Kuzey-Doğu Rusya'nın Slav kolonizasyonu

Kuzey-Doğu Rusya'nın Slav kolonizasyonu, 6. yüzyılda başlayan ve Orta Çağ'ın sonlarına kadar süren Vladimir-Suzdal Knezliği topraklarının ve Rus Kuzeyinin Slavlar tarafından yerleşime sürecidir. Slavların gelmesinden önce, bu toprakların nüfusunu ağırlıklı olarak Baltlar ve Fin-Ugor kavimleri oluşturuyordu. Eski Rus devletinin çöküşü döneminde yoğunlaşan Slav kolonizasyonunun sonucu, bu bölgede Büyük Rus halkının oluşumunun başlangıcı ve siyasi boyutta Vladimir-Suzdal Knezliğinin yükselişi oldu.

Vladimir-Suzdal Knezliği topraklarının tarihi çekirdeği, açık bir tarım arazisinin verimli koyu renkli toprakları ile karakterize edilen Opole doğal bölgesinde bulunuyordu. Opole'nin Slavlar tarafından ana yerleşimi, orman alanlarının azaldığı ve sabit bir ılık sıcaklığın bol mahsulün hasat edilmesini mümkün kıldığı, 10-13. Yüzyılların Orta Çağ iklimsel optimum koşulları altında gerçekleşti. Tarımsal halkların sayısında artışa ve onlar tarafından yeni alanların gelişmesine yol açan Orta Çağ'ın iklimsel optimumu, Almanların doğuya yeniden yerleştirilmesi de dahil olmak üzere Avrupa'daki birçok göç sürecinin katalizörü oldu.

Arkeolojik materyallerin kanıtladığı gibi, en eski Slav yerleşimi, spazmodik bir şekilde ilerledi. Ana gruptan kopan ayrı Slav grupları oldukça uzağa taşındı (örneğin, Nijni Novgorod'taki Bezvodninsky bölgesi veya Kostroma'daki Unja Nehri üzerindeki Popovo köyü yakınları) ve belli bir süre için tecrit altında yaşadılar. Bu dönemde, Slavların bölgedeki nüfusu oldukça azdı ancak küçük otokton nüfusun kültürü üzerinde büyük bir etkiye sahipti. Nitekim Vladimir-Suzdal Knezliğini her ne kadar Slavlar kurmuş olsa da nüfus karışık Slav-Fin nüfusuydu.

9.-10. yüzyıllarda, Kuzey-Doğu Rusya'nın büyük Slav kabileleri tarafından yerleşimi, içinde bir veya başka bir kabilenin temsilcilerinin belirli bölgelere hakim olduğu başladı.

Volga boyunca, Krivichi, Opole'de bulunan nüfusunu kontrol eden Vladimir-Suzdal Knezliği'nin kuzeyine ve doğusuna nüfuz etmeye başladı. İlmen Slavları, Beyaz Göl de dahil olmak üzere daha kuzeydeki topraklara girmeye başladı ve Pomorlar'ın oluşumuna önemli katkılarda bulundu. Moskova bölgesinin güney kesiminde ve Ryazan topraklarında, Slav kolonizasyonu esas olarak Vyatichi kabilesinden kaynaklanıyordu, ancak Radimichi ve kuzeylilerin yanı sıra Don Slavların da kolonizasyona katılımı da vardı. Vyatichi, Oka Nehri'nden Ryazan bölgesine taşındı ve nehri takip ederek Pronya Nehri'ne ulaşarak Moskova Nehri'ne yerleşti.

Vyatichi ve Krivichi'nin yerleşim alanının sınırı, Moskova Nehri ve Klyazma'nın havzası boyunca uzanıyordu. Böylece, Moskova bölgesi, Borovitsky Tepesi'ndeki Vyatichi eserlerinin buluntularıyla da kanıtlanan Vyatichi yerleşiminin sınırları içindeydi. Bununla birlikte, Vyatichi, Oka Nehri'nin sadece bir kısmına yoğunlaşan Suzdal'ın kolonizasyonuna neredeyse katılmadı. Aşağı Oka'da, Murom bölgesinde, Slav nüfusu batıdan Oka boyunca değil, kuzeyden Nerl ve Klyazma boyunca nüfuz etti, bu nedenle ağırlıklı olarak bölge nüfusu Krivichilerden oluşuyordu.

