काठमाडौँ — रुसको राजधानीबाट करिब ९० किलोमिटरको यात्रामा कलुगा पुगेपछि ‘इथ्नो वल्र्ड’ को प्रवेश गरेलगत्तै एउटा गेटमा देखिन्छ— वेल्कम टु नेपाल हाउस । यो ठ्याक्कै काठमाडौंको न्युरोड गेटजस्तै छ । गेटभित्र दुवैतिर पाटी छन्, जसले भक्तपुर वा पाटन दरबार क्षेत्रको झल्को दिन्छ ।
अझ भित्र तीनवटा ढुंगेधारा छन्, जसको तल र माथि खोपामा मूर्ति सजाइएका छन् । बायाँतर्फका म्हानेले बौद्ध वा स्वयम्भूको याद दिलाउँछ । म्हाने घुमाइनसक्दै ठूलो घण्टानिर पुगिन्छ । काष्ठकलाले भरिपूर्ण मुख्य ढोकामा प्रवेश गर्नुअघि चैत्य पार गर्नुपर्छ, जहाँ रुसका बौद्धमार्गी शैलीमा बट्टाभित्र बत्ती बाल्न सकिन्छ । ढोकाभित्र बज्रसँगै बुद्धका दुई मूर्ति सजाइएका छन् ।
प्यागोडा शैलीमा निर्मित उक्त नेपाल हाउसको संरचनाले विश्वकै शक्तिशाली देशमा पुगेर पनि नेपालभित्रै भएजस्तो महसुस गराउँछ । ‘त्यसैका लागि नेपाल हाउस बनाइएको हो,’ इथ्नो वल्र्डका अध्यक्ष रुस्लान बाइरामोभले भने, ‘नेपाली कला, संस्कृति र जीवन देखाउनकै लागि नेपाल हाउस निर्माण गरिएको हो ।’ इथ्नो वल्र्ड सन् २००६ मा स्थापना गरिएको थियो । मस्कोस्थित नेपाली दूतवास र गैरआवासीय नेपाली संघको सहयोगमा नेपाल हाउस २०११ मा निर्माण सम्पन्न भएको थियो ।
इथ्नो वल्र्ड ८४ हेक्टरमा फैलिएको छ । नेपाल हाउसले आधा हेक्टर (९.८२ रोपनी) ओगेटेको छ । नेपाल हाउसनजिक दक्षिण एसियाली संस्कृति झल्काउने भारत र श्रीलंकाको पनि संरचना बनाइएका छन् । साइबेरिया, बेलारुसलगायतलाई समेटेर रुसको विविधता, मंगोलिया, ताजकिस्तानलाई समेटिएको मध्यएसियालीसहित विभिन्न ६ क्षेत्रका सांस्कृतिक पक्षलाई देखाउने संरचना इथ्नो वल्र्डमा तयार गरेर प्रदर्शनीमा राखिएको छ ।
प्रतिव्यक्ति ६ सय रुबल (रु. १,०३८) तिरेर गत वर्ष आठ लाखले इथ्नो वल्र्डको अवलोकन गरेको तथ्यांक छ । ‘मस्को र र यस वरिपरिका धेरै आउँछन् । उनीहरूको मुख्य आकर्षण नेपाल हाउस नै हो । बुद्धको जन्मभूमि र सगरमाथा भएको देशबारे धेरैले चासो राख्छन्,’ अध्यक्ष रुस्लानले भने, ‘हामीले विश्वका सबै देशका संस्कृतिलाई एउटै थलोमा देखाउन खोजेका छौं । विद्यार्थी र बाहिर जान नसक्ने मानिसहरूलाई विश्वका कला, संस्कृति र शिक्षा यही देखाउन चाहन्छौं । यसले कला–सांस्कृति आदनप्रदानमा सहयोग गर्छ ।’
संसरमा विविधता भएर पनि एकता सम्भव भएको देखाउने प्रयास इथ्नो वल्र्डमा गरिएको उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘संसार एउटै हो । हामी शान्त हुनुपर्छ भन्ने चाहन्छौं ।’ मल्लकालीन शैलीमा प्यागोडा, न्युरोडको गेट, घण्टा, बज्र, चैत्य पाटी निर्माण गरिएको नेपाल हाउसका आर्किटेक्ट प्रकाश तुलाधरले बताए । ‘नेपालको मल्लकालीन संस्कृतिलाई झल्काउने प्रयास गरिएको हो,’ उनले भने ।
अध्यक्ष रुस्लानका अनुसार इथ्नो वल्र्ड र रुसमा रहेका नेपालीहरूको ३० लाख डलर (तीस करोड रुपैयाँ बढी) लगानीमा नेपाल हाउस निर्माण गरिएको हो । ‘निर्माणमा प्रयोग भएका इँटाबाहेक सबै सामग्री नेपालबाट ल्याइएको हो । त्यो ५० टन बढी थियो,’ गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) का महासचिव बद्री केसीले भने, ‘मूर्ति बुङमती र पाटनका कलाकारले बनाएका हुन् । आँखी झ्याल र कलात्मक ढोका, घण्टा, म्हाने पाटनमा तयार पारिएको हो ।’
