Korfu Boğazı Olayı

Korfu Boğazı Olayı tabiri, 1946 yılında Kraliyet Donanması'na ait savaş gemilerinin, Korfu Boğazı'nda dahil oldukları üç ayrı olayı tanımlamak için kullanılır. Ayrıca Soğuk Savaş dönemini başladığını haber veren ilk olaylardan birisidir. Olaylar, Arnavutluk tabyalarından Kraliyet Donanması'na ateş açılmasıyla başladı. İkinci olayda, Kraliyet Donanması'na ait gemiler Korfu Boğazı'nda mayına çarptılar. Tüm bu olaylardan sonra Kraliyet Donanması'nın Arnavutluk karasularında mayın temizleme faaliyetine girişmesi, krizin had safhaya ulaşmasına yol açtı. Arnavutluk karasularının ihlal edilmesi üzerine Birleşmiş Milletler'e şikayette bulundu.

Art arda meydana gelen bu hadiseler sonrasında, Büyük Britanya Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti'ne karşı, Uluslararası Adalet Divanı'nda, sonrasında uluslararası hukukta Korfu Boğazı Davası adıyla da bilenecek (The Corfu Channel Case), bir dava açtı. Mahkeme, Arnavutluk'un İngiltere'ye 844.000 £ ödemesi gerektiğine hükmetti. Enflasyon sebebiyle aradan geçen yıllar boyunca oluşan değer kaybı da dikkate alınınca, 2015 yılı rakamlarıyla tazminat rakamının 26.9 milyon £'a tekabül ettiği görülmektedir.

İngiltere, Arnavutluk ile diplomatik münasebet geliştirmek amacıyla Arnavutluk'la yürütmekte olduğu görüşmelere, bu olay sebebiyle 1946 yılında son verdi. İki ülke arasında diplomatik ilişki, ancak 1991 yılında tesis edilebilecekti.

Olaylar 15 Mayıs 1946 tarihinde Kraliyet Donanması'na ait HMS Orion ve HMS Superb isimli iki savaş gemisinin, kendilerine verilen kontrol ve temizlik görevi çerçevesinde Korfu Boğazı'na girmeleriyle başladı. Gemilerin seyri esnasında, kıyıda bulunan Arnavut tabyalarından gemilere ateş açıldı. Açılan ateş sonucunda gemilerde bir hasar oluşmadığı gibi, can kaybı ve yaralanmada olmadı. Britanya olayı protesto ederek, Arnavutluk hükûmetinden açık bir özür talebinde bulundu. Arnavutluk devleti özür talebini reddettiği gibi, savaş gemilerinin izinsiz şekilde karasularını ihlal ettiğini iddia ederek, karşı tarafı suçladı.

Akabinde daha da ciddi bir olay meydana geldi. HMS Mauritius, HMS Leander kruvazörleri ve HMS Saumarez ve HMS Volage destroyerlerinden mürekkep bir flotillaya, 22 Ekim 1946 tarihinde, Arnavutluk'un vereceği reaksiyonu test etmeleri amacıyla, Korfu Boğazı'ndan zararsız geçiş hakkını kullanması emredildi. Mürettebata, saldırıya uğramaları halinde karşılık verme emri de verilmişti.

Filo, mayın bulunmadığını düşündüğü Arnavutluk kıyılarına yakın sularda, en önde Mauritius hemen arkasında Saumarez, onun da arkasında Leander ve Volage olduğu halde seyir halindeydi. Öğleden sonra saat 3 civarında, Ayasaranda Köy'ü yakınında bir mayına çarpan Saumarez ağır hasar aldı. Hasarlanan Saumarez, Volage destroyerinin yedeğinde Korfu Limanına çekildi.

Bundan yaklaşık 1 saat 15 dakika sonra, yedeğinde Saumarez bulunan Volage da bir mayına çarparak ağır biçimde yaralandı. Pruvaları tamamen parçalan iki gemi için, gittikçe kötüleşen hava koşulları da dikkate alındığında, hareket etmek neredeyse imkânsız hale gelmişti. Buna rağmen 12 saatlik bir çabayla, zorlukla da olsa, iki gemi de Korfu Limanı'na ulaşabildi. Çarpışmada 44 denizci hayatını kaybederken, 42'si de yaralanmıştı. Hayatını kaybedenlerin büyük kısmı Saumarez mürettebatıydı. Saumarez'in aldığı hasar tamir edilemez boyuttaydı. Volage gemisinin hasarı nispeten daha azdı. Sahildeki Arnavut topçular, gemilere ateş açmadı ve beyaz bayrak taşıyan bir Arnavutluk Donanması'na ait bir gemi de olay yerine gözlem yapmak amacıyla geldi. Mayınlar büyük olasılıkla, Arnavutluk'un talebiyle Yugoslavya tarafından, bu ülkeye ait mayın gemileri Mljet ve Meljine tarafından, 20 Ekim 1946 tarihinde döşenmişti. Zira o dönemde, Arnavutluk'un bu işi gerçekleştirebilecek gemisi yoktu.

