Gig çalışanları

Gig çalışanları; taşeron işçiler, bağımsız yükleniciler, çevrimiçi platform çalışanları, sözleşmeli firma çalışanları, çağrı operatörleri ve dönemsel ve mevsimlik işçiler gibi kısa süreli, geçici işlerde çalışan kişilerdir. Gig çalışanları, şirketin müşterilerine hizmet sağlamak için isteğe bağlı olarak şirketlerle resmi anlaşmalar yapabilirler.

Pek çok ülkede şirketlerin, işçilerini "bağımsız yükleniciler" olarak sınıflandırmasıyla, esnek işçilerin yasal sınıflandırması hâlâ tartışılmaktadır; organize işçi savunucuları da onların "çalışanlar" olarak sınıflandırılmaları; diğerlerinin yanı sıra, fazla mesai için bir buçuk saat, ücretli hastalık izni, işveren tarafından sağlanan sağlık hizmetleri, pazarlık hakları ve işsizlik sigortası gibi normal çalışanlara sağlanan tüm faydalar paketinin gig çalışanları için de geçerli olması için çaba göstermektedirler. 2020 yılında Kaliforniya'daki seçmenler, kurye sürücülerinin yüklenici olarak sınıflandırıldığı ancak aynı zamanda asgari ücret, kilometre geri ödemesi ve diğer çalışanlar gibi bazı avantajlardan yararlanabildiği üçüncü bir işçi sınıflandırması oluşturan 2020 Kaliforniya Önerisi 22'yi onaylamıştır.

2000'li yıllarda internet gibi bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesi ve akıllı telefonların yaygınlaşmasına bağlı olarak ekonomi ve sanayinin dijital dönüşümü hızla gelişti. Sonuç olarak bu dönüşüm, dijital teknolojiye dayalı isteğe bağlı platformlar, mevcut çevrimdışı işlemlerden erişilebilirlik, kolaylık ve fiyat rekabeti açısından farklılaşan işler ve istihdam formları yaratmış oldu.

Normalde "iş", belirli çalışma saatleri ve sosyal haklar içeren tam zamanlı bir işi ifade etmektedir. Ancak değişen ekonomik koşullar ve devam eden teknolojik gelişmelerle birlikte işin tanımı da değişmeye başladı ve ekonomideki değişim, bağımsız ve sözleşmeli emekle karakterize edilen yeni bir işgücü yarattı.

Uberizasyon, müşteriler ve bir hizmetin sağlayıcıları arasındaki işlemleri bir araya getirmek için mobil uygulamalar gibi bilgi işlem platformlarını kullanan yeni katılımcılar tarafından mevcut bir hizmet sektörünün ticarileştirilmesini tanımlayan bir neolojizmdir ve genellikle hizmetin bir parçası olarak mevcut aracıların rolünü atlar. Bu iş modelinin geleneksel işletmeye göre farklı işletme maliyetleri vardır.

Uberizasyon, uluslararası ulaşım ağı şirketi "Uber"in adından türetilmiştir. Paylaşım ekonomisinin resmileştirilmiş uygulaması, uberleştirilmiş bir platform aracılığıyla hizmet sağlayıcının kurumsal düzenlemelere ve vergi yükümlülüklerine karşı ne ölçüde sorumlu tutulması gerektiği konusunda tartışmalara yol açtığı ölçüde, Uberizasyon hükümet düzenlemeleri ve vergilendirmeyle ilgili endişeleri de artırmıştır. 2018'de ABD'li çalışanların %36'sı birincil veya ikincil ekonomik faaliyetler aracılığıyla esnek ekonomiye katıldı. Büyük ekonomilerde çalışan insanların sayısı genellikle ekonomik olarak yaşayabilir nüfusun yüzde 10'undan azdır; bir ankete göre Avrupa'da 14 AB ülkesindeki yetişkinlerin yüzde 9,7'si 2017'de esnek ekonomiye katıldı. Bu arada, bağımsız veya geleneksel olmayan çalışanları kapsayan esnek çalışan büyüklüğünün, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'daki ekonomik olarak aktif nüfusun %20 ila %30'u olduğu tahmin edilmektedir.

McKinsey Global Institute'un 2016 yılında yaptığı bir araştırma, Amerika ve İngiltere'de toplam 162 milyon kişinin bir tür bağımsız çalışmayla meşgul olduğu sonucuna vardı. Üstelik bu 162 milyonun ödemeleri, teslimat, kiralama veya diğer hizmetler gibi gerçekleştirdikleri işlerle bağlantılıdır.

