वेदव्यास, सेक्सपियर, होमर या तोल्सतय आदि ‘साहित्यका सगरमाथा’ बनिसकेका छन् । संसारले लेख्नुपर्नेजति सबै कुरा लेखिसकेको छ । अब कसरी लेखियो भन्ने विषय मात्रै महत्त्वपूर्ण हो । समीक्षक लोहनीका शब्दमा समस्या पाठक वा प्रकाशकमा नभएर लेखकमै छ । तिनमा व्यक्तिगत र सामाजिक सीमा त छन् नै । अध्ययनको पनि समस्या छ । आममानिसको ज्ञानको तह कहाँ पुग्यो भन्ने सामान्य जानकारी पनि नभई कतिपय लेखक आएका छन् । आर्थिक उपार्जन नहुनुले पनि पठन संस्कृतिमा प्रभाव पारेको छ । स्कुल या कलेजले त्यस्तो आधार, प्रोत्साहन वा वातावरण दिन सकेका छैनन् । “जोसँग साहित्य लेखनको अनुकूल परिस्थिति छ, त्यो अन्यत्रै लागेको छ,” लोहनीको टिप्पणी छ, “जोसँग परिस्थिति अनुकूल छैन, उही लेखनमा लागेको छ ।”
