२१ औँ शताब्दीमा पनि नेपालको बौद्धिक जगत् भ्रममा बाँचिरहेको छ । मैले अन्धविश्वासको कुरा गर्न खोजेको होइन । भ्रमको उठान गरेको हुँ । २०४८ सालको निर्वाचनमा नेकपा एमालेले कुनै राजनैतिक वैचारिक बहस गर्नु परेन । नेपाली काङ्ग्रेसले, कम्युनिस्ट पार्टीले साठीवर्ष पुगेका बुढाबुढीलाई मार्छ, छोरीचेली पनि मान्दैन, साझा स्वास्नी मान्छ, देवी देउता पनि मान्दैन जस्ता आरोपका मुद्दा उठायो । यस्ता थाङ्ने अपवादको खण्डन गर्दा कतिपय निर्वाचन क्षेत्रमा चुनाव नै ख्यालठट्टा जस्तो भएको थियो । कतिपय निर्वाचन क्षेत्र एमालेले ‘लौ हेर्नुस् म बुढो मान्छेलाई, म तीन कोरी उमेर काटिसकेको छु’ भनेर नेता कार्यकर्ताले आपूmलाई चिनाउनु परेको थियो । एमालेले नौ सिट पनि (बोलीको भाका चाहिँ डबल डिजिट) ल्याउन सक्दैन भनेर ढुक्क बसेका काङ्ग्रेसहरू, एमालेले ल्याएको उनान्सत्तरी सिट पनि हो कि होइन जस्तो बेहोरा देखाउँथे । उनीहरू एमालेको शक्ति स्वीकार्न सकिरहेका थिएनन् । एकजना मित्रले भनेका थिए मसँग– आपूm परियो हिमाली जिल्लाको प्रतिद्वन्द्वी । एमालेहरूले नेकपा एमालेलाई लेकको भाले बनाइदिए । लेकको भाले जिन्दावाद भन्ने नारा बनाइदिए ।
अहिले सुन्दा सबैलाई हँसाउने यस्तो कथा हामीले भोगेको विगत थियो । यसपटक यस्तै उटपटाङ कुराबारे लेख्न मन लागेको छ मलाई । पाठकलाई पनि कहिलेकाहीँ रमाइलो गर्न मन लाग्छ । आउनुस् नेपाली राजनीतिलाई तरङ्गित पारेका केही उटपटाङ अभिव्यक्तिबारे पढौँ ।
नेपाली काङ्ग्रेसका नेताहरू ००७ सालको गीत गाएर कहिल्यै थाक्दैनन् । नबुझुन्जेल हामीजस्ता ००७ सालपछि जन्मिएकाहरू पनि ००७ सालको राजनीतिक हेरफेरलाई प्रजातन्त्र प्राप्तिको क्रान्ति नै भन्थ्यौँ । कुनै पनि इतिहासकारले ००७ सालको क्रान्तिको साँच्चो इतिहास लेखेनन् । एकजना नेपाली राजनेता, कमरेड पुष्पलालले ००७ सालको क्रान्तिलाई ‘अपूर्ण क्रान्ति’ भन्नुभएको थियो । तर उहाँको सही विचारलाई बाँकी सबैले दबाउन नै कोसिस गरे । दिल्ली सम्झौता धोका हो, भन्ने सही निष्कर्षलाई बलात् दबाइयो । ००७ सालको क्रान्तिलाई पूर्णता दिन चाहने, रामप्रसाद राई, एकदेव आले, भीमदत्त पन्तहरूलाई जेल हालियो, मारियो । रामप्रसाद राईको इहलीला ००८ सालमै समाप्त भयो । एकदेव आलेले लामो जेलयातना भोग्नु प¥यो । भीमदत्त पन्तलाई भारतबाट सेना झिकाइ हत्या गर्नुपरेको पीडा स्वयं मातृकाप्रसाद कोइरालाले आफ्नो जीवनको अन्तकालतिर जानकारी गराउनुभएको छ । यसरी उतिबेलाका सत्ताधारीले लामो समयसम्म ‘००७ सालको क्रान्ति’ को नाममा भ्रमको खेती गरे ।
