Misya

Misya ( Misia, ), Antik Çağ'da Anadolu'nun kuzeybatısında yer alan ve günümüzde yaklaşık olarak Bandırma, Erdek, Balıkesir, ilinin tümünü, Manisa, İzmir, Kütahya, Bursa, Çanakkale illerinin bir kısmını kapsayan bölge ve çevrenin adıdır. Herodot’tan 400 yıl sonra Amasya doğumlu coğrafyacı Strabon (M.Ö. 64-M.S. 21) yazdığı Coğrafya isimli kitabında Uludağ, Olympos ve Mysia Olympos’u olarak geçer. Strabon, Mysia isminin aslının Lidya'lılarda gürgen ağacı anlamına gelmekte olduğunu belirtir. Ünlü coğrafyacı, Prusia (Bursa) kentinin Mysia Olympos’u (Uludağ) eteklerinde kurulduğunu, Frigyalılar ve Misyalılar sınır komşusu olduğunu belirtir.

İsmini, bölgenin yerli halkı olan ve ilk olarak Truva Savaşı döneminde Truvalıların müttefikleri arasında bahsi geçen Misyalılar (Mys Kavmi)'dan almıştır. Ayrıca Misya isminin Lidya dilinde bir çeşit kayın ağacı anlamına gelen "mysus" kelimesinde türediği açıklaması antik çağ kaynaklarında yer almaktadır. Bölge Hitit metinlerinde Masa Ülkesi olarak geçer.

Antik kaynaklar bölgenin ilk yerleşimi hakkında farklı görüşler ileri sürmektedir. Fakat Mysialılar yerleşimlerini Olympos dağı (Uludağ) dolaylarında bir süre yaşadıktan sonra Thrakia'dan gelen Phrygialılar, Troia ve dolaylarını çevirerek burayı ele geçirince, bunlar da Lydia'ya komşu olan Kaikos kaynağının üst tarafına yerleşmişlerdir. Antik tarihçi Herodotos ise, Mysialıların Lydialılar ve Karialılarla kardeş ulus olduklarını ve bunların Karia halkı atası Kar'ın kardeşleri olan Lydos ve Mysos'tan türediği inancında olduğunu, bu yüzden de Mylasa'daki Zeus Karios tapınağına Karia'lı olmayan halklardan sadece Mysialıların kabul edildiğini bildirmektedir. Homeros da, İliada'sında Mysialılardan bahsederken, Troialıların yanında savaşa katıldıklarını ve Lykialılarla birlikte Troas'da oturduklarını söylemektedir. Tekin Gün'ün Direnen Tarih (2) eserinde adı geçen antik bölgenin, bir Thrak boyu olan Mysler'den almış olduğu ve Anadolu'ya nereden geldikleri kesin olmamakla birlikte Thrakia ve Boğazlar üzerinden girmiş olduklarını sanmaktayız. Phrygialı'lar gibi, onlar da aşağı Tuna bölgesinden Trakya'ya doğru yayıldıkları ve Troia'nın M.Ö. 13. yüzyılın ikinci yarısında yıkılışından sonra buraya yerleştikleri ve Anadolu'ya hareket ettikleri düşünülmektedir. Ayrıca Strabon bize, bu görüşü destekleyen, Mysler‟in Istros (Tuna) civarında yaşadıkları bilgisini de vermektedir. Plinius ise, halkın adını Avrupalı göçmen Moesi oymağından aldığını aktarmakta. Trakyalı Mysialıları Moesi'lerle aynı kabul edersek, asıl yerleşim yerlerini Tuna'nın güneyine kuzey Trakya bölgesine yerleştirmemiz gerekmektedir.

Mysia bölge coğrafyası, Bithynia ile Aisepos ırmağının denize döküldüğü kıyıdan Olympos’a kadar olan bölgeyi içine almaktadır. Misya batıda Troad (Troas), güneybatıda Aiolis, güneyde Lidya, güneydoğuda Frigya ve son olarak doğuda Bitinya ile çevrelenmiştir. Bölgenin batı sınırını Gönen Çayı (Aesipus), doğu sınırını da "Mysian Olympus" olarak adlandırılan Uludağ oluşturur. Misyalıların yayılımını güneyde Kula yakınlarındaki Yanıkyöre (Katakekaumene) bölgesine kadar uzatan kaynaklar olduğu gibi, bu bölgeyi Lidya (Meonia) veya Frigya'nın bir parçası sayan kaynaklar da bulunmaktadır. Bölgenin Frigya ile olan sınırları ise Strabo'nun da şu şekilde belirttiği gibi kesin değildir:"Misyalılar’ın ve Frigyalılar’ın sınırları ayrıdır fakat aralarındaki sınır ayrımını yapmak zordur."

