रत्ननगर (चितवन), वैशाख १० गते। आठजनाको परिवारका अगुवा लीलाबहादुर विक फलामलाई खुर्पाको आकार दिंँदै हुनुहुन्छ । फलाम सेलाउँदा ताप दिन छोरा लोकबहादुर पछाडि उभिनुभएको छ ।
“छोराले आरन मेसिन ९हावा दिने मेसिन० चलाउँछ, म घन ठोक्छु हजुर, यस्तै छ काम,” घन हानिरहेका लीलाबहादुरले हेर्दै नहेरी जवाफ फर्काउनुभयो । श्रीमती फूलमायाको मेलापात र ज्याला मजदुरी गर्दैमा दिन बित्छ । उहाँलाई बुहारी शान्तिले बेलाबेलामा ज्याला मजदुरी गर्न सघाउनुहुन्छ ।
छोरा यमबहादुर तामाको काम गर्नुहुन्छ । मजदुरी पनि गर्नुहुन्छ । “यो एक वर्षमा जति सकस कैल्यैँ भएन,” लीलाबहादुरले सम्झिनुभयो – “भूकम्पले बास त उठायो, अब त आस पनि हरायो ।”
भूकम्पले घर पूरै ध्वस्त बनाएपछि र गाउँ नै उच्च जोखिममा पारेपछि चितवनको विकट काउलेको गोछिवाङको मलिलो जग्गा चटक्कै छाडेर रत्ननगर नजिकैको जुटपानीको सुख्खा चौरमा आउनुप¥यो उहाँलाई । त्यसपछि क्षणिक समयका लागि अस्थायी टहरामा राखिएका उहाँहरुलाई स्थायी बास कहिले बन्ने हो पत्तो छैन । साँघुरो क्षेत्र चारैतर्फ तारबारले घेरिएको ठाउँमा उहाँहरु बस्नुहुन्छ । खुर्सानी लगाउने जग्गा पनि छैन ।
रोजीरोटीका लागि कुनै विकल्प नहुँदा उहाँहरुलाई कतैबाट रोजगार मिल्ला भन्ने आशा पनि छैन । “जग्गा जमिनमा काम गराँैं जग्गा छैन, नगरौँं खाने अन्न छैन,” छिमेकी सूर्यबहादुर विकले दुखेसो गर्नुभयो । छाडेर आएको गाउँ बाँझिइसकेको छ ।
लीलाबहादुर विकले आरनमा घन ठोक्दै गर्नुहुँदा आफ्नो पालो कहिले आउँछ भनेर सूर्यबहादुर विक आरन कुरिरहनु भएको छ । एउटा आरनमा चार÷पाँच परिवारले काम गर्नुपर्छ । स्थानान्तरण भएका २४ घरधुरीलाई दैनिक खर्चको जोहो गर्न यहाँ तीन वटा आरन दिइएको थियो । त्यही आरनमा पालो गरेर भूकम्पपीडितले हँसिया, कोदालो, कोदाली, कराँैती दाउ, खुकुरीलगायत सामग्री तयार गर्छन् । त्यही कमाइले चुलो बल्छ । कहिलेकाहीँ कमाइ नै नहुने र कुनै महिना आठ÷नौ हजारसम्म आम्दानी हुने गरेको उनीहरुको भनाइ छ ।
तर आरनका लागि चाहिने गोल नहुँदा उनीहरु समस्यामा छन् । प्रतिबोरा एकहजार २०० पर्ने गोल जम्मा पार्न उनीहरुलाई गाउँभर घुम्नुपर्छ । वनबाट ल्याउन पाइँदैन । “यही आरन चलाउने, कुल्ली गर्ने, ज्याला मजदुरी र मेलापात गर्ने नै हो,” सूर्यबहादुरले भन्नुभयो – “यो एकवर्ष खानलाई पनि धौधौ हुने गरी दुःखमा बित्यो ।”
कुल्ली काममा खटिनुहुन्छ भूकम्पपीडित टीकाबहादुर विक । बालुवा लोड अनलोड गर्ने काममा सक्रिय हुन्छन् । खाने अन्नको जोहो गर्न परिवारका सदस्य उमेर अनुसारको काम गर्न बाध्य भएको टीकाबहादुरले बताउनुभयो । भूकम्पपीडित युवालाई राज्यले कुनै रोजगारी दिए अलि सहज हुने भनाइ छ उहाँको ।
चितवन काउलेको डाँडाको टुप्पोमा रहेको गाउँ । उत्तरमा रिग्दी खोला, दक्षिणमा मौवा खोलाको शिर, पञ्चचुलीको काखमा थियो सानो सुन्दर बस्ती । कच्ची सडक धादिङ्गको हुग्दी हुँदै पुग्नुपर्ने ठाउँ गोछिवाङ गाउँ ।
