Litvanya'da yolsuzluk

Freedom House'un hazırladığı 2020 Dünya Özgürlük Raporu, yolsuzluğun Litvanya'da bir sorun olmaya devam ettiğini belirtiyor ancak ilgili ana alanlar için yüksek puanlar veriyor: resmi yolsuzluğa karşı güçlü ve etkili korumalar (4 üzerinden 3), hükümetin açıklığı ve şeffaflığı (4 üzerinden 3) ve bağımsız yargı (4 üzerinden 3).

Avrupa Yolsuzlukla Mücadele ve Devlet İnşası Araştırma Merkezi (ERCAS), Litvanya'nın kapsamlı bir yolsuzlukla mücadele yasal tabanına sahip olmasına rağmen kolluk kuvvetlerinin zayıf olduğunu belirtiyor. Merkez tarafından yayınlanan 2019 Kamu Bütünlüğü Endeksi'nde Litvanya, 117 ülke arasında 30. sırada yer alıyor.

Avrupa Komisyonu tarafından yayınlanan Flash Eurobarometer 482: İşletmelerin AB'de Yolsuzluğa Karşı Tutumları'na göre, şirket yöneticilerinin yalnızca %15'i iş yaparken yolsuzluğun bir sorun olduğunu belirtti. STT tarafından yayınlanan 2019 Litvanya Yolsuzluk Haritası raporu, rüşvet ödeyen işletmelerin yüzdesinin son on yılda kademeli olarak azaldığını, işletmelerin yalnızca %9'unun son 5 yılda ve %5'inin son 12 ayda rüşvet ödediğini belirtmektedir.

Avrupa Birliği'nin 2021 Küresel Yolsuzluk Barometresi'ne (GCB EU 2021) göre, Litvanyalıların %48'i hükümetin yolsuzlukla mücadelede kötü performans gösterdiğini düşünürken, %42'si hükümetin iyi performans gösterdiğini düşünüyor; bu oran sırasıyla %49 ve %43 olan AB ortalamasıyla neredeyse eşleşiyor.

GCB EU 2021 raporuna göre insanlar, yolsuzluğun en fazla olduğu kurum veya kişilerin şunlar olduğunu düşünüyor: milletvekilleri (%33), şirket yöneticileri (%27), yerel yönetim temsilcileri ve belediye başkanları (%21), hakimler ve savcılar (%21). Raporda son 12 ayda hizmete göre en sık görülen rüşvet vakaları şöyle sıralanıyor: Sağlık kurumları (%19), kimlik belgeleri (%6) ve polis (%4).

STT tarafından yayınlanan 2019 Litvanya Yolsuzluk Haritası raporu; nüfus, şirket yöneticileri ve kamu görevlileri anketlerine dayalı bir genel bakış sunuyor. İnsanlar arasında yapılan bir ankete göre, en yaygın yolsuzluk biçimleri şunlardır: adam kayırma, siyasi patronaj ve rüşvet. En yaygın yolsuzluk vakalarının sağlık kurumları, mahkemeler, parlamento, belediyeler ve siyasi partilerde olduğu algılandı.

Baltijos tyrimai'nin 2019'da yaptığı bir ankete göre insanların %69'u polise, %62'si Litvanya Anayasa Mahkemesi'ne ve %55'i STT'ye güveniyordu. Ancak halkın yalnızca yüzde 39'u savcılara ve yüzde 33'ü mahkemelere güvendi. Vilmorus tarafından 2020'de yapılan bir anket, ankete katılanlar tarafından en çok yolsuzluğun algılandığı alanların sağlık (%47), mahkemeler (%37) ve parlamento (%30) olduğunu gösterdi. Aynı anket, Litvanyalıların yolsuzluğu ülkedeki dördüncü en ciddi sorun olarak gördüklerini belirtiyor. Ankete katılanların yalnızca %3'ü önceki yıl rüşvet verdiğini itiraf etti.

Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün 2022 Yolsuzluk Algısı Endeksi'ne göre Litvanya, endekste yer alan 180 ülke arasında 33. sırada yer alırken, en dürüst kamu sektörüne sahip ülke olarak ilk sırada yer aldı. Endeks, ülkeleri 0'dan ("yüksek derecede yolsuzluk") 100'e ("çok temiz") kadar puanlıyor ve ardından ülkeleri puana göre sıralıyor. Litvanya, 2022'de 62 puan aldı. Karşılaştırma için, 2022'deki en iyi puan 90 (1. sırada), en kötü puan 12 (180. sırada) ve ortalama puan 43 idi.

Özel Soruşturma Servisi (STT, Litvanca: Specialiųjų tyrimų tarnyba), Litvanya'da yolsuzlukla mücadele eden ana kolluk kuvvetidir. Diğer kolluk kuvvetleri de yolsuzlukla mücadelede önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle, Mali Suç Soruşturma Servisi (FNTT, Litvanca: Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba) kara para aklama ve önemli mali dolandırıcılık faaliyetlerini araştırır. Litvanya Ulusal Denetim Bürosu (Valstybės kontrolė), devlet fon ve kaynaklarının yönetiminin ve kullanımının hukuka uygunluğunu ve etkinliğini de denetleyen yüksek denetim kurumudur.

2019 yılında, yolsuzluk veya diğer ihlalleri bildirenlere yasal korumanın yanı sıra ücret ve diğer tedbirleri sağlayan İhbarcıların Korunmasına Dair Kanun yürürlüğe girdi. Litvanya'da lobicilik, 2001 tarihli Lobicilik Yasası ile düzenlenmektedir. AB Üyeleri Araştırma Servisi'nin 2016 tarihli raporuna göre Litvanya, lobiciler için davranış kurallarına ve zorunlu kayıtlara sahip olan birkaç AB ülkesinden biridir.