कावासोती, फागुन २३ गते । सामुदायिक वन उपभोक्ता महासङ्घ ( फेकोफन) अन्तर्गतको समावेशी कार्यदलले दक्षिण भेगका पाँच गाविसका २५० दलित र विपन्न परिवारलाई भुसे चुलो प्रदान गरेको छ । एउटा गाविसका ५० घरपरिवारका दलित र विपन्नहरु छनोट गरिएको थियो । दक्षिणका सोमनी, जमुनिया, प्रतापपुर, जहदा र रामपुरखडौनाका विपन्न तथा दलित परिवारलाई भुसे चुलो प्रदान गरिएको समावेशी कार्यदलका सदस्य कृपालाल यादवले जानकारी दिनु भयो ।
उनीहरुलाई परासीमा कार्यक्रमको आयोजना गरी शनिबार भुसे चुलो प्रदान गरिएको हो । रु एक लाख ५० हजार बराबरको भुसे चुलो प्रदान गरिएको सामुदायिक वन उपभोक्ता महासङ्घका अध्यक्ष ठाकुर पाण्डेले बताउनु भयो ।
भुसे चुलो पाएपछि गाउँलेहरु खुसी भएका छन् । सामुदायिक वन उपभोक्ता महासङ्घले सामुदायिक वनको आम्दानीको केही भाग वन क्षेत्रभन्दा टाढा रहेका उपभोक्तालाई प्रदान गर्दै आएको छ ।
समुदायले संरक्षण गरेका वनबाट आय आर्जन हुने, काठ, दाउरासहित विपन्न परिवारलाई घर बनाइदिने, चुलो दिने काम महासङ्घले गर्दै आएको छ । रासस
म्याग्दी, चैत ८ गते । सदरमुकाम बेनीदेखि एक बिहानको पैदल दूरीमा रहेको म्याग्दीको पर्यटकीय रुइसे–भेडीओढार क्षेत्र प्राकृतिक सौन्दर्यले सु–सज्जित बनेको छ । भर्जिन (नयाँ) पदमार्गका रुपमा परिचित धौलागिरि आइसफल पदमार्गको प्रवेशद्वारका रुपमा रहेको यो क्षेत्रको जङ्गलमा फागुन महिनाको सुरुवातसँगै फुलेको राताम्मे गुराँसको सुन्दरताले पर्यटकलाई आकर्षित गरिरहेको छ ।
समुद्री सतहदेखि दुईहजार पाँचसय ३० मिटर उचाइमा भगवती, पिप्ले, बेगखोला, दग्नाम र चिमखोला गाविसको सीमा क्षेत्रलाई समेटेको रुइसे–भेडीओढारबाट मनोरम हिमशृङ्खलाको अवलोकन गर्न सकिन्छ । पूर्वमा माछापुच्छ«ेदेखि अन्नपूर्ण, नीलगिरि, धौलागिरि तथा पश्चिममा गुर्जा हुँदै चुरेन हिमालको मनमोहक दन्तेलहर हिमाललाई नजिकबाट नियाल्न पाउनु यस क्षेत्रको प्रमुख विशेषता हो ।
यो क्षेत्र यतिबेला जङ्गलमा फुलेको राताम्मे गुराँस फूलले थप सु–सज्जित बन्न पुगेको छ । धौलागिरि आइसफल पदमार्गको दायाँबायाँका जङ्गल गुराँस फुलेसँगै राताम्मे बनेका छन् । विशेषगरी रुइसे–भेडीओढारसम्म स्थानीयवासी पुग्ने गरेपनि आवश्यक प्रचार–प्रसारको अभावमा प्राकृतिक सौन्दयले भरिपूर्ण रुइसे–भेडिओढार क्षेत्र अहिले पनि पर्यटकको पर्खाइमा रहेको छ ।
रुइसे र भेडिओढार क्षेत्रमा रहेका भेडाबाख्राका गोठले परम्परागत जीवनशैलीको झल्को दिने गर्छन् भने चरन क्षेत्रमा रहेका भेडाबाख्राको दृश्य पर्यटकका लागि पनि आकर्षण बन्ने गरेको पाइन्छ । अग्ला पहाडमा हरियाली जङ्गलले सुसज्जित रुइसे क्षेत्र दन्तेलहर जस्तै देखिने आधा दर्जनभन्दा बढी हिमशृङ्खलाको दृश्य अवलोकन र गुराँसे जङ्गलमा रमाउनका लागि आकर्षक रहेको रुइसे–भेडिओढार पर्यटन विकास समितिका अध्यक्ष देवेन्द्र केसीले बताउनुभयो ।