Homeros, Aisepos’u Mysia sınırlarına dâhil eder. Aisepos’un ilerisinde, Mysia bölgesi Troas’ın kuzey ve doğu sınırındaydı. Bithynia’nın güney sınırında Mysia Olympos’u denen dağın etrafında Mysia ve Phrygliler oturuyordu. Mysia ve Phrygialılara ait söylentiler Troia savaşından önceye dayanmaktadır. Propontis’e hâkim mevkide, İda dağı ve Mysia Olympos’u bulunmaktadır. Kaikos ırmağı, Pergamon yakınından ve Mysianın en verimli ovalarından geçmektedir. Strabon’un Mysia ile ilgili aktardığı bu bilgilerin dışında Ekrem Akurgal’a göre Güneydoğu Avrupadaki Mosia ile Marmara’nın güneyindeki Mysia adlarının Muşkilerle ilişkisi vardır. Bu bilgiler ile Frigler gibi Mysialıların da Balkan kavimlerinden biri olduğu söylenebilmektedir. Mysialılar’ın MÖ 2. binin sonunda Anadolu’ya geldikleri varsayımına Hitit metinlerinden ulaşılır.

Mysia bölgesinin jeopolitik ve coğrafi özellikleri hakkındaki bilgilerden sonra bölgenin tarihçesine bakacak olursak, Mysia bölgesine Hititler zamanında Assuwa ülkesi denildiği bilinmektedir. Mysia ile doğrudan ilişkiler kuran II. Tuthalia’dır. MÖ 1450-1420 arasındai dönemde bazı Batı Anadolu kavimlerinin Hititleri tehdit ettiği bilinmektedir. Assuwalılar da II. Tuthalia’ya karşı ayaklanmışlardı. 1296 Kadeş Savaşı sırasında, Assuwa bölgesinde oturan Ma-salar’ın Hitit müttefiki olarak savaştıkları bilinmektedir. Benzer bir durum Troia Savaşı sırasında da yaşanmıştır. Mysialılar, Anadolu kavimi olan Troialılar’ın yanında savaştılar. Troai Savaşından sonra başlayan Ege Göçlerinden sonra Mysialılar’ın akıbetine dair bilgi yoktur. Troia’nın düşüşünden sonra Lydialılar, Aeolis’liler, İonialılar, Persler, Makedonyalılar ve son olarak da Romalılar Mysia topraklarında hâkimiyet kurmuşlardır. Provincia Asia’nın (Asya Eyaletleri) kurucusu Manius Aquillius’tur. Bu eyalet, Lydia, Phrygia, Karia ve Mysia’yı içine alır. Mysia bölgesinde yaşayan halklar zaman içinde değişik parçalara bölünmüş ve daha sonraları ise isimlerini de kaybetmişlerdir.

Bazı kaynaklarda tüm Batı Anadolu Misya, Lidya ve Karya arasında paylaştırılır. Bu görüşte Troad'nın tamamı ile Aiolis'in kuzeyi de Misya'ya dahil edilir. Fakat bazı kaynaklarda bu bölge için Misya adı hiç kullanılmaz, onun yerine daha bilinen Frigya'ya ithafen Lesser Phrygia ya da Phrygia Minor (Küçük Frigya) olarak adlandırılır. Daha sonraları ise yine az sayıda kaynak bölgenin özellikle Marmara kıyıları için Phrygia Hellespontica tabirini kullanmıştır.

Bölgenin başlıca yükseltileri batıda Kazdağı (İda), doğuda Uludağ ve güneydoğuda bulunan Simav Dağı(Temnos)'dır. Simav Çayı veya Susurluk Çayı (Makestos) ise bölgenin en büyük akarsuyudur.

Bursa'nın ilçelerinden olan Orhaneli, Büyükorhan, Harmancık ve Keles'i kapsayan alanda bulunmaktadır. Uzun yıllar boyunca bölge insanları için kutsal bir yeri olmuştur. Antik dönemde tanrıların mekanı olarak kabul edilen dağ Hristiyanlık Dönemi'nde keşişler tarafından ilgi görmüş ve günümüze kadar önemini korumaya devam etmiştir. Bu çalışma ile bilimsel araştırma yöntemleri kullanılarak bölgede bulunan arkeolojik eserler, sikkeler ve yazılı eserler incelenerek hangi tanrı ve tanrıçaların yoğunlukta tapınım gördükleri, hangi yerel isimleri aldıkları ve nasıl tasvir edildikleri incelenmiştir. Bunun yanında bölgede ele geçen arkeolojik buluntular ve yüzey araştırması ile tespit edilen yapı kalıntıları ışığında bölgedeki kutsal alanlar araştırılmış ve bu kutsal alanların baş tanrı ya da tanrıçalarının hangileri oldukları tespit edilmeye çalışılmıştır.