गत वर्ष करिब ८ हजार रसियनले नेपाल भ्रमण गरेको सन्दर्भमा केसीले भने, ‘नेपाल हाउस हेरेपछि धेरैले नेपालबारे जानकारी लिन्छन् । यसले नेपालको पर्यटन उद्योगलाई पनि प्रवद्र्धन गर्छ ।’ रुसमै व्यवसाय गरिरहेका उनी नेपाल हाउस निर्माणमा सुरुबाटै संलग्न थिए । नेपाल हाउस निर्माणमा रुसका लागि नेपालका पूर्वराजदूत सूर्यकिरण गुरुङ, एनआरएनएका पूर्वअध्यक्षद्वय उपेन्द्र महतो र जीवा लामिछानेलगायतको योगदान महत्त्वपूर्ण थियो । नेपाल हाउसमा रेस्टुराँ, हल, २० वटा कोठा (होटलको रूपमा प्रयोग) पनि नेपाली शैलीमै बनाइएका छन् ।
रुस भ्रमणको क्रममा पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई र नेतृ हिसिला यमीले पनि सोमबार नेपाल हाउसको अवलोकन गरे । जीवा लामिछानेद्वारा गरिएको ट्विटमा भट्टराईले भनेका छन्, ‘नेपालबाहिर नेपालको प्रतिमूर्ति यसले देखाएको छ । आफ्नो संस्कृति, वास्तुकला प्रस्तुत गरेको छ । यसमा (इथ्नो वल्र्ड) नेपालले महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको देख्न पाउँदा खुसी लाग्यो ।’
नेपाल हाउसको पछाडिको डिजाइन नारायणहिटी दरबारसँग मिल्दोजुल्दो छ । अगाडि राखिएको चिम्नी अलि परबाट हेर्दा लुम्बिनीको अशोकस्तम्भजस्तै देखिन्छ । त्यसैले चिम्नी गृहलाई गुम्बज शैलीमा ढालिएको एनआरएनएका महासचिव केसीले बताए । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाका प्रथम आरोही तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र एडमन्ड हिलारीको पूर्ण कदको सालिक पनि स्थापना गरिएको छ ।
‘जो गए पनि एकदमै प्रभावित भएर फर्कने गरेका छन्,’ एनआरएनएका पूर्वअध्यक्ष जीवा लामिछानेले भने । फोटो खिच्नेहरूको भीड मुख्य प्रवेशद्वारसँगै ढुंगेधारा, म्हाने र चैत्यमा लाग्दोरहेछ । रसियन शैलीमा चैत्यमा बत्ती बालेपछि तातियानाले भनिन्, ‘नेपालजस्तै लाग्छ । यहाँ बेलाबेला आइरहन्छु ।’ बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनी पुगिसकेकी उनी बौद्धमार्गी हुन् । रुसको तीन राज्य (बुरियातिया, काल्मिकिया र तुभा) बौद्धमार्गीको ठूलो संख्या भएको उनले बताइन् । सन् १९९२ मा दलाई लामाको भ्रमणयता रसियन बौद्धमार्गी तिब्बतियन गुरुबाट प्रभावित रहेछन् ।
इथ्नो वल्र्डसँगै वल्र्ड हेरिटेजको रूपमा ४५ देशका घर पनि सजाइएका छन् । यहाँ ब्राजिल र श्रीलंकाको बीचमा रहेको घरले काठमाडौं उपत्यकाका परम्परागत नेपाली घरको अनुभव गराउँछ । बाहिर नेपाली राष्ट्रिय झन्डा फहराइएको छ भने भित्र बौद्ध, हिमालयको आकृति कुँदिएको छ । नेपाली जीवनशैली र प्राकृतिक सौन्दर्य झल्कने तस्बिरहरूसँगै बुद्ध मूर्ति, गिद्ध र राजा त्रिभुवनले नेपालमा व्यवसाय गर्न ल्याइएका रसियन बोरिस लिसानेविचको अर्धकदको सालिक पनि हेर्न सकिन्छ ।
मस्कोमा नेपाली व्यवसायीद्वारा सञ्चालित रेस्टुराँ औरा र ओम शान्तिले पनि नेपालीपन झल्काउने गर्छ । औरामा चन्द्रशमशेरका तस्बिरदेखि भित्तामा सजाइएका मण्डलाहरूका चित्रले मन लोभ्याउने गर्छ । ओम शान्तिमा भने दलाई लामाको दरबार र ल्हासालाई राखिएको छ । हुन त सेन्ट पिटर्सबर्गको नेभ्स्की होटल एस्टरको डाइनिङ हलमा झुन्डाइएका बौद्ध र पशुपतिका योगीहरूका तस्बिरले पनि मन छुने गर्छ ।
‘धेरैपल्ट नेपालको भ्रमण गरेको छु,’ इथ्नो वल्र्डका अध्यक्ष रुस्लान बाइरामोभले भने, ‘पहिलोपल्ट सन् २००४ मा पुगेको थिएँ । सिमिकोट हुँदै कैलाश पर्वत गएको थिएँ । नेपाल असाध्यै मन पर्‍यो । त्यसैले जमिन किनेलगत्तै नेपाल हाउस बनाउनुपर्छ भनेर लाग्यौं । दूतावास र नेपाली साथीहरूले राम्रो सहयोग गरे ।’
‘हामीले लुम्बिनीमा रसियन गुम्बा बनाइरहेका छौं । हामी थप सहयोग गर्न तयार छौं,’ ४९ वर्षीय रुस्लानले भने, ‘यस्तै खालको (इथ्नो वल्र्ड) नेपालमा पनि बनाउने चाहना छ । काठमाडौं वा त्यसको नजिक बनाउन चाहन्छौं । त्यसले तीन करोड नेपालीसँगै विद्यार्थीलाई धेरै ज्ञान दिनेछ ।’
