Yolcu, Sparta'ya Varırsan Eğer

Yolcu, Sparta'ya Varırsan Eğer ..., Alman yazar Heinrich Böll'ün (1917–1985) yazdığı bir kısa öyküdür. II. Dünya Savaşı'nda ağır yaralı bir adamın, üç ay önce bıraktığı ve şimdilerde bir süreliğine askerî hastane olarak hizmet veren okula, sedye üzerinde taşınmasının hikâyesini anlatıyor. Anlatıcı nerede olduğunu yavaş yavaş fark eder, ancak bu durumu kendi iç monologunda inkâr etmeye çalışır. Öykünün sonunda, acil ameliyat olması gereken yerde, okulun resim atölyesinde, aslında bir zamanlar okuduğu okulda olduğuna dair net kanıtlar bulur: Kara tahtada tebeşirle şunlar yazılmıştır: Yolcu, Sparta'ya Varırsan Eğer….

Hikâye, ilk defa 1950 yılında Friedrich Middelhauve yayımevi tarafından yayınlanan kısa öykü koleksiyonunun kapak sayfasında yayımlandı. Yolcu, Sparta'ya Varırsan Eğer… günümüzde yazarın ve yıkım edebiyatının en meşhur öykülerinden biridir. .

Birinci şahıs anlatıcı, hikâyenin başında arabanın içerisindedir ve bir kısmı zaten yanmakta olan ve tanıyamadığı bir şehrin içinden geçmektedir. Kat edilen mesafenin yanı sıra, yolculuğun ne kadar süreceği de belirsizdir. Alelade bir okulda kurulan, derme çatma bir hastanenin önünde indirilir ve içeriye taşınır. Sedyeye uzanarak, koridor ve merdiven boşluklarından geçen yolu her ayrıntısına kadar takip eder; okul ona garip bir şekilde tanıdık gelmektedir, ancak bu tanıma hissini çektiği acıya ve ateşine bağlar. Belki de tüm okulların tamamen aynı şekilde dizayn edildiği düşüncesi de aklına gelir ki bu yüzden tüm tabloları ve kapılarda asılı tüm tabelaları tanıdığı düşüncesi ona şaşırtıcı gelmemektedir.

cümlesiyle hikâye sona erer. Neredeyse hiçbir savaşa katılmamış olan anlatıcı, sadece çocukluğunun geçtiği yerlere değil, aynı zamanda çaresiz bir bebeğin durumuna da geri dönmüştür(kendisi bile aynadaki çarpık görüntüsünü bir embriyo ile karşılaştırıyor); ölmesi gerektiğini düşünüyordu - ama o bile bunu ne için yaptığını bilmiyordu. Birinci şahıs anlatıcı geçmiş zamanda ve geçmişteki olayları anlatsa da yaralarından kurtulup kurtulmadığı tam olarak anlaşılmamaktadır. Ayrıca anlatıcının, savaştan sağ kurtulamayan ve bu nedenle olaylara bakış açısını ifade edemeyip deneyimlerini hayatta kalanlara anlatma şansını bulamayan milyonlara bir ses verdiği sonucuna da varılabilir.

Keos'lu şair Simonides'in bu beyiti - Antik Yunanca'daki orijinalinde - MÖ 480 yılında yaşayan Spartalılar'ın Termopylae Muharebesi'nde son adama kadar savaşarak yazdıkları kahramanlık hikâyesini onurlandırmak için inşa edilen bir dikili taşın üzerinde bulunmaktadır.. Bu beyit aslında, ana yurdu savunurken ölenleri yüceltmek için kullanılıyordu.

Bu başlık, anlatıcının yazım derslerinde yaptığı alıştırmaları göstermek için veya tesadüfen seçilmedi, aksine genç erkekleri savaşta ölüme hazırlamak için seçildi. Alıntılanan başlık gibi, okulun içinde bulunduğu durum ve geldiği hal de, eğitimdeki hedeflerin artık “hümanist” bir yaklaşım sergileyemeyeceğini göstermektedir. Parthenon Frizi ve Dikenli Çocuk gibi denenmiş ve test edilmiş okul aksesuarlarının yanı sıra, hikâyenin ağır yaralı baş kahramanı, Togo'daki sömürge yaşamını tasvir eden bir tabloyu da görmektedir ve okulun duvarlarında asılı eski filozofların portrelerinin arasında, Nasyonal Sosyalist ırkçı ideoloji örneklerini bulmak da mümkündür.

Hikâyenin başlığı, aynı zamanda Belçika'nın Spa kentini de çağrıştırmaktadır. Ancak Manuel Baumbach'a göre, okul binası açıkça Koblenz yakınlarındaki Bendorf'ta yer aldığından ve metnin kahramanının Spa' da yaralandığına dair açık bir referans olmadığından, kentin metinle doğrudan bir ilişkisi bulunmamaktadır Ancak JH Reid, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Spa kentinden bahsedildiğine işaret ediyor ve Alman karargahının kentte bulunduğu zamana ve Kaiser II. Willhelm' in tahttan çekilmek zorunda kalmasına vurgu yapıyor. Böll böylelikle Alman tarihindeki “savaş suçlarının ve savaşın sonuçlarının olumsuz geri dönüşlerini” ele alıyor. Slavija Kabić, Belçika'nın kaplıca kenti Spa'yı bir “yaşam yeri”, Sparta'yı ise anlamsız ölümün sembolü olarak karşılaştırıyor.

Hikâye, iki ana bölüme ayrılabilir: Birinci bölümde, anlatıcı lisenin resim atölyesine getirilir. Bu bölüm, daha hızlı bir olay örgüsü ve heyecanlı sahne değişiklikleriyle karakterize edilmiştir. Anlatıcı devamlı hareket halindedir ve düşünmek için neredeyse hiç zamanı yoktur. Bu yüzden, hikâyenin bu ilk bölümünde, düşüncelerini hiçbir zaman sonuca bağlayamamıştır. Hamalların, hastaneye dönüştürülen resim atölyesine sedye ile girmeleriyle birlikte hikâyenin ikinci bölümü başlar. Ağır yaralı adamı oraya bırakırlar ve böylece anlatıcı, içinde bulunduğu okulu ve durumu düşünmek için gereken zamana kavuşur, hatta artık sigara içmek için bile vakti vardır, fakat bunun için onu buraya getiren hamalların yardımı gerekmektedir. Bunu altı sahne daha takip etmektedir.

Artan düşünmeler, olay örgüsündeki kesintiler (örneğin sigara içerek) ve anlatıcının hareket etmeden sessizce yatması nedeniyle, resim atölyesinde geçen hikâyenin ikinci bölümü çok daha sakin ve yavaştır. İç monolog ve anlatıcının düşünceleri nedeniyle, ikinci bölümdeki anlatım hızı birincisine göre çok daha yavaştır; anlatım zamanı ile anlatılan zaman arasındaki fark giderek artar. Hikâye, hareketli ve hızlı bir şekilde başlamakta ve sona doğru -anlatıcının ölümüne doğru - gitgide yavaşlamakta ve sakinleşmektedir.