Tevfik Rüştü Aras

Ahmet Tevfik Rüştü Aras (11 Şubat 1883, Çanakkale - 5 Ocak 1972, İstanbul), 1920-1939 yılları arasında beş dönem milletvekilliği, 1925-1938 yılları arasında Türkiye Dışişleri Bakanlığı yapmış, öncesinde İttihat ve Terakkî'nin önemli isimlerinden biri olmuş, sonrasında da gazete yazıları yazarak hayatını sürdürmüş Türk siyasetçidir.

11 Şubat 1883 tarihinde Hasan Rüştü Bey’in oğlu olarak Çanakkale'de doğdu. İlköğrenimini İzmir’de, ortaöğrenimini Üsküp’te, daha sonrasında ise İstanbul Erkek Lisesi’nden (Numune-i Terakkî Mektebi) birincilikle mezun oldu. Daha sonrasında ise Beyrut Tıbbiye Mektebi'ni bitirdi ve doktor olarak İzmir, Selanik ve İstanbul'da çeşitli görevlerde bulundu. Ayrıca ileri derecede Fransızca bilgisine sahip olan Tevfik Rüştü Bey, İzmir’deki dönemlerinde Sedat ve İttihat isimli gazetelerin başyazarlığını da yaptı. 2 Mayıs 1908’den; 31 Ekim 1909'a kadar İzmir Gureba-i Müslimin Hastanesi doğum doktoru, 2 Şubat 1909‘dan; 30 Eylül 1911 tarihine kadar Selanik Vilayeti Sıhhiye Müfettişliği’nde, 1 Ekim 1911’den; 8 Kasım 1911’e kadar Genel Sıhhiye Müfettişliği’nde, 10 Aralık 1912 tarihine kadar Hıfzısıhha Emrazı Sariye Encümeni Azalığı ile 10 Ocak 1912’de Meclisi Umuru Tıbbiye-i Mülkiye ve Sıhhiye-i Umumiye Azası oldu, 1 Eylül 1912’den 31 Aralık 1912'e kadar Üsküp Hilal-i Ahmer Hastanesi Baştabipliği'nde, 1 Ocak 1912’den 1 Nisan 1913 tarihine kadar Çanakkale Hastanesi Baştabipliği'nde, 1 Mart 1913’den 31 Mart 1913 tarihine kadar Sağlık Genel Müdürlüğü I. Müfettişliği'nde, 1 Mart 1913’den 2 Şubat 1914 tarihine kadar Hıfzısıhha Şubesi Müdür Muavinliği'nde, 2 Şubat 1914‘den 28 Şubat 1915'e kadar Teftiş Kurul Başkanlığı'nda, 1 Mart 1916’dan 28 Haziran 1917'e kadar Genel Müfettişlik'te, 28 Haziran 1917 den 28 Haziran 1918'e kadar yüzbaşılık rütbesi ile I. Ordu Hıfzısıhha Müşavirliği'nde, 29 Haziran 1918’den; 30 Haziran 1920’ye kadar da Yüksek Sağlık Meclisi Üyeliği'nde bulundu ve 1920’de; İstanbul'dan Eskişehir'e geçerek Kuva-i Milliye’ye katılmıştır.

İttihat ve Terakkî'ye girdi. Partinin İzmir Şubesi Umumî Kâtipliği'ni yaptı. Selanik'te Mustafa Kemal ile yakın arkadaş oldu. 1918 yılında Meclisi Ali-i Sıhhi (Yüksek Sağlık Kurulu) üyesiydi. Bu arada İzmir'in önde gelen ailelerinden Evliyazade ailesinin reisi Evliyazade Hacı Mehmet Efendi'nin kızı ve dönemin kadın gazete yazarlarından Makbule Hanım ile evlendi.

1920 yılında TBMM I. Dönem'de Menteşe (Muğla) Milletvekili seçildi. İlk dönemde Kastamonu İstiklal Mahkemesi üyeliğine getirildi. 1920 sonbaharında, Türkiye Komünist Fırkası'nın kurucuları arasına girdi. TBMM Hükûmeti'nin Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne ilk Büyükelçi olarak gönderildiği Ali Fuad Paşa delegasyonu ile Moskova'ya gitti. TBMM II. Dönem, III. Dönem, IV. Dönem ve V. Dönem'de (1923'ten 1939'a kadar) İzmir Milletvekilliğinde bulundu.

4 Mart 1925 tarihinde III. İnönü Hükümeti'nde Dışişleri Bakanı olarak atandı. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümüne kadar kurulan bütün hükûmetlerde bu görevi sürdürdü. Mustafa Kemal Atatürk'ün komşu ülkelerle iyi ilişkiler ve başka ülke üzerinde siyasal baskı kurmaya karşı çıkmaya dayalı dış politikasının kilit ismi ve sözcüsü oldu. Sovyet Dışişleri Komiseri Maksim Litvinov'un davetlisi olarak üç kez Sovyetler Birliği'ne gitti. 1926 yılında Odessa'da, 1930 yılında ve 1937 yılında Moskova'da, Sovyet ileri gelenleriyle görüşmeler yaptı. 1937 yılında Milletler Cemiyeti Başkanlığı yaptı. Kızı Dışişleri diplomatlarından Fatin Rüştü Zorlu ile evlendi. 1939 yılında Londra Büyükelçiliği'ne atandı ve üç buçuk yıl İngiltere'de kaldı. 1942 yılı Şubat ayında emekli oldu. Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklâl Madalyası vardır. Savaşın sonlarında Tan gazetesinde yazılar yazdı. Demokrat Parti'nin kuruluş mücadelesini destekledi. 1952-1959 yılları arasında Türkiye İş Bankası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı.

Dışişleri Bakanlığı sırasında verdiği söylevleri 1937 yılında Numan Menemencioğlu tarafından derlenerek "Lozan'ın İzlerinde On Yıl" ismi altında kitap haline getirildi. Günlük basında çıkan yazılarının güncel olmayanlarını "Görüşlerim" (1945 ve 1963) adlı iki cilt kitapta topladı.