ortodoks Kilisesi, Doğu Kilisesi ve Keldani Katolik Kilisesi vardı. I. Dünya Savaşı öncesinde Osmanlı İmparatorluğu'nun dağlık ve ulaşılması zor olan yerlerinde yaşıyorlardı, ve bu sebeple devletsiz sayılabilecek bölgede Kürt aşireler ve Süryaniler arasında şiddetli çatışma yaygındı. 19. yüzyılda İmparatorluğun merkezleşme çabalarının artması durumun Süryaniler için daha tehlikeli bir hal almasına sebep oldu.

Süryani sivillerin toplu katliamı 1915 yılının Ocak ve Mayıs ayları arasında İran Cephesi sırasında başladı. Bu dönemde katliamlar Osmanlı askerleri ve onları destekleyen Kürtler tarafından gerçekleştirilmişti. Bitlis vilayetinde, İran'dan dönen Osmanlı askerleri yerli Kürt aşiretlerle, Süryaniler de dahil Hristiyan toplumunun katliamı için iş birliği yaptı. 1915 yılının ortasında, Osmanlı güçleri ve Kürtler birlikte tarihi Hakkari bölgesinin Süryani toplumuna saldırdı ve Ekim ayı geldiğinde Süryaniler bölgeden atılmıştı. Vali Mehmed Reşid Diyarbekir vilayetinde Süryaniler de dahil bütün Hristiyanları kapsayan bir katliam başlattı. Bugün Suriye ve Irak içinde kalan bölgelerde yaşayan Osmanlı Süryaniler bu katliama dahil değildi.

Sayfo daha az sistematik sayılsa da Ermeni Kırımı ile aynı zamanda yaşandı ve ikisinin arasında yakın bir bağlantı vardı. Yerli güçlerin rolü Sayfo'da daha büyüktü, ama Osmanlı ordusu bazı Süryanilere karşı saldırıların emrini direkt olarak verdi. Bu katliamın nedenleri arasında Süryanilerin Osmanlı İmparatorluğu'na sadık olmadıkları düşüncesi ve sahip oldukları topraklara el koyma isteği vardı. Süryani-Keldani delegeleri 1919 Paris Barış Konferansı'nda kayıplarının savaş öncesi popülasyonun yarısı olan 250.000 olduğunu belirtti; bu figürün doğruluğu bilinmiyor. Sayfo Ermeni Kırımı'na nispeten daha az araştırma konusu olmuştur. Sayfo'nun resmi bir soykırım olarak tanımlanması için çalışmalar 1990'lı yıllarda Süryani diasporası tarafından başlatıldı. Türkiye Cumhuriyeti'nin bunu inkâr etmesine rağmen, bazı ülkeler Osmanlı İmparatorluğu'nda Süryanilerin soykırıma uğradığını kabul etmiştir.

1914-1920 yılları arasında Kuzey Mezopotamya ve kısmen Güneydoğu Anadolu'daki Asuri nüfusu Osmanlı birlikleri tarafından zorla göç ettirildi ve öldürüldüler. Toplam ölü sayısı 270 bin ila 300 bin arasındadır.

Ermeni ve (Rum) kırımlarıyla benzer kontekst ve döneminde gerçekleştirildi. Fakat Süryani Kırımı hakkındaki modern bilim çevresi nispeten yeni oluşturuldu ve büyük ölçüde Ermeni Kırımı araştırmalarının gölgesinde kaldı.

2007 yılında Uluslararası Soykırım Alimler Cemiyeti Osmanlı Devleti'nin 1914 - 1923 yılları arasında vuku bulan Hristiyan azınlıklarına yönelik harekâtının Ermeniler, Süryaniler, Pontuslular ve Rumlara yönelik soykırım olduğu konusunda fikirbirliğine ulaştı. Genocide Watch'in başkanı ise Türkiye hükûmetinin 1990'lı yıllarda Osmanlı Devleti'nin Süryaniler, Rumlar ve Ermenileri dahil olmak üzere Hristiyan nüfusuna yönelik soykırımı reddinin dünyanın önde gelen soykırım bilim insanları tarafından tanınmamayışını onayladı.

Karşıt görüş, temelde kayıpların var olduğunu ama bahsedilen kadar çok olmadığını, yaşananların devletle ilişkili sistematik bir hareket sonucu ortaya çıkmadığını ve ayrıca kayıpların iki taraftan da gerçekleştiği görüşü üzerinde durur. Balıkesir Üniversitesi Tarih Bölümü'nden Profesör Bülent Özdemir, Osmanlı döneminde Ermeniler için bir göç ettirme kararı olmasına karşın ilgili dönemde özel olarak Süryanileri içeren hiçbir karar alınmamasının, yaşanan kayıpların devlet temelli sistematik bir yaklaşım sonucu olmadığını gösterdiğini iddia eder.

2005 yılında, İstanbul da yapılan Süryani Göçü adlı sempozyumda konuşmacı olan İsveç Upsala Üniversitesi Öğretim Üyesi Sait Yıldız, "Biz bu olaylar yaşandı derken, ne Türkleri ne de Kürtleri sorumlu tuttuk. Biz Kürt, Türk halkıyla ve diğer halklarla kardeşçe bir arada ortak bir yaşam istiyoruz. Türkler bizim kardeşimizdir; Kürt'ü de, Çerkes'i, Laz'ı, Ermeni'si, Rum'u da öyle. Bu olayı yapanlar o dönemin İttihatçı liderleridir, o dönemin Kürt feodal ağalarıdır. Bazıları bir yandan bizi öldürürken diğerleri savunmuştur. Türk'ü de Kürt'ü de korumuştur. Bunu kimse inkâr edemez." demiştir.

İsveç parlamentosu 2010 yılında 130'a karşı 131 oyla aldığı bir kararla Asuri Katliamı'nı Ermeni Kırımı ve Rum Kırımı ile birlikte "soykırım" olarak tanımıştır.

Süryani Soykırımı, Avustralya'daki Yeni Güney Galler parlamentosu tarafından soykırım olarak tanınmıştır. Ayrıca New York'un son üç valisi tarafından da soykırım olarak adlandırılmıştır.

Ermeni Cemaati'nin aksine Süryani Cemaati, Süryani soykırımını dünya çapında tanıtma konusunda güçlük çekmektedir. Bunun nedenlerinden biri, katliamlardan pek fazla sağ kalan olmamasıdır ve sağ kalan lideri Mar Benyamin Şimun XXI 1918'de öldürülmüştür. Ayrıca, zaman zaman Süryani Katliamları da Ermeni Soykırımı'na dahil edilmektedir.

Aralık 2007'de, Uluslararası Soykırım Araştırmaları Birliği, Rum Kırımı ile birlikte Süryani Kırımını da tanımıştır. Parlamentolararası Ortodoks Meclisi Haziran 2011'de Süryani Soykırımı'nı tanıyan bir karar almıştır.