हल्का भिरालो तर सम्म परेको बस्ती । बस्तीको माथि पञ्चचुली । बस्तीको पुछारमा भिर र माथि पछाडीपट्टि पनि भिर छ । त्यही भिरको अघिल्तिर काखमा थियो गोछिवाङ गाउँ । चौबिस घरधुरी विकहरुको बस्ती ।
तल्लो भागमा पहिरो खस्न थालेको र माथि पञ्चचुलीबाट मौवाखोला तर्फ ढुङ्गा माटोको चट्टान खस्न थालेकाले यो बस्तीलाई स्थानान्तरण गरेर जुटपानी ल्याइएको विपद् व्यवस्थापन समितिका सूचना अधिकारी बलराम लुइँटेल बताउनुहुन्छ ।
सरिता विक विगत केही महिनादेखि कल चलाउन सिक्दै हुनुहुन्छ । दाताले दिएको कल प्रयोगमा नआएपछि उहाँहरु दुई÷तीनजना मिलेर सिलाइ सिक्न थाल्नुभयो । ज्याला मजदुरी बल छउन्जेल गरे पनि पछि समस्या पर्ने देखेर सीप सिक्न थालेको सरिताले बताउनुभयो ।
“कुर्ता सुरुवाल बनाउन जानें,” सरिताले भन्नुभयो – “अझै धेरै सिक्नु छ । भूकम्पपीडितमध्ये तीनजनाले पहिलो चरणमा कल चलाउन सिक्दै छन् ।” सात वटा कल आएकामा अन्य कल प्रयोग भएका छैनन् । सरितासँगै सिलाइकटाइ सिक्न थाल्नुभएका सावित्री विक सिलाइ गरेर आम्दानी गर्न सकिन्छ कि भनेर सिक्न थालेको बताउनुहुन्छ । उहाँले यो सिप सिक्न थालेको दुई÷चार महिना भयो ।
दाताले यहाँ भूकम्पपीडितसँग बुझ्दा १० जनाले आरन चलाउन जानेको बताएपछि उनीहरुलाई तीन वटा आरन मेसिन दिइएको थियो । सात परिवारका लागि कपडा सिउने मेसिन दिइएको हो । केही वेल्डिङ्गमा काम गर्ने भएकाले त्यस्तै मेसिनसमेत उपलब्ध गराइएको छ ।
सरकारले सुरुमा दिने भनेको १५ हजार रुपैयाँ चितवनका भूकम्पपीडितहरुले अझै पाउन सकेका छैनन् । जाडोको समयमा कपडा किन्न भनेर आएको १० हजार रुपैयाँ पाउँदा समेत सुरुमै पाउनुपर्ने १५ हजार नपाएपछि पीडितहरु चिन्तित भएका छन् ।
चितवनको जुटपानीस्थित अस्थायी टहरोमा बस्दै आएका एकै गाउँका २४ भूकम्पपीडितमध्ये सात परिवारले अझै उक्त रकम नपाएको दुखेसो गरेका छन् । कार्ड पाएर पटक÷पटक स्थानीय निकायमा जाँदासमेत रकम पाउन नसकेको स्थानीयवासी टीकाबहादुर विकले बताउनुभयो ।
चितवनको विकट काउलेको गोछिवाङ जोखिममा परेको भन्दै उनीहरुलाई सारेर चितवनको रत्ननगरबाट १० किलोमिटर पूर्व तर्फ जुटपानीमा स्थानान्तरण गरिएको थियो । पैसा दिने आश्वासन दिइए पनि नआएको विकले बताउनुभयो । यसरी रकम नपाउनेमा खुमलाल विक, सूर्यबहादुर विक, प्रेम विक, पञ्चराम विक, धनकीलाल विक, मतिराम विक र डम्बरबहादुर विकको परिवार छन् ।
सो गाउँमा भूकम्पका कारण घर भत्किँदा स्थानीय वृद्धा सुवर्णमाया विकको ज्यान गएको थियो । उहाँको परिवारले पाउनुपर्ने १५ हजार रुपैयाँ नपाएको छिमेकी सूर्यबहादुर विकले जानकारी दिनुभयो । “हामी झन् पीडामा परेर, थातथलै छाडेर आउनुप¥यो, हाम्रै पैसा आएन,” सूर्यबहादुरले भन्नुभयो । उहाँहरुले जस्तै जिल्लाका सयाँै पीडितले अझै रकम पाउन सकेका छैनन् । सो विषयमा चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारी तथा जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति चितवनका संयोजक विनोदप्रकाश सिंह उनीहरुको समस्या वास्तविक भएको बताउनुहुन्छ ।
