Nuckelavee

Nuckelavee, Orkada mitolojisinde at ve insan unsurlarını birleştiren at benzeri bir şeytandır. Kökenleri İskandinav mitolojisine dayanır, İngiliz halkbilimci Katharine Briggs nuckelavee'yi İskoçya'nın Kuzey Adalarındaki tüm şeytanların "en iğrenci" olarak adlandırır. Nuckelavee'nin nefesinin ekinleri soldurduğu ve çiftlik hayvanlarını hasta ettiği düşünülüyordu ve bu yaratık ağırlıklı olarak denizde yaşayan bir canlı olmasına rağmen karadaki kuraklık ve salgın hastalıklardan da sorumlu tutuluyordu.

Nuckelavee'nin karada göründüğü halinin grafik bir tasviri, onunla yüzleştiğini iddia eden bir adalı tarafından verilmiştir, ancak yaratığın görünüşünün ayrıntılarını açıklayan anlatımlar tutarsızdır. Diğer birçok deniz canavarıyla ortak olarak tatlı suya tahammül edemez, bu nedenle peşinde olduğu kişilerin ondan kurtulmak için sadece bir nehir veya dereyi geçmesi gerekir. Nuckelavee yaz ayları boyunca kadim bir Orkada ruhu olan ve onu kontrol edebilen tek kişi olan Mither o' the Sea tarafından hapsedilir.

Orkada folkloru güçlü bir İskandinav etkisine sahiptir ve nuckelavee, Kelt mitolojisindeki bir su atı ile İskandinavlar tarafından ithal edilen bir yaratığın bileşimi olabilir. Kelpi gibi benzer kötücül varlıklarda olduğu gibi, muhtemelen eski zamanlarda adalıların başka türlü anlayamadığı olaylara bir açıklama getiriyordu.

19. yüzyılın sonlarında folklorun yazıya dökülmesine yönelik ilgi artmıştır, ancak kayıt tutanlar tutarsız yazım kullanmış ve kelimeleri sıklıkla İngilizceleştirmişlerdir, dolayısıyla aynı varlığa farklı isimlerle de anılmıştır. Nuckelavee terimi Orkada knoggelvi'den türemiştir. Orkney sakini ve 19. yüzyıl folkloristi Walter Traill Dennison'a göre "Deniz'in Şeytanı" anlamına gelmektedir. Aynı şeytan Shetland'da mukkelevi olarak adlandırılır ve burada kötü bir deniz trow'u ya da deniz şeytanı olarak kabul edilir. 19. yüzyılın başlarında yaşamış bir antikacı olan Samuel Hibbert, nuckelavee'nin adındaki nuck bileşeninin hem Old Nick'teki Nick ile, bazen Hristiyan inancında Şeytan'a verilen bir isimle hem de Latince necare, öldürmek ile akraba olduğunu düşünmüştür.

Jo Benn'in 16. yüzyılda kaleme aldığı Latince el yazmalarında efsanevi Orkada şeytanlarına dair hikâyeler bulunur ve bir Orkney adası olan Stronsay'i tasvir ederken nuckelavee'ye atıfta bulunmuş olabilir. Dennison, Orkney'de anlatılan geleneksel masallar hakkında mevcut bilgilerin çoğunu yazıya dökmüş, ancak bunları düz yazıya dönüştürme sürecinde hikâyelerin bazı unsurlarını bir dereceye kadar abartmış ve sistematik olarak değiştirmiştir.

Nuckelavee, karaya çıktığında at benzeri bir iblis olarak görünen efsanevi bir deniz yaratığıdır. Yazar ve halkbilimci Ernest Marwick bu yaratığı Norveçli nøkk, Shetland'lı nuggle ve kelpi'ye çok benzetmiştir. Engin şeytani güçlere sahip, eşsiz ve yalnız bir yaratık olan bu yaratığın kötü niyetli davranışları adalardaki olayları etkileyebilir. Ada sakinleri bu yaratıktan çok korkar ve dua etmeden adını anmazlardı. Genellikle bir sahilin yakınlarında bulunur, ancak yağmurlu havalarda asla karaya çıkmazdı.

