2. Petrus

2. Petrus ya da Petrus'un İkinci Mektubu (Grekçe: Πέτρου Επιστολή Β') olarak adlandırılan bu kitap, Yeni Ahit'in katolik (= genel, umumi) mektuplarından birisidir (İkinci Petrus ya da Roma rakamları kullanılarak II. Petrus şeklinde adlandırıldığı da görülebilir). Hristiyanlarca, On İki Havari ya da elçiden birisi olan Petrus tarafından yazıldığına inanılır. Mektubun temel odak noktası, okuyucularını yanlış öğretilerden korumak ve onları bu yönde uyarmaktır.

Petrus'un ikinci mektubu, “bizimkine eşit bir ayrıcalıkla imana erişmiş olanlara” yöneliktir (2. Petrus 1:1) ve bu, ilk mektubun gönderildiği kişileri ve Petrus'un vaaz ettiği diğer kişileri içerir. İlk mektup birçok yerde dolaştığı gibi, ikinci mektup da yaygın bir şekilde dolaşıma girdi (2. Petrus 3:1, 15, 16; 1. Petrus 1:1). Bu mektubun muhataplarının Anadolu'nun çeşitli yerlerindeki cemaatler olduğu anlaşılmaktadır. Bunun sebebi, 1. Petrus 1:1'de, o mektubun muhatabı olan cemaatlerin adlarının zikredilişidir.

İsa'nın elçisi Petrus kendini yazar olarak tanıtır: „İsa Mesih’in hizmetkârı ve elçisi Simun Petrus’tan, … imana erişmiş olanlara, ...“ (2. Petrus 1:1). Ayrıca yazar, bu mektubun onun ikinci mektubu olduğunu belirtir: „Sevgili kardeşlerim, şimdi bu size yazdığım ikinci mektup. İlk mektubumda yaptığım gibi bunda da, net düşünebilmeniz için hatırlatmalarla zihninizi harekete geçirmek istiyorum“ (2. Petrus 3:1).

Petrus, Yakup, Yuhanna ve İsa'yla birlikte özel bir olayın görgü tanığı olduğunu yazıyor (2. Petrus 1:16-21; Matta 17:1-9). Ayrıca İsa'nın ölümünü önceden bildirdiğinden de bahseder (2. Petrus 1:14; Yuhanna 21:18, 19). Bundan da yazar Petrus olduğundan anlaşılır.

Kutsal Kitap'ta Petrus için beş farklı isim geçmektedir: İbranice adı "Simeon", Yunanca "Simon" ("duymak" anlamına gelen İbranice bir kökten gelir), sonra "Petrus" (Yunanca bir isim; Kutsal Kitap'ta sadece o bu ismi taşıyor) ve buna karşılık gelen Sami adı "Kifas" (belki de Eyüp 30:6 ve Yeremya 4:29'da kullanılan İbranice kephím [kaya (çoğul)] kelimesiyle ilişkilidir) ve ayrıca "Simon Petrus" kombinasyonu (Elçilerin İşleri 15:14; Matta 10:2; 16:16; Yuhanna 1:42).

Petrus, Yuhanna veya Yunus'un oğluydu (Matta 16:17; Yuhanna 1:42). Petrus'un önce Beytsayda'da (Yuhanna 1:44), ancak daha sonra Kefernahum'da (Luka 4:31, 38) yaşadığı bildirilir; her iki yer de Celile Denizi'nin kuzey kıyısındaydı. Petrus ve erkek kardeşi Andreas, görünüşe göre, “Simon'un ortakları olan” Zebedi'nin oğulları Yakup ve Yuhanna ile birlikte balıkçılık ticaretini yürüttüler. (Luka 5:7, 10; Matta 4:18-22; Markos 1:16-21). Böylece Petrus izole bir balıkçı değil, saygın bir şirkete aitti.

Petrus'un evli olduğu söylenir ve daha sonraki yıllarda büyük ihtimalle karısı, diğer elçilerin eşlerinin yaptığı gibi, misyonerlik yolculuklarında (veya bazılarında) ona eşlik etti (1. Korintoslular 9:5). Kayınvalidesi, kardeşi Andreas ile paylaştığı evde yaşıyordu (Markos 1:29-31).

