घरपरिवार, विद्यालय, सार्वजनिक ठाउँ, समाज र उद्योग कलकारखाना आदिमा बालबालिकामाथि शारीरिक, मानसिक, भौतिक दण्ड–सजाय दिने गरेको पाइन्छ । जस्तैः १. बन्धनमा राख्नु, २. श्रम गराउनु, ३. बोल्नमा बन्देज गर्नु, ४. खेल्न नदिनु, ५. पोषण, लालन–पालनमा बेवास्ता गर्नु र ६. घरायसी काम, श्रम र उद्योगमा कामदार बनाउनु आदि । पहिला–पहिला बालबच्चालाई दण्ड–सजाय दिनु प्रायः सामान्य र स्वीकार्य ठानिन्थ्यो, हेपिन्थ्यो, दबाइन्थ्यो । बालरुचि, चाहनालाई बेवास्ता त हुन्थ्यो नै, बालअधिकार उल्लंघन भएको पक्षलाई ध्यान नदिने प्रचलन पनि थियो । यस्तो चलन अझै पनि कतिपय ठाउँमा यथावतै छ ।
