Arizona

Arizona (; ; ), Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısında bulunan bir eyalettir. 50 eyaletin 6. büyük ve 14. kalabalık eyaletidir. Başkenti ve en büyük şehri Phoenix'tir. Arizona, Dört Köşe bölgesini kuzeyde Utah, kuzeydoğuda Colorado ve doğuda New Mexico ile paylaşıyor; diğer komşu eyaletleri batıda Nevada ve Kaliforniya, güneyde ve güneybatıda Meksika eyaletleri Sonora ve Baja California'dır.

Arizona, Birliğe kabul edilen 48. eyalet ve kıtasal eyaletlerin sonuncusudur ve 14 Şubat 1912'de eyalet olmuştur. Tarihsel olarak Yeni İspanya'daki Alta California bölgesinin bir parçası olan Arizona, 1821'de bağımsız Meksika'nın bir parçası olmuştur. Yenildikten sonra Meksika-Amerika Savaşı'nda, Meksika 1848'de bu toprakların çoğunu Amerika Birleşik Devletleri'ne devretti. Devletin en güney kısmı 1853'te Gadsden Alımı ile satın alındı.

Güney Arizona, en çok sıcak yazları ve ılıman kışları olan çöl iklimi ile tanınır. Kuzey Arizona ılıman bir iklime sahip olup, büyük bölümü çam, Douglas köknarı ve ladin ormanlarıyla kaplıdır. Colorado Platosu; dağ sıraları (San Francisco Sıradağları gibi); yanı sıra çok daha ılımlı yaz sıcaklıkları ve önemli kış kar yağışları olan büyük, derin kanyonlar. Flagstaff, Alpine ve Tucson bölgelerinde kayak merkezleri var. Dünyanın yedi doğa harikasından biri olan uluslararası üne sahip Büyük Kanyon Ulusal Parkı'nın yanı sıra birçok ulusal orman, millî park ve ulusal anıt bulunmaktadır.

1950'lerden bu yana, Arizona'nın nüfusu ve ekonomisi, eyalete göç nedeniyle çarpıcı bir şekilde büyüdü ve şimdi eyalet, Güneş Kuşağı'nın önemli bir merkezidir. Phoenix ve Tucson gibi şehirler geniş, geniş banliyö alanları geliştirdi. PetSmart ve Circle K gibi birçok büyük şirketin merkezi eyalettedir ve Arizona, Arizona Üniversitesi ve Arizona Devlet Üniversitesi de dahil olmak üzere büyük üniversitelere ev sahipliği yapmaktadır. Cumhuriyetçi Parti'nin kalesi olarak bilinen bu eyalet, Barry Goldwater ve John McCain gibi ulusal muhafazakar politikacıları ile tanınsa da, 1996 ve 2020'deki başkanlık seçimlerini Demokratik adaylar kazandı.

Arizona, çok çeşitli bir nüfusa ev sahipliği yapmaktadır. Eyaletin yaklaşık dörtte biri, eyaletin ve Amerika Birleşik Devletleri'nin en büyüğü olan Navajo Ulusu da dahil olmak üzere federal olarak tanınan 27 Kızılderili kabilesine ev sahipliği yapan Kızılderili bölgelerinden oluşuyor. 300.000'den fazla vatandaş. 1980'lerden bu yana, eyalet nüfusundaki Hispaniklerin oranı, Meksika'dan gelen göç dalgaları nedeniyle önemli ölçüde arttı. Eyalette ayrıca önemli bir Katolik ve Mormon nüfusu bulunmaktadır.

Modern çağdan binlerce yıl önce Arizona, birçok eski Kızılderili uygarlığına ev sahipliği yaptı. Bu dönemde nehir vadilerinde mısır yetiştiren Hohokumlar, Arizona'da Meksika'daki Kızılderili piramitlerine benzeyen kümbetler kurmuş ve ilkel kanal ve sulama sistemleri geliştirmişlerdi.

Günümüzde Arizona’nın bulunduğu bölgeye ilk gelen Avrupalılar, 1522’de Meksika’yı fethetmiş olan İspanyollardı. 1539'da İspanyol Fransisken Marcos de Niza, Kızılderililerle iletişim kuran ilk bilinen Avrupa oldu.

