Federal Acil Durum Yönetim Kurumu

Federal Acil Durum Yönetim Kurumu (, kısa adıyla FEMA); ilk olarak 1978 yılının birinci "Başkanlık Yeniden Yapılanma Planı" kapsamında ele alınan ve bir sonraki yıl, 1 Nisan 1979 tarihinde Başkanlık emriyle kurulan afet ve acil durum yönetimi kurumu.

FEMA'nın birincil amacı, Amerika Birleşik Devletleri'nde meydana gelen ve yerel otoritelerin kaynaklarının yetersiz kaldığı afetlere müdahalede koordinasyonu sağlamaktır. Bunun için afetin gerçekleştiği bölge valisinin olağanüstü hal ilan etmesi, ayrıca Amerika Birleşik Devletleri başkanı'ndan resmî olarak FEMA ve federal hükümetin yardımını istemesi gerekmektedir. Bunun tek istisnası; 1995 yılındaki Alfred P. Murrah Federal binasının bombalanması veya 2003 yılındaki Columbia Uzay Mekiği kazası gibi federal alanda meydana gelen acil durum ve afetlerdir.

Çeşitli afetlerden sonra eleştirilerin odağı haline gelen kurum; federal yönetim ile eyalet yönetimlerinin uzman ihtiyacını karşılamakta, riskli görülen yapıların tadilattan geçirilmesi ve ayrıca afet sonrası müdahale ve iyileştirme çalışmaları için fonlar sağlamaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri'nde federal acil durum yönetimi farklı şekillerde 200 yıldan daha uzun bir süre boyunca var olmuştur. FEMA'nın tarihçesi aşağıdaki şekilde özetlenebilir.

19. yüzyıl başlarında New Hampshire bölgesindeki Portsmouth şehrinde büyük yangınlar çıktı. Yedinci ABD Kongresi'nde konu ele alındı ve kongre kararlarında, gümrük vergilerinin kaldırılması gibi, tüccarları rahatlatacak çeşitli önlemler alındı. Yapılan bu çalışma, federal devlet tarafından bir afet sonrasında gerçekleştirilen ilk yasal girişim olarak nitelendirilir.

1803 ve 1930 yılları arasında gerçekleşen afetlerden sonra iyileştirme veya tazminat amacıyla 100'den fazla kez "ad hoc" (Lat.: Geçici çözüm) girişimleri uygulanmıştır. 1835 yılında New York'ta meydana gelen büyük yangın sonrasında vergilerden feragat edilmesi de bunun bir örneğidir. Bir başka örnek ise ABD Başkanı Abraham Lincoln'ün öldürülmesinin ardından 54. ABD Kongresi'nde, olayın yaşandığı yerde yaralananlar için tazminat sağlanmasıdır.

1929 yılında Büyük Buhran'ın baş göstermesinin ardından Başkan Herbert Hoover, 1932 yılında "finansal yeniden yapılandırma kurumu"nu görevlendirdi. Kurumun amacı, ekonomik hareketliliği sağlamak için banka ve kurumlara ödünç para sağlamaktı. Afetin sonrasında paranın dağıtımından da bu kurum sorumluydu. Finansal Yeniden Yapılandırma Kurumu, ilk organize afet müdahale kurumu olarak da nitelendirilebilir.

1934 yılında Karayolları Ofisi'ne, afet sonrasında karayolları ve otoyolların yeniden yapılandırılmalarının finanse edilmesi görevi verildi. 1944 yılında imzalanan bir anlaşmayla ise ABD Deniz Kuvvetleri'ne sel kontrolü ile sulama projeleri görevi verildi ve bu durum, sellerin önüne geçilmesinde büyük bir rol oynadı.

Federal afet yardım ve iyileştirmesi sorumluluğu, 1973 yılının birinci Başkanlık Yeniden Yapılandırma Planı'nda Kentleşme ve Kentsel Gelişim Departmanı'na verildi ve departmanın içerisinde Federal Afet Yardım Yönetimi Birimi oluşturuldu. Bu birim, 1978 yılının birinci Başkanlık Yeniden Yapılandırma Planı'nda ele alınan ve 12127 sayılı Başkanlık kararnamesiyle kurulan Federal Acil Durum Yönetimi Kurumu FEMA'ya dönüşme sürecine kadar afetleri yönetecekti.