‘म आफैं पनि हिमाली भेगमा जन्मिएको मान्छे हुँ,’ अजरबैजानी बुबा र रसियन आमाका यी छोराले भने, ‘दुई संस्कृतिमा हुर्किए । सानैमा बुबाले संसारको नक्सा देखाएका थिए । ११ वर्षको हुँदासम्म सबै देशको नाम, राजधानी र भूगोलबारे राम्रो ज्ञान लिइसकेको थिए । १८ वर्षको छँदा पहिलोपल्ट योगको किताब पढेको थिए, त्यसले आकर्षित गर्‍यो । अनि पूर्वीय शास्त्र र धर्मबारे रुचि जाग्यो । तीस वर्षयता यसैमा लागिरहेको छु ।’
विद्यार्थी छँंदै व्यापार थालेका उनको रुचि मानवीय किसिमको व्यवसायतिर थियो । त्यसैले उनले रुसकै एक गाउँमा देखेको छाप्रोजस्तै मस्कोस्थित आफ्नो घरमा बनाएका थिए । ‘त्यो छाप्रोले धेरैलाई आकर्षित गर्‍यो । मान्छेको भीड लाग्न थाल्यो,’ उनले भने, ‘त्यसपछि परम्परागत रसियन घर बनाए । यो पनि आकर्षणको केन्द्र बन्यो । अनि संसारका सबै खालका जनजातीय प्रारूपका घर बनाउने सोंच आयो । जमिन भाडा लिएर काम पनि थालिहाले । संसारका सबै देशको कला, संस्कृति जीवनशैली देखाउने योजना छ । सबै देशलाई पुग्ने गरी जमिन पनि छ्ट्याएका छौं ।’
१ महिना अघिसम्म सुनेको थिएँ, रसियनहरू अंग्रेजी भाषा बोल्दैनन्, बोल्न चाहँदैनन् । विदेशी भनेपछि हेर्न पनि चाहँदैनन् । सारै असहयोगी हुन्छन् । विश्वकप यात्रामा मेरा ती सबै भ्रम तोडिए ।
काठमाडौँ — विगतका विश्वकपले महिनौं अघिबाट मिडियामा ठूलै स्थान लिने गरेका थिए । यसपालि भने त्यस्तो देखिएन । न्युजविक, टाइम लगायतले ६ महिना अघिदेखि बारम्बार विश्वकप फुटबललाई लिएर कभर स्टोरी बनाउने गरेका थिए । यसपालि त्यस्तो अंक दुर्लभै देखियो र भएका पनि नकारात्मक मात्रै । जसमा रूसको शासकलाई गाली गर्ने शब्दहरूमात्र खर्चिएका हुन्थे । बेलायती मिडिया बीबीसी पनि त्यस्तै रह्यो ।
अमेरिकी, बेलायती मिडिया आफ्ना राष्ट्रिय स्वार्थ बाहिर जाँदैनन् भन्ने सतही जानकारी थियो । किनभने पाठकको रूपमा हाम्रो पहुँचमा भएका मिडिया यिनै हुन् । अमेरिकी, बेलायती लगायत पश्चिमी मिडियाले सन् २०१४ को विश्वकप र २०१६ को ओलम्पिक खेलकुद आयोजक ब्राजिलको पनि चर्को आलोचना गरेका थिए । तर ब्राजिलले विश्व खेलकुदका दुई ठूला प्रतियोगितालाई सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेर देखाइदिएको थियो । त्यसैले विश्वकपको रूस संस्करणमाथिका नकारात्मक टिप्पणी र समाचारहरूलाई शतप्रतिशत सही भनेर पत्याइहाल्ने आधार यसपालि भएन ।
अमेरिकी पक्षधर देशहरूसहित युरोपेली युनियन (ईयू) लगायत धेरैले आफ्ना नागरिकलाई भ्रमणका लागि खतराको सूचीमा राखिएको देश हो– रूस । नेपालीको लागि पनि खर्चिलो छ, यो देश । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) ले पहिलोपल्ट खुला रूपमा विश्वकपको टिकट बिक्री गरेपछि १ महिने प्रतियोगिताको उद्घाटनबाटै हुलका हुल नेपालीले रूसको यात्रा गर्न थालेका थिए । अनलाइन वा एन्फामार्फत विश्वकपको टिकट लिनेलाई भिसा अवश्यक थिएन, टिकट लिएको आधारमा अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ (फिफा) ले बनाइदिएको ‘फ्यान आईडी’ पर्याप्त थियो ।
नेपाली राष्ट्रिय टिम विश्वकप छनोटको प्रारम्भिक चरणबाटै बाहिरिएको थियो । तर ४ सय बढी नेपालीले विश्वकपका खेल सञ्चालन गरिएका रंगशालामा चन्द्र–सूर्य अंकित झण्डा फहराएका थिए । फ्यान आईडी भएकालाई खेलको दिन सार्वजनिक यातायातमा भाडा नलाग्ने र अर्को सहरमा यात्राको लागि पनि पहिला बुक गरिएको टिकट भएमा निशुल्क यात्रा गर्न पाउने सुविधा भएकाले धेरैले मस्को, सेन्ट पिटर्सबर्ग, सोची लगायत विश्वकपका ११ आयोजक सहर घुम्ने अवसर गुमाएनन् ।
