Kastor ve Polluks

Kastor ve Polluks (veya Polydeukes ) Yunan ve Roma mitolojisinde Dioskori / Dioskuri / Dioscuri olarak bilinen ikiz üvey kardeşlerdir .

Anneleri Leda'dır ama babaları farklıdır; Kastor, Sparta kralı Tyndareos'un ölümlü oğluydu; Polluks ise Leda'yı bir kuğu kılığında baştan çıkaran Zeus'un ilahi oğluydu. Bu nedenle çift, heteropaternal süperfekundasyonun bir örneğidir. Doğumlarıyla ilgili açıklamalar çeşitli olsa da; bazen ikiz kız kardeşleri Truvalı Helen ve Klytemnestra ile birlikte bir yumurtadan doğdukları söylenir.

Latince'de Kastor ve Polluks, İkizler (Gemini) veya Kastores, ve Tyndaridae veya Tyndaridler olarak da bilinir. Polluks, Zeus'tan kardeşi Kastor ile ölümsüzlüğü paylaşarak, birlikte kalmayı diler; ve Zeus onları İkizler Takımyıldızı (Gemini) na çevirir. Bu yıldızlar, St. Elmo'nun Ateşi olarak denizcilere görünerek, onları yönlendirirler. Ayrıca, Hint-Avrupa at ikizleri olarak kökenlerine uygun olarak binicilik ile de ilişkilendirildiler.

Dioskori'nin soyuyla ilgili çok çelişkili bilgiler vardır. Homeros'un Odysseia'da (11.298–304), yalnızca Tyndareos'un oğullarıdır; ancak Hesiodik Kadınlar Kataloğunda (fr. 24 M-W) Zeus'un oğullarıdır. Geleneksel anlatım (ilk olarak Pindaros, Nemean 10'da bahsedilmiştir) Zeus sadece Polluks'un babası olurken; Tyndareus Kastor'un babasıdır. Bu onlara neden alternatif bir ölümsüzlük verildiğini açıklar. Tyndareos figürü, Sparta yazıtlarında arkaik adları Tindaridai'yi veya literatürde açıklamak için geleneklerine girmiş olabilir, bu da onların soylarının bağdaşmayan bilgilere neden olmuştur. Diğer kız kardeşleri Timandra, Phoebe ve Philonoe idir .

Kastor ve Polluks bazen ikisi de ölümlü, bazen ikisi de ölümsüzdür. Eğer bunlardan sadece biri ölümsüzse, o da Polluks'tur; bu da babasının Zeus olması ile açıklanır. Homeros'un İlyada'sında Helen Truva'nın duvarlarından aşağı bakar ve neden kardeşlerini Akhalar arasında görmediğini merak eder. Homeros, Helen'in kardeşleri Polluks ve Kastor'un Lakedaimon’da (Sparta) öldüklerini ve anavatanları gömüldüklerini bilmediği söyler; bu da daha önceki hikayelerde ikisinin de ölümlü olduğunu göstermektedir. Kastor ve Polluks'un ölümü ve ölümsüzlüklerini paylaştıkları hikayesi, kayıp şiir Cypria'da bahsedilmektedir.

Dioskori, insan soyunun yardımcıları olarak addedilmiştir ve özellikle yolcular ile denizcilerin koruyucusudurlar. Binici ve dövüşçü olarak rolleri, sporcuların ve atletlerin koruyucuları olarak görülmelerine de yol açmıştır. Onlara güvenen ve saygı duyan insanlara yardım ederek, kriz anına müdahale ederlerdi.

Antik Yunan yazarları, Kastor ve Polluks hikayesinin çeşitli versiyonlarını anlatırlar. Homer onları ilk başta sıradan ölümlüler olarak tasvir eder ve İlyada'da onlara ölü gibi davranır ("... Görmediğim iki komutan var / At kıran ve boksör Castor / Polydeuces yegenlerim . . " - Helen, İlyada 3.253–255 ), ancak Odyssey'de "mısır içeren toprak onları tutsa" bile canlı olarak muamele görürler. Yazar, onları Zeus'un müdahalesi nedeniyle birbirini izleyen günlerde yaşayan "tanrılara eşit bir onura sahip" olarak tanımlar. Odyssey ve hem de Hesiod, bunlar Tyndareus'un ve Leda'nın oğulları olarak açıklanmıştır. Pindar'da Pollux Zeus'un oğlu, Castor ise ölümlü Tyndareus'un oğludur. Belirsiz ebeveynlik teması Castor ve Pollux'a özgü değildir; benzer tanımlamalar Herkül ve Theseus'un hikayelerinde görülür. Dioskori, Alcaeus'un Fragmentinde de  34a bahsedilse de , bu şiirin ikizlere Homeros İlahisi'nden önce gelip gelmediği bilinmemektedir. Euripides'in Helen ve Elektra adlı iki oyununda birlikte görünürler.

