Yalnızçam, Ardahan

Yalnızçam köyünün eski adı Sindisgom / Sindizgom'dur. Bu yer adı 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Sindizgom (سندزكوم) olarak geçer. Osmanlılar Gürcülerden ele geçirdiği bu yerleşimin adı Türkçeye Gürcüce Sindisgomi'den (სინდისგომი) girmiş olmalıdır. Gürcüce "gomi" (გომი) ahır anlamına gelir.

Sindisgomi, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artaani'de yer alıyordu. Nitekim osmanlı Devleti bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi. Bununla birlikte Yokuşdibi köyünün sınırları içindeki megalit yapı kalıntısı buranın ilk çağlardan itibaren bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.

Sindisgomi, Osmanlı idaresinde, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan Osmanlı mufassal deftere göre, Ardahan-i Büzürg livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 28 Hristiyan haneden oluşuyordu. İspenç vergisi mükellefi hane resilerin çoğu İoseb, Cimşer, Matsatsa, Paremuz, Vardzel, Zosima, Mikel, Temura, Davita, Okro, Batata gibi Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, yonca tarımı ve arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Sindisgomi'nin bu dönemine ait köy kilisesinin kalıntıları köyün camisinin avlusunda bulunmaktadır. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında verdiği bilgiye göre bu kilise o zaman da yıkık haldeydi.

Sindisgomi, 93 Harbi'nin ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Sindizgem / Şendizgem (Синдизгем / Сендизгем) adıyla kaydettiği k8öy, [Ardahan Okrugu|Ardahan sancağı]]nın Ardahan kazasına bağlıydı ve nüfusu, Rum olarak kaydedilmiş 568 kişiden oluşuyordu. Köyün 1595 yılında demografik yapısının zaman içinde tamamen değişmiş olduğu bu tespitten anlaşılmaktadır. Köyün nüfusu 1896 yılında 826 kişi, 1906 yılında 929 kişi olarak tespit edilmiştir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında da köyün nüfusu Rumlardan oluşuyordu.

Sindisgomi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Sindisgomi Türkiye'ye bırakıldı.

Sindisgomi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sindiz KOm (سیندیز كوم) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Yalnızçam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 704 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Sindizkom köyü Yalnızçam nahiyesinin idari merkeziydi. Yalnızçam nahiyesi, Sindizkom dahil 18 köyü kapsıyordu ve nüfusu 8.452 kişiden oluşuyordu. Sindisgomi / Sindizkom Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yalnızçam olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yalnızçam köyünün nüfusu 1.382 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 493 kişi okuma yazma biliyordu. Yalnızçam köyünün idari merkezi olduğu nahiye bu tarihte Yalnızçam bucağı adını almıştı. Yalnızçam bucağı 12.245 kişilik bir nüfus sahipti ve bu nüfus içinde 3.956 okuryazar olarak kaydedilmişti.

Yalnızçam yerleşiminin 2,5 kilometre kuzeydoğusunda, 9-10. yüzyıldan kalma ve yarı yıkık halde büyükçe bir kilise (18 × 20 m) bulunmaktadır. Bu yapı ilk kez Gürcü araştırmacılar tarafından 2014 yılında tanımlanmıştır.