Bosna-Hersek mimarisi

Bosna'daki ortaçağ dönemi mimarisi Osmanlı İmparatorluğu'nun işgaline kadar devam etmiştir. O zamanlar Bosna'nın sosyal organizasyonu Zadruga olarak bilinen bir sistem haline geldi . Zadruga'da topluluk, ortak çıkarları olan birkaç ailenin konut kümelerinde birlikte yaşayacağı şekilde örgütlendi. Topluluğun liderleri, yaşlarına ve yüksek etik standartlarına göre seçilirdi. Zadruga sistemi öncelikle büyük ölçüde doğal kaynaklara bağımlı olan kırsal ve tarımsal bir topluluk olarak ön plana çıkmıştır. Topluluk büyüdükçe, aile kesimleri toplu olarak yeni bir küme veya köy oluşturan başka bir alana taşınırdı. Bu ilgili kümeler arasındaki süre giden bağlantılar hem ticareti hem de ekonomiyi canlandırdı. Bireysel aileler Dinarik evleri olarak bilinen evlerde birlikte yaşıyordu. Bunlar evler doğal malzemelerden yapılmış basit yapılardı (genellikle ahşap ve hasır işi). İç mekan, erkekler ve kadınlar için ayrı özel mahallelere sahip merkezi bir odada ocak çevresinde düzenlendiği görülmektedir.

Bosna-Hersek'teki askeri kaleler Roma döneminden kalmalarına rağmen, çoğu 12. ve 15. yüzyıllar arasında inşa edilmiştir. Yapılar bir nehir, rota veya kasabaya bakan tepelerde kıvrık kesme taştan inşa edilmiştir. Bugün bunların yaklaşık 300'ü mevcut ancak çoğu harap durumdadır. Korunmuş en güzel ve iyi yapılar şunlardır: Saraybosna, Srebrenik, Blagaj, Jajce, Travnik, Tešanj, Pocitelj, Doboj, Vranduk, Bobovac, Stolac, Maglaj, Gradacac, Lubuşka, Sokol, Sokolac na Uni Dobor, Klivaç, Bihać, Bosanska Krupa, Ostrožac, Oštrovica, Velika Kladuša, Višegrad, Zvornik, vb. Kraljeva Sutjeska'daki mahkeme Gotik tarzda bile zengin bir şekilde oyulmuştur. Ortaçağ Gotik ve Romanesk kulesinin bir örneği, Jajce'de bulunan ve 15. yüzyılda yaratılan St.Luke Çan Kulesi'dir .

Bu nedenle temeller taştan, zemin kilden, yanmamış tuğla ve ahşap bağlardan, birinci kat ahşap çerçeveden ve çatı neredeyse her zaman ahşaptan inşa edilmiştir. Örgütsel olarak, 17. yüzyıldan kalma tipik bir Bosnalı konut beş ana unsurdan oluşuyordu: caddeye bakan ve tanımlanmış ayrıca halktan açıkça özel olarak ayrılmış bir çit, daha kolay bakım için genellikle çakıl veya düz taş desenden yapılmış bir avlu, hijyenik amaçlar için açık bir çeşme (Şadırvan), ailenin toplanacağı Hajat adı verilen daha düşük seviyeli bir "salon" özel alanı ve rahatlama ayrıca keyif için kullanılan üst düzey bir yarı özel / özel alarak nitelendirebileceğimiz Divanhan .

