रुकुमपश्चिम — सानीभेरी गाउँपालिकाकी कमला क्षेत्री जिल्ला अस्पतालको बेड नं ६ मा १० दिन बसिन् । छोराको उपचारका लागि बसेकी उनले हरेक दिन एकदेखि डेढ घण्टा अँध्यारामा बस्नुपथ्र्यो । बाँफिकोट गाउँपालिकाकी डिलमाया ओलीले १ नम्बर बेडमा ३ रात काटिन् ।
२ महिनाकी छोरीको उपचारमा बसेकी उनले पनि रातको धेरैजसो समय अँध्यारामै बिताउनुपर्‍यो । उनले अँध्यारामै औषधि खुवाइन् । सुईसमेत अँध्यारामै लगाउनुपर्‍यो । निमोनियाँ भएकी छोरीलाई रातमा पटकपटक औषधि खुवाउन तथा सुई लाउन ठूलो समस्या उनले झेलिन् । बत्तीको विकल्पमा राउन्डमा आउने डाक्टरसहित स्वास्थ्यकर्मीले मोबाइलको उज्यालामै उपचार गरे ।
कमला र डिलमाया मात्रै होइन, जिल्ला अस्पतामा उपचारका लागि भर्ना हुने सबै बिरामी अँध्यारामा बस्न बाध्य छन् । स्वास्थ्यकर्मी मोबाइलको उज्यालोका सहरामै उपचारमा खट्छन् । जिल्ला अस्पतालमा बिजुली अनियमित हुँदा उपचारमा ठूलो जोखिम मोल्नुपरेको चिकित्सकले भने । ‘राउन्डकै क्रममा बत्ती जाने भएकाले गोजीको मोबाइल निकालेर उपचार गर्नुको विकल्प छैन,’ एक स्वास्थ्यकर्मीले भने, ‘अँध्यारामा उपचार नगर्दा पनि समस्या, मोबाइलको उज्यालामा उपचार गर्नुपर्दा जोखिम पनि उत्तिकै खेप्नुपर्छ ।’ लामो समयदेखि हरेक रात एकदेखि २ घण्टा त जिल्ला अस्पतालमा बत्ती थिएन भने पछिल्लो सातायता अस्पतालमा केही घण्टा पनि बत्ती आउँदैन । नियमित बत्ती नहुँदा बिरामी, कुरुवा मात्रै होइन, स्वास्थ्यकर्मीसमेत ठूलो मारमा परेका छन् ।
०४५ मा स्थापना भएको जिल्ला अस्पतालमा बाँफिकोट गाउँपालिका–३ मा उत्पादित विद्युत् जडान गरिएको छ । ०४५ मै निर्माण गरिएको उक्त विद्युत् नियमित भने छैन । अस्पतालका प्रमुख डा. सुशील पोखरेलले बत्ती नभएका कारण अस्पताल ठूलो जोखिममा रहेको बताए । ‘पहिलो कुरो नियमित बत्ती आउँदैन, आइहाले पनि कम भोल्टेजले काम हुँदैन,’ उनले भने, ‘बत्तीका कारण हामी स्वास्थ्यकर्मीले रिस्क मोल्नुपरेको छ भने बिरामी ढुक्क हुने अवस्था छैन ।’
कम बत्तीले एक्स–रे, कम्प्युटर तथा अन्य मेडिकल उपकरण नचल्दा समयमै उपचार दिन नसिकएको अस्पतालले जनाएको छ । यही कारण एक्स–रे, ल्याब तथा अन्य उपकरणका कारण उपचारमा बिरामीले कुर्नुपर्ने अवस्था छ ।
बत्तीको विकल्पमा अस्पतालमा जेनेरेटर त छ तर इन्धनको स्रोत नहुँदा त्यो अस्पतालको सहयोगी बन्न सकेको छैन ।
रुकुम पश्चिम — सरकारको फ्रि वाइफाई नाराअन्तर्गत कर्णाली, ५ र ७ नम्बर प्रदेशका दुई जिल्लामा फ्रि वाइफाई जडान कार्यले तीव्रता पाएको छ । वर्ल्डलिंक कम्युनिकेसनले ९ वटै जिल्लामा इन्टरनेट जडान गरिरहेको हो ।
