यी सबै यथार्थको मूर्त अभिव्यक्ति वर्तमान मधेस आन्दोलनको झ्यालबाट स्पष्ट देखिँदैछ। संघीयताको मुद्दासँग गाँसिएको छ यो आन्दोलन। नेपालको भौगोलिक विशेषतालाई मात्र हेर्ने हो भने जो कोहीले पनि ठूला नदीहरूको बहावसँग मिल्दो र उत्तरदेखि दक्षिणसम्म फैलिएका प्रान्तहरू नै स्वाभाविक देख्नुपर्ने हो। यसरी बन्ने भौगोलिक, प्राकृतिक, सांस्कृतिक अनेक विविधताले धनी हरेक प्रान्तभित्र समावेशिता–समता–समानतालाई सुनिश्चित गर्न अझ सजिलो पनि हुँदो हो। तर, नेपालमा अनौठो किसिमले प्रान्तहरू बन्नु पर्ने कुरा आइरहेका छन्। र, तार्किक किसिमले भन्दा पनि बढी भावनात्मक, विष्फोटक, हिंसात्मक र विध्वंशात्मक ढंगले ती कुरा आइरहेका छन्। वर्तमानमा उभिएर भविष्य निर्माण गर्नेभन्दा पनि विगतका घाउका खत कोट्याउँदै नयाँ घाउ बनाउनझैँ आइरहेका छन्। त्यसले के देखाउँछ भने, राज्यले सम्बोधन गर्नै पर्ने जनताका असन्तुष्टिलाई बेलैमा सम्बोधन गर्न सकेन। त्यसले गर्दा कुत्सित मनसाय भएका नजिकका र टाढाका पराइहरूले आआफ्ना स्वार्थको खेती गर्न मलिलो जमिन पाए। केही नयाँ ‘रजौटा’हरू भने आफ्नो तात्कालिक सत्तास्वार्थका निम्ति मधेसी, थारूलगायत जनताका विभिन्न समुदायको आवाजलाई बेवास्ता गरिरहेका छन्। र, त्यसले भइरहेको नोक्सानी आकलन गर्नै नसकिने गरी बढिसकेको छ।
