Epemiye Muharebesi

Bizans İmparatorluğu ile Fâtımîler arasında 19 Temmuz 998'de gerçekleşen çatışmadır. Muharebe, kuzey Suriye'nin kontrolü üzerindeki iki güç ile Halep'in Hamdani emirliği arasındaki bir dizi askeri çatışmanın bir parçasıydı. Bizans bölge komutanı Damian Dalassenos, Jaysh ibn Samsama komutasındaki Fâtımî destek ordusunun Şam'dan gelmesine kadar Halep'i kuşatıyordu. Sonraki muharebede Bizanslılar başlangıçta galip geldi, ancak yalnız bir Kürt atlı, Bizans ordusunu paniğe sürükleyerek Dalassenos'u öldürmeyi başardı. Kaçan Bizanslılar daha sonra Fâtımî birlikleri tarafından büyük can kaybıyla takip edildi. Bu yenilgi, Bizans imparatoru II. Basileios'u bir sonraki yıl bölgede kişisel olarak sefer yapmaya zorladı ve 1001'de iki devlet arasında on yıllık bir ateşkes imzalandı.

Eylül 994'te, Antakya ve Kuzey Suriye'nin Bizanslı askeri valisi (doux) Mihail Bourtzes, Orontes Muharebesi'nde Fâtımî generali Mançutekin tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldı. Bu Fatımi zaferi, Suriye'deki Bizans konumunu sarstı ve Arap vasal olan Halep Hamdani emirliği için büyük bir tehdit oluşturdu. Düşüşünü önlemek için, İmparator II. Basileios, 995'te bölgeye müdahale ederek Mançutekin'i Şam'da çekilmeye zorladı. İmparator, Şayzar, Humus ve Rafaniya'yı ele geçirip Tartus'ta yeni bir kale inşa ettikten sonra çekildi ve Damian Dalassenos'u Antakya'nın yeni doux olarak bıraktı.

Dalassenos agresif bir duruş sergiliyordu. 996'da güçleri Trablusşam ve Arqa çevresine baskın düzenlerken, Mançutekin yine başarısızlıkla Halep ve Tartus'u kuşattı, ancak ordusuyla birlikte Dalassenos kaleyi kurtarmak için geldiğinde geri çekilmek zorunda kaldı. Ertesi yıl Dalassenos, Trablusşam, Rafaniya, Awj ve el-Laqbah'a yönelik baskınlarını tekrarlayarak ikincisini ele geçirdi. Aynı zamanda Allaqa adlı bir denizcinin önderliğindeki Sur sakinleri, Fâtımîlere karşı ayaklandılar ve Bizans'tan yardım talep ettiler; daha güneyde, Filistin'de Bedevi lideri İbnü'l Cerrah, Ramla'ya saldırdı.

998 yazının başlarında Dalassenos, Epemiye'de feci bir yangının çıktığını ve erzaklarının çoğunu yok ettiğini öğrenince şehre doğru yürüdü. Halepliler de Epemiye'yi ele geçirmek için çabaladılar ve ilk önce oraya ulaştılar, ancak bir vasalın çok güçlenmesine izin vermek istemeyen ve imparator için kasabayı ele geçirmeyi amaçlayan Dalassenos'un yaklaşması üzerine geri çekildiler. Görünüşte Bizanslılarla ittifak yapmış olsalar da Halepliler, yanlarında getirdikleri erzakları Epemiye sakinleri tarafından toplanmak üzere bırakarak direnişlerine yardımcı oldular. Sonraki olaylar, İoannis Skilicis'in kısa ve Hristiyan Arap Antakyalı Yahya ve Ermeni Stepanos Asoghik'ın daha kapsamlı anlatımları dâhil olmak üzere birkaç yazar tarafından sunulmaktadır. Arap anlatımları da günümüze ulaşmıştır, hepsi görünüşe göre 11. yüzyıl tarihçisi Hilal el-Sabi'nin çalışmalarına dayanmaktadır; en ayrıntılı versiyonu İbnü'l Kalanisi tarafından korunmuştur.

Epemiye valisi al-Mala'iti, Fâtımîlere yardım çağrısında bulundu. İbnü'l Kalanisi'ye göre, hadım naip Barjawan, destek kuvvetlerine komuta etmesi için Jaysh ibn Samsama'yı atadı, onu Şam valisi yapıp, emrine bin asker verdi. Bizanslılarla yüzleşmeden önce Fatımiler, Sur ve İbnü'l Cerrah isyanıyla uğraşmak zorunda kaldılar. Bizanslılar, Sur'da kuşatma altında olanlara bir filo göndererek yardım etmeye çalıştılar, ancak Fâtımîler tarafından mağlup edildiler ve Haziran ayında şehir ele geçirildi. İbnü'l Cerrah'ın isyanı da bastırıldı ve Jaysh ibn Samsama, Epemiye'nin kurtarılması için güçlerini toplamak üzere üç gün kalacağı Şam'a döndü. Orada, Trablusşam'tan birlikler ve gönüllüler katılımı ile Beni Kilab kabilesinden 10.000 adam ve 1.000 Bedevi süvarisinden oluşan bir kuvveti topladı. İoannis Skilicis'e göre Fâtımî ordusu Trablusşam, Beyrut, Sur ve Şam güçlerinden oluşuyordu. Bu arada Dalassenos, kuşatmayı şiddetle takip ediyordu ve Epemiye sakinleri, 25 gümüş dirhem (Bar Hebraeus'a göre, iki altın dinar) fiyatına satın aldıkları kadavra ve köpekleri yemeye zorlanarak kıtlığa düşürülmüşlerdi.

