Atlantis (film, 1991)

Film, bir anlatıcının kısa başlangıç jeneriği sırasında yapmış olduğu giriş konuşması bölümü dışarıda bırakılırsa, konuşmasız bir filmdir ve yine bu giriş bölümü hariç tutulursa, her biri ayrı adlandırılmış olan toplam on bir bölümden oluşmuştur.

Aralarındaki geçişin kimi zaman kararma, kimi zaman kesme ve atlama, kimi zaman da görsel devamlılığı vurgulayan kurgularla sağlandığı bölümlerde, her bölümün başında o bölümün adı ile vurgulanan konusuna uygun olmak üzere, bir ya da birkaç deniz canlısının ya da su altı şekillerinin görüntülerine yer verilmiştir.

Birden fazla deniz canlısına yer verilen kimi bölümler içerdikleri canlıların konuya uygun görüntü derlemelerinden oluşurken, kimi bölümler ise canlıların kendi başlarına işlenişi açısından alt bölümlere ayrılıyor gibidirler.

Görsel devamlılıkla kurgulanmış kısımlarda müzik de yerini mizansene ya da devamlılığa uygun olan çeşitli ses efektleri, ses kayıtları ve/veya kısa melodilere bırakabilmektedir.

En sonda yer alan ve ihmal edilebilecek kadar kısa süren bir su üstü bölüm dışarıda bırakılırsa, bütün film su altında geçmektedir. Bu da "konuşmasız film" olarak değerlendirilen ve belgesel nitelikli olan filmler içinde Atlantis'i özgün kılar.

Filmin DVD'si Sony Pictures tarafından ve bölge kodlarına göre iki ayrı sürüm halinde piyasaya çıkarılmıştır; sürümlerin süreleri de farklıdır. ABD ve Kanada'da piyasaya sürülen 1 bölge kodlu sürümün süresi 78 dakika, Türkiye'de piyasaya sürülen 2 ve 5 bölge kodlu sürümün süresi ise 75 dakikadır.

Film, bir anlatıcının kısa başlangıç jeneriği sırasında yapmış olduğu giriş konuşması bölümü dışarıda bırakılırsa, her biri ayrı adlandırılmış olan toplam on bir bölümden oluşmuştur; bu on bir bölüm de iki ana başlık altında sunulmuştur.

Bu bölüm, başlangıç jeneriğindeki kısa giriş konuşmasının ve filmin birinci başlığı olan "İlk gün (Dernier jour)" yazısının ardından, bölüm adının siyah ekranda belirmesi ile başlar.

Denizin enginliğini ve güneş ışığının hafifçe dalgalanan denize girerken yarattığı ışık oyunlarını vurgulayan görüntüler ve ses efektlerinin ardından, yavaşça başlayan ve giderek artak "senfonik" müzik eşliğinde ve baş aşağı sunulmuş görüntüler ile deniz yüzeyine "yükselen" hava kabarcıklarına yer verilir.

Müziğin son bir yükselişi ile temelde coşkulu bir "senfonik" müziğin hakim olduğu ve çeşitli balık türlerinin oluşturduğu büyük balık sürülerinin izlendiği çekimler başlar.

Kameranın kumluk deniz tabanının hemen üzerindeki gezintisi sırasında görüntüye giren deniz canlısı ile bölümün konusu belli olur: bütün bölüm benekli yunuslara (dauphins tachetes) ayrılmıştır ve çekimler Bahamalar'da yapılmıştır.

Önce tek bir yunusu takip eden kameranın görüşüne giderek artan sayıda yunus girer. Sonrasında ise kalabalık bir yunus grubunun birlikte yüzüşleri, oynamaları vb. görüntülenir ve bunlara da coşkulu bir "senfonik" müzik ile yer yer de yunuslar arası iletişime ait ses kayıtları eşlik eder.

Çekimler Yeni Kaledonya'da yapılmıştır ve bölüm temel olarak "tricot rayé" deniz yılanının gezintisini takip eder. Görüntülere oryantal bir ezgi çevresinde gelişen ve temelde "senfonik" yapılı olan müzik eşlik eder.

