İo (mitoloji)

İo ( ), Yunan mitolojisinde Zeus'un ölümlü aşıklarından biriydi. Bir Argos prensesiydi. Perseus, Kadmos, Herakles, Minos, Lynceos, Kepheos ve Danaos gibi birçok kral ve kahramanın atasıydı. Astronom Simon Marius 1614'de Jüpiter'in ayına onun adını vermiştir. Erkek kardeşi Phoroneus olduğu için, İo, ayrıca Phoronis olarak da bilinirdi. İo bazen tanrıça Isis ile karşılaştırılmıştır ve bu durumda Mısırlı kocası Telegonus "Osiris"tir.

Efsanenin çoğu versiyonunda, Io, İnakhos'un kızıydı, ancak diğer çeşitli soy kütükleri de bilinmektedir. Babasının İnakhos olsaydı, o zaman annesi muhtemelen İnakhos'un eşi (ve kardeşi) olan Okenaos'un kızı okenaid Melia olurdu. MS 2. yüzyıl coğrafyacısı Pausanias da onun İnakhos'un kızı olduğunu öne sürüyor ve Zeus'un İo'ya aşık olması, Hera'nın efsanevi gazabı ve Io'nun güzel bir beyaz düveye dönüüşümünü anlatır. Birkaç kuşak sonra Pausanias başka bit İo'dan daha bahseder; Phoroneus'un soyundan gelen İasos'un kızıdır. İasos da Argos ve İsmene'nin oğludur. Io'nun babasına Kadınlar Kataloğu'nda ve Acusilaus muhtemelen Peiras, Peiranthus veya Peirasus olarak da bilinen yaşlı Argos'un oğlu denirdi. Bu nedenle İo, İskenderiyeli Hesychius'un önerdiği gibi, Peiranthos'un kızı Callithyia ile aynı kişi olabilir.

Io, Argos'taki Tanrıça Hera'nın bir rahibesiydi ve bu inancı babası İnakhos Argos halkına tanıştırmış olmalıydı. Zeus, ölümlü bir kadın olan İo'yu fark etti ve ona şehvetle istedi. Efsanenin Zincire Vurulmuş Prometheus oyununda anlatılan versiyonunda, İo, Zeus'un isteğini başlangıçta reddetti, ta ki babası onu kahinlerin tavsiyesi üzerine evinden kovana kadar. Bazı hikâyelere göre Zeus, İo'yu karısından saklamak için bir düveye (inek) dönüştürür; diğerleri, Hera'nın kendisinin İo'yu dönüştürdüğünü iddia eder.

Zeus'un İo'yu düveye dönüştürdüğü versiyonda, Zeus Hera'yı aldatamadı ve Hera, Zeus'a düveyi hediye olarak vermesi için yalvardı, Zeus onu reddetmek için hiçbir neden sunamadı. Böylece düveye dönmüş İo'yu karısına hediye olarak verdi. Hera daha sonra 100 gözü olan bir dev Argos Panoptes'i Io'yu göz kulak olması için başına dikti ve Zeus'un düveyi ziyaret etmesini engellemesini istedi. Böylece Zeus Hermes'i Argos'un dikkatini dağıtması ve öldürmesi için gönderdi. Ovid'e göre, Hermes önce panpipe çalarak ve hikâyeler anlatarak Argos'u uyuttu ve sonra öldürdü. Zeus, hala bir düve formunda olan Io'yu serbest bıraktı. Bazı efsanelerde Hera, yardımlarından dolayı Argos'a teşekkür etmek için onun gözlerini tavus kuşunun tüylerini süslemek için kullandı.

İntikamını almak için Hera, sürekli olarak Io'yu sokan bir at sineği musallat etti ve bu yüzden İo, at sineğinden kaçarken dünyayı hiç dinlenmeden dolaşmaya dolaşmaya başladı. İo, sonunda Propontis ile Karadeniz arasından geçti ve böylece İstanbul Boğazı, öküz geçidi anlamına gelen Bosphorus adını aldı ve burada Zeus'un Kafkas Dağı'nda zincirlediği Prometheus ile tanıştı. Prometheus, insan formuna geri döndürüleceği ve tüm kahramanların en büyüğü Herakles'in (Herkül) atası olacağı bilgisiyle İo'yu teselli etti. İo, İyon Denizi'ni geçerek Mısır'a kaçtı ve burada Zeus tarafından insan formuna geri getirildi. Orada Zeus'tan Epafos isimli bir oğlu ve Keroessa isimli bir kızı oldu. Daha sonra Mısır kralı Telegonus ile evlendi. Aeschylus'un The Suppliants oyununda bahsedildiği gibi, torunu Danaos sonunda elli kızıyla(Danaidler) birlikte Yunanistan'a döndü.

Genellikle "Argos katili" olarak tercüme edilen Hermes Argeiphontes olarak adlandırdığı İo efsanesi, Homeros tarafından iyi bilinmiş olmalıdır, ancak bu yorum Robert Beekes tarafından tartışılmaktadır. Walter Burkert , Io'nun hikâyesinin eski destan geleneğinde en az dört kez anlatıldığını ve izlerinin bulunduğunu belirtiyor : Danais'te, Phoronis'te - Hyginus'un Fabulae 143 ve 274 satırlarına göre Phoroneus Hera inancını kurdu— Hesiodik Aigimios'un bir parçasında ve benzer şekilde tam metin olarak ulaşamamış Hesiodik Kadın Kataloğu'nda. Klasik zamanlarda, Argos'un Heraion'unda İo için bir yas tutma töreni gözlemlenmiştir.

Eskiler, İo'yu Ay ile ilişkilendirmiştir ve İo'nun Prometheus ile karşılaştığı Aiskhylos'un Zincire vurulmuş Prometheus oyununda, İo'dan "boynuzlu bakire" olarak bahseder. Kız kardeşi olarak Phoroneus ile olan ilişkisinden (veya soyundan gelen) olarak İo'ya bazen Phoronis denir.

Ligdus ve karısı Telethusa , Girit'te yaşayan fakir bir çiftti. Telethusa hamile kaldığında, kocası ona bir kız çocuğu sahibi olmayı göze alamayacaklarını ve eğer kız olacaksa çocuğu öldürmekten başka seçeneklerinin olmadığını söyledi. 8 ay sonra Io, daha sonra Isis olarak bahsedilen hikâyede, Telethusa'ya kızı doğduğunda onu tutması gerektiğini söyleyen bir vizyonla geldi. ve kocasına onun Iphis adında bir çocuk olduğunu söylemesi gerekir.