पाँच वर्षअगाडि टान पोखराको नेतृत्वमा धौलागिरि आइसफल पदमार्गको पहिचान गरेपछि रुइसे क्षेत्रका बारेमा प्रचार–प्रसार हुन थालेको हो । म्याग्दीको गलेश्वरदेखि सुरु हुने धौलागिरि आइसफल पदमार्ग पिप्ले, भगवती, दग्नाम, बेगखोला, चिमखोला, दाना, कुइनेमङ्गलेको लेक हुँदै मुस्ताङको लेते पुगेर टुङ्गिन्छ । पदमार्गको पहिचान भएपश्चात् यस क्षेत्रमा अहिले पर्यटन पूर्वाधारको विकास भइरहेको छ ।
तीन वर्षअगाडि भगवती र पिप्लेका सरोकारवालाले रुइसे–भेडिओढार पर्यटन विकास समिति गठन गरेर यस क्षेत्रको प्रचार–प्रसार र पूर्वाधार निर्माणलाई तीव्रता दिएका हुन् । गत वर्ष जिविसको आर्थिक सहयोगमा रुइसेको रिवाङचौरमा जग्गा सम्याउने काम गरिएको र यो वर्ष नै विभिन्न क्षेत्रबाट सहयोग जुटाएर त्यसमा सामुदायिक लज निर्माण गर्ने योजना बनाएको समितिका अध्यक्ष केसीले बताउनुभयो ।
उहाँका अनुसार पदमार्गको नक्साङ्कन, पर्यटक बास बस्ने ठाउँमा क्याम्पिङ साइट निर्माण, खानेपानीको सुविधा विस्तार जस्ता महत्वपूर्ण पूर्वाधार निर्माणको काम सम्पन्न गर्नका लागि बजेट अभाव भएको छ । गलेश्वर हुँदै सुरु हुने उक्त पदमार्गका लागि यो वर्ष पर्यटन मन्त्रालयले रु १० लाख बजेट विनियोजन गरिसकेको छ भने धौलागिरि आइसफल पदमार्गलाई समेत छुट्टै रु १० लाख बजेट विनियोजन भएको छ ।
भेडिओढारसम्म पुग्नका लागि पहिले स्थानीयवासीले जङ्गल जाँदा प्रयोग गर्दै आएको बाटोलाई नै मर्मत गरिएको छ भने त्यसलाई अझै व्यवस्थित बनाउने समितिको तयारी छ । “पहिले रुइसे क्षेत्र दाउरा घाँस र वस्तुभाउको गोठ राख्ने थलोका रुपमा चिनिन्थ्यो, धौलागिरि आइसफल पदमार्ग पहिचान भएपछि महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा विकास हुन थालेको छ, अहिले प्रचार–प्रसारले समेत गति लिन थालेपछि हामी उत्साहित बनेका छाँै”– भगवती–८ सिजलगाउँका स्थानीय युवा हरि भण्डारीले भन्नुभयो ।
उहाँले बेनी–जोमसोम पदमार्गमा सडक सञ्जाल विस्तार भएसँगै म्याग्दी हुँदै मुस्ताङ जाने पर्यटकले धुलो, सास्ती र पदमार्गको अभाव खेपिरहेको अवस्थामा रुइसे हुँदै लेते निस्कने धौलागिरि आइसफल पदमार्गलाई सञ्चालनमा ल्याउन सके वैकल्पिक र उत्कृष्ट पदमार्गका रुपमा विकास गर्न सकिने बताउनुभयो । मनोरम प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण भेडीओढार क्षेत्रबाट म्याग्दी, बागलुङ र पर्वतका विभिन्न स्थानहरुलाई एकैठाउँबाट अबलोकन गर्न सकिन्छ भने यसक्षेत्रबाट बिहानीको सूर्योदयको दृश्य मनमोहक देखिन्छ ।
पूर्वको माछापुच्छे्र नजिकबाट उदाएको सूर्यका किरण पश्चिममा रहेको धौलागिरि, चुरेन र गुर्जा हिमालमा ठोक्ँिकदा मुस्कुराउँदो हिमालको लोभलाग्दो दृश्यावलोकन गर्न पाउँदा त्यहाँ पुग्ने जो कसैको मन फुरुङ्ग हुने रुइसे–भेडीओढार पर्यटन विकास समितिका सदस्य रिम मल्लले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार भगवतीसम्म यातायात सहज गराउन सके सडक र पदयात्रा दुवैमार्फत पर्याप्त पर्यटक भित्र्याउन सकिने सम्भावना रहेको छ ।
