I. István

I. István veya Aziz István (Macarca: Szent István király; y. 975 - 15 Ağustos 1038) Macarların son büyük prensi ve 1000 veya 1001'den 1038'deki ölümüne kadar Macaristan'ın ilk Kralı. Doğum yılı belirsizdir, ancak hayatının birçok ayrıntısı, 975'te Esztergom'da veya daha sonra doğduğunu göstermektedir. Doğumunda kendisine pagan Vajk adı verildi. Vaftiz tarihi bilinmiyor. Büyük Prens Géza ve karısı Sarolt'un tek oğluydu. Her iki ebeveyni de vaftiz edilmiş olmasına rağmen, István ailesinin dindar Hristiyan olan ilk üyesi oldu. Ottonya Hanedanının bir parçası olan Bavyeralı Gisela ile evlendi.

997'de babasının yerine geçtikten sonra István, çok sayıda pagan savaşçısı tarafından desteklenen akrabası Koppány'ye karşı tahtı ele geçirmek için savaşmak zorunda kaldı. Koppány'yi esas olarak Vecelin, Hont ve Pázmány gibi yabancı şövalyelerin yardımıyla değil, aynı zamanda yerli lortların da yardımıyla yendi. 25 Aralık 1000 veya 1 Ocak 1001'de Papa II. Sylvester tarafından gönderilen bir taç ile taçlandırıldı. Yarı bağımsız kabilelere ve kabile reislerine - Kara Macarlar ve amcası Genç Gyula da dahil olmak üzere - bir dizi savaşta Karpat Havzası'nı birleştirdi. Kutsal Roma İmparatoru II. Konrad'ın işgalci birliklerini 1030'da Macaristan'dan çekilmeye zorlayarak krallığının bağımsızlığını korudu.

István en az bir başpiskoposluk, altı piskopos ve üç Benedictine manastırı kurdu; böylece Macaristan'daki Kilise, Kutsal Roma İmparatorluğu başpiskoposlarından bağımsız olarak gelişti. Hristiyanlığın yayılmasını Hristiyan geleneklerini görmezden gelenler için ağır cezalarla teşvik etti. Yerel yönetim sistemi, kalelerin etrafında örgütlenen ve kraliyet yetkilileri tarafından yönetilen ilçelere dayanıyordu. Saltanatı boyunca kalıcı bir barış döneminin yaşandığı Macaristan, Batı Avrupa ile Kutsal Topraklar veya Konstantinopolis arasında seyahat eden hacılar ve tüccarlar için tercih edilen bir rota haline geldi.

Istvan'ın doğum tarihi çağdaş belgelerde kaydedilmediğinden belirsizdir. Yüzyıllar sonra yazılmış Macar ve Polonya kronikleri üç farklı yıl verir: 967, 969 ve 975. Istvan'ın 997'de "hala ergen" olduğunu belirten 11. yüzyıl sonları veya 12. yüzyıl başlarındaki üç eski hagiografilerin ve diğer Macar kaynakların oybirliği, sonraki yılın güvenilirliğini doğrulamaktadır (975). 972'den sonra doğduğunu ima eden Lesser Legend Esztergom'da doğduğunu ekliyor, çünkü babası Macarların Büyük Prensi Géza, o yıl boyunca kraliyet konutu olarak Esztergom'u seçti. Géza, Hıristiyanlığın tebaası arasında zorla yayılmasını teşvik etti, ancak putperest tanrılara ibadet etmeyi asla bırakmadı. Hem oğlunun Büyük Efsanesi hem de Merseburg'ın neredeyse çağdaş Thietmar'ı, Géza'yı acımasız bir hükümdar olarak tanımladı ve isyancı Macar lortları üzerindeki yetkisini acımasızca pekiştiren bir despot olduğunu öne sürdü.

