Nea Ekklisia

Nea Ekklisia (, ), Bizans İmparatoru I. Basileios () tarafından 876 ile 880 yılları arasında Konstantinopolis'te inşa ettirilmiş bir kilisedir. Bizans başkentinde 6. yüzyılda inşa edilen Aya Sofya'dan sonra inşa edilmiş ilk anıtsal kilisedir. Bizans mimarisinin orta çağının başlangıcını işaret eden bu kilise Paleologos Hanedanı dönemine kadar kullanılmıştır. Osmanlılar tarafından barut deposu olarak kullanılan bu yapı, 1490 yılında yıldırım düşmesinden sonra tahrip olmuştur.

İmparator I. Basileios, Bizans tarihinin en başarılı ailesi olan Makedon Hanedanı'nın kurucusudur. Basileios, kendisini imparatorluğun yeniden kurucusu, yeni Justinianus olarak tanımlamış ve büyük öncülü gibi Konstantinopolis'te büyük bir inşa hamlesi başlatmıştır. Yeni Kilise adının ilk kelimesi Nea, Basileios'un Ayasofya'sını ve yeni bir dönemin başlangıcını işaret eder.

Kilise, Basileios'un kişisel idaresi altında Büyük Saray'ın yerleşkesinin güneydoğu köşesine, daha önce Tzykanisterion polo sahası olan yerin yanına inşa edilmiştir. Basileios, sarayın en güney ucunda bulunan deniz fenerinin yanına da bir kilise yaptırmıştır. Nea Ekklisia, 1 Mayıs 880 tarihinde Konstantinopolis patriği Fotios tarafından İsa Mesih, başmelek Mikâil (daha sonraki kaynaklara göre Cebrâîl), peygamber İlyas (Basileios'un en sevdiği kutsal kişilerden biridir), Bakire Meryem ve Aziz Nicholas'a adanmıştır. Basileios'un bu kiliseye kendi idaresinden ve emlaklarından gelir bağlaması, Aya Sofya modeli bir niyetin göstergesidir. Onun ve hemen peşi sıra gelen ardıllarının hükümdarlıklarında, Nea Ekklisia saray törenlerinde önemli rol oynamış, bu en azından VII. Konstantinos'a kadar devam etmiş, Konstantinos en önemli hanedan törenleri olan takdis törenlerini burada yaptırmıştır. Geç 11. yüzyılda, manastıra dönüştürülmüş ve "Yeni Manastır" () olarak tanınmıştır. İmparator II. İsaakios, dekorasyon ve mobilyaların çoğunu söktürmüş, Anaplous'ta bulunan St Michael kilisesinin restorasyonunda kullanmıştır. Bina, Latin İmparatorluğu tarafından kullanılmaya devam edilmiş, Paleologos Hanedanı'nda ayakta kalmıştır. İstanbul'un fethinden sonra barut deposu kullanılmıştır. 1490 yılında binaya yıldırım düşmüş ve tamamen tahrip olmuştur. Sonuçta kilise hakkında bilinen bilgiler, özellikle 10. yüzyıl ortalarına ait Vita Basilii ile haritalarda görülen birkaç ham tanımlar gibi, yazılı kaynaklardan gelenlerdir.

Binanın yapısı hakkında çok fazla detay yoktur. Kilisenin beş kubbesi vardır: merkezdeki kubbe İsa'ya adanmıştı, kalan dört kubbe ise kilisenin adandığı kalan dört kutsala adanmıştı. Kubbelerin tam düzeni ve kilisenin tipi tartışmalıdır. Birçok araştırmacı dört destekli kapalı haç planında olduğunu düşünür, bu plana sonraki örnekler Mireloin Kilisesi ve Livos Kilisesi'dir. Gerçekten, Balkanlar'dan Rusya'ya, imparatorluk binalarının prestijini tanımlamak için Ortodoks dünyasında bu tip kiliseler yaygın bir şekilde kullanılmıştır.

Kilise ile Basileios'un büyük bir inşa hamlesi taçlanmıştır. İç dekorasyonunda, başkentteki Justinianus Mozelesi gibi kilise ve yapılardan sökülmek de dahil, mümkün olduğunca bol dekorasyondan kaçınılmamıştır, hatta Bizans donanması inşaata mermer taşımakla görevlendirildiği için Sicilya'daki ana noktalardan Siraküza desteksiz kalarak Araplar tarafından ele geçirilmiştir.

Kilisenin avlusu batı girişinin önünde yer alır ve mermer ve porphyry taşlarından iki çeşme ile süslenmiştir. İki revak, kuzey ve güney kenarları boyunca Tzykanisterion polo sahasına kadar uzanmaktaydı. Deniz tarafında (güneyde) kutsal şeylerin saklandığı bir oda inşa edilmişti. Kilise kompleksinin doğusunda mesokēpion (orta bahçe) olarak bilinen bir bahçe bulunmaktaydı.

Daphne Sarayı'nda bulunan Aziz Stefen Kilisesi, Faros (Fener) Meryemi Kilisesi ile birlikte Nea Ekklisia, İmparatorluk sarayında bulunan kutsal emanetlerin ana ev sahiplerinden biriydi. Bunlar arasında peygamber İlyas'a ait gocuk, üç meleği misafir ettiği İbrahim'in masası, Samuel'in Davud'u kutsal yağ ile yağlarken kullandığı borusu ve Büyük Konstantin'in emanetleri vardı. 10. yüzyıldan sonra sarayda ana taç odası, Hrisotriklinos gibi diğer yerlerde bulunan daha başka emanetlerde Nea Ekklisia'ya taşınmıştır.