Avrupa faunası

Avupa direyi Avrupa'da ve çevresindeki adalar ve denizlerde yaşayan bütün hayvanların bir listesidir. Avrupa ve Asya'nın güney ve doğusunda hiçbir doğal biyocoğrafik sınır olmadığından beri, "Avrupa direyi" terimi biraz tarifi zor olabiliyor. Avrupa Palearktik biyocoğrafik bölgesinin batısında yer alır. Ilıman bölge (ekvatorun kuzeyi) içerisinde yer alması sebebi ile sıcak bölgelerdeki kadar çok canlı çeşidi bulunmamasına rağmen yine de çok zengin bir direye sahiptir.

Avrupa faunasının biçimlenmesi Mezozoik dönemde Laurasia'nın bölünmesi ile başlamıştır. Eosen dönemde Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'dan tamamen ayrılmıştır. Senozoik dönemin başlarında, kıtalar birbirine yaklaşırken, Greenland Kuzey Amerika'ya doğru yönelmeye başladı ki bu da Kuzey Amerika'ya özgü hayvanların Avrupa'ya geçmesini sağladı. Bu zamanlarda, deniz seviyesinin yükselmesi Avrupa'yı adalara böldü. Zamanla deniz seviyesi düştü, ki bu da Rusya'nın steplerini günümüzde olduğu gibi Avrupa ile birleştirdi (Preabonyen). Asya hayvanları Avrupa'da Çok fazla çoğalmaya başladı ve birçok Avrupa hayvanı (primatlar vb.) öldü.

. Soğuk ve ılıman dönemler arasında Pleistosen'deki periyodik değişimler, organizmaların iki farklı grubu arasında antagonistik karşılılarla sonuçlandı: bir tanesi ılıman dönem boyunca genişleyip soğuk bölgelerden geri çekilirken diğeri tam zıddı tepki verdi (ikinci bahsedilen kuzey kutbu ve alp türlerinin karışımıdır).

Son buzul çağı boyunca buzlanma ve insanoğlunun doğuşu Avrupa faunasının yayılmasını etkiledi. Hayvanlar için, Avrupa'nın çoğu bölgesinde çoğunluğu büyük hayvanlar ve en yırtıcı türler, soyları tükenene kadar valanıldılar. Tüylü mamut, Neolitik dönem bitmeden önce tükenmiştir. Ağaç türleri buzul çağları arası dönemde yayılma göstermişlerdir fakat farklı zamanlarda farklı ağaç türleri baskın durumda bulunmuşlardır . Diğer yandan böcekler, çoğu dönem bıyunca istikrarını korumakla birlikle iklimle beraber alanlarını değiştirmişlerdir (Coope 1994). Yüksek derecedeki hareketlilikleri iklimsel değişimlere rağmen sabit bir vatan sağlayarak onların buzulların ötesine hareket etmeleri veya geri çekilmelerine imkân tanımıştır. Memeliler değişen oranlarda uyum sağlamışlardır. Örneğin kahverengi ayılar içe doğru çökük buzul bölgelerde hızlıca hareket edebilmeleriyle bölgeyi yurt edinen ilk büyük memeli türü olmuşlardır . Son buzul dönemi de yaklaşık 10,000 yıl önce sona ermiştir.

Kuzey doğu Atlantik Okyanusu iki ana biyocoğrafik bölgeye ayrılabilir - Lusitania (Britanya Adaları'nın batısı, Biskay Körfezi, Cebelitarık'a kadarki İber kıyıları) ve Kuzey Avrupa Denizi (Kuzey Denizi ve Baltık Denizi). Açık biçimde farklı olan alan ise Makaronezya adaları bölgesidir.

Kuzey Denizi yaklaşık 230 tür balığa ev sahipliği yapmaktadır. Morina, mezgit, merlanos, saithe, pisibalığı, dil balığı, uskumru, ringa, pouting, çaça ve sandeel yaygın ve avlanmaya uygun balık türleridir. Kuzey Denizi'nde çeşitli derinlikler ve farklı tuzluluk oranları, sıcaklık ve su hareketlerinden dolayı bazı balıklar Kuzey Denizi'nin yalnıca ufak bir bölgelerinde yaşarlar (örneğin Mavi ağızlı kızıl balık, deniz kedisi).. Kabuklulardan, ıstakoz ve karides ile kahverengi karides balıkçılığa uygundur.

