Mayıs papatyası

Matricaria chamomilla, (eşanlamlısı: Matricaria recutita) çoğu zaman papatya, Alman papatyası, Macar papatyası (kamilla), yaban papatyası, mavi papatya, kokulu mayıs papatyası adlarıyla bilinir.

Papatya kelimesinin karşılığı olan ingilizce Chamomile kelimesi, "yerdeki-elma" anlamına gelen Yunanca χαμαίμηλον (chamaimēlon)'dan gelir "yerde" anlamına gelen χαμαί (chamai) ve "elma" anlamına gelen μήλον (mēlon)' dan türetilmiştir. Bitki, elma kokusundan dolayı böyle adlandırılır.

Latincede matrisin anlamlarından biri de rahimdir. Matricaria chamomilla, adet krampları ve adet öncesi sendroma bağlı uyku bozuklukları gibi jinekolojik şikayetleri tedavi etmede kullanıldığından bu cinse Matricaria adı verilmiştir.

Papatya bitkisi Antik Mısır ve Klasik Antik Çağ'da tıbbi olarak kullanılmıştır. Bazı Germen kabileleri bunu, yazılı bir dile sahip olmadan önce biliyorlardı. Hangi bitki türünün kullanıldığını tam olarak söylemek zordur.

Uzun ve dar yaprakları 4 ila 7 cm uzunluğunda ve iki veya üç uçludur. Yaprak uçları dar ve doğrusal, yaklaşık 0,5 mm kalınlığındadır ve çivi gibidir.

Çiçekler panikülat çiçek başlarında (capitula) taşınır. Beyaz ışın çiçekleri ligule ile donatılmıştır, disk çiçekleri ise sarıdır. İçi boş çiçek tablası şişmiş ve kabuksuzdur. Bu özelliği Alman papatyasını kabuklu çiçek tablası olan Mısır papatyasından (Anthemis arvensis) ayırır.

Mayıs papatyası çiçeklerinin kendilerine has kokuyu ve ilginç özellikleri veren mavi uçucu bir yağı vardır. Yağın içerdiği şamazulene atfedilebilen bu renk, bitkiye neden mavi papatya denildiğini açıklar.

Meyvesi sarımsı kahverengi yarı silindirik bir akendir (kapçık meyve). Aken çok küçük, 1-2 x 0,5 mm, 4-5 ventral kaburgalı, arkası pürüzsüz, sarımsı beyaz, papussuz veya küçük taç şeklindedir.

Çiçeğinin sepet sapı, 3 ila 10 cm uzunluğundadır. Çok daha küçük olmalarına rağmen görünümleri Koyungözü' nü andırır. Çiçek başının çapı 18 ila 25 mm'dir. 20 ila 30 arası brakte neredeyse tek sıradır.

Çiçek çanak tabanı çiçeklenmenin başlangıcında düzdür, daha sonra konik ve içi boş hale gelir. Genellikle antezin sonuna doğru geriye itilmiş, 6 ila 9 mm uzunluğunda ve 2 ila 3 mm genişliğinde beyaz ışın çiçekleri bulunur.

Akenler 0,8 ila 1,5 mm uzunluğunda, açık gri-kahverengi renktedir. Akenin içinde mukoza bezleriyle kaplı dört ila beş kaburga bulunur; dışında ise bezlerle seyrek noktalıdır.

Tohum dağılımı çeşitli şekillerde olur: koyun, eşek ve at gibi hayvanlar meyve saplarını yer ve endozoochory adı verilen akenleri yayar; meyveler sümüksüleşir ve hayvanlara yapışır (epizookory) ve/veya papatya insanlar tarafından da yayılır (hemerokor).

Mayıs papatyasının anavatanları, Orta Doğu, Güney ve Doğu Avrupa'dır. Sonradan Avustralya, Doğu Avrupa, Kuzey Hindistan, Kuzey ve Güney Amerika'da yerlileştirilmiştir. Günümüzde Avrupa'da, Kuzey ve Güney Amerika ve Avustralya'da, ılıman Asya'da (Orta Doğu, Orta Asya, Çin'in belirli bölgeleri), Kuzey Afrika'da (Cezayir, Fas) vardır.

