Arter (sanat mekanı)

Bir Vehbi Koç Vakfı kuruluşu olan Arter, çağdaş sanat alanında bir sergileme ve üretim mekânı olarak hizmet vermek üzere 2010 yılında açıldı. İstiklâl Caddesi’ndeki binasında 2010–2018 yılları arasında sergiler, yayınlar, söyleşiler, performanslar ve atölyelerle çağdaş sanatın görünürlüğüne katkıda bulunan Arter, 2019 yılının Eylül ayında Dolapdere’de açılan yeni binasına geçti. Yeni binasıyla beraber süregelen faaliyetlerini ileriye taşıyan Arter, sergilerin yanı sıra farklı sanat disiplinlerinden performans ve etkinliklere de ev sahipliği yapar.

Arter, Mayıs 2010–Eylül 2023 tarihleri arasında toplam 64 sergiyi izleyicilerle buluşturmuş ve bu sergiler kapsamında 210’dan fazla yapıtın üretimine destek sağlamıştır.

2010–2018 yılları arasında İstiklâl Caddesi’ndeki Meymenet Han adlı tarihi bir binada faaliyet gösteren Arter, 2019 yılının Eylül ayında Dolapdere semtindeki yeni binasına taşındı. Arter’in İngiliz mimarlık firması Grimshaw Architects tarafından tasarlanan toplam 18.000 metrekare kapalı alana sahip binasında sergi alanlarının yanı sıra performans salonları, öğrenme ve etkinlik alanları, bir kütüphane, sanat yayınlarına odaklanan bir kitabevi ve bir bistro bulunur.

Arter’in Dolapdere’deki yeni binasının mimari tasarımı için 2013 yılında açılan davetli proje yarışmasını Grimshaw Architects kazandı. Thornton Tomasetti, Max Fordham ve Neill Woodger Acoustics’in de tasarım sürecine katkı sağladığı binanın 2015 yılında başlayan inşaatı 2019’da tamamlandı.

Toplam 18.000 metrekare kapalı alana sahip olan Arter’in ana fonksiyon alanları binanın kalbi durumundaki merkezî bir atrium etrafında bir araya gelir. Binada sergileme odaklı tasarlanmış altı galeri ve bir terastan oluşan toplam yaklaşık 5.000 metrekarelik sergileme alanı bulunur.

Arter’de tam teşekküllü bir “Black Box” performans ve sergi alanı olan Karbon ile film programı, konuşma ve söyleşilerin yanı sıra performans sanatından örneklere, dans ve devinim çalışmalarına ve konserlere ev sahipliği yapan Sevgi Gönül Oditoryumu isimli iki adet performans salonu bulunur. Koltukların değişik konfigürasyonlarda düzenlenebildiği ve hatta tamamen kaldırılarak “düz ayak” kullanımın da mümkün olabildiği salonlar, büyük ölçekli yerleştirmeler veya çok kanallı panoramik projeksiyon gerektiren projeler için de kullanılır.

Arter’in öğrenme odaklı süreçlerinin ana mekânı olan Öğrenme Atölyesi, farklı kullanımlar için özelleşmiş dört bölümden oluşur. Atölye, mekânda kullanılan modüler sistemler sayesinde buluşma, konuşma, atölye çalışması gibi farklı formatlardaki her tür etkinlik için esnek bir kullanım alanı sağlar. Ayrıca içerdiği “yapım atölyesi” bölümü sayesinde, sanatçılar ve ziyaretçiler Arter’de üretim yapabilmektedir.

Arter Kütüphanesi, kurumun sergi ve etkinlik programlarına paralel olarak güncellenen yayınlara, çağdaş sanat alanında temel kaynaklara, dergilere ve elektronik veri tabanlarına ücretsiz erişim sağlar. Kütüphanenin çevrimiçi kataloğu Arter web sitesinden incelenebilir.

Arter’in ziyaret saatleri boyunca açık olan Arter Kitabevi, sanat, sosyal bilimler, kurgu dışı ve çocuk kitaplarına odaklanan bir seçki sunar. Bu disiplinlerarası seçki kurumun güncel sergi ve etkinlik programlarına paralel olarak güncellenir.

Arter’in İstiklâl Caddesi’ndeki binası, 13. ve 14. İstanbul Bienali’nin yanı sıra 4. İstanbul Tasarım Bienali’ne de ana sergi mekânlarından biri olarak ev sahipliği yaptı.