तर सत्य मरेन । ००७ सालको वास्तविकता, पहिलो पटक बीपी कोइरालाको आत्मचिन्तनमा पढ्न पाइयो । बीपी कोइरालाका अनुसार ‘००७ सालको क्रान्तिको समाप्तिमा नेपाली काङ्ग्रेस रमिते’ मात्र थियो । एजेण्डाहरूमा उसको भूमिकाको त कुरै छाडौँ, उपस्थितिसम्म थिएन । एक ठाउँबाट चुहिएपछि त्यसको खोजी अलिक बढी नै हुन्छ । अहिले ००७ सालको क्रान्तिलाई गर्भमै तुहाउने दुष्कर्ममा नेपाली जनताका प्रतिनिधिको शून्य भूमिका रहेनछ भन्ने सच्चाइको बोध केही महिना अघि फोटोसहित सामाजिक सन्जालमा देख्न र पढ्न पाइयो । त्यो सम्झौताको हस्ताक्षरकारी हुनुहुँदोरहेछ – नेपालका राजा त्रिभुवन, नेपालका प्रधानमन्त्री मोहन शमशेर र नेपालका लागि भारतीय राजदूत चन्द्रेश्वरप्रसाद सिंह । जवाहरलाल नेहरूको रोहबरमा सत्ता सन्चालक दुई जना र भारतीय राजदूत एक जना गरी तीन अयोग्यले नेपालको भाग्यरेखा कोरेका रहेछन् । यस्तो परिवर्तनलाई क्रान्तिकारी परिवर्तन भन्न सकिन्छ ? सकिँदैन । ‘महाराजाधिराज’ त्रिभुवन र ‘महाराजा’ मोहन शमशेरले हस्ताक्षर गरेर क्रान्तिकारी उभारलाई दबाइएको थियो । त्यसैले ००७ सालको क्रान्ति पुष्पलालले भन्नु भएजस्तै ‘अपूर्ण’ थियो, अधुरो थियो ।
यसै सन्दर्भमा अर्को हल्ला पनि बजारमा चलेको छ । राजा त्रिभुवनले फागुन ७ गते गरेको घोषणा बीपी कोइरालाले मस्यौदा गर्नुभएको हो र त्रिभुवनले पढिसकेपछि गणतान्त्रिक प्रणालीको अर्थ बुझेर ००७ सालको परिवर्तनलाई अन्योलको मियोमा बाँधिदिनु भएको भन्ने जानकारी पनि पाइएको छ । यो बीपी कोइरालालाई महामानव बनाउनेको खेल हो कि यसमा कुनै सच्चाइ छ, अध्ययन गर्न बाँकी नै छ ।
‘जनमत सङ्ग्रहमा मालेले पहेँलोमा मत हाल्यो’ । यो अर्को भ्रम हो नेपाली काङ्ग्रेसले छरेको । तर तथ्यहरूले पटक, पटक त्यसको खण्डन गरिसकेका छन् । तापनि नेपाली काङ्ग्रेसको राजनीतिक स्कुलमा हुर्किएका साथीहरू यो भ्रम छर्न छाड्दैनन् । जनमत सङ्ग्रहको खुकुलो समय भनिएको अवधिमा नेकपा मालेले अकल्पनीय मानवीय नोक्सानी बेहोर्नुप¥यो । यही जनमत सङ्ग्रहको अवधिमा मालेले केन्द्रीय तहदेखि तल्लो एकाइसम्मका डेढ दर्जन कार्यकर्ता गुमाउनुप¥यो । यस्तो स्थितिमा एमाले आफ्नै सहयोद्धाको रगतको छाप पहेँलो रङमा लाउने कुनै सम्भावना थिएन । यसबाहेक जनमत सङ्ग्रहको मत परिणामले पनि त्यतिबेला नेकपा माले समेत एउटा बलियो शक्ति भएका स्थानमा निलो रङले नै जितेको छ । हो, आरम्भमै त्यतिबेलाको मालेले मैदानमा उत्रिएर ‘बहुदल जिताऔं’ भनेन । यसरी नारा लाएर मैदानमा उत्रिने सम्भावना पनि थिएन । त्यसरी निस्कनुको अर्थ हुन्थ्यो– सिधै बन्दुकको नालमा टाउको जोत्नु । यो डरको कुरा मात्र पनि होइन । स्वयं नेकपा माले उग्रवामपन्थको धङधङीबाट भर्खर ब्युझिँदै थियो । त्यसैले जनमत सङ्ग्रहको समय नजिकिँदै जान थालेपछि त्यसले आफ्नो जनमत सङ्ग्रहप्रतिको नीति परिमार्जन गर्दै गयो र फागुन महिनामा राष्ट्रिय कार्यकर्ता भेला आयोजना गरेर नेकपा मालेले ‘जनतालाई निलोमा मत हाल्न दिने’ भन्ने निर्णय सार्वजनिक ग¥यो । सरकारी कित्तामा त्यतिबेला निलो रङ र नेकपा माले दुवै प्रतिबन्धित थिए ।