1878'de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Bosna-Hersek'i işgal etti ve 40 yıl içinde gelecekteki kentsel planlama ve mimaride büyük bir etkiye neden oldu. Avusturya etkisinin getirdiği değişikliklerden bazıları, gerekli inşaat ruhsatları, can güvenliği ve yangından korunma gereksinimleri, düzenlenmiş duvar kalınlığı ve bina yükseklikleri gibi yeni bina kodu düzenlemelerinin getirilmesini içeriyordu. Şehir planlamasındaki bazı değişiklikler, sokak tiplerinin sınıflandırılmasını ve buna bağlı bina düzenlemelerini, yakın çevreyle uyumlu tasarım gereksinimini ve genel düzenleme planına uyumu içermekteydi. Genel tasarım felsefesinde de değişiklikler yaşandı. Stilistik olarak Bosna, Avrupa ana akımına asimile edilecekti (dolayısıyla tarihselci mimari tarzların kullanımı), Oryantalist tarzın (aynı zamanda Sahte-Mağribi tarzı) ortaya çıkmasını da sağlayacaktı. Amaç, Osmanlı İmparatorluğu ya da büyüyen pan-Slav hareketi ile ilişkisinden kaçınarak Bosnalı ulusal kimliğini teşvik etmek ve "Avrupa fantezi İslami mimarisi " yaratmaktı.

Yeni mimari diller, Bosnalı şehirlerde zaten karmaşık olan kentsel kompozisyon çeşitliliğine katkıda bulundu.Bu ve diğer değişiklikler Bosna'da bazı başka sonuçlara neden oldu.Örneğin, bina yaşam güvenliği iyileştirildi ancak yerel inşaat müteahhitleri ve mimarları yeni düzenlemeler ve inşaat yöntemleri nedeniyle kullanılmamaya başlandı. Bu durum ise, Orta Avrupa'dan nitelikli işgücü göçüne neden oldu ve bu da Bosna-Hersek nüfusunu iki katına çıkardı. Bu da Bosna-Hersek ekonomisinin canlandırdı.

Sonunda şehirler karakterlerini değiştirmeye başladı. Avusturya etkisi altında gerçekleştirilen projelerin çoğu idari bina tasarımlarına yönelik gerçekleşti. Örneğin Saraybosna'daki postane; formun netliği, simetri ve orantı gibi tasarımın farklı biçimsel özelliklerini takip ederken, iç mekan aynı doktrini izledi. Saraybosna'daki Bosna Hersek Ulusal ve Üniversite Kütüphanesi, Mağribi-Memlük dekorasyonunu ve sivri kemerleri kullanan Oryantalist mimari dilin bir örneğidir.

Avusturya-Macaristan makamları, Bosna-Hersek işgali sırasında Bosna-Hersek'te Avrupa stillerinin mimarisini dayatmaya ve inşa etmeye böylece işgal altındaki ülkedeki görevlerinin anlamını göstermeye çalışmışlardır. Başlangıçta, Viyana'da 19. yüzyılın ikinci yarısının en temsili binalarını inşa eden tarihi stiller sunulmuştur.

Bosna-Hersek'teki çok uluslu nüfus yapısı ile karşı karşıya kalan hükümet, tarihsel tarzlardan birini seçerken siyasi bir kulağa sahip olmanın gerekli olduğunu fark etti. Boşnak nüfusunun baskın olduğu bölgelerde inşaat için mimarlar Moorish Revival stilini kullandı.

Bu tarz ilhamını İspanya'nın Moorish ve Mudéjar mimarisinin yanı sıra Gimnazija Mostar tarafından örneklendiği gibi Mısır ve Suriye'nin Memluk mimarisinden aldı . Bu, hiçbirinin yerli Bosna mimarisinin önceki mimari yönü ile ilgisi olmayan süslemelerin ve diğer " Moorish" tasarım stratejilerinin uygulanmasını içeriyordu.

Boşnak stili İskandinav Ulusal Romantizmi ile karşılaştırılabilir. Bosna mimarisi, Karl von Hasenauer ve Otto Wagner ile Viyana'daki Sanat Akademisi'nde okuyan Çek mimar Josip Pospošil, Sloven mimar Rudolf Tönnies ve Avusturyalı mimar Ernst Lichtblau gibi genç nesil mimarlar tarafından desteklendi. Stil, bununla birlikte, bu genç mimarların çoğunun çalıştığı Saraybosna'nın kıdemli mimarı Josip Vancaš tarafından da seçilmiştir.

