Gaziantep

Gaziantep ya da eski ve halk arasındaki kısa adıyla Antep ( Ayntab) Türkiye'nin Gaziantep ilinin merkezi olan şehirdir. Akdeniz ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kesişme noktasında bulunan Türkiye'nin önemli şehirlerinden Gaziantep; sanayi ve gelişmişlik bakımından ilk sıralarda yer alır. Eğitim, ticaret ve sanayi şehridir. Hâlâ yaşanılan en eski kentlerinden biridir. Orta Fırat bölümünde yer alan Gaziantep’te Akdeniz İklimi görülmektedir. Bunların yanında Gaziantep, Türkiye sanayisi ve ticaretinde de çok önemli bir yer tutar. Bunun sebepleri arasında Gaziantep'in Anadolu ile Orta Doğu arasında bir konumda bulunması ve liman kentlerine yakınlığı sayılabilir. Gaziantep'in simgeleri arasında Gaziantep Kalesi sayılabilir.

Günümüzdeki Gaziantep'in yakınlarında bulunan Dülük (Dolikhe ya da Doliche) bu yöredeki en eski kenttir. Arkeolojik kazılarından bu kentte Paleolitik dönemden beri insanların yaşadığı bilinmektedir. Ancak, Dülük Erken Tunç Çağı'ndan sonra bir sürekli yerleşim yeri hâline gelebilmiştir. Bu kent, İpek Yolu üzerinde bulunduğu için çok gelişmiştir.

İlk kurulduğunda Babil yönetimi altında kalan kent, MÖ 1700'lü yıllarda Hititler'in eline geçti. Hititler'den sonra Mısır yönetimine geçen kent, MÖ 700-MS 546 arasında ise kronolojik sırayla Medler, Asurlular ve Persler tarafından yönetilir. MÖ 6. yüzyılda ise kent sırası ile Makedonya, Selevkos ve Komagene uygarlıklarının yönetimi başlar. Değişik medeniyetlere ev sahipliği yapan Antep, 1516 yılında Osmanlıların eline geçmesiyle ilk dönemlerde Arap ve Halep Eyaleti’ne bağlı bir konumda iken, 1531 yılında Dulkadir Eyaleti’nin teşekkül etmesi sonucu, bu eyaletin sınırları arasında yer alarak 1818 senesine kadar bu konumunu muhafaza etmiştir. Bu tarihten itibaren yeniden Halep eyaletine sancak olarak bağlanmıştır. Şehir, Osmanlı kent kültüründe önemli bir yer almıştır.

Romalılar, Dülük yakınlarına Antiochia ad Taurum adında yeni bir kent kurar. Bu kent İsa'nın havarilerinden Yuhanna'nın Hristiyanlık'ı yaymak için seçtiği merkezlerden biri olmuştur. Kent, MS 395 yılında Bizans İmparatorluğu'nun eline geçer. MS 636 yılında halife Ömer bin Hattab, İslamiyet'i yaymak için Ayıntap ve Hatay yöresini Bizanslıların elinden alır. Bu şekilde Ayıntap halkı İslamiyet'i kabul eder. Bu arada Dülük, hızla eski önemini yitirmektedir.

1071 yılında Alp Arslan'ın Malazgirt Savaşı'ndaki zaferinden sonra kent Selçuklu yönetimine geçer. Bir dönem Eyyübilerin eline geçen kent, 1270 yılında Moğolların Ayıntap'a saldırmasıyla, 1389 yılında Dulkadiroğulları'nın ve 1471 yılında Memlük Devleti'nin egemenliğine geçmiştir.

1516 yılında Yavuz Sultan Selim'in Mercidabık Muharebesi'ndeki zaferinden sonra Ayıntap, Osmanlı yönetimine geçer. Osmanlılar döneminde kente çok sayıda cami, medrese, han ve hamam inşa edilmiştir. 1516-1596 yılları arasında kent, üretim, ticaret ve el sanatları yönünden de çok gelişmiştir. 1641 ve 1671 yıllarında iki defa kenti ziyaret eden Evliya Çelebi, kentte 22 mahalle, 8 bin ev, 100 kadar cami, medrese, han, hamam ve bir de kapalı çarşı olduğunu yazar ve seyahatnamesinde aynen "Dünya yüzünden geniş bir ili, göz alıcı büyük yapıları her yerden aranan eşyası, birçok mezraları, bolluk ve verimliliği, bitimsiz yiyecek ve içecek pınarları ve ırmaklarıyla burası 'Şehr-i Ayıntab-ı Cihan'dır" der. Osmanlı döneminde Ayıntap, asla kendi eyaletinde olmayıp, önce Maraş (bugünkü Kahramanmaraş), sonra Halep eyaletinde yer almıştır. Buna rağmen Ayıntap'ın kültürü Arap kültüründen fazla etkilenmemiştir.

I. Dünya Savaşı'ndan sonra Mondros Antlaşması ile birlikte Osmanlı Devleti parçalanır. 17 Aralık 1918 tarihinde Antep, Birleşik Krallık'a, 5 Kasım 1919 tarihinde Fransa'ya bırakılır. Ermeni Lejyonu da bu savaşta görev almıştır. Şehre 8 Şubat 1921 Günü Gazilik unvanı Verilmiştir.

Antep halkı, 1920 yılında, Fransız birliklerinin Antep'e yerleşmesi üzerine direnişe başlar. 1920 yılının Ocak ayında Karayılan komutasındaki çeteler, Fransızların bir süvari birliğini pusuya düşürür. Şahin Bey, 200 kişilik milis gücüyle 1920 yılının Mart ayına kadar Antep'teki Fransız askerlerine karşı savaşır. Ancak açlık, cephanesizlik ve şehre yardım ulaşamaması sebebiyle Antep halkı, 9 Şubat 1921'de teslim olmak zorunda kalır. Savaş tam 10 ay 9 gün sürer. 25 Aralık 1921'de Ankara Anlaşması gereğince Fransız birlikleri şehri boşaltır.

Gaziantep, 1987 yılında çıkarılan 3398 sayılı kanun ile büyükşehir unvanı kazandı. Başlangıçta iki ilçe (Şahinbey ve Şehitkamil) Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'nin sınırlarına dahil edildi. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı kanun ile büyükşehir belediyesinin sınırları valilik binası merkez kabul edilerek yarıçapı 30 kilometre olan dairenin sınırlarına genişletildi. Bu sınırlar içinde kalan ilçeler, büyükşehir ilçe belediyeleri hâline geldi. 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.

2013 yılında Suriye İç Savaşında NATO üyesi Türkiye'ye yönelik herhangi bir askeri hamleye karşılık askeri hamle için Gaziantep'e Adana ve Kahramanmaraş'ın ardından Türkiye'nin isteğiyle MIM-104 Patriot yerleştirilmiştir.

2004 yılında çıkarılan kanun nedeniyle il merkezinde olmayan Oğuzeli ilçesi de büyükşehir sınırlarına girmiş olup 2008-2012 yılları arasındaki nüfus verilerine Oğuzeli de dahil edilmiştir. 2012 yılında ise ilin tamamı büyükşehir sınırlarına girmiştir.

Şehri 27 Mayıs 1834 tarihinde ziyaret eden Pierre Martin Rémi Aucher-Éloy 12 bin nüfuslu Antep'in Ermeniler ve Türklerden oluştuğundan bahsetmiştir. 1862 yılında şehri ziyaret eden İrlandalı diplomat James Lewis Farley şehirde, Müslüman ahalinin zengin kısmını ve çevredeki taşralı halkı oluşturan 18 bin Türk ile 8 bin 500 Ermeni ve 500 Yahudi'nin yaşadığını yazmıştır. 1895 senesinde Fransız coğrafyacı Élisée Reclus Antep'te çoğunlukla Türkmenlerin yaşadığından bahsetmiştir. 1911 yılında yayımlanan Encyclopædia Britannica'nın on birinci baskısı ve sonraki baskılarda Antep şehrindeki Müslüman sakinlerin çoğunlukla Türkmen kökenli olduğu belirtilmiştir. Fransız işgalinde yer alan komutanlardan Maurice Abadie, Antep sancağının çok büyük bölümünün Türk olduğunu ve geriye kalan nüfusun Arap, Kürt, Ermeni, Çerkes ve Yahudilerden oluştuğunu belirtmiştir. Antepli Ermeniler Birliğine göre 1914 senesinde 80 bin nüfuslu şehirde 30 bin Ermeni, 2 bin Kürt, birkaç yüz Çerkes ve geriye kalan nüfusu ve şehrin çoğunluğunu oluşturan Türkler yaşamaktaydı.