kentinden Mysia kenti olarak bahsetmektedir (Historiai. V. 122; Hellenika. I,4, 7). Bu bağlamda erken dönemde Mysialıların yaşadığı yerler olarak Askanios (İznik Gölü) gölü ve çevresi gösterilebilir (Sevin, 2001; Texier, 2002; Hüryılmaz, 2003). Bithynlerin güçlenmesiyle Mysialılar, Askanios civarından çıkarılıp daha batıya doğru gelmişlerdir. Strabon’un yaşadığı dönemde ise (MÖ I. yy ile MS I. yy) kuzey doğudaki sınırı Rhyndakos nehrinin (Orhaneli- Adırnaz Çay) yatağı belirlemiştir. İç kesimlerde Olympos Dağı’nın (Uludağ) batı etekleri Mysialıların bölgesi olarak bilinmektedir. Yörede yoğun olarak bulunan Mysialılar nedeniyle dağa Mysia Olympos’u denmiştir (Strabon, XII. 8, 10; Herodotos, I. 36). Dağın kuzey ve doğu yamaçları Bithynler, Mygdonlar, Dolionlar, diğer yerleri ise Epiktetler ve Mysler tarafından iskan edilmiştir. Rhyndakos nehrinden başlayarak Propontis kıyısı boyunca Aisepos nehrine (Gönen Çayı) kadar uzanan kıyı bölgesi kuzeydoğu ile kuzeybatı sınırını oluşturmuştur. Söylediğimiz gibi farklı kaynakların farklı bilgiler vermesi Mysia sınırının tespitini güçleştirmektedir. Örneğin Skylaks (XCIV) Phrygia’nın kıyı kentlerini Myrlea’dan (Mudanya) başlatıp Kyzikos (Belkız), Plaika (?), Prokonnesos (Marmara Adası), Priapos (Karabiga), Parion (Kemer), Lampsakos, Perkote (Umurbey yakınları) ve Abydos’a (Aydos/Nara Burnu) kadar götürüp Mysia’ya ait kentleri Phrygia’ya dahil etmiştir. Ondan sonra yaşayan Ptolemaios (Geographike Hiphegesis, V,2, 2, 14) Propontis kıyısındaki Mysia kentlerini Kyzikos’tan başlatıp Lampsakos’a kadar götürmektedir. Görüldüğü üzere farklı kaynaklar farklı bilgiler vermiş ve neticede bu yazılanları referans alan antik yazarlar ve günümüz araştırmacıları kendilerine göre bir sınır tayin etmişlerdir. Verilenbilgilerle çakışmayan ve günümüzdeki araştırmacıların çoğunun referans kaynağı olan Strabon esas alınarak ve farklı bilgileri de göz önünde tutarak yeniden bir değerlendirme yapılacak olursa bölgenin coğrafi sınırları batıdan başlayarak şöyledir.

Homeros, atlı birlikleri ile ünlü Trakyalılar, kısrak sütü içen Hippomolgiler ve itaatkâr Abiilerle birlikte, "çıplak elle ve mızrakla savaşan aslan yürekli" Misyalıları da Truvalıların müttefikleri arasında zikretmekte, savaşa katılan bazı Misyalıların isimlerini saymaktadır.

Strabo'ya göre Misyalılar canlı varlıkları yemekten kaçınmakta, süt, peynir ve balla beslenmekteydi. Herodot Misyalıların başlangıçta bir Lidya kolonisi olarak ortaya çıktıklarını ve Lidyalılar ve Karyalılar ile akraba oldukları için Milas'taki Karya Zeus'u Tapınağı'nda ibadet etme hakkına sahip olan üç halk arasında yer aldıklarını belirtmektedir. Yine Herodot, Misyalıların bir dönem Avrupa yakasına geçerek Adriyatik Denizi'ne kadar uzanan ve güneyde Peneus Nehri'ne kadar inen bölgeyi ele geçirdiklerini yazmaktadır.

Öte yandan, Misya kökenlerini Balkanlarda arayan kaynaklar da mevcuttur. Strabo da her iki tezi dile getirmektedir. Misyalılar için Anadolu veya Trakya kökeni savları arasında veya bu halkın her iki kökenden kavimlerin kaynaşması sonucu ortaya çıkmış olabileceğini öne süren görüşler arasındaki tartışmalar sürmektedir.

