पिसपोखरा । पोखरा २४ भदौ । बिश्व पर्यटन बजारमा ख्याती कमाएको पोखराको फेवा,वेगनासताल जलयात्राको लागि निकै आकर्षक गन्तब्य त मानिन्छ तर तालको यात्रा सुरक्षित नहुदा कतिपयले अकालमा ज्यान पनि गुमाएका छन् । तालबाट वार पार गर्ने जलयात्रीलाई यी ताल कहिलेकाहि काल बनेर उभिन्छ । कहिलेकाँही प्राकृति विपत्ती अर्थात् भवितब्य त धेरैजसो लापरवाहीका कारण दुर्घटना हुने र मृत्यु वरण गर्नु परेका उदाहरण थुप्रै छन् ।
पोखराको फेवातालमा बि सं २०१८ सालमा डुंगा दुर्घनामा परी स्थानिय घास दाउरा गर्ने १९ जनाको एकै चोटी मृत्यु भयो । बि सं २०६१ सालको असोज १० गते डुङ्गा दुर्घटनामा ६ जना सुरक्षाकर्मीले ज्यान गुमाए । ४३ सालमा पनि बनभोज खाएर फर्कदै गरेका १८ जनाको एकैचोटी ज्यान गयो । २०७३ साउन २३ गते घुम्न आएका २ युवाको तालमा डुवेर मृत्यु भयो । विना लाईफ ज्याकेट यात्रा गरेका चालक सहित ६ जनाको उद्धार गरियो । लेखनाथको वेगनासतालमा २०७२ जेठ ३ गते १२ र १३ बर्षीय दुई वालिकाको ज्यान गयो । लाईफ ज्याकेटविनाको यात्रा गरेका अन्य तीन जना पौडिएर बाच्न सफल भए । यी दुई तालमा भएका केहि ठूला दुर्घटनामा अर्को एउटा थपियो । शनिवार १० जना सवार डुंगा वेगनासतालमा पल्टिदा ८ जनाको ज्यान गयो । एकिन तथ्यांक नभएपनि कास्कीका यी दुई तालमा डुवेर हालसम्म सय जना भन्दा बढीको अकाल मृत्यु भैसकेको छ ।
कहिलेकाँही प्राकृति विपत्ती अर्थात् भवितब्य त धेरैजसो लापरवाहीका कारण दुर्घटना हुने र मृत्यु वरण गर्नु परेका उदाहरण थुप्रै छन् । एकिन तथ्यांक नभएपनि कास्कीका यी दुई तालमा डुवेर हालसम्म सय जना भन्दा बढीको अकाल मृत्यु भैसकेको छ । पछिल्लो समय भैरहेका अधिकांश दुर्घटनामा यात्रुका लापरवाही मुख्य कारणको रुपमा देखिएका छन् ।
तालमा जादा न्यूनतम सुरक्षाको उपाय नअपनाउदा लापरवाहीले धेरैको ज्यान पानीले निलेको छ । कहिलेकाँही भवितब्यका कारण डुंगा दुर्घटना हुने गरेका पनि छन् । जस्तो पानीमा यात्रा गरिरहेका बेला हावाहुरी चलेमा छालका कारण डुंगाको सन्तुलन बिग्रन्छ र डुब्न सक्छ । पछिल्लो समय भैरहेका अधिकांश दुर्घटनामा यात्रुका लापरवाही मुख्य कारणको रुपमा देखिएका छन् । पानीमाथि तैरिरहेका बेला दुर्घटनावस डुंगाबाट खसिहालेपनि तत्कालका लागि तैरिनसक्ने गरी बनाइएको लाईफ ज्याकेट प्रयोग नगर्नु, डुंगाको क्षमता भन्दा बढी मानिस यात्रा गर्नु, डुंगामा सयर भैरहेका बेला पानीमाथि अनावश्यक हर्कत गर्नु, संयमित भएर नबसी डुंगामा उभिएर फोटो खिच्नु पनि दुर्घटनाका कारण हुन् ।
पानीमाथिको हेलचक्र्याई सबैका लागि महंगो सावित हुन्छ । ज्यान जोखिममा राखेर यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता एकातिर होला तर जलयात्री आफै सावधान भए कमसेकम अकालमा हुने मृत्युलाई टार्न सकिन्छ । शनिवारको दुर्घटनाको प्रारम्भिक जानकारी र प्रत्यक्षदर्शीका शब्द सापटी लिने हो भने पनि विना लाईफ ज्याकेटको यात्रा र डुंगाको भार क्षमतालाई ख्याल नगरिएको ओभरलोडलाई दुर्घटनाको कारणका रुपमा औल्याइएको छ । साथै यात्रुको असावधानी र हेलचक्र्याइका कारण एकपछि अर्को गरी डुंगाबाट मानिस खसेको र डुंगामा पानी पसेपछि डुवेको खुल्न आएको छ । यसअघि राम्रैसँग पानीमा पौडिन जानेकाहरुपनि शनिवार तैरिन नसरी डुवेको आफन्तजनले बताएका छन् ।