भगवतीको सिजलगाउँ र साझापानी बस्तीदेखि माथि थाप्लोमा घनाजङ्गल, पहाडी भूबनोट र ठूला घाँसेमैदान रहेको रुइसे भेडिओढार क्षेत्रसँग पिप्ले, बेगखोला र दग्नाम गाविससमेत जोडिएकाले यो क्षेत्रको पर्यटन विकास गर्न सकेमा अहिले घोषणा गरिएको रघुगङ्गा गाउँपालिका क्षेत्रकै विकासमा महत्वपूर्ण टेवा पुग्ने सम्भावना रहेको हालै रुइसे क्षेत्रको भ्रमणमा पुगेका स्थानीयवासी विनोद केसीको भनाइ छ ।
विशेषगरी भगवती, कलेजाबाङ, सिजलगाउँ, साझपानी र बेगखोलामा होमस्टे र रुइसेमा सामुदायिक लज निर्माण गर्नुपर्नेछ भने भगवती हुँदै रुइसेको डिलसम्म पुगेको सडकलाई स्तरोन्नति गरी सहजरुपमा यातायातका साधन आवतजावत गर्न सक्ने बनाउनुपर्ने देखिन्छ । भेडिओढारमा ठूलो चट्टाने प्राकृतिक भ्युटावरबाट देखिने सूर्योदयको मनमोहक दृश्यको अवलोकन गर्न सकिने यो क्षेत्रलाई धार्मिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिकोणमा समेत महत्वपूर्ण मानिन्छ ।
जिल्लाकै पुरानो कोटमन्दिरका रुपमा चिनिने भगवती कोट मन्दिरसँगै भूमे मन्दिर, नौली बराह, देउराली मन्दिर लगायतका धार्मिकस्थल रहेकाले यस क्षेत्र धार्मिकरुपमा समेत महत्वपूर्ण रहेको भगवतीका अगुवा देवेन्द्रबहादुर मल्ल बताउनुहुन्छ । नौली बराह नजिकै रहेको एक ढुङ्गाको खोप्टीमा कहिल्यै नसुक्ने पानीले सबैलाई आश्चर्यमा पार्ने गरेको छ ।
बाइसे चौबिसे राज्यको पालामा तत्कालीन राजाले राज्य गरेको रुइसेमा तत्कालीन राजाले हात्ती बाँध्ने स्थान, पानीखाने कुवा, राजाका सहयोगीले आराम गर्ने स्थान लगायतका अवशेष रहेका छन् । यस क्षेत्रमा रहेका प्राचीन सम्पदाको खोजी गर्न सकेमा यस क्षेत्रको पर्यटन विकासले थप गति लिने स्थानीयवासीको भनाइ छ ।
गलेश्वर हुँदै पदयात्रामार्फत साढे एक घन्टामै भगवती पुग्न सकिने र त्यहाँबाट केही समयमै रुइसे भेडिओढार क्षेत्रमा पुग्न सकिने भएकाले एक दिनको पदयात्राका लागि उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्यको खोजीमा रहेका पर्यटकका लागि यस क्षेत्रमा भम्रण गर्नु उत्तम हुने भगवतीका अगुवा रिम कटुवाल बताउनुहुन्छ ।
भगवतीको सिजलगाउँ र साझापानी तथा पिप्लेको कलेजाबाङ र अक्षताबाट पनि रुइसे सजिलैसंग पुगिन्छ । पदयात्रा गर्नको लागि गलेश्वरबाट पिप्ले, भगवती हुँदै रुईसे पुगेर कलेजाबाङ – मौवाफाँट र अर्कोतर्फ बेगखोला हुँदै फर्कन पनि सकिन्छ । त्यसका लागि पदमार्ग लगायतका पूर्वाधार निर्माण गर्नु अति आवश्यक देखिन्छ । रासस
