İstanbul Ticaret Odası

İstanbul Ticaret Odası (kısaca İTO), İstanbul'da faaliyette bulunan ticari kurum ve kişilerin ticari işlemlerinin düzenlendiği, kayıt altına alındığı ve bu işletmelere ait sicillerin tutulduğu, 1882 tarihli kurum. Oda, faaliyetlerini genel olarak Eminönü'de bulunan merkez binasında gerçekleştirmektedir.

Osmanlı Devleti 19. yüzyılda ticaret ve sanayi sorunlarına eğilmek isterken sektör temsilcilerini aynı kuruluşta toplamak istedi. Bu amaçla 1876’da tesis edilen Ticaret ve Ziraat Meclisi verimli bir çalışma sağlayamadı. Bunun üzerine, 1879’da Sadarete (Başbakanlık) getirilen Mehmed Said Paşa (1838-1914), ticaret, sanayi ve ziraat odalarının kuruluşu için gerekli süreci başlattı.

Meclis-i Mahsus’un İstanbul’da bir Ticaret Odası kurulmasını onaylayan kararı, 19 Ocak 1880 günü Sultan II. Abdülhamid tarafından tasdik edildi. Böylece Osmanlı topraklarında ilk kez yerli bir ticaret odası kurulmasına ilişkin süreç tamamlanmış oluyordu. Bundan sonraki safha, örgütlenme sürecinin tamamlanarak Dersaadet (İstanbul) Ticaret Odası’nın faaliyete başlaması olacaktı.

Dersaadet Ticaret Odası’nın idari yapısı bugünkü ticaret odalarından oldukça farklı idi. Bugünkü odalarda yürütme ile denetim işleri ayrı kurullarca yürütülürken, Dersaadet Ticaret Odası’nda bütün işler tek bir kurul tarafından görülmekteydi. Ticaret Odası’nın ilk nizamnamesine göre, Oda meclisi 24 üyeden oluşuyordu. Odaya üye olabilmek için en az 30 yaşında olmak, asgari beş yıldır ticaretle uğraşmak, ağır bir suç veya cinayetle itham edilmemiş olmak, iffet ve namusa dokunacak yüz kızartıcı bir suç işlememiş olmak, iflas etmemiş olmak, etmiş ise itibarı iade edilmiş olmak şarttı. Meclis üyeleri, gizli ve oy çokluğu ile seçiliyor, oyların eşitliği halinde yaşlı olan üye tercih ediliyordu. Bir şirket tarafından iki üyenin seçilmesi yasaktı.

Üyeler, Ticaret ve Ziraat Nazırı’nın başkanlık ettiği 20 kişilik bir seçim komisyonu tarafından seçilecek, komisyonun ise yarısını Nazır, diğer yarısını tüccar belirleyecekti. Oda üyeleri aralarından oy çokluğu ile bir başkan, bir de ikinci başkan seçerek Ticaret Nezareti’nin onayına sunacaklardı. Oda Meclisi üyeleri üç sene için seçilecek ve her sene üyelerin üçte biri yenilenecekti. Üyelerden biri mazeret bildirmeksizin altı ay boyunca toplantılara katılmadığı takdirde istifa etmiş sayılırdı.

Ticaret Odası, ticaret ve sanayinin gelişmesi için gereken tedbirleri, ticaret işlerinde yapılması gereken değişiklikleri, gümrük tarifeleri, limanlar inşası, nehirlerde vapur işletilmesi, posta ve telgraf, demiryolları inşası, yol ve köprülerin onarılması, borsalar kurulması, ticaret gazetesi yayınlanması gibi ticaretin ilerlemesine imkân verecek hususları re’sen veya kendisine sorulduğunda Ticaret Nezareti’ne bildirecekti.

Odanın kurulmasından hemen sonra dahili nizamnamesi (iç tüzüğü) hazırlanacak ve onaylanmak için Ticaret Nezareti’ne sunulacaktı. Bu tüzükte ilk Ticaret Odası’nın statüsü devletin tam egemenliği esasına göre düzenlenmiş ve bu statü, önemli bir değişikliğe uğramadan, 1950 yılına kadar devam etmiştir.