Macar kronikleri, Istvan'ın annesinin, Transilvanya'da ya da Tisza ve Maros nehirlerinin birleşmesinin daha geniş bir bölgesinde yargı yetkisine sahip bir Macar şefi olan Gyula'nın kızı Sarolt olduğunu kabul ediyor. Birçok tarihçi (Pál Engel ve Gyula Kristó dahil olmak üzere), Bizanslı kronikçi John Skylitzes'e göre babasının 952 civarında Konstantinopolis'te vaftiz edilen ve "Hıristiyanlığa sadık kalan" Gylas "ile özdeş olduğunu öne sürüyor. Ancak, bu tanımlama oybirliğiyle kabul edilmez; tarihçi György Györffy, Sarolt'un babasının değil, Bizans başkentinde vaftiz edilen küçük kardeşi olduğunu belirtiyor. Tüm Macar kaynaklarının aksine, Polonya-Macar Chronicle ve daha sonra Polonya kaynakları, Istvan'ın annesinin Polonya'daki I. Mieszko'nun bilinmeyen kız kardeşi Adelhaid olduğunu iddia ediyor, ancak bu raporun güvenilirliğinin modern tarihçiler tarafından kabul edilmediği belirtiliyor.

Istvan'ın doğum adı Türkçede "kahraman", "usta", "prens" veya "zengin" anlamına gelen baj kelimesinden türetilmiş bir isim olan Vajk'tı. Istvan'ın Greater Legend adlı eserde, Géza'nın sarayında 983 ve 994 arasında birkaç kez Prag Piskoposu Adalbert tarafından vaftiz edildiği anlatılıyor. Ancak Aziz Adalbert'in Bruno tarafından yazılan neredeyse çağdaş eserinde bu olaydan bahsedilmiyor. Buna göre, Stephen'ın vaftiz tarihi bilinmiyor: Györffy doğumdan kısa süre sonra vaftiz edildiğini savunurken Kristó, babasının 997'de ölümünden hemen önce vaftiz edildiğini iddia ediyor.

Piskopos Hartvic tarafından yazılan ve Papa III. Innocent tarafından onaylanan resmi hagiografisi, Istvan'a çocukluğunda "gramer sanatının tam olarak öğretildiğini anlatıyor. Bu anlatı Latince çalıştığını ima ediyor, ancak bu dönemin sadece birkaç kralının yazabilmesi nedeniyle bazı şüpheler barındırıyor. Onun diğer 11. yüzyıl sonları hagiografilerinde herhangi bir dilbilgisi çalışmasından bahsedilmemekte, yalnızca "küçük bir prens için uygun bir eğitim alarak yetiştirildiği" belirtilmektedir. Kristó, avlara ve askeri eylemlere katılımı da dahil olmak üzere Istvan'ın fiziksel eğitimine atıfta bulunulduğunu söylüyor. Illuminated Chronicle'a göre, öğretmenlerinden biri daha sonra Tata'da bir manastır kuran İtalya'dan Kont Deodatus'tur.

Babası olan Büyük Prens Géza 997'de öldü. Istvan, destekçilerinin kendisini büyük prens ilan ettiği Estergon'da bir toplantı düzenledi. Başlangıçta sadece Karpat Havzası'nın kuzeybatı bölgelerini kontrol ediyordu; bölgenin geri kalanına hala kabile şefleri hakimdi. Istvan'ın tahta yükselişi, bir babanın oğlunun başarılı olduğunu öngören primojeniture ilkesine uygundu. Árpád Hanedanının en kıdemli üyesi Koppány'nin varlığı Géza'nın geleneksel kıdemli üyenin üstünlüğü fikriyle çelişti. Somogy dükü unvanına sahip olan Koppány, uzun yıllar Balaton Gölü'nün güneyinde Transdanubia bölgelerini yönetti.

Koppány, Géza'nın dul eşi Sarolt'a, pagan geleneğine uygun olarak evlilik teklif etti. Ayrıca taht iddiasında bulundu. Koppány'nin vaftiz edilmiş olması imkânsız olmasa da, 972'de destekçilerinin çoğu Istvan'ın temsil ettiği Hristiyanlığın muhalifleri olan paganlardı. Pannonhalma Manastırı için yazılan 1002 tarihli bir tüzük, Istvan ve Koppány arasındaki silahlı çatışmalardan bahsederken "Almanlar ve Macarlar" arasında bir savaş olduğunu yazıyor. Yine de Györffy, Oszlar, Besenyő, Kér ve Transdanubia'daki etnik kabilelere veya Macar kabilelerine Koppány'nin dükalığı sözde sınırlarında atıfta bulunan diğer yardımcı birimlerin ve Macar savaşçı gruplarının Istvan'ın ordusunda savaştığını öne sürüyor.