İki ordu, dağlarla çevrili ve Epemiye Gölü yakınlarında bulunan büyük al-Mudiq ovasında 19 Temmuz'da karşılaştılar. İbnü'l Kalanisi'ye göre Fâtımî ordusunun sol kanadı Trablusşam valisi Slav Maysur, Deylemli piyadeler ve ordu yükünün yer aldığı merkez Bedir el-Attar, sağ kanat Jaysh ibn Samsama ve Velid el-Hilali komutasındaydı. Tüm anlatımlara göre, Bizanslılar Fâtımî ordusuna hücum etti ve kaçmaya zorladı, 2,000 kişiyi öldürdü ve yük katarlarını ele geçirdi. Beni Kilab sadece savaşı bırakıp savaş alanını yağmalamaya başlarken, İhşîdî Bişara komutasında 500 gulam sarsılmaz ve saldırıya karşı kararlı kaldılar. Bu noktada, Ali İbnü'l-Esîr ve İbnü'l Kalanisi tarafından çeşitli adlarla Abu'l-Hajar Ahmad ibn al-Dahhak al-Salil ve Bizans kaynakları ve Bar Hebraeus tarafından Bar Kefa olarak adlandırılan bir Kürt süvari, Savaş sancağına yakın bir zirvede ve yanında sadece iki oğlu ve maiyetinden on adam bulunan Dalassenos'a doğru atını sürdü. Muharebeyi kazandığına ve Kürtlerin teslim olmak istediğine inanan Dalassenos, herhangi bir önlem almadı. Bizans generaline yaklaşırken, İbnü'l-Dahhak aniden saldırdı. Dalassenos kendini korumak için kolunu kaldırdı ama Kürt ona mızrağını fırlattı. Hiç göğüs zırhı giymeyen general aldığı darbe ile öldü.

Dalassenos'un ölümü savaşın gidişatını değiştirdi: Fâtımîler yüreklendiler ve "Tanrı'nın düşmanı öldü!" diye bağırarak paniğe kapılıp kaçan Bizanslılara döndüler. Epemiye garnizonu, Bizans fiyaskosunu tamamlayarak fazlasıyla selam verdi. Kaynaklar, Bizans ölüleri için çeşitli rakamlar verir: Makrîzî 5.000, Antakyalı Yahya 6.000 ve İbnü'l Kalanisi 10.000 fazla ölüden bahseder. Kalan Bizanslıların çoğu (İbnü'l Kalanisi'ye göre 2.000) Fâtımîler tarafından esir alındı. Bunlar arasında, Tornike Eristavi'nin yeğeni olan ünlü Gürcü patrikios Tchortovanel'in yanı sıra Jaysh ibn Samsama tarafından 6.000 dinar karşılığında satın alınan ve sonraki on yılı Kahire'de esir olarak geçiren Dalassenos'un iki oğlu Konstantinos ve Theofilaktos dâhil olmak üzere birkaç kıdemli subay da vardı. Stepanos Asoghik, muzaffer Bizanslıların kamplarında yeniden toplanan Fâtımîler tarafından saldırıya uğradıkları ve Dalassenos'un erkek kardeşlerinden birinin ve oğullarından birinin ve generalin kendisinin öldürüldüğü savaşı biraz farklı bir şekilde anlatır. Bu sürüm genellikle modern bilim adamları tarafından reddedilir.

Dalassenos'un yenilgisi, II. Basileios'u ertesi yıl Suriye'de kişisel olarak başka bir sefer başlatmaya zorladı. Eylül ortasında Suriye'ye gelen imparatorun ordusu, savaşta ölenleriolanlarını Epemiye topraklarına gömdü ve ardından Şayzar'ı ele geçirdi, Masyaf ve Rafaniya kalesini yağmaladı, Arqa'yı yaktı ve Baalbek, Beyrut, Trablusşam ve Cübeyl çevresine baskınlar düzenledi. Aralık ortalarında II. Basileios, Nikiforos Uranos'u doux olarak atadığı Antakya'ya döndü, Nikiforos Uranos, kendisini "doğunun efendisi" olarak tanımlamasına rağmen, bu rol tüm doğu sınırı üzerinde tam yetkili askeri ve sivil otoriteydi. 1001 yılında II. Basileios, Fâtımî Halifesi Hâkim ile on yıllık bir ateşkes imzaladı.