जनमत सङ्ग्रहमा, ‘मालेले पहेँलोमा भोट हाल्यो’ भन्ने नेपाली काङ्ग्रेसका मित्रहरूले सत्य बुझ्नुपर्छ । ०३६ सालमा नेपाली काङ्ग्रेस, प्रजातन्त्रप्राप्तिको नेता हुने सुअवसरबाट आफैँ चुकेको हो । बीपी कोइरालाको कम्युनिस्टहरू प्रतिको तीव्र घृणा, अविश्वास र राजा प्रजातान्त्रिक प्रक्रियामा आए भन्ने अति विश्वासका कारण जनमत सङ्ग्रहमा निलो हार्नुको एउटा कारण हो । त्यो समयमा बीपी कोइरालाले, मनमोहन अधिकारीको प्रस्ताव मानिदिनु भएको भए पञ्चायतले चिताइनसक्नुको धाँधली पनि गर्न पाउने थिएन ।
यो अर्को भ्रम हो । तत्कालीन गृहमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको सनकमा नेपाली काङ्ग्रेसको बहुमतप्राप्त पहिलो प्रतिनिधिसभा विघटन भयो । प्रतिनिधिसभा विघटन भएपछि गिरिजाप्रसाद कोइरालाको सरकार कामचलाउ भयो । सरकार जतिसक्दो चाँडो अरूण–३ विश्व बैङ्कलाई बुझाएर आरामको निद्रा सुत्न चाहन्थ्यो । त्यो प्रक्रियाको जानकारी पाएपछि नेकपा एमालेका महासचिव माधवकुमार नेपालले विश्वबैङ्कलाई– चुनावी सरकारसँग दीर्घकालीन महìवका सन्धि सम्झौता नगरियोस्’ भन्ने आसयको एउटा पत्र लेख्नुभयो । सायद प्रक्रिया रोकियो होला । मध्यावधिको परिणाम आफ्नै पक्षमा आउँछ भन्ने विश्वासमा थियो नेपाली काङ्ग्रेस । त्यसैले उसले माधव नेपालको पत्रप्रति कुनै प्रतिक्रिया जनाएन ।
निर्वाचनमा पराजित भएपछि नेपाली काङ्ग्रेसका नेताहरूको सातो गयो । एमालेले पनि दङ्ग परेर जलस्रोत राज्यमन्त्री हरिप्रसाद पाण्डेको नेतृत्वमा एउटा टोली विश्व बैङ्कमा पठायो तर विश्वबैङ्कले नेकपा एमालेको सरकारको प्रतिनिधित्व गरेर जानुभएका मन्त्रीको निवेदन सुनुवाइ गर्न मानेन । यति कुरो विश्व बैङ्क र अरूण शब्दलाई सँगसँगै सुनेका सबै मानिसले थाहा पाएकै कुरा हो ।
सबैले थाहा नपाएका तर सरोकारवालाले थाहा पाएका अन्य तीन कारणको खुलासा यहाँ पस्किँदा सबैलाई फाइदै होला ।
पहिलो कारण थियो– विश्व बैङ्कले लगानी र प्रतिफलको आँकलन । दोस्रो थियो– वातावरण बचाउ अभियानमा लागेका नेपालका राष्ट्रिय र वातावरण बचाउन विश्वव्यापी अभियान चलाइरहेका अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थाहरू । तेस्रो कारण थियो– कम्युनिस्टको सरकारलाई सहयोग पुग्ने कामलाई अपराध ठान्ने त्यतिबेलाको विश्व बैङ्कको चेतना । सैद्धान्तिक वैचारिक हिसाबले विश्व बैङ्कको प्रिय पार्टी नेपाली काङ्ग्रेसले एमालेको कामलाई जस दिने काम नगरियोस् भनेर विश्व बैङ्कमा लबी गराउनु ।