Gaziantep'te çok çeşitli el sanatları mevcuttur. Geçmişte Gaziantep'teki en yaygın el sanatları dericilik, bakırcılık, yemenicilik, kilimcilik, el işlemeciliği ve kuyumculuktur. Bunlardan el işlemeciliği, bakırcılık ve kilimcilik önemini hâlâ korumaktadır. Özelikle Gaziantep'in kendine özgü motifleri olan kilimleri ve bakır ürünleri çok meşhurdur. Gaziantep'e özgü kilim çeşitleri Baklava dilimleri, Habbap ayağı, Kuş Kanadı, Zincir Göbek, Dirsek göbek, Pençe Göbek, Çarkı felek, Parmak göbek ve Atom Göbek'tir. Ayrıca hanımların hemen her evde yaptığı Antep işi, dantel ve örgü gibi başka el sanatları da mevcuttur.

Gaziantep'in çok zengin bir mutfağı toplamda 300 çeşide yakın yemeği vardır. Türkiyenin lezzet ve gastronomi şehridir. Bu mutfak seneler boyunca çeşitli geleneklerin ve uygarlıkların harmanlanmasıyla zenginleşmiştir. Antep mutfağı özellikle kebap, et yemekleri, tencere yemekleri ve tatlıları ile meşhurdur. Beyran, alinazik, içli köfte, mercimek köftesi, maş çorbası, pirpirim aşı, lebeniye çorbası, yoğurtlu çiğdem aşı, yoğurtlu keme aşı, zerdali aşı, alaca çorba, altı ezmeli kebap, arap köftesi, baklava, beyti, börk aşı, çağla aşı, cağırtlak kebap, doğrama, ekşili taraklı kebap, erik tavası, firik pilavı, kavurma, kuşbaşı kebap, küşneme, lolazlı pilav, yağlı köfte, omaç, sarımsaklı lahmacun, patlıcan kebabı, sarımsak kebabı, simit kebabı, soğan kebabı, şiveydiz, yuvarlama, yeni dünya kebabı, diş hediği, zerdeli sütlaç, katmer, baklava çeşitleri, künefe, kuymak (lohusa kuymağı), un helvası, nişe helvası, şam tatlısı, şirin tarhana Gaziantep mutfağına özgü yemek ve tatlıların sadece çok azıdır.

Anadolu'daki birçok ilde olduğu gibi Gaziantep'in de kendine özgü bir ağzı vardır. Halk arasında "Antep ağzı" ya da "Antepçe" adıyla çağrılan bu konuşma şekli özellikle kırsal kesimde yaşayanlar ve yaşlılar arasında daha çok görülür. En belirgin özellikleri "r" ve "y" harflerinin söylenmemesi, "h" ve "k" harflerinin değişime uğraması ve "-iyor" eki ile bâzı şahıs eklerinin yok olmasıdır. Antep ağzından bazı örnekler yandaki tabloda yer alır.

Gaziantep yöresine özgü çok çeşitli türküler vardır. Bu türküler kahramanlık, aşk, göç ve oyun türküleri ve ağıtlar olarak beşe ayırılabilir. Bu türkülerden Karayılan, Şirinnar, Allı Yemeni, Ezo Gelin, Bahçalarda Mor Meni, Evlerinde bir İpekten halı var, Bahçalarda Zerdali, Emmoğlu ve Deriko sadece çok az bir kısmıdır.