Oda iç tüzüğünü hazırlamak üzere Azaryan Efendi başkanlığında Cemiyet-i Ticariye adında bir “hazırlık komitesi” kuruldu. Nisan 1880’de yapılan resmi bir törenle çalışmalara başlayan bu “ara kurum”, 14 Ocak 1882 tarihine kadar varlığını sürdürdü. Aynı gün, örgütlenme hazırlıklarını tamamlamış olan İstanbul Ticaret Odası’nın resmen faaliyete geçmesiyle birlikte Cemiyet-i Ticariye’nin tüzel kişiliği sona erdi. Cemiyet, 14 Ocak 1882 tarihi itibarıyla Ticaret Odası’na dönüştü. Cemiyet-i Ticaret, oda haline dönüştüğü tarihe kadar on kez toplandı ve komisyonun hazırladığı Dersaadet Ticaret Odası Nizamnamesi’ni müzakere etti. Oda tüzüğünün bakanlık tarafından onaylanarak yürürlüğü girdiği, 27 Aralık 1881’de üyelere duyuruldu.

16 Ağustos 1881 tarihli iç tüzük Ticaret Odası’nın görev ve yetkileri ile işleyiş biçimini tafsilatlı şekilde düzenliyordu. Altı ana fasıldan oluşan iç tüzükte ticaret odasının amacı ve görevleri, toplanma şekli, başkanın vazifeleri, Oda’nın işleyişi ve muamelatı, tüccarın görevleri, başkatip ve memurların konumu ve Ticaret Odası’nın gelirlerini düzenleyen pek çok madde yer alıyordu.

Ticaret Odası iç tüzüğüne göre Oda’nın kendine ait bir mührü vardı. Bu mührün yukarısında “Ay ile Yıldız” işareti, ortasında Türkçe “Dersaadet Ticaret Odası” ve etrafında Fransızca “Chambre de Commerce de Constantinople” ibaresi kazılmıştı. Oda’da muamele görmüş bütün evrakın bu mühür ile mühürlenmesi şarttı.

İç tüzüğün onaylanmasından sonra bir araya gelen Oda üyeleri, Dersaadet Ticaret Odası’nın resmi açılış ve ilk toplantısının 14 Ocak 1882’de yapılmasına karar verdiler. Ticaret Odası’nın açılışı öncesi Oda’nın mefruşat ve büro malzemeleri gibi ihtiyaçlarının sağlanmasında harcanmak üzere, o tarihte Cemiyet Reisi bulunan Azaryan Efendi tarafından Cemiyet Muhasebecisi Benzona Efendi’ye 200 lira borç verildi.

Ticaret Odası üyeleri bir süre sonra ikinci kez toplanarak, 14 Ocak 1882 tarihinde faaliyete geçecek olan Dersaadet Ticaret Odası’nın açılış töreninin Oda’nın kendi binasında yapılmasını ve bu binanın tüccarların kolay ulaşacakları yakın bir mahalden seçilmesini kararlaştırdılar. Bunun üzerine, Dersaadet Ticaret Odası’nın Galata’da, Haliç kıyısında bulunan Mehmed Ali Paşa Hanı’nın 12 numaralı dairede faaliyete geçmesi ve resmi açılışının aynı yerde yapılması uygun bulundu.

Dersaadet Ticaret Odası, 14 Ocak 1882 tarihinde Mehmed Ali Paşa Hanı’nda sade bir törenle açıldı. Açılışta, Ticaret ve Ziraat Nazırı Raif Efendi de hazır bulundu ve bir konuşma yaptı.