Birbirini takip eden olayları sonuncusu, 12 Kasım – 13 Kasım 1946 tarihlerinde, Kraliyet Donanması Korfu Kanalı'nda Operation Retail adını verdiği bir mayın temizleme operasyonu yürütürken meydana geldi. Müttefiklerin Akdeniz Komutanlığı'nın yönetiminde ve Arnavutluk'tan izin alınmadan Arnavutluk karasularında bir mayın temizleme operasyonu yürütülmekteydi. Bu operasyonun diğer bir amacı da, bulunacak mayınların, İngiltere'nin deniz güvenliğini ve trafiğini tehdit eden mayınları temizleme işlemi esnasında, gemilerinin hasar gördüğü yönündeki iddialarını desteklemek için delil olarak kullanılmasıydı. Operasyona, Akdeniz Bölge Komutanlığı'nın davetiyle ve gözlemci sıfatıyla bir de Fransız deniz subayı katılmaktaydı. HMS Ocean adlı uçak gemisi ile birkaç savaş gemisi daha, operasyona koruma desteği veriyordu. Tespit edilen 22 adet mayın denizden temizlendi. Bulunan mayınlar başıboş mayınlar değildi. Deniz trafiğini ve geçen gemileri engelleyecek şekilde dikkatlice yerleştirilmişti. Bu mayınların ikisi, detaylı bir inceleme için Malta'ya götürüldü.

Yapılan incelemede mayınların Alman yapımı olduğu anlaşıldı. Ancak mayınlar paslı değildi ve yosun tutmamıştı. Ayrıca bağlantı kabloları yağlanmıştı ve yeni boyandıkları belli oluyordu. Tüm bu bulgular, mayınların yakın bir zamanda döşendiği anlamına geliyordu. Ayrıca incelemeye tabi tutulan mayınların, patlamalara yol açan mayınlarla aynı olduları anlaşılmıştı.

9 Aralık 1946 tarihinde İngiltere, Arnavutluk'u döşediği mayınlarla gemilerine zarar vermekle suçlayarak, uğradığı hasarın tazminini talep eden bir nota verdi. Britanya notasına 14 gün içinde yanıt verilmesini, menfi yanıt halinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin devreye sokulacağını duyurdu. Arnavutluk hükûmetinin 21 Aralık 1946 tarihinde İngiltere'ye ulaşan yanıtında, İngiliz iddiaları reddediliyordu. Hatta daha da ileri gidilerek; olayların İngiltere ile Arnavutluk'un ilişkilerinin normalleşmesini istemeyen devletlerce düzenlenen bir komplo olduğu iddia edilmişti. Mayınların bulunduğu bölgede, olayların hemen öncesinde Yunanistan'a ve başka devletlere ait gemilerin tespit edildiğini belirtiyordu.

BM Güvenlik Konseyi'ni olaya müdahil yapma çabaları boşa giden ve yapılan açıklamaları tatmin ve ikna edici bulmayan İngiliz hükûmeti, olayı Uluslararası Adalet Divanı'na taşıdı. Bu dava, Uluslararası Adalet Divanı tarafından sonuca bağlanan ilk dava idi. Mahkeme, Arnavutluk topraklarına bu kadar yakın bir mesafede bırakılan mayınlardan Arnavutluk devletinin haberdar olmamasının mümkün olmadığını, Arnavutluk'un bu tehdidi tespit ederek, İngiliz gemilerini önceden uyarması gerektiğini belirterek, Arnavutluk'un İngiltere'ye 843,947 £ ya da 2,009,437 US$ tazminat ödemesine hükmetti. Diğer yandan İngiltere'nin meşru müdafaa iddiasıyla izinsiz olarak Arnavutluk karasularında mayın araması yapmasını uluslararası hukuku ihlal ettiğini karara bağladı.

Arnavutluk devleti mahkemenin hükmettiği tazminatı ödemeyi reddetti. Buna karşı İngiltere de, Arnavutluk'un 1574 kilogram altınına el koydu. El konulan altınlar, Mihver Devletleri tarafından II. Dünya Savaşı sırasında ganimet olarak Arnavutluk'tan yağmalanan altınlardı. Altınlar Müttefikler tarafından ele geçirildikten sonra, İngiltere-ABD-Fransa üçlüsünün oluşturduğu bir komisyon tarafından 1948 yılında Arnavutluk devletine iade edilmişti ve Arnavutluk hesabına İngiltere'de bir banka kasasında muhafaza edilmekteydi.

Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve Arnavutluk'ta sosyalist rejimin yıkılmasından sonra, 29 Mayıs 1991'de iki ülke yeniden diplomatik ilişki tesis etti. Kısa bir süre sonra da, 8 Mayıs 1992 tarihinde iki ülke Korfu Boğazı Olayı'nda anlaşma sağladıklarını söyleyerek, 1946'da yaşanan bu olayla ilgili pişmanlıklarını açıkladılar. Uzun süren görüşmelerden sonra ve Arnavutluk İngiltere'ye 2,000,000 US$ savaş tazminatı ödemeyi kabul ettikten sonra, altınlar Arnavutluk'a iade edildi.

Enver Hoca anılarında, tüm olup bitenlerin, Ayasaranda'yı işgal etmek için bizzat İngiltere tarafından tezgahlandığını ve ülkesine karşı yürütülen bir provokasyonun parçası olduğunu yazmıştır.