काठमाडौँ, असोज १५ - सुशील कोइराला र केपी ओली आफ्नै नेतृत्वमा राष्ट्रिय सरकार बनाउने पक्षमा,कांग्रेसभित्र देउवा र पौडेलको पनि दाबी प्रधानमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका सभापति सुशील कोइरालालाई उनका एक निकट मन्त्रीले केही महिनाअघि सोधे, ‘तपाईं यसपालि पार्टी सभापति उठ्ने कि नउठ्ने?’ कोइराला केही बोलेनन्। त्यसबेला कांग्रेसको महाधिवेशन भदौ १७ गते गर्ने अन्तिम तयारी भैरहेको थियो। अघिल्लो महाधिवेशनमा कोइरालाले आफू एकपटक मात्र पार्टी सभापति हुने बताएका थिए।
अघिल्लो साता तिनै मन्त्रीले सोधे, ‘अबको सरकार कस्तो बनाउने हो? कसको नेतृत्वमा बनाउने हो? शीर्ष नेताहरूबीच छलफल भएको छ कि छैन?’ ‘त्यस्तो केही भएको छैन,’ कोइरालाले छोटो उत्तर दिए। उनलाई थाहा थियो, ती मन्त्रीले जान्न खोजेको त्यति मात्र होइन। तर, उनी थप बोलेनन् । सोध्नेले पनि निधिखोजी गर्न आवश्यक ठानेनन्। पूर्व प्रधानमन्त्री तथा कांग्रेस नेता शेरबहादुर देउवा निकट एक नेताले अथ्र्याए, ‘कोइरालाले अरू पार्टीलाई वा आफ्नै पार्टीभित्र अरू नेतालाई पद छोड्न चाहेको भए अहिलेसम्म कम्तीमा कांग्रेसका मुख्य नेताहरूलाई बोलाएर छलफल गरिसक्थे। उनी चुप रहनुको अर्थ फेरि आफ्नै नेतृत्वमा सरकार बनाउने हो।’ प्रधानमन्त्री निर्वाचन गर्न संविधान जारी भएपछि संसदको पहिलो बैठक शुक्रबार सुरू हुँदैछ। संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बन्ने भए संसद चलेको सात दिनभित्र प्रधानमन्त्री चयन भइसक्नुपर्नेछ। नभए बहुमतीय बाटोबाट प्रधानमन्त्री चुन्ने प्रक्रिया सुरु हुन्छ। प्रधानमन्त्री छान्न पार्टीहरूबीच सहमति त के, औपचारिक संवाद पनि सुरु भएको छैन। कोइराला आफ्नै नेतृत्वमा सकेसम्म राष्ट्रिय सरकार बनाउने, नसके बहुमतीय सरकार बनाउने पक्षमा पुगिसकेको उनी निकट एक नेताले बताए। त्यसका लागि कोइरालाले गत साता एकीकृत माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालसँग एक्लै कुरा गरेको उनले दाबी गरे। दाहाल कोइरालाको निमन्त्रणामा पत्नी सीताका साथ बालुवाटार पुगेका थिए।
दुईबीच के कुरामा सहमति भयो या भएन यकिन छैन। मधेसका मुद्दा सम्बोधन गर्न बिहीबार बिहान बालुवाटारमा बसेको तीन दलको बैठकबाट बाहिर निस्केर दाहालले अहिलेको असहज परिस्थिति सम्हाल्न र संघीयता कार्यान्वयन गर्न राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनाउनुपर्ने बताए। त्यस्तो सरकार कसको नेतृत्वमा बनाउने भन्ने उनले खुलाएनन्। केही दिनअघि सम्पादक तथा पत्रकारहरूसँग राजधानीको एउटा हलमा संविधानबारे छलफल गर्दा एमाले अध्यक्ष केपी ओलीले अब राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बन्ने एक लाइनमा सुनाए। त्यसबारे थप व्याख्या वा चर्चा भने गरेनन्। पछिल्ला दिनमा एमालेका केन्द्रीय नेताहरू आफ्नो पार्टीको नेतृत्वमा राष्ट्रिय सरकार बन्ने सहमति पहिल्यै भैसकेको सार्वजनिक रूपमै बताउन लागेका छन्। भारतको नाकाबन्दी अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा उठाउनुपर्ने पनि उनीहरूको भनाइ छ। बिहीबारमात्रै ओलीनिकट नेता शंकर पोखरेलले चीनसँगको नाका अवरोध हटाउन अखिलका विद्यार्थीको स्वयंसेवी टोलीलाई विदाइ गरेको फोटो र समाचार आयो।