İstanbul Ticaret Odası biri seçimle, diğeri ise atamayla kurulan iki ana yapıdan oluşmaktadır. Seçimle oluşan organlar, Meslek Komiteleri, Oda Meclisi, Yönetim Kurulu, ve Disiplin Kuruludur. Atamayla oluşan organlar, Genel Sekreterlik ve Şube Müdürlükleridir. Her 4 yılda bir yapılan seçimlerle belirlenmekte olan 257 Meclis üyesi ve 347 Komite üyesi İstanbul Ticaret odasını yapısını belirlemektedir.

İstanbul Ticaret Odası 350.000 kayıtlı üyesiyle dünyanın en büyük odaları arasında yer almaktadır. İstanbul Ticaret Odası Meslek Komiteleri başlıca seçilmiş 90 Meslek Komitesinden oluşmaktadır. NACE kodlarına göre kategorize edilmiş olan bu komiteler, ilgili sektörlerde faaliyet gösteren firma sayılarına göre belirlenmiştir.

İTO Vakfı tarafından kurulan ve 2001-2002 döneminde eğitime başlayan İTİCÜ’nün Rektörlüğünü Prof. Dr. Nazım Ekren, “Mütevelli Heyeti” Başkanlığı’nı ise İTO Meclisi Üyesi Erhan Erken yürütmektedir. Üniversite, Eminönü, Üsküdar ve Küçükyalı kampüsleriyle eğitime devam etmektedir. Ayrıca Sütlüce'de planlanan yüksek standartlara sahip, 39.000 m2'lik yeni kampüs, 2012'de açılacaktır.

Halen üniversitede lisans düzeyinde 3 bin 860 öğrenci, yüksek lisans düzeyinde ise 412 öğrenci eğitim görmektedir. İstanbul Ticaret Üniversitesi, 5 Fakülte, İngilizce Hazırlık Bölümü ve 1 Meslek Yüksekokulu, 3 Enstitü (Sosyal Bilimler-Fen Bilimleri-Dış Ticaret), 2 Merkez (AB Uygulama ve Araştırma-Sürekli Eğitim) ve 1 Birimden (Bilgi Güvenliği Uygulama ve Araştırma) oluşmaktadır.

İstanbul Ticaret Odası, Türkiye’de eğitim dünyasına, 2010 yılı başı itibarıyla 4 meslek lisesi, bir otistik çocuklar eğitim merkezi ile, bir tanesi Diyarbakır Lice’de, diğerleri İstanbul’da olmak üzere 8 ilköğretim okulu ve 1 çok programlı lise olmak üzere toplam 14 okul kazandırmıştır.

İstanbul Ticaret Odası ve Savunma Sanayi Müsteşarlığı öncülüğünde İstanbul Ticaret Üniversitesi, Havaalanı İşletme ve Havacılık Endüstrileri A.Ş. ve Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret A.Ş., tarafından Teknopark İstanbul Projesi’ne ve Proje kapsamında Teknopark İstanbul A.Ş.’nin kuruluşuna doğrudan destek verilmektedir. İstanbul Ticaret Odası 12 Mart 2010 tarihinde imzalanan ortaklık sözleşmesi ile projenin kurucu ortakları arasında yer almaktadır.

İTO-SSM Teknoparkı, Sabiha Gökçen Havalimanı’nın da içinde bulunduğu, Milli Savunma Bakanlığı mülkiyetindeki İleri Teknoloji Endüstri Parkı (İTEP) arazisinde kurulacaktır. Teknopark İstanbul Kompleksinin en önemli farkı, kamu, özel sektör ve üniversiteden oluşan bir yapı üzerine kurulmuş olmasıdır. İstanbul Ticaret Odası, projeye 50 milyon liralık bir kaynak ayırmanın yanı sıra 5 bin metrekarelik bir kuluçka merkezini de hayata geçirmeyi planlamaktadır. Ayrıca bir araştırma merkezi inşa edilecektir.Teknopark İstanbul, misyon olarak savunma, uzay ve havacılık, biyoteknoloji, nanoteknoloji ve denizcilik teknolojileri başta olmak üzere ileri teknolojiler konusunda çalışacaktır.

