Türkiye'de basketbol

Türkiye'de basketbol ilk olarak Robert Koleji'nin spor salonunda Amerikalı bir öğretmenin yönetiminde öğrenciler arasında 1904 yılında oynandı. 1911 yılında Galatasaray Lisesi beden eğitimi öğretmeni olan ve o dönemde Galatasaray futbol takımının kaleciliğini yapan Ahmet Robenson tarafından, basketbol kuralları türkçeye çevrilmiş ve onar kişilik iki takım arasında Galatasaray Lisesi'nin spor salonunda oynanmıştır.

1913 yılında ilk basketbol şubesi Fenerbahçe Spor Kulübü tarafından açılmıştır. 1920 tarihine kadar Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda olmasından dolayı bir gelişme göstermedi. İlk resmi müsabaka 1921 yılında Selim Sırrı Tarcan'ın desteği ile Yüksek Öğretmen Okulu öğrencileri ile İstanbul’da yaşayan Amerikalılar arasında oynanmış, Amerikalılar maçı 24-18 kazanmıştır.

1923 yılında ilk resmi spor teşkilatı olan Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı kurulması ile basketbolun bütün Türkiye'ye yayılmaya başlamıştır. Türkiye'de ilk basketbol ligi ise 1927 yılında kurulmuştur. İstanbul'daki Musevilerden kurulu Maccabi şampiyonluğunu 1933 yılına kadar sürdürmüştür. 1933 yılında Türk Spor Kurumu'nun basketbolu ele alması ile Maccabi'nin üstünlüğü sona ermişti. İstanbul Erkekler Basketbol Ligi'nde 1933'te İstanbulspor, ardından üç sezon üst üste Galatasaray şampiyon oldu.

Türkiye millî basketbol takımı 1934 yılında kurulmuş, ilk resmi maçını 24 Haziran 1936 yılında Beyoğlu Halkevi salonunda Yunanistan ile yapmıştır. Maçı 49-12 gibi farklı bir skorla kazanmıştır. Türkiye daha sonra 1936 Yaz Olimpiyatları'na katıldı, ancak dereceye giremedi.

1940 ile 1946 yılları arasında Türkiye'de basketbol faaliyetleri duraklasa da 1946'dan itibaren Ankara, İstanbul, ve İzmir'in ilk derecelere giren takımlarının oynadığı Türkiye Şampiyonası'nın düzenlenmesi ile yeniden faaliyetler hızlanmıştır. 1949 yılında Kahire'de yapılan Avrupa Basketbol Şampiyonası, Türkiye'nin katıldığı ilk Avrupa Şampiyonası oldu. Türkiye bu şampiyonada Avrupa 4.'cülüğü unvanını elde etti. 1960 yılında ise Türkiye millî basketbol takımı ilk kez Sofya'da yapılan 2. Balkan Şampiyonası'na katıldı.

Türkiye'de basketbol, 1936-1959 yılları arasında Spor Oyunları Federasyonu adı altında voleybol ve hentbol ile birlikte yürütülmüştür. 1 Mart 1959 yılında ise Türkiye Basketbol Federasyonu resmen kurulmuştur. 13 Aralık 1966 yılına kadar İstanbul, İzmir ve Ankara bölgelerinde yürütülen basketbol çalışmaları daha sonra bu bölgelerin takımları bir araya getirilerek Türkiye Deplasmanlı Basketbol Ligi'ne dönüştü. 1968-69 sezonundan itibaren Türkiye Basketbol Federasyonu, Deplasmanlı İkinci Ligi kurdu. Ayrıca 70'li yıllarda bazı özel kuruluşların da basketbol takımları oluşturmaları ile Türk basketbolü canlanma dönemine girdi. 1977 yılında Fransa'da yapılan "Avrupa Yıldızlar Basketbol Şampiyonası"nda Türkiye, Avrupa Şampiyonluğu'nu kazandı.

Türk millî takımı, ilk millî maçında Yunanistan'ı 49-12 yendi. Türkiye, Berlin Olimpiyat Oyunları'na katıldı ve oynadığı maçlarda Şili'ye 30-16, Mısır'a 33-23 yenilerek ilk turda elendi.

17 ülkenin katılımıyla Paris'te yapılan 7.Avrupa Basketbol Şampiyonası'nda Türkiye altıncı sırayı aldı. Türk hakem İzzettin Somer, Avrupa Şampiyonası'nın finalini yöneterek, bu alanda bir ilke imza attı.