Kuzey-Doğu Rusya'nın çekiciliği bir dizi koşuldan kaynaklanıyordu. İstikrarlı bir tarımsal temel sağlayan Orta Çağ iklimsel optimumuna ek olarak, uluslararası ticaretin gelişmesi ve Rusya'nın diğer bölgelerinde üretilen kürklere olan yüksek talep, Kuzey-Doğu Rusya'nın yerleşim alanı için teşvik edici unsurlar olmuşlardır. Bunların yanında bölge, Hristiyanlığın Rusya'da yayılması ve devlet nezdinde de kabul edilmesi nedeniyle Hristiyanlığı kabul etmeyen putperestler için prenslik gücünden koruyacak bir yurt olarak ortaya çıktı.

İstanbul'un zayıflaması ve Ruslar ile Bizans bağlantısını sağlayan yolların Kumanlar tarafından kontrol edilmesi nedeniyle Dinyeper boyunca ticaretin önemli bir bölümünün yok olması.

Yıllıklar ayrıca, II. Vladimir Monomah'ın yönetimi altında, Güney Rusya'dan Zalesye'ye daha önce zar zor geçilen Bryansk Ormanlarından geçen “düz bir yolun” olduğuna dikkat çekiyor. Bu, Kiev topraklarının daha önce atlanmış olan Vladimir-Suzdal toprakları ile Dinyeper-Volga yolu boyunca Valdai'de bir portage ile doğrudan iletişimini büyük ölçüde kolaylaştırdı.

6-8. yüzyıllarda gerçekleşen üst Dinyeper bölgesinin Baltık topraklarının Slav kolonizasyonunun aksine, tarihçiler Volga-Oka örneğinde sadece kendiliğinden değil, aynı zamanda feodal olarak organize edilmiş yerleşimlerin de olduğunu belirtiyorlar.

Rusya'nın Moğol istilasından sonra, Vladimir Prensi III. Yaroslav, Batu tarafından prens olarak tanındı. Kronikler, nüfusun Moğollar tarafından prensliği tanındıktan sonra Vladimir topraklarına göçünü, şehirlerin restorasyonu ve köylerin yeni yerleşimi, yeni Büyük Dük II. Yaroslav'ın ekonomiyi ve yönetimi restore etme eylemleri hakkında bir dizi kayıt içeriyor. Güney prensliklerinden Vladimir topraklarına yeniden yerleşim başlar, sadece Moğol-Tatarlar tarafından değil, aynı zamanda Plano Carpini'nin yazdığı gibi Litvanya Büyük Dükalığı tarafından da sürekli baskınlar tarafından harap edilir. Bu nedenle "Kraliyet Dereceleri Kitabı"nda belirtildiği gibi III. Yaroslav'ın Altın Orda'dan icazet almasıyla Galiçyalılar, Volınlılar, Ryazanlılar, Polokanlılar, Smolenskliler, Menskyliler, Toropiyanslılar, Çernihivliler, Kyyanyliler gibi Rusya'nın her köşesinden bulunan insanlar Vladimir topraklarına göçüyordu.

13.-14. yüzyılların başında, 1299 Kiev Yıkımıyla Orta Dinyeper ve Kiev'in bir sonraki yıkımının bir sonucu olarak Kiev Prensliği, Çernihiv Knezliği ve diğer güney Rus prensliklerinden Moskova'ya başka bir göç dalgası yaşandı. Aynı dönemde Metropolitan Maxim, ikametgâhını Kiev'den Bryansk üzerinden Vladimir'e taşıdı. Bu, halefi Metropolitan Peter ile birlikte Moskova'nın kilise başkenti olarak öneminin artmasının başlangıcıydı. Güç artık güneyden Kuzey-Doğu Rusya'ya doğru kayıyordu. Güney Rus yerleşimciler Kuzey-Doğu Rusya'ya kendi şehirlerinin adlarını aktardılar: Pereyaslavl, Starodub, Zvenigorod, Galich, Yuryev, Vyshgorod, Przemysl, Belgorod vb.