Bir başka İspanyol kaşifi olan Francisco Coronado, 1540-1542'de definelerle dolu olduğu düşünülen hayal ürünü Cíbola’nın Yedi Kenti’ni ararken bölgede Büyük Kanyon'u keşfetti. Coronado'nun birliğinden kaçan çok sayıda at, Büyük Düzlükler bölgesinde üremeye başlamasıyla Kızılderililer binicilikle tanışıp, medeniyetlerini genişletme fırsatı buldular.

Peder Kino, bölgedeki bir sonraki Avrupalıydı. İsa Cemiyeti'nin ("Cizvitler") bir üyesi olarak, bölgede bir misyonlar zincirinin gelişmesine öncülük etti. 1690'larda ve 18. yüzyılın başlarında Pimería Alta'da (şimdi güney Arizona ve kuzey Sonora) Kızılderililerin çoğunu Hıristiyanlığa dönüştürdü. İspanya, 1752'de Tubac'ta ve 1775'te Tucson'da prezidiyolar ("müstahkem şehirler") kurdu.

Meksika 1821'de İspanya Krallığı'ndan ve İspanyol İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazandığında, şimdi Arizona olan bölge, Alta California ("Yukarı Kaliforniya") olarak da bilinen Nueva California Bölgesi'nin ("Yeni Kaliforniya") bir parçası oldu.[ 22] Sömürge yıllarından gelen etnik İspanyol ve mestizo yerleşimcilerin torunları, daha sonraki Avrupa-Amerikalı göçmenlerin Amerika Birleşik Devletleri'nden gelmesi sırasında hala bölgede yaşıyordu.

Meksika-Amerika Savaşı (1847-1848) sırasında Zachary Taylor komutasındaki ABD Ordusu, Monterey ve Buena Vista’yı ve Winfield Scott komutasındaki birlikler, Meksiko'yu ele geçirmesiyle Amerika Birleşik Devletleri, Meksika'yı Guadalupe Hidalgo Antlaşması'nı (1848) kabul etmesini sağladı. Bu antlaşması ile Meksika, Güneybatı bölgesini ve Kaliforniya’yı 15 milyon dolar karşılığında Amerika Birleşik Devletleri’ne terk etti. 1853'te ABD, kıtalararası bir demiryolu için gelecekteki en iyi güney rotasını kapsayan güney sınır bölgesi boyunca Gadsden Alımı'ndaki Gila Nehri'nin güneyindeki araziyi Meksika'dan satın aldı.

Şu anda Arizona eyaleti olarak bilinen eyalet, başlangıçta Amerika Birleşik Devletleri hükûmeti tarafından New Mexico Arazisi'nin bir parçası olarak yönetiliyordu, ta ki bu bölgenin güney kısmı Birlik'ten ayrılarak Konfedere Arizona Arazisi'ni oluşturana kadar. Bu yeni kurulan bölge, 18 Ocak 1862 Cumartesi günü, Başkan Jefferson Davis'in Arizona Arazisini Organize Etme Yasasını onaylayıp imzaladığı, adın ilk resmi kullanımını işaret eden Amerika Konfedere Devletleri federal hükûmeti tarafından resmen düzenlendi. "Konfedere Arizona" Konfederasyon hükûmetine adam, at ve ekipman sağladı. 1862'de kurulan Arizona keşif şirketleri, Amerikan İç Savaşı sırasında Konfederasyon Devletleri Ordusu ile birlikte görev yaptı. Arizona, Picacho Geçidi Muharebesi (1862) ile İç Savaş sırasında kaydedilen en batıdaki askeri angajmana sahiptir.

Utah, Salt Lake City'deki İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi'nin ataerkil lideri Brigham Young, Mormonları 19. yüzyılın ortalarından sonlarına kadar Arizona'ya gönderdi. Mesa, Snowflake, Heber, Safford ve diğer kasabaları kurdular. Ayrıca Phoenix Vadisi (veya "Güneş Vadisi"), Tempe, Prescott ve diğer bölgelere yerleştiler. Mormonlar kuzey Arizona ve kuzey New Mexico haline gelen bölgeye yerleştiler. O zamanlar bu alanlar eski New Mexico Arazisi'nin bir parçasıydı.