1978 yılındaki üçüncü yeniden yapılandırma planının uygulamaya girmesinden önce çoğu devlet kurumu, afetlere müdahalede görevliydi. Bazı olaylarda sayıları 100'den fazla farklı kurum, afeti yönetme hakkına sahipti.

Kongre ve hükümetler yıllar boyunca yardım çeşitlerinin sayısını arttırdı. Bu çeşitler kanunlaştırılarak; afet veya çeşitli hasarların mağdurları için yıllık bir bütçe oluşturuldu ve daha sonra çeşitli federal ve yerel kurumlara dağıtıldı.

Zaman içerisinde bu şekilde geniş düzenleri bulunan kurumlar kendiliğinden yapılandırma geçirdiler. İlklerden birisi ise, Başkanlık Yürütme Ofisi'nin çatısı altındaki Federal Sivil Savunma Yönetimi Kurumu'ydu. Afet yardımlarını yönetme yetkileri, "Kentleşme ve Ev Ekonomisi Yönetimi Kurumu"nun başkanına verildi. Sonrasındaysa "Savunma Seferberliği Ofisi" adında yeni bir oluşum ortaya çıktı. Başkanlık Yürütme Ofisi tarafından yönetilen bu yeni kurum daha sonradan "Sivil Savunma Ofisi" adını aldı.

Bu gelişmeler, o yıllarda millet boyutundaki hazırlığın; bütçe, plan gibi farklı boyutları olan pek çok farklı yasama girişimiyle sağlanmaya çalışıldığını göstermektedir. 1978 yılında ise farklı münferit kurumlar, sivil savunma ve afet hazırlık faaliyetlerini yürütmesi için kurulan FEMA'nın çatısı altında birleştirildi. Karar ise o yıllarda çeşitli tartışmalara neden oldu.

FEMA, 1978 yılındaki üçüncü yeniden yapılandırma planında ele alındı ve 1 Nisan 1979'da Jimmy Carter'in 12127 sayılı başkanlık emriyle hayata geçirildi.

Carter; Temmuz ayında 12148 sayılı, afet yardım çalışmalarını federal bir kurum düzeyine getiren kararnameyi imzaladı. Federal Sigorta Kurumu, Millî Yangın Önleme ve Yönetim Kurumu, Millî Meteoroloji Servisi'nin toplum bilinçlendirme programı, Genel Hizmetler Kurumu'nun Federal Hazırlık Dairesi'ni ve Federal Afet Yardım Yönetim Kurumu; Amerika Birleşik Devletleri Kentleşme ve Kentsel Gelişim Departmanı'ndan alınarak, FEMA'ya dahil edildi. FEMA'ya ayrıca, daha önce Savunma Bakanlığı'nın Sivil Hazırlık Kurumu tarafından yürütülen sivil savunmayı yönetme sorumluluğu verildi.

FEMA'nın müdahalede bulunduğu ilk afetlerden birisi, Niagara Şelalesi'ndeki "Love" kanalına toksik atık karışmasıdır. Three Mile adası kazasına da FEMA tarafından müdahale edildi. Bu afetlerle kurumun işlevselliği de ortaya kondu.

1993 yılında Başkan Bill Clinton, James Lee Witt'i FEMA yöneticisi olarak atadı ve 1996 yılında kurum başkanı, bakanlar kuruluna dahil edildi. Kabine üyeliği, George W. Bush döneminde de sürdürüldü. Kurum yöneticisi Witt,afetlere müdahale ve risk azaltma süreçlerine katkıda bulunacak çeşitli yenilikler yarattı. Soğuk Savaş döneminin sona ermesi ise kurum kaynaklarının doğal afetlere hazırlığa harcanmasına olanak sağladı.

