Chris Hann

Chris Hann (d. 4 Ağustos 1953) sosyalist ve post-sosyalist Doğu Avrupa ülkeleri (özellikle Macaristan ve Polonya), Türkiye'nin Doğu Karadeniz kıyısı ve Kuzeybatı Çin'in Sincan bölgesinde saha araştırmaları yapmasıyla tanınan İngiliz sosyal antropologdur. Temel ilgi alanları ekonomik antropoloji, din (özellikle Doğu Hıristiyanlığı) ve uzun vadeli tarih (Avrasya) üzerinedir. Birleşik Krallık'taki Cambridge ve Canterbury üniversitelerinde ders veren Hann, 1999'dan beri Saale'deki Max Planck Sosyal Antropoloji Enstitüsü'nün kurucu direktörü olarak çalışmaktadır.

Hann, İrlandalı, İngiliz ve Gal kökenli bir ailenin ilk çocuğu olan Cardiff'te doğdu. Ailesi aynı yıl, Monmouthshire'daki Yeni Cwmbrân kasabasına taşındı. Hann, Raymond Williams'ın “Sınır Ülkesi” olarak tanımladığı ülkenin güneyinde, sadece İngilizce konuşulan bir çevrede büyüdü.

Hann, Galler Vakfı Bursu ile Oxford Üniversitesi'nde siyaset, felsefe ve ekonomi eğitimi aldı. İlk olarak 1972'de Inter-Rail biletiyle ziyaret ettiği Doğu Avrupa'da uzmanlaştı. Oxford'dan sonra Corpus Christi College, Cambridge'de yüksek lisansını tamamladı. 1974-5'te aldığı sosyal antropoloji dersinde Melanezya'nın etnografyası üzerinde çalışmayı seçti. Jack Goody, Hann'a doktorası için Doğu Avrupa'da uzmanlaşmasını tavsiye etti. 1975-77 yılları arasında Macarca öğrenmek ve Tuna havzası çevresinde saha araştırması yapmak için Macaristan'a gitti. 1979'da doktora tezini sundu. Hann, günümüzde halen daha Tázlár köyünü düzenli olarak ziyaret etmektedir. Hann, köyde gözlemlediği mikro düzeydeki gelişmelerin, kendine özgü bir "pazar sosyalizmi" oluşturduğunu savunmaktadır.

Hann, kolektifleştirilmemiş sosyalist bir toplumdaki “köylü” uyarlamalarını Macaristan'daki "köylü" uyarlamalarıyla karşılaştırmak için 1978-9'da Güney Polonya'da yeni bir saha araştırmasına başladı. Karpatlar'daki saha araştırması, bölgedeki yiyecek kıtlığı, dayanışmanın yükselişi ve ulusal siyasi krizle aynı zamana denk geldi. Doğu Slav azınlığın yaşadığı bölgede saha araştırması yapmak, Hann'in etnik köken ve ulusal kimliğe ilgi duymasına ön ayak oldu. 1990'larda Polonya-Ukrayna ilişkileri ve sınır kenti Przemyśl'deki Yunan Katolik Kilisesi'nin içinde bulunduğu kötü durumla ilgili araştırmalar yaptı.

Hann, Kopenhag Üniversitesi Bölgesel ve Kültürlerarası Çalışmalar Enstitüsü'nde Orta Asya ve Batı Çin toplumlarının kültürleri üzerine ders veren Ildikó Bellér-Hann ile evlendi. Eşiyle birlikte Anadolu'da (Doğu Karadeniz kıyısı) ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde saha araştırması yaptılar. Hann, Rize'de yaptığı saha araştırmasında geçimlik tarım yapmaktan vazgeçip çay yetiştirmeye başlayan çiftçilere odaklandı. Sincan'ın kırsal bölgelerindeki ekonomik faaliyetleri araştırırken, aynı zamanda bölgedeki dini ve etnik ilişkilerle de ilgilendi.

Hann, tüm saha araştırmalarını (Macaristan, Polonya, Türkiye ve Sincan) Cambridge Corpus Christi College'un Sosyal Antropoloji Bölümü'nde öğretim görevlisiyken yaptı. 1992'de Kent Üniversitesi'nde (Canterbury) Sosyal Antropoloji Profesörü olmak için Cambridge'den ayrıldı. Berlin Lisansüstü Çalışmaları Enstitüsü'nde iki yıl çalıştıktan sonra 1999'da Halle kentine taşındı ve Max Planck Sosyal Antropoloji Enstitüsü'nde kurucu direktör olarak çalışmaya başladı.

Hann'in teorik ilgi alanları, etnografik araştırmalarla yakından ilgilidir. "Marksist-Leninist-Maoist sosyalizm" olarak adlandırdığı görüşün öncü araştırmacılarından biridir. 1990'dan beri post-sosyalist ülkelerin uluslararası politik ekonomide nasıl bir yol izlediklerini gözlemlemektedir. Hann, "serbest piyasa ekonomisi" ve "sivil toplum" gibi terimleri eleştirmekte, yabancı danışmanların ve yerel seçkinlerin üzerinde anlaştığı slogan ve stratejilerin halka elde etmek istediği malları vermeyeceğini öngörmektedir. Max Planck Sosyal Antropoloji Enstitüsü'nün ilk yıllarındaki (1999-2005) ekip araştırmasının ana teması, kolektif mülkiyetin özelleştirilmesiydi. Bu araştırmayı sosyalizm sonrası dini dönüşüm (2003-2010) temalı kolektif araştırma takip etti. Hann, bu çalışmaya yaptığı kişisel katkılarında sık sık Orta Avrupa'daki Yunan Katolikleriyle ilgili bilgilerinden yararlanarak “Hıristiyanlık antropolojisi”ndeki önyargıları eleştirdi.

Hann'ın çalışmaları ayrıca antropoloji ve tarih arasındaki ilişkilerle ilgilidir. Yakın ve çağdaş tarihi konu aldığı When History Accelerates adlı kitabın yazarıdır. Hann, Max Planck Topluluğu'na katıldıktan sonra daha eski tarihlerle de ilgilenmeye başladı. Tunç Çağı'nın sonlarında şehirlerin yükselişine eşlik eden “uygarlığı beşiği” konsepti bağlamında son sosyalizmi ve post sosyalizmi açıklamaya çalıştı.

Chris Hann, 2008'de Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi üyeliğine seçildi. Royal Anthropological Institute (Londra) tarafından 1991'de Curl Essay Prize ve 2015'te Rivers Memorial Medal ile ödüllendirildi. 2019'da Kraliyet Antropoloji Enstitüsü'nün Huxley Anıt Madalyasını kazandı. Nisan 2020'de Galler Eğitimli Toplum üyesi olarak atandı.