Ankara Zafertepe Kentsel Dönüşüm Projesi

Zafertepe Kentsel Dönüşüm ve Kentsel Tasarım Proje Alanı ve Zafertepe Gecekondu Çevresi Geliştirme Projesi olarak bilinen 1987 yılında başlayarak günümüze kadar uzanan bir kentsel dönüşüm projesidir.

Dik yamaçları ve yapılaşma zorluğu olduğu gerekçesi ile yıllarca ertelenmiştir. Günümüzde ise park ve konut alanları başta olmak üzere birçok yapı projesi ile parselasyonu tamamlanmıştır. Uzun süren dava süreçleri sona ermiş, hak sahipleri tapularını almıştır. Çankaya Belediye başkanı Alper Taşdelen, 40 yıldır imar sorunu çözülmeyen Zafertepe’nin imar planının tamamlandığını belirterek, büyük konserlerle kutlama yapmıştır.

Ankara’da  Çankaya  Belediyesi  sınırları  içinde  bulunan  Zafertepe  Mahallesi,  kent merkezine yakın bir bölgede konumlanmıştır. Mahallede yer alan gecekondulardan dolayı  bu  bölgenin  kentle  bütünleştiği  pek  söylenemez.  Yıllarca  devam  eden sağlıksız  yapılaşma  ile  mahallede,  sosyal  ve  ekonomik  sorunlar  ortaya  çıkmış  ve kentsel  hizmetlerden  yeterince  yararlanılamamıştır.  Zafertepe  mahallesinde,71 ha alan, %90 şahıs, %10 belediye mülkiyetindedir. 6310 kişinin yaşadığı alanda toplam 245 gecekondu bulunmaktadır.

Türkiye’de ilk kez Kent-Koop tarafından  Zafertepe’de başlatılan bu girişim,  diğer gecekondu  bölgelerinde  de  yaygınlaştırılarak  ‘Gecekondu  Çevresi  Geliştirme Kooperatifleri’nin  daha  etkin  olabilmeleri için  bir  birlik  çatısı  altında toplanmalarının,  sorunlarının  bir  örgütlülük  içinde  çözülmesini  sağlayacağı planlamıştır. Ancak bu kurslardan hiçbiri devam etmemiştir.

S.S. Zafertepe Gecekondu Çevresi Geliştirme Kooperatifi (ÇEVRE-KOOP) 1987 yılında Ankara'da kurulmuştur. Bu kooperatif, gecekondu alanlarındaki yaşam standartlarını yükseltmek için ilk kez kurulmuştur ve çevre düzenlemesi gibi fiziksel, ekonomik ve toplumsal ihtiyaçları karşılamayı amaçlamaktadır. Zafertepe Mahallesi, Ankara'nın güney doğu bölgesinde yer almaktadır ve yaklaşık 9.000 kişi burada yaşamaktadır. Konut alanları mahallenin çoğunluğunu oluşturmaktadır ve tepenin üzerindeki ana yolda bulunan ve kent ile bağlantı sağlanan evler genellikle daha iyidir ve iki katlıdır. Ticaret alanları çok azdır ve mahalledeki insanlar alışverişlerini tepenin üzerindeki ana yoldaki ticari birimlerden ya da Küçükesat bölgesinden yapmaktadır. Çocuk bahçesi, park ve oyun alanları yoktur ve yeşil alan ihtiyacı konutların bahçelerindeki ağaçlardan karşılanmaktadır. ÇEVRE-KOOP, Zafertepe Mahallesi'nde insanların yaşam koşullarını iyileştirmeyi amaçlamaktadır.

Belediye  Meclisinin  44  sayı  ve  31.10.1994  günlü  kararı  ile  onaylanmış  ancak uygulamalar  başlamamıştır.  Islah  planları  çalışmaları  aşamasında,  alanda  arazinin yoğun  olduğu  yerlerde  yüksek  katlı  yapılaşma  öngörülmüş  ancak  mahalleli tarafından  bu  planlama  kabul  edilmemiştir.  Bu  nedenle  söz  konusu  planlama alanında arazinin eğimli olduğu yerlerde Teras evler yapılması öngörülmüş,  yalnız  arazi  eğiminin  fazla  olması  ve  inşaat  maliyetlerinin  yüksek  olması nedeniyle bu güne kadar yapılmamıştır.

Zafertepe’nin  sorunları  aslında,  hemen  hemen  tüm  gecekondu  alanlarında  olduğu gibi; altyapı, sosyal hizmetler, güvenli yaşam gibi ortak sorunlardan oluşmaktadır. Böylece mahalledeki  sorunları  gidermek  için  kentsel  dönüşüm  ve  kentsel  tasarım proje  alanı  oluşturulması  bir  daha  gündeme  gelmiştir.  Bu  projede  açık  ve  yeşil alanların arttırması ile birlikte uygulamaya geçmeyen terasevler olarak ayrılan alanda hissedar olan mal sahiplerinin sorunlarının çözümüne yönelik düzenleme yapılması amaçlanmıştır. Bu ihtiyaçlardan yola çıkarak, ilk önce alanın 1/5000 ölçekli nazım imar  planı ve  1/1000  ölçekli  uygulama  imar  planı  değişikliği yapılmıştır. Ayrıca 5393 sayılı kanun 15/h, 18/e, 69ve 73. Maddelerine göre işlem yapılmasına   olanak   sağlayacak   çalışmalar   başlaması   ve   bu   işlemlerin sürdürülebilmesi için alan Çankaya Belediye Meclisin 06.12.2006 gün ve 856 sayılı kararı  ve  Ankara  Büyükşehir  Belediye  Meclisini  16.05.2007  gün  ve  1324  sayılı  kararı ile alan “Çankaya Belediyesi Zafertepe kentsel dönüşüm ve kentsel tasarım proje alanı” olarak tanımlanmıştır.

Birçok girişim sonucunda nihayet hak sahipleri ve davacılar mutabık hale gelerek, Portakal Çiçeği Parkı Projesi ve Dikmen Vadisi'ne benzetilen projesi ile 2020 yılında çözülmüş ve yürürlüğe girmiştir. Birçok inşaat projesi başlamış, yapımı devam etmektedir. Ancak peyzaj projeleri 2022 yılında halen Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanmadığı için, sadece konut gelişimi yavaşta olsa ilerlemektedir. Projenin bir kısmından ise, İnönü Bulvarı - İncesu Karayolu Tüneli geçmektedir.