FEMA'nın yeniden yapılanma ve kararname yoluyla kurulmasının ardından kongre, FEMA'nın yetki ve sorumluluklarını arttırmaya devam etti. "Millî Baraj Güvenliği Projesi Yasası" ile buna barajların güvenliği de dahil oldu. 1977 yılındaki "Deprem Risklerini Azaltma Yasası" ile deprem çalışmaları da yasal olarak FEMA'nın sorumluluğuna girdi ve 12699 sayılı kararname ile kapsamı genişletildi. Federal binaların güvenlik tedbirleri için yapıların sismik güçlendirme maliyetlerinin hesaplanmasını da içeren 12941 sayılı kararname çıkartıldı. 1986 yılındaki "Acil Durum Planlama ve Toplumun Bilgilendirilmesi Yasası" ile tehlikeli maddeler, 1987 yılında kabul edilen "Stewart B. McKinney Evsizlere Yardım Yasası" ile acil durum gıda ve sığınak ihtiyaçları da FEMA'nın çalışma kapsamına eklendi.

FEMA ek olarak, 1996 yılındaki "Kitle İmha Silahlarının İmhası Yasası"ndaki Nunn-Lugar-Domenici değişikliği ile terörle mücadele sorumluluğuna da dahil oldu. Kongre; FEMA'yı, düzenli ödemeler ve ayrıca olaylara müdahale için acil durum fonlarıyla bütçelendirdi.

11 Eylül saldırılarının ardından ABD Kongresi, ABD İç Güvenlik Bakanlığı'nın kurularak; hukuk düzeni, afet hazırlığı ve iyileştirme, sınır koruma ve sivil savunma gibi görevleri olan diğer federal kurumlarla koordineli olarak çalışmasını sağlayan 2002 Kamu Güvenlik Yasası'nı çıkarttı. 1 Mart 2003'te FEMA, İç Güvenlik Bakanlığı'nın bir birimi oldu. Bunun neticesinde, Acil Durum Hazırlık ve Yardım Direktörlüğü'nün bir parçası olarak 2.600'den fazla çalışan istihdam etmektedir. 31 Mart 2007 tarihinde tekrar Federal Acil Durum Yönetim Kurumu olsa da, hâlâ Kamu Güvenlik Teşkilatı'nın birimi olarak işlemektedir.

Dönemin Başkanı George W. Bush, 2003 yılının Ocak ayında FEMA'ya yönetici olarak Michael D. Brown'u atadı. Brown, Eylül 2003'te FEMA'nın İç Güvenlik Bakanlığı'nın dahilinde olmasının, yeni sloganları "Hazır Bir Millet" ile alay konusu olacağını söyledi. Brown, 2003'teki yeniden yapılanmanın kaçınılmaz sonucunun; bir doğal afet veya terör saldırısına "etkisiz ve koordinasyonsuz bir müdahale" olacağı konusunda uyarıda bulundu.

2005 yılındaki Katrina kasırgası; fonksiyonların ve diğer yapılanmaların gelecekte birleşmeleri vizyonunun, FEMA'nın daha önce karşı karşıya kaldırı sorunları çözemeyeceğini gösterdi. "Katrina Kasırgası'nın İki Partili Hazırlık ve Müdahale Teftiş Komitesi Son Raporu", 15 Şubat 2006'da Amerika Birleşik Devletleri matbaasınca yayınlandı. Raporda; her türlü afet hazırlığı ihtiyaçları için ayrılan federal fonun, yerel kurumlar tarafından sadece karşı-terörizm için kullanıldığı belirtildi.

Acil durum yöneticileri; doğal afetlere hazırlık için, terörle mücadele önlemlerinden daha az miktarda bütçe ayrıldığını belirtti. Aynı zamanda risk potansiyelinin düşürülmesinin ve meydana gelmeden önce afetlere hazırlanılmasının; afet hazırlık fonksiyonlarından ve milleti kasırga gibi tehlikeler konusunda daha duyarlı yapmaktan ayrıldığı ifade edildi.

2002 yılındaki Kamu Güvenliği Yasası tartışmaları esnasında FEMA'nın bağımsız bir kurum olması yönünde görüşler savunuldu. İlerleyen zamanlardaki Katrina kasırgasında gösterilen başarısızlığın ardından, FEMA'nın İç Güvenlik Bakanlığı'ndan kaldırılması gerektiği yönünde eleştiriler yapıldı. FEMA bugün ise, Kamu Güvenlik Teşkilatı'ndaki öndegelen kurumlardan birisidir. FEMA'nın yöneticisi, doğrudan Kamu Güvenlik Teşkilatı Sekreterliği'ne karşı sorumludur.

