Valeri Legasov

Valeri Alekseyeviç Legasov (; 1 Eylül 1936 - 27 Nisan 1988), Sovyet inorganik kimyager ve SSCB Bilimler Akademisi üyesi. Günümüzde Çernobil faciasını inceleyen komisyonun başkanı olarak yaptığı çalışmalarla hatırlanır.

Legasov, 1 Eylül 1936'da Tula, Rusya SFSC'de memur bir ailenin oğlu olarak doğdu. Ortaokula Kursk'ta gitti. 1949-1954 yılları arasında Moskova'daki 56 Nolu Okul'a gitti ve altın madalyayla mezun oldu. Bu okul günümüzde onun adını taşıyor ve okulun girişinde bronz büstü var. Margarita Mihaylovna ile evlendi ve çiftin İnga Legasova adında bir kızı oldu.

1962'de Kurçatov Atom Enerjisi Enstitüsü Moleküler Fizik Departmanı'nın yüksek lisans programına girdi. Burada önce araştırmacı, ardından da laboratuvar sorumlusu olarak çalıştı. 1967'de Isaac Kikoin danışmanlığında soy gaz bileşiklerinin sentezi ve özellikleri üstüne doktorasını sundu. 1967'de kandidat derecesini, 1972'de de kimya alanında doktor derecesini aldı.

1983'te ölümüne kadar Moskova Devlet Üniversitesi Kimya Fakültesi Radyokimya ve Kimyasal Teknoloji Bölümü'nün başkanı olarak çalıştı. 1983'te Kurçatov Atom Enerji Enstitüsü'nün bilimsel çalışmalardan sorumlu Müdür Yardımcısı oldu.

Legasov üst oksidasyon durumundaki elementlerden yeni bileşikler sentezlenmesi ve özellikleri, nükleer ve plazma teknolojisi, enerji tasarruflu teknolojiler ve hidrojen enerjisi üstüne çalıştı. İnorganik kimyada soy gazların kimyası üstüne yeni bir bölüm açılmasına öncülük etti.

26 Nisan 1986'da Çernobil faciası gerçekleştiğinde Legasov, Kurçatov Atom Enerjisi Enstitüsü'nde müdür yardımcısıydı. Facianın nedenlerini araştırmak ve sonuçlarını hafifletmek için kurulmuş bir devlet komisyonun önemli üyelerinden biri oldu. Benzer bir kazanın tekrarlanmaması için gereken önemli kararları aldı ve devleti afet alanındaki durum hakkında bilgilendirdi. Yıkılan santralle ilgili güvenlik riskleri hakkında bilim insanları ve basınla konuşmaktan çekinmedi ve santralin yakınlarındaki Pripyat şehrinin acilen boşaltılması konusunda ısrar etti. Ağustos 1986'da Viyana'daki Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun (IAEA) olağanüstü toplantısında Sovyet delegasyonu adına rapor sundu. Raporunda trajedinin derin bir analizini yaptı ve olayın sonuçlarını dürüst bir şekilde inceledi. Legasov beş ses kaydı kaseti hazırladı. Bu kasetlerde Çernobil'de olanlar hakkındaki görüşlerini aktardı. Beşinci ve son kaset Ales Adamoviç ile bir makale için röportaj olarak kaydedildi.

27 Nisan 1988'de, Çernobil faciasının ikinci yıl dönümünden bir gün sonra ve facianın nedenleri üstüne hazırladığı raporun yayımlanmasından bir gün önce Legasov kendini astı (bazı kaynaklara göre apartman dairesinde veya apartmanın merdiven boşluğunda, bazılarına göre ofisinde). Kişisel silahı çekmecesindeydi ama profesör kendini asmayı tercih etti. Moskova'daki Novodevichy Mezarlığı'na gömüldü.

Bu Legasov'un ilk intihar girişimi değildi. Çernobil faciasının zorluklarının Legasov'un psikolojisi üstündeki etkisinin onu intihara sürüklediği iddia edildi. Legasov intihar etmeden önce faciayla ilgili daha önce ortaya çıkmamış gerçekleri içeren belgeler yazdı. BBC'nin Çernobil Nükleer Felaketi filmindeki kaydın analizine göre, Legasov IAEA'ye verdiği raporda siyasi baskı yüzünden Sovyet nükleer çalışmalarında gizlenen noktalar üstüne yazmadı. Nükleer programdaki gizlilik yüzünden santral çalışanları ile önceki kazalar ve hatalı reaktör tasarımı hakkında bilgi verilmiyordu. Bulletin of Atomic Scientists Legasov'un otoritelerin tasarım hatalarını düzeltmedeki başarısızlığından dolayı acı bir şekilde hayal kırıklığına uğradığını belirtti.

Legasov'un intihar etmesi Sovyet nükleer sanayisinden şok dalgaları yarattı. Özellikle Çernobil'de de kullanılan RBMK reaktörlerinin kontrol çubuklarındaki tasarım hatası hızlıca kabul edildi ve çözümü üstüne çalışıldı.

20 Eylül 1996'da zamanın Rusya başkanı Boris Yeltsin Legasov'a ölümünden sonra facianın araştırılması sırasında gösterdiği "cesaret ve kahramanlıktan" dolayı ülkenin en yüksek şerefi olan Rusya Federasyonu Kahramanı ödülünü verdi.

Legasov BBC'nin yarı belgesel filmi Surviving Disaster'da Ade Edmondson (2006) ve Sky/HBO yapımı mini dizi Chernobyl'de Jared Harris (2019) tarafından canlandırıldı.