Cicero, Kea Adasın'dan Simonides'in müşterisi Scopas'ın araba yarışındaki başarısını övmek için yazdığı şiirde, Kastor ve Polluks'a çok fazla övgü düzdüğü için, müşterisi tarafından azarlandığını anlatmaktadır. Kısa süre sonra, Simonides, iki genç adamın kendisi ile konuşmayı umduğunu söylerek, şöleni terk eder ve ardından çatı Simones ve misafirlerinin üzerine düşerek onları ezer.

Dioskori'lerin ikisi de mükemmel binici ve avcılardır. İkisi de ünlü Kalidonya yaban domuzu avına ve sonra da Iason'un Argonotlar seferine mürettebat olarak katılmışlardır.

Argonotlar seferi boyunca, Polluks, Bitinia'da yaşayan vahşi mitolojik bir ırk olan Bebrykos'ların kralı Amykos ile dövüşme yarışı yapar ve kralı öldürür. Mariandynosların ülkesine geldiklerinde, oranın kralı Lycos, Polluks'un Amykos'u öldürdüğünü öğrenince, Polluks için ülkesinde tapınak yaptırır. Dioskoriler, Argonot seferi bitip de, döndüklerinde, Iason ve Peleus'a, Iolkos şehrini yok edip, şehrin kralı Pelias'tan intikam almalarına yardım ederler.

Kız kardeşleri Helen, Theseus tarafından kaçırıldığında, Kastor ve Polluks, onu kurtarmak için Attika Krallığını (bugünkü Atina ve çevresi) işgal ederler. İntikam almak için Theseus'un annesi Ethra'yı Sparta'ya kaçırırlar ve Theseus'un rakibi Menestheus'u Atina'nın başına geçirirler. Ethra, daha sonra Helen'in kölesi yapılır. Ethra'yı, torunları Demophon ve Acamas, Truva düştüktan sonra evine geri getirirler.

Kastor ve Polluks, Leucippus'un ("beyaz at") kızları, Leucippidler ("beyaz atın kızları") diye anılan Phoebe ve Hilaeira ile evlenmeyi arzularlar. Ancak iki kızda, Dioskorilerin kuzenleri olan, Tyndareos'un abisi Aphareus'un oğulları, Mesinya'lı Idas ve Lynceus ile nişanlıdırlar. Kastor ve Polluks, kızları Sparta'ya kaçırırlar. Phoebe'nin Polluks'tan Mnesileos isimli çocuğu, Hlaeira'nın da Kastor'dan Anogon isimli çocuğu olur. Ancak olan biten, Tyndareos'un iki oğlu ile Aphareus'un iki oğlu arasında aile kavgasına sebep olur.

Kuzenler birlikte Arkadya'da bir sığır baskınını gerçekleştirirler, ancak etin bölünmesi konusunda anlaşamazlar. Sürüyü çaldıktan sonra, ama bölmeden önce, kuzenler bir buzağıyı doğrar, dörde böler ve kızartır. Yemek yemeye hazırlanırken, devasa İdas, yemeğini önce hangi kuzen çiftinin bitirdiğine bağlı olarak sürünün dört yerine iki parçaya bölünmesini önerir. Kastor ve Polluks kabul eder. Idas hem kendi payını hem de Lynceus'un payını çabucak yer. Kastor ve Polluks böylece aldatılır. Kuzenlerinin sürünün tamamını almasına izin verirler, ancak bir gün intikam almaya yemin ederler.

Bir süre sonra, Idas ve Lynceus, amcalarının Sparta'daki evini ziyaret ettiler. Amca Girit'e gidiyordu, bu yüzden Helen'i, hem kuzenlerini hem de Truva Prensi Paris'i de içeren konukları ağırlama sorumluluğunu verir. Kastor ve Polluks intikam alma fırsatını fark ederler, ziyafetten ayrılmak için bir bahane uydurup, kuzenlerinin sürüsünü çalmak için yola çıkarlar. Idas ve Lynceus sonunda eve dönmek için yola çıkarlar ve Helen'i daha sonra onu kaçıran Paris ile yalnız bırakırlar. Böylece dört kuzen, Truva Savaşı'na yol açan olayların başlamasına sebep olmuştur.

Bu sırada Kastor ve Polluks hedeflerine ulaşır. Polluks sığırları serbest bırakırken, Kastor nöbet tutmak için bir ağaca tırmanır. Uzakta, Idas ve Lynceus yaklaşır. Lynceus, -karanlıkta görebildiği için bu adı almıştır ve anlamı vaşak demektir- Kastor'u ağaçta saklandığını görür. Idas ve Lynceus ne olduğunu hemen anlar. Öfkeli Idas, Kastor'u pusuya düşürüp; mızrağının darbesiyle onu ölümcül şekilde yaralar, ancak Kastor, Polluks'u uyarabilir. Ardından kavga başlar ve Polluks Lynceus'u öldürür. İdas da Polluks'u öldürmek üzereyken, Olimpos Dağı'ndan olan biteni gözetleyen Zeus bir yıldırım fırlatarak İdas'ı öldürür ve oğlu Polluks'u kurtarır.