करिब दुई दशकपछि भएको स्थानीय तहको निर्वाचनमा महिलाले उत्साहजनक रूपमा भाग लिए । मतदान प्रक्रियादेखि उम्मेदवारीसम्म महिलाको सहभागिता बढेको पाइए पनि प्रमुख पदमा निर्वाचित हुने महिलाको सङ्ख्या भने न्यून देखियो । त्यसो त दलहरूले महिलालाई प्रमुख पदमा टिकट दिने कुरामै कञ्ज्युस्याइँ गरे । पहिलो चरणमा ४३ जिल्लामा भएको २८३ स्थानीय तहको निर्वाचन जित्नुभन्दा गाह्रो महिलाका लागि टिकट पाउनु नै थियो । किनकि टिकट पाएका ठाउँमा महिलाले निर्वाचन सजिलै जितेको देखियो । उदाहरणका लागि नेकपा (एमाले) ले चार नगरप्रमुखमा महिलालाई उम्मेदवार बनाएको थियो, तीमध्ये तीन नगर प्रमुखमा सजिलै विजय हासिल गरे ।
आगामी स्थानीय तहको निर्वाचनमा महिलाको सहभागिता कस्तो रहन्छ भन्ने चित्र पहिलो चरणको निर्वाचनको मत परिणामले देखाइसकेको छ । मत परिणाम आउन बाँकी ठाउँमा पनि महिला नेतृत्व आउने सम्भावना टरेको छ । अहिलेसम्म हेर्दा पहिलो चरणको स्थानीय निर्वाचनमा १२ जना महिला प्रमुख पदमा निर्वाचित भएका छन् । प्रदेश नं. ३, ४ र ६ का ४३ जिल्लाका २८३ स्थानीय तहमा भएका निर्वाचनबाट जम्मा १२ जना मात्र प्रमुख पदमा आउन सके । सङ्ख्यात्मक रूपमा यो अत्यत्नै न्यून हो तर उपप्रमुखमा भने अधिकांश स्थानमा महिला नै निर्वाचित भएका छन् । अनिवार्य गरिएको महिला सदस्य र दलित महिला सदस्य गरी धेरै महिला स्थानीय तहमा निर्वाचित भएका छन् तर प्रमुख पदमा भने महिलालाई दलहरूले नै पत्याएनन् । दलहरूले पत्याएका ठाउँमा मतदाताले पत्याएनन् । निर्वाचित भएका १२ स्थानीय तहका प्रमुख महिलामध्ये चार जना नगरपालिकाका प्रमुख छन् । नगरपालिकाको नेतृत्व गर्नेमा काँग्रेसबाट एक जना र एमालेबाट तीन जना महिला नगर प्रमुख बनेका छन् । पहिलो चरणमा निर्वाचन भएका ९२ नगरपालिकामध्ये काँग्रेसबाट जुम्लाको चन्दननाथ नगरपालिका प्रमुखमा कान्तिका सेजुवाल, एमालेबाट नवलपरासीको कावासोतीमा चन्द्रा पुन, चितवनको राप्ती नगरपालिकामा प्रभा बराल र स्याङ्जाको पुतलीबाजरमा सीमा क्षेत्री नगर प्रमुखमा निर्वाचित हुनुभएको छ ।
गाउँपालिका अध्यक्षमा भने नेपाली काँग्रेसबाट सबैभन्दा धेरै (चार) महिला निर्वाचित भएका छन् । काँग्रेसबाट तनहुँको म्याग्दे गाउँपालिका अध्यक्षमा माया राना, नवलरासीको हुप्सेकोट गाउँपालिकामा लक्ष्मी पाण्डे, लमजुङको दूधपोखरी गाउँपालिका अध्यक्षमा छुपीमाया गुरुङ र चितवनको इच्छाकामना गाउँपालिकामा गीता गुरुङ निर्वाचित हुनुभएको छ । त्यस्तै एमालेबाट रसुवाको कालिकास्थान गाउँपालिका अध्यक्षमा सीता अधिकारी पौडेल र म्याग्दीको धौलागिरी गाउँपालिका अध्यक्षमा थमसरा पुन निर्वाचित हुनुभएको छ । माओवादी केन्द्रबाट पनि दुई गाउँपालिका– सिन्धुलीको सुनकोशी गाउँपालिकामा दिपा बोहोरा र सल्यानको कुमाखमालिका गाउँपालिकामा दिलमाया बुढामगर प्रमुखमा निर्वाचित हुनुभएको छ ।
कार्यकारी अधिकारको हिसाबले गाउँपालिका प्रमुखपछि वडाध्यक्ष पनि शक्तिशाली पद हो । निर्वाचन आयोगका अनुसार पाँच जना महिला वडापालिका प्रमुखमा निर्वाचित भएका छन् । एमालेबाट पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका वडा नम्बर १ मा शारदा पराजुली, चितवनको राप्ती नगरपालिका ५ मा मेनुका पाठक, स्याङ्जा फेदिखोला वडा नम्बर ५ मा चीजा गुरुङ, रामेछापको खाँडादेवी गाउँपालिका वडा नम्बर ९ को वडाध्यक्षमा चिनीमाया तामाङ र वेशी शहर नगरपालिको वडा नम्बर ८ को अध्यक्षमा पवित्रा थापा राना विजयी हुनुभएको छ ।
निर्वाचित महिलाको सङ्ख्या बढेको देखिए पनि यति धेरै स्थानमा भएको पहिलो चरणको निर्वाचनमा महिलाको सङ्ख्या थोरै नै हो । प्रमुख दलहरूले आफ्ना चुनावी घोषणापत्रमा महिलाको स्थानीय तहमा प्रतिनिधित्व बढाउने प्रतिबद्धता गरेका थिए । संविधानसभा निर्वाचन घोषणापत्र ०७० मा एमालेले स्थानीय निकायमा ५० प्रतिशत अनिवार्य महिला प्रतिनिधित्व गराउने उल्लेख गरेको थियो । काँग्रेसले ३३ प्रतिशत नघट्ने गरी अधिकतम पहल गर्ने र एमाओवादीले महिला र पुरुषलाई सबै क्षेत्रमा समान सहभागिताको सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो तर निर्वाचन ऐनले ४० प्रतिशत महिला उम्मेदवारी मात्रै सुनिश्चित ग¥यो तर निर्वाचनमा दलहरू महिलालाई उम्मेदवार बनाउन हिच्किच्याए । फलस्वरूप पहिलो चरणको निर्वाचनमा ४० प्रतिशत उम्मेदवार नै पर्न सकेन ।
हुन त २० वर्षमा भएको निर्वाचनले महिला नेतृत्व विकासको बाटो खोलिदिएको छ । नियमित निर्वाचन भएको भए ०५४ पछि अहिलेसम्म तीनवटा स्थानीय निकायका चुनाव हुन सक्थे । स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन, २०५५ लाई नै आधार मान्ने हो भने पनि त्यस्ता चुनावबाट कम्तीमा एक लाख २० हजारभन्दा बढी महिला स्थानीय निकायबाट नेतृत्वमा आउन सक्थे तर राजनीतिक प्रतिबद्धताअनुसार चुनाव नहुँदा महिलाको नेतृत्व विकासको अवसर लामो समयसम्म बन्दै रह्यो । त्यसैले त महिलाको कुरा आयो कि दलहरू सजिलै भनिदिन्छन्, ‘महिला उम्मेदवार हुने नै कम छन् । ’
त्यस्तै सोच भएका कारण प्रायः सबै पार्टीभित्र प्रमुख पदमा टिकट लिन महिलाले पार्टीभित्र नै ठूलो लडाइँ गर्नुपर्ने अवस्था छ । टिकट पाएका महिला उम्मेदवारलाई वडादेखि महानगरपालिकासम्म निर्वाचन जित्नका लागि आर्थिक चुनौती पनि त्यत्तिकै देखिन्छ । प्रत्येक वडामा अनिवार्य महिला दलित सदस्य भनिएको ठाउँमा दलित महिला नहुँदा धेरै सिट खाली रहेको छ । यसपटक निर्वाचनमा उठेकामध्ये धेरै दलित महिलामाथि घर परिवारबाटै असहयोग भएको पाइयो । जसले–जसले गर्दा उनीहरूले जनतासम्म पुगेर मत माग्नै सकेनन् ।