Kentin tam merkezinde tarihî Gaziantep Kalesi yer alır. Kalenin güneyinde tarihî Naib Hamamı bulunmaktadır. Kalenin kuzeyinde ise çok sayıda tarihî han (Bayaz Han, Büdeyri Hanı ve Şire Han gibi) bulunmaktadır. Hanların kuzeyinde bakır işlemeleriyle ünlü tarihî Bakırcılar Çarşısı yer alır. İlde Boyacı Camii, Kurtuluş Camii ve Şirvan Camii gibi çok sayıda tarihî cami yer alır. Bey Mahallesi'nde ise tarihi Antep evleri yer alır. İldeki görülecek bir diğer yer ise Aziz Bedros Kilisesi'dir. Bu cümleden önce adı geçen bütün yerler ödüllü "Kültür Yolu Projesi" adı altında restore edilmiştir. Gaziantep sınırları içerisindeki Zeugma ile Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi, UNESCO'nun Dünya Mirası Geçici Listesi'nde bulunmaktadır.

Gaziantep Arkeoloji Müzesi, Cilalı Taş Devri ‘ne ait seramik koleksiyonları; Bakır Çağı ve Tunç Çağı'na ait çeşitli nesneler, figürler ve mühürler; Hitit, Urartu, Yunan Pers, Roma, Kommagene Krallığı ve Bizans dönemlerinden taş ve bronz objeler, mücevherler, seramikler, madeni paralar, cam objeler, mozaikler ve heykellere sahiptir.

Geç Osmanlı döneminden kalma restore edilmiş bir taş yapı olan Hasan Süzer Etnografya Müzesi, eski yaşam tarzı dekorasyona ve çeşitli silah, belge, şehrin savunmasında kullanılan aletler ve yerel direniş kahramanlarının fotoğraflarına ait koleksiyonlara sahiptir. İlk olarak 1906 yılında Garuj Karamanukyan'ın evi olarak inşa edilmiştir.

Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi açık hava müzesi, İslahiye ilçesinin güneyindeki aynı adla bilinen köydedir. Yakın Doğu'nun en büyük açık hava heykel atölyesidir ve bölgedeki kalıntılar Hititler'e kadar uzanır.

Gaziantep Savunma Müzesi: Gaziantep Kalesi ‘ndeki Panorama Müzesi'ne girmeden girişte üç yerel kahraman Molla Mehmet Karayılan, Şehit Mehmet Kâmil ve Şahin Bey heykelleri ile karşılaşıyorsunuz. Müzeye girerken yankıları duyarsınız: "Ben Antepliyim. Şahinim (Şahin)."

Tarihi bir Antep evinde (“Nakıpoğlu Evi” olarak da bilinir) bulunan Gaziantep Savaş Müzesi, şehri savunurken şehit olan ve Türkiye'nin ulusal birliğinin ve bağımsızlığı sürdürme kararlılığının simgesi haline gelen 6.317 kişinin anısına adanmıştır. Antep Muharebesi'nin hikâyesi ses cihazları ve kronolojik panellerle anlatılıyor.

Derviş tekkesi, caminin külliye (caminin etrafında merkezlenmiş İslami-Osmanlı külliyesi) bir parçasıdır. 17. yüzyılda inşa edilmiştir. Mevlevi Tekkesi ‘ne, caminin avlusuna açılan bir avludan girilmektedir.

Gaziantep mutfağı ve yemek kültürü ile tanınır. 1904 yılında yapılmış tarihi bir taş ev restore edilerek Emine Göğüş Mutfak Müzesi'ne dönüştürülmüştür. Müze, Gaziantep'in Fransız işgalinden kurtuluşunun 87. yıl dönümü kutlamaları kapsamında açıldı.

Zeugma, Gaziantep ilindeki bugünkü Belkıs köyü sınırları içinde, Fırat nehrinin geçilebilir en sığ yerinde kurulmuş bir antik kenttir. Bölgenin antik çağlardan beri askeri ve ticari açıdan stratejik karakteri nedeniyle (Zeugma, önemli bir Roma lejyonu’nun, Lejyon IV Scythica ‘nın, Parthia sınırına yakın karargâhıydı.) şehir, Bizans döneminde de yüzyıllarca önemini korudu.

Şehrin merkezindeki Gaziantep Kalesi, Gala (halk ağzıyla 'kale') da denilen, şehrin tarihi geçmişini ve mimari tarzını sergiler. Kalenin tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte burada yapılan kazılar sonucunda toprak yüzeyinde var olan bölümün altında Tunç Çağı yerleşim tabakalarının olduğu düşünülmektedir.