Yeni yöntemler sayesinde, Kuzey-Doğu Rusya'da sadece şehirleri değil, aynı zamanda köyleri de inceleme fırsatı doğdu. Arkeolojik araştırma sonuçlarına göre, 10. yüzyılın ikinci yarısında kentlerde olduğu gibi köylerde de yoğun nüfus artışı gözlemlendi. Aynı zamanda, son derece düşük yoğunlukta yerleşim ve eski dönemlere ait eserler dikkat çekiyor. Kuzey-Doğu Rusya'nın arkeolojik olarak en çok çalışılan bölgeleri, Suzdal bölgesinin yanı sıra Beyaz Göl ve Şeksna Nehri'nin çevresidir. Suzdal bölgesinde, modern tahminlere göre, büyük çoğunluğu söz konusu döneme ait olan yaklaşık iki bin olan çok yüksek bir yerleşim yoğunluğu vardır. Beyaz Göl çevresindeki nüfus yoğunluğu önemli ölçüde daha düşüktür, ancak 12-13. yüzyıllarda önemli bir artış belirtileri de vardır.

Yerleşimler, kural olarak, yer üstü kütük evleri ve tarlaları olan çok avlulu yerleşimlerdi. Burada demir erittiler, demirden, demir dışı metallerden vb. aletler, ev eşyaları ve mücevherler ürettiler. Suzdal bölgesindeki polen spektrumlarında, 9. yüzyıldan başlayarak, ormanların kapladığı alanda kademeli bir azalma izlenebilir ve 12. yüzyıla göre bu gösterge bitki örtüsünün tamamen yeniden yapılandırıldığını gösterir.

Yabancı (çoğunlukla Orta Doğu ve Yunan) menşeli olanlar da dahil olmak üzere zengin madeni para, mücevher, ev aletleri ve silah buluntuları, X-XIII yüzyıllarda Kuzey-Doğu Rusya'nın kırsal toplumunun önemli ölçüde refahını ve ticarete katılımını göstermektedir. Geçim esas olarak tarıma bağlıyken, artı ürünün ve servet birikiminin ana kaynağı görünüşe göre kürk ticaretiydi. Bu, arkeolojik verilerle doğrulanır, çünkü kürklü hayvanların kemikleri (kunduz, sincap, sansar vb.) incelenen yerleşimlerin osteolojik bulgularında yaygın olarak tespit edilmiştir. Tüm osteolojik bulguların %62'sini oluştururlar. Oldukça yaygın olan, kürklü hayvanları kürklerine zarar vermeden avlamak için tasarlanmış, kör bir vurucuya sahip ok uçları buluntularıdır. Bununla birlikte, Suzdal bölgesinde ve daha kuzey bölgelerinde ekonomik yaşamın gelişimindeki farklılıklardan söz edilebilir. Suzdal bölgesinde, arkeolojik verilere göre, kürk ticareti 11. yüzyılın sonunda 12. yüzyılın başında önemini kaybederken, Belozersk bölgesinde çok daha uzun süre önemini korudu.

Slavların gelişinden önce, Kuzey-Doğu Rusya topraklarında Merya, Muroma, Meshchera, Wes, Chud Zavolochskaya ve diğerleri gibi çeşitli Fin-Ugor kavimleri yaşıyordu. Kuzey-Doğu Rusya'nın Slav kolonizasyonu sorunlarıyla ilgilenen birçok yazar (Spitsyn, Tretyakov, Makarov), bu toprakların Slavlar tarafından yerleşimi sırasında otokton Fin-Ugor nüfusunun düşük yoğunluğunu kaydetti. Az sayıda yerel kabilenin genel geçim kaynakları arasında çok az tarım bulunurken, avcılık ve toplayıcılık, balıkçılık ve sığır yetiştiriciliği geleneksel ekonomik geçim kaynaklarıydı. Göllerin ve nehirlerin kıyıları, otokton nüfusun yoğunlaştığı yerler iken, su kütlelerinin yakınında bulunan geniş araziler pratik olarak terk edildi.

Slavlar bölgede hızla yoğunlaşırken Fin-Ugor kavimleri Slavlar tarafından barışçıl bir şekilde sömürgeleştirildi. İki kavim arasında herhangi bir düşmanlık söz konusu değildi. Bu aynı zamanda, kırsal yerleşim kültüründe sonuçlarına göre arkeolojik verilerle de doğrulanmaktadır. Volga-Oka'nın gömülü höyüklerde Fin gelenekleri oldukça zayıf bir şekilde izlenir, Rostov-Suzdal topraklarının en kuzey kesiminde biraz daha belirgindir. Ayrıca bazı durumlarda Fin-Ugor nüfusunun doğuya doğru bir çıkışı da bulunmaktaydı.