Petrus, İsa'nın ilk öğrencilerinden biriydi ve Vaftizci Yahya'nın bir öğrencisi olan Andreas tarafından İsa'ya getirildi (Yuhanna 1:35-42). Bu olayda, İsa ona Kifas (Petrus = 'kaya parçası') (Yuhanna 1:42; Markos 3:16) adını verdi. Bir süre sonra Celile'de Petrus, kardeşi Andreas ve arkadaşları Yakup ve Yuhanna'ya İsa'nın “insan avcıları” olma daveti yöneldi. Yine bir süre sonra İsa 12 elçilerini seçerken Petrus aralarındaydı (Matta 10:2). İsa'nın üç buçuk yıl süren hizmeti esnasında Petrus onun yanındaydı.

Bundan başka tarihsel-eleştirel teolojinin görüşlerini savunmayan teologlar Kartaca'nın üçüncü konseyinden önceki Kilise Babaların çoğunluğu Petrus'un ikinci mektubunu Kutsal Yazıların kataloğunun bir parçası olarak kabul etti.

• 1. ve 2. Petrus'un konu ve amaçları farklı olduğundan dolayı yazılış üslubu da farklıdır. Üstelik, Petrus ilk mektubunu Silvanus aracılığıyla yazdı ve Silvanus'a cümleleri formüle etme konusunda biraz özgürlük verildiyse, bu, Silvanus'un ikinci mektubun yazılmasına katılmadığı için ikinci mektubun yazılış tarzındaki farkı açıklayabilir (1 Petrus 5:12).

• 2. Petrus (2:4-18; 3:3) ve Yahuda (5-13, 17, 18) arasında paralellikler görülmektedir (aşağıya bakınız). 2. Petrus Mektubu Yahuda Mektubu'ndan sonra yazıldığı bir varsayımdır. Eğer Petrus adını taşıyan mektubun yazarı ise ve Nero'nun zamanında Hristiyanlara karşı yapılan zulüm esnasında hayatını kaybettiyse Yahuda Mektubu sonra yazıldı ve Yahuda 2. Petrus Mektubu'na kısmen dayandı.

• Gnostisizmin düşünüş tarzı Yeni Ahit tarafından kesinlikle reddedildi ve 2. yüzyılda erken kilisenin ana teolojik rakibi haline geldi. Petrus, İsa'nın dinsel hakikat ve insansal gelenekler hakkında neler söylediğini biliyordu (Yuhanna 17:3; Matta 15:6-9). Ayrıca elçi Pavlus'un felsefeler hakkında neler yazdığını da bilip kabul etti (Koloseliler 2:7; 2. Petrus 3:15, 16). Petrus'un gnostisizmin İsa'nın öğretisiyle çelişen düşüncelerini değindiğini iddia etmek asılsız bir tezdir.

• Elçi Petrus'un zamanında Hristiyanların ekseriyetinin İsa'nın ikinci gelişini (2. Petrus 3:4) beklediklerine dair tarihsel kanıtlar yok. Kutsal Kitap da bu görüşü desteklemez. İsa'nın o zamanki takipçileri İsa'nın sözlerine dayanarak Yahudi sistemin yıkılacağını bildiler (Matta 23:38; 24:2; Luka 21:20). Bu açıdan bir “son zamanında” yaşadıklarının bilincinde idiler. Yahudi sistemin sonu M.S. 70'te Yeruşalim mabediyle birlikte yıkıldığı zaman geldi.

Bu olay ne İsa'nın ikinci gelişini (parousia = hazır bulunuş) ne de “Rabbin günü”nü (2. Petrus 3:10, 12) nitelemedi (aşağıya bakınız). Eğer 1. yüzyılda Hristiyanlar arasında yerine gelmemiş beklentiler yaygın olduysa M.S. 70'ten önce meydana geldiler. Bu takdirde 2. Petrus Mektubu'nun 70'ten önce yazılması akla yakın. Fakat 1. yüzyıldaki Hristiyanlar “Rabbin Günü” ve İsa'nın ikinci gelişi "önce hakikate isyan başlamadıkça” gelmeyeceğini bildiler (2. Selanikliler 2:1, 3; Elçilerinin İşleri 20:29, 30; 1. Timoteos 4:1-3). Petrus da mektubunda bunu değindi (2. Petrus 2:1, 2). Söz konusu hakikate isyan (irtidat) 2. yüzyılda başladı. Yerine gelmemiş olan beklentilerden dolayı 2. Petrus'un yazılış tarihini 2. yüzyıla koymak ve bunun için başka bir yazarı varsaymak için kanıtlar yok.