Kıyılar düzinelerce kuş türüne beslenme alanı sağlayarak habitat oluşturmaktadır. On milyonlarca kuş her yıl Kuzey Denizi'ni üreme, beslenme ve göç yolu olarak kullanmaktadır. Kutup fırtına kuşu, Kara bacaklı martı, Atlantik martısı, usturagagalı alk, fırtına kuşu, sümsük kuşu, ördek, dalgıçkuşu, karabatak, martı, auk, deniz kırlangıçları ve diğer deniz kuşları bu kıyıları eşsiz uyumlarıyla popüler hale getirmektedir.

Baltık Denizi diğer tuzlu denizlerden hem kara hem de deniz bölgesi olarak ayrılarak ekolojik bir ada konumundadır . The low salinity of the Baltık Denizinin düşük tuzluluğu Atlantik martısına göre daha küçük olan Baltık Denizi martısı gibi biraz farklı türlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. En yaygın görülen dip canlısı türleri tatlı su canlıları olan Saduria entomon ve Monoporeia affinisdır. Denizin dip yüzeyinin büyük bir kısmı anoksik olduğundan canlı hayatı yoktur.

Avrupa, birçok Avrupa nehri ve Kutup, Baltık, Karadeniz ve Hazar Denizi'ne dökülen Rusya Nehirleri ile önemli tatlı su ekobölgelerine sahiptir. Yaklaşık olarak bilinen 15,000 tatlı su hayvanı türü Avrupa'da bulunmaktadır .

Kutup tundrası, İskandinavya'nın kuzey ucunda, Rusya'nın en kuzeyindeki Svalbard takımadaları ile Avrupa doğal ortamlarının en kuzeyde (ve en soğuk) olanıdır. Burada yaşayan bazı hayvanlar: ren geyiği, kutup tilkisi, kahverengi ayı, kakım, lemming, keklik, baykuş ve birçok böcek türüdür. Birçok tundra hayvanı soğuk mevsimleri kış uykusunda geçirmek durumundadır. İzlanda çok nadir toprak faunasıyla Kuzey Atlas Okyanusunda bir adadır. İnsanlar buraya ulaştıklarında burada yaşayan tek memeli kutup tilkisiydi. Adada sürüngen veya amfibi bulunmamaktadır fakat etrafındaki okyanus sularında zengin deniz faunasına sahiptir.

Bir zamanlar Avrupa'nın yüzde seksen ila doksanı ormanlarla kaplıydı. Ormanlar Akdeniz'den Arktik Okyanusu'na kadar uzanmaktaydı. Ormnaların kıyıma uğradığı asırlarda Avrupa'nın orijinal ormanlarının yaklaşık yarısının yok olmasına rağmen, Avrupa hala İskandinavya ve Rusya'daki kuzey ormanı, Kafkaslardaki yağmur ormanları ve batı Akdeniz'deki meşe ormanları ile topraklarının çeyrek kısmında ormanlara sahiptir.

Orman alanlarının tarıma açılması için ağaçların kesilmesi, hayvan ekosisteminin büyük zarara uğramasına neden olmuş ve Avrupa anakarasının bazı bölgelerinde çiftlik hayvanlarının otlatılması yapılamamaktadır.

Avrasya stepleri terimi Macaristan bozkırlarının batı kıyılarından Moğolistan bozkırlarının doğu kıyılarına kadar uzanan Avrasya bölgesinin geniş bozkırlık alanlarını tarif etmek için kullanılır. Avrupa-Asya Bozkırlarının çoğu, Orta Asya bölgesinde yer alırken yalnızca küçük bir kısmı Doğu Avrupa bölgesinde yer almaktadır (Batı Rusya, Ukrayna bozkırları ve Pannonia düzlükleri). Bu düzlüklerde bulunan küçük memeli hayvanlar; (Altın çakal, tarla faresi, Avrupa tarla sincabı, Rus Desmanı).

En kuzeyde İskandinav Dağları vardır. Pireneler endemizmin birçok örneğini sunmaktadır. Pirene Desmanı yalnızca bu dağların kuzey yamaçlarındaki akarsuların bazılarında bulunmaktadır, Pirene Nehir Semenderi de yüksek rakımlardaki akarsu ve göllerde yaşarlar. Pirene faunasının diğer bir özelliği Ariège mağaralarında yaşayan kör böceklerdir (Anophthalmus, Adelops). Pirene Dağ Keçisinin gizemli bir biçimde 2000 yılında soyu tükenmiştir; Pirene Kahverengi Ayısı da 1990'larda avlanma nedeniyle neredeyse soy tükenme ile karşı karşıya kalmıştır fakat 1996 yılında yeniden varlığına rastlanmıştır.

Alplerde yaygın olarak görülebilen hayvanlar Alp Dağ Keçisi, Alp dağ sıçanı, Tengmalm Baykuşu ve kartavuğudur. Apennine Dağları, Marsican Kahverengi Ayısı ve İtalyan kurduna yaşam alanı sağlamaktadır. Karpat Dağları Orta ve Doğu Avrupa boyunca 1,500 km.'lik yay şeklinde bir dağ dizileridir ve Avrupa'daki kahverengi ayı, kurt, vaşak, dağ keçisi ve daha birçok hayvanın geniş popülasyonlarına yaşam alanı oluşturmaktadır.

Eskiden, bölge çoğunlukla orman ve ağaçlık alanlarla çeviriliydi fakat bilinçsiz insan kullanımıyla ormanlık alanlar daha zayıf bitki topluluklarından oluşan çalılık, fundalık, maki ağırlıklı bitki örtüsüne dönüştü. Yerel ormanların yok olması, canlı çeşitliliği üzerinde önemli etkiler yaptı ve tarımın gelişiminden sonra Akdeniz endemik memeli cinslerinin yaklaşık %90'ının soyu tükendi. Uluslararası Canlıları Koruma kurumu Akdeniz'in canlı çeşitliliği olarak en önemli bölgelerden biri olduğunu belirtmiştir.

Deniz faunasına bakıldığında, Akdeniz ve Atlas faunaları arasında oldukça güçlü akrabalık ve ilişkiler olduğu görülmektedir. Akdeniz'in su dibi faunası belirgin bir karakteristiğe sahip değildir ve nispeten düşüktür. Bu Messina tuzluluk krizi sonrası olayların bir sonucudur. Hint Okyanusu türlerinin Süveyş Kanalına doğru bir göçü başlamıştır (Bkz. Lessepsian migration). Birçok tür de (Akdeniz foku gibi) tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır.

Avupa'da deniz canlıları açısından en zengin yer Akdeniz olup, Akdeniz'de 600 tür sünger (%45'i endemik), 143 tür derisidikenli (denizyıldızı vb.) ve yaklaşık 500 tür Knidli (denizanası vb) yaşamaktadır .

Avrupa'da yaklaşık 1500 çeşit karasal yunmuşakça (salyangoz vb.) yaşamaktadır. Yine denizel yumuşakçaların (midye vb.) çoğunluğu Akdeniz'de yaşamaktadır (2000 tür denizel yumuşakça). Avrupa'da neredeyse 1000 tür halkalı solucan yaşamaktadır.

Avrupa'da Myriapoda altfilumundan 500 tür Chilopoda (çıyanlar) ve 1500 tür Diplopoda (kırkayaklar) familyasında yer alır. Kabuklulardan, 900 tür Maxillopoda, 400 tür Ostracoda (deniz piresi vb.), 1500 tür Isopoda, 500 tür Amphipoda (Karidesler) ve 30 tür Decapoda (Yengeç, Istakoz, Kerevit vb.) familyalarında yer alır.

Avrupa'da 300 karıncaaslanı, yaklaşık 1000 çekirge, 150 hamamböceği ve 1000 mayıs böceği, Diptera (sinek vb.) familyasından 19.000 , yaklaşık 20,180 zarkanatlı (arı, karınca vb.) ve yaklaşık 25,000 tür kınkanatlı (2600 avcı böcek, 700 tekeböceği, 1700 yaprakböceği, 200 uğurböceği, 5000 gezici böcek ve 5000 hortumluböcek türü) yaşamaktadır.

Avrupa'da 344 tatlısu balığı yaşamaktadır ki, bu türlerin 200'ü endemiktir. 277 tür balık Avrupa'ya sonradan getirlmiştir ve otuzdan fazla tatlısu balığının nesli tehlikededir. Avrupa'da çenesiz balıklardan dere taşemeni, nehir taşemeni, deniz taşemeni ve sülükbalığı yaşamaktadır. Köpekbalıkları ve vatozlar Avrupa sularında çok nadir bulunur. Mersinbalıkları ise en çok Avrupa'nın doğudaki denizlerinde bulunur.

En yaygın bulunan kemikli balıkar ise Clupeiformes (trisiler, çaça, ringa, hamsi vb.), Anguilliformes (yılanbalığı, mığrı, müren vb.), Cypriniformes (sazan, bıyıklı balık, acıbalık, inci balığı, kızılgöz, akbalık, otbalığı, dere kaya balığı, kızılkanat, çöpçübalığı, kadife balığı, çapak balığı vb. - tatlısu balıklarının %50'si bu takımdadır ) ve Perciformes (tatlısu levreği vb.), Siluriformes (yayınbalığı) Esociformes (turnabalığı) vb..

Avrupa'da 75 tür amfibi yaşar ve bunların 56'sı endemiktir. Amfibiler en çok güney Avrupa'da yaşar. Avrupa'da kurabğa olarak birçok su kurbağası (bayağı kurbağa, ova kurbağası, gölet kurbağası, çevik kurbağa), kara kurbağası (siğilli kurbağa, gece kurbağası, orman kurbağası), ağaç kurbağası (Avrupa ağaç kurbağası, Akdeniz ağaç kurbağası) ve az sayıda sarımask kokulu kurbağa (Trakya toprak kurbağası) ve Disk dilli kurbağa (kızılca kurbağa) yaşar. Semender olarak ise lekeli semender, şeritli semender, pürtüklü semender, kara semenderi ve mağara semenderi yaşamaktadır.

Avrupa'da yılan olarak Colubridae (küpeli yılan, taçlı yılan, kırbaç yılanı, iskilip yılanı vb.), Viperidae (Avrupa engereği, Koca engerek, Lataste engereği, çayır engereği, bayağı engerek), Typhlopidae (kör yılan vb.) ve Boidae (mahmuzlu yılan vb.) familyalarının üyeleri yaşar. En yaygın bulunan kertenkleleler ise Kars kertenkelesi, Avrupa yeşil kertenkelesi, bayağı kertenkele, duvar kertenkelesi, İber duvar kertenkelesi, İtalyan duvar kertenkelesi vb.. Gekolar ise hep Avrupa'nın güneyinde yaşamaktadır (bayağı geko, geniş parmaklı geko).

Dağ bülbülügiller (Prunellidae) familyası Palaearktik bölgeye endemiktir. Ayrıca Holarktik biyocoğrafik bölgesine endemik 4 familya daha vardır: dalgıç kuşugiller (Gaviidae), orman tavuğugiller (Tetraoninae), dalıcımartıgiller (Alcidae) ve ipekkuyrukgiller (Bombycillidae).

Kutup altı bölgelerde yavrulayan 589 kuş türünün (deniz kuşları hariç) %40'ı kış aylarını başka bölgelerde geçirirler. Kış mevsimi için ayrılan bu türlerin %98'i güneye Afrika'ya göç ederler.

Avrupa memeli faunası 78'i yaygın olmak üzere 270 tür içermektedir (%15'i tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olmakla birlikte %27'sinin sayılarının azaldığı bilinmektedir). Bölgede yöreye özgü memeli bulunmamaktadır.

Avrupa'da yaşayan 25 tür böcekçil vardır (Batı Avrupa kirpisi, Ak göğüslü kirpi, Yaygın sivri fare, Avrasya sivri faresi, Avrupa Köstebeği, Kör köstebek, Su sivri faresi). 35 tür Avrupa yarasalarından en yaygın olanları; Büyük nalburunlu yarasa, Küçük nalburunlu yarasa, Akdeniz nal burunlu yarasası, Büyük Fare kulaklı yarasa, Küçük Fare kulaklı yarasa, Büyük kulaklı yarasa, Saçaklı yarasa, bıyıklı yarasa, Daubenton yarasası, Kahverengi uzun kulaklı yarasa, Gri uzun kulaklı yarasa, Barbastelle, Serotine, Parti renkli yarasa, Bayağı cüce yarasa, Küçük erken uçan yarasa ve Ortak erken uçan yarasa. Kemirgenler; sıçanlar (Sıçan, Tarla sıçanı, Avrupa çam sıçanı vb.), Hasat faresi, Fındık faresi, Bahçe faresi, Bayağı yediuyur, Kızıl sincap, Çizgili tarla faresi, Ağaç faresi, Sarı boyunlu fare, Kara sıçan, Kahverengi sıçan, Ev faresi, Su sıçanı. Avrupa kunduzu neredeyse nesli tükenene kadar avlanmıştır fakat günümüzde yeniden sayıları artmaya başlamıştır. Bulunan üç Tavşanımsı türü Avrupa ada tavşanı, Dağ tavşanı ve Yabani tavşandır.