अरूण गएकामा, त्यसमा आफ्नै नाम आएकामा विचरा माधव नेपाललाई अपराधबोध भयो होला किनभने अरूणका कारण आपूmमाथि लागेको व्यक्तिगत आरोपको खण्डन उहाँले कहिल्यै गर्नु भएन । तर मेरो विचारमा अरूण–३ जानु नेपालको जलविद्युत्को क्षेत्रमा सबैभन्दा लाभकारी काम भयो । यदि विश्व बैङ्कको अरूण अहिले पनि हामीसँगै हुन्थ्यो भने हामी कालीगण्डकी बनाउन पाउने थिएनौँ । हामी नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले मोडेल मानेको चिलिमे पनि बनाउन पाउने थिएनौँ । हामी माथिल्लो तामाकोशी पनि बनाउन पाउने थिएनौँ । हो, हामी पुवाखोला चाहिँ बनाउन पाउने थियौँ । कल्पना गर्नुस् बैङ्कको ऋण नतिरुन्जेल नेपालले दश मेगावाट भन्दा माथि विद्युत् उत्पादन गर्न नपाउने सर्तले हामीलाई अँध्यारोको पल्लै किनारमा पु¥याउने थियो । किनभने नेपालले विश्वबैङ्कको ऋण तिर्ने कल्पना पनि नगर्दा हुन्छ ।
विगत सात वर्षदेखि कर दिवस मनाइँदै आइएको छ, यस वर्ष खास नयाँपन के छ ? कर दिवस नयाँ कुरा होइन । कर दिवसबाट नयाँ के अपेक्षा गर्छौं त्यो विषय हो । हामी अहिले निजी क्षेत्रमैत्री...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी
विशाल–नेपालको सिर्जना पृथ्वीनारायण शाहको नेतृत्वमा साम्राज्यवादी शक्तिसँग भिडेर स्थापित भएको राष्ट्र हो । पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पौष २७ गते भएको थियो । विक्रम संवत् १७९९ साल चैत २५ गते, रामनवमीका दिन २० वर्षको उमेरमा पृथ्वीनारायण शाहबाट राज्यरोहण सम्पन्न भएपछि वि.सं. १८०० मा तीर्थयात्रा स्वरूप बनारसको भ्रमण गरेका थिए । बनारस भ्रमण गरेको अवस्थामा विश्वनाथको मन्दिर मुसलमान सम्राट औरंगजेवले भत्काएको र त्यो बेलासम्म भग्नावशेषको अवस्थामा नै थियो । त्यसले पृथ्वीनारायण शाह साह्रै चिन्तित थिए । उता इष्ट इण्डिया कम्पनीले भारतका विभिन्न राज्यमा हिन्दु धर्म र संस्कृतिको नास गराउन भारतीय परम्परा र संस्कृति ध्वस्त पार्दै, मन्दिर भत्काउने, धम्क्याउने फिरङ्गीको अनेकौँ अत्याचार देखेर हिवतखण्डको यो क्षेत्र जोगाउन पृथ्वीनारायण शाहलाई प्रेरणा जागृत गरायो । यसरी भारतमा अनेकौँ प्रकारले फिरङ्गीले सताएको प्रत्यक्ष जानकारी पाउने मौका मिलेको थियो । यसरी नै नेपाललाई पनि फिरङ्गीबाट आक्रमणको खतरा देखेर पृथ्वीनारायण शाहले बनारसको भ्रमण गरेको बेलामा हातहतियार बनाउने कारखानाको निरीक्षण गरी, हतियार मर्मत गर्ने कालीगढ मुसलमान र केही हातहतियार ल्याएका थिए ।
वि.सं. १८०१ मा नुवाकोट विजय गरेपछि पृथ्वीनारायाण शाहबाट कीर्तिपुरलाई अथक प्रयत्न, साम, दाम, दण्ड, भेदको नीतिबाट विजय हासिल भएपछि कान्तिपुर विजय गर्न बाटो खुल्यो । कीर्तिपुर विजयपछि आर्थिक नाकाबन्दी हटाएर आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराउने कार्य भएकाले कान्तिपुरका जनता पनि भित्रभित्रै गोर्खाको समर्थक बन्न लागेका थिए । पृथ्वीनारायण शाहको नीति थियो कि आफूले विजय गरेका राज्यका जनताको भलो गर्नु । पृथ्वीनारायण शाहको नेतृत्वमा कीर्तिपुर विजय गरेपछि कान्तिपुर पनि दखल गर्न सक्ने भयले जयप्रकाश मल्लले केपुचिन पादरीको सहयोग र सल्लाहमा इष्ट इण्डिया कम्पनीबाट कर्नेल किल्लोकको नेतृत्वमा पृथ्वीनारायण शाहलाई परास्त गर्न २४०० सय अङ्ग्रेजी फौज पठाएको थियो । अङ्ग्रेजी फौज आक्रमण गर्न आउन लागेको कुरा थाहा पाएर सिन्धुलीबाट रामचन्द्र प्रसाईले पृथ्वीनारायण शालाई पत्र लेखेर पठाएका थिए । त्यही पत्रको आधारमा रामचन्द्रलाई उतिउत्तर पठाई आफ्ना सेनापति रामकृष्ण कुँवर र अन्य फौज पठाइएको थियो । सिन्धुलीबाट अङ्ग्रेजी फौज उकालो लाग्न थाले पछि जय नारायण मगरलगायत गोर्खाली फोजले अङ्गे्रजी फौज लखेटेका थिए, जसमा केही मारिए, केही औलोके जरोबाट मरे अरू केही भागेका थिए । त्यसपछि मकवानपुरका सेनवंशी राजाको अनुरोधमा काडमाडाँैमा आक्रमण गर्न मिरकासिमको नेतृत्वमा आइलागेका मुस्लिम फौज र अङ्ग्रेजी फौजको षडयन्त्रलाई पृथ्वीनारायण शाहका फौजबाट मकवानपुरगढीबाटै लखेट्ने काम भयो ।
यता जयप्रकाश मल्लको समयमा कान्तिपुरमा अङ्ग्रेजको दूत भएर इशाई धर्मको प्रचार गर्र्ने पादरी ‘व्यापारको साथ वाइवल र वाइवलको साथ तरबार भन्ने उक्ति पृथ्वीनारायण शाहलाई जानकारी भइसकेको थियो । यसक्षेत्रमा इसाईकरण गर्न कटिबद्ध रहेका यस्ता परचक्रीलाई थुम्थुम्याएर राखिछाड्नुभन्दा, उपत्यका विजय गरेपछि, क्रिस्चियन धर्म प्रचारक पादरीलाई यहाँबाट धपाएर चर्चलाई घोडाको तबेलामा प्रयोग गरेकाले केपुचिन पादरी आक्रोशित थिए । त्यसपछि पृथ्वीनारायण शाहलाई बदनाम गर्न पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरेको १७ धार्नी नाक काटेका थिए भनेर केपुचिन पादरीले झुुठा कुरा नेपाल भ्रमण गरिसकेका बेलायतका कर्कपेट्रिकलाई लेख्न लगाएका थिए ।
पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खाली फौजलाई तीन तीन भागमा विभाजन गरी पूर्व, पश्चिम, उत्तरतर्फबाट आक्रमण गर्ने योजना मिलाए । यसअनुसार टुँडिखेल भीमसेनस्थान र नरदेवीबाट आक्रमण गर्न सम्पूर्ण प्रबन्ध मिलाई निश्चित साइतमा आक्रमण गरे । कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल आश्विन १३ गतेको साँझदेखि नै कुमारीको रथमा बसी गणेश र भैरवको रथ अघि लगाई रथ यात्रा गरेको समयमा गोर्खाली फौजले आक्रमण गरी गोर्खालीले हनुमानढोका राजदरबारमा अधिकार गरेपछि रिक्त राजगद्दीमा पृथ्वीनारायण शाह विराजमान भए ।
राष्ट्रिय एकीकरणको सन्दर्भमा नेपालको सीमाना पूर्वमा टिष्टा नदीसम्म पुगेपछि स्व. इमानसिंह च्याम्जुङले किरातकालीन विजयपुरको इतिहासमा उल्लेख गरेका छन् कि वि.सं.१८३१ साउनमा –‘हामी किरातवंश सत्धर्ममा मन राखी गोर्खावंशसँग एकैवंश भई मिल्नेछौँ । साथै कुनै विदेशीले तिमीको राजाको हो र कहाँ छ भनी सोधेमा हामीको राज्य गोर्खा हो, महाराज गोर्खामा छन् र हामी गोर्खावंशका हौं भनी जवाफ दिनेछौं । ’ यसबाट पनि थाहा हुन्छ कि नेपालको एकीकरण भएपछि कुनै पनि जाति थरले परदेशी वा दोस्रो दर्जाको निरीह रैतीजस्तो भएर शासक पक्षबाट पेलिएर, आँशुका धारा बगाएर खुम्चिएर बस्नु परेन । पृथ्वीनारायण शाहले नेपालको एकीकरण गरेपछि सबै राज्यका जाति जनजातिको रीतिथिति, संस्कृति, धर्म, भाषा र भेषभूषालाई नेपालकै साझा सम्पत्तिको रूपमा ग्रहण गरेर आफूले जितेका राज्यमा ‘जग्गा माथि रैतीको अधिकार भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको नीति भएकाले कुनै राज्यका जनता सन्तुष्ट थिए । यसरी हिमवत्खण्डका स–साना हिन्दु राज्यको एकीकरण गर्नमा पृथ्वीनारायण शाह र उनीपछि उनका कान्छा छोरा बहादुर शाहको नेतृत्वमा पूर्वमा टिष्टा र पश्चिममा सीमलासम्मका ५४ भन्दा बडी हिन्दु राज्य एकीकरण गरेर विशाल नेपालको सिर्जना भई त्यो बेलादेखि विश्वको एक मात्र हिन्दु राज्यको रूपमा नेपाल स्थापित हुन सकेको हो । एकीकृत नेपालको पूर्व र पश्चिमका सबै साना राज्य मिथिला प्रदेश, विराट प्रदेशमा हिन्दुपति सेनवंशी राज्य हिन्दु र बौद्ध धर्मका अनुयाई भएकाले एकीकरणमा सहयोग पुग्न गएको थियो । पृथ्वीनारायण शाहमा प्रजाको इच्छाअनुसार राज्य चल्नुपर्छ भन्ने धारणा थियो । उसबेलामा पृथ्वीनारायण शाहले बिराज बखतीलाई मूलकाजी अर्थात् प्रधानमन्त्री बनाउन इच्छा गरेका थिए ।
मेरा साना दुःखले अज्र्याको मुलुक होइन, सबै जातको फूलबारी हो, सबैलाई चेतना भया भन्ने पृथ्वीनारायण शाहबाट दिव्य उपदेशबाट सबैलाई सन्देश दिएका थिए । पृथ्वीनारायण शाहले उत्तरमा ठूलो राष्ट्र चीन र दक्षिणमा ठूलो राष्ट्र भारतको बीचमा कसरी सुरक्षित भएर कस्तो कूटनीति अवलम्बन गर्नुपर्छ भन्ने कुरा उसैबेला राम्ररी बुझेका थिए । पृथ्वीनारायण शाहले उत्तर र