Tarlalarda, çorak arazilerde, tercihen taze, besin açısından zengin, humuslu tınlı, alüvyonlu ve killi topraklarda yetişir. Dağlık alanlara kadar çıkar. Tirol'da deniz seviyesinden 1300 metrede, Valais kantonu'nda 1650 metrede, Graubünden'de Ospizio Bernina tren istasyonunda 2300 metre yükseklerde bile yetiştiği görülmüştür.

2010 yılında botanikçi Elias Landolt ve arkadaşlarına göre İsviçre'de ekolojik gösterge değerleri şöyleydi: nem numarası F = 3w (orta derecede nemli ancak orta derecede değişken), ışık numarası L = 4 (parlak), reaksiyon numarası R = 4 (nötr ila bazik), sıcaklık numarası T = 4 (collin), besin numarası N = 4 (besin açısından zengin), kıtasallık sayısı K = 3 (okyanus altı ila kıta altı).

Mayıs papatyası diğer iki şifalı papatyadan tek bir dik gövdeden oluşan yıllık bitki olmasıyla farklıdır. Mayıs papatyasının çayı tatlı, diğer iki papatyanın çayı ise acıdır.

Mavi papatya yağının ana bileşenleri (-)-α-bisabolol (% 5–70), çeşitli bisabolol oksitler (A: 5–60, B: 5–60 ve C: % 0–8), trans-β- farnesen (% 7-45), çeşitli eninedisikloeterler (% 2-30) ve Guajan türevleri spathulenol (%1 civarında) ve chamaviolin'dir.

Yağa mavi rengi veren şamazulen, üretimde bitkinin içerdiği matrisinden oluşur. Matrisine (% 0,03-0,2) ek olarak seskiterpen laktonlar (guaianolidler) aynı zamanda matrikin ve desasetilmatrikarini de içerir.

Flavonoid içeriği % 6'ya kadardır; apigenin, apigenin-7-O-glukozit ve bunların çeşitli türevlerinin yanı sıra kersetin, krisoeriol, lutein, luteolin, patuletin, rutin, hiperosid ve kozmosiin dahil olmak üzere 30'dan fazla bileşik izole edilmiştir.

Diğer bileşikler arasında kumarinler (umbelliferon, fıtıkin, aesculetin, kumarin, skopoletin, izoskopoletin), yaklaşık % 2,5 2-glukozil-4-metoksisinnamik asit, anisik asit, kafeik asit, vanilik asit ve siringik asit bulunur. Müsilaj içeriği % 3 ila % 10 arasıdır.

"Mavi renkli" papatya yağı, 120'den fazla kimyasal maddeyi içerir: 28 terpenoid, 36 flavonoid ve potansiyel farmakolojik aktiviteye sahip 52 çeşitli bileşikten oluşur. Bütün bu maddeler bitkinin ikincil metabolitleri'dir.

Bu yağ, bitkinin savunmasından sorumlu olan metabolitlerden oluşur: öncelikle alfa-bisabolol seskiterpenler, bisabolol oksitler A ve B ve (E)-β-farnesen. İkinci terpenoid, elmanın ve diğer meyvelerin kabuğunda bulunan, bitkinin meyvemsi aroma bileşenlerinden biridir.

Papatya çiçeğinin bileşiminin % 8'ine kadar var olan fenolik bileşikler ve özellikle flavonoid'ler çiçek başının boru şekilli çiçek salkımlarına sarı renk verir.

Flavonoidler, bitkileri UV ışınlarından, serbest radikallerden, patojenlerden ve otçullardan korur ve tozlaştırıcıları çeker. Dolayısıyla kuraklık papatyada bu flavonoidlerden biri olan apigenin üretiminin artmasına neden olur.

Doğrudan büyümesi ve gelişmesi için kullanılan yabani papatyanın birincil metabolitler’i, özellikle çevresel streslere uyumuyla ilişkili olarak incelenmiştir: bakırın, fazla salisilik asidin ve fazla suyun etkisi altında bitkinin klorofil konsantrasyonu azalır. Öte yandan azot eksikliği bitkinin klorofil içeriğini değiştirmedi ancak yapraklarında ve köklerinde çözünebilir proteinlerin azalmasına neden oldu.

Papatyanın büyüme ortamına eklenen farklı amino asitler proteinlerin sentezini uyararak büyümesini sağlar, dal sayısını, çiçek baş sayısını ve toprak üstü kısımlarının ağırlığını artırır.