Türkiye, tarihinde ilk kez Avrupa Basketbol Şampiyonası'na ev sahipliği yaptı. İstanbul İnönü Stadı'nda oynanan 11. Avrupa Basketbol Şampiyonası'nda Sovyetler Birliği şampiyonluğa ulaşırken, ay-yıldızlı takım 12. sırada kaldı. Final maçı yöneten İlhan Uyguç, Avrupa Basketbol Şampiyonaları'nda final yöneten üçüncü Türk hakem oldu. Bayanlarda ilk kez Türkiye Şampiyonası yapıldı.

Avrupa Basketbol Şampiyonası Elemeleri (Challenge Round) İzmir ve İstanbul'da oynandı. Türk millî takımı, Almanya, Yunanistan ve İngiltere ile birlikte finallere katılma hakkını kazandı.

Efes Pilsen, Saporta Kupası'nda finale kadar yükselerek Türk basketbolunun başarı çıtasını yükseltti. Torino'da oynan final maçında Yunan Aris, Efes Pilsen'i 50-48 yendi.

Kadın millî takımı, Bari'de yapılan Akdeniz Oyunları'nda gümüş madalya kazandı. ümit millî takım, Avustralya'da düzenlenen Dünya Ümitler Basketbol Şampiyonası'nda 6. oldu.

Türkiye, Eskişehir, Kütahya ve Bursa illerinde düzenlenen Avrupa Genç Bayanlar Basketbol Şampiyonası'yla ilk kez bayanlarda bir Avrupa Şampiyonası'na ev sahipliği yapmış oldu.

Türk millî takımı, 12 Dev Adam, bir ilki gerçekleştirerek Türkiye'de yapılan Avrupa Basketbol Şampiyonası’nda 2001 Avrupa Basketbol Şampiyonası Yugoslavya’ya karşı final oynadı.

Fenerbahçe, Avrupa kadınlar basketbolunun 1 numaralı kupası EuroLeague Women'da 8'li finale ev sahipliği yapmış ve finale yükselmiştir. Ancak finalde Rus temsilcisi UMMC Yekaterinburg'a yenilmiştir.

Pınar Karşıyaka, Avrupa basketbolunun 3 numaralı kupası olan FIBA Eurochallenge Kupası'nda ev sahipliğini yaptığı 4'lü finalde, final oynamıştır. Ancak finalde Rus temsilcisi Krasnye Krylia'ya mağlup olmuştur.

Galatasaray Odeabank ve Fenerbahçe Avrupa kadınlar basketbolunun 1 numaralı kupası EuroLeague Women'da finale yükselmiş ve Galatasaray Odeabank Fenerbahçeyi 69-58 yenerek şampiyon olmuştur.

Fenerbahçe, Avrupa basketbolunun 1 numaralı kupası olan EuroLeague'de final oynamış, finalde CSKA Moskova takımına yenilerek turnuvayı ilk kez 2. olarak tamamlamıştır.

Galatasaray, Avrupa basketbolunun 2 numaralı kupası olan Eurocup final serisinin 2. maçında Strasbourg takımını 78-67 yenerek Türkiye adına ilk Eurocup kupasını kazanan takım unvanını almıştır.

Darüşşafaka, Avrupa basketbolunun 2 numaralı kupası olan Eurocup'ta, PBK Lokomotiv Kuban takımını final serisinin ilk maçında 81-78, ikinci maçında 67-59 yenerek ilk kez şampiyon olmuştur.

Basketbol Süper Ligi (BSL), (Eski adı: Türkiye Erkekler Basketbol Ligi ve Türkiye Basketbol Ligi) (Şimdiki adı: Türkiye Sigorta Basketbol Süper Ligi), 1966 yılında Türkiye Basketbol Federasyonu tarafından kurulan ve Türkiye'deki en üst düzey profesyonel basketbol ligi. Aynı zamanda ULEB'e göre Avrupa'nın en zorlu 4. ligidir. En başarılı takım 16 şampiyonlukla Anadolu Efes'tir.

Türkiye Kadınlar Basketbol Ligi (TKBL), (şimdiki adı: İNG Türkiye Kadınlar Basketbol Süper Ligi) 1980 yılında Türkiye Basketbol Federasyonu tarafından kurulan, genel olarak "Türkiye 1. Kadın Basketbol Ligi"'nin Türkiye Basketbol Federasyonu tarafından kabul edilen ismidir. En başarılı takım 15 şampiyonlukla Fenerbahçe'dir.