‘खेल हेर्ने र रूस घुम्ने राम्रो अवसर विश्वकप हो । रूसलाई राम्ररी नियाल्ने अवसर मिल्यो । सुनिएको भन्दा फरक रहेछ,’ प्रारम्भ दाहालले भने । मस्को, पिटर्सबर्ग, सोची, भोल्गोग्राड, मइकाप, क्रास्नोडार घुम्न भ्याएका उनले थपे, ‘एकदमै व्यवस्थित आयोजना देखेँ । सबै मनिस सहयोगी भेटेँ । यस्तो सोचिएको पनि थिएन ।’ उनले समूह चरणमा जापान र पोल्यान्डको खेल भोल्गोग्राडमा हेरेका थिए । उनलाई मात्र होइन, सबैलाई लाग्ने त्यस्तै रहेछ ।
मैले पनि त्यस्तै अनुभव गरेँ । ४ वर्ष अघिको विजेता जर्मनी यसपालि समूह चरणबाटै घर फर्कियो । लियोनल मेसीको अर्जेन्टिना, क्रिस्टियानो रोनाल्डोको पोर्चुगल र २०१० को च्याम्पियन स्पेन अन्तिम १६ भन्दा अगाडि बढ्न सकेनन् । त्यसपछि विश्वकपका खेलहरू प्रत्यक्ष नियाल्न रूस पुगेको थिएँ । मस्कोस्थित भुनुकोभा विमानस्थलमा ओर्लने बित्तिकै रातो ड्रेसमा स्वयम्सेवक तैनाथ थिए । उनीहरूले आगन्तुकहरूलाई सबै किसिमको सहयोग गरिरहेका थिए ।
भनिन्छ, फुटबल मैदानमा खेलिन्छ, तर त्यसमा पनि इतिहासका नतिजाले मनोवैज्ञानिक रूपमा सबभन्दा ठूलो भूमिका खेल्छ र हारजितको आधार त्यही हुन्छ । ८८ वर्षअघि दक्षिण अमेरिकी देश उरुग्वेबाट सुरु भएको विश्वकप फुटबलको इतिहास त्यस्तै थियो । ठूला टिम विरलै चाँडै घर फर्केका थिए । त्यसैले त ८ टिमले मात्र विश्वकपको ट्रफी चुम्ने अवसर पाएका छन् । र रूसमै आएर मात्र क्रोएसिया फाइनल खेल्ने १३ औं देश बन्यो ।
सर्वाधिक ५ पल्टको च्याम्पियन ब्राजिलको हैसियत पनि क्वाटरफाइनलमा बेल्जियमले देखाइदियो । बेल्जियमले यसपालिको उपाधि होडमा सबभन्दा बलियो मानिएको ब्राजिल र उसका स्टार खेलाडी नेयमरको साख झारिदिएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा कुनै पनि उपाधि नजितेको भएर पनि बेल्जियम कुशल खेलाडीहरूको उपस्थितिमा भने बलियो टिम थियो । उसले सेमिफाइनलमा फ्रान्स विरुद्ध निराश भएर पनि फुटबलको जन्मदाता इङल्यान्डलाई हराएर अहिलेसम्मकै सबभन्दा ठूलो उपलब्धिको रूपमा कास्यपदक हात पार्‍यो ।
युवा खेलाडीले भरिएको इङल्यान्ड पनि अन्तिम चारसम्म पुग्ने अनुमान गरिएको थिएन, नत क्रोएसियाले फाइनल खेल्ने भविष्यवाणी गरिएको थियो । तर फ्रान्सेली प्रशिक्षक डिडियर डेसच्याम्पले भनेजस्तै क्रोएसिया कागजी रूपमा मात्र सानो टिम थियो । किनभने पूर्वी युरोपको यो टिमसँग रियल म्याड्रिड, बार्सिलोना, युभेन्ट्स, लिभरपुल, इन्टरमिलान, एसी मिलान लगायत ठूला क्लबहरूमा खेलिरहेका खेलाडी थिए । ल्युका मोडरिच प्रेरित टिमले लुजनिकी रंगशालामा ७८ हजार दर्शकसामु फाइनलमा लोभलाग्दो खेल पस्किएर फुटबलप्रेमीको मन जित्यो, उपाधि भने फ्रान्सले कब्जा गर्‍यो ।
हरेक तहमा उत्कृष्ट खेलाडीहरूको सम्मिश्रण भएकोले फ्रान्स दोस्रोपल्ट विश्वकप च्याम्पियन बन्ने धेरैले अनुमान गरिसकेका थिए । तर फाइनलमा उसको प्रदर्शन त्यति फितलो भने अपेक्षा विपरीत थियो । उसका १९ वर्षीय फरवार्ड किलियन एम्बाप्पे नयाँ पेलेका रूपमा उदाए । २० वर्षपछि विश्व विजेता बनेको खुसियाली फ्रान्सेलीहरूले यसरी मनाए कि प्रहरीले गोली चलाउनुपर्ने अवस्था आयो । क्रोएसिया र बेल्जियमले ऐतिहासिक उपलब्धिमा खेलाडीलाई लाखौंले स्वागत गरेका थिए ।
