Nokalakevi

Nokalakevi () ya da bilenen diğer adıyla Arhaiopolis  (, antik kent anlamına gelir) ve Tsihegoci ("Kuci Kalesi"), Gürcistan'ın Samegrelo-Zemo Svaneti bölgesinin Senaki belediyesinde yer alan bir arkeolojik sit alanıdır. Lazika krallığının başkenti olan Nokalakevi, Kolhis kralı Kuci'nin saltanatı döneminde inşa edilmiştir.

Nokalakevi'nin kalıntıları Gürcistan'ın batısındaki Tehuri Nehri'nin çevresinde bulunur. Bölge, Kolhis ovasının kuzey ucundaki Megrelya civarı olarak da adlandırılabilir. Yaklaşık 20ha'lık alanı kaplayan bölge, Bizanslı tarihçilerce Archæopolis olarak biliniyordu. Bölgenin içindeki Kuci Kalesi ise Gürcü (Kartli) tarihçiler tarafından Tsihegoci olarak adlandırılıyordu. İsmini Kolhisli bir hükümdar veya bir eristaviden aldığı düşünülmektedir. Kale, Martvili yolundaki modern Senaki kasabasına 15 km uzaklıkta yer almaktadır. Kale, Tehuri Nehri'ndeki önemli bir geçiş noktasıdır. Konumu itibarıyla, bölgedeki tepeleri Megrelya'nın merkezindeki Çhorotsku şehrine bağlar. Nokalakevi, 6. yüzyılda, Güney Kafkasya'da Bizanslar ve Sasaniler arasında yaşanan savaşlarda önemli bir yere sahiptir. Kale, Lazika'yı, (günümüzde Megrelya) Sasaniler, Persler ve İberyalılardan (Doğu Gürcistanlılar/Kartliler) koruyan stratejik bir kaleydi. 541-562 yıllarındaki savaşlarda, Pers İmparatorluğu'nun Nokalakevi'yi Bizanslar ve Lazlardan alamaması, Lazika'nın üzerindeki Pers kontrolünün kaybedilmesine neden oldu.

Bizans döneminde, Nokalakevi'deki surlar, Tehuri Nehri'nin konumundan yararlanmıştır. Bu sayede kalenin batısına, kireç taşlarıyla bir geçit oyulmuştur. Alanın kuzeyindeki dik ve engebeli arazi, burada kurulmuş olan kaleyi neredeyse saldırılamaz hale getirmektedir. Bir duvar, kalenin bulunduğu “üst şehir” 4. ve 6. yüzyıldan kalma binaların bulunduğu "aşağı şehir” ile bağlamıştır. Roma döneminin sonlarından kaldığı düşünülen bulgulara göre, bölge, milattan önce 8 ve 2. yüzyıllar arasında sırasıyla işgal ve terk edilmiştir.

Sit alanıyla ilgili çalışmalar, Rusların Megrelya'yı işgal etmesinden önce, İsviçreli bir filolog olan Frédéric Dubois de Montpéreux'un 1833-4 yılında bölgeyi incelemeye gelmesiyle başlamıştır. Kalıntılardan buranın Bizanslı tarihçilerin bahsettiği Arhaiopolis olduğu sonucunda vardı. Aynı zamanda buranının Antik Kolhis'in başkenti ve Yunan Argonotlar'ın yaşadığı efsanevi Aia antik kenti olduğunu iddia etti. Bu teşvik edici çalışma, 1920'lerde bir arkeolojik kazı önerisi ile sonuçlandı. 1930-31 kışında, Freiburg Üniversitesi'nden Alfonse-Maria Schneider tarafından yönetilen, Gürcü ve Almanlardan oluşan takım, duvarların çizgilerini izleyerek buldukları 40 siperi ve kulelerden birini kazdılar. Aynı zamanda, 'aşağı' kasabada hatalı bir şekilde agora olduklarına inandıkları bir şey buldular. Buldukları şeyler — Mauricius'un istifinin bulunduğu altın solidi (dönemin altın parası) dahil olmak üzere — bölgenin Arhaiopolis olduğunu kanıtladı, ancak bölgenin Aia olup olmadığı bilinmemektedir. Çoğu akademisyen, Kutaisi'nin Aia olduğuna inanmaya devam etti (ve devam ediyor).

1930'ların politik kargaşası ve savaşın başlaması nedeniyle arkeolojik kazılara ara verildi. Yine de, Gürcistan tarihine ilgi artmaya devam etti. 1930'lardan 1960'lara kadar Nokalakevi ile ilgili çeşitli bilimsel makaleler yayınlanmaya devam etti. Sonunda 1973'te, Parmen Zakaraia tarafından yönetilen büyük bir devlet destekli keşif gezisi yapıldı. Nokalakevi ile ilgili araştırmalar, Sovyetler Birliği'nin çöküşü ve Gürcistan'ın kurulmasının yarattığı ekonomik krize kadar devam etti.

2001 yılında, S. Janashia Devlet Tarih Müzesi (günümüzde Gürcistan Devlet Müzesi) Profesörü David Lomitashvili ve yeni kurulan Anglo-Georgian Keşif Nokalakevi (AGEN) başkanlığındaki ortak bir proje ile büyük ölçekli kazılara yeniden başlandı. Anglo-Gürcü araştırma gezisi, 2010'da onuncu yıl dönümünü kutladı ve ortak çalışmaları devam ediyor.