2007 yılında İstanbul Ticaret Odası (İTO), İstanbul İl Özel İdaresi, İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü ortak girişimiyle hayata geçirilen Mesleki ve Teknik Eğitim Kursları Projesi ÖZİMEK, Türkiye Cumhuriyeti’nin en büyük mesleki eğitim projelerinden birisi olarak değerlendirilmektedir. Projenin amacı istihdamın korunması, artırılması, geliştirilmesi ve işsizliğin azaltılmasına yardımcı olma üzere kişileri mesleki ve teknik öğretim okul ve kurumlarından faydalanmak suretiyle, işsizlere ve çalışanlara meslek geliştirme, değiştirme ve edindirme eğitimleri vererek istihdam imkânı olan görevlere hazırlamak veya halen çalışmakta olduğu sektörde yeni teknolojilere uyumlarını mesleklerinde gelişmelerini sağlamaktır.

Projenin ilerleyen aşamalarında İş-Kur’da proje ortakları arasına katılmıştır. Başlangıçta hedefi; 15 meslek lisesinde, 44 branşta, 500 öğrenciye sertifika vermek olan proje; bu alandaki büyük ihtiyaç ve İstanbulluların üç büyük kuruma olan güveni sayesinde şu anda 86 meslek lisesinde, 146 ayrı branşta, 22.000’ü mezun, 24.500 kursiyere ulaşmış durumdadır. 2011 sonunda toplam 30 bin kişinin proje kapsamında eğitilmesi hedeflenmektedir.

İstanbul Ticaret Odası mezun olacak kursiyerler için İTO bünyesinde “İnsan Kaynakları Borsası” isimli bir web site kurulmuştur. Mezun olan kursiyerlerden isteyenlerin bu siteye özgeçmiş bilgileri kayıt edilmekte ve böylece iş adamlarının eleman alırken sertifikalı kursiyerlere öncelik vermesi sağlanmaktadır.

İstanbul Ticaret Odası üyelerinin Oda ile ilgili işlemlerini internet ortamında yapmalarına imkân tanıyacak olan e-İTO projesi 2006 yılında başlamıştır. Bu proje ile Oda içerisinde yürütülen tescilden arşivlemeye kadar bütün iş, işlem, belge, form gibi Oda faaliyetlerinin web tabanlı bir ortamda yürütülmesi planlanmaktadır. Sistem aynı zamanda Odanın sürekli olarak işbirliği içerisinde bulunduğu noterler, Ticaret Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, TÜİK, TOBB, Bağ-Kur, Valilik ve belediyeler gibi kamu kurumlarıyla da entegre bir şekilde işleyecektir. Proje ile Oda içi bürokrasinin en az düzeye indirilmesi ve evrakların takibinin kolaylaşmasının yanı sıra, kağıtsız bir ofis ortamı oluşturulması hedeflenmektedir.

İTO'nun öncülüğünde başlatılan Formula 1 İstanbul tesisleri ve yarışları, 2005 yılında başarıyla tamamlanarak, ilk yarışlar gerçekleştirilmiştir. Tamamlanması için İstanbul Ticaret Odası’nın ortağı TOBB'un yanı sıra, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile İl Özel İdaresi'de bu sürecin içine dahil edilmiştir. İlk iki yarıştan sonra, Formula 1 İstanbul'un işletmesi özelleştirilerek, üçüncü bir şirkete devredilmiştir.

İstanbul Ticaret Odası, petrol üretimindeki artış nedeniyle sermaye birikimi yaşayan Körfez Bölgesi'ne yapılan ziyaretler neticesinde Türkiye'nin bölgedeki sermaye birikiminden pay alabilmesi yönünde çalışmalarda bulunmuştur. Katar, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne düzenlenen ziyaretlere, özellikle inşaat sektöründen temsilcilerin bulunduğu geniş katılımlı bir heyetle iştirak edilmiştir. Bu ziyaretler sırasında hem özel sektör hem de hükümet yetkilileriyle gerçekleştirilen görüşmeler neticesinde, Türk müteahhitleri önemli ve büyük hacimli inşaat işleri aldılar. Ayrıca bu görüşmeler, Körfez yatırımcılarının Türkiye’ye yönelik ilgi ve yatırımlarının artmasını da sağlamıştır. Bu ziyaret ve görüşmeler, Türkiye’nin hem Körfez ülkelerindeki yatırımları hem de Türkiye’deki Körfez yatırımları için son derece verimli sonuçlar ortaya çıkmasına yol açmıştır.

İstanbul Ticaret Odası tarafından 2010 yılı da dahil olmak üzere 140 Oda üyesi, “İhracata İlk Adım” programından yararlanmıştır. Türkiye için bir ilk olan bu projenin, yalnız İstanbul’la sınırlı kalmaması amacıyla, bugüne kadar birçok ilin Ticaret Odalarına ilgili eğitimler de İstanbul Ticaret Odası tarafından verilmiştir.

12 Ocak-12 Mayıs 2010 tarihleri arasında İstanbul Ticaret Odası ile Madrid Ticaret ve Sanayi Odası işbirliğiyle geliştirilen İhracata İlk Adım Programı, 2010 yılı itibarıyla 6. etaba ulaşmıştır.

ABD Pazarına İlk Adım Projesi İstanbul Ticaret Odası ve ABD Ticaret Odası (USCHAMBERS) ortaklığında 2007 yılı itibarıyla yürütülmeye başlanmıştır. Proje ile Türkiye ve Amerika arasındaki ticari ilişkilerin geliştirilmesi ve Türk firmalarının dünyanın en büyük pazarı olan ABD pazarına girişlerinin sağlanması hedeflenmektedir. İstanbul’da ve ABD’de düzenlenen İş Yapma seminerleri sonrasında; iki ülke pazarı konusunda kapsamlı ve eğitici bir web sitesi hazırlanarak, hizmete açılmıştır.

New York Eyaletinde İstanbul Yatırım ve Ticaret Ofisi açıldı. NY Eyaleti’nin çeşitli finans merkezlerinde açtığı ofislerinden İstanbul ofisi, İstanbul Ticaret Odası ev sahipliğinde İstanbul Dünya Ticaret Merkezi’nde 4 Ekim 2010 tarihinde açılmıştır.

ITO yayınları iki ana konu etrafında gruplanmaktadır: ticarî hayata yönelik yayınlar ve kültür-sanat konulu yayınlar. Birinci grup içinde, Türkiye ekonomisi araştırmaları, küresel ekonomik araştırmalar, Avrupa birliği araştırmaları, KOBİ araştırmaları, İstanbul’a yönelik araştırmalar, yurt içi sektörel etütler ve araştırmalar, yurt dışı hedef pazar araştırmaları, sosyal araştırmalar, kültürel ve sanatsal araştırmalar, üyelerimizin kurumsal ve gelişim çalışmaları, ekonomik ve kalkınma etütleri, istatistiki çalışmalar, adres rehberleri ve mevzuatlar yer almaktadır. İkinci gruptan kitaplar Türkçenin yanı sıra İngilizce, Almanca ve Fransızca basılmakta, başlıca İstanbul hakkında olup, genelde tarih, sanat ve sosyal hayat konularını işlemektedir. ITO, 2006'dan beri yayınlarının çoğu tam metin ve ücretsiz olarak Internet üzerinden erişilebilmekte, yayınlar ayrıca basılı olarak da satın alınabilmektedir.

İstanbul Ticaret Odası kültür faaliyetleri kapsamında düzenli olarak, özellikle İstanbul temalı kitapların yayınlanmasına katkıda bulunmaktadır. Bu eserlere İstanbul Ticaret Odası Bilgi ve Dokümantasyon Şubesi aracılığıyla sahip olunabilir. Bu eserlerden bazıları aşağıdaki gibidir.