Köprülü, Şavşat

Köprülü köyünün eski adı Okrobageti'dir. Gürcüce bir yer adı olan Okrobageti (ოქრობაგეთი), altın anlamındaki "okro" (ოქრო) ile ağıl / hayvan bağlama yeri veya yeni üzüm bağı anlamındaki "baga" (ბაგა) kelimelerinden oluşur. Bu yer adı, "altın ağıl" veya "altın bağ" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Okrobaget olarak girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Okrobaget / Okrobaged olarak geçer. Bu yerleşim, Ermeni nüfusun yerleşmesinden sonra Rabat olarak da adlandırılmıştır.

Okrobageti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcü krallığı döneminde, 10. yüzyılda inşa edilmiş olan Okrobageti Kilisesi de buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.

Okrobageti, 1835 tarihli nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'ne bağlı Satlel (Şavşat) sancağının köylerinden biriydi. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 6 hanede 19 Müslüman erkek, 102 hanede 295 Ermeni erkek yaşıyordu. Köyde 108 hanede toplam 314 erkeğin yaşadığı anlaşılmaktadır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince Okrobageti'nin nüfusunun yaklaşık 628 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Okrobageti köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin "Okrobakert" (Окробакерт) adıyla kaydettiği köy, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Okrobageti nahiyesinin beş köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde, 368'i erkek ve 322'si kadın olmak üzere, 138 hanede 692 kişi yaşıyordu. Üç hane dışında nüfusun tamamı Ermeni olarak kaydedilmiştir. Üç hanede ise, 16'sı erkek ve 18'i kadın olmak üzere 34 kişi Türk olarak yazılmıştır. Bu nüfus sayımında köye bağlı "İspir-ogli" (Испир-оглы) adını taşıyan bir mahalle bulunuyordu ve bu mahallede 6 hane yaşıyordu. Okrobageti nahiyesi, Okrobageti köyü dışında, Kvatetrisi, Kuçeni ile Mamanelisi köylerini ve Çingene nüfusunu kapsıyordu. Nahiyedeki 382 hanede, 1.197'si erkek ve 1.067'si kadın olmak üzere 2.264 kişi yaşıyordu. Bu nüfus içinde 1.435 kişi Türk, 747 kişi Ermeni ve 82 kişi Çingene olarak yazılmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan önce, 1874 yılında Tao-Klarceti’yi gezen Giorgi Kazbegi’ye göre 70 haneli Okrobageti köyünün nüfusu Gregoryen Ermenilerden oluşuyordu. O tarihte Okrobageti’nin içinde yer alan Rabat kısa zaman önce ayrı bir köydü ve Rabat’ta son zamanlarda Ermeni aileler toplanmaya başlamıştı.

Okrobageti köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Okrobageti köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Artvin vilayetinde 1922 ve 1926 yıllarındaki nüfus tespitlerinde Okrobageti adı geçmemektedir. Ermeni nüfusun göç etmesiyle köyün boşalmış olduğu anlaşılmaktadır. Köyün adı 1933 tarihli köy listesinde Köprülü olarak geçer. Okrobageti Türkçe olmadığı için köyün adı büyük bir olasılıkla 1925’te Köprülü olarak değiştirilmiştir. 1935 yılında da Köprülü olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının Mirya nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 135 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyün nüfusu 316 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 105 kişi okuma yazma biliyordu.

Okrobageti köyünde 10. yüzyılda inşa edilmiş olan Okrobageti Kilisesi, yığma ve kesme taşlar kullanılarak inşa edilmiştir. Çatı örtüsü ve döşemeleri tamamen yok olan yapıda sadece bazı duvarlar ayakta kalmıştır. Okrobageti Kilisesi'nin 934 tarihli Gürcüce bir yazıtı bulunmaktadır. Köydeki bir başka kilise bugünkü okulun bulunduğu yerde inşa bulunuyordu. Ancak bu yapıdan geriye bir iz kalmamıştır.

Tao-Klarceti'yi gezen Giorgi Kazbegi’nin verdiği bilgiye göre 1874 yılında bu iki kiliseden biri iki-üç Gurialı kadının çabalarıyla son yıllara kadar faaliyet göstermiştir. Kazbegi Okrobageti’deki eski kilise harabeleri yanında bir de mezarlık bulunduğunu yazar.