Vitali Ginzburg

Vitaly Lazarevich Ginzburg ( (4 Ekim 1916 –8 Kasım 2009) yılları arsında yaşamış Rus Teorik fizikçi ve Astrofizikçidir. 2003 yılında tip II süperiletkenler konusunda bulduğu keşiflerle Nobel Fizik Ödülü kazanan, Ginzburg, kalp yetmezliğinden ölmüş, Moskova, Rusya Novodevichye Mezarlığına defnedilmiştir.

Su mühendisi Lazar Efimovich Ginzburg (d. 1863, ö. 1942), ile fizikçi Avgusta Veniaminovna Vil'dauer-Ginzburg (d. 1866, 1920 ö; tifo) çiftinin ilk çocuğu olarak 1916'da Rusya'da doğdu. 1937'de evlendiği ilk eşi Olga Zamsha Ginzburg dan 1946 yılında ayrılmıştır. İlk eşinden yine bir fizikçi olan Irina Ginzburg Dorman adında bir kızı vardır. 1946 yılında ikinci eşi Nina Ermakova Ginzburg ile evlenmiştir.

Ginzburg, örgün olarak sadece dört yıl eğitim alır. 11 yaşındayken ilkokula başlar ve 15 yaşında yerel bir lisede x-ray operatörü olmak için okulu bırakır. Popüler bilim dergilerinden esinlenerek ve yapacağı iş için gerekli olduğuna inandığı için lisede fizik bölümü için başvurur. Test sonuçları sınırda olan Ginzburg başta reddedilir fakat azmederek 1933 yılında Moskova Devlet Üniversitesi'ne başvurur. Yedi yıl sonra fizik alanında doktora ile mezun olur. Doktora hocaları Igor Y. Tamm ile Lev Landau dır. Hocalarının ışığında yeni bir süper iletkenlik araştırması başlatır. Hatta Türkçe ders kitaplarında bu buluşları Ginzburg-Landau teorisi olarak geçmektedir.

Ayrıca, iyonosferdeki radyo dalgalarının yayılımı incelenmiştir. Yıldızlararası uzayda radyasyon üretimi için yeni bir açıklama geliştiren ve Iosif S. Shklovskii ile Dünya'ya yakın kozmik ışınların süpernova kökenli olduğunu göstermiştir.

Gizburg, Alexei A. Abrikosov ve Anthony J. Leggett ile birlikte “Üstün iletkenlik ve üstün akışkanlık kuramlarına yön verici katkıları nedeniyle” 2003 yılı Nobel Fizik Ödülünü kazanmışlardır.

Fizik Nobeli, kuantum fiziği üzerine önemli çalışmalar yapan ve süper iletkenlik ile süper akışkanlık konusunda çok önemli buluşlara imza atan üç fizik bilimcisi arasında paylaştırıldı.

Rus Abrikosov ve Ginzburg süperiletkenlik teorilerini geliştirmiş, İngiliz- Amerikalı bilimci Leggett ise süperakışkanlığı açıklamıştır. Düşük sıcaklıklarda oluşan süper iletkinlik ve süper akışkanlık olaylarının, özellikle elektrik kullanımında, elektriğin iletim sırasında oluşan kayıplarının önlenmesi amaçlanmıştır. Süperiletken malzemeler içinde elektrik akımı, bir dirençle karşılaşmadan kolayca akar. Bilim insanları süper iletken malzemeler gerçekleştirmek için çalışıyor ve bu konuda da çok büyük mesafeler alındı. Bakır, elektrik akımını geçirirken yüksek ısı oluşturur, elektrik akımını yayar ve büyük elektrik kayıplarına yol açar. Süper iletken malzemeler ise bu kayıpları mümkün olduğunca sıfırlamaya çalışırlar. Süper iletken malzemelerin kullanım alanları çok geniş. Örneğin manyetik rezonans görüntüleme (MRI) cihazlarını sayabiliriz.