Çekimler Galapagos Adaları'nda yapılmıştır ve bölümde kendi aralarında oynayan bir fok grubuna, bu fok grubu ile aynı yerdeki bir iguananın (f ) sualtında beslenmesine ve suya atlayan bir penguen (f ) grubunun denizde beslenmesine yer verilmiştir.

Bir grup baraküda ve hemen arkasından da bir Trachinotus blochii sürüsünün (f ) sağdan sola yüzüşleri ile bir batığın içinde birikmiş gümüş balığı sürüsünün dağılması ve kameranın çevresinde yüzüşleri görüntülenir. Aralarında konuşan bir insan kalabalığının giderek artan sesi ve gümüş balığı sürüsünün dağılmasına eşlik eden bir zil sesi ile birlikte öksüren, boğazını temizleyen ve yerlerine oturan bir insan kalabalığının sesleri bu geçiş bölümünün yegane ses kayıtlarıdır.

İnsan seslerinin durulması ve balıkların gözden kaybolması ile birlikte batık içinde biraz daha gezintisine devam eden kameraya eser yorumlamaya hazırlanan bir orkestranın akord ayarlama sesleri eşlik eder ve kamera batıktan dışarı, açık denize çıkarken, bir sonraki bölümün ismi belirir; "konser" başlar.

Bu yarının sonunda, mantaların gözden kaybolmasıyla birlikte aryanın da bitişi üzerine, bir önceki bölümden geçiş görüntüleri sırasında konser salonunda toplanılıyormuş gibi bir ses kurgusuyla görüntülenen balık sürüleri bu sefer de konser dağılıyormuş gibi bir ses kurgusuyla (önce alkışlar, sonra da insanların aralarında konuşmaları) birlikte görüntülenir.

İkinci yarı bir kelp ormanına ait görüntüler ile başlar. Eric Serra'ya ait olan, tekinsizlik duygusunun hakim olduğu "sentetik" müzik devreye girdiğinde, kamera kelplerden birine tutunmuş bir dev ahtapotu yakalar. Dev ahtapotun yerinden ayrılması ve kelp ormanının içinde uzaklaşmaya başlaması ile birlikte, kamera ahtapotu izlemeye başlar. Bu takibin bir yerinde, dev ahtapot kendini suyun derinliklerine doğru serbestçe düşüyormuş gibi inmeye bırakır. Kamera bu inişi bir yere kadar takip eder ve ahtapotun derinliklerde kaybolmasına görünütün kararması ve müziğin bitişi eşlik eder.

Benzer kayalıklar ulaşabildiği kadarıyla gündüz ışığının aydınlatması altında da çekilmiştir ve neredeyse bütün bölüm siyah-beyaz denebilecek kadar renk yoksunu ama ton zengini bir görselliğe sahiptir.

Dingin bir sulak alanı andıran ses kayıtları eşliğinde, neredeyse hiç balık görülmeyen bu mercan resifindeki huzurluluğu vurgulayan durağan görüntüler izlenir ve bu sırada da bir sonraki bölümün adı belirir.

Bu bölümün adının bir önceki bölümün son mercan resifi görüntüleri üzerinde belirmesi ve kaybolmasının ardından, görünüşü nedeniyle daha çok bir tatlı su bataklığını andıran sualtı görüntülerine atlanır: kamera bu tatlı su bataklığının kıyısına yakın ve su yüzeyinin hemen altında dolaşmaktadır ve görüntü de baş aşağı sunulmuştur.

Kameranın bir süre başaşağı gezinişinin ardından, normal (baş yukarı) sunulan görüntülere geri dönülür ve bu bölümün temel konusunu oluşturan manatilerin izlenmesine başlanır.

Bölüm boyunca hakim olan müzik ise bölümün başında geçilen tatlı su bataklığı gezintisi ile eş zamanlı başlayan, manatilerin dingin yaşamlarını ve barışçıl sükunetlerini vurgulayan, neşelice ama duygusal yapılı ve "sentetik" bir müziktir.