Arter’in Dolapdere’deki yeni binası, dördü koleksiyondan olmak üzere toplam yedi sergiden oluşan bir programla 9 Eylül 2019 tarihinde açıldı. İlk sezonundaki faaliyetleri kapsamında performanslar, konserler, yeni müziğe odaklanan bir festival, konuşmalar, atölyeler ve yorumlama etkinlikleri gerçekleştiren Arter, ayrıca iki yeni yayın dizisi başlattı.

Arter Şubat 2020’de Yeni ve En Yeni Müzik Festivali isimli, üç gün süren yeni bir festival düzenledi. Festivalin ilk edisyonu beş konser etrafında kurgulandı. Şubat 2021’de çevrimiçi olarak gerçekleşen festivalin ikinci edisyonu ise paneller, film gösterimleri ve atölyelerden oluşan bir program sundu. Şubat 2022’de bir kez daha dijital platformlar aracılığıyla gerçekleştirilen üçüncü edisyon ise çeşitlilik, ulaşılabilirlik ve geçişkenlik kavramlarına odaklandı.

Arter, 2019–2020 sezonunda ayrıca performans sanatına odaklanan bir seçkiyi bir araya getirdi. Performans Programı, “Kutlama”, “Katılma” ve “Tınlama” başlıklarını taşıyan, birbiriyle ilişkili ve ardışık üç bölümü takip etti.

COVID-19 salgınının yayılma riskine karşı alınan tedbirler kapsamında 14 Mart­­–16 Haziran 2020 tarihleri arasında geçici olarak ziyarete kapanan Arter, bu dönemde faaliyetlerini dijital platformlarda sürdürdü. Arter geçici olarak ziyarete kapalı olduğu dönemde #evdeçal başlığını taşıyan çevrimiçi video seçkilerinin ve sunduğu çevrimiçi etkinliklerin yanı sıra Google Arts & Culture aracılığıyla bir çevrimiçi sergiyi ve koleksiyonundan 160’tan fazla yapıtı kullanıcılara açtı.

Arter, Ekim 2021’de Goethe-Institut ve Südwestrundfunk’un (SWR) mali desteğiyle düzenlenen “Tuna Nehri’nden İstanbul Boğazı’na: Donaueschingen Müzik Günleri” başlıklı bir etkinlikler serisine ev sahipliği yaptı. Arter’in Sevgi Gönül Oditoryumu ve arka bahçesinde 2021 boyunca 14. Documentarist İstanbul Belgesel Günleri, 49. İstanbul Müzik Festivali ve 25. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında düzenlenen film gösterimleri, konserler ve paneller yer aldı.

Mayıs 2022’de Sevgi Gönül Oditoryumu’nda Border_less Artbook Days sanat kitapları fuarı kapsamında 26 sanatçı, 12 inisiyatif ve 15 sanat kurumunu ağırlayan Arter, Haziran 2022’de İstanbul Uluslararası Doğaçlama Dans Festivali bağlamında düzenlenen çeşitli performans ve etkinliklere, Eylül 2022’de ise Akıl ve Mistik: Fuâd temalı Tonedmelisma Müzik Festivali’ne mekân sağladı.

Ekim 2022’de Bösendorfer sanatçısı Emre Yavuz ile Andante Klasik Müzik Dergisi Genel Yayın Yönetmeni ve müzik yazarı Serhan Bali, konser ve söyleşiyi bir araya getiren “Noble & Sentimental” başlıklı bir etkinlik için Arter’in Sevgi Gönül Oditoryumu’na konuk oldu. Stefan Winter ile Mariko Takahashi’nin işbirliğiyle hayata geçirilen Neue Klangkunst, doğanın güzelliğini ve insan yaşamının evrensel trajedisini Alman besteci Ludwig van Beethoven’ın Fumio Yasuda tarafından uyarlanmış eserleriyle ilişkilendirerek sunan “Dokuzuncu Dalga – Doğaya Övgü” isimli bir performansı 15 ve 16 Aralık 2022 tarihlerinde, 22 Aralık 2022’de ise Jerfi Aji 2019 Sicilya Uluslararası Piyano Yarışması’nda kazandığı kayıt ödülü bağlamında 2022’nin ilk aylarında İtalyan müzik şirketi Vermeer tarafından yayınlanan “Alexander Scriabin: Poems, Colours, Flames” [Alexander Scriabin: Şiirler, Renkler, Alevler] başlıklı albümünün lansman konserini Karbon’da gerçekleştirdi.