Bosna tarzında çalışmalar yürüten mimarlar, hem tarihselci hem de Moorish Revival stillerinin ithal senaryolarının aksine, Bosna-Hersek'e uygun yerel mimari unsurları geri almak istiyorlardı. Tasarımcıları temsil etmeyi amaçladıkları ulusun içinden olmasalar da, Bosna Tarzı "en iyi milli romantizm geleneği içinde olduğu gibi anlaşılabilir". Yine de, Boşnak Stili mimarlar aynı zamanda çağdaş kaynaklardan ziyade tarihsel kaynaklara ve esas olarak yerel Bosnalı mimarinin İslami bileşenine atıfta bulunarak "bir tarihselci kolajın bir diğeriyle ikame edilmesine" neden oldu (Gunzburger-Makas ve Damljanovic-Conley).

Bosna-Hersek, 1918'de resmi mimarisi gittikçe daha da yoğunlaşan ve birleşik bir devlet kimliği kurmak isteyen giderek artan bir ulusal otorite tarafından dikte edilen Yugoslavya Krallığı'na katıldı.

O yıllarda, Prag'da eğitim gören Muhamed ve Reuf Kadic kardeşler Saraybosna'da aktif mimari çalışmalarda yer almışlardır. 1940 yılında Emeklilik Enstitüsü Binası açılmış, ve “geometrik olarak“ temiz ”yüzeyler ve hacimler azaltılmış biçimler” sergilenmiştir.

II . Dünya Savaşı'nın sonunda Bosna-Hersek, Sosyalist Federal Yugoslavya Cumhuriyeti'nde bir cumhuriyet haline geldi. İkinci Dünya Savaşı'ndan hemen sonra, Yugoslavya'nın Doğu Bloku ilişkisi ile, kısa bir sosyalist gerçekçilik dönemini ortaya çıkardı.

1950'lerde merkeziyetçilik ve liberalleşme politikaları ile mimarlık, etnik çizgiler boyunca giderek daha da fazla kırıldı. Mimarlar, bireysel sosyalist cumhuriyetlerinin mimari miraslarına eleştirel bölgeselcilik biçiminde atıfta bulunmaya giderek daha fazla odaklandılar. Bu değişime dikkat çeken bir örnek, Juraj Neidhardt ve Dušan Grabrijan'ın 1957 tarihli Bosna yayın mimarisi ve moderniteye giden yol dergileri Bosna'nın Osmanlı mirasının merceğiyle modernizmi anlamaya çalıştı. Yugoslavya'daki bireysel etnik mimari kimliklerin artan ayrımı, daha önce merkezi olan tarihi koruma otoritesinin 1972 merkeziyetçiliği ile daha da kötüleşti ve bireysel bölgelere kendi kültürel anlatılarını eleştirel olarak analiz etme fırsatı verdi.

Sovyet sosyalist gerçekçiliğinden Yugoslav ayrılığı ile birlikte bugün spomenik olarak bilinen muazzam miktarda soyut heykel savaş anılarının yaratılmasına yol açan II.Dünya Savaşı'nı anma çabalarıyla birleşti.

Yugoslavya'daki siyasi akımlar, nüfusun kırsal alanlardan kentsel alanlara göçüne hizmet etmek için kamu konutlarının geliştirilmesine vurgu gerektiren sanayileşmeyi desteklemiştir. Kültürel çatışmaların üstesinden gelmek, modern mimari sözcük dağarcığı ile anti-tarihselcilik, mimari projelerin çoğunluğu için yaygın bir tasarım stratejisi halini aldı. Böylece malzemelerin homojenliği geleneksel heterojenliğin yerini alarak beton inşaatların tercih edilen bir malzeme haline gelmesine yol açtı.Ancak bu tür uygulamalar çeşitli sorunlara neden oldu. Konut gökdelenleri mevcut mimari bağlamla uygunsuz bir şekilde iç içe geçerken, zayıf planlama nedeniyle yeni toplu konut gelişimini sürdürmek için altyapı, elektrik, su ve merkezi ısıtma yetersizliği vardı. Yetersiz inşaat yöntemleri ve kaynak eksikliğinden dolayı kalite eksikliği sağlıksız yaşam ortamlarına neden olmuştur. Tüm bu konular, doğal ve insan kaynaklarını tüketirken Bosna-Hersek'in kültürel kimliğinin azalmasına yol açtı.