Kastor ölemek üzereyken, Zeus, Polluks'a iki seçenek sunar: isterse tüm zamanını Olympos Dağında geçirebilecektir ya da ölümsüzlüğünü, ölümlü kardeşi ile paylşayabilecetir. Polluks, ölümsüzlüğünü paylaşmayı seçer; böylece biri Hades'deyken diğeri Olimpos'ta olacaktır. Kastor ve Polluks, İkizler ("gemini") takımyıldızındaki en parlak iki yıldız olurlar: Kastor ( Alpha Geminorum ) ve Polluks ( Beta Geminorum ). Ölümsüzlük ve ölümün simgeleri olarak Dioskori'nin, Herakles gibi, Eleusis Gizemlerine kabul edilmişlerdir. Bazı mitlerde Poseidon onları binmeleri için atlarla ve gemi kazası geçiren adamlara yardım etme gücüyle ödüllendirir.

Kastor ve Polluks, sanat ve edebiyatta sürekli olarak atlarla ilişkilendirilir. Yaygın olarak mızrak taşıyan, miğferli atlılar olarak tasvir edilirler. Pseudo-Oppian el yazması, kardeşlerin hem at sırtında hem de yaya olarak avlanmalarını tasvir eder.

Adak kabartmalarında, dokana (δόκανα - iki çapraz kirişle birbirine bağlanan iki dik ağaç parçası), bir çift amfora, bir çift kalkan veya bir çift yılan gibi ikizlik kavramını temsil eden çeşitli sembollerle tasvir edilirler. Ayrıca, genellikle, keçe şapkalar takarken ve bazen de üzerlerinde yıldızlarla gösterilmişlerdir . Delphoi'de bullunan metopes'de(Dorik duvar süsü) onlar Argo seferinde göstermektedir. Yunan vazoları, onları genelde, Phoebe ve Hilaeira yakalarken, dini seremonilerde ve Leda'ya Helen'in olduğu yumurtayı teslim ederken göstermektedir. Bunlar bazı vazo-resimlerinde kabul edilebilir kafatası kapak aşınmaya, zaten Pilos (πῖλος), bunlar yumurtadan olan yumurtanın kalıntıları olarak antik açıklanmıştır. Vazo resimlerinde kafalarında pilos isimli takkelerden tanınabilirler.

Dioskori'ye hem Yunanlar hem de Romalılar taparlardı; Atina'da Anakeion gibi yerlerde, Roma'da ve daha birçok yerde onlar için yapılan tapınaklar mevcuttur.

Dioskori ve kız kardeşleri Sparta'da Tyndareos'un kraliyet ailesinde büyürler; bu yüzden Spartalılar için özellikle önemlidirler; Spartalı geleneği olan iki kralın ülkeyi yönetmesi, Dioskoriler ile ilişkilendirilir. Sparta ile bağlantıları çok eskidir: eşsiz bir Sparta sembolleri vardır - iki adet direk bir kiriş ile birleştirir, bu bu sembol Sparta ordusunun koruyucu olarak ordu da sefer esnasında en önde kullanılırdı. Sparta'nın ikili kral yönetim şekli benzersizdir, Dioskori'lerin ilahi etkisini yansıtır. Sparta ordusu savaşa girdiğinde, bir kral, İkizlerden biri ile birlikte evde kalırdı. "Bu şekilde, gerçek siyasi düzen, Tanrıların krallığında güvence altına alınır".

Mezarları, Sparta'da bir dağın tepesindedir ve aynı yerde Helen, Menelaos, Kastor ve Polluks'un gömüldüğü söylenir. Kastor'a, ayrıca kuzey Yunanistan'da bulunan Kastoria isimli bölgede de saygı duyulur.

Theoxenia (θεοξενία), "tanrı eğlencesi" ayini, özellikle Kastor ve Polluks ile ilişkilendirilmiştir. İki tanrı, ister bireylerin kendi evlerinde olsun, ister halka açık ocaklarda veya devletler tarafından kontrol edilen eşdeğer yerlerde, yiyeceklerle dolu bir sofraya çağrıldı. Bazen yiyecek yüklü bir masanın üzerinden dörtnala geldikleri gösterilmiştir. Bu tür "sofra sunuları" Yunan kült ritüellerinin oldukça yaygın bir özelliği olmasına rağmen, bunlar normalde ilgili tanrıların veya kahramanların mabetlerinde yapılırdı. Theoxenia'nın yerel ortamı, Dioskouroi'ye atfedilen karakteristik bir ayrımdı.

Karadeniz kıyısındaki Dioscurias veya Dioskurias (Διοσκουριάς) antik kenti, bugünkü modern Sohum onların adını almıştır. Ayrıca efsaneye göre şehri onlar kurmuştur. Başka bir efsaneye göre, şehir onların arabacıları olan Spartalı Amphitus ve Cercius tarafından kurulmuştur.

Guardafui Kanalı ile Arap Denizi arasında yer alan Sokotra Adası, Yunanlar tarafından "Dioskori adası" anlamına gelen Dioskouridou (Διοσκουρίδου νήσος) olarak adlandırılmıştır.

Göksel ikizler Hint-Avrupa geleneğinde Vedik dönemi boyunca binici erkek kardeşler Ashvins olarak, Litvanya'da Ašvieniai olarak, Germenler de ise Alcis olarak anılmaktadır.