İstenilen bir işin pek çok faktörü vardır ve en iyi işverenler, günümüzün giderek rekabetçi ve değişken işgücü için işin en çekici yönlerine odaklanırlar. Normal işçiler, işçinin saat veya yıl başına ücret aldığı, ücret veya maaş kazandığı uzun vadeli işveren-işçi ilişkisine sahiptir. Bu düzenlemenin dışında, işler geçici olma eğilimindedir veya proje bazlı işçiler belirli bir görevi tamamlamak için veya belirli bir süre için işe alınır. İsteğe bağlı olarak işlerin bir şirket aracılığıyla koordine edilmesi, sağlayıcılar için giriş ve işletme maliyetlerini azaltır ve çalışanların iş piyasalarına katılımının daha geçici olmasını sağlar (böylece çalışma saatleri konusunda daha fazla esnekliğe sahip olurlar). Serbest çalışanlar özgürlüklerini en üst düzeye çıkarmak için becerilerini satarken, tam zamanlı çalışanlar becerilerini geliştirmek için isteğe bağlı dijital hizmet platformlarından ve iş eşleştirme uygulamalarından yararlanmaktadır. Geçici işçilere bir başka örnek de dijital göçebeler olabilir. Dijital göçebeler, iş ve eğlenceyi birleştiren, belirli beceri ve ekipman gerektiren mobil bir yaşam tarzına sahiptir. Gig çalışma, genellikle dijital platformlar aracılığıyla uzaktan gerçekleştirilebilen esnek, konumdan bağımsız iş fırsatları sunarak dijital göçebelere olanak tanımakta ve internet bağlantısı olan her yerde seyahat etme ve çalışma yaşam tarzına olanak sağlamaktadır.

Paylaşım ekonomisindeki istihdamı, öncelikle Birleşik Krallık'ta bir işverenin bir çalışana herhangi bir asgari çalışma saati sağlamak zorunda olmadığı bir sözleşmeye atıfta bulunmak için kullanılmış bir terim olan "sıfır saatlik sözleşmeler" yoluyla istihdamdan ayırmak önemlidir. Esnek ekonomide istihdam, örneğin teslim edilen paketler veya yapılan taksi asansörleri olarak tanımlanan bir temel performans göstergesi için tazminat almayı gerektirmektedir. Diğer bir özellik ise, çalışanların sipariş almayı reddetmeyi tercih edebilmesidir. Her ne kadar işverenler istihdamı garanti etmek zorunda olmasa da ya da çalışanlar sıfır saatlik sözleşme kapsamında sipariş almayı reddedebilse de, böyle bir sözleşme kapsamındaki işçilere esnek ekonomi örneğinde olduğu gibi doğrudan işle ilgili göstergeler aracılığıyla değil, saat başına ödeme yapılmaktadır.

Gig çalışanları yüksek düzeyde esnekliğe, özerkliğe, görev çeşitliliğine ve karmaşıklığa sahiptir. Ama zamanla esnek ekonomi bazı endişeleri artırmıştır. Birincisi, bu işler genellikle işveren tarafından sağlanan çok az fayda ve işyeri ayrıcalığı sağlar. İkincisi, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki 1935 Wagner Yasası ve 1938 Adil Çalışma Standartları Yasası gibi istihdam düzenlemeleri ve işyerinde meydana gelen teknolojik gelişmeler, "çalışan" ve "işveren" terimlerinin yasal tanımlarını, hayal bile edilemeyecek şekilde bulanıklaştırmıştır. Bu kontrol mekanizmaları düşük ücrete, sosyal izolasyona, sosyal olmayan ve düzensiz çalışma saatlerine, fazla çalışmaya, uyku yoksunluğuna ve yorgunluğa neden olabilmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 2021 tarihli bir raporuna göre esnek ekonominin genişlemesi sebebiyle, haftada 55 saatten fazla çalışma (35–40 saat çalışanlara kıyasla) işçi ölümlerindeki artışta önemli bir faktör olarak görülebilmektedir. 2000 yılında dünyada 600.000 işçi ölürken 2016'da bu sayı 750.000'e yükselmiştir. Rapor, 2016'da dünya nüfusunun yüzde 9'unun haftada 55 saatten fazla çalıştığını ve bunun erkekler ile Batı Pasifik ve Güneydoğu Asya bölgelerindeki işçiler arasında daha yaygın olduğunu ortaya çıkarmıştır. Çalışmalar aynı zamanda işçiler arasında zihinsel ve psikolojik sağlık sorunlarının olduğunu da öne sürmektedir.

Yasama organları, esas olarak işverenleri, geleneksel çalışanlara sağlanan sosyal yardımların esnek çalışanlara da sağlamaya zorlayarak, esnek ekonomi çalışanlarını korumayı amaçlayan düzenlemeler benimsemiştir. Bu tür düzenlemeleri eleştirenler, bu yükümlülüklerin olumsuz sonuçlara yol açtığını, işverenlerin artan faydaları telafi etmek için neredeyse kaçınılmaz olarak ücretleri düşürdüğünü, hatta ücretleri düşürme olanağı olmadığında istihdamı sonlandırdığını iddia etmektedirler.