Tınçtıkbek Çorotegin

Tınçtıkbek Kadırmambetoviç Çoroev / Çorotegin (Тынчтыкбек Чоротегин / Чороев) – Kırgız tarihçisi ve gazetecisi. Tarih Alanında Doktor (1998), Profesör (2002). Cengiz Aytmatov adındaki uluslararası Akademi üyesi. Milleti - Kırgız.

Babası Kadırmambet Çoro Hacı oğlu Eçki-Başı köyünde kolhoz’da (kolektif ekonomisi) işçi, veteriner alanında uzman, inek çifçiliğinde müdür, daha sonra Narın reyonunda devlet hayvancılık hammadde kolektörü olarak çalışmış, ve 1975 tarihinde 53 yaşında ölmüştür.

Annesi Aliya Kıdırali kızı kolhoz’da çalışmış, emekli olmuş ve 2001 tarihinde 77 yaşında ölmüştür. Aliyanın annesinin babası Malay ise 1916 yılı Rusyaya karşı isyan döneminde Rus çarizm askeri tarafından öldürülmüştür.

Daha okul öğrencisiyken hikâyeler yazmaya başlamıştır. Hiciv ve mizah dolu küçük parçaları 1974 yılından itibaren Çalkan adlı dergide, reyon ve vilayetin gazetelerine yayımlanmaya başlamıştır.

1974-1976 yıllar arasında Narın şehrinde Toktogul adındaki numara birinci (9-10 sınıfları) ortaokulda eğitim görmüş, adı geçen okuldan gümüş madalyonla mezun olmuştur.

Üniversite öğrencisiyken Dağ Yıldızları adlı kültürel faaliyete, Felsefe kulübüne, devlet çapındaki uluslararası toplantılara iştirak etmeye başlamıştır. Aynı zamanda Kırgız Devlet Radyosunda farklı konularda röportajlar sunmuştur.

1980 yılında daha üniversitede dördüncü sınıftayken o zamanki Danışmanı Prof. Anvarbek Hasanov tarafından Taşkent şehrine gönderildi, orada Özbekistan Devlet Arşivinden 1898 yılındaki Rusyaya karşı Andican isyanıyla alakalı arşiv belgelerini incelemiştir.

Doktora Tezi XV-XVIII. Yüzyıllardaki Kırgızistan Tarihiyle ilgili Fars kaynaklarını öğrenmeye yönelik olmuştur. Danışmanı Kırgız Milli Devlet Üniversitesi Doçenti, Tarih Doktoru (Dr.) Midil Camgırçinov olmuştur.

1981 yılında Kırgız Milli Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesini Üstün Başarıyla tamamlamış. Adı geçen üniversitede Eskiçağ ve Ortaçağ Dünya Tarihi kürsüsünde çalışmaya başlamıştır.

1983-1985 yıllar arası Taşkent Özbekistan Bilimler Akademisi’nde Ebu Reyhan Biruni adındaki Şarkiyat Enstitüsü’nde iki yıl stajerlük yapmış, Ortaçağ Arap kaynaklarını öğrenmiş ve okumuştur.

1985-1988 yıllar arasında ise, Özbekistan Bilimler Akademisi Ebu Reyhan Biruni adındaki Şarkiyat Enstitüsü’nde üç yıl Doktorasını (1985-1988) yapmıştır. Danışmanı Profesör (daha sonra Özbekistan Bilimler Akademisi Akademiği), Şarkiyatçı, İranist Börü Ahmedov olmuştur.

1989 yılında birkaç müellifle beraber hazırladığı Kırgız Tarihi Programı Kırgızistan Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmış, aynı senede Eylül ayında Öğretmenler Gazetesi’nde okutulması şart program olarak Kırgız ve Rus Dillerinde yayımlanmıştır.

Şubat 1990 yılında Bişkek’teki (Frunze) gençler tarafından düzenlenen antikomünist harekete katılmış, daha sonraki Şubat-Mart aylarındaki devlet yönetimiyle merkezdeki gençlerin vekilleriyle buluşma-konuşmalar düzenlemişlerin biriydi. Yönetimdekileri sulh şekilde toplumla bir araya gelerek reformlar yapılmasına teşvik etmiştir.

Ekim 1990 yılında KDH’nın vekili olarak Ukrayna’nın başkenti Kiev’deki uluslararası toplantıya katılmıştır. Oradaki Kreşatik meydanındaki gençlerin antikomünist siyasi açlık harekatını görmüştür.

Nisan 1991 yılından itibaren pedagojik-ilmi çalışmaların dışında Özgür Avrupa / Özgürlük Radyosundaki (Radio Free Europe/Radio Liberty) Kırgız Servisinin (Azattık Radyosu’nun) yerli haber sunucu, 1992 yılında itibaren Azattık radyosunda Bişkek Büro Başkanı olmuştur. O senede Azattık radyosunun yerli grubu oluşturulmuştur.

1994-1997 yıllarında Kırgızistandaki Cusup Balasagın adında Kırgız Ulusal Üniversitesi’nde üç yıllık Doktorasını (Kırgızistan eğitim sistemindeki) yapmıştır. Kaşgarlı Mahmud devri, geçmişi ve ansiklopedik eseri ile ilgili tezini yazmıştır.

1992-1995 yıllar arasında Kırgızistan Eğitim Bakanlığı tarafından Türkiye’ye ortak Türk Tarihinin ders kitabını yazmak için onunla ilgili çıkan tüzük dolayısıyla Kırgızistan’dan katılmıştır.