• Mektubun harici kanıtların olmadığını ileri sürülür. Fakat 2. Petrus Mektubu erken kanon dizilerinde geçmektedir (Irenaeus M.S. 180, Origenes M.S. 230). Ayrıca Papirüs Bodmer VII/VIII'de (3./4. yüzyıl) 1. Petrus ve Yahuda'nın Mektuplarıyla birlikte geçer. Meşhur olan erken kodekslerde de (אABC) bulunur.

2. Petrus büyük olasılıkla ilk mektup yazıldıktan kısa bir süre sonra M.S. 64 civarında, Babil'de veya çevresinde kaleme alındı. Özellikle yer hakkında doğrudan bir kanıt yoktur.

Mektup, Pavlus'un mektuplarından referans olarak bahsettiği için en azından Pavlus'un birçok mektuplarından sonraki bir dönemde, Pavlus'un mektuplarının referans verilen bir kaynağa dönüşmüş olduğu bir dönemde yazılmış olması gerekir (2. Petrus 3:15, 16).

Fakat mektubun Petrus tarafından yazıldığını kabul eden araştırmacılara göre Petrus onu ölümünden kısa bir süre önce, muhtemelen 64 yılından önce yazmıştır. 2. Petrus 1:14'te yazar, ölümünün yaklaştığını yazmaktadır (2. Petrus 1:14: "ve bilirim ki Rabbimiz İsa Mesihin de bana gösterdiği üzre çadırımın kaldırılması yakındır."). Petrus'un ölümü için iki tarih verilmektedir: M.S. 64'te (Sezar Nero tarafından Hristiyanlara Roma'da yapılan zulüm ) ya da bazı araştırmacılara göre M.S. 67 civarında. Mektubun yazarının Petrus olması durumunda, mektubun M.S. 64-67 civarında yazılmış olması gerekmektedir.

Buna ek olarak, mektupta Pavlus'un mektupları kutsal metin olarak bahsedilmektedir. Yeni Ahit'te başka hiçbir yerde yer almayan bu tarz bir referans veriş, bu mektubun, Pavlus'un mektuplarının "kutsal metin" olarak idrak edilmeye başlanacak kadar süre geçtikten sonraki bir zamanda yazıldığını ortaya koymaktadır.

2. Petrus Mektubu'nda Pavlus'un mektupları “kutsal yazılar” olarak bahsedilmektedir. Bu sebepten dolayı 2. Petrus sonraki bir zamanda, "Kutsal Yazılar" denilen bir kanon dizisi ortada bulunduğu zaman yazıldığı iddia edilir. Petrus şunu yazdı: “Ancak o mektuplarda zor anlaşılan bazı şeyler vardır ki, bilgisiz ve kararsız kimseler, Kutsal Yazıların diğer kısımları gibi bunları da çarpıtarak kendi yıkımlarını hazırlarlar” (2. Petrus 3:16). Bu ayetin Grekçesinde “λοιπὰς γραφὰς” (harfiyen: geri kalan yazılar) kavramı geçer. Bu kavram resmi bir kanon dizisini kastetmez.

Bundan başka Kutsal Yazılar sözcüğü sadece 2. Petrus'ta değil Matta 26:54 (γραφαὶ); Luka 24:45 (γραφάς); Yuhanna 7:38, 42; 19:24, 28 (γραφὴ); Galatyalılar 3:8, 22; 4:30 (γραφὴ); 2. Timoteos 3:16 (γραφὴ) ve başka ayetlerde de geçmektedir.

2. Petrus Mektubu erken kanon dizilerinde geçmektedir (Irenaeus M.S. 180, Origenes M.S. 230). Ayrıca Papirüs Bodmer VII/VIII'de 1. Petrus ve Yahuda'nın Mektuplarıyla birlikte geçer.

