Ağıtlar Kitabı

Ağıtlar kitabı (, Eykah) peygamber Yeremya tarafından şiirsel bir kitap olarak yazılan Tanah'ın Ketuvim kitabında bir metindir. MÖ 6. yüzyılda Kudüs ve Tapınağın yıkılmasına karşı tutulan yasla ilgilidir.

Yahudilik'te, İbrani takvimine göre Kudüs'teki Birinci ve İkinci Tapınağın yıkılış tarihi ve bu nedenle bir oruç günü olan 9 Av'da okunur.

Tanah'ın Ketuvim kitabında bulunan İbranice bu metnin ilk kelimesi "Nasıl" anlamına gelen "Eyha"dır. Yunan tercümesi Septuagint, Keldanilerin Kudüs'ü ve kutsal toprakları perişan etmesi sebebiyle ana karakterin yaptıklarına ve tuttuğu yasa istinaden "Ağıtlar" ismini kullanmayı uygun buldu; bu zamandan sonra "Ağıtlar" ismi benimsenip kitabın adı olarak kullanılmaya başlandı.

Yahudi ve Hristiyan geleneğine göre kitap, Süleyman Mabedi'nin Nebukadnezar tarafından yıkılıp, Kudüs'ün fethedildiği ve Kral Sıdkiya'nın esir düştüğü zamanda Tanrı'nın sözlerini aktaran Yeremya tarafından yazılmıştır. Septuagint ve Vulgat'ta Yeremya kitabından sonra, Tanah'ta ise Rut kitabından sonra yer alır.

Rivayete göre, Şam kapısı dışında bir mağaraya çekilen Yeremya, kitabı orada yazmıştır. Bu mağara tur rehberlerinin uğrak yeridir. "Yerel inanç, şehrin batı yakasındaki dağın kayalık yüzünde 'Yeremya mağarası' bulunduğunu belirtir. Michelangelo'nun da ölümsüzleştirdiği ıstırap, peygamberin ülkesinin düşüşüne olan matemini gösteriyor olabilir".

Beş şiirden dördünde bulunan akrostiş stil Yeremya kitabında bulunmamaktadır ve kitapta ne Yeremya'nın ne de başka birinin yazar olduğu belirtilmektedir. Tarihler kitabı, ağıtın Kral Yoşiyahu'nun ölümü sırasında Yeremya tarafından yazıldığını belirtir. Muhtemelen bu çalışma, aralarında "Ur Ağıtı"nın da bulunduğu bir Mezopotamya janrı olan "şehir ağıtı" tarzı baz alınarak yazılmıştır.

F. W. Dobbs-Allsopp'a göre, gerek formdaki birlik ve gerek kitap genelindeki dil detayındaki benzerlik kitabın tek bir yazar tarafından yazıldığını göstermektedir fakat diğer uzmanlar Ağıtlar kitabının birden fazla yazar tarafından yazıldığını düşünmektedir.

Kitap beş farklı şiirden oluşmaktadır. 1. konuda peygamber, yalnız bir dul gibi acı içinde sızlayan şehirde çeşitli sefalet baskıları altında yaşamaktadır. 2. konuda, bu sefaletler ulusal günahlar ve Tanrı'nın eylemleriyle bağdaştırılır. 3. konu Tanrı'nın halkı için umuttan bahseder. Bu çekilen azap kendi iyilikleri içindir ve iyi günler yakındır. 4. konuda halkın günahları sebebiyle harap ve perişan olmuş şehir ve Tapınak için ağıt yakılmaktadır. 5. konu, Siyon'un serzenişinin tövbe ile dinmesi ve halkın toparlanması için bir duadır.

İlk dört şiir (konu), aynı Mezmurlarda olduğu gibi (25, 34, 37, 119), akrostiştir; her mısra (bap) sırasıyla 22 harflik İbrani alfabesinin harfleriyle başlar. Birinci, ikinci ve dördüncü şiirlerde yirmi iki mısra bulunur. Üçüncü şiirde altmış altı mısra bulunur ve her üç mısra sırasıyla aynı harfle başlar (ilk üç mısra Alef, sonraki üç mısra Bet vs.). Beşinci şiir akrostiş olmamasına rağmen yirmi iki mısra bulunur. İkinci, üçüncü ve dördüncü şiirlerde 16. harf (ע) ve 17. harfin (פ) sırası terstir.

Ağıtlar kitabı, her iki Tapınağın yıkıldığı ve aynı zamanda Yahudi tarihinde yaşanan diğer istenmeyen olayların da tarihi olan 9 Av'da okunur.

Kudüs'ün Eski Şehir bölgesinde bulunan Ağlama Duvarı'nda, "Yahudiler her Cuma akşamüstü bir araya gelip şehrin yıkılışına feryat ederler, duvarı öperler ve gözyaşlarıyla yıkarlar. Fazla kullanılmaktan hırpalanmış Ahit ve dua kitaplarından Yeremya Ağıtı'nı ve uygun Mezmurları okurlar."