Yaz 1995 yılında Manas Destanı’nın binici yıl dönümü dolayısıyla Türk gençlerinin Isık-Göl’deki uluslararası toplantısını düzenleme kurumunda yer almıştır. O zaman Kırgızistan Genç Tarihçiler Teşkilatının Başkanlığını yapmıştır.

10 Nisan 1998 yılında Kırgızca yazdığı Büyük Doktora Tezi Kırgızistan Bilimler Akademisi Tarih Enstitüsü’nde savunmuştur. Neticede Kırgızistan eğitim usulüne göre Doktora unvanını almıştır.

25 Temmuz 2000-15 Ağustos 2011 tarihleri arasında Özgür Avrupa / Özgürlük Radyosundaki (Radio Free Europe/Radio Liberty) Kırgız Servisinin (Azattık’ın) Prag’daki ofisinde görevli olarak çalıştı.

1 Ocak 2003 - 1 Ekim 2010 tarihleri arasında ise, Özgür Avrupa / Özgürlük Radyosundaki (Radio Free Europe/Radio Liberty) Kırgız Servisinin (Azattık’ın) müdürü olarak çalıştı.

1999-Haziran 2008 yılına kadar her sene Kırgız Ulusal Üniversitesi’nde mesleki ders olarak (Çin Kırgızlardaki Arap alfabesini Öğretme, Kaynağa Giriş ) vererek, seminerler düzenledi.

2 Şubat 2012 yılından itibaren Yusuf Has Hacib Balasaguni (Cusup Balasagın) adındaki Kırgız Ulusal Üniversitesi Tarih Fakültesi Bölgesel Tarih ve Kırgız Araştırma kürsüsünde Profesör olarak çaluışmaktadır.

Birkaç monografi (Kaşgarlı Mahmud ve Orta Çağ İç Asya Türkleri ile ilgili kendi eserleri, merhum Beyşe Urstanbekov ile beraber yazdığı Kırgız Tarihi: Kısaca Ansiklopedik Sözlük (1990), Profesör Toktorbek Ömürbekovla ders kitapları (1992, 1996-2009), Kıyas Moldokasımovla Kırgız Tarihi ders kitabı (Bişkek, 2002) ve yüzlerce ilmi makale, mizahlı broşürleri mevcuttur.

Türkiye’de, Rusya’da Güney Sibirya’da (Ene-Say, Altay), Moğolistan’da, Kazakistan’da, İtil’de, Özbekistan’ın Cizak, Semerkant bölgelerinde, Çin’de (İç Moğolistan ve Şincan Uygur Otonom Bölgesi), Avrupa’da bulunmuştur.

Bazı bilimsel çalışmaları dışında (Nobel ödüllü, iktisatçı ve düşünür Friedrich von Hayek, ve tarihçi William H. McNeill, Mahatma Gandhi v.s. eserlerini İngilizceden Kırgız diline çevirmiştir.

1989 - XI. Yüzyıldaki Kaşgarlı Mahmud’u ve dönemini araştırmada makalelerinin yekunü için 1989 yılında Özbekistan Taşkent vilayeti Lenin adındaki gençler bilimsel ödülü.

Çorotegin, Tınçtıkbek. Mahmud Kaşgari Barskaninin «Divanu lugati t-türk» emgegi türk elderinin tarihi boyunça köönörgüs bulak: İlimiy basılış / Redkollegiya: K.S.Moldokasımov (töraga), j.b.; ilimiy redaktorlor T.Ömürbekov, K.Moldokasımov. – Bişkek: “Turar” bsması, 2017. - 376 b., süröt, karta. – “Muras” fondu. [“Tarıh jana muras” türmögü]. - “Kırgız Tarıh Koomu” el aralık koomduk birikmesi. - ISBN 978-9967-15-701-9.

The Republic of Kyrgyzstan, in: The Turks (English language edition) / Edited by Hasan Celal Güzel, C. Cem Oguz, and Osman Karatay; Published by Yeni Turkiye Research & Publishing Center. Ankara, 2002. Hard cover, 6 volumes, 6000 pages, . (this chapter is in the 6th vol., pp. 201–213.).

Chorotegin T. A New Book On Törökul Aitmatov, His Life Journey And His Era: Tarïxtïn Aktay Baraktarï [The Blank Pages Of History]: By Roza Törökulovna Aitmatova. Edited By T. Shaydullaeva And N. Jeenalieva. - Bishkek: Uchkun, 2013. 216 Pages. (In Kyrgyz). Journal of Central and Inner Asian Dialogue. Volume 2, Issue No. 1, Winter 2015. . pp. 78–82.

Çorotegin Tınçtıkbek. Kırgız Devletinin Oluşumu: Eski Çağ Ve Erken Orta Çağ // I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Kırgız Türk İlişkileri Sempozyumu Bildirileri (3–5 Mayıs 2013 Bursa) / Kitabı yayına hazırlayan ve editçrü Prof. Dr. Gülzura Cumakunova. – Bursa, Bilnet Matbaacılık ve Ambalaj San. A.Ş., 2017. – T.C. Uludağ Üniversitesi Yayınları. – 1. Baskı. –– XXII+428 s. – ISBN 978-975-6149-83-6. – S. 61–76.

Çorotegin, Tınçtıkbek. Kırgızlar // Yeni Türkiye Dergisi. Ankara: YTSAM, 2023. – Ocak – Şubat 2023. Yıl 29. No. 129. ISSN 1300-4174. S. 37–48.