Kurtuluş Camii, eski Ermeni Meryem Ana Katedrali (Surp Asdvadzadzin), şehrin işgalci Fransızlardan kurtarılmasından sonra cami'ye dönüştürüldü. Fransız-Türk Savaşı (1918-1921) sonrasındaki kuvvetler. 1918 ile 1921 yılları arasında şehri işgal eden Fransız kuvvetleri arasında Fransız Ermeni Lejyonu da vardı.

Şahinbey semtinde tarihi bir cami olan Boyacı Camii Kadı Kemalettin tarafından 1211 yılında yaptırılmış ve 1357 yılında tamamlanmıştır. Dünyanın en eski ahşap minberlerinden birine sahiptir. Kuran ayetleri, yıldızlar ve geometrik desenlerle bezenmiştir. Minaresi şehrin simgelerinden biri olarak kabul edilir.

Şirvani Camii (Şirvani Mehmet Efendi Camii) İki Şerefeli Cami olarak da anılan, Gaziantep'in Seferpaşa semtinde bulunan en eski camilerinden biridir. Şirvani Mehmet Efendi tarafından yaptırılmıştır.

Ömeriye Camii, Düğmeci semtinde bir camidir. Gelenek, ilk olarak İslam Halifeliği döneminde ikinci Halife, Ömer (dolayısıyla adı) altında inşa edildiğini ve bu da onu Gaziantep'in bilinen en eski camisi yapacağını belirtir. Modern cami, 1850 yılında yerinde restore edilmiştir. Siyah ve kırmızı mermeri mihrap ile tanınır.

Nuri Mehmet Paşa Camii, 1786 yılında asilzade Nuri Mehmet Paşa tarafından Çukur'da yaptırılan bir camidir. 1958-1968 yılları arasında müzeye dönüştürülmüş, ancak kapsamlı bir restorasyondan sonra cami olarak yeniden hizmete açılmıştır.

Alaüddevle Camii (Ali Dola Camii), Dulkadir bey Alaüddevle Bozkurt tarafından yaptırılmıştır. 1479 yılında yapımına başlanmış ve 1515 yılında tamamlanmıştır. Yakın zamanda yeni bir giriş eklenerek restore edilmiştir.

Eyüpoğlu Camii, 14. yüzyılda yerel İslam azizi Eyüboğlu Ahmet tarafından yaptırılan bir camidir. Büyük bir restorasyon yapılmış, o kadar ki mevcut yapı orijinal binaya pek benzememektedir.

Kendirli Kilisesi, 1860 yılında Fransız misyonerlerin ve III. Napolyon'ün yardımlarıyla inşa edilmiş bir kilisedir. Katolik Ermeni kilisesidir. Dikdörtgen planlı olup, geniş bir bahçe içerisinde siyah kesme taş temel üzerine beyaz kesme taşlarla inşa edilmiştir.

Pişirici Kastel, eskiden daha büyük bir yapı grubunun parçası olan bir 'kastel' (çeşme)'nin 1282 yılında yapıldığı sanılmaktadır. Gaziantep'e özgü yapılardır. Abdest alma, namaz kılma, yıkanma ve dinlenme yerleri vardır.

Eski Gaziantep evleri, eski şehirde yer alan geleneksel evler: Eyüboğlu, Türktepe, Tepebaşı, Bostancı, Kozluca, Şehreküstü ve Kale. Yörede bulunan keymik kayasından yapılmış olup, evin odak noktası olan hayat adı verilen bir iç avluya sahiptirler.

Gaziantep’te birçok park ve mesire yeri bulunur. Yeşilvadi Parkı, Türkiye'nin en büyük parkıdır ve şehrin güney sınırının tamamını kaplar. 100. Yıl Parkı, Celal Doğan Parkı, Anneler Parkı, Masal Parkı ve Hayri Tütüncüler bunlardan birkaçıdır.

Gaziantep'te Türkiye'nin en büyük hayvanat bahçesi olan Gaziantep Hayvanat Bahçesi vardır. Bu hayvanat bahçesi Orta Doğu ve Balkanlar'ın en büyük, dünyanın ise 4. en büyük hayvanat bahçesidir.