फाइनल खेल टेलिभिजनमा ९० करोड बढीले हेरेको फिफाले जनाएको छ । आयोजक ११ सहरमा बनाएको फ्यन फेस्टका ठूला स्क्रिनमा १ महिनासम्म खेल हेर्नेको संख्यामात्रै ७७ लाख थियो । यसले फुटबलको लोकप्रियता देखाउँछ । लाखौं खर्च गरेर ४ सय बढी नेपालीले रूसको यात्रा गरे । आयोजक रूसको अन्तिम ८ यात्रा, क्रोएसियाको ऐतिहासिक फाइनल र साना टिमहरूको जुझारु खेलले यसपालिको विश्वकपलाई अझै रोमाञ्चक बनाइदियो । भिडियो असिस्टेन्ट रेफ्री (भार) को प्रयोगले रेफ्रीको दोषलाई कम गरिदियो । फिफाका अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोले पनि अहिलेसम्मकै सबभन्दा राम्रो विश्वकपको रूपमा रूस संस्करणलाई घोषणा गरिदिए ।
डिडियर डेसच्याम्प फ्रान्सले घरेलु मैदानमा १९९८ मा भएको विश्वकप उपाधि जित्दा कप्तान थिए । यसपालि प्रशिक्षकका रूपमा उनले ट्रफी उचाले । खेलाडी र प्रशिक्षकका रूपमा विश्वकप जित्ने उनी तेस्रा व्यक्ति हुन् । विश्वकपमा हरेक खेलपछि पत्रकार सम्मेलन हुन्छ । यसमा प्रशिक्षकको अनिवार्य उपस्थिति हुन्छ भने कुनै बेला खेलाडीलाई पनि बोलाइन्छ । लुजनिकीमा उपाधि जितेपछि डेसच्याम्प पत्रकार सम्मेलनमा बोल्ने तयारी गरिरहेका थिए । एक हुल खेलाडी हलभित्र प्रवेश गरेर उनलाई उचाल्दै च्याम्पियन गीत गाउन थाले । पउल पोग्बा, एन्टोइन ग्रिजमन, ओलिभर जिरोउ, एम्बाप्पे, उम्टिटी लगायत टिमका आधाजसो खेलाडीले टेबलमा राखिएका पानीलाई हलभरि छरे । सजाइएका बल उडाइदिए । सिसाकै फ्रेममा चढेर पनि पोग्बाले नाच्न भ्याए ।
पत्रकार सम्मेलनमा मोबाइलले फोटो, भिडियो खिच्न मनाही थियो । तर पोग्बा शैलीको हर्षोल्लासको भिडियो कैद गर्न भने पाइएको थियो । दुईपल्ट गरी ४ मिनेटसम्म चलेको यस्तो खुसियालीमा खेलाडी सारै उच्छृङखल देखिएका थिए । प्रशिक्षक डेसच्याम्पले भने पनि, ‘यी खेलाडीहरू युवा छन् । १९ वर्षमै विश्व विजेता भएका छन् । आज यिनीहरूले के मात्रै गर्ने हुन्, मलाई थाहा छैन ।’ खेलाडी हर्षले उन्माद नहोउन् पनि कसरी ? ८८ वर्षको इतिहासमा बल्ल त दोस्रोपल्ट फ्रान्स च्याम्पियन भएको छ ।
फाइनल जितेपछि आलोचकलाई इंगित गर्दै मुख बन्द गर्न हातले संकेत गरेका पोग्बाले हलभित्र भने भलाद्मीपन देखाए । म्यानचेस्टर युनाइटेडका यी मिडफिल्डरले माफी माग्दै टेबल पुछिदिए, फाइल मिलाइदिए, नाच्दा कुल्चिएको सिसाको फ्रेमलाई पनि मजाले नियालेर सफा गरिदिए । केही मजाक पनि गरे । पत्रकार सम्मेलनमा यस्तो दृश्य दुर्लभै हुन्छ । कारण खुसियाली मनाउने उत्तेजक शैली प्राय: ड्रेसिङ रुममा हुन्छ, जहाँ पत्रकारको पहुँच हुँदैन ।
भीआईपी प्यारापिटमा बसेर खेल हेरेका फ्रान्सेली राष्ट्रपछि इम्यानुएल म्याक्रोनको खुसी मनाउने शैली गज्जबकै थियो । उनी फ्रान्सले गोल गरेपछि कोट खोलेर आफ्नो सिटबाट उप्रिँmदै अघि बढेका थिए । ठिक त्यसबेला क्रोएसियाका राष्ट्रपति कोलिन्डा ग्रेभर—कितारोभिचले भने टाउकोमा हात राख्न पुगेकी थिइन् ।
म्याक्रोन, कोलिन्डा, रूसका राष्ट्रिपति भ्लादिमिर पुटिनसँगै फाइनल हेर्न गेबोन, आर्मेनिया, सुडान, मोल्दोभाका राष्ट्रप्रमुख तथा कतारी आमिर पनि लुजनिकी रंगशालामा थिए । भीआईपी स्ट्यान्डमा म्याक्रोनको खुसी मनाउने शैलीले ध्यान तानेको थियो । पुरस्कार वितरण समारोहमा भने पुटिन र कोलिन्डाले ध्यान खिचे । वर्षाबीच भएको समारोहमा पुटिन एक्लैलाई छाता ओढाइएको थियो । त्यसको चर्को आलोचना पश्चिमी मिडियाले गरे । म्याक्रोन र कोलिन्डा भने निथ्रुक्कै भिजेर पनि खेलाडीलाई बधाई दिइरहेका थिए ।
