Kurtalan

İlçe topraklarında eski medeniyetlere ait yerleşim kalıntıları (Erzen, Zokarno ve Bemheri gibi) olmasına rağmen, ilçenin tarihi hakkında net bilgiler mevcut değildir. Tarihi kayıtlara göre 16. yüzyıl başlarında Şerefhan Beyliği toprakları içinde kalan yöre, 1514 Çaldıran Muharebesi'nden sonra Osmanlı topraklarına katılmıştır. Bugün ilçe merkezi olan Kurtalan şehrinin tarihi idari baķımdan pek eskiye dayanmamaktadır ancak bölgenin yerleşim olarak çok eski tarihlerden bu yana varlığını koruduğu bilinmektedir. Günümüzden 150 yıl kadar önce, Oyacık (Teylan) Köyü'nün Gedikbaşı (Batasê) mezrasında ikamet eden Malâ Faro aşiretinin üyeleri tarafından kurulduğu sanılmaktadır. Bilinmeyen bir nedenle köylerinden göç eden birkaç aile Zengan Tepesi'nin eteğindeki derenin her iki yakasına yerleşerek bugünkü Kurtalan ilçe merkezinin temeli olan Misriç Köyü'nü (Misircê) kurdukları soylenir.

Osmanlı Devleti zamanında Misriç Köyü'nün de içinde bulunduğu yöre "Garzan" olarak bilinmekteydi. Garzan, Siirt vilayetinin bir ilçesi durumundaydı. İlçe merkezinin yeri çeşitli nedenlerle birkaç defa değiştirilmiştir. 1904 yılında Beşpınar (Alenz) Köyü'ne taşınan ilçe merkezi, bir yıl sonra bilinmeyen bir nedenle Beykent Köyü'ne, daha sonra Kayabağlar (Zokeydê) Köyü'ne, oradan da Saipbeyli (Beybo) köyüne ve daha sonra da Garzan beylerinin etkisiyle Yanarsu (Zok) köyüne taşınmıştır. 1938 yılına kadar Zok köyünde bulunan ilçe merkezi, Zok köyünün diğer köylere uzaklığı, merkezi konumda olmayışı ve Demiryolu yapımı neticesiyle, bu yolun son durağı haline gelen Misriç Köyü'ne taşınma isteği gibi nedenlerden dolayı, 1 Haziran 1938 tarihinde çıkarılan bir kanunla ilçe merkezinin Misriç'e taşınması ve ilçe merkezi ile idari yapının adının "Kurtalan" olarak değiştirilmesi kabul edilmiştir. Aynı kanunda eski ilçe merkezi olan Zok köyünün adının Yanarsu olarak değiştirilmesi ve buranın Kurtalan ilçesine bağlı bucak merkezi haline getirilmesi de kararlaştırılmıştır. Böylece ilçe merkezi 1944 yılında fiilen Kurtalan'a taşınmış oldu.

Bozhöyük (Siirt/Kurtalan): Çağdaş Bozhöyük Köyü, Bakır Çağı'ndan kalma bir yerleşiminin üzerine kurularak altında kalan yaklaşık 7000 yıllık kültür katmanları tahrip edilmiştir.

Çayırlı (Siirt/Kurtalan): İlk olarak Bakır Çağı'nda yerleşilen höyük günümüzde de iskan edilmektedir. Çayırlı köyünün evleri, yerleşimin neredeyse tüm yamaçlarını kaplamıştır. Höyüğün batısı ise oldukça dik bir yamaç olduğu için, imar faaliyetleri bu alanda sürdürülememiştir. Höyük üzerinde, evlerin su ihtiyacını karşılamak için köy hizmetlerinin yaptırdığı bir su deposu, yol ve iki adet telefon direği mevcuttur.

Tarihsel, kültürel ve sosyolojik olarak, medeniyetin beşiği olarak bilinen Mezopotamya'nın nadide bir kentidir Kurtalan. Kurtalan halkı misafirperverliğiyle övülür. İlçenin gelenek ve görenekleri yörede yaygın olan kültürden esinlenmiştir. Kök boyalı Kurtalan kilimleri meşhurdur.

Kurtalan ilçesi, ülkenin yedi coğrafi bölgesinden biri olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin, Dicle Bölümü'nde yer alır. İdari bakımdan Siirt ilinin bir ilçesi statüsünde olan Kurtalan'ın doğusunda Siirt Merkez ilçe, batısında Beşiri ilçesi, güneybatısında Hasankeyf ilçesi, kuzeyinde ise Baykan ilçesi bulunmaktadır. Haydarpaşa-Kurtalan demiryolu hattının son istasyonu durumundaki ilçe merkezi, Siirt'i Batman'a ve dolayısıyla Diyarbakır'a bağlayan kara yolunun da üzerinde bulunur.

669.25 km² yüz ölçüme sahip olan ilçede, 2012 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre 56.740 kişi sayılmıştır. Kilometrekareye 84 kişi düşmektedir (Bu sayı Türkiye ortalamasının altındadır.). Toplam nüfusun 30.087’si ilçe merkezinde, geri kalan 26.653'ü ise köy ve kasabalarda yaşamaktadır. Köy ve kasaba nüfusu önceki iki yıla göre düşmüştür.

İlçe arazisi, umumiyetle dalgalı, arızalı, çıplak sırtlarla vadilerden; yer yer genişçe düzlüklerden ibarettir. Kaynağını Sason Dağlarından alan Garzan Çayı ve kolları, geniş vadileri sulu tarıma uygun alanları teşkil eder. Güneyde Beşiri ilçesi ile doğal sınırı teşkil eden iki önemli yükselti vardır: Biri 1530 m yüksekliğindeki Dilek Tepesi (Kozdağ), öbürü ise 1050 m rakımlı Garzan Dağıdır. Garzan Çayı, Başur ve Reşan Çayları Kurtalan'ın önemli akarsularıdır. Reşan Çayı ve Garzan Çayı, Çattepe Köyü yakınlarında birleşmektedir. Ekinli ve Yayıklı Köylerinde birer sulama göleti bulunmaktadır.

Yazların sıcak ve kurak kışların nispeten ılık geçtiği ilçede en fazla yağış ilkbahar mevsiminde düşmektedir. Yağışların genellikle yağmur şeklinde olduğu ilçede kışın kar yağışları da görülmektedir. Karın yerde kalma süresi 20 günü aşmamaktadır. Bugüne kadarki en düşük kış sıcaklığı -18.5 derece, en yüksek kış sıcaklığı 19,5 derece, en düşük yaz sıcaklığı 5,5 derece ve en yüksek yaz sıcaklığı 43,5 derece olarak ölçülmüştür. Sıcaklığın çok yüksek değerlerde seyrettiği yaz aylarında, buharlaşmanın da şiddetine bağlı olarak kuraklık görülmektedir. İnsanlar temel ihtiyaçları için gerekli olan suyu bile çok zor temin etmektedir. Kurtalan'ın içinde bulunduğu alanın 400-500 metre derinliğe kadar dolgu olması yüzünden yağışla gelen suyun dibe sızması ve suyu tutacak ormanların olmayışı kuraklığı arttıran diğer nedenlerdendir.

Kurtalan'da 69 İlkokul, 24 Ortaokul, 8 Lise, 1 Yüksek Okul, 4 Anaokulu, 1 Öğretmen Evi ve Akşam Sanat Okulu, 1 Halk Eğitim Merkezi olmak üzere 100'ün üzerinde okul ve eğitim tesisi bulunmaktadır.