Ayrıca, manatilerin beslenişi, yalnızca burun deliklerini suyun üzerine çıkararak nefes alışları ve bir manati ile kameranın hafifçe çarpışmasına uyan ses kayıtlarına da yer verilmiştir.

Bu bölüm bir mağaranın içinden dışarı doğru çekilmiş görüntü ile başlar; kısa bir süre içinde, mağaranın içine girip çıkan ve birbirleri ile oynayan foklar da görüntüye dahil olur.

Küçük balıklara ait bir sürüyü gösteren bu son görüntüler tek başına dolaşmakta olan bir köpek balığının görüntülerine kaynar ve kısa bir süre sonra da bir sonraki bölümün ismi belirir.

Gri resif köpek balıklarının ikinci keresinde ve orfoz vb. büyük balıkları birbirlerinin ağzından lokma kaparcasına avlarken görüntülenişi sırasında, müzik artık yerini çığlık benzeri ses efektlerine bırakır.

Bunun ardından ve ikinci kez izlenen büyük beyaz köpek balığı ise kamerayı birkaç kere ısırarak yoklamaya çalışırken ve yine çığlık ya da uluma benzeri ses efektleri eşliğinde görüntülenir.

İkinci yarıya, ilk yarıda son olarak izlenen büyük beyaz köpek balığının ardından ve uluma ve çığlık benzeri ses efektleri henüz devam ederken geçilir.

Balina köpek balığı, çevresinde ve onunla birlikte yüzmekte olan kalabalık bir remora sürüsü ve başka bazı küçük balık türleriyle birlikte izlenmeye başlanır.

Müzik uluma ve çığlık benzeri ses efektlerinin içinden çıkar ve adeta kendi başına bir ekosistem gibi olan bu canlının büyüklüğü ve büyüleyiciliğini vurgulayan bir hava ve tempo ile gider.

Köpek balığının son çekimleri ile birlikte iyice yücelen müzik biter, görüntü kesilir ve siyah ekranda önce filmin ikinci başlığı olan "Son gün (Dernier jour)", sonra da filmin son bölümünün adı belirir.

Bu bölümün tamamı buzulların su altında kalan kısımları arasında yapılan gezintilere ayrılmıştır ve bir buz tabakasındaki delikten su altına sızan ışığın görüntülenmesi ile başlar.

Kameranın gezintisi sırasında çeşitli buzul yarıklarına ve tünellerine girilir. Bu sırada yakalanan görüntüler ile endoskopik olarak Fallop tüpleri içinden yapılan çekimlere ait görüntüler arasında açık benzerlikler olduğu düşünülebilir.

Kamera gezintisine görece pürüzsüz buz duvarlarca çevrilmiş geniş hacimler içinde devam eder ve bölümün ismi ile birleştirildiğinde doğum kanalında ilerlemeyi temsil ettiği açık olan bir çekimin ardından da muhtemelen bölümün ilk başında görüntülenen buz tabakası deliğine doğru yönelir.

Son olarak, oldukça yüksek bir seviyeden deniz yüzeyine doğru yapılan bir hava çekiminde, denizde giden bir yat görüntülenir. Film kararma ile biter.

Bu bölüme "sentetik", sakin bir müzikle başlanır. Burada sunulan melodi bölüm boyunca devam etse de bölüm ilerledikçe koro hakimiyetindeki bir "senfonik" müzik yavaş yavaş baskın hale gelir.

Filmin son bölümünün kararmayla sonlanmasını izleyen kapanış jeneriğinde, "Devinim (Le mouvement)" bölümünde kullanılmış olan oryantal havalı "senfonik" müzik eşliğinde ve görünüş sıralarıyla, film boyunca üzerinde yoğunlukla durulmuş olan deniz canlılarının kısa görüntülerine ve çekimlerinin nerede yapıldığına yer verilir.