रातो—सेतो जर्सीमा उपस्थिति कोलिन्डाले प्रतियोगिताकै सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको पुरस्कार गोल्डेन बल जितेका ल्युका मोडरिचलाई अंकमाल मात्र गरिनन्, फाइनल हारेको पीडामा आँसु पनि बगाइन् । उनले क्रोएसियाका सबै खेलाडीलाई अंकमाल गरिन् । फ्रान्सका नयाँ स्टार एम्बाप्पेलाई पनि अंकमाल गरेर बधाई दिइन् । क्रोएसियाले यो विश्वकपमा खेलेका ७ मध्ये ६ खेलमा कोलिन्डा आफै रंगाशाला पुगेकी थिइन् । ड्रेसिङ रुममै पुगेर खेलाडीलाई हौसला दिन भ्याएकी उनले ब्रसेल्समा भएको नाटो समिटको कारण इङल्यान्ड विरुद्ध भएको सेमिफाइनल मात्र गुमाएकी थिइन् । कोलिन्डाप्रति सामाजिक सञ्जालमा प्रशंसाको ओइरै लाग्यो । धेरैले ट्विट गरे, राष्ट्रपति होस् त कोलिन्डाजस्तो ।
विरोधीमाथि गरिएको जेनोसाइड आक्रमणलाई लिएर सुडानी राष्ट्रपति ओमार हसन अल अहमद अल बसिरको भने फाइनलमा अथिति बनाइएको भन्दै रूस र फिफाको पश्चिमी मिडियाले खुबै आलोचना गरे । तर ती आलोचना अनलाइनमा मात्रै देख्न पाइन्थ्यो, रूसमा कतै आभाष भएन । रूसमा मानव अधिकारको लागि कार्यरत पुसी रुटका ४ कार्यकर्ता फाइनलमा मैदानमै दौडन पुगेका थिए ।
पुटिन शासनमा मानव अधिकार हनन भइरहेको भन्दै संसारको ध्यान आकर्षित गर्न उनीहरूले केही क्षण खेल बिथोलेका थिए । प्रहरी पोसाकमा मैदान छिरेका उनीहरूलाई १५ दिनको जेल र ३ वर्षसम्म खेल मैदानमा प्रवेश निषेधको सजाय सुनाइएको छ । त्यस घटनाले रूसमा विपक्षीको आवाज दबाइएको हुनसक्ने देखाउँछ । हुन पनि सक्छ, किनभने पछिल्लो चुनावमा विपक्षी नेताहरूले खर्च कसरी संकलन गर्छन् भनी बाहिरी सहयोगलाई सरकारी टेलिभिजनमा रिपोर्ट नै बनाइएको रहेछ ।
ओलम्पिक र विश्वकप जस्ता ठूला खेल महोत्सव आफ्नो समृद्धि देखाउन चाहने देशहरूले आयोजना गर्ने चलन छ । आयोजनाका लागि पैसाको खोलो बगाउन पनि तयार हुन्छन् । विश्वकप आयोजनामा रूसले १४ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्‍यो । बेलायतलाई पन्छाएर ८ वर्षअघि आयोजना गर्ने अधिकार रूसलाई फिफाले दिएको निर्णयप्रति अझै प्रश्न तेस्र्याइन्छ । तर रूसले वास्तवमै सफल आयोजना गरेर संसारलाई देखाइदियो ।
विश्वकै महाशक्तिको लडाइँमा अमेरिकी अलायन्सलाई टक्कर दिने पहिलादेखिकै देश रूस हो । युरोपमा ८० प्रतिशत ग्यास सप्लाइ रूसले गर्छ । त्यसैले उसलाई युरोपेली देशहरूले भने हेप्ने हिम्मत गर्दैनन् । तर सन् २०१४ मा युक्रेनको एक भाग क्रिमिया कब्जा गरेपछि रूसमाथि ईयू र अमेरिकी अलायन्सले नाकाबन्दी लगाएको छ, जुन अहिलेसम्म कायमै छ ।
‘क्रिमिया युद्धपछि व्यापार व्यवसाय चौपट भएको छ,’ मस्कोमा अनलाइन व्यवसाय गरिरहेका नेपाली गणेश रामदामले भने, ‘पहिला रसियनहरू मनग्गे खर्च गर्थे । चाहेको सामान किनिहाल्थे । तर क्रिमिया युद्धपछि थोरै खर्च गर्न पनि धेरै सोच्ने भएका छन् । अति आवश्यक सामग्री मात्र खरिद गर्छन् ।’ २६ वर्षदेखि रूसमा रहेका उनी ७५ प्रतिशतसम्म व्यापार घटेको बताउँछन् ।
५ वर्षअघि रुबल (रसियन मुद्रा) को मूल्य प्रतिअमेरिकी डलर २३ थियो, अहिले ६३ पुगेको छ । त्यसैको प्रभाव बजारमा परेको हुनसक्छ । ‘विदेशबाट सामान ल्याएर गरिने व्यवसायमा ठूलो गिरावट आएको छ । स्थानीय उत्पादनको बजार भने बढिरहेको छ,’ मस्कोका अर्का नेपाली व्यवसायी गोविन्द आचार्यले भने । रूसमा ठूला नेपाली व्यवसायी रहेका उपेन्द्र महतो, जीवा लामिछाने पनि यहाँबाट बाहिरिइसकेका छन् । अरूको अवस्था पनि नेपाल फर्किन हतार भए जस्तै देखियो ।
क्रिमिया कब्जा गरेपछि रूसको पर्यटन व्यवसाय खस्किएको थियो । जताततै नकारात्मक समाचारमात्र आइरहेको थियो । विश्वकपपछि भने अनुमान गरेभन्दा फरक रूस रहेको भन्दै बीबीसीले एउटा लेख प्रकाशित गरेको छ । पश्चिमी मिडियाले रसियन भन्ने बित्तिकै लुटपाट, ठगी, विदेशीलाई शंकालु दृष्टिले मात्र हेर्ने र एकदमै असहयोगी चित्रण मस्तिष्कमा बसाइदिएको थियो । तर १७ दिने रूस बसाइको अनुभव ठ्याक्कै उल्टो रह्यो ।
