Bayeux İşlemesi

Bayeux İşlemesi, (Fransızca: Tapisserie de Bayeux, Eski İngilizce: Baius tæpped) 1066 yılındaki Hastings Muharebesi sonucu Normanlar tarafından ele geçirilen İngiltere’nin tarihini Norman bakış açısıyla anlatan işleme kilim. Asıl ölçüleri 0,5 metreye 70 metre ölçüsündedir. Kanaviçe olduğu söylense de daha çok duvar kilimini andırır. Arka dikiş yöntemiyle yapılmıştır. Şekillerin yanı sıra işleme üzerindeki yazılar Latincedir. Aslı Fransa Bayeux’deki Musée de la Tapisserie de Bayeux’de sergilenmektedir.

İşlemeler yapılan en eski atıf 1476 yılındaki Bayeux Katedrali sayımıdır. Ancak kökenlerine dair çok sayıda iddia bulunmaktadır. Bir iddiaya göre işleme I. William’ın eşi Matilda ve yardımcıları tarafından yapılmıştır. Diğer bir iddiaya göre William’ın akrabası Rahip Odo tarafından yapılmıştır. İşlemede Kıyamet Kitabı adlı dini kitaba referanslar verilmesi, Odo tarafından yapılan katedralde bulunması bu iddiayı kuvvetlendiren etkenlerdir. Ayrıca işleme tekniklerinden ve kullanılan malzemelerden yola çıkarak çeşitli farklı yorumlar yapılmaktadır.

Bayeux İşlemesi'ne kanaviçe anlamına gelen tapestry dense de aslında bez üzerine işlemedir. Yünlü keten kumaş üzerine işlenmiştir. Kumaş kısımlar halinde işlendikten sonra birleştirilmiştir. İki tür işleme yapılmıştır. Arka dikiş tekniğiyle resmedilen şeklin ana hatları oluşturulurken, şekillerin içleri daha sonra doldurulurdu. Kullanılan ana renkler toprak rengi, mavi, yeşil ve az miktarda siyah renkleri içerir. Sonraki dönemlerde yapılan restorasyonlar açık sarı ve turuncu renklerde yapılmıştır. Norman istilası döneminde armacılık gelişmediği için şövalyelerin kalkanlarında bağlı bulundukları kraliyet ailesini temsil eden simgeler bulunmamaktadır.

İşlemede İngiltere’nin Normanlar tarafından istila edilmesi ve ele geçirilmesi konu edilir. Savaşan taraflar İngiltere kralı Harold Godwinson önderliğindeki Anglosaksonlar ile William komutasındaki Normanlardır.

İşleme savaştan sonra ve kazanan taraf tarafından yapıldığı için ana kahraman William’dır. Normandiya dükü Robert’in evlilik dışı oğlu olan William babası Kudüs’ten dönerken ölünce genç yaşta babasının unvanını ve topraklarını kazanır. Kuzeni Flandersli Matilda ile evlidir. İngiltere’ye çıkartma yaparak ve Kral Harold’u 1066 yılındaki Hastings Muharebesinde yenerek 38 yaşında tahta geçer. William yeni fethettiği topraklarda ve Normandiya’da sürekli olarak isyanlar ve savaşlarla uğraşmak zorunda kalacaktır.

İşleme İngiltere kralı Edward ile başlar. Edward’ın oğlu veya varisi yoktur. Öyküye göre Edward, İngiltere’deki en güçlü earl olan Harold Godwinson’ı Normandiya’ya göndererek buradaki William’a kendisinin ölümünden sonra onun tahta geçmesini istediğini iletmesini bildirir. Harold Fransa’ya giderek William’a bu haberi verecektir. Harold büyük badireler atlatarak William’a mesajı aktarmayı başarır ve Edward’dan sonra tahta geçeceğini bildirir. Edward Harold’a silah ile zırh verir (belki de şövalye ilan eder) ve kutsal emanetler üzerine William’ın tahta geçmesine izin vereceğine yemin ettirir. Harold İngiltere’ye döner ve ölmekte olan Edward ile görüşür. Harold Edward ölünce yeminini çiğneyerek kendisini kral ilan eder. Olanları haber alan William, kendisine vadedilen tahtı almak için bir İngiltere seferi planlar. İstila için gereken donanmayı inşa etmek için birkaç yıl geçmesi gerekir. Normanlar sonunda İngiltere’ye çıkarlar ve savaşa hazırlanırlar. Hastings Muharebesi sırasında Harold’un kuvvetleri savaşı kazanıyor gibi olsa da sonunda William galip gelir ve Harold öldürülür. İngiltere kralı William olur.