‘ओलीको नेतृत्वमा राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनाउने सहमति भैसकेको भए एमालेका नेताहरूले त्यस्तो गर्ने थिएनन्। बरू यी घटना एमालेले त्यस्तो सम्भावना नदेखेका संकेत हुन्,’ कांग्रेसका एक नेताले भने। एमालेका एक नेताले भने कांग्रेस–एमालेबीच अहिलेको सरकार बनाउन सातबुँदे सम्झौता गर्दा नै एक वर्षपछि एमालेको नेतृत्वमा सरकार बनाउने ‘भद्र’ सहमति भएको दाबी गरे। एमालेसँग त्यो बेला सातबुँदे सहमति सम्भव बनाउन कांग्रेस तर्फबाट अन्तिमसम्म कृष्ण सिटौला र मिनेन्द्र रिजालले वार्ता गरेका थिए। कांग्रेसका एक नेताका अनुसार सिटौलाले पनि संविधान बनेपछि एमालेको नेतृत्वमा सरकार बनाउने सहमति भएको दाबी गरेका छैनन्। ‘
एमाले नेतृत्वमा राष्ट्रिय सरकार बनाउनुपर्छ भन्ने उहाँको धारणा चाहिँ छ,’ उनले भने, ‘ओलीको नेतृत्वमा सरकार बने कांग्रेस बाट आफूले नेतृत्व गर्दै उपप्रधानमन्त्री बन्न सजिलो हुने उहाँको बुझाइ होला।’ रिजालले भने एमाले नेतृत्वमा सरकार बनाउनेबारे कुनै पनि सहमति आफ्नो उपस्थितिमा नभएको जिकिर गर्दै आएका छन्। चार दलको १६ बुँदे सहमति बेला बालुवाटारमा चार शीर्ष नेताहरूबीच पनि ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउने सहमति भएको दाबी एमाले नेताहरूले गरेका छन्। दाहाल र विजय गच्छदारले त्यस्तो सहमति बनेको आसयका अभिव्यक्ति तत्कालै दिएका थिए। त्यसको केही दिनमै कोइरालाले सार्वजनिक रूपमै त्यस्तो सहमति नभएको भन्दै खण्डन गरेका थिए। संविधान बनेपछि ओलीलाई प्रधानमन्त्री र आफूलाई राष्ट्रपति बनाउन चार शीर्ष नेताबीच दाहालले सुझाएको, तर त्यो बेला आफूले कुनै प्रतिक्रिया नदिएको कोइरालाले कांग्रेस नेताहरूलाई बताउने गरेका छन्। यसबीच, एमाले अध्यक्ष ओलीलाई आफ्नो नेतृत्वमा राष्ट्रिय सरकार बनाउन कांग्रेस तयार छैन भन्ने थाहा नभएको होइन। त्यही भएर बहुमतीय प्रक्रियाबाटै सरकार बन्ने निष्कर्ष निकाल्दै एमालेले स–साना पार्टीसँग सहयोग निम्ति ‘लबिङ’ सुरु गरिसकेको छ।
ओलीले बिहीबार नेपाल मजदुर किसान पार्टीका अध्यक्ष नारायणमान बिजुक्छेलाई भेटेर आफूलाई सहयोग गर्न अनुरोध गरेका थिए। आ–आफ्नो नेतृत्वमा सरकार बनाउने कांग्रेस–एमाले होडमा एमाओवादी अध्यक्ष दाहालको मुख्य भूमिका हुनेछ। संसदमा एमाओवादीको ८४ भोट छ। यो भोट मात्रै कांग्रेस–एमालेका लागि ‘म्याजिकल नम्बर’ ३०१ पुर्याउन पर्याप्त छैन। एमाओवादीले निर्णय गर्नेबित्तिकै २०७ सभासद भएको कांग्रेसलाई १८३ मात्रै सभासद भएको एमालेभन्दा सजिलो हुनेछ। १२ सिट भएको राप्रपा वा १४ सिट भएको फोरम लोकतान्त्रिक मात्र जोड्दा पनि उसको बहुमत पुग्छ।