मस्को बाहिर १८ घन्टाको रेल यात्रामा सामरा पुगेँ । काजान र सेन्ट पिटर्सबर्ग पनि डुलेँ । तर रातभरि एक्लै डुल्दा पनि कहीं कतै समस्या भोग्नु परेन । धेरै ठाउँ गुगल म्यापले काम गर्‍यो । स्वयम्सेवक प्राय: सबैले अंग्रेजी बोल्थे । स्थानीयको भाषा नबुझे पनि गुगल ट्रान्सलेसन उपयोगी बन्यो । ट्याक्सी, मेट्रोको लागि एप काफी भयो । कहीं कतै बाटो बिराउँदा वा ट्याक्सीको खोजी गर्दा स्थानीयले ४० मिनेटसम्म लगाएर व्यवस्था गरिदिए । यसरी सहयोग गर्ने मैले कल्पना पनि गरेको थिइन, नेपालमा सुनेको–देखेको पनि थिइन । अपराधको एउटा खबर पनि आएन । विश्वकपको अवसरमा रूस पुगेका १० लाख पर्यटकको अनुभव यस्तै हुनुपर्छ ।
१ महिना अघिसम्म सुनेको थिएँ, रसियनहरू अंग्रेजी भाषा बोल्दैनन्, बोल्न चाहँदैनन् । विदेशी भनेपछि हेर्न पनि चाहँदैनन् । सारै असहयोगी हुन्छन् । विश्वकप यात्रामा मेरा ती सबै भ्रम तोडिए । बीबीसी, सीएनएन, न्युयोर्क टाइम्स, टाइम लगायत विश्वकै चर्चित मिडियाका समाचार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘फेक न्युज’ भन्ने गरेका छन् । रूसबारे उनीहरूका समाचार वास्तवमै नक्कली समाचार हो भन्ने महसुस भयो ।
च्याम्पियन प्रशिक्षक डिडियर डेसच्याम्पले पनि २१ औं संस्करणको आयोजनाको खुलेरै प्रशंसा गरे। ‘होटल राम्रो। मैदान राम्रो। रंगशाला राम्रो। मानिसहरूको व्यवहार राम्रो। त्यसैले रुसको बसाइ धेरै राम्रो भयो। अझ राम्रो त हामी च्याम्पियन नै भयौं,’ पत्रकार सम्मेलनमा उनले भने। इंग्ल्यान्डका डिफेन्डर एस्ले योङले पनि आयोजकको खुलेरै प्रशंसा गरे। ‘जे जस्तो सुनेको थिएँ यहाँ (रुस) आएपछि विल्कुलै फरक पाएँ। सबै कुरा राम्रो लाग्यो। व्यवस्थापन धेरै राम्रो। एकदमै खुशी छौं,’ उनले भने।
सात महिना अत्याधिक चिसो हुने राजधानीमा अनुहार हेर्दै रिसाए जस्तो देखिन्छ । कामको व्यस्तताले होला, मस्कोका धेरै रसियनको अनुहार रिसाए जस्तो देखिएको थियो । त्यसैकारण मस्को मन नपरेको काजानकी स्थानीय लियाले बताइन् ।
मस्को बाहिर भने हँसिलो मुहार देखिन्छन् । ‘रसियन भनेपछि बाहिरका सबै मिडियाले नराम्रो खबरमात्रै दिन्छन् । हाम्रोमा राम्रा कुरा धेरै छन् । त्यसलाई भने स्थान दिइँदैन । त्यसैले हामीलाई युरोपका अरू देश र अमेरिका मन पर्दैन,’ कानुन व्यवसायी लियाले भनिन्, ‘विश्वकपमा धेरै विदेशी आए । अब रूसबारे छरिएको भ्रम तोडिएला भन्ने लागेको छ ।’ मस्कोमा व्यवसाय गरिरहेका गैरआवासीय नेपाली संघ रूसका अध्यक्ष रामेश्वर गौतम भन्छन्, ‘सोभियत संघ विघटनपछि सुरु भएको समस्या केही वर्ष अघिसम्म कायमै थियो । ५ वर्षयता भने निकै परिवर्तन पाएका छौं । शान्ति छ । कतै लुटिएला, मारिएला भन्ने छैन । रातको १/२ बजे पनि कुनै युवती एक्लै सडकमा हिँड्नु यहाँ सामान्य हो ।’
एक तथ्यांक अनुसार सन् २०१३ मा ३ करोड ३० लाख पर्यटक रूस पुगेका थिए । त्यो क्रिमिया युद्ध अघि थियो । त्यसयता स्वात्तै घटेको छ । सन् २०१७ मा २ करोड १० लाखले रूसको भ्रमण गरेका थिए । विश्वकपको कारण यसमा तत्काल १५ प्रतिशत वृद्धि हुने रूसी सरकारले अपेक्षा गरेको छ । फ्यान आईडी भएकाहरूलाई २०१८ मा भिसा नलाग्ने पुटिनको घोषणाले पनि त्यसलाई सहयोग पुर्‍याउनेछ ।