İltihap önleyici: bu özellik şamazulene, öncüsü matrisin, (-)-α-bisabolol ve oksitinine atfedilebilir.. Fare pençesi kaynaklı ödem, artrit ve radyo kaynaklı eritem üzerinde iltihap önleyici aktivite belirlenmiştir..

Alman papatyası bitkisel tıpta mide ağrısına karşı, cilt bakımında, irritabl bağırsak sendromu (IBS) için ve hafif uyku verici olarak kullanılır. Hafif müshil olarak da kullanılır.

Geleneksel tıpta (Das, 2014), fonksiyonel sindirim bozuklukları (gaz giderici özelliği vardır), orta dozlarda uykusuzluğa karşı, zor sindirimde (ağrılı sindirim spazmları) ve egzama vb. karşı tek başına veya karışım halinde bitki çayı olarak kullanılır. Das, geleneksel olarak papatyayla tedavi edilen rahatsızlıkların tam envanterini çıkardı. Papatyanın yararlı olduğu 55 hastalık ve durumun listesini yaptı.

Papatya çayı yapmak için papatyanın çiçekleri, bitkisi ve tohumları kullanılır. Özellikle Romanesk ülkelerinde papatya çayı uyku çayı ve sakinleştirici olarak kullanılır. Genellikle yemekten sonra veya yatmadan önce içilen, sarı boru şeklindeki papatya çiçeklerinden yapılan "Camomilla setacciata" bir İtalyan çay spesiyalitesidir.

Bir fincan Papatya çayı yapmak için iki çay kaşığı kuru çiçek fincana konulur. Papatya'nın uçucu yağının buharlaşmasını önlemek için fincanın üstü kapatılır ve çay 10- 15 dakika demlenir. Hücrelerin içinde yeni aktif madde oluşumu nedeniyle posası ezilmelidir bu daha sonra hücre duvarlarını kırıp serbest bırakır ancak bu madde kaynama noktasına yakın oluşur.

Papatya çiçekleri hoş kokuludur ve İltihap önleyici madde, spazm çözücü, şişkinlik giderici ve mide ilacı olarak kullanılır. Çiçeklerin koku giderici ve antibakteriyel etkileri vardır.

Dahili olarak gastrit, enterit, kolit, yellenme gibi mide ve bağırsak sorunları, şişkinlik, sindirim sisteminde kramp benzeri rahatsızlıklar ve adet sorunları için kullanılır. Mayıs papatyasının sakinleştirici ve kaygı giderici etkisi rapor edilmiştir.

Bitkisel yağlara batırılarak elde edilen papatya çiçeklerinden elde edilen özütlere de papatya yağı denir. Bu papatya yağının içindeki papatya aktif bileşen konsantrasyonu uçucu papatya yağına göre çok daha azdır.

Matricaria chamomilla'''nın çiçekleri zehirsizdir. Aynı durum uçucu yağ ve bisabolol için de geçerlidir. Ancak papatya esaslı preparatlarda laktonların olası varlığı, bazı hassas kişilerde alerjik kontakt dermatite neden olabilir. Matricaria chamomillanın resmi olarak dahil olduğu durumlar oldukça istisnaidir.

Papatya yetiştiriciliği için özel toprak kalitesine gerek yoktur ancak mahsul en iyi şekilde iyi üst topraklı dengeli topraklarda yetişir. Papatya talepkar olmayan bir bitkidir ve oldukça toleranslıdır. Mahsul hafif ila ağır topraklarda büyür.

Tohum yatağı düz olmalı ve yabancı otlar olmamalıdır. Tohum ekiminden sonra yeniden sıkıştırılmalıdır. Yeniden sıkıştırma tohumlamadan sonra toprağın ağır bir rulo ile yuvarlanması gerektiğinden çok önemlidir. Aksi takdirde küçük tohumlar toprakla temas etmez ve çimlenme olmaz.

Ekim sonbaharda en uygun ay olarak eylülde yapılır. Sonbaharda tohumu ekilen papatya en çok verimi sağlar. Eylülün kaçında ekim yapılırsa yapılsın çiçeklenme, gün uzunluğu 17 saat olduğunda başlar ki bu Orta Avrupa'da mayıs sonu veya haziran başıdır.

İlkbaharda ekim yaparak hasat zamanı etkilenebilir bu da uzun ekim ve hasat dönemlerinin yanı sıra diğer yetiştirme işleri nedeniyle makinelerin daha çok kullanılmasına yardım eder.