तालको यात्रालाई सुरक्षित बनाउन स्थानिय प्रशासन सहित सरोकारवालाले ६ बर्षअघि बनाएको नियम अझै कडाइका साथ लागू भएको छैन । फेवा सहित कास्कीका तालमा डुंगा सयर गर्दा लाईफ ज्याकेट अनिवार्य गरिएको ६ बर्ष भयो तर विना लाईफ ज्याकेटको यात्रा अझैपनि जारी छ ।
तालको यात्रालाई सुरक्षित बनाउन स्थानिय प्रशासन सहित सरोकारवालाले ६ बर्षअघि बनाएको नियम अझै कडाइका साथ लागू भएको छैन । फेवा सहित कास्कीका तालमा डुंगा सयर गर्दा लाईफ ज्याकेट अनिवार्य गरिएको ६ बर्ष भयो तर विना लाईफ ज्याकेटको यात्रा अझैपनि जारी छ । डुंगा दुर्घटना र मानविय क्षतीको क्रम बढेसँगै स्थानिय प्रशासनले सरोकारवाला सहितको बैंठक राखेर लाईफ ज्याकेट अनिवार्य गराएको थियो । २०६९ साल चैतमा यादवराज कोईराला प्रमुख जिल्ला अधिकारी भएका बेला गरिएको निर्णय अहिलेसम्म पूर्ण कार्यन्वयनमा आएको छैन ।
व्यवसायीक रुपमा सञ्चालनमा रहेका घाटबाट गराइने डुंगा सयरमा लाईफ ज्याकेटलाई अनिवार्य गरिएपनि ब्यक्तिगत रुपमा सञ्चालित डुंगाले यी नियम पालना गरेका छैनन् । ताल वारी र पारी रहेका केहि होटल रेष्टुरेन्टका साथै केहि ब्यक्तिका निजी डुंगामा न त लाईफ ज्याकेटलाई ख्याल गरिन्छ न त डुंगाको क्षमतालाई ध्यान दिइन्छ ।
डुंगा चढ्नको लागि फेवातालमा मात्रै ८ वटा घाट छन् । यी घाटबाट फेवा डुंगा ब्यवसायी संगठनका ब्यवसायीक डुंगा चल्छन् । संगठनले प्रत्येक घाटमा लाईफ ज्याकेटको ब्यवस्था गरेको छ । प्रतिब्यक्ति १० रुपैया तिरेपछि बच्चा देखि बद्धा सम्मलाई हुने गरी विभिन्न साईजमा लाईफ ज्याकेट पाईन्छ । वेगनासतालका व्यवसायीक घाटमा पनि लाईफ ज्याकेट र चालक सहितका सुविधा छन् ।
डुंगामा यात्रा गर्नेहरुलाई लाईफ ज्याकेट र दुर्घटना भईसकेपछि तत्कालै उद्धारको ब्यबस्था मिलाउन सके डुबेर मर्नेको संख्या घटाउन सकिन्छ ।
डुंगामा यात्रा गर्नेहरुलाई लाईफ ज्याकेट र दुर्घटना भईसकेपछि तत्कालै उद्धारको ब्यबस्था मिलाउन सके डुबेर मर्नेको संख्या घटाउन सकिन्छ । फेवातालमा आकस्मिक रुपमा भईपरी आउने विपतका बेला उद्धार र तालमाथि भैरहेका गतिविधि अबलोकनको लागि सशस्त्र प्रहरीको रेश्क्यु टावर छ । फेवामा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका मोटरबोट तैनाथ छन् तर वेगनासमा यो सुविधा छैन । ताल किनारका जलारीले विपदका बेला उद्धारकर्ताको काम गरिरहेका छन् । शनिवारको दुर्घटनामा उद्धारकर्मी पुग्न ढिला हुदा गुहार माग्दा माग्दै कतिपय पानीमा डुबे । त्यसैले पनि दुर्घटनामा कमी ल्याउन अपनाउनुपर्ने सावधानी र केहि भइहाले तत्काल गर्नुपर्ने उद्धारलाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक छ ।