Bu mektubun, kanon statüsü alması, zorluklarla beraber gerçekleşti. Ancak, hiçbir zaman, mektubun yazarının kim olduğu konusundaki şüpheler, kanon statüsünü kesin olarak reddetmeyi doğurmadı. Mektubun yazarının kim olduğu konusunda şüphelerini dile getirdiği bilinen ilk kişi, Origenes'tir (MS 185-254). Bununla beraber, Origenes, neden şüphe duyduğunu açıklamamaktadır. Herhangi bir açıklama yapmamasını, Donald Guthrie, Origenes'in duyduğu bu şüpheleri ciddi şekilde ele almadığına yormaktadır. Kararsız davranmasının sebebi, bu mektubun onun zamanında kanonik hâle gelmiş olması olabilir. Başka bir yerde, Origenes, mektubun Petrus tarafından yazıldığına dair kanaat sahibi olduğunu dile getirir. Origenes'in döneminden önce mektubun kanonik olup olmadığına dair bir kanıt günümüzde mevcut değildir. Havarisel Babaların mektuplarında 2. Petrus'tan alıntı yapılmadığı görülmektedir. Bununla birlikte bazı uzmanlar, İskenderiyeli Klement'in (), Antakyalı Teofilos'un (), Atinalı Aristides'in (), Polikarp'ın (ö. 155) ve Iustinus'un (ö. 165), yazdıkları eserlerde 2. Petrus'tan etkilenmiş olabileceğini kabul etmektedirler.

Caesarealı Eusebius (), mektubun yazarının kim olduğu ile ilgili şüphelerini dile getirdiği bilinen ilk yazardır (bkz. Antilegomena). Kendisi şüphelerini açıkça dile getirmiş ve çoğunluğun metne sahip çıktığını yazmıştır. Hieronymus'un () zamanına gelindiğinde, bu mektup çoğunluk tarafından kanonik olarak kabul ediliyordu.

El yazmalarına gelince yazarlar ilk önce papirüs kullandılar. Papirüs, aynı adı taşıyan bir su bitkisinden yapılır. Yazıcılar yaklaşık M.S. 4. yüzyıldan itibaren el yazmalarında papirüs yerine genellikle dana, kuzu ya da keçi derisinden yapılan ve daha dayanıklı bir malzeme olan vellum (bir parşömen türü) kullanılmaya başladılar. Bu vellumlardan günümüze dek ulaşan bazıları çok önemli Kutsal Kitap el yazmalarını içerir.

Bölüm 2: Sahte öğretmenlerin çıkışı (1-3); sahte öğretmenler mahkûm edilecek (4-10a): itaatsiz melekler cezalandırıldı (4), tufan, Sodom ve Gomorra (5-7); sahte öğretmenlerin tarifi (10b-22).

Bölüm 3: Alaycılar gelecek olan imhayı gözden kaçırıyorlar (1-7); Tanrı gecikmez (8-10); ne gibi kişiler olmaları gerektiğini düşünmelidirler (11-16); hileli insanların aldatıcı sözlerden sakınmak (17, 18).

Petrus, daha en başında, "inanmış olanlar" için sevgi dolu bir ilgi gösterir. O, Tanrı ve İsa Mesihle ilgili tam bilgi edinmekle hak edilmemiş inayet ve barışın onlar için artacağını arzu eder (1:2). Tanrı onlara, "kıymetli ve büyük vaatler" vermiştir. Bu nedenle, imanlarına erdem, bilgi, özdenetim, sebat, Tanrısal bağlılık, kardeş sevgisi ve sevgi eklesinler (1:5-7). Bu nitelikler içlerinde taştığı zaman, tam bilgi açısından hiçbir zaman faaliyetsiz ve verimsiz kalmayacaklardır (1:8). Petrus, yakında öleceğini bildiğinden, ayrıldığında onlardan bahsetmeleri için onlara bu şeyleri hatırlatmak istiyor (1:14, 15).

Petrus, kutsal dağda Mesih'in görkemli büyüklüğüne tanık oldu. O zaman İsa'ya şu sözler iletildi: “Bu Benim sevgili oğlumdur, ondan memnunum”. Bu nedenle peygamberlik sözü çok daha kesindir ve dikkate alınmalıdır (1:16-19). Kutsal Yazılardaki hiçbir peygamberlik sözü kişisel bir yorum değildir. “İnsanlar kutsal ruhun yönlendirmesiyle, Tanrı’dan aldıklarını aktarmışlardır” (1:20, 21).

