जाग्रत, स्वप्न, सुषुप्ती तीनै कालमा प्राण आफ्नो कार्य गरिरहेको हुन्छ। केही इन्द्रियहरूले आ-आफ्नो प्रकृतिअनुसार विश्राम लिन्छन् तर प्राणले विश्राम लिनु भनेको त जीवको अस्तित्व समाप्त हुनु हो भन्ने हुन्छ। यसैले प्राणले अनवरत रूपमा आफ्नो कार्य गरिरहेको हुन्छ चाहे हामीले प्राणायाम गरौँ वा नगरौँ। प्राण हाम्रो जीवनको जीवनाधार भन्ने बुझिसकेपछि पनि यसको नियमन, व्यवस्थापन तथा शुध्दी के-कसरी गर्न सकिन्छ भनी त्यसतर्फ दृष्टी पु-याएनौँ भने ठूलो गल्ती र भूल हुनेछ यसमा कुनै शङ्का छैन।