Tahran merkezli Hermes Records tarafından 2017 yılından bu yana uluslararası birçok paydaşın desteğiyle düzenlenen “Show of Hands Doğaçlama Müzik Festivali”nin yeni edisyonu, A.K. Müzik işbirliğiyle 12–15 Nisan 2023 tarihleri arasında İstanbul'da ilk kez ve Arter'in ev sahipliğinde gerçekleşti.

Mayıs 2023’te müzikseverler “Yeni ve En Yeni Müzik Festivali”nin dördüncü edisyonu kapsamında Arter’de bir araya geldi. border_less ARTBOOK DAYS’in beşinci edisyonu da Arter’in Sevgi Gönül Oditoryumu’nda ve fuaye alanında gerçekleşti.

Arter, Nisan ve Haziran 2023’te gerçekleşen Uzun Cumartesi günleri kapsamında DONNA MOBILE by Elif Çağlar konseri ile Les Cinq Diables [Beş Şeytan] ve Aftersun [Güneş Sonrası] filmlerinin gösterimlerine ev sahipliği yaptı.

Arter, 2007’den bu yana oluşturmakta olduğu ve uluslararası bir nitelik taşıyan koleksiyonuyla çağdaş sanat yapıtlarını korumayı, yaratıcı bir biçimde yorumlayarak sergiler ve yeni yapıtların üretilmesi için gerekli imkânları sağlamayı amaçlar.

2020 itibarıyla yaklaşık 400 sanatçının 1.400’den fazla yapıtını barındıran Arter Koleksiyonu, çağdaş sanatın dünyanın farklı yerlerinde ortaya konan çeşitli ifade biçimlerini, farklı tavır ve pratiklerini bir araya getirir. Koleksiyonda 1960’lardan bu yana resim, desen, heykel, baskı, fotoğraf, film, video ve yerleştirme mecralarında üretilmiş eserlerin yanı sıra ses, ışık ve performansı temel alan üretimler bulunur.

Arter’in programında sahne sanatları, klasik, çağdaş ve elektronik müzik, film, performans sanatı ve dijital sanatlar gibi pek çok disiplinin örnekleri ve yorumları yer alır. Etkinlik Programı, Arter’in iki performans salonu olan Sevgi Gönül Oditoryumu ve Karbon’la sınırlı kalmayarak binanın farklı alanlarına yayılır.

Arter Öğrenme Programı, içinde yaşadığımız zamanı sanat aracılığıyla yorumlamaya yönelik süreç ve etkinlikler sunar. Kullanıcıların merak ve eğilimlerine açık bir tutumla şekillendirilen program, sanatçılar, ziyaretçiler ve paydaşlarla uzun süreli bağlar kurmayı hedefler. Arter Öğrenme Programı’nda konuşmalar, paneller, atölye çalışmaları, seminerler ve sergi turlarının yanı sıra uzun soluklu iki program yer alır: Gençlik Konseyi ve Arter Araştırma Programı.

Arter, Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilli yürüttüğü yayın politikası doğrultusunda sergi programıyla bağlantılı yayınlar yapar. Mayıs 2010–Haziran 2023 tarihleri arasında Arter, özgün araştırmaların hayata geçmesi ve yeni metinlerin üretilmesini destekleme misyonu çerçevesinde 81 kitap yayımlamıştır.

Arter Yayınları, sanatçılara ve sergilere odaklı yayınların yanı sıra 2019’da Arter Koleksiyonu’na odaklanan “Arter Yakın Plan” ve “Arter Arka Plan” başlıklı iki yeni kitap dizisi başlatmıştır. “Arter Yakın Plan”, koleksiyondan seçilen tek bir esere odaklanırken; “Arter Arka Plan” ise sergilerin arka planındaki düşüncelerden ve kurgulanma süreçlerinden hareketle seçilip özgün bir kurguyla bir araya getirilen metin parçalarını ve yeni yazıları içerir.

Esen Karol’un Arter için tasarladığı Aslı Çavuşoğlu: Taşlar Konuşuyor (2013) ve Füsun Onur: Aynadan İçeri (2014) kitapları, AIGA ve Design Observer tarafından gerçekleştirilen “50 Books | 50 Covers” yarışmalarında yılın en iyi tasarlanmış 50 kitabı arasında gösterilmiştir. Ali Emre Doğramacı’nın tasarımını üstlendiği Ali Mahmut Demirel: Ada başlıklı yayın ise Grafik Tasarımcılar Meslek Kuruluşu (GMK) tarafından düzenlenen 2018 Grafik Tasarım Ödülleri’nde Kitap Kapağı Tasarımı kategorisinde başarı ödülü almıştır.