Rostov-na-Donu

Rostov-na-Donu (Rusça: Ростов-на-Дону), bir liman kenti ve Rostov Oblastı ve Rusya'nın Güney Federal Bölgesi'nin idari merkezidir. Doğu Avrupa Platosu'nun güneydoğu kesiminde, Don Nehri üzerinde, Kuzey Kafkasya'nın kuzeyindeki Azak Denizi'nden uzakta yer alır. Şehrin güneybatı banliyöleri Don Nehri deltasına bitişiktir. Nüfusu bir milyonun üzerindedir (1.125.000). Rostov, 2018 FIFA Dünya Kupası'nın ev sahibi şehirlerinden biriydi.

Moskova'nın 1.076 kilometre güneydoğusunda ve Don Nehri'nin ağzından 46 kilometre yukarısında yer alır. Şehrin karşısında Don Nehri'nin sağ sahlinde Bataysk ve batısında Azak şehri bulunur.

Antik çağlardan beri, Don Nehri ağzının etrafındaki bölge kültürel ve ticari öneme sahipti. Eski yerli sakinler İskit, Sarmat ve Savromat kabilelerini içeriyordu. Eski bir Yunan kolonisi olan Tanais'in, Cenevizliler idaresi altında iken Tana Kalesi'nin, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Azak Kalesi'nin yönetimindeki bulunduğu yerdi.

1749'da, Don'un bir kolu olan Temernik Nehri üzerinde, Türkiye ile olan ticareti kontrol etmek için Büyük Petro'nun kızı İmparatoriçe Yelizaveta'nın Fermanı ile özel bir hanedan kuruldu. Eski kuzey kasabası Büyük Rostov'un büyükşehir piskoposu olan Rostovlu Dimitry'nin adını taşıyan bir kale ile aynı yerde bulunuyordu. Azak Denizi'ne daha yakın bir kasaba olan Azak, bölgedeki ticari önemini yavaş yavaş yeni kurulan kaleye devretti.

1756 yılında, Don'un üst kıyılarındaki "tüccar yerleşiminde" (Kupecheskaya Sloboda) "Konstantinopolis'in Rus ticaret şirketi" kuruldu. 18. yüzyılın sonlarına doğru, dönemin Osmanlı Karadeniz topraklarının Rusya İmparatorluğu'na dahil edilmesiyle yerleşim, bir sınır karakolu olarak askeri açıdan stratejik öneminin çoğunu kaybetti.

Yerleşim 1796'da kiralandı ve 1797'de Novorossiysk Valiliği bünyesindeki Rostovsky Uyezd'in makamı haline getirildi. 1806'da resmen Rostov-na-Donu olarak yeniden adlandırıldı. 19. yüzyılda, Rusya'nın iç kesimleriyle olan nehir bağlantıları nedeniyle Rostov, büyük bir ticaret merkezi ve iletişim merkezi haline geldi. Harkiv ile bir demiryolu bağlantısı 1870 yılında tamamlandı, diğer bağlantılar 1871'de Voronej'e ve 1875'te Vladikavkaz'a yapıldı.

İletişimdeki gelişmelerle birlikte ağır sanayi gelişti. Donets Havzası'ndan gelen kömür ve Krıvıy Rıh'tan gelen demir cevheri, 1846'da bir demir dökümhanesinin kurulmasını destekledi. 1859'da pompa ve buhar kazanı üretimine başlandı. Endüstriyel büyümeye hızlı bir nüfus artışı eşlik etti: on dokuzuncu yüzyılın sonlarına doğru Rostov'da 119.500 kişilik bir nüfus ve yaklaşık 140 endüstriyel işletme kaydedildi. Liman, özellikle buğday, kereste ve demir cevheri ihracatı açısından güney Rusya'nın en büyük ticaret merkezlerinden biri haline geldi.

15 Aralık 1749'da Rus İmparatorluğu imparatoriçesi Elizaveta'nın emriyle Temernik Nehri'nin kenarında bulunan Bogatovokoldezya'da Osmanlı Devleti ile yapılan ticari faaliyetleri denetlemek için gümrük kuruldu. 1756 yılında Rusya Konstantinopolis Ticaret Şirketi kuruldu ve Kupeçeskaya Sloboda olarak adlandırıldı. 1760-61 kale yapıldı ve 1761'de II. Katerina tarafından o dönemde azizliği kabul edilen Rostov'lu Dmitri'nin adından alınarak Rostov adı verildi. 1779'da Kırım'dan göç eden Ermeniler tarafından Nor Nahiçevan (Ermenice "Yeni Nahçıvan", bugünkü Proretarski semti) kuruldu. 1796'da gorod statüsü verilip Rostov Veliki ile ayırt etmek için Rostov-na-Donu olarak değiştirildi. 1797'de Rostov-na-Donu ve Nor Nahiçevan Novorossisk Guberniyası'na bağlandı.

1779'da Rostov-na-Donu ile Kırım'dan gelen Ermeni mültecilerin yerleştirildiği Nahçıvan-na-Donu birleşti. İki yerleşim, bir buğday tarlasıyla birbirinden ayrılmaktaydı. 1928'de iki kasaba birleştirildi. Eski şehir sınırı, Rostov-na-Donu'nun merkezindeki Teatralnaya Meydanı'nın altında yer almaktadır. 1928'de, o zamana kadar komşu olan Nahçıvan-na-Donu kenti ile birleşmesinin ardından Rostov, Rusya'nın üçüncü büyük şehri haline geldi.

Rus İç Savaşı sırasında Beyazlar ve Kızıllar, o zamanlar Güney Rusya'nın en yoğun sanayileşmiş şehri olan Rostov-na-Donu için mücadeleye giriştiler. 1928'de bölgesel hükûmet, Novoçerkassk'ın eski Kazak başkentinden Rostov-na-Donu'a taşındı.

1928'de Rostov Oblastı kuruldu ve eski Don Askerî Oblastı'nın merkezi olan Novoçerkassk'ın yerine bölgenin merkezi oldu. Aynı yıl Nor Nahiçevan Rostov-na-Donu'nun bir rayonu oldu. 1929'da tarım makine firması Rostselmaş kuruldu.

Rostov-na-Donu şehri ilk olarak 21 Kasım 1941-28 Kasım 1941 arası Nazi Almanyası tarafından işgal edildi. Mavi Durum'nın başlamasıyla 24 Temmuz 1942'da 2. kez Nazi Almanyası'nın eline geçti ve 14 Şubat 1943'te Kızıl Ordu tarafından geri alındı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında, Alman kuvvetleri, Rostov-na-Donu'nu ilk olarak Rostov Muharebesi'nde Alman Birinci Panzer Ordusu'nun saldırılarından sonra 19/20 Kasım 1941'den 2 Aralık 1941'e ve daha sonra 23 Temmuz 1942'den 14 Şubat 1943'e kadar yedi ay boyunca işgal altında tuttu. Kasaba, petrol ve mineral bakımından zengin bir bölge olan Kafkasya'ya erişim sağlayan bir demiryolu kavşağı ve bir nehir limanı olarak stratejik öneme sahipti. Şehri İkinci Dünya Savaşı sırasındaki hasardan kurtarmak on yıl aldı.

1942'de 30.000 kadar Rus sivil Alman ordusu tarafından Rostov-na-Donu'ndaki Zmievskaya Balka adlı bir bölgede katledildi. Rostov-na-Donu, Katyn Orman katliamları sırasında katledilen Polonyalılar için bir kanaldı, Polonyalılar, beyaz Polonyalı Katolikler oldukları için Rostov-na-Donu'nda katledildi.

İdari bölümler çerçevesinde, ilçelerinkine eşit statüye sahip bir idari birim olan Rostov-na-Donu Urban Okrug olarak listelenmiştir. Bir belediye birimi olarak, bu idari birim aynı zamanda kentsel okrug statüsüne sahiptir.

Arsız güneşin boğucu günleri vardı, ama aynı zamanda Don Nehri'ne bakan balkonlarda serin akşamlar, semaverde yumuşak bir odun kömürü parıltısı, bir bardak haşlama çayın yanında bir kaşıkla ezilmiş olgun kirazlar...

Rostov-na-Donu, nemli bir karasal iklim (Köppen: Dfa) kuşağında yer almaktadır. Kış ayları orta derecede soğuktur, ortalama Ocak sıcaklığı -3.0 °C (26.6 °F) olarak ölçülür. Kaydedilen en düşük sıcaklık -31.9 °C (-25.4 °F) ile Ocak 1940'ta meydana geldi.

Yazlar sıcak ve nemlidir; Temmuz sıcaklıkları ortalama +23.4 °C (74.1 °F) olarak ölçülür. Şehrin en yüksek kaydedilen sıcaklığı + 40.2 °C (104.4 °F) ile 7 Temmuz 2020'de kaydedildi. Yıllık ortalama yağış 643 milimetre (25.3 inç), ortalama rüzgar hızı 2.7 m/s ve ortalama hava nemi %72'dir.

1996 yılının Aralık ayında, Rostov-na-Donu, şehrin sembolleri olarak bir arma, bir bayrak ve bir belediye başkanlığı dekorasyonunu benimsedi. Rostov-na-Donu'nun ilk arması 1811'de tasarlandı ve Çar tarafından onaylandı. 1904'te bazı değişiklikler yapıldı. Armanın kalıcı bir yağlı boya tablosu, bölgesel yerel tarih müzesinde tutulmaktadır, ancak doğruluğu ve orijinalliği belirsizdir. Haziran 1996'da, Rostov-na-Donu Şehir Duması, St. Dimitry Rostovsky Kalesi'ni temsil eden bir armayı şehir arması olarak kabul etti. Arma üzerindeki eski Rus silahları, Rostov'un Rusya sınırlarının savunmasında oynadığı role atıfta bulunmaktadır. Arma belediye başkanının dekorasyonunu süslemektedir, ancak diğer tüm kullanım durumları önce Şehir Duma tarafından onaylanmak üzere değerlendirilmektedir.

Rostov-na-Donu bayrağı 20 Eylül 1864'te Şehir Duması tarafından onaylandı. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında Rusya'nın Güney sınırlarını savunan hanedan koruma alayları bu bayrak altında birleştirildi. "Rostov Bayrağı" kasabanın belediye binasında cam içinde muhafaza edilmektedir. Uzunluğu ve genişliği 'dir. Bayrak binadan sadece Zafer Günü ve Rostov-na-Donu Günü'nde bir şeref kıtası tarafından çıkarılır.

1870 yılında, değerli veya yarı değerli beyaz metalden işlenmiş oval şekilli bir belediye başkanı tasarımı tanıtıldı. Önde üstte "Rostov-na-Donu" yazısı, ortada Rostov-na-Donu arması ve altta "Belediye Başkanı" yazısı yer alır. Arka tarafında, kabul edildiği gün olan 9 Nisan 1996 yazılıdır. Dekorasyon, büyük bir zincir üzerinde elbisenin üzerine giyilir. Belediye başkanı emekli olduğunda Duma'ya tasarımı geri verir.

Rostov'un ticaret kavşağındaki elverişli coğrafi konumu ekonomik kalkınmasını desteklemektedir. Don Nehri, güneybatı Rusya'yı kuzeye bağlayan önemli bir nakliye yoludur. Rostov-na-Donu, yün, buğday ve yağ gibi ürünler satan Rus, İtalyan, Yunan ve Türk tüccarlar için önemli bir ticaret limanıdır. Aynı zamanda yolcular için önemli bir nehir limanıdır. Rostov-na-Donu tarım bölgesinde üretilen ayçiçeği yağı Rusya'nın bitkisel yağının üçte birini karşılamaktadır.

Modern zamanlarda, Rostov-na-Donu ekonomik büyüme yaşadı. Çok sayıda şirket şehirde genel merkez kurdu, ortalama gelir arttı ve şehir modern, endüstriyel ve teknoloji açısından zengin bir merkeze dönüştü. Örneğin Rostov-na-Donu, helikopter ve tarım makineleri üretimi için bir merkezdir. "Tebodin" mühendislik şirketi dördüncü ofisini Haziran 2010'da Rostov-na-Donu'nda açtı.

Rostov-na-Donu Havaalanı, eski BDT ülkeleri ile birlikte Avrupa, Afrika ve Asya'ya çift yönlü uçuşların yanı sıra yurt içi seyahat hizmeti de vermektedir. IATA kodu "ROV"dur. Donavia havayollarının (eski adıyla "Aeroflot Don") merkez ofisi Rostov-on-Don'dadır. Bataysk Askeri Havaalanı'nın (şehir merkezinin kuzeybatısında yer alır) Güney Rusya için yeni bir havalimanı merkezi haline getirilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir. Platov Uluslararası Havalimanı, 2018 FIFA Dünya Kupası hazırlıklarının bir parçası olarak 2017'nin sonlarında açıldı.

Rostov'dan federal ve bölgesel öneme sahip birkaç otoyol geçmektedir. M-4 “Don” rotası doğuda Rostov'u geçerek Aksay şehir bölgesinde Don Nehri'ni geçer. "Rostov-Novoshakhtinsk", Shakhty ve Novoshakhtinsk arasındaki M-4 "Don" rotasına bağlanmak için kuzeye giden şehrin kuzey konut blok alanından başlar.

Rusya Bölgesel Kalkınma Bakanlığı, sekiz multimilyon kümelenmiş nüfus merkezi veya "süper şehir" oluşturmak için bir program hazırladı. Rostov Oblastı bunlardan biri olacaktı. "Büyük Rostov" metropol bölgesi Rostov-na-Donu, Novoçerkassk, Taganrog, Aksay, Bataysk ve Azak şehirlerini kapsayacaktı.

1929'da Rusya'da 6.000 numara kapasiteli ilk otomatik telefon santrali Rostov-na-Donu'nda başladı. 2004 yılından bu yana, Rostov-na-Donu'ndaki standart telefon numaraları yedi rakam uzunluğundadır. 2009'dan beri sonra numaraları "2" ile başlatılmıştır. Şehrin alan kodu "863"tür.

Rostov-on-Don, üniversiteler, akademiler, kolejler, teknik okullar, özel okullar ve liseler, profesyonel kolejler ve genel eğitim okulları ve mesleki eğitim ilkokulları ve yüksek öğretim kurumları da dahil olmak üzere birçok öğretim kurumlarına ev sahipliği yapmaktadır.

Ayrıca bir Fransız kültür merkezi (Alliance Francaise), bir İngiliz Konseyi ve Alman Goethe Enstitüsü (DAAD ve Bosch vakfı) ve bir Kore Kültür Merkezi bulunmaktadır.

Sanat Galerisi ve Sanat Müzesi'nin küçük koleksiyonları arasında Repin, Surikov, Perov, Levitan, Aivazovsky'nin yanı sıra modern Rostov sanatçılarının bazı eserleri bulunmaktadır.

Diğer tesisler arasında yedi stadyum, bir spor sarayı, bir sirk, bir hayvanat bahçesi, botanik bahçeleri ve parklar bulunmaktadır. Rostov-na-Donu, Kuzey Kafkasya Bilim Merkezi ve araştırma enstitülerine ev sahipliği yapmaktadır. Şehir aynı zamanda, Rusya'nın bu coğrafi bölgesinde ender bir şekilde görülen Starbucks kahve zincirine de ev sahipliği yapmaktadır.

Rostov İdaresi ve Rus Ortodoks Kilisesi Novoçerkassk Piskoposluğu Rostov'da bulunmaktadır. Rostov-na-Donu'ndaki diğer dini tesisler Roma Katolik "Rab'bin Akşam Yemeği Kilisesi", Eski İnananlar tapınağı, bir sinagog, bir cami ve Karma Kagyu Geleneğinin Elmas Yolu Budist Merkezi'dir. Ayrıca şehirde birkaç Ermeni ve Rum Ortodoks kilisesi bulunmaktadır ve Ermeni kiliselerinden biri Rostov'daki en eski yapıdır. Ermeni kiliselerinin tamamı şehrin Nahçıvan-na-Donu semtinde yer almaktadır.

Rostov TV merkezinin yapımı 1956'da başladı ve 26 Nisan 1958'de tamamlandı. İlk televizyon programı 30 Nisan 1958'de yayınlandı. Renkli televizyon yayını ilk kez 1974'te gerçekleştirildi. 17 Ekim 1975'te Rostov-na-Donu'nda radyo yayını başladı. 2009'da Rostov-na-Donu'nda on dört FM radyo istasyonu vardı.

2018'de Rostov-na-Donu, 2018 FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yapan Rus şehirlerinden biriydi. Don Nehri'nin sol yakasında, Voroshilovsky Köprüsü üzerinden şehir çıkışının solunda 45.000 seyirci kapasiteli Rostov Arena inşa edildi. Stadyum, FIFA Dünya Kupası'nın 5 maçına ev sahipliği yaptı.

FIFA Dünya Kupası sırasında Teatralnaya Meydanı, FIFA Fan Fest için bir mekan olarak hizmet verdi. Özel olarak düzenlenmiş alan 25.000 kişilik kapasiteye sahiptir. Taraftarlar tüm Dünya Kupası maçlarını büyük ekranda izleyebilme imkanı buldu. Mekan yemek satış noktaları tarafından servis edilecek ve çeşitli eğlence alanlarına sahipti. FIFA Dünya Kupası'na hazırlık olarak şehir, büyük ölçekli bir geliştirme programı uyguladı. Yeni stadyumun yanı sıra şehir, Dünya Kupası, Güney ve Batı Eleme Turları'ndan gelen hayranlar için bir kamp alanı ve yeni oteller inşa etti. Yeniden yapılanma çalışmaları, Don Nehri üzerindeki köprü geçişinde (trafik yolunun 6 şeride genişletilmesi), bir dizi sağlık tesisi ve dolgu alanında gerçekleştirildi. Yuzhny adlı yeni bir havaalanı inşa edildi.

Önemli insanlar arasında, balet Olga Spessivtseva, ordu komutanı Aleksandr Suvorov, artistik jimnastikçi Yelena Produnova, artistik jimnastikçi Yulia Belokobylskaya, seri katil Andrei Chikatilo (1936-1994), artistik jimnastikçi Maria Kharenkova ve Sobibor İmha Kampı'ndaki isyanın lideri Alexander Pechersky (1909-1990) gösterilebilir.

Rostov-na-Donu'nun önemli yazarları arasında Anton Çehov, Mihail Şolohov, Zakrutkin, Fadeyev, Safronov, Kalinin, Aleksandr Puşkin, Maksim Gorki, Sergey Yesenin, Şuşanik Kurghinian, Aleksey Nikolayeviç Tolstoy, Aleksandr Soljenitsin, Yuri Zhdanov ve Mikael Nalbandian bulunmaktadır. 1831'de Rostov'u ziyaret ettikten sonra Puşkin "The Don" adlı şiirini yayınladı. Puşkin Bulvarı'ndaki Puşkin anıtı bu sürece adanmıştır. Maksim Gorki, gençliğinde Rostov-na-Donu'nda liman işçisi olarak çalıştı. Vera Panova (1905-1973) bir Sovyet dönemi yazarıydı. Modern çağın Danil Korezky ve Tony Vilgotsky gibi isimleri de kayda değer kişilikler arasında yer almaktadır. Kentte 18 yıl yaşayan ve Rostov Üniversitesi'nde matematik okuyan Aleksandr Soljenitsin'e ait bir anıt yapılması şehir yetkilileri tarafından planlanmaktadır.

Rostov-na-Donu'ndan müzisyenler arasında kemancı Efrem Zimbalist, Zaslavsky, Kim Nazaretov, Modest Mussorgski, besteci Andrey Paşçenko (1885-1972), pop müzik şarkıcısı Irina Allegrova (1952), Yuri Başmet, Sergey Vladimiroviç Rodionov, Eva Rivas (1987), Mikhail Puntov (1995), post-punk rock grubu Motorama ve rap grubu Kasta gösterilebilir.

Rostov-na-Donu'nun oyuncuları ve oyun yazarları arasında Maretskaya, Mihail Şçepkin, Yevgeniya Gluşenko, Aleksandr Kaidanovski (1946-1995), Evgeny Şvarts (1896-1958), Nikolay Sorokin (1952-2013), 2007 Cannes Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu ödülü alan Konstantin Lavronenko (1961) ve Sergey Zhigunov (1963) gösterilebilir. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki sahne ve film prodüksiyonlarıyla tanınan Marion Gering, Rostov-na-Donu'nda doğdu.

Kentin mimarları ve sanatçıları arasında Yevgeni Vuçetiç, Seyran Katlamajyan, Aşot Melkonian, Natalia Duritskaya, Martiros Saryan (1880-1972), Roman Çatov (1900-1987), Leonid Eberg (1882-1954), Lev Eberg (1907-1982) gösterilebilir.

Bilim adamları ve kaşifler arasında doktorlar N. Bogoraz ve S. Fedosov, bilim adamları Dmitri Mendeleyev, A. S. Popov, I. P. Pavlov, Arktik Denizi kaşifi George Sedov, katı hal fizikçisi Yakov Frenkel (1894-1952), göz doktoruSvyatoslav Fyodorov (1927-2000), psikanalist Sabina Spielrein (1885-1942), Yuri Oganessian (kendi adını bir element olan oganesson (118. element) vermiş bilim insanı) gösterilebilir.