On dokuzuncu yüzyıl boyunca, bölgede bir dizi altın ve gümüş hücumu meydana geldi; en iyi bilineni, aynı zamanda efsanevi kanun kaçakları ve kanun adamlarıyla da bilinen, güneydoğu Arizona'daki Tombstone, Arizona'nın gümüş bonanzalarına 1870'lerdeki izdihamdır. 1880'lerin sonlarında, Bisbee, Arizona ve Jerome, Arizona gibi bakır kamplarının yükselişiyle bakır üretimi değerli metalleri gölgede bıraktı. Madenciliğin patlaması ve çöküşü ekonomisi de bölge genelinde yüzlerce hayalet kasaba bıraktı, ancak bakır madenciliği, 1907'de Arizona'ya "Bakır Devleti" takma adını kazandıran diğer tüm eyaletlerden daha fazla bakır üreten bölge ile gelişmeye devam etti. Devletin ilk yıllarında sanayi, bir bakır madencilerinin grevinin sonucu olarak 1917'deki Bisbee Sürgünü ile artan acılar ve iş anlaşmazlıkları yaşadı. Devlet, ülkenin yeni çıkarılan bakırının yarısını üretmeye devam ediyor.

1910'dan 1920'ye kadar olan Meksika Devrimi sırasında, Arizona yerleşimlerinin hemen karşısındaki Meksika kasabalarında birkaç savaş yapıldı. Devrim boyunca, birçok Arizonalı Meksika'da savaşan birkaç ordudan birine katıldı. ABD topraklarında ABD ve Meksika kuvvetleri arasında yalnızca iki önemli çatışma gerçekleşti: Pancho Villa'nın New Mexico'daki 1916 Columbus Baskını ve 1918'de Arizona'daki Ambos Nogales Muharebesi. İlk savaşı Meksikalılar, ikincisini de Amerikalılar kazandı.

Meksika federal birlikleri ABD askerlerine ateş açtıktan sonra, Amerikan garnizonu Meksika'nın Nogales kentine bir saldırı başlattı. Her iki taraf da ağır kayıplar verdikten sonra Meksikalılar sonunda teslim oldu. Birkaç ay önce, Nogales'in hemen batısında, 1775'ten 1918'e kadar süren Kızılderili Savaşları'ndaki son çatışma olarak kabul edilen bir Kızılderili Savaşı savaşı meydana geldi. Sınırda konuşlanmış ABD askerleri, Arizona'yı üs olarak kullanan Yaqui Kızılderilileriyle karşı karşıya geldi. Meksika'ya karşı savaşlarının bir parçası olarak yakındaki Meksika yerleşimlerine baskın yapmak.

Arizona'nın eyalet çapındaki en önemli endüstrilerinden ikisi olan pamuk tarımı ve bakır madenciliği, Büyük Buhran sırasında ağır zarar gördü. Ancak 1920'lerde ve hatta 1930'larda turizm, bugün olduğu gibi önemli Arizona endüstrisi olarak gelişmeye başladı. Tucson'daki Flying V ve Tanque Verde ile birlikte Wickenburg'daki KL Bar ve Remuda gibi Dude çiftlikleri, turistlere "Eski Batı"nın lezzet ve etkinliklerine katılma şansı verdi. Bu dönemde, bazıları hala en çok turist çeken birkaç lüks otel ve tatil köyü açıldı. Phoenix'in merkezindeki Arizona Biltmore Oteli (1929'da açıldı) ve Phoenix bölgesinin batı tarafındaki Wigwam Resort (1936'da açıldı).

Arizona, II. Dünya Savaşı sırasında Alman savaş esirleri kamplarının ve Japon Amerikan toplama kamplarının yeriydi. ABD'nin Batı Kıyısı'nın (aslında Haziran 1942'de Aleut Adaları Seferi'nde gerçekleşmiş olan) bir Japon işgaline ilişkin savaş zamanı korkuları nedeniyle, hükûmet tüm Japon Amerikalıların Alaska'nın batı yarısı olan tüm Alaska Arazisi ve Kaliforniya'dan çıkarılmasına izin verdi. Washington ve Oregon ve Güney Arizona. 1942'den 1945'e kadar, ülkenin iç kısımlarında inşa edilen toplama kamplarında kalmaya zorlandılar. Birçoğu evini ve işini kaybetti. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kamplar kaldırıldı.

Phoenix bölgesi Alman savaş esiri kampı, savaştan sonra Maytag ailesi (beyaz eşya şöhreti) tarafından satın alındı. Phoenix Hayvanat Bahçesi'nin sitesi olarak geliştirildi. Bir Japon-Amerikan oplama kampı, eyaletin güneydoğu şehri Tucson'un hemen dışındaki Lemmon Dağı'ndaydı. Başka bir esir kampı, doğu Yuma ilçesindeki Gila Nehri yakınındaydı.

Arizona'nın nüfusu, yoğun sıcak yazları daha konforlu hale getiren yaygın klima kullanımının yardımıyla, II. Arizona Vali Vekili tarafından her yıl yayınlanan Arizona Mavi Kitabına göre, 1910 yılında eyalet nüfusu 294.353 idi. 1970'te 1.752.122'ydi. Her on yılda bir büyüme yüzdesi, önceki on yıllarda ortalama %20 ve daha sonra her on yılda yaklaşık %60 olmuştur.

1960'larda emekli toplulukları geliştirildi. Bu yaş kısıtlamalı alt bölümler, yalnızca yaşlı vatandaşların ihtiyaçlarını karşıladı ve Ortabatı ve Kuzeydoğu'nun sert kışlarından kaçmak isteyen birçok emekliyi kendine çekti. Geliştirici Del Webb tarafından kurulan ve 1960 yılında açılan Sun City, bu tür ilk topluluklardan biriydi. Tucson'un güneyindeki Green Valley, Arizona'nın öğretmenleri için bir emeklilik alt bölümü olarak tasarlanan bu tür başka bir topluluktu. ABD ve Kanada'nın dört bir yanından birçok yaşlı vatandaş her kış Arizona'ya gelir ve yalnızca kış aylarında kalır; kar kuşları olarak adlandırılırlar.

Mart 2000'de Arizona, bir kamu görevine aday göstermek için internet üzerinden yapılan ve yasal olarak bağlayıcı ilk seçimin yapıldığı yerdi. 2000 Arizona Demokratik aday yoklamasında, dünya çapında ilgi gören Al Gore, Bill Bradley'i yendi. Bu eyalet birincil seçimlerinde seçmen katılımı 1996 birincil seçimlerine göre %500'den fazla arttı.

21. yüzyılda Arizona, eyalete özellikle Meksika üzerinden gelen yasadışı göçmenlerin girişini engelleme çabaları nedeniyle sık sık ulusal ilgi topladı. 2004'te seçmenler, oy kullanmak için kayıt yaptırmak için vatandaşlık kanıtı gerektiren Öneri 200'ü yürürlüğe soktu. Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi bu kısıtlamayı 2013 yılında kaldırdı. 2010'da Arizona, tüm göçmenlerin her zaman göçmenlik belgelerini taşımasını gerektiren Senato Tasarısı 1070'i yürürlüğe getirdi, ancak Yüksek Mahkeme 2012'de Arizona v. United States davasında da bu yasanın bir kısmını geçersiz kıldı.

Arizona, eyaletin güney kısımlarında yer alan ve kaktüs gibi kserofit bitkilerinden oluşan bir manzara açısından zengin olan Çöl Havza ve Silsile Bölgesi ile ünlüdür. Bu bölgenin topografyası, tarih öncesi volkanizma tarafından şekillendirildi, ardından soğuma ve buna bağlı çökme geldi. İklimi son derece sıcak yazlara ve ılıman kışlara sahiptir. Eyalet, Colorado Platosu'nun yüksek ülkesinin çamlarla kaplı kuzey-orta kısmıyla daha az tanınır (bkz. Arizona Dağları ormanları).

1.998 fit (609 m) bir sarplık olan Mogollon Rim, eyaletin orta bölümünü keser ve Colorado Platosu'nun güneybatı kenarını işaretler. 2002'de bu, 2011 yılına kadar devlet tarihinin en kötü yangını olan Rodeo-Chediski Yangını'nın bir alanıydı.

Kuzey Arizona'da bulunan Büyük Kanyon, Colorado Nehri tarafından oyulmuş renkli, derin, dik kenarlı bir geçittir. Kanyon, Dünyanın Yedi Doğa Harikasından biridir ve büyük ölçüde Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ilk milli parklardan biri olan Büyük Kanyon Ulusal Parkı'nda bulunur. Başkan Theodore Roosevelt, Büyük Kanyon bölgesinin Milli Park olarak belirlenmesinin önemli bir savunucusuydu ve genellikle dağ aslanı avlamak ve manzaranın tadını çıkarmak için ziyaret ediyordu. Kanyon, Colorado Nehri'nin kanalı milyonlarca yıl yarması sonucunda oluşan Büyük Kanyon'un uzunluğu 466 km ve genişliği 6 ile 29 km arasında değişir.

Arizona, dünyanın en iyi korunmuş göktaşı çarpma alanlarından birine ev sahipliği yapıyor. Yaklaşık 50.000 yıl önce yaratılan Barringer Göktaşı Krateri (daha çok "Meteor Krateri" olarak bilinir), Colorado Platosu'nun yüksek ovalarının ortasında, Winslow'un yaklaşık 40 km batısındaki devasa bir deliktir. Bazıları küçük ev boyutunda olan parçalanmış ve birbirine karışmış kayaların bir kenarı, çevredeki ova seviyesinden 150 fit (46 m) yükselir. Kraterin kendisi yaklaşık 1,6 kilometre genişliğinde ve 170 m derinliğindedir.

En erken Arizona depremleri, Colorado Nehri'nin Kaliforniya tarafındaki Fort Yuma'da kaydedildi. 1800'lerde İmparatorluk Vadisi veya Meksika yakınlarında merkezlenmişlerdi. Douglas sakinleri, merkez üssü 64 km güneyde, Meksika'nın Sonora eyaletinde yer alan 1887 Sonora depremini hissettiler. Arizona merkezli olduğu bilinen ilk hasar veren deprem, 25 Ocak 1906'da, New Mexico, Socorro yakınlarında merkezli bir dizi başka deprem de dahil olmak üzere meydana geldi. Flagstaff'ta şok şiddetliydi.

Kuru hava ve berrak gökyüzü, Arizona'nın karakteristik iklim özelliğidir. Hava koşulları, eyaletin kuzeyindeki dağlar ve güneydeki çöl alanları arasında büyük bir değişiklik gösterir. Eyalette gözlenen en düşük sıcaklık -40 °C, en yüksek sıcaklık ise 53 °C'dir. Eyalet çapında, Ocak ayı sıcaklık ortalaması 5 °C, Haziran ayı sıcaklık ortalaması ise, 27 °C'dir. Yıllık yağış miktarı, tüm eyalet genelinde ortalama 33 cm³'tür. Bu değer çöl bölgelerinde ortalama 8 cm³'e kadar düşer.

Arizona'da Phoenix Symphony Orchestra, Tucson Symphony Orchestra ve Flagstaff Symphony Orchestra gibi birçok büyük orkestra vardır. Bunun yanı sıra eyalette çok sayıda tiyatro grubu mevcuttur. Bunlardan bazılarını dili İspanyolca olan gruplardır. Dans gösterileri genellikle, klasik, modern ve etnik danslar üzerine yoğunlaşır.

Arizona'da müzeler, kültürel mirası, doğal tarihi, sanatı ve eyaletin batısıyla ilgili bilgileri yansıtır. Eyaletin bazı büyük müzeleri; Phoenix Art Museum, The Tucson Museum of Art, the Museum of Northern Arizona ve Heard Museum of Anthropology and Primitive Art'dır. Ayrıca Arizona'da Kızılderili kabilelerinin (Apaçi, Hopi ve Navaho kabileleri gibi) yaşadıkları bölgeler de vardır. Bu bölgelerin bir kısmında yer alan Kızılderili müzelerinde Kızılderililerin kültürüyle ilgili gösteri ve sergiler düzenlenmektedir.

Arizona'da yirmi adet mesire yeri, yedi ormanlık bölge, 21 eyalet parkı vardır. Büyük Kanyon Ulusal Parkı, Amerika'nın en ünlü parklarından biridir ve her yıl dört milyon kişi Büyük Kanyon'u görmeye gelir. Eyaletin diğer ünlü mekânları ise, Coronado National Memorial, Painted Rocks State Historic Park, Tombstone Courthouse State Historic Park ve Petrified Forest National Park'dır. Eyalet, balıkçılar, kampçılar, avcılar ve turistlerin yanı sıra tarih, jeoloji ve arkeoloji araştırmacıları için de ilgi çekici bir yerdir.