नेपालका महिलामा देखिने क्यान्सरमध्ये पाठेघरको मुखको क्यान्सर (सर्भाइकल क्यान्सर) सबैभन्दा बढी देखिने रोग हो । यो क्यान्सर ह्युमन प्यापिलोमा भाइरस (एचपीभी) को संक्रमणले हुन्छ ।
यो संक्रमणलाई प्री क्यान्सर भनिन्छ । यो भाइरसले पाठेघरको मुखलाई लक्षित गरी आक्रमण गर्छ । समयमै संक्रमण पत्ता लगाउन नसके ८/१० बर्षपछि यो क्यान्सरमा परिणत हुन्छ । संक्रमण भए नभएको प्याप स्मेयर टेस्ट (गर्भासय श्राव परीक्षण) गरेर पत्ता लगाउन सकिन्छ । यो पाठेघरका कोषिका सामान्य अवस्थामा रहे, नरहेको पत्ता लगाउने सरल र छरितो बिधि पनि हो । यो परीक्षण सस्तो पनि छ र यो जाँच गर्दा महिलालाई दुख्दैन । यो ५ देखि १५ मिटेनमा गर्न सकिन्छ । प्यापस्मेयर गर्दा २ दिन अगाडिदेखि यौन सम्पर्क गर्नु हँुदैन । साथै यो परीक्षण महिनावारी भएको बेला गर्न मिल्दैन । यो परीक्षणकालागि सकभर एक हप्ताअघि एन्टिबायोटिक औषधि खानु हुदैन ।
यो परीक्षण ३५ देखी ६० बर्षका महिलाले बर्षको कम्तिमा एकपटक अनिवार्यरूपमा गर्नुपर्छ । यो परीक्षणले भविष्यमा हुने ठूलो धनजनको क्षती हुनबाट बचाउँछ । यो परीक्षण पहिला ६ महिनाको फरकमा ३ पटक गर्नुपर्छ । यो तीनैपटक परीक्षणमा नेगेटिभ देखिएमा फेरि एक बर्षपछि परीक्षण गर्नुपर्छ । यसमा पनि नेगेटिभ देखिएमा ३ बर्षपछि परीक्षण गराउनु पर्छ । यसमा पनि नेगेटिभ देखिएमा ५ बर्ष पछि परीक्षण गर्नुपर्छ । यसको प्रक्रिया लामो भएकाले बिचमा परीक्षण गर्न नै छाड्ने गरेको पाइन्छ तर परीक्षण गर्न छाड्नु हुदैन । क्यान्सर जतिबेला पनि हुनसक्ने भएकाले यसतर्फ सचेत रहनुपर्छ ।
यो क्यान्सरबिरुद्ध खोपको पनि आविस्कार भैसकेको छ । यो खोप ९ देखि १३ बर्षका बालिकालाई लगाइन्छ । यो खोप महँगो पर्ने भएकाले नेपालमा खासै प्रयोगमा आउन सकेको छैन ।
यदि पाठेघरको मुखमा एचपीभी भाइरस प्रवेश गरेको छ भने यौन सम्पर्क शुरु भएपछि यसले असर देखाउन शुरु गर्छ । संक्रमणको पहिलो लक्षण भनेको योनीबाट सेतो पानी बग्ने र चिलाउने हो । यो लक्ष्यण देखिनासाथ प्याप स्मेयर परीक्षण गराउनु पर्छ । यो परीक्षणले संक्रमण क्यान्सर हुनु अगाडि कुन अवस्थामा छ भन्ने पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
९) लामो समयसम्म (५बर्ष भन्दा बढी) हार्माेनयुक्त परिवार नियोजनका साधन प्रयोग गरेमा । हार्माेनयुक्त परिवार नियोजनका साधन ३,४ बर्षको बीचमा केही समय रोकेर पुन प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ । हार्माेनले रोगसँग लड्ने प्रतिरोधात्मक क्षमता कम गर्ने भएकाले बीचबीचमा साधन परिवर्तन गर्नुपर्छ ।
शिशिर सिंखडा : चितवनको रत्ननगर १०, मंगलप७३घढसरमा रहेको गामबेशीको चेपाङ संरक्षण केन्द्रमा खाद्यान्न अभाव भएको जानकारी पाएपछि सहयोगदाताबाट केन्द्रमा आज खाद्यान्न सहयोग भएको छ ।
नारायणी मोटर्स, नारायणगढका संचालक बालगोपाल च७३घढसकेले खाद्यान्न अभाव भएको थाहा पाई केन्द्रमा आ७िनतसत बालबालिकाको लागि खाद्यान्न, विद्यार्थीलाई विद्यालय पोशाक र कलम सहयोग गरेका थिए । त्यस्तै भरतप७३घढसर ८, गौरीगञ्जका नविन प७३घढसरीले भ७३घढसजा, सोयाविन लगायतका सामाग्री पनि सहयोग गरेका थिए ।
त्यस्तै गरी केन्द्रका बालबालिकाको लागि सशस्त्र प्रहरी बलका प्रहरी उपरीक्षक शम्भ७३घढस उप्रेतीका छोरा अमेरिकन आर्मीका इन्जिनियर पारस उप्रेतीले २ सय डलर बराबरको खाद्यान्न सहयोग गर्ने बताएको केन्द्रका अध्यक्ष केपी किरण शर्माले जानकारी दिए ।
केन्द्रमा आयोजित कार्यक्रममा सहयोगदाता बालगोपाल च७३घढसके, उनकी ७नतसीमती अन७३घढसषा च७३घढसके, छोरा अभिषेक च७३घढसके र समाजसेवी छायाँ ७नतसेष्ठले खाद्यान्न, कपडा र कलम केन्द्रका बालबालिकालाई हस्तान्तरण गरेका थिए । सो केन्द्रमा चितवन र मकवानप७३घढसरका पहाडी वस्तीका १ सय २० जना चेपाङ बालबालिका आ७िनतसत रहेका छन् ।