FEMA, günümüzde Millî Sel Sigorta Programı'nı yönetmektedir. Daha önce yönettiği diğer programlar ise ya alt birimlerine verilmiş ya da doğrudan Kamu Güvenlik Teşkilatı'nın yönetimine verilmiştir.

FEMA, aynı zamanda "Millî İstikrar Programı Direktörlüğü"ne de (eski adıyla "Millî Güvenlik Koordinasyon Ofisi") ev sahipliği yapmaktadır. Millî Güvenlik Koordinasyon Ofisi geliştirme, uygulama ve operasyonlar ile devlet planlarının sürekliliğini kurum çapında sağlamakla sorumluydu. 2007 yılında ise "Millî Hazırlık Merkezi"ni de yönetmeye başlamıştır.

FEMA'nın Zarar Azaltma Direktörlüğü; afet öncesi risklerin tanımlanması, yaralanmaların ya da ölümlerin önüne geçilmesi ve zaman kazanılmasını sağlayan çalışmalardan sorumludur. Kurumun kasırga, deprem, sel ve su taşkınları için temel analiz programları vardır.

FEMA; "Millî Sel Sigorta Programı" kapsamında, su yatakları üzerinde evleri olanlara, uygun sel sigortası sağlamak ve ayrıca daha önceden tespit edilmiş su yatakları üzerine bina yapılmasının engellenmesi veya bu bölgelerde riskin azaltılması için çalışır.

Afet öncesi zarar azaltmaya ayrılan ödenek; edinilen emlakların açık alana dönüştürülmesi, var olan binaların güçlendirilmesi, hortum ve kasırga sığınakları inşa edilmesi, erozyon ve yangınlarla mücadele ile küçük çaplı sel kontrol projeleri için yeterlidir.

Millî Afet Medikal Sistemi; Başkan George W. Bush tarafından 18 Aralık 2006'da imzalanan Salgın ve Tehlikelere Hazırlık Yasası ile ABD İç Güvenlik Bakanlığı'ndan, Sağlık ve İnsanî Hizmetler Servisi'ne aktarılmıştır.

Millî Afet Medikal Sistemi, afetten mağdur olan kişilere tıbbî ve benzeri yardım sağlayan ekiplerden oluşmaktadır. Ekiplerde doktorlar, hemşireler, eczacılar bulunur ve sponsorları genellikle hastaneler, kamu güvenliği kurumları ve özel kuruluşlardır. Bunun yanı sıra Birleşik Devletler Kamu Sağlığı Servisi çalışanlarından oluşan Acil Müdahale Gücü, sisteme yardımcı olmak için geliştirilmiştir.

Afet tıbbî destek ekipleri, afetlerde tıbbî destek sağlayan ve doktorlar ile acil tıp teknisyenlerinden oluşan ekiplerdir. Bunun yanı sıra Millî Hastabakıcılık Müdahale Ekibi, Millî Eczacılık Müdahale Ekibi ve Veteriner Tıbbî Destek Ekibi bulunmaktadır. Afet Cenaze Operasyonel Müdahale Ekibi ise cenaze servisi ve adlî servis sağlar. Millî Tıbbî Müdahale Ekibi, afet mağdurlarını kimyasal ve biyolojik maddelerden temizleyecek ekipmanla teçhizatlandırılmıştır.

Bu timler, bölgesel olarak iletişim desteği sağlarlar. Örneğin bir afet bölgesi yakınında uydu bağlantısı, bilgisayar, telefon ve güç kaynağı olan bir araç kurarak; afet bölgesinde müdahalede bulunan ekiplerin dış dünya ile haberleşmelerini sağlamakla görevlidirler. Afete müdahale eden ekiplerin telefonlaşmalarını sağlamak üzere bölgelere baz istasyonları kurulabilir. Ayrıca mümkünse uçakla taşınan "Hava Telekomünikasyon Sistemi" de sağlanabilir.

