धनगढी, असार १३ गते । रोपाइँको बेला धमाधम पानीको मुहान सुक्न थालेपछि कैलालीका किसान समस्यामा परेका छन् । पर्याप्त सिँचाइ सुविधा नहुँदा खेतीका लागि विकल्प बनेको बोरिङमा समेत पानी आउन छोडेपछि किसान समस्यामा परेका हुन् । भूमिगत पानीको सहायतामा खेती गरिरहेका किसानले पानीको ठूलो समस्या भोग्नुपरेको बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार जिल्लाको सबै क्षेत्रमा खेतीपातीकै बेला यस्तो समस्या देखिएको छ । बोरिङमार्फत भूमिगत पानी तानेर खेतसम्म पु¥याउने गरिएको छ ।
गाउँमा एक सयभन्दा बढी बोरिङ रहेकोमा अहिले प्रायः सबै सुकेको कैलारी गाउँपालिका–७ भुइयाँफाँटाका फूलराज चौधरीले बताउनुभयो । उहाँले धमाधम बोरिङ सुक्न थालेपछि खेती गर्न निकै समस्या भएको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, एक सयभन्दा बढी बोरिङ रहेको गाउँमा अहिले चार बोरिङबाट मात्रै पानी आइरहेको छ ।
विगतमा कम मात्रामा देखिएको यस्तो समस्या यो वर्ष धेरै विकराल बनेको किसानको भनाइ छ । बोरिङबाट कम पानी आउने समस्या अघिल्ला वर्षमा पनि देखिएको हो, चौधरीले भन्नुभयो, तर यो वर्ष त धमाधम पानीको मुहान नै सुक्यो । बोरिङबाट पानी आउँदैन ।
कुनै ठाउँमा बोरिङबाट पानी आउन पूर्ण रूपमा बन्द भएको र कुनै ठाउँमा केही समय पानी आएर फेरि सुक्ने समस्या देखिएको किसानले बताएका छन् । बोरिङबाट एकछिन पानी आएर एक डेढ घण्टामा कम हुँदै सुकिने गरेको टेंढी गाउँका किसान बाधुराम दहितले बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, दुई÷तीन घण्टा बिराएर पानी तान्नका लागि इञ्जिन चलाएमा केही समय पानी आउने गर्दछ । फेरि सुक्ने गर्दछ ।
गाउँमा रहेको १०÷१२ बोरिङमध्ये दुईवटाबाट मात्रै नियमित पानी आइरहेको दहितले बताउनुभयो । उहाँले पानीको मुहान सुक्न थालेपछि बोरिङको भरमा खेतीपाती गर्दै आएका आफूहरू धेरै समस्यामा परेको बताउनुभयोे ।
बोरिङमा भूतप्रेत लागेको भन्दै कतिपय किसानले धामीझाँक्री (गुरुवा)समेत देखाएको बिसनपुर गाउँका रामु चौधरीले बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, भूतप्रेत लागेर यस्तो हुनसक्ने भन्दै रतनपुरका किसानले गुरुवा देखाएका छन् । हाम्रो गाउँतिर पनि बोरिङको पानी पहिलेको भन्दा निकै कम आउन थालेको छ ।
खास गरेर भारत नजिकको सीमावर्ती ग्रामीण क्षेत्रमा यस्तो समस्या देखिएको भनिए पनि चुरे नजिक पर्ने राजमार्ग क्षेत्रमा पनि पानीको मुहान सुक्न थालेको छ । गौरीगङ्गा नगरपालिका स्थित बढैपुरका कृषक सगतराम चौधरीले पानीको मुहान सुक्ने समस्याबाट आफ्नो क्षेत्रका किसान पनि पीडित रहेको बताउनुभयो । उहाँले अण्डैया र उदासीपुर क्षेत्रमा भूमिगत जलस्रोत सुक्ने समस्या बढी देखिएको सुनाउनुभयो ।
मसुरिया क्षेत्रमा कम छ, तर अण्डैया र उदासीपुरतिर पानीको मुहान सुक्ने समस्या बढी देखिएको छ, उहाँले भन्नुभयो । धमाधम रोपाइँ हुने बेलामा पानीको मुहान सुकेर किसानलाई धेरै समस्या भएको चौधरीको भनाइ छ । उहाँले गौरीगङ्गा नगरपालिकाका सबै किसानले बोरिङको पानीकै भरमा खेती गर्ने गरेको बताउनुभयो ।
यसवर्ष अझैसम्म राम्ररी वर्षा भएको छैन । मनसुनी वर्षा नभएका कारण खोलानालामा पानी भरिएको छैन । आकाशे पानी नपरेकाले किसान बोरिङकै भरमा रोपाइँ गरिरहेका छन् ।
विस्तृत अध्ययन नभए पनि भारत नजिकका सीमावर्ती नेपाली भू–भागमा प्रायः पानीको मुहान सुक्ने समस्या देखिएको वातावरण विज्ञ एकराज सिग्देलले बताउनुभयो । उहाँले भारतमा अत्यधिक भूमिगत पानीको प्रयोग हुनु र नेपालको चुरेमा पानीको ‘रिचार्ज’ क्षमता ह्रास हुँदै जानुले यस्तो समस्या देखिएको उल्लेख गर्नुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो, चुरे विनाशले रिचार्ज क्यापासिटी ह्रास भइरहेको छ । पानीको मुहान सुक्नुमा जलवायु परिवर्तनको असरसमेत रहेको वातावरण विज्ञ सिग्देलले बताउनुभयो । उहाँले भूमिमा पानी जम्मा हुन नसकिरहेको बताउनुभयो । यो कैलालीको मात्रै हैन । समग्र तराईको समस्या हो, स्थानीय शासन तथा सामुदायिक विकास कार्यक्रममा कार्यरत उहाँले भन्नुभयो, किनभने पानी रिचार्ज हुन पाइरहेको छैन । भूमिमा जम्मा हुन पाएको छैन । उद्योगधन्दाका लागि भूमिगत पानीको बढी प्रयोग हुनु र हाम्रो घरआँगन कङ्क्रिटमा परिणत हुँदै जानुले पानीको मुहान सुक्ने समस्या निम्त्याएको सिग्देलले बताउनुभयो । पानीको मुहान जोगाउनका लागि वन वातावरण जोगाउन आवश्यक रहेको उहाँको भनाइ छ ।
कैलालीमा वन र चुरे अतिक्रमण बढ्दै गएको छ । वनमा बञ्चरो र चुरेमा डोजर लाग्दै आएकाले भूमिगत पानीको सञ्चय सन्तुलनमा समस्या आएको बताइएको छ ।
शशीजङ्ग थापा, भक्तपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. २ प्रदेश क बाट निर्वाचित प्रदेशसभा सदस्य । यसअघि भक्तपुर सिरुटारबाट २०४९ र २०५४ को दुई पटक तत्कालीन गाविस अध्यक्ष हुनुभएको...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी