Su hukuku

Su kaynakları hukuku (bazı yargı bölgelerinde, "su kanunu" olarak kısaltılmıştır), suyun bir kaynak olarak mülkiyeti, kontrolü ve kullanımı ile ilgilenen hukuk dalıdır. Eşya hukuku ile en yakından ilgilidir ve su kalitesini yöneten kanunlardan farklıdır.

İnsanların suyla ilişkisinin tarihi, su kaynaklarının yönetimine yönelik çeşitli yaklaşımları göstermektedir. Hammurabi Kanunları su meseleleriyle ilgilenen en eski yazılı kanunlardan biridir ve bu kanun su kullanımının idaresini içeriyordu. Kanunun eski Mezopotamya'da yazıldığı dönemde, çevre ülkelerdeki uygarlıklar hayatta kalabilmek için Dicle ve Fırat nehirlerine bağımlıydı. Sonuç olarak, liderlerin su ihtiyaçlarını karşılamak için karmaşık kanal ve sulama sistemleri geliştirmeleri gerekiyordu. Kanun yaklaşık 3800 yıl önce Babil kralı Hammurabi () tarafından geliştirildi.

Karl Wittfogel'in Oriental Despotism: A Comparative Study of Total Power adlı kitabında öne sürülen bir tarih teorisi, birçok imparatorluğun su kaynaklarını tekelleştirerek nüfusu kontrol eden merkezi bir otorite etrafında örgütlendiğini iddia eder. Böyle bir su imparatorluğu, despotizm potansiyeli yaratır ve su düzenlemelerini tasarlamak için eğitici öykü olarak hizmet eder.

Su kanunu, büyüyen bir nüfusun sınırlı bir doğal kaynak üzerinde artan rekabetle karşı karşıya kaldığı dünyanın bazı bölgelerindeki ihtilafları da içerir. Nehirler, göller ve yeraltı akiferleri üzerindeki anlaşmazlıklar ulusal sınırları aşmaktadır. Su hukuku hala esas olarak tek tek ülkeler tarafından düzenleniyor olsa da, Nehirlerin Sularının Kullanımına İlişkin Helsinki Kuralları ve 21. Yüzyılda Su Güvenliğine İlişkin Lahey Deklarasyonu gibi önerilen uluslararası kurallar dizisi vardır.

Su hukukundaki uzun vadeli konular arasında küresel ısınmanın yağış düzenleri ve buharlaşma üzerindeki olası etkileri; desalinasyon teknolojisinin mevcudiyeti ve maliyeti; çevre kirliliği kontrolü ve kültür balıkçılığının büyümesi vardır.

Belirlenmiş bir su kaynağını kullanma yasal hakkı, su hakkı olarak bilinir. Su hakları için kullanılan iki ana model vardır. Birincisi, bitişik arazinin sahibinin yanındaki topraktaki su hakkına sahip olduğu kıyıdaşlık hakları ilkesidir. Diğer büyük model ise kadim hak ilkesidir, bir su kaynağından ilk yararlanan taraf, mülkün su kaynağına yakın olup olmadığına bakılmaksızın ilk haklara sahiptir. Kıyıdaşlık hakları sistemleri genellikle suyun bol olduğu bölgelerde daha yaygındır, kadim hak sistemleri ise kuru iklimlerde daha yaygındır. Su kaynakları yasası karmaşık olduğundan, birçok alanda iki modelin bir kombinasyonu vardır.

Suyu kişisel ve evsel kullanımlar için temel insan ihtiyaçlarını karşılamak için kullanma hakkı, uluslararası insan hakları hukuku tarafından korunmaktadır. Ulusal yasal çerçevelere dahil edildiğinde, bu hak daha geniş su hukuku gövdesi içindeki diğer su haklarına eklemlenir. Suya erişim hakkı, uluslararası insan hakları anlaşmaları, beyannameler ve diğer standartlar dahil olmak üzere çok çeşitli uluslararası belgeler aracılığıyla uluslararası hukukta tanınmıştır. Buna ek olarak, Birleşmiş Milletler üye devletlerin "güvenli ve temiz içme suyu ve sanitasyon hakkını hayattan tam olarak yararlanma ve tüm insan hakları için gerekli bir insan hakkı olarak tanıdığını" belirten bir karar aldı.

Su insan hakkı, insanların "yeterli, güvenli, erişilebilir ve uygun fiyatlı sudan ayrım gözetmeksizin" yararlanabilmelerini sağlamak için hükümetlere temel sorumluluklar yüklemektedir. En önemlisi, hükümetlerin kirli su kaynağından kaçınmak ve vatandaşlar arasında su erişimi ayrımı olmamasını sağlamak için makul adımlar atması bekleniyor. Bugün tüm devletler, hakkı açıkça veya zımnen tanıyan en az bir insan hakları sözleşmesini onaylamış ve bu hakkı tanıyan en az bir siyasi deklarasyona imza atmışlardır.