Krallardan ilki, eski Yunan mitolojisi kahramanı Telefus ve annesi Auge'nin Arkadya'dan kovulduktan sonra bir kayıkla Kaikos Nehri (Bakırçay) ağzına kadar sürüklenmesi sonrasında, Auge ile evlenerek Telefus'u evlat edinmiş ve yetiştirmiş olan kral Teutras'tır. Bu kral aynı zamanda yukarı Bakırçay havzasında yer alan günümüz Dikili bölgesindeki Teutronia kentinin kurucusudur.

Tarihe geçen ikinci Misya kralı ise kızı Tudo'yu Lidya kralı Sadyattes ile evlendirmiş olan Arnossos'tur. Tudo, Sadyattes'in öldürülmesi ile, ilk kocasının katili olan kral Giges ile evlenmiştir.

MÖ'da 790'da Kyzikos ve Prokonnes'te Miletos kolonileri kuruldu. MÖ 680'de Kyzikos'a yine Miletos'tan büyük bir göçmen grubu daha geldi ve Kyzikos'un "altın çağı" başladı. MÖ 600'lerden itibaren Anadolu'nun diğer bölgeleri gibi Mysia bölgesi de Pers İmparatorluğu etkisi altına girdi. Bölgedeki satraplık merkezi Deskileion (Manyas yakınlarındaki Ergili mevkii) oldu. MÖ 546-547'de Edremit'te bir isyan çıktı ve Persler Atina tarafını tutan bütün Adramytionluları öldürttü. MÖ 500'de Persler'e karşı düzenlenen İyonya merkezli ayaklanmaya Misya kentleri de katıldı. 494'te isyan bastırıldıktan sonra Misya'da bulunan kentler de cezalandırıldı.

MÖ 480'de Pers İmparatoru Kserkses Yunanistan üzerine sefere çıkarken Misya bölgesinden geçti (Maraton Savaşı). MÖ 478-477'de Misya kıyılarındaki şehir devletleri de Attik Delos Birliğine katıldılar. MÖ 410'da Kyzikos'u kuşatan Persler'e karşı kente yardıma gelen Atinalı Alkibiades Bandırma Körfezinde yaptığı deniz savaşını kazandı.

MÖ 334'te Makedonyalı Büyük İskender Çanakkale Boğazından Anadolu'ya geçti. Biga Çayı (Granikos) yakınlarında III. Darius'ün Pers ordusunu yendi. Bölge Perslerden temizlendi.

Antik Anadolu coğrafyası içinde çok az bilgiye sahip olduğumuz Mysia bölgesinin başta coğrafyası olmak üzere tarihi ve nüfus yapısı tam olarak aydınlatılamamıştır. Bu eksiklik, Mysia’nın idari bir bölge olmayıp coğrafi bir terim olarak kullanılması ve antik kaynakların yeterince araştırılmamasından meydana gelmektedir. Bu kaynaklar, kitap biçiminde olabileceği gibi epigrafik (yazıt) ve nümizmatik (para) biçimde de olabilir. Özen gösterilerek yapılacak araştırmalarla Mysia bölgesine ait cevap bekleyen soruların önemli bir kısmı çözülecektir. Bu çalışmanın amacı eskiçağ yazarlarının ve yazdıkları eserlerin Mysia ile alakalı bölümlerini dilimize kazandırmaktır. Çalışmamızda eskiçağ literatürü taranarak Mysia bölgesine ait kayıtlar saptanmış ve Türkçeye çevrilmiş olanlar doğrudan alınarak, çevrilmeyenler ise tercüme edilerek bir araya getirilmiştir. Bu bağlamda Mysia’nın coğrafyası, tarihi ve kültleri ile alakalı metinler çeviri olarak verilmiştir. Mysia bölgesinde XIX. yüzyılın ikinci yarısında başlayan arkeolojik araştırmalar XX. yüzyılda gelişerek devam etmiştir. Ancak bu araştırmalar Kyzikos ve Pergamon gibi kentlerde yoğunlaşmış, bu iki kent dışında kalan yerler çok zayıf bir şekilde araştırılmıştır. Buna karşılık antik kaynakların Mysia ile ilgili kısımları bu güne kadar tek bir çalışmada toplanmamıştır. Bu noktada çalışmamızın önemli bir eksikliği gidereceğini umuyoruz. Genel olarak çalışmamız iki bölüm halinde hazırlanmıştır. Birinci bölümde çalışmamızın temelini oluşturan çeviri metinlerin daha iyi anlaşılabilmesi için altı alt bölüm halinde kısa kısa metinlere giriş mahiyetinde bilgiler verilmiştir. Birinci alt bölümde Troia Savaşı perspektifinden Mysialıların Anadolu’ya gelişi ele alınmış, arkeoloji ve antik kaynakların ışığında konu aydınlığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. İkinci alt bölümde Mysialıların etnik kökeni üzerinde durulmuş, üçüncü alt bölümde bölge coğrafi olarak tanımlanmıştır. Dördüncü alt bölümde coğrafi ve ekonomik yapı ele alınmış, beşinci alt bölümde kaynakların bahsettiği kadarıyla kentler ve kent paralarında görülen kültlere değinilmiştir. Çevirilerin verildiği ikinci bölümde kültler literatürde geçtiği şekilde işlenmiştir. Altıncı alt bölümde bölge tarihinin aydınlatılması için Pergamon Krallığı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Çalışmamızın ikinci ana bölümünde yukarıdaki alt bölümler esas alınarak metinler konularına göre dağıtılmıştır. Literatürde geçen kültler eğer herhangi bir kent ismi verilmeden zikredilmişse ikinci bölümün sonuna. Kültler başlığı altında işlenmiştir. Çalışmamızda karşılaştığımız en büyük sorun antik kaynaklara ulaşmak olmuştur. Kaynakların çok az bir kısmının dilimize kazandırıldığı göz önüne alındığında ve Türkçeye çevrilmeyenlerin de eksik olarak bazı ihtisas kütüphanelerinde bulunması ve bu kütüphanelere erişimin zor olması sebebiyle oldukça sancılı bir süreçten sonra tarama işlemi yapılabilmiştir. Tüm çabalara rağmen yine de Ksanthos gibi ulaşamadığımız ya da Pomponius Mela gibi yazarların eserlerine ulaştığımız halde kitabın baskısının 1700 tarihli olması sebebiyle fotokopi almamıza izin verilmediği için yararlanamadığımız kaynaklar olmuştur. Kaynakların verdiği bilgilerin kesik kesik olması sebebiyle aradaki boşlukları doldurmak için CIL (CorpusInscriptionum Latinorum), OGI (Orientis Graeci Inscriptiones Selectae) ve IGR (Inscriptiones Graecae Ad Res Romanas Pertinentes) gibi kataloglardan yararlanılmaya çalışılmış olmasına rağmen bu katalogların baskıları 1900’lü yıllarda yapıldığından fotokopi almamıza izin verilmemiş ve bu kataloglar süremizin kısıtlı olması ve taranacak kaynağın çok olması sebebiyle göz ardı edilmiştir. Karşılaştığımız diğer bir sıkıntı da Mysia bölgesinde bulunan kentlere ait kayıtlardır. Eskiçağ dünyasının önde gelen kentlerinden olan Kyzikos ile alakalı oldukça fazla kayıt olmasına rağmen Hiera Germe gibi kentler sadece isim olarak zikredilmiş ve bu, bölgeye ait bilgilerin eksik kalmasına neden olmuştur. Kaynaklarda zikredilmemiş fakat daha geç dönemlerde kilise listelerine dahil edilmiş ya da epigrafik ve nümismatik kaynaklardan varlıkları tespit edilmiş kentler kapsam dışı bırakılmıştır. Pergamon ve Kyzikos hakkında çok sayıda kayıt olmasına rağmen bu kayıtların pek çoğu kentleri sadece isim olarak zikretmekten öteye gitmemiştir. Bu gibi kayıtlar çalışmamıza alınmamıştır. Genel olarak siyasi tarih kentler ile birlikte verilmiş ve MÖ I. yüzyıla kadar getirilmiştir. Bunun nedeni MÖ 133 yılında bölgenin bir vasiyetle Roma’ya bırakılıp Mysia, Lydia, Ionia ve Phrygia bölgelerinin Asia Eyaleti adı altında birleştirilmiş olmasıdır.

Tutulan kayıtların Mysia’ya özel olmayıp genel olarak tüm Batı Anadolu’yu ifade eder biçimde verilmesiyle coğrafya karışması meydana gelmiştir. Biz de olabildiğince bu karışıklıktan uzak durmaya çalıştık. Pergamon Krallarının Roma ile girdiği siyasi ilişkiler eğer doğrudan Mysia bölgesiyle alakalı değilse birinci kısımdaki altıncı bölümde dipnot olarak verilmiş, çeviri olarak alınmamıştır. MÖ VIII. yüzyıl ile MS IV. yüzyıllar arasındaki kaynaklar çeviri olarak verilmiştir. Stephanos Byzantinos, Prokopios ve Photios gibi geç dönem yazarları sadece dipnot olarak kullanılmıştır. Bölge coğrafyasının ve kentlerinin belirlenmesinde antik kaynaklardan Strabon’un Geographika’sı, araştırma eserlerden Veli Sevin’in Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası ve A.H.M. Jones’un The Cities of The Estern Roman Provinces adlı eserleri referans olarak alınmıştır. Her konuda başvuru kaynağımız Oxford University Press tarafından yayınlanan The Oxford Classical Dictionary olmuştur. Çevirisini yaptığımız metinler İngilizcelerinden tercüme edilmiştir.

MÖ VII. yüzyılda yaşamış olan Hesiodos, Yunan tanrılarının soy ağaçlarını belirlemiştir. Askralı ozan, Yunan Arkaik çağının Homeros’tan sonra en önemli yazarıdır. Dilimize Azra Erhat ve Sabahattin Eyüboğlu tarafında çevrilen İşler Ve Günler (Erga Kai Hemerai) ve Tanrıların Doğuşu (Theogonia) Yunan dinini anlamamız bakımından önemlidir. Kaynak doğrudan Mysialılar ile ilgili bilgiler vermemektedir.

MÖ 525-455 yılları arasında yaşayan Atinalı tiyatro yazarıdır. Dönemin siyasi koşullarına uygun tragedyalar yazan Aiskhylos oyunları günümüze kadar ulaşabilen ender yazarlardandır. Pers Yunan Savaşını konu alan Persai (Persler) oyununda Mysialılar ile ilgili olarak Perslerin müttefikleri olması dolayısıyla bilgi verilmiştir. Aiskhylos’a göre Mysialılar, kargı ustaları ve savaşçı bir ulustur.

MÖ VI. yüzyılda yaşamış Karialı denizcidir. Pers kralı I. Dareios tarafından İndus Nehri’nin kaynaklarının araştırılması için görevlendirilmiştir. Skylaks’ın bilgileri Mysia’nın tarihi coğrafyasına ait ilk bilgiler olması sebebiyle önemlidir. Ona göre Mysia, Kios Körfezi ile Olbia Körfezi arasında bugünkü modern Armutlu yarımadası topraklarıdır.

Trakya kökenli yazar MÖ 460–400 yılları arasında yaşamıştır. Atinalılar ve Spartalılar arasında yapılan savaşta Strategos (Kumandan) olarak görev aldığı işi başaramamış ve gönüllü olarak sürgüne gitmiştir. Sürgün sırasında belirli bir adı bulunmayan ve genel olarak Peloponnesoslularla Atinalıların Savaşı olarak bilinen 8 kitaplık bir tarih kitabı kaleme almıştır. Mysia ile doğrudan alakalı olmamakla birlikte Kyzikos, Daskyleion ve Adramytteion ile ilgili bilgiler vermiştir.

veren ilk kişidir. Ayrıca onun Daskyleion hakkında verdiği emsalsiz bilgiler XX. yüzyılda kentin yeniden bulunmasına olanak sağlamıştır. Ksenophon MÖ 411 yılında yapılan Kyzikos muharebesini en detaylı anlatan yazardır.

MÖ IV. yüzyılda yaşamış Makedonya doğumlu filozoftur. Assos ve Atarneos’da bir süre oturduğu için Mysialıları en iyi tanıması gereken yazarlardan biridir. Buna rağmen eserlerinde Mysialılar ile ilgili doyurucu bilgi yoktur. Retorik’te geçen Mysialı av tabiri dolayısıyla dipnot olarak kullanılmıştır.

Yazarı bilinmeyen ancak MÖ IV. yüzyılda kaleme alındığı sanılan ve adını 1906 yılında Mısır’da bulunmuş papirüsten alan eserdir. Ksenophon’un Hellenika’sı gibi Thukydides’in eserinin devamı niteliğindedir. Agesialos’un Küçük Asia seferi münasebetiyle Mysia hakkında bilgi vermiştir. Apia Ovası’nın ilk geçtiği metin olması sebebiyle önemlidir.

MÖ III. yüzyılda yaşamış şair ve kütüphanecidir. Belirli bir süre Rodos’ta yaşadığı için Rhodios lakabıyla tanınır. Mysia ile ilgili olarak Argonautların Arktonnesos yarımadasında karaya çıkmaları sebebiyle bölgenin canlı bir tasvirini yapmıştır. Bu vesileyle Mysialıların dini inanışlarını hakkında da bilgi sahibi olmaktayız.

Megapolis (Arkadia) doğumlu tarihçi MÖ 200–120 yılları arasında yaşamıştır. MÖ 264 ile 144 yıllarını kapsayan 40 kitaplık Tarihler (Historiai) adında bir dünya tarihi kaleme almıştır. Mysia ile ilgili bilgilerini genellikle Pergamon Krallarının Roma ile ilişkileri münasebetiyle vermektedir.

MÖ II. yüzyılda yaşamış Atinalı gramercidir. Apollodoros eserinde genel olarak mitolojik olaylara değinmiştir. Mysia ile ilgili olarak Troia Savaşı döneminde Mysia Kralı Teuthras ve Herakles tarafından iğfal edilen Auge’nin Mysia’ya gelişi ve oğlu Telephos’un Troia Savaşına katılması ve Mysia’da tapım gören tanrıların bilgisini vermiştir.

MÖ I. yüzyılda yaşamış Sicilyalı tarihçidir. Ulaşabildiği kaynakları genellikle kopya etmek suretiyle yazan tarihçi, Bibliotheka adında 40 kitaplık bir dünya tarihi kaleme almıştır. 1–5 ve 11–20. kitapları günümüze ulaşmış olan yazar Mysia hakkında Pers Satraplarının bölgedeki faaliyetleri ve İda Dağı ile ilgili anlatılan efsaneler vasıtasıyla bilgi vermiştir.

kaleme almıştır. 1-10. kitaplar tam olarak, 11-20 kitaplar ise parçalar halinde günümüze ulaşmıştır. Yazar Aeneas’ın İtalya’ya gelmeden önce kuzey Mysia’ya gelmesi ile alakalı olarak Mysia hakkında bilgi vermiştir.

MÖ I. yüzyılda yaşamış Romalı mimar ve mühendistir. Vitruvius eskiçağdan günümüze kalan tek mimarlık eserini 10 kitap halinde kaleme almıştır. Mysia ile ilgili verdiği bilgiler Prokonnesos mermeri ve Pergamon Kütüphanesi sayesinde olmuştur.

MÖ 64 MS 19 Amaseialı (Amasya) coğrafyacı ve tarihçidir. 47 kitaplık bir tarih eseri yazmasına rağmen eseri günümüze ulaşamamıştır. 17 kitaplık Coğrafya (Geographika) eserinin 12-14. kitapları Anadolu ile ilgilidir. Mysialıların kökeni başta olmak üzere, bölgenin coğrafi yapısı ve tarihi hakkında kendisinden önce yaşayan ve eserleri günümüze ulaşmamış olan yazarların Mysialılara bakışlarını da aktararak yazan Strabon Mysia ve Mysialılar hakkında en detaylı bilgi veren kaynaktır. Eğer Strabon’un coğrafyası günümüze ulaşamamış olsaydı Mysia ve Mysialılar tabiri bölük pörçük bilgilerden ibaret olup anlamsız olarak çözülmeyi bekleyecekti.

coğrafyası hakkında en detaylı bilgi veren yazardır. Yaşadığı dönemde ayakta olan veya olmayan kentleri tek tek saymış ve bunların bir kısmının bağlı bulunduğu yargılama bölgelerini de belirtmiştir. Mysialıların kökeni sorununa o da cevap bulmaya çalışmıştır.

MS 30-104 yılları arasında yaşamış, teknik ve askeri konularda yazmış Romalı politikacı ve yazardır. Roma’da ve diğer eyaletlerde pek çok görev yapmış olan Frontinus Mysia ile ilgili olarak Alkibiades ve Mithridates’in Kyzikos kuşatması ve Pergamon’da taht iddiacısı olan Aristonikos vasıtasıyla bilgi vermiştir.

MS 55-117 yılları arasında yaşayan Gallia kökenli tarihçidir. İyi bir hitabet eğitimi alan yazar, üst düzey devlet görevlerinde bulunmuştur. Mysia ile ilgili verdiği bilgiler Kyzikos ve Pergamon vasıtasıyla olmuştur.

Hakkında çok az şey bilinen Memnon, muhtemelen MS I. yüzyılda yaşamış Heraklea Pontikalı (Karadeniz Ereğlisi) tarihçidir. Mysia ile ilgili verdiği bilgiler Mithridates’in Kyzikos kuşatması ile alakalıdır.

MS II. yüzyılda yaşamış ve Makedonyalı olan Polyaenos, Retorikçi olarak bilinir. Savaşlar (Stratagemata) adlı eserinde Pergamon Kralı I. Attalos’un Galatları yenerek Basileos (Kral) ünvanını alması dolayısıyla bilgi vermektedir.

matematiksel konumları hakkında bilgi vermiştir. Verilen bu bilgilerin büyük bir kısmı diğer kaynakların verdiği bilgilerle çelişmektedir. Buna rağmen Hiera Germe gibi başka kaynaklar tarafından gözden kaçırılmış Mysia kentlerinden bahsetmiş olması önemlidir.

almıştır. Mysialı olmasına rağmen kullanmış olduğumuz Hieroi Logoi (Kutsal Hikâyeler) adlı eserindeki bilgilerin pek çoğu kendi yaşantısı ve rüyaları ile ilgilidir. Yine de bölgede tapım gören tanrıları bilmemiz açısından önemlidir.

Yaklaşık olarak MS 120-200 yılları arasında yaşayan Lukianos, Samosata doğumludur. Mysia’da kahinlik ve haydutluk yapan Aleksandros’un yaşamöyküsüyle bölge hakkında bilgi sahibi olmaktayız.

MS 130-200 yılları arasında yaşamış ve Pergamon’da doğmuş fizik ve tıp uzmanıdır. İkincil literatürde, Galenus’un, özellikle Adramytteion kentinin kuzeyi hakkında önemli bilgiler verdiği zaman zaman not edilmektedir. Bu çalışma çerçevesinde, yapılan kütüphane taramalarında Galenus’un eserlerine ne yazık ki ulaşılamamıştır.

Hakkında fazla bilgi sahibi olmadığımız yazar MS II. ve III. yüzyıllarda yaşamış Mısır doğumlu gramercidir. Mysia ile ilgili verdiği bilgiler genellikle tarımsal üretimle ve bitkiler ile alakalıdır.

MS II. Yüzyılda yaşamış İskenderiyeli tarihçidir. Yunanca olarak 24 kitaptan oluşan bir Roma Tarihi (Rhomaika) kaleme almıştır. Yazarın Mysia ile ilgili verdiği bilgiler Mithridates Savaşları sırasında Mysia Mikras da denen Mysia bölgesinin kuzeyi ile ve Pergamon Krallığı vasıtasıyla olmuştur.

Roma Tarihi eserini kaleme almıştır. Genel olarak eser, Livius’un eserinin bir özeti durumundadır. Florus, Kyzikos kenti ve Pergamon Krallığının Roma İmparatorluğuna ilhakı vesilesiyle bölge hakkında bilgi vermiştir.

MS II. yüzyılda yaşayan Bithynialı tarihçidir. Yazar, Büyük İskender’in hayatını anlattığı İskender’in Seferi adlı eserinde Granikos Savaşı sonrası Daskyleion satraplığı vasıtasıyla bölge hakkında bilgi vermiştir.

MS II. yüzyılda yaşamış Lydia doğumlu seyyahtır. 10 kitaptan oluşan Hellas’ın Tasviri (Perihegesis Tes Hellados) isimli seyahat kitabının günümüzde özellikle Yunanistan için el kitabı olarak kullanılması mümkündür. Pausanias eserinde genel olarak Yunan tanrılarını işlediği için Mysia ile ilgili olarak yine bölgede bulunan ve tapım gören tanrılar hakkında bilgi vermiştir.

seksen kitaplık bir Roma Tarihi (Romaika) yazmıştır. Eserinin bazı bölümleri fragmanlar halinde günümüze ulaşmıştır. Yazarın Mysia hakkında verdiği bilgiler genelde Kyzikos üzerinden olmuş, Hadrianoutherae kentinin İmparator Hadrianus tarafından kurulduğunu kayda geçiren ilk tarihçi olmuştur.

MS IV. yüzyılda yaşamış Romalı tarihçidir. 10 kitaplık bir Roma Tarihi özeti kaleme alan yazar, Pergamon Krallarının III. Antiokhos ile savaşı, bölgenin Attaloslara bırakılması ve Kyzikos kenti vasıtasıyla Mysia bölgesi hakkında bilgi vermiştir.

Hadrianus’un yaşam öyküsünde verilen bilgiler sonucunda bilgi sahibi olmaktayız. Stephanos Byzantinos: MS VI. yüzyılda yaşamış Byzantiumlu sözlük yazarıdır. Çalışmamız için oldukça geç bir dönem kabul edildiği ve sözlüğünün pek çok maddesinin uydurma olduğu saptanmıştır. Adramytteion kentinin kuruluşunu izah ederken dipnot olarak kullanılmıştır.

MS IX. yüzyılda yaşayan Photios, MÖ V. yüzyılda yaşayan Ktesias’ın Persika isimli eserinin özetinin günümüze ulaşmasını sağlamıştır. Çalışmamız için oldukça geç dönem olması sebebiyle dipnot olarak kullanılmıştır.