Tohum ekimi mart ve mayıs ayları arasında da yapılabilir. Ancak ilkbahardaki ekimle verimin düştüğü ve haşere baskısının arttığı söylenebilir. Mahsul temmuzun 2. yarısında hasat edilebilir.

Daha yoğun üretimde tohum dikimi bitki tarafından yapılır ve yetiştirme çok yıllıktır. Son hasattan sonra bitkiler kesilerek tarlaya bırakılır. Daha sonra toprak mekanik olarak işlenir ancak çevrilmez. Tohumlar daha sonra eylülde filizlenir ve toprak üzerinde yabani otlara karşı yardımcı olan halı benzeri bir tabaka oluşur. Verim sonbahar ekimleriyle karşılaştırılabilir.

Papatya ortalama besin maddeli topraklarda büyüyebilen mütevazı bir bitkidir. Azot (N) ile gübrelemeyle eşeysiz büyümesi artar bu ise hasat tekniğinde sorunlara yol açabilir ve hasat zamanı gecikebilir. Genellikle azot gübrelemesi yapılmaz çünkü bu öncelikle yabancı ot oluşumunu teşvik eder ve mekanik hasat da bozulur.

Papatya bitkisi iyi bir üst toprakla dengeli toprakta iyi büyür. Ancak papatya kesiminde kalite bozulması nedeniyle organik maddeli gübre verilmemelidir. Organik maddeli gübre çiçeğe ve bunun sonucunda ortaya çıkan ürünlere bakteri bulaşma riski vardır.

Papatya'nın iyi şekilde yabancı ot kontrolü gerektiren yavaş bir gençlik zamanı vardır. Tohum dikiminden önce yabancı otsuz uygun tohum yatağına sahip olunması önemlidir bu nedenle herbisit kullanılabilir. Mevcut seçici herbisitlerin yokluğundan dolayı çimlenmeden sonra papatya bitkisinin güçlü vejetatif büyümesi başlayana kadar sadece mekanik olarak yabancı ot kontrolü mümkündür.

Yaprak bitleri papatya üretimi için büyük tehdittir çünkü sadece daha yavaş büyümeye değil aynı zamanda uğur böceklerinin çekilmesine de neden olur. Şiddetli yaprak biti istilası ve bunu izleyen uğur böceği kolonizasyonu durumunda, ilacın önemli ölçüde kontaminasyonu oluşabilir.

Papatya kendi kendine uyumlu mahsuldür ve çok yıllık ekim mümkündür. Papatya için ürün dönüşünün neden olması gereken en önemli koşul yabani otsuz tohum yatağıdır. Bu normalde örn. Patates, buğday veya mısır gibi sıralı mahsullerin yetiştirilmesinden sonra verilir.

Mahsulden sonraki papatya için gönüllü papatya tohumları büyük bir sorundur. Hasat işlemi nedeniyle bir sonraki üründe çok sayıda tohum toprakta kalır ve filizlenir. Bu nedenle, papatyayı hedef alan herbisitleri karşı toleranslı bir sonraki mahsulün olması çok önemlidir.

Papatya bitkisi yılda genellikle 2-3 kez çiçek açar. Bu yılda birden fazla hasatla da hesaba katılır. Çiçeklenme dönemi yaklaşık 50–65 gün iken, çiçeğin gelişimi yaklaşık 20–25 gün sürer.

Tam çiçeklenmeyle hasat başlar. Hasat tarihinin doğru zaman seçimi hasat edilen ürünün kalitesi için çok önemlidir. En önemli kalite özelliği, çiçek başlangıcından itibaren sürekli artan ve ışın çiçekleri yatay veya hafif aşağıya doğru baktığı zaman maksimuma ulaşan çiçeklerdeki uçucu yağ içeriğidir. Bu nedenle çiçek başlarının çoğu açıldığında hasat biter.

En uygun hasat tarihinin belirlenmesine bu nedenle çok dikkat edilmeli ve tarih objektif ve doğru şekilde belirlenmelidir. En uygun tarihin bulunması için, çiçeklenme indeksini belirlemeye yönelik denklemler geliştirilmiştir. Aşağıdaki denklem, artan çiçek verimi, azalan uçucu yağ içeriği ve uçucu yağ içeriğinin bileşimindeki değişiklik arasındaki uzlaşmayı ifade eder. Bu denklemde aşırı açan çiçek sayısı eksi çiçek tomurcuk sayısı ile toplam çiçek sayısı arasındaki oran belirlenir.