Gaziantep'te en çok rağbet görülen spor, diğer çoğu ildeki gibi futboldur. Gaziantep'te amatör takımlar dışında 2 futbol takımı yer alır. 2017-18 sezonu sonunda Bunlardan Gaziantepspor, 2. Lige düşmüştür ve daha sonra 2018-19 2. Lig Beyaz Grup'ta mücadele eden Gaziantepspor aldığı -36 puan cezanın ardından 2019 yılının Ocak ayından ligden çekildiğini açıkladı. 2019-20 sezonunda 3. Lig'de mücadeleye tekrar başlayacaklarını açıkladılar. Gaziantep FK ise 1. Lig'de 4.olmuştur. Gaziantep FK 2017 yılında açılan 33.000 kişi kapasiteli Kalyon Stadyumu'nu kullanmaktadır. Gaziantep FK 2018-2019 Yılında 1. Lig Play Of Finalinde Normal Süresi 1-1 Biten Karşılaşmanın Penaltılarında Rakibi Hatayspor'u 5-4 Yenerek Türkiye Süper Ligine Yükselmiştir. Gaziantep'in başkanı Mehmet Büyükekşi, takımın formasında kentin düşman işgalinden kurtuluşunun 100. yılını temsilen "BU 100'DEN GAZİANTEP" ifadesinin yer alacağını bildirdi. Başkan, "25 Aralık Gaziantep'in kurtuluşu etkinlikleri kapsamında böyle bir karar aldık" dedi..

Gaziantep Basketbol Büyükşehir Belediyesi, 2007 yılında kurulmuş olup çok çabuk bir şekilde başarıları yakalamış ve istikrarlı bir şekilde 2011-2012 sezonunda tarihinde ilk kez Beko Basketbol Ligi'ne yükselmiştir. Royal Halı'nın kulübün isim sponsorluğundan 23 Haziran 2016'da çekilmesiyle kulüp, Gaziantep Basketbol adını almıştır.

Yüzmede Şehitkamil Belediyesi'nin yaptırdığı Alleben Yüzme Havuzu'nda 3 kulüp çalışmalarını sürdürmektedir. Bunlar; Şehitkamil Belediyespor, Şehitkamil Bahçelievler Yıldızspor ve Gazispor'dur. Gaziantep'te Paletli Yüzme'de birçok millî takım derecesi ve rekoruna sahip sporcular vardır. Her yıl Mayıs ayında Geleneksel Alleben Su Sporları Şenlikleri düzenlenmektedir. 2013 yılında başlayan şenliklere Türkiye'nin her yerinden yüzme takımları katılmaktadır. Okullarası 2015 Türkiye Grup Yarışmaları'na 3 takım göndermiştir.

G.Gaziantep 1. Lig'de, küme düşen Gaziantepspor 2. Lig'dedir.. Basketbol erkeklerde Gaziantep Basketbol süper ligde kalmıştır. Ayrıca voleybol kadınlar 2. Liginde Gaziantep Merinos, BAL’da Araban Belediyesi ve Ankas İstiklalspor bulunmaktadır. Kadın futbol liglerinde ALG Spor, 1. Lige yükselirken, Gazikentspor ise 2. Ligde yer almıştır.

Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi üye sayısı 50’dir (Büyükşehir Belediye Başkanı, 9 ilçe belediye başkanı ve 40 üye) Bunların 33’ü AK PARTİ, 8'i CHP, 5’i, MHP, 3'ü İYİ P., 1'i BBP'dir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında ildeki okuma yazma oranı %8'di. Şimdi ise ildeki okur yazarlık oranı %90'ı aşmıştır. İlde çok sayıda okul bulunmaktadır. 1988 yılında ilde 6'sı özel 162 ilköğretim okulu, 5'i özel 14 genel lise, 19 mesleki ve teknik lise, 3 fen lisesi, 2 halk eğtim okulu, 2 çıraklık eğitim merkezi, 1 eğitim araçları donatım merkezi, 1 rehberlik ve araştırma merkezi ve 1 sağlık eğitim merkezi bulunmaktadır. Ayrıca 27 özel kurs ve 1 öğretmenler evi bulunmaktadır.

Bir eğitim şehri olan Gaziantep'te şu an 4 tane üniversite bulunmaktadır. 2 devlet, 2 vakıf üniversitesi bulunmaktadır. Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi ve Sanko Üniversitesi eğitim vermektedir. Üniversitelerde YÖK'ten onay almış 4 tane Tıp, 3 tane Hukuk, 3 tane Mühendislik ve Mimarlık, 1 tane Havacılık ve Uzay Bilimleri fakültesi mevcuttur. Gaziantep Üniversitesi, Kilis ili ve Nizip ve Oğuzeli ilçelerine de yayılarak 17 fakülte, 12 yüksekokul, Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı, 12 enstitü ve 9 meslek yüksekokuluna sahiptir.

Gaziantep'te 3 adet kütüphane vardır. Bunlar Gaziantep İl Halk Kütüphanesi, Şahinbey İlçe Halk Kütüphanesi ve Şehitkamil Bilgi Yılı İlçe Halk Kütüphanesi'dir.

Gaziantep, Anadolu ile Mezopotamya arasında yer aldığı için tarih boyunca hep ticaret yolları üzerinde yer almıştır. Bunlardan en önemlisi İpek Yolu'dur. Bu sebepten dolayı ilde kara ve hava ulaşımı çok gelişmiştir. Gaziantep'in denize kıyısı olmadığı için kentte deniz ulaşımı yapılamamaktadır. En yakın liman kentleri İskenderun ve Mersin'dir.

Gaziantep, tarih boyunca önemli ticaret yolları üzerinde olduğu için kara ulaşımında da çok gelişmiştir. Özellikle Avrupa'dan Asya ve Afrika'ya geçişi sağlayan E-24 otoyolu, kentin gelişiminde önemli rol oynar. Ancak ildeki en önemli yol Gaziantep-Adana-Tarsus Otoyolu'dur. Gaziantep Çevre Yolu ise hâlâ inşaat hâlindedir.

Gaziantep kentinden her gün Adana, Ankara, Birecik, Elazığ, İstanbul, Kahramanmaraş, Karkamış, Malatya, Nizip, Nusaybin ve Osmaniye'ye Demiryolu seferleri yapılır. 1954 yılında hizmete giren gar, hâlâ ulaşımda önemli bir yere sahiptir. Başka bir terminal ise 2001 yılında hizmete açılmıştır.Kentte halk ve belediye otobüsleri, dolmuş ve taksiyle ulaşım yapmak mümkündür.

Gaziantep'te raylı ulaşımda oldukça gelişmiştir, kent merkezinde ulaşım gelişmiş tramvay ağı ile sağlanmaktadır. Gaziantep'te şu anda işleyen 3 tane tramvay hattı bulunmaktadır, 1.etap Gar-Üniversite hattının yapımı 2008 yılında başlamış,2010 senesinin haziran ayında hizmete girmiştir,daha sonra 2.etap Karataş hattı yapılmış ve 3.etap İbrahimli hattı da yapılıp, bu sene İbrahimli hattı hizmete girmiştir. Ayrıca Gaziantep’te 25 kilometrelik banliyö tren hattı olan Gaziray inşası 5 Kasım 2022'de tamamlanmıştır. Gaziray Türkiye’nin en büyük metro projesinin alt yapısıdır. Ayrıca Gaziray’ın 5 kilometrelik bir kısmı yer altı metrosudur. Gaziray’ın tamamlanmasının ardından Gar-Şehir Hastanesi ve Gar-Onkolji Hastanesi arasında 2 farklı hatta metro projeleri yapılması planlar arasındadır.

Gaziantep, hava ulaşımı bakımından da çok gelişmiştir. Kentte Gaziantep Oğuzeli Havalimanı adında uluslararası havalimanı bulunmaktadır. Havaalanı şehirden yaklaşık 20 km. uzaktadır. İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa'ya uçak seferleri yapılmakla beraber, diğer illere de Ankara bağlantılı uçak seferleri yapılmaktadır. Dış hatlarda ise Düsseldorf, Frankfurt, Hannover, Zürih, Stuttgart, Köln, Luton, Kuzey Kıbrıs ve Erbil'e direkt uçuşlar vardır.