Vitaly Ginzburg, Josef Stalin’in hayatına kastetmek suçundan tutuklanıp yargılanmış ve 1944 yılında üç yıl çalışma kamplarına gönderilmiş Nina Yermakova ile ikinci evliliğini yapmıştır. Bu evlilik, bir Sovyet bilim insanı olarak kariyerinin sonu olabilirdi. Çünkü devlet antisemitizminin en belirgin olduğu yıllardı.

Ginzburg, Nobel ödülleri komitesine yazdığı otobiyografik yazısında; “O dönemde bulunduğum koşullarda başıma gelebilecekleri tahmin edebiliyordum. Bana çok pahalıya mâl olabilirdi, fakat hidrojen bombası çalışmalarında yer almam hayatımı kurtardı” demiştir.

Ginzburg, ünlü Sovyet fizikçi ve yakın dostu, rejim muhalifi Andrei Sakharov ile Sovyet Hidrojen bombası projesinde birlikte çalıştır, sistemin yaratılmasında çok önemli iki yöntemi onunla beraber geliştirmiştir. Ancak 1951 yılında Vitaly Ginzburg atom bombası projesinden azledildi. Çünkü Stalin yeni bir antisemitizm dalgasının başını çekiyor, Sovyetler Birliği’ndeki sorunların sorumlusu olarak gördüğü Yahudileri çalışma kamplarına gönderiyordu.

“Büyük Lider Stalin’in 5 Mart 1953’te ölmesi veya öldürülmesi nedeniyle Yahudi karşıtı planlarını gerçekleştirmek için yeterli zaman bulamaması çok büyük bir şanstı” diyen Yahudi bilim insanı, Ginzburg, otobiyografisinde Stalin’in ölmesi ile Yahudilerin üzerindeki baskının bir nebze kalktığını anlatmıştır.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Ginzburg, modern Rusya’da hükûmet yetkililerinin bilime kayıtsız kalmalarını, yazdığı yazılar ve verdiği söyleşiler aracılığıyla eleştirerek ülkenin sosyal yaşamında etkin olmuştur. Kremlin’in Ortodoks Kilisesi ile ilişkisinin giderek artmasını eleştirmekten kaçınmayarak Başkan Vladimir Putin’in “totaliter geçmişe” dönmekte olduğu konusunda Batı dünyasına uyarılarda bulunmuştur.

2005 yılında kaleme aldığı bir çağrıda şöyle demekteydi: “Demokratik ülkelerin hükûmetlerinin; Rusya’nın totaliter geçmişine dönmek yönündeki çabasını, Rusya ve uluslararası kamuoyu açısından tehlike arz eden dikta rejiminin kurulmasını engelleyecekleri umudunu taşıyoruz.”

2007 yılında verdiği bir söyleşide Putin Rusya'sında bilimsel çalışmaların, sadece çıkarlar gözetilerek sürdürüldüğünü, hükûmetin Stalin döneminden daha belirgin bir engelleme uyguladığını söylemiştir. Ginzburg, İngiliz Sunday Telegraph gazetesine: “Tabii ki Stalin döneminde Bilim Akademisi, Komünist Parti Merkez Komitesi’nin denetimi altındaydı. Fakat o günlerde aklınızdaki projeyi gerçeğe dönüştürebiliyordunuz. Örneğin birinci Sputnik’i uzaya bu şekilde göndermiştik. Şimdi ise bilimin sadece kâr ve getirisi olması gerektiği düşünülüyor ki bu da oldukça saçma…” şeklinde konuştur.

Bir ateist ve laik bir Yahudi olan Vitaly Ginzburg, 2007 yılında Putin’e açık mektup yollayan bilim insanları arasında yer aldı. Bu mektupta Ortodoks Kilisesi’nin Rusya’da etkisinin giderek artmakta olduğuna dikkat çekilmişti. Diğer dinlere mensup kişilerin yaşadığı Rusya’da dengelerin bozulmaması gerektiği ileri sürülmüştür. Yahudi kuruluşlarında da etkinlik gösteren bilim insanı, Rusya Yahudi Kongresi’nin yönetim kurulunda yer almış antisemitizme karşı mücadele vermiştir.