Papatya için en uygun hasat tarihi yukarıda açıklanan formülle hesaplanan çiçeklenme endeksinin −0,3 ile −0,2 arası veya mevcut bitkilerin yaklaşık % 50-70'inin tam çiçek açtığı zamandır.

Elle hasat sırasında çiçek tomurcukları ya parmaklarla toplanır ya da toplama tarakları, tarak küreği veya yolma arabaları gibi basit teknik cihazlar kullanılır.

Mekanik hasat tekniklerine rağmen hasat edilen ürünün yüksek kalitede olması çok önemlidir. Buna göre hasat edilen ürünün dikkatli bir şekilde işlenmesi için hasat teknolojisine ilişkin gereksinimler yüksektir. Mekanik hasat yapabilmek ve iyileştirebilmek için çiftçiler çiçek tomurcukları aynı seviyede olacak şekilde tek tip bitki boylu büyük çiçek başlı çeşitler yetiştirmelidir.

Mekanik hasatta asla çiçek tomurcukları değil aynı zamanda sap kısımları da hasat edilir. Bu saplar çoğunlukla 10 mm ila 30 mm uzunluğundadır. Prensipte bu ilaç yapımında kullanılacak kesilmiş çiçek tomurcuklarının kalitesi üzerinde hiçbir etkiye sahip değildir ancak seçim için biraz daha fazla çabaya neden olabilir.

Önemli bir teknik hasat ilkesi döner biçme makineleri, doğrayıcılar veya komple biçerdöverler tarafından kesim yapılmasıdır. Bu durumda tüm çiçek ufku hasat edilir. Özellikle papatya hasatı için gerek çay üretimi gerekse endüstriyel işleme için kıyıcılar kullanılır.

Bir diğer hasat ilkesiyse keskin yolma tarakları olan tamburların hasat yönünün tersine dönmesidir. Böylelikle bitki stoğu aşağıdan yukarıya taranır. Toplama taraklarının arkasına eklenen bıçaklar sayesinde çiçek tomurcukları kesilir ve diğer genel mekanik hasat teknolojilerinde olduğu gibi bitki sapından kopmaz.

Hasat edilen ürünün yaklaşık % 80 sudur bu nedenle fermantasyon riski altındadır. Ürünün depolanması için % 10-11 su içeriğine kadar kurutulması gerekir.

Diğer mahsullere kıyasla daha yüksek fermantasyon riski nedeniyle kurutma işlemi hasattan sonra 2 saati geçmemelidir. Ürün üzerinde yüksek basınçtan kaçınmak ve fermantasyon riskini daha da arttırmamak için depolama yüksekliği çok büyük olmamalıdır.

Güneşte veya çatı altında doğal kurutma gibi birkaç kurutma sistemi vardır ancak aynı zamanda kesintili kurutucular, yarı-sürekli raf kurutucular veya sürekli bantlı kurutucularla da kurutma yapılır.

Kurutmada en önemli konu ürünün asla 40 °C (104 °F) üzerinde ısınmamasıdır. Çok yüksek kurutma sıcaklıkları bileşenlerin içeriğini azaltır, özellikle şamazulen ve flavonoid içeriği önemli ölçüde düşer.

Mekanik hasat nedeni ile toplanan üründe çok sap vardır. Bu nedenle çoğu kez kurutmadan hemen önce saplar ayrılır. Bu ayırma genellikle çift cidarlı ters yönde dönen tambur elekleriyle yapılır. Gerekirse daha sonraki bir çalışmada kurutulduktan sonra çiçek tomurcukları üzerindeki sapların kısa kısımları sade çiçek tomurcuğu ürünlerini almak için ayrılır.

Papatya çiçeklerinden esansiyel yağın ekstraksiyonu buhar damıtma ile yapılır. 10 ml Alman papatyası esansiyel yağı üretmek için 3 ila 5 kg arası bitki gerekir.

Papatya çiçeği üretiminin önemli bir nedeni ilaç yapımı için kullanılan papatya yağının ekstraksiyonudur. Bu yağ çoğunlukla taze çiçek tomurcuklarından ve çiçek saplarından damıtılarak çıkarılır.