दक्षिणका राष्ट्रसँग कस्तो सम्बन्ध कायम राख्नु भन्ने कुरामा निर्देश्न गरेका थिए । ‘चीनको बादशाहसँग ठूलो घाहा(राम्रो सम्बन्ध) राख्नु, दषिनको समुन्द्रको वादशाहसित घाहा त राख्नु तर त्यो महाचतुर छ । देशका महाजन हाम्रा मुलुकमा आया भन्या दुनियाँ कंगाल गरी छाड्छन्’ भन्ने कुरा उनले आफ्ना उपदेशमा उल्लेख गरेका थिए । पृथ्वीनारायण शाहको व्यापार नीति भोटबाट सुन खरिद गर्ने र उक्त भारतमा सुन लगेर बिक्री गर्ने र त्यहीबाट सस्तोमा चाँदी खरिद गरी उक्त चाँदीको टक बनाई तिब्बतमा पठाउने नीति ल्याएका थिए ।
पृथ्वीनारायण शाहले उद्योगधन्दाको विकास र स्वाभलम्वन बनाउनका लागि भाइ–भारदारलाई निर्देशन गरेका थिए । खेतीयोग्य जग्गामा घर भए पनि घर अरू जग्गामा सारी कुुलो काटी खेत बनाई आवाद गर्नु । नाँचगाँन बारेमा पृथ्वीनारायण शाहले दिव्य उपदेशमा उल्लेख गरेका छन्– ‘राग–तानमा बढो ठूलो मोह हुन्छ र दौलत पनि रित्तिन्छ, देशको भेद पनि तिनै नाँचगाँन गर्ने मुग्लानीयालेले लैजान्छन् र हरीपले दगा गर्छ । आफ्नो शोख–सयललाई शास्त्र बमोजिमको तीन शहर नेपालका नेवारहरूका नाँच भिकाई हेरे पनि हुन्छ । यिनमा दिएको पनि आफ्नै देशका रहन्छ । यसो भए आफ्नो देश सुरक्षित हुन्छ । ’ अतः नेपालको राष्ट्रियता भनेको भावनात्मक कुरा मात्र होइन, यो एक क्रियाशीलताको द्योतक हो । नेपालको राष्ट्रियता तथा यहाँका राष्ट्रियताका आधारभूत मान्यतालाई निरन्तरता दिलाएर नेपालको सुदृढ राष्ट्रियताको निरन्तरताका लागि जसरी यो देशको सिर्जना भएको थियो त्यसरी नै नेपालको अस्मिता, एकता, सार्वभौमसत्ता अटल राख्न राष्ट्र निर्माता पृथ्वीनारायण शाहका दिव्य उपदेश मनन् गरेर राष्ट्र निर्माता पृथ्वीनारायण शाहप्रति श्रद्धासुमन अर्पण गर्दै पृथ्वी जयन्ती र राष्ट्रिय एकता दिवसलाई आत्मसाथ गरौँ ।
विगत सात वर्षदेखि कर दिवस मनाइँदै आइएको छ, यस वर्ष खास नयाँपन के छ ? कर दिवस नयाँ कुरा होइन । कर दिवसबाट नयाँ के अपेक्षा गर्छौं त्यो विषय हो । हामी अहिले निजी क्षेत्रमैत्री...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी
भीमदत्तनगर, जेठ १ गते । महाकाली नदीमा निर्माणाधीन चार लेनको पक्की पुलसँगै बन्ने ६ लेनको सडक विस्तारका लागि जग्गा अधिग्रहण गरी मुआब्जा वितरण गर्ने कामले गति लिन सकेको छैन ।
आठ महिनाअघि तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले महाकाली नदीमा बन्ने चार लिनेको पुलको भीमदत्तनगरपालिका–१२ ओदालीमा शिलान्यास गर्नुभएको थियो । पुलसँगै भीमदत्तनगरपालिकामा छ किलोमिटर र पारि महाकाली नगरपालिकातर्फ डेढ गरी साढे सात किलोमिटर सडक निर्माणको ठेक्का सम्झौता भएको थियो ।
