İslam'da melek

İslâm'da Melek (Arapça: ملاك٬ ملك‎), Allah'ın tarafından parlak bir kökenden yaratılan göksel varlıklar olduğuna inanılır. Her ne kadar Müslüman ulema meleklerin kesin doğası konusunda hemfikir olmasalar da, onların ince bedenlere sahip özerk varlıklar oldukları konusunda hemfikirdirler.

İslâm'da melekler Yahudi Hristiyan geleneğine göre daha ön plandadır. Melekler, müminleri kötü etkilerden koruyarak ve insanların amellerini kaydederek Müslümanların günlük yaşamında önemli bir rol oynarlar.

Meleksi niteliklerin, tıpkı şeytani nitelikler gibi, insan doğasının bir parçası olduğu varsayılır; meleksi niteliklerin Ruhu'l-Kudüs ve akıl ilişkili olduğu, şeytani niteliklerin ise egoizmle ve nefis ilişkili olduğu varsayılır.

Çoğunluk, Sahih-i Müslim'deki hadislerle de ispat edildiği gibi, meleklerin nurdan yaratıldığını kabul etmektedir:“Melekler nurdan yaratıldı. Cinler dumanlı alevden, ateşten yaratıldılar. Âdem ise size (Kuran’da) anlatılandan yaratıldı.” (Müslim, zühd, 61, 4/2294)Bunun tüm melekler için geçerli olup olmadığı belli değil. İbn Abbas'a göre bazı melekler ateşten yaratılmıştır:“İblis, meleklerin bir kabilesindendi. Bu, kendilerine cin denen ve yakıcı [Semûm] ateşten yaratılmış olan bir kabile idi. İblis’in o zamanlar ismi 'Hâris'di ve cennet bekçilerindendi. Bu kabile dışındaki melekler, nurdan yaratılmışlardı."Bu Kur'an'a uygundur:"Allah buyurdu: Ben sana emretmişken seni secde etmekten alıkoyan nedir? (İblis): Ben ondan daha üstünüm. Çünkü beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın, dedi.”Rivayetlerde bazı meleklerin de buzdan veya sudan yaratıldığı bildirilmektedir. Ancak İslam teolojisinde belirgin bir yer tutmazlar.

İslam sanatında melekler sıklıkla Muhammed'in yaşamını anlatan resimli el yazmalarında görülür. İslam sanatında meleklerin diğer yaygın tasvirleri arasında Aden bahçesinde Adem ve Havva'nın bulunduğu melekler, Kıyamet Günü'nde kurtarılanları lanetlilerden ayıran melekler ve bordürlerde veya kumaşlarda tekrar eden bir motif olarak melekler yer alır.

Başmelek Cebrail gibi melekler tipik olarak erkeksi olarak tasvir edilir; bu, Allah'ın Kuran'ın çeşitli ayetlerinde meleklerin kadınsı tasvirlerini reddetmesiyle tutarlıdır. Bununla birlikte, İslam sanatında daha sonraki melek tasvirleri daha kadınsı ve çift cinsiyetlidir. Melekler aynı zamanda Timurluların peygamber Muhammed'in Göğe Yükselişi (Miracnâme) ve Siyer-i Nebi gibi Timurlu ve Osmanlı el yazmalarında da resmedilmiştir.

Cehennem melekleri sıklıkla cinli yaratıklar olarak tasvir edilir. Miracnâme'de zebanilerin gözleri yanar, ağızları ateş kusar. Taberî'nin Tarihi bir resimde İblis, melekten şeytana dönüştüğünde de aynı özellikleri göstermektedir.

Dört meleğin her biri belli bir görevi yerine getirmektedir. Aralarında bir hiyerarşik ilişki olmamakla birlikte Cebrail en büyük melek kabul edilmektedir.

Cebrail: İslam'da dört büyük melekten biri olan Cebrail’in peygamberlere vahiy getirmek, onlara Allah'ın emir ve yasaklarını bildirmekle vazifeli melek olduğuna inanılır. Cebrail’e 'Cibrîl', 'Rûh-ul-emîn', 'Nâmûs-ı ekber' de denir.

Genel olarak "(ismet)" in hem melekler hem de peygamberler için geçerli olduğuna inanılmaktadır. “Allah’ın emrine asla isyan etmezler emr olunduklarını derhal yerine getirirler.” (Tahrim, 6)Aşağıdaki Kuran ayetleri bu görüşü desteklemek için kullanılır:“Onlar hiçbir zaman usanmaz, isyan etmez, bıkmaz, emir aldıklarını hemen yaparlar. Gece gündüz Allah’ı (cc) anar ve tesbih ederler….. Rabbin nezdinde olan melekler, gece gündüz O’nu tenzih, tesbih ederler ve asla usanmazlar." (Fussilet, 38)Bunun hatalardan ve günahlardan ne kadar koruduğu ulema arasında tartışmalıdır. İsmet'e rağmen peygamberlerin günah işledikleri bilinmektedir. Aynı şey melekler için de geçerli olabilir. Bazı ulema bu ayetlerin manasını sadece zikredilen melekler için tefsir etmektedirler: Cehennem bekçisi melekler ve "resul" (haberciler) melekleri. Çünkü ayet açıkça sadece bunlardan bahsetmiştir. Ayrıca meleklerin Allah'a karşı gelmedikleri halde irade gösterebileceklerine dair ayetler de vardır. Bu, yukarıdaki ayetlerin tüm melekler için geçerli olduğunu düşünenlerin görüşüne aykırıdır:Hani rabbin meleklere, “Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım” demişti. Onlar, “Biz seni övgü ile tesbih ederken ve senin kutsallığını dile getirip dururken orada fesat çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın?” dediler. Allah “Şüphe yok ki, ben sizin bilmediklerinizi bilirim” buyurdu. (Bakara, 30)Başka bir ayette melekler, eğer ilahi olduklarını iddia ederlerse cehennem azabı ile tehdit edilmektedir. Onlardan biri, “Tanrı O değil, benim!” diyecek olsa (ki demez), biz onu da cehennemle cezalandırırız. Zalimleri böyle cezalandırırız.Hadisler, meleklerin dış şartlar nedeniyle görevlerinde kafalarının karışabileceğini öne sürmektedir. Örneğin, içinde köpek olan bir eve melek girmez.