अरू मधेसी पार्टीले पनि एमालेलाई भन्दा आफूलाई नै मत दिने कांग्रेसको बुझाइ छ। बहुमतीय सरकार बन्ने छनक पाएरनै राप्रपा नेपालका अध्यक्ष कमल थापाले बिहीबार मात्रै कांग्रेस वा एमाले एउटा पार्टी प्रतिपक्षमा बस्ने अवस्था भए आफू सरकारमा जाने बताइसकेका छन्। दाहालले भने आफ्नो ‘तुरूप’को पत्ता खोलिसकेका छैनन्। कांग्रेस–एमाले जसरी पनि एकअर्कालाई रोक्नेतिर गए अन्तिममा प्रधानमन्त्री पद आफूलाई प्राप्त हुने आंकलन उनले गरेका हुन सक्छन्। कांग्रेस–एमालेमा पनि सकेसम्म आफूले बनाउने, नसके प्रतिपक्षमा बस्ने मत बलियो छ। एमाओवादी एक्लैको मतले कांग्रेस वा एमालेलाई नपुग्ने हुनाले बहुमतीय सरकार बनाउने अवस्था आयो भने दाहाललाई भन्न सजिलो हुनेछ। उनले भन्न सक्नेछन्– तपाईँहरू जसको बहुमत पुग्छ, हाम्रो मत उसैलाई दिन्छौं। एमाओवादी यसपालि जसरी पनि सरकारमा जाने मनस्थितिमा रहेकाले पनि सकेसम्म राष्ट्रिय सरकारका लागि कांग्रेस–एमालेलाई मनाउन प्रयास गर्नेछ।
नभए बहुमत पुग्ने पार्टीलाई सघाउने उसको नीति हुनेछ। कांग्रेस–एमाले एकअर्काको नेतृत्वमा सरकारमा बस्न अनिच्छुक देखिएकाले राष्ट्रिय सरकार बन्ने सम्भावना भने कम छ। कोइरालालाई पार्टीभित्रै चुनौती ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउनेमा एमालेभित्र एकमत देखिन्छ। कोइरालालाई भने पार्टीभित्रै चुनौती छ। पार्टी संस्थापन पक्षकै रामचन्द्र पौडेल र पार्टीमा लामो समय देखिका आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी शेरबहादुर देउवा दुवै प्रधानमन्त्री पदका आकांक्षी छन्। कोइराला प्रधानमन्त्री बन्ने भए आफूलाई आउने महाधिवेशनमा पार्टी सभापति छोड्नुपर्ने दुवैको जिकिर छ। कोइराला अहिले दुवै छाड्ने पक्षमा छैनन्। ‘पार्टी त उनले झन् मरिगए छाड्दैनन,’ एक नेताले भने। आफूलाई पार्टी सभापति छाडे सशांकलाई महामन्त्रीमा उठाउन तयार भएको सन्देश पनि देउवाले कोइरालासमक्ष पुर्याइसकेका छन्।
‘म त शेरबहादुरको अगाडि पर्नै हुन्न। म सभापति, तपाईँ महामन्त्रीमा मिलेर लडौं भनिहाल्नु हुन्छ,’ सशांकलाई उद्धृत गर्दै एक कांग्रेस नेताले भने। देउवा र कोइराला दुवैभन्दा अघि रामचन्द्र पौडेल नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्य बनेका हुन्। यसपालि आफूले सरकार वा प्रधानमन्त्रीको नेतृत्व पाउनुपर्ने पौडेलको तर्क छ। कांग्रेसको अग्रपंक्तिमा रहेका केही नेताको पनि पौडेलप्रति सहानुभूति छ। पार्टीभित्र उनको पक्षमा यथेष्ट सभासद भने छैनन्। पौडेल र देउवा एक ठाउँ उभिए उनीहरूले कोइरालालाई चुनौती दिन सक्छन्।
कोइरालाले दुवै पद नछाड्ने हो भने पौडेल र देउवाले आफूहरू बीच संसदीय दलको नेता र पार्टी सभापति हुनेमा सहमति गर्न सक्छन्। महामन्त्री सिटौला सभापति कोइरालासँग त्यसै रुष्ट छन्। यी तीन जना एक ठाउँ उभिए कोइरालालाई हम्मे हम्मे पर्न सक्छ।
कोइरालाको एउटै आश राष्ट्रपति रामवरण यादव हुन्। मधेसमा अहिले देखिएको विद्रोहपछिको राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा यादवलाई नै फेरि राष्ट्रपति बनाउनुपर्ने कोइराला पक्षको मत छ। पहिलेदेखिकै मित्र कोइराला र यादवका अहिलेका स्वार्थ पनि मिलेका छन्। तर, कांग्रेसको अहिलेको संस्थापन पक्षका कति नेता कोइरालासँगै बस्छन्? यसको जबाफ कांग्रेसमा को संसदीय दलको नेता हुने र को ६ महिनापछि पार्टी सभापति हुने त्यसमा निर्भर रहनेछ। - दैनिक खबर