Sahte peygamberler ve öğretmenler, zararlı mezhepler kuracak ve edepsiz davranışlar izleyecekler Onlardan dolayı hakikat yolu kötülenecek (2:1, 2). Bu tür kişilerin cezası mutlaka gelecektir. Çünkü Tanrı, Nuh'un zamanında günah işleyen melekleri cezalandırmak için bir tufana sebep oldu (Başlangıç 6:1-22) ve İbrahim'in zamanında ahlaksız olan Sodom ve Gomorra'yı yok etti (Başlangıç 19:1-26). Fakat “doğruluk habercisi” Nuh'u ve Salih Lut'u kurtardı (2:4-8). Bununla Petrus, Tanrı'nın “Kendisine bağlı insanları geçirdikleri sınavlardan nasıl kurtaracağını” göstermek istedi (2:9). Sahte öğretmenler dik başlı, küfrederek konuşurlar, aldatıcı öğretilerden zevk alırlar ve zina ederler (2:12-16). Diğerlerine özgürlük vadediyorlar fakat kendileri yozluğun kölesidir (2:19).

Petrus, Hristiyanların zihinlerini uyandırmak ve böylece daha önce konuşulan sözleri hatırlayabilmeleri için yazar (3:1, 2). Son günlerde alay edenler gelip, “Bu [Mesih'in] vadettiği huzuru nerede?” diyecekler (3:3, 4). Petrus tekrar Nuh'un zamanındaki tufanı değinerek Tanrı o dünyayı su ile yok ettiğini belirtiyor. Buna benzeyen şekilde şimdiki dünya Tanrı'nın hüküm gününde yargılanacak (3:7).

Tanrı vaadini yerine getirmekte gecikmez, fakat hiç kimsenin yok olmasını istemediği fakat herkesin tövbe etmesini istediği için sabırlıdır (3:8, 9). Bu nedenle, Hristiyanlar, lekesiz, kusursuz ve barış içinde bulunmaları için ellerinden geleni yapmalıdırlar (3:14). Pavlus'un mektuplarını değinerek Tanrı'nın sabrını kurtuluş olarak görsünler diye onları teşvik ediyor (3:15).

Yahuda mektubunda Petrus'un şu sözlerini (2. Petrus 3:3) tekrarlıyor: „Fakat siz sevgili kardeşler, Efendimiz İsa Mesih’in elçileri tarafından daha önce söylenenleri hatırlayın. Size şunu derlerdi: 'Son günlerde, kötü şeylere duydukları arzulara göre hareket eden alaycılar çıkacaktır.'” (Yahuda 17, 18; Elçilerin İşleri 20:30; 1. Timoteos 4:1, 2; 2. Timoteos 3:1). Yahuda Mektubu 2. Petrus'tan sonra yazıldığı anlaşılıyor.

2. Petrus 2:4'e göre Tanrı, „günah işlemiş melekleri cezadan esirgemeyip Tartaros’a atarak hapsetti. 2. Petrus 2:4 ve Yahuda 6 apokrif Hanok kitabına atıfta bulundukları düşünülür. Örneğin, Richard Buckham'a göre, 2. Petrus 2:4 kısmen Yahuda 6'ya bağlı yazılmış olmakla birlikte, aynı zamanda Yahuda 5-7'de kullanılmış olan nasihat geleneğine uygun bir metindir. Bu nasihat geleneği ayrıca şu apokrif (Kutsal Kitap'ın metinler dizisine ait olmayan) ve başka metinlerde de görülebilir: Sirak 16:7-10, Şam Belgesi 2:17-3:12, 3. Makabeler 2:4-7, Naftali'nin Ahdi 3:4-5 ve Mişna'da Sanhedrin 10:3.

Tartaros, eski Yunanlar arasında, en kötü suçluları cezalandırmak amacıyla öngörülen bir Hades (suçlular tabakası) bölümü. Suçlular Tartaros'ta ebediyen kalır. Petrus, bu Yunanca kavramı Nuh'un zamanında (1. Petrus 3:19, 20) Tanrı'nın itaatsiz melekleri attığı hapishane benzeri, aşağılanmış bir durumu tanımlamak için kullandı. Bu kelime, Kutsal Kitap'ta sadece bir kez, 2. Petrus 2:4'te geçmektedir. "Tartaros'a atarak" ifadesi, Yunanca tartaróō fiilinin bir biçiminin tercümesidir.

Bu metinlerden Tartaros'un belirli bir yer değil, bir durum olduğu ortaya çıkıyor. Benzer şekilde, “koyu karanlık”, kelimenin tam anlamıyla bir ışık eksikliği değil, irtidat etmiş ve Tanrı'nın ailesinden dışlanmış varlıklar olarak artık Tanrı tarafından aydınlatılmamalarının ve gelekleriyle ilgili yalnızca karamsar ümitlere sahip olmalarının sonucudur.

Tartaros kelimesi, Hristiyanlık öncesi pagan mitolojilerinde de geçer. Homeros'un İlyada'sında bu mitolojik Tartaros, yeryüzü göğün altında olduğu gibi Hades'in derinliklerinde bir yeraltı hapishane olarak tasvir edilir. Kronus ve diğer titan tanrıları orada hapsedildi. Fakat yukarıda anlatıldığı gibi, Kutsal Kitap'taki Tartaros bir yer değil, bir durumdur ve bu nedenle Yunan mitolojisindeki Tartaros ile aynı değildir. Bununla birlikte, mitolojik Tartaros'un insanların değil, insanüstü yaratıkların meskeni olarak tasvir edilmesi dikkat çekicidir. Bu açıdan bir benzerlik vardır, çünkü Kutsal Kitap'taki Tartaros açıkça insan ruhlarının cezalandırılması için değil sadece Tanrı'ya isyan eden kötü insanüstü ruhlar için tasarlanmıştır.

Petrus, 2. Petrus 3:10'da Kutsal Kitap'ın çevirilerinin ekseriyetine göre „Rabbin gününden bahsetti (Kitabı Mukaddes, 2004; Kutsal Kitap [Yeni Çeviri], 2001). Kendisi, Rab unvanı ile kimi kastettiğini açıkladı. O, Pentekost gününde (M.S. 33) Yahudi dinleyicilere konuştuğu zaman (Elçilerin İşleri 2:16-21) Yoel peygamberin sözlerini alıntılayarak „Yehova’nın büyük ve korkunç günü“nün (Yoel 2:31) geleceğinden konuşuyordu. Orijinal İbranice metinde Tanrı'nın ismi YHVH (Yehova ya da Yahve) geçer. „Yehova'nın günü“ sözcüğü İbranice Kutsal Yazılarda ayrıca Amos 5:18-20; İşaya 2:11-17; 13:6, 9; Tsefanya 1:4- 8, 14, 15. 18; Hezekiel 7:13; 13:5; Yoel 1:15, 2:1, 2; Obadya 15; Yeremya 46:10 ve Malaki 4:5, 6'da geçmektedir. Bu gün, Kutsal Yazılarda bir savaş zamanı olarak detaylandırılmıştır - büyük ve korkunç bir karanlık ve öfke günü, bir sıkıntı, korku, ıssızlık ve tehlike işareti günü.

Eski peygamberlerin ekseriyeti „Yehova'nın günü“ kavramı kullanırken Tanrı'nın itaatsiz İsrail halkı üzerindeki hükmünü kastettiler. Bu yargı, M.Ö. 607'de Babilliler Yeruşalim şehrini yıkılıp halkı sürgüne getirdikleri zaman yerine geldi.

Petrus, Pentekost gününde Yoel peygamberin sözlerini alıntıladığı zaman başka bir „Yehova'nın günü“nden bahsetti. Daha önce İsa kendisi Yeruşalim'in yıkılışını önceden bildirdi (Matta 23:37, 38; 24:2, 15, 16; Luka 19:43, 44). O "Yehova'nın günü" M.S. 70'te, Tanrı sözünü yerine getirdiğinde ve Roma ordularının İsa'yı reddeden Yahudi milletini yok etmesine neden olduğu zaman geldi. Bunun için 1. yüzyıldaki Hristiyanlar bu olayı beklediler ve Petrus ve başkaları uyanık kalmaları için onları teşvik ettiler.

Kutsal Kitap'ta başka bir “Yehova'nın günü”nden söz edilir. Elçi Pavlus yaklaşan “Yehova'nın günü”nü Mesih'in huzuruyla ilişkilendirdi (2. Selanikliler 2:1, 2). Petrus bundan "adaletin barınacağı yeni göklerin ve yeni yerin" kurulmasıyla bağlantılı olarak bahsetti (2. Petrus 3:10-13). Bu vaat ise 1. yüzyılda gerçekleşmedi; çünkü Pavlus'un dediği gibi „önce hakikate isyan başla“yacaktı (2. Selanikliler 2:3). Bu irtidat 2. yüzyılda başladı. Böylece Mesih'in ikinci gelişi 1. yüzyıldan uzun bir zaman sonra olacaktı ve bir daha „Yehova'nın günü“yle sonuçlanacaktı (Vahiy 19:2, 11, 15).