अमेरिका यसपालि विश्वकपको छनोटमै असफल भयो । रूस जानुपर्ने भएकाले अमेरिकी टिम छनोट हुन नचाहेको हल्ला पनि आयो । तर ८८ हजार अमेरिकी फ्यान आईडी लिएर रूस पुगेका थिए । इङल्यान्डसहित धेरै युरोपेली दर्शक पनि सुरुमा रंगशालामा थोरै देखिन्थे । प्रतियोगिता अघि बढ्दै जांँदा लन्डनबाट दर्शक विमानै चार्टर गरेर ओइरिएका थिए ।
क्रोएसिया विरुद्ध फ्रान्सको फाइनल अघि लुजनिकी रंगशालामा ७८ हजार दर्शकलाई नचाउने अमेरिकी गायक विल स्मिथ र निकी जाम थिए । उनीहरूलाई एरा इस्त्रेफी र एइदा गेरिफुलिनाले साथ दिएका थिए । फाइनलमा मात्र होइन, हरेक खेलमा रंगशालाको माहोल कुनै म्युजिक पार्टीकै जस्तो हुन्थ्यो । चर्चित डिजेहरूले खेलको ३ घन्टा अघिदेखि आफ्नो संगीत कला देखाइरहेका हुन्थे । विश्वकपबाट खुलेको रूसको अर्को पाटोलाई पुटिन सत्ता अब कायमै राख्न चाहन्छ ।
प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राई दुखेको गर्धन इलाज गर्न बैंकक गएका के थिए, केही दिनमै न्युयोर्क पुगेको खबर आयो । सँगै आयो–उनको अस्वाभाविक अमेरिकी...
संघ र प्रदेशबीच अधिकारको विवादबारे चर्चा–परिचर्चा सुरु भएको छ । सार्वजनिक सञ्चार माध्यम र प्रदेश तथा संघीय सरकारका मन्त्रीहरूको सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा समेत यो विषयले प्राथमिकता पाउन...
संघीय संसदबाट मातृभाषा शिक्षाको पक्षमा विधेयक पारित भएको छ । अनिवार्य तथा निशुल्क शिक्षाको सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयकको दफा २५ मा विद्यालयले प्रदान गर्ने शिक्षणको...
केटाकेटीलाई अनुशासित बनाउन पिट्ने प्रवृत्ति घट्दो छ । तर कराउने ? प्राय: सबैले आफ्ना बच्चालाई कहिलेकाहीं कराएर गाली गर्छन् । यसले कुनै काम गर्दैन भन्ने थाहा पाउँदा–पाउँदै पनि...
गतवर्ष सिरहाबाट बिहानै एक साथीको फोन आयो । उनी निकै हतासिएकी थिइन् । कसैले उनकी छोरीको फोटो तोडमोड गरेर सामाजिक सञ्जालमा राखिदिएछ । पुरानो रिस साध्न कसैले उनकी...
पञ्चायतकालको आखिरीतिर रानी ऐश्वर्य समाजसेवाका नाममा गैरसरकारी संस्थाहरूको संरक्षकत्व गर्दै थिइन् । गैससहरूको समन्वय गर्ने समाज कल्याण परिषद्को नेतृत्व गर्थिन् । परिषद्को लैनचौरस्थित मुख्यालय निर्माण गर्न दाताहरूसँग...
लेनिनले रूसका विख्यात लेखक लियो टल्सटायलाई कति पढे थाहा छैन तर अहिले नेपालमा राज्य सञ्चालनको जिम्मेवारीमा रहेका धेरै वामपन्थी नेताहरूले टल्सटायलाई भन्दा लेनिन र सोभियत समाजवादलाई...
कात्तिक ८ गते राति सिकागो (अमेरिका) मा सुत्नै लाग्दा मेरो मोबाइल फोन बज्यो । विराटनगरमा जाग्राम बसेकी मेरी श्रीमती डाँको छाडेर रुन थालिन् । किन रोएको भनेर...
आज कोही निरीह छ भने त्यो हो प्रहरी । प्रहरी चौतर्फी प्रहारको सिकार हुनुपरेको छ । अपराधीलाई कठघरामा उभ्याउने प्रहरी आफैं कठघरामा शिर निहुराएर उभिएको छ । १३...
युवा पुस्ता राजनीति मन पराउँदैन । राजनीतिको कुरा आउँदा उनीहरू नाक खुम्च्याउँदै भन्छन्, ‘यो फोहोरी खेल हो, स्वार्थी व्यापार हो । लुटतन्त्र, बेथिति अनि पथभ्रष्ट र भ्रष्टाचारको...
यो वेबसाइट कान्तिपुर राष्ट्रिय दैनिकको आधिकारिक न्युज पोर्टल हो । नेपाली भाषाको यो पोर्टलले समाचार, विचार, मनोरञ्जन, खेल, विश्व, सूचना प्रविधि, भिडियो तथा जीवनका विभिन्न आयामका समाचार र विश्लेषणलाई समेट्छ। पूरा पढ्नुहोस् »
Da der Deutsche Kanu-Verband und seine Athleten die Einnahme von verbotenen Substanzen und die Anwendung von verbotenen Methoden im Sport missbilligen, haben der DKV, seine Athleten, seine Trainer und Betreuer den seit dem 01. Januar 2009 gültigen WADA-Code ratifiziert.