पुल निर्माणको जिम्मा पाएको कुमार सिएसइसी जेभीले पुल निर्माण दु्रत गतिमा गरिरहेको भए पनि सडक विस्तारका लागि मुआब्जाको काम हुन नसक्दा सडक निर्माणमा ढिलाइ हुन पुगेको छ । पूर्व–पश्चिम महेन्द्र राजमार्गको गड्डाचौकीदेखि दक्षिण पुल निर्माणस्थलसम्म साढे २० हेक्टर क्षेत्रफलको मुआब्जा वितरण गर्नुपर्ने महाकाली पुल आयोजना कार्यालय भीमदत्तनगरका प्रमुख प्रदीप भण्डारीले बताउनुभयो ।
“सर्वे÷नापीलगायतका काम सकेर मुआब्जा वितरणका लागि जग्गाको दररेट तयार गर्ने काम भइरहेको छ,” उहाँले भन्नुभयो, “अन्य विभिन्न निकायसँग मुआब्जाको विषयमा समन्वय गर्नुपर्ने भएकाले केही ढिलाइ भएको हो ।” मुआब्जा दिनु नपर्ने ठाउँमा निर्माण कम्पनीले सडकका लागि ग्राभेल बिछ्याउँदैछ ।
चार लेनको पुलसँगै सडकअन्तर्गत पर्ने नहर तथा खोलामा निर्माण कम्पनीले अन्य साना पुलको निर्माण एकसाथ गरिरहेको छ । आगामी हप्तासम्म मुआब्जाका लागि मूल्यदर आधार तयार भइसक्ने प्रमुख भण्डारी बताउनुहुन्छ । मुआब्जाका विषयमा कार्यालयका इन्जिनियर सुलभ न्यौपानेको संयोजकत्वमा उपसमिति गठन गरिएको छ । उपसमितिले मुआब्जाका लागि तथ्याङ्क संकलनदेखि ठाउँअनुसारको मूल्य दर तोकेर प्रतिवेदन समितिलाई बुझाउनेछ ।
“मुआब्जाको विषय चाँडै टुङ्गिनेछ,” उहाँले भन्नुभयो । मुआब्जाको विषय टुङ्गिए महाकाली नदीको चार लेनको पुल निर्माण गर्न सहज हुनेछ । सडक निर्माणस्थलमा करीब एक हजार ३०० मिटर क्षेत्रफल ऐलानी जग्गा, नदीको ड्याम र सार्वजनिक जग्गा परेको छ ।
लामो समयदेखि महाकाली नदीको तटीय क्षेत्रको ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्दै आएका स्थानीयवासीले मुआब्जाको माग गर्दैआएका छन् । चालू आर्थिक वर्षभित्र मुआब्जाका लागि सरकारले रु १० करोड विनियोजन गरेको छ । पुलसँगै महाकाली नदीवारि करीब ६ किलोमिटर तथा पारि दोधाराचाँदनीतर्फ डेढ किलोमिटर चार लेनको सडकसमेत निर्माण हुनेछ ।
“पुलका लागि चालू आवमा रु ५५ करोड आएको छ,” महाकाली पुल योजना कार्यालयका प्रमुख भण्डारीले भन्नुभयो, “पुल निर्माण दु्रत गतिमा हुँदैछ ।”
रु तीन अर्ब २७ करोड ९३ लाख ३४ हजारमा निर्माणको सम्झौता भएको पुल निर्माणको अवधि तीन वर्ष तोकिएको छ । पुल निर्माण भए कञ्चनपुर नेपाल–भारतको व्यापारिक नाकाका रुपमा विकसित हुनेछ । (रासस)
विगत सात वर्षदेखि कर दिवस मनाइँदै आइएको छ, यस वर्ष खास नयाँपन के छ ? कर दिवस नयाँ कुरा होइन । कर दिवसबाट नयाँ के अपेक्षा गर्छौं त्यो विषय हो । हामी अहिले निजी क्षेत्रमैत्री...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी