तर, प्रश्न–आलोचना नै हो, जसले खोज–अनुसन्धान, आविष्कार, नवपरिवर्तन निम्त्याउँछ र मानिसका जीवनमा सहजता, सुख–सुविधा ल्याउँछ। पुनर्जागरण आन्दोलनले धर्माधिकारीहरूको राजनीतिक आधिपत्यमाथि प्रश्न उठाउनुको परिणाम थियो, 'युरोपियन मिराकल'। पश्चिमा देशहरूमा धेरै खोज–अनुसन्धान र नवपरिवर्तन हुनुको कारण धर्मप्रति राज्यको निरपेक्षता हो। नेपालमा भने लामो समय पञ्चायत टिकाउने 'फनाटिक फलोअर' नीति रह्यो, आम जनताले मस्तिष्क खोल्ने अवसर र वातावरण पाएनन्।
