आज एग्लान्टाइन जेबको कुरा गरौं । किनकि उनी नै बालअधिकार वारे कुरा गर्ने पहिलो मानिस हुन् । त्यसैले उनलाई बालअधिकार अवरधारणाको प्रणेत्री भनेर सबैले चिन्छन् । उनले सन् १९२३ मा बालअधिकार अभियान सुरु गरेकी थिइन् । यसै अभियानकै क्रममा त्यही वर्ष उनले पाँचबुँदे बालअधिकार घोषणापत्र पनि तयार पारेकी थिइन् । त्यो घोषणापत्र जेनेभा घोषणापत्रका रुपमा परिचित छ । उनले सुरु गरेकै बालअधिकार अभियान बढ्दै गएर सन् १९८९ मा संयुक्त राष्ट्रसंघीय बालअधिकार महासन्धि पारित भएको अवस्थासम्म पुगेको हो । त्यसैले उनलाई बालअधिकार अवरधारणाको प्रणेत्री भनेर सबैले भनेका हुन् ।
अनुशासित तथा सुशिक्षित बालकबालिका नै सदैव राष्ट्रका प्रमुख स्तम्भ हुन् । मानव जातिको विकासमा बालक बालिकाहरुको व्यक्तिगत तथा सामूहिक विकासले निर्णायक स्थान राख्दछ भन्ने कुरा सर्वमान्य छ । बाल्यावस्थामा पाएको शिक्षा–दीक्षा र पालनपोषण अनुसार नै बालक बालिकाहरुको प्रकृति बन्दछ । यो महान् सत्यलाई हृदयङ्गम गरी हामी सबैले नेपाली बालक बालिकाहरुको शारीरिक, मानसिक र बौद्घिक विकास गर्नमा आफ्नो शक्ति र साधनले भ्यायसम्म प्रयत्न गर्नुपर्दछ भन्नु अत्युक्ति नहोला । यसैमा हामी सबैको समृद्घिशाली भविष्य निर्भर गर्दछ ।
भाइबहिनीहरु, यो भनाइ विचार मुमा रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाहको हो । उहाँ असहाय तथा अनाथ बालबालिकाहरुको मन्दिर बालमन्दिरको संस्थापक हुनुहुन्छ । उहाँले नै नेपालमा बालदिवस मनाउने चलन शुरु गर्नु भएको हो ।
यो देशमा गणतन्त्र आउनु अघि मुमाकै जन्मदिन भाद्र ४ गतेको मितिमा बालदिवस मनाउने गरिएको थियो । तर अहिले बालदिवस भाद्र २९ गते मनाउने गरिन्छ । भाद्र २९ को दिन नेपाल सरकारले बालअधिकार सम्बन्धी महासन्धीमा सहीछाप गरेको दिन हो ।
राष्ट्रिय बालदिवस २०७० का अवसरमा मातृभाषामा बालसाहित्य विषयमा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । कुपन्डोल, ललितपुरमा रहेको सातोआकी भवनको सभाकक्षमा आयोजित कार्यक्रम नेपाल बालसाहित्य समाज, इलोह प्रकाशन र बालसंसार प्रा. लि. को संयुक्त आयोजनामा भएको थियो ।
लेब्रोटरी स्कुलमा कक्षा १० मा पढ्ने सरिता अधिकारी भन्छिन्– हामीलाई जीवनमा व्यवहारिक ज्ञानका हिसावले काम लाग्ने जति मात्र गणित विषय पढाइयोस् । गणित विषय नै पढेर जाँच दिई उतीर्ण हुनैपर्ने बाध्यता हामी दृष्टिविहिनका लागि अत्यन्त दुःखको विषय हो । यसमा सरोकारवालाहरुको ध्यान पुगोस् ।
आवाज सुनौं भन्ने मूल नारा रहेको यस वर्षको बालदिवसमा आवाज सुनाउन नै हरेक प्रतियोगितामा शुल्क तिर्नुपरेकोले सहभागिताको संख्यामा पनि असर परेको कुरा एक कर्मचारी बताउँछन् । उनी नाम नछापिदिनु है भन्दै भन्छन् – यस वर्ष सहभागिता एकदमै कम भएको छ । कविता प्रतियोगितामा सहभागिताको आकर्षण राम्रो हुन्थ्यो । तर यो पटक दशवटा विद्यालय मात्र सहभागि भए । यो प्रतियोगितामा पहिला धेरै बालबालिका सहभागी हुन्थे ।
शिक्षा दिने शिक्षकको कथालाई पर्दामा उतार्न थालिएको नेपाली चलचित्र टिचरमा ब्राइट फ्युचर माविमा कक्षा १० मा अध्ययनरत छात्रा सलिना बस्नेत हिरोइन हुने भएकी छिन् । उनका पिता वरिष्ठ निर्देशक शोभित बस्नेतले निर्देशन गर्ने यो चलचित्रमा उनले मुख्य भूमिकामा अभिनय गर्न लागेकी हुन् । यस अघि उनले थुप्रै चलचित्रमा बालकलाकारको भूमिकामा अभिनय गरिसकेकी छिन् ।
सन् १३३७ र १४५३ का बीच बेलायत र फ्रान्सका बीचमा अनेक छोटा छोटा युद्धहरू भए । यी युद्धहरूलाई सामूहिक रुपमा “सयवर्षे युद्धहरू भनिन्छ । बेलायतीहरूले पटक पटक फ्रान्सको सत्तालाई कब्जा गर्ने कोसिस गरिरहे । तर फ्रान्सेलीहरूले त्यसको प्रतिकार गरि नै रहे । १४१५ मा बेलायती राजा हेनरी पाचौंले फ्रान्समाथि जबरजस्त आक्रमण गरेर एजिनकोर्ट युद्ध जितेर फ्रान्सलाई आफ्नो अधिनमा ल्याए ।
बालबालिकाको संरक्षण र बाअधिकारको प्रवर्धनका लागि क्रियाशील सामाजिक संस्था प्रयास नेपाल अनाथालयमा आश्रित बालबालिका माझमा बालबालिकाका लागि साहित्य लेख्ने लेखक कार्तिकेयले कथावाचन गर्नु भएको छ ।