Hiçbir hikâyede nuckelavee'nin denizdeyken nasıl bir şekil aldığı anlatılmamıştır, ancak karadaki görünümü grafik detaylarla anlatılmıştır. Bir ada sakini olan Tammas, canavarla karşılaşmasından sağ kurtulduğunu iddia etmiş ve Dennison'ın epeyce zorlamasından sonra, bilinen tek ilk elden anlatım olan canavar tarifini gönülsüzce vermiştir. Tammas'a göre, nuckelavee bir atın sırtına sanki bir biniciymiş gibi bağlanmış bir erkek gövdesine sahiptir. Erkek gövdesinin bacakları yoktur, ancak kolları, bacaklarında yüzgeç benzeri uzantılar bulunan at gövdesinin üstündeki konumundan yere uzanabilir. Gövdenin büyük bir kafası vardır, muhtemelen 3 feet (90 santimetre) çapında, ileri geri yuvarlanır. Tammas tarafından tarif edilen canavarın iki başı vardır, at başının keskin, zehirli bir buhar çıkaran devasa bir ağzı ve yanan kırmızı bir aleve benzeyen tek bir dev gözü vardır. Özellikle dehşet verici bir ayrıntı da nuckelavee'nin derisinin olmamasıdır, siyah kan sarı damarlar boyunca akar ve soluk sinirler ve güçlü kaslar titreşen bir kütle olarak görülebilir. Diğer raporlar yaratığın bir kentaur'a benzediğini belirtmektedir. Ancak anlatılar iblisin tanımının daha ince ayrıntıları konusunda tutarsızdır. Traill Dennison sadece "ağzı domuz ağzı gibi çıkıntılı" bir insan kafası tarif etmektedir. Marwick de sadece tek bir kırmızı gözü olan bir kafadan bahseder ve yaratığın ağzını "balinanınki gibi" olarak kaydederek Tammas'ın karakterizasyonunun bir kısmını ödünç alır.

Nuckelavee'nin nefesinin ekinleri soldurduğu, çiftlik hayvanlarını hasta ettiği, salgın hastalıklar ve kuraklıklara neden olduğu düşünülüyordu. O zamanlar kelp olarak bilinen şeyi yaratmak için deniz yosununun yakılması 1722 yılında Stronsay'de başlamıştır. Soda külü esas olarak asitli toprağı işlemek için kullanılan bir alkaliydi, ancak zaman geçtikçe sabun ve cam üretimindeki ticari önemi arttı. İşlem sırasında yayılan keskin dumanın nuckelavee'yi öfkelendirdiğine, bunun salgın hastalığa, sığırların ölümüne ve ekinlerin yok olmasına neden olduğuna inanılıyordu Nuckelavee'nin öfkesini göstermek ve deniz yosunu yaktıkları için adalılardan intikam almak için Stronsay'deki atlara mortasheen olarak bilinen ölümcül hastalığı bulaştırdığı söylenir. Enfeksiyon daha sonra endüstride yer alan diğer tüm adalara yayılmıştır. Yaratık ayrıca, su kıtlığına ve kötü hasada yol açan, uzun süren anormal derecede düşük yağış dönemlerinden sorumlu tutulmuştur.

Nuckelavee, İskoç adaları ve çevresindeki iblisler arasında en kötücül olanıdır ve hiçbir bağışlayıcı özelliği yoktur. Onu kontrol edebilen tek varlık, Orkada mitolojisinde nuckelavee'yi yaz aylarında hapseden kadim bir ruh olan Mither o' the Sea'dir. Kelpiler ve Shetland'ın nuggle'ı hariç, diğer efsanevi deniz canavarlarıyla ortak olarak, akan tatlı sudan geçemez, bu nedenle bir dereyi geçerek atlatılabilir. Tammas yanında bulunduğu loch'dan ona yanlışlıkla su sıçratarak nuckelavee'den kurtulmayı başarmıştır, sıçrayan su kısa süreliğine canavarın dikkatini dağıtmış ve Tammas'ın yakındaki bir tatlı su kanalına koşup karşı kıyıya güvenli bir şekilde ulaşmasını sağlamıştır.

Kötü niyetli yaratıklar muhtemelen adalıların başka şeylere bağlayamadıkları olaylara açıklama getirmeye yarıyordu, birçok eski efsane Orkney çevresindeki çalkantılı ve sürekli değişen denizin doğal unsurlarına dayanıyordu. Köklü Orkada masalları İskandinav mitolojisinden güçlü bir şekilde etkilenmiş ve geleneksel Kelt hikâyeleriyle harmanlanmıştır, dolayısıyla nuckelavee'nin kökleri İskandinavlar tarafından ithal edilen ve geleneksel Kelt su atıyla harmanlanmış efsanevi bir yaratığa dayanıyor olabilir.