1966'da başlayan turnuvaya 1972 - 1991 yılları arasında ara verildi. Sponsorluk anlaşmalaı neticesinde 2011'den beri: Spor Toto Erkekler Türkiye Kupası olarak bilinmektedir. En başarılı takım 11 kez kupayı kazanmayı başaran Anadolu Efes'tir.

1992'de başlayan turnuva ara verilmeden devam ettirilmiştir. Sponsorluk anlaşmalaı neticesinde 2011'den beri: Spor Toto Kadınlar Türkiye Kupası olarak bilinmektedir. En başarılı takım 13 kez kupayı kazanan Fenerbahçe'dir.

1985'te başlayan turnuva ara verilmeden devam ettirilmiştir. Her sene sezon başında, TBL şampiyonu ile Türkiye Kupası şampiyonu arasında düzenlenmektedir. En başarılı takım 12 kez kupayı kazanmayı başaran Anadolu Efes'tir.

1992'de başlayan turnuva ara verilmeden devam ettirilmiştir. Her sene sezon başında KBL şampiyonu ile Türkiye Kupası şampiyonu arasında düzenlenmektedir. En başarılı takım 12 şampiyonlukla Fenerbahçe'dir.

Türkiye'yi uluslararası turnuva ve maçlarda temsil eden erkek basketbol takımıdır. Millî takım, 2001 yılında Türkiye'de düzenlenen Avrupa Basketbol Şampiyonası öncesinde kullanılan ifade ile 12 Dev Adam unvanıyla anılmaktadır.

Türkiye'yi uluslararası turnuva ve maçlarda temsil eden kadın basketbol takımıdır. Millî takım ilk kez 2005 yılında İzmir'de düzenlenen Universiade oyunları öncesi kullanılan ifade ile "Potanın Perileri" unvanıyla anılmaktadır.

Sinan Erdem Spor Salonu İstanbul, Bakırköy'de bulunan spor kompleksi. Adını, 1989-2003 yılları arasında Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi (TMOK) başkanlığını yürütmüş olan Sinan Erdem'den almıştır. Şu anda 22,500 kişi kapasitesiyle Türkiye'nin en büyük salonudur.

Yapımına 1979'da başlandı. Uzun süren tartışmalar ve duraklamalardan sonra tam 10 yıl sonra 1989'da ABD'den gelen Harlem takımının gösterisiyle açıldı. 1989-90 sezonunda ilk kez Türkiye Basketbol Ligi maçlarına evsahipliği yaptı. Ertesi yıl kış aylarında Türk ve yabancı takımların katıldığı bir halı saha futbol turnuvası düzenlendi. 1991'in son aylarında Türk millî takımının Avrupa Şampiyonası elemesindeki Belçika maçını, yapılan özel organizasyon sayesinde 20 bine yakın seyirci bilet parası ödemeden izledi. 2018 yılında yıkılmıştır.

Sürekli olarak Fenerbahçe Spor Kulübü'nün erkek ve kadın basketbol takımlarının ev sahibi olduğu basketbol maçlarında kullanılmaktadır. Ataşehir'deki tesiste 15.000 kişilik çok amaçlı spor salonunda basketbolun yanı sıra diğer salon sporları da yapılabilmektedir. Bunun dışında konser etkinlikleri, sahne şovları, konferanslar ve özel etkinlikler de düzenlenmektedir.

Ülker Sports Arena'da oynanan ilk maç 25 Ocak 2012 tarihindeki Fenerbahçe Ülker - EA7 Emporio Armani maçıdır. Salonun sahibi ve işletmecisi Fenerbahçe Spor Kulübü'dür.

Türkiye'de de Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonunun düzenlediği Süper Lig, 1. Lig ve 2. Lig'den oluşan 3 ligde lig organizasyonu yapılmaktadır. Takımların yolluk ve harçlıkları Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu tarafından karşılanmakta ve engellilerin spor yapması teşvik edilmektedir. Tekerlekli Sandalye Basketbolu A millî takımı Avrupa'nın ilk sekiz takımı içinde yer almakta olup, genç millî takımı 2008'de Avrupa 2.liği kazanma başarısını yakalamıştır. Kadın millî takımı da yeni kurulmuş olup Avrupa'da 6 takım arasında mücadele etmektedir.