नेपाल सरकार, नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण, ग्रामीण दूरसञ्चार शाखाले कर्णाली प्रदेशका सल्यान, सुर्खेत र दैलेखबाहेक अरू ७ जिल्लासहित ५ नम्बर प्रदेशका रुकुम पूर्व र रोल्पामा इन्टरनेट जडान गर्ने जिम्मा वर्ल्डलिंक कम्युनिकेसनलाई दिएका छन्।
वर्ल्डलिंकले डोल्पा र मुगुबाहेक ७ जिल्लाका २ सय ८० ठाउँमा इन्टरनेट जडान गरेर फ्रि वाइफाई सेवा सञ्चालन गरिसकेको छ । कर्णाली परियोजनाका प्रमुख किरण देवकोटाका अनुसार सबैभन्दा बढी कर्णली प्रदेशका रुकुम पश्चिमका ८५ ठाउँमा इन्टरनेट जडान भएको छ । यसैगरी जुम्लाका ५५, कालिकोटका ४०, जाजरकोटका ३० र हुम्लाका ५ ठाउँमा फ्रि वाइफाई सुरु भइसकेको छ ।
यसैगरी ५ नम्बर प्रदेशका रोल्पामा ५० र रुकुम पूर्वमा १५ ठाउँमा इन्टरनेट जडान पूरा भएर वाइफाई सेवा सुरु भइसकेको छ । डोल्पा र मुगु जिल्लामा वर्षा सकिएलगत्तै इन्टरनेट जडान कार्य सुरु हुने देवकोटाले बताए ।
नगर तथा गाउँपालिका कार्यालय, वडा कार्यालय, अस्पताल, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, स्वास्थ्य चौकी र मावि तहसम्म पठनपाठन हुने विद्यालयहरूमा नि:शुल्क इन्टरनेट जडान भइरहेको छ । वर्ल्डलिंकले गत जेठयता इन्टरनेट जडान कार्य थालेको थियो । ९ वटै जिल्लाका सबै स्थानीय तह, वडा, स्वास्थ्य संस्था तथा विद्यालयमा इन्टरनेट जडान गरिसक्ने गरी काम भइरहेको प्रमुख देवकोटाले बताए ।
इन्टरनेट जडानका लागि डिभाइस, राउटर, एडप्टर, इन्टरनेटको तारको व्यवस्थापन वर्ल्डलिंकले नै गरिदिएर इन्टरनेट चलिसकेपछि त्यसबापत गाउँ तथा नगरपालिका, वडा कार्यालय, विद्यालय, स्वास्थ्य चौकीबाट कम्पनीले नि:शुल्क इन्टरनेट जडान गरिएको चिठी लैजान्छ । हाल ९ वटै जिल्लामा टावर निर्माणको काम सँगसँगै इन्टरनेट जडानको काम पनि भइरहेको छ ।
सबै ठाउँमा गरी १ सय ३० वटा टावर निर्माण गर्नुपर्नेमा अहिलेसम्म ५० बढी वटा टावर सञ्चालनमा आइसकेको देवकोटाले बताए । इन्टरनेट सेवा उपयोग गरेबापत नगरपालिका कार्यालय, गाउँपालिका कार्यालय, नगरपालिका तथा गाउँपालिकाका वडा कार्यालय, माध्यमिक विद्यालय र स्वास्थ्य चौकीले कुनै शुल्क तिर्नुपर्ने छैन । समुद्र सतहदेखि ४ हजार ३ सय मिटर उचाइसम्ममा टावर बनेकाले अब यी ९ जिल्लाका कुनै पनि वडा इन्टरनेट सेवाबाट वञ्चित नहुने वर्ल्डलिंकको दाबी छ ।
भौगोलिक विकटता, बिजुलीको समस्याले गर्दा इन्टरनेट जडानले गति लिन सकेको छैन । एउटा वडादेखि अर्को वडासम्म पुग्न एक दिन बढी हिंड्नुपर्ने, भनेको समयमा बिजुली नहुने तथा सोलार रहेको ठाउँमा पनि सोलार चार्ज नहुने समस्याले एकै ठाउँमा इन्टरनेट जडानका लागि धेरै समय खर्च भइरहेको छ ।
हालसम्मको तथ्यांकअनुसार ९ जिल्लाका एक हजार एक सय ११ ठाउँमा इन्टरनेट जडान गरिनेछ । यद्यपि नगर तथा गाउँपालिकाले स्वास्थ्य इकाई तथा विद्यालयहरू थप्ने क्रम जारी रहेकाले यो संख्या बढ्न सक्ने वर्ल्डलिंकले जनाएको छ ।