माग गरेर केन्द्रमा पठाइएको भए पनि पैसा नआएकाले दिन नसकिएको प्रजिअ सिंहको भनाइ छ । कपडाका लागि भनेर आएको पैसा कपडामै खर्च गर्नुपर्ने प्रावधान भएकाले दिन नसकिएको स्वीकार गर्दै सिंहले ३०० भन्दा बढी यस्ता पीडितलाई रकम दिन नसकिएको उल्लेख गर्नुभयोे ।
अब पुनःनिर्माण प्राधिकरणले काम गर्ने भएकाले प्राधिकरणको काम अघि तत्कालै केही गर्न नसकिने प्रतिक्रिया उहाँको छ । जिल्लामा अहिलेसम्म तीन हजार ७२५ पूर्ण क्षतिका भूकम्पपीडित रहेको तथ्याङ्क छ । यो तत्थाङ्कमा नक्ककी भूकम्पपीडित रहेको भन्दै गुनासा बढ्दो छ ।
यस्तै, १२ हजारभन्दा बढी आंशिक क्षति भएका भूकम्पपीडित छन् । तीनसय भन्दा बढीलाई स्थानान्तरण गरिएको छ । अझै चार हजार २०० भन्दा बढीले भूकम्पपीडित हूँ भन्दै निवेदन दिएको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति चितवनले जनाएको छ । रासस
दिपायल–सिलगढी नगरपालिकाका नगरप्रमुख मञ्जु मलासी सुदुरपश्चिम प्रदेशमा एक जना मात्र महिला नगरप्रमुख हुनुहुन्छ । तत्कालीन नेकपा एमालेको तर्फबाट निर्वाचित मेयर...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी
राजनेता बीपी कोइरालाको ३५ औं स्मृति दिवस साउन ६ आउनु भन्दामा ठीक ८ दिन अगाडि असार २९ गते बीपी कोइरालाका एक सच्चा अनुयायी, नेपाली काँग्रेसका स्थापनाकालीन नेता रामहरि जोशीको ९२ वर्षको उमेरमा दुःखद् निधन भयो । पार्टीमा सरल, निष्ठा, त्याग र सदाचारी आचरण एवं व्यवहारले पार्टीभित्र मात्र होइन सिङ्गो नेपाली राजनीतिमा छुट्टै पहिचान र व्यक्तित्व बनाउन सफल गान्धीवादी नेता रामहरि जोशीको निधनले लगभग पार्टीको स्थापनाकालीन (नेतृत्व तहको) पुस्ताको पनि अन्त्य भएको छ ।
रामहरि जोशी ०३ (२५र २६ जनवरी १९४७) सालमा कलकत्तामा बीपी कोइराला, कृष्णप्रसाद भट्टराई, गणेशमान सिंह आदिको अगुवाइमा नेपाली राष्ट्रिय काँगे्रस स्थापनाको समुद्घाटन समारोह भइरहँदा सँगै हुनुहुन्थ्यो र करिव १५० जनाको उपस्थितिमा भएको समारोहमा भरखर कलेज पढ्दै गरेको विद्यार्थी भएका कारण नेपाली काँग्रेसको संस्थापनाकालीन केन्द्रीय समितिमा नरहे पनि उहाँ काँग्रेसको संस्थापकमध्येमै हुनुहुन्थ्यो । त्यस बेलाको पार्टी स्थापनाको पहिलो केन्द्रीय समितिमा रहेका नेताद्वय गणेशमान सिंह र कृष्णप्रसाद भट्टराई पार्टीमा विचार कार्यशैलीप्रति असन्तुष्ट हुँदै भारी मन लिएर काँग्रेस पार्टीबाट अलग भएको घोषणा गर्नुभयो तर रामहरि जोशी आफ्ना सबै विमति, पीडा, अपमानहरूलाई सहेर पार्टीका पछिल्ला अव्यवस्था र दुरवस्थाको साक्षी हुँदै सिङ्गो राजनीतिक जीवन काँग्रेसमै बिताएर संसारलाई छोडेर जानुभयो ।