İşlemede anlatılan öykü sırasında gerçekleşen beklenmedik bir doğa olayı da resmedilir. 1066 yılı dünyadan görülen Halley kuyruklu yıldızı Orta Çağ inanışına göre yaklaşmakta olan felaketin habercisi olarak değerlendirilmiştir. Harold’un tahta çıkışından 4 ay sonra görünen kuyruklu yıldız, fatih William tarafından da zaferinin ilahi bir işareti olarak değerlendirilmiştir.

Donanmasını inşa eden William Manş Denizini aşarak İngiltere’ye sorunsuz bir şekilde çıkar. William’a Harold’un Vikinglere karşı yaptığı ve zafer kazandığı Stamford Bridge Muharebesi ile ilgili bilgi verilir. Normanlar savaşa hazırlanır. 14 Ekim 1066 günü Hastings Muharebesi başlar. İngiliz ordusu piyadelerden oluşmaktadır ve kalkanlardan oluşan bir duvarın ardında savunma yapmaktadır. Buna karşın Normanlarda süvariler ağırlıktadır. Savaş işlemede uzunlamasına resmedilir. Sonunda Harold’un öldüğünün yazıldığı kısımda hangi ölenin Harold olduğu kesin olarak belirtilmemiştir. İşlemede İngilizlerin kralları öldükten sonra resmedilse de krala son derece bağlı húskarlların savaşı terk ederek kaçtıkları inandırıcı değildir.

İşlemeyi oluşturan parçalardan bir tanesinde bir din adamı bir kadının suratına vurmaktadır. Bu olayın üzerindeki Latince yazının üzerindeki metin, anlaşılır şekilde çözümlenememiştir. Bu şeklin altında da iki çıplak insan resmi bulunur. İnsanlardan bir tanesinin cinsel organı özellikle resmedilmiştir. Tarihçiler resmedilen bu sahnenin o dönemde bilinen bir skandala ait olduğunu öne sürmektedir. Sahne işlemenin sonraki dönem kopyalarında sansürlenmiştir.

İşlemenin en az iki parçası (yaklaşık 6.4 metre) eksiktir. Burada muhtemelen William’ın tahta çıkışı, Londra’nın teslim oluşu ve resmen İngiltere kralı ilan edilmesi resmedilmektedir.

Harold’un öldürülme sahnesinde hangi kişinin Harold olduğu belirsizdir. Orta Çağ’da yalan yere yemin eden kişilerin gözlerinden okla vurularak öleceklerine dair yaygın bir inanış bulunduğundan, Norman tarih anlatımına göre yemini bozan Harold’un gözünden okla vurularak resmedilmiş olması muhtemeldir.

Siyasi propaganda veya kişilerin öne çıkartılması hikâyenin doğruluğunu değiştirse de işlemelerde döneme ait kıyafetler, askeri teçhizat, silahlar aslına uygun şekilde resmedilmiştir. Savaşçıların çıplak elle savaştıkları resmedilse de bu dönemde muharebelerde eldiven kullanıldığı bilinmektedir.

İşlemede Harold’un tahta çıkışı sırasında Canterbury Başpiskoposu Stigand vardır. Harold’un tacını, Papalık ile ilişkileri sorunlu olan Stigand’ın yerine Yorklu Alfred tarafından almış olması muhtemeldir. Harold’un yanında Papa ile sorunları olan bir din adamının resmedilmesi krallığının geçersiz olduğuna yapılan bir vurgu olarak değerlendirebilir.

Bayeux İşlemesi'nin aslının aynı kopyaları bulunmaktadır. Birebir ölçülerde 1886 yılında İngiltere’de yapılan kopya bugün Berkshire’daki Reading Müzesinde sergilenmektedir. İki oğlunu birden trafik kazasında kaybeden Ontario Waterloo Üniversitesi Profesörü Emeritus Ray Dugan, acısını hafifletmek için başladığı çalışmasının ardından 1996 yılında işlemenin bir benzerini tamamlamıştır. Bu eser günümüzde Kanada ve ABD’de çeşitli müze ve galerilerde sergilenmektedir.2000 yılında başlayan diğer bir proje kapsamında Danimarkalı Viking Group Lindholm Høje, dönemsel asıl işleme teknikleriyle Bayeux İşlemesi'nin kopyasını yapmaya devam etmektedirler.

Simpsonların 19.sezonunda yer alan E Pluribus Wiggum adlı maceranın açılış sahnesinde Homer ile Flanders arasında Simpsonların koltuğu için yaptıkları savaş, Bayeux İşlemesi'ndeki gibi gösterilir.