Yaygın ve bölgesel olarak görülebilen toynaklılar Domuz, kızıl geyik, Karaca, Alageyik, Ren geyiği, Bizon, Dağ keçisi ve Koyun (Muflon, Anadolu Yaban Koyunu) dur.

Günümüzde yaşayan en büyük etçillerin (kurt ve ayı) soyları tehlike altındadır. Boz ayı esas olarak Balkan yarımadası, İskandinavya ve Rusya; az sayıda da diğer Avrupa ülkelerinde (Avusturya, Pireneler vb.) yaşamaktadır. Ek olarak, gulo İskandinav dağlarında ve kutup ayısıda Svalbard dolaylarında görülmektedir. Avrupa'da ayıdan sonra ikinci en büyük avcı konumunda olan Avrupa kurdu, asıl yaşam alanı olarak Doğu Avrupa ve Balkanlarda, az sayıda olmak üzere de Batı Avrupa (İskandinavya, İspanya vb.) bölgelerinde bulunmaktadır. İtalya kurdu, İtalyan yarımadasında, özellikle de Apennines dağlarında bulunan kurtun özel bir alt türüdür. Diğer önemli Avrupa etçilleri Avrasya vaşağı, iber vaşağı (soyu kritik, tükenme tehlikesinde), Avrupa vahşi kedisi, tilki (özellikle kızıl tilki), çakal, kakım, Avrasya su samuru, Avrupa Vizonu, Avrasya Porsuğu ve zerdevanın farklı türleridir. Tek Primat türü (insanın yanında) Berberi şebeği'dır; bunun yanında tarih öncesi zamanda bu primat güney Avrupa'da yaygın olarak bulunmaktaydı. Ayrıntı için Avrupa memelileri listesine bakınız.

Binyıllardır yerleşik hayata geçmiş insanlarla dip dibe yaşayarak, Avrupa hayvanları insanoğlunun varlığı ve eylemlerinden derinden etkinlenmişlerdir. Doğal yaşam alanlarındaki canlı çeşitliliğinin kaybolmasındaki ana sebepler, tarımsal üretim, inşalar, yayılmacı sanayi, yaşam alanlarının yok edilmesi, istilacılar ve yabancı türlerin ortaya çıkmasıdır.

Fennoskandiya ve kuzey Rusya haricinde Avrupa'da, birkaç doğal park dışında el değmemiş vahşi yaşam alanları hala bulunabilmektedir. Avrupa Birliği sınırlarında 850.000 km2lik toplam alana sahip (AB ülkelerinin %20'sinden daha fazla) 26,000'in üzerinde korunaklı alan bulunmaktadır. Alpler'in %15'i Karpatlar gibi (Retezat Millî Parkı) parklar ve korunaklı bölge olarak muhafaza altındadır.

Kuzey Denizi kıyıları, İngiltere'deki Ythan Estuary, Fowlsheugh Doğa Parkı ve Farne Adaları ve Almanya'daki Wadden Denizi Ulusal Parkı doğa parklarına ev sahipliği yapmaktadır. Białowieża Ormanı, Avrupa düzlüğü boyunca yayılan engin ormanlardan tek kalan bölümdür. Tuna Deltası Avrupa'daki en geniş ikinci deltadır (Volga deltasından sonra) ve kıta üzerindeki en iyi korunmuş olanıdır. Camargue Doğal Koruma Alanı, diğer bir önemli doğal parktır. Doñana Ulusal Parkı doğal bir park ve güney İspanya'da vahşi yaşam barınağı konumundadır.

Avrupa'da canlı çeşitliliği, Avrupalı olmayan devletler ve Avrupa Birliği ülkeleri tarafından imzaya konulan Bern Konferansı çerçevesinde koruma altına alınmıştır. Avrupa Birliği 2010 yılına dair canlı çeşitliliğinin kaybını önlemeye dair kararlı hedefini ortaya koymuştur.