स्थानीय तहमा छ हजार ६८० वटा वडा रहेका छन् । चार महानगरपालिकाका १२३, १३ वटा उपमहानगरपालिकामा २७८, नगरपालिकाकामा दुई हजार ८४९ र ४६६ गाउँपालिकाका तीन हजार ४३० वटा वडा छन् । त्यसमध्येमा सरकारले भर्खरै दुई महानगरपालिका र २२ गाउँपालिका थप्ने निर्र्णय गरको छ । यी स्थानीय तहको गाउँसभा, जिल्लासभा र जिल्ला समन्वय समितिमा महिला सहभागिताको व्यवस्था छ । ऐनमा प्रमुख र उपप्रमुख फरक लिङ्गको हुनुपर्ने उल्लेख छ । यहाँ दलहरूले टिकट दिएकालाई आधार मान्दा उपप्रमुख भन्ने पद महिलाकै लागि सिर्जना गरिएको हो कि ? जस्तो देखिएको छ । हुन त महानगरपालिका, नरपालिका वा गाउँ उपप्रमुख न्यायिक एकाईको संयोजक हुने प्रावधान छ ।
त्यसो हुँदा न्यायमा महिलाको पहँुच बढ्न सक्छ तर दलहरूले प्रमुखमा महिलालाई टिकट नदिएकै कारण महिलाले नेतृत्व गर्ने अवसर गुमाएका छन् । दोस्रो चरणको निर्वाचन हुन अझै ४८७ स्थानीय तह छन् । दोस्रो निर्वाचनमा दलहरूले अलि बढी ठाउँमा प्रमुख पदमा महिलालाई अगाडि सारे भने महिलाको नेतृत्व र सहभागिता बढ्ने निश्चित छ ।
काठमाडौँ, असार १३ गते । प्रतिनिधिसभाको आजको बैठकमा “संघीय संसद्का महासचिव, प्रतिनिधिसभाका सचिव तथा राष्ट्रियसभाका सचिवको पारिश्रमिक, सेवाको शर्त र सुविधासम्बन्धी विधेयक, २०७५” प्रस्तुत गरिएको छ ।
कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री शेरबहादुर तामाङले ती विधेयक बैठकसमक्ष प्रस्तुत गर्नुभएको हो ।
परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले नेपालको संविधानले नै नेपालको परराष्ट्र नीति निर्देशित गरेको बताउनुभएको छ ।
प्रतिनिधिसभाको आजको बैठकमा विनियोजन विधेयकमाथिको छलफलमा सांसदका प्रश्नको जवाफमा उहाँले स्वतन्त्र र सन्तुलित परराष्ट्र नीति नेपालले अवलम्बन गरेको छ भन्नुभयो ।
परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीले पारस्परिक हित र मैत्रीपूर्ण सम्बन्धका आधारमा हालै प्रधानमन्त्रीबाट छिमेकी देश भारत र चीनको भ्रमण सम्पन्न गर्नुभएको जानकारी दिँदै भ्रमणका क्रममा भएका सहमति एवं सम्झौता कार्यान्वयनमा आएको बताउनुभयो ।
उहाँले नेपालको सीमा सुरक्षा गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको स्पष्ट पार्दै नेपाल र भारतबीचका सीमा स्तम्भ मर्मत कार्य जारी रहेको जानकारी दिनुभयो ।
परराष्ट्र मन्त्री ज्ञवालीले भन्नुभयो, “वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली श्रमिकका हक, हित तथा अधिकार सुरक्षित गर्न परराष्ट्र मन्त्रालय प्रतिबद्ध छ ।”
प्रवासमा काम गर्न गएकामध्ये दुर्घटनामा परी विभिन्न देशमा हाल २० जना नेपाली कोमामा रहेका र ३३५ कारागारमा रहेका जानकारी दिँदै उहाँले राजदूत नियुक्ति कार्य व्यवस्थित बनाइने जानकारीसमेत दिनुभयो ।
आर्थिक कूटनीतिलाई अझ व्यापक बनाउने र आर्थिक कूटनीतिमार्फत समृद्धि हासिल गरिने चर्चा गर्दै परराष्ट्र मन्त्री ज्ञवालीले विदेशस्थित नेपाली राजदूतावासलाई आर्थिक कूटनीतिमा परिचालनसमेत गरिने र राहदानीलाई अझ व्यवस्थित गरिने बताउनुभयो । संसद् बैठक जारी छ । (रासस)