FEMA; 1 Ağustos 2008'de, radyoaktivite eylem planını içeren "Radyolojik Yayılım Aygıtları ve Nükleer Cihazlar Korunma ve İyileştirme Planlama Kılavuzu"nu yayınladı.<ref>FEMA, FEMA Policies & Guidance Resources 03.11.2011 tarihinde erişilmiştir. (İngilizce)</ref> Bu belge, yüksek düzeyde radyasyon dahil olmak üzere radyolojik aygıtlar ve anîden ortaya çıkmış nükleer cihazlara karşı bir eylem planı olarak sınıflandırıldı. Amerikan Bilim Adamları Federasyonu'na göre FEMA, soğuk savaş boyunca ABD'ye Sovyet nükleer saldırısı halinde zararı azaltma ve iyileştirme çalışmalarını planlamak üzere değerlendirmelerde bulundu.

FEMA internette de, kendi merkezlerinde de, okullar ve üniversitelerle işbirliği içerisinde pek çok eğitim sunmaktadır. Bitirme sınavlarına yalnızca ABD'de ikamet veya çalışma belgesi olanlar katılabilse de, ücretsiz eğitimler herkese açıktır. Daha ayrıntılı bilgi FEMA'nın internet sitesindeki "Emergency personnel" (Acil durum personeli) ve "Training" (Eğitim) başlıklı sayfalardadır. Diğer acil yardım bilgileri de vatandaşlar için internet sitesinde sunulmaktadır.

FEMA'nın Millî Katılım Merkezi'ne bağlı Tatbikat ve Eğitim Birimi, acil yardım personelinin eğitim masrafları ile eğitimle ilgili yapılan harcamaları FEMA'nın bağış programlarıyla karşılamaktadır. Acil yardım personeli için etkili bir eğitim hazırlama hakkındaki bilgiler de internet sitelerinde sunulmaktadır. Acil durum yöneticileri ve diğer ilgili katılımcılar, FEMA'nın internet üzerinden erişime sunduğu "Acil Durum Yönetim Enstitüsü" üzerinden eğitimlerini tamamlayarak sertifikalarını alabilmektedir.

FEMA, "Millî Bağış Yönetim Programı"nı oluşturarak, kurumlar ve bireyler için federal ve yerel hükümetlere afet zamanlarında ücretsiz yardımda bulunmalarını sağlayan bir kamu ve özel sektör işbirliği yaratmıştır. Program FEMA, yardım kuruluşları, yardım şirketleri ve ilgili devlet kurumlarını içeren bir işbirliğidir. Programın belkemiği ise "Aidmatrix" adındaki kâr amacı gütmeyen bağımsız bir oluşumdur.

Ağustos 1992'de Andrew kasırgası, Florida ve Louisiana sahillerini saatte 265 kilometre hızla vurdu. FEMA, müdahalesinden dolayı Florida'nın Acil Durum Yöneticisi Kate Hale'nin meşhur "Kahrolası destek nerede kaldı?!" sözleriyle eleştirildi. FEMA ve federal hükûmet, halkın büyük bir bölümü tarafından, evlere ve afet bölgesindeki 250.000 civarında evsiz kalan kişiye yeteri kadar yardımda bulunmamakla suçlandı. Federal hükûmet ve komşu eyaletler, geçici konaklama sağlamak üzere beş gün içerisinde 20.000 federal askeri bölgeye gönderdi. Bu olay, 1993 yılının Şubat ayında Millî Kamu Yönetimi Akademisi'nin acil durum yönetimi ile başarısız müdahalenin sebebi olarak gösterilen FEMA'daki bazı temel paradigmaları gösteren raporunda "felaketle başa çıkma beceresi" olarak tanımlandı.

FEMA, daha önce Eylül 1989'da Güney Karolina'da meydana gelen Hugo kasırgasındaki müdahalesinden dolayı eleştirilmişti. Andrew kasırgasından sonra yapılan eleştirilerin çoğu, 2005 yılındaki Katrina kasırgasından sonra gerçekleştirilen acil yardım sürecinde de gündeme geldi.

Ek olarak FEMA, İç Güvenlik Bakanlığı'na dahil olmasıyla birlikte resmî olarak feshedildi ve aynı çatı altında yeni bir Acil Durum Hazırlık ve Müdahale Direktörlüğü kuruldu. Katrina kasırgası sonrasında 2006 yılında çıkarılan "Katrina Sonrası Acil Durum Yönetimi Reform Yasası" ile FEMA, 31 Mart 2007 tarihinde teşkilatın içerisinde bir birim olarak tekrar kuruldu.