Öte yandan, kültürel çeşitlilik konularını ele almaya çalışan az sayıda mimari proje vardı. Saraybosna'da 1987 yılında Amir Vuk ve Mirko Maric tarafından yaptırılan “Dino” Konut Evi bu girişimlerden biriydi. Başka bir örnek ise 1983 yılında inşa edilen Tatil hanı ve 1986'da Saraybosna'da inşa edilen ve Ivan Štraus tarafından tasarlanan “Unis” İkiz Kuleleridir . Şehir halkı arasında ikiz kulelere genellikle Momo (Sırp adı) ve Uzeir (Boşnak adı) denir. Şehrin halkı arasında, Sırp veya Boşnak ismini taşıyan kuleler arasında fikir birliği yoktur. İsimlerin bu belirsizliği, kültürel birliği birincil mimari kalitesi olarak vurgulamıştır.

1992-1995 Bosna Savaşı sırasında tarihi değere sahip 2000'den fazla sivil ve dini bina yıkıldı. Bunların arasında Banja Luka'nın Ferhad Paşa Camii (1578'de inşa edilmiş) ve Mostar'da Mostar Köprüsü (1566'da inşa edilmiş) yer almaktaydı ve 1993'te yıkılmışlardı. Savaş sonrası bu yapılar orijinal tekniklere ve stillere uygun olarak yeniden inşa edilmiştir.

Bosna Savaşı'nı takip eden yıllarda Saraybosna'da bir inşaat patlaması yaşandı. Saraybosna bu dönemde Güneydoğu Avrupa'da en fazla inşaat yapılan şehirler arasında yer almıştır. Mimar Ivan Straus tarafından tasarlanan UNIS İkiz Kuleleri, savaşta neredeyse tamamen yok edildi, ancak savaş sonrası yenilendi. Hrasno yerleşim bölgesinde Bosnalı Bosmal şirketi, her biri 120 metre yükseklikte Balkanlar'ın en yüksek ikiz kulelerinden biri olan " Bosmal Şehir Merkezi'ni, " inşa etti.

Unis İkiz Kuleleri savaş sonrası tamamen yenilenmiştir. Saraybosna'nın ticaret bölgesi Marin Dvor'da, Unitic 3 ve Grand Media Center planlarıyla tamamen yenilenmiştir. Avaz Twist Tower, Balkanların en yüksek kulesi ve Avrupa'nın en ilginç kulelerinden biri olma rekorunu elinde tutacak bükümlü bir cam cepheden oluşur. 142 metre yüksekliğinde ve 30 metrelik bir anten ile toplam 172 metreye ulaşmaktadır.

Saraybosna'nın Ilidža banliyösünde, AB standartlarına dahi büyük sayılabilecek birçok inşaat projesi başlatılmıştır. Örnek olarak, yakındaki Igman ve Bjelašnica dağlarına bağlanmak için bir teleferik inşa edilmesi projesi; 30 milyon euro değerinde yüzme havuzlu bir spor kompleksi; ve 'Riverina Bahçeleri' - şehir içinde on yıllık bir süre boyunca 1 milyar avrodan fazla mal olacak bir şehir imarı mevcuttur.

Bosna-Hersek'te, Mostar köprüsünün en son yeniden inşası ve son savaşta hasar gören veya yok edilen diğer kültürel ve tarihi öneme sahip diğer yapılarla görülen zarar neticesinde kültürel koruma sürüyor.