Atira asteroitleri

Atira asteroitleri veya Apohale asteroitleri, aynı zamanda Dünyasal iç nesneler (IEOs) olarak da bilinen, enötesi Dünya'nın enberi mesafesi olan 0,983 AU'dan daha küçük olan ve Dünya'nın yörüngesiyle sınırlı olan yörüngelere sahip asteroit grubudur. Atiralar diğer Dünya'ya yakın cisim grupları olan Aten, Apollo ve Amor asteroitlerine göre açık arayla en az üyeye sahip olan gruptur.

Genellikle Atira asteroitleri olarak adlandırılan sınıf için resmi bir isim bulunmamaktadır. "Apohele asteroitleri" terimi Hawaii dilinde yörünge anlamına gelen apo [ˈɐpo] 'daire' ve hele [ˈhɛlɛ] 'gitmek' sözcüklerinden türetilmiş olup, 'yı keşfeden bilim insanları tarafından önerilmiştir. Bu terim kısmen aphelion (apoapsis) ve helios sözcüklerine benzerliği nedeniyle teklif edilmiştir. Diğer araştırmacılar "İç Dünya Nesneleri" (IEOs) tanımlamasını benimsemişlerdir. Yeni bir asteroit sınıfının, o sınıfın tanınan ilk üyesi olan 163693 Atira ile adlandırılmasına yönelik genel uygulamayı takiben, "Atira asteroitleri" tanımlaması NASA da dahil olmak üzere bilim camiası tarafından büyük ölçüde benimsenmiştir.

Dünya'nın yörüngesindeki konumları nedeniyle Atiralar'ın gözlemlenmesi oldukça güçtür, çünkü Dünyadan bakıldığında Güneş'e yakın konumdadırlar ve bu nedenle Güneş'in aşırı güçlü ışığı tarafından "gölgede bırakılırlar". Bu da Atiralar'ın genellikle yalnızca alacakaranlıkta görülebileceği anlamına gelmektedir. Dünya'nın yörüngesindeki asteroitler için ilk belgelenmiş alacakaranlık araştırmaları 20. yüzyılın başlarında astronom Robert Trumpler tarafından gerçekleştirilmiş, ancak Trumpler herhangi bir asteroit tespit edememiştir.

Şüphelenilen ilk Atira asteroidi Mauna Kea Gözlemevi'nden David J. Tholen tarafından keşfedilen 'dır, ancak ilk olarak 2003 yılında Arecibo Gözlemevinde keşfedilen 163693 Atira teyit edilmiştir. Şubat 2023 itibarıyla, ikisi isimlendirilmiş, sekizi numaralandırılmış ve altısı potansiyel olarak tehlikeli nesne olan 28 adet Atira olduğu bilinmektedir. Ayrıca 127 nesne Dünya'nın enötesinden (Q = 1,017 AU) daha küçük bir enöteye sahiptir.

Atira asteroitlerinin çoğu, asteroit kuşağı kaynaklı olup, yerçekimi bozukluğunun yanı sıra Yarkovsky etkisi gibi diğer nedenlerin bir sonucu olarak mevcut konumlarına sürüklenmişlerdir.

Atiralar Dünya'nın yörüngesiyle kesişmezler ve ani çarpışma tehdidi oluşturmazlar, ancak yörüngeleri Merkür veya Venüs'e yakın bir yaklaşımla dışa doğru tedirgin olabilir ve gelecekte Dünyayla kesişen asteroitler haline gelebilirler. Birçok Atira asteroitinin dinamiği Kozai-Lidov mekanizmasının neden olduğu dinamiğe benzemektedir, bu da enberide librasyon olmadığı için uzun vadeli yörünge istikrarının artmasına katkıda bulunur.

Advances in Space Research dergisinde yayınlanan 2017 tarihli bir çalışma, Atira asteroitlerini incelemek üzere düşük maliyetli bir uzay sondası gönderilmesini önermiş ve bu görevi üstlenmek için grubu Dünya'dan gözlemlemenin zorluğunu gerekçe göstermiştir. Bu çalışmaya göre, görevin uzay aracının elektrikli itiş gücüyle desteklenmesi ve mümkün olduğunca çok sayıda Atira asteroitinin yanından geçecek şekilde tasarlanmış bir yol izlemesi önerilmiştir. Sonda ayrıca Dünya için tehdit oluşturabilecek yeni NEO'lar keşfetmeye de çalışacaktır.

İlki keşfedilmeden önce geçici olarak "Vatira" asteroitleri olarak adlandırılan ꞌAylóꞌchaxnim asteroitleri, Venüs'ün yörüngesinin tamamen içinde, yani 0,718 AU yörüngesinde dönen bir Atira alt sınıfıdır. Yörüngeleri onları Dünya'dan önemli bir uzaklığa yerleştirmesine rağmen, yine de Dünya'ya yakın nesneler olarak sınıflandırılırlar. Gözlemler, ꞌAylóꞌchaxnim asteroitlerinin yörüngelerinin sıklıkla Atira asteroitlerine dönüştüğünü veya tam tersi olduğunu göstermektedir.

İlk olarak 2012 yılında Sarah Greenstreet, Henry Ngo ve Brett Gladman tarafından varlığı resmi olarak teorileştirilen bu türden ilk ve bugüne kadar bulunan tek asteroit, 4 Ocak 2020'de Zwicky Geçici Tesisi tarafından keşfedilen 594913 ꞌAylóꞌchaxnim'dir. Arketip olarak, daha sonra sınıfa adını vermiştir. Sadece 0,656 AU'luk bir enöteye sahiptir, bu da onu bilinen en küçük enöteye sahip asteroit yapar.

Henüz tamamen Merkür yörüngesinde (q = 0,307 AU) dolanan bir asteroit keşfedilmemiştir. Bu tür varsayımsal asteroitler muhtemelen vulkanoidler olarak adlandırılacaktır, ancak bu terim genellikle Güneş Sistemi'nin yaşı boyunca daha spesifik olarak Merkür içi bölgelerinde kalan asteroitlere atıfta bulunmaktadır.