FEMA, kasırgadan dolayı ölmeyen 203 kişinin cenaze masraflarını ödemek için kasırga yardım parasını kullandı. Cenaze masrafları ödenen 10 kişi, afetin yaşandığı bölgede bile değildi.

FEMA, Ağustos 2005'teki Katrina kasırgasına müdahalesinin yavaş olduğu ve afeti etkili şekilde yönetemediği, şehirden ayrılmaya çalışanlarla ilgilenmediği gerekçesiyle eleştirildi. Acil yardım personeli, Florida'nın Batı kıyı şeridine önceden yerleştirildi; ancak buna rağmen çoğu, afete doğrudan müdahale edemedi ve sadece bulundukları yerden durumu rapor edebildi. Üç gün içerisinde büyük bir federal asker birliği, bölgeye sevk edildi. Tahliye edilen insan sayısının fazlalığı, personelin kurtarma çalışmalarını aksattı. Olumsuz şartlara eklenen sel suları; ulaşımla beraber federal hükûmet ve ilgili kurumlarla sağlanan iletişime büyük oranda zarar verdi. Katrina kasırgası, İç Güvenlik Bakanlığı'nın yeni afet eylem planının ilk büyük sınavıydı ve pek çok müdahale, planlandığı gibi gerçekleştirilemedi.

FEMA Yöneticisi Michael Brown da kişisel olarak yavaş müdahaleden dolayı ve olaya yeterince ilgi göstermediği gerekçesiyle eleştirildikten sonra 2005 yılının Eylül ayında görevinden ayrıldı.

Temsilciler Meclisi'nin Katrina kasırgası için yapılan hazırlık ve acil yardım çalışmalarının incelenmesi için seçtiği iki partili komiteye göre: Bu raporda; acil durum yönetimi uzmanlarının yıllar boyunca FEMA'nın hazırlığının yetersiz olduğu konusunda uyarılarda bulunulduğu, bu yetersizliğin kurum içerisindeki hazırlık fonksiyonlarının ayrılmasından kaynaklandığı konusunda genel bir kanı bulunduğu belirtilmiş ve belirgin olarak yaşanan kayıp ve karışıklıklardan FEMA sorumlu tutuldu.

13 Ekim 2006 tarihinde New York eyaletinin ikinci en kalabalık şehri olan Buffalo'da kar fırtınası yaşandı. Elektrik hatları koptu, ağaçlar devrildi, evler ve işyerleri ise yapısal hasar gördü. Bu afetin ardından FEMA, eleştirilerin odağı oldu. Yetkililerin afetten üç gün sonrasına, 16 Ekim tarihine kadar bölgeye gitmedikleri iddia edildi. FEMA ise bu durumu prosedürün uygulanmasıyla açıkladı. Eyalet valisinin kendilerinden yardım talep etmediğini duyurdu.

Arkansas eyaletinin Dumas şehrindeki pek çok insan, özellikle 24 Şubat 2007 hortumlarının kurbanları; FEMA'nın, ihtiyaçları olan yeni dorselerden değil de, ihtiyaçtan daha az miktarda kullanılmış birkaç dorse göndermesini eleştirdi. Fırtınanın ardından Senatör Mark Pryor da FEMA'nın iyileştirme ve tasfiye çalışmalarını eleştirdi.

Kurumun Yönetici Yardımcısı Harvey E. Johnson; muhabir görünümündeki kurum çalışanlarının, FEMA'nın her şeyi doğru şekilde yaptığına dair ve kurumun müdahalesiyle ilgili olumlu algı yaratmak amacıyla sordukları "FEMA'nın müdahalesinden memnun musunuz?"'' gibi soruları yanıtladı. Böylece gerçek muhabirlerin dikkatli ve detaylı sorularından kaçınılacaktı. Fox News, MSNBC ve diğer medya organları; basın açıklamasını canlı olarak yayınladı. Gerçek muhabirler, açıklamadan 15 dakika sonra "dinleme" moduna alınmış ve diğer ucunda FEMA Halkla İlişkiler Birimi çalışanlarının olduğu bir konferans hattına davet edildiler.