निश्चय नै नेपाली काँग्रेस पार्टीमा मात्र होइन, सिङ्गो नेपाली राजनीतिमा अहिले विचार, सिद्धान्त, र निष्ठाको राजनीति मर्दै गएको छ, निष्ठा, इमानदार र सदाचारको राजनीतिको उपहास भइरहेको छ । राजनीति केवल विचार र सिद्धान्तविहीन सत्ता खेलमा रूपान्तरित भएको छ । सत्ताका अगाडि मूल्य, मान्यता र आदर्श गौण भएको छ । राजनीतिमा डनवाद र धनवाद हावी छ । नेपालको यस्तो बाटो बिराएको, बरालिएको राजनीतिको भिडमा पनि रामहरि जोशी निष्ठा, सदाचार र इमानदार राजनीतिको सगरमाथा भएर बस्नु भएको थियो ।
प्रजातान्त्रिक मूल्य–मान्यतालाई बोकेर निरन्तर सदाचार र निष्ठाको बाटोमा हिँडेका रामहरि जोशीको कटु अनुभवको अभिव्यक्ति “टु गुड इज नो गुड । धेरै असल हुनु पनि राम्रो होइन । धेरै सोझो हुने मान्छे र जङ्गलको रुख दुवैलाई हानिकारक छ । ” चाणक्य नीतिको शैलीमा दिनुभएको अभिव्यक्तिले काँग्रेस भित्रको मात्र होइन सिङ्गो नेपाली राजनीतिको दशालाई राम्रैसँग उजागर गरेको छ ।
०४८ को संसदीय निर्वाचन जितेर मन्त्री समेत हुनु भएका रामहरि जोशी इमानदार र सरल भएकै कारण राजनीतिमा पटक पटक पराजय भोग्नु भएको छ । ०४८ पछिका संसदीय निर्वाचन र काँग्रेसको महाधिवेशनमा सदाचार र इमानदार राजनीति गरेकै कारण रामहरि जोशी निर्वाचनमा पराजित हुनु भएको होइन, विचार सिद्धान्त, निष्ठा, सदाचार र इमानदारीको राजनीति देशबाट पराजित भएको कारणले रामहरि पराजित भए, हजारौँ रामहरिहरू पराजित भइरहेका छन् । माथिको उहाँको त्यो रोचक एवं घोचक मार्मिक अभिव्यक्ति उहाँको जीवन भोगाइको निचोड हो, पीडाको अभिव्यक्ति हो । तर उहाँ त्यो पीडादायी मार्गमा निरन्तर हिँडिरहनु भयो, मूल्य, मान्यता र आदर्शको जगमा उभिएर राजनीति गर्दा सदा पराजय भोगे पनि उहाँ राजनीतिबाट विचलित कहिल्यै हुनु भएन, कहिल्यै निराश हुनुभएन । विचार, सिद्धान्त र निष्ठाको राजनीतिमा पहाड जस्तै सधैँ स्थिर रहनुभयो । त्यसैले त उहाँ सिङ्गो नेपाली राजनीतिमा सदा विजयी भइरहनु भयो ।
केही महिना अगाडि मात्र काँगे्रस नेता लक्ष्मण घिमिरेका साथ काँग्रेसका भेट्रान नेता जोशीको हाल खबर बुझ्न उहाँको निवासमा पुगेका थियौँ । भेटघाट र छलफल गर्दा उहाँ देशको राजनीतिक अवस्थाबाट निकै चिन्तित भएको पाएका थियौँ । उहाँले करिब ७ दशक अगाडि कलकत्तामा काँग्रेस पार्टी स्थापना हुँदाको त्यो ऐतिहासिक क्षणको स्मरण गर्दै एउटा सपना देखेर राजनीतिमा लागेका थियौँ, पञ्चायतको विरुद्ध सङ्घर्ष गर्दा पनि त्यही सपनाले अभिप्रेरित गरेको थियो तर ०४६ सालको सफल राजनीतिक परिवर्तन पछि काँग्रेस ढङ्गसँग हिँड्न नसक्दा काँग्रेसमा बेथिति बस्यो, त्यसबाट देशको राजनीति नै दिशाहीन हुन पुग्यो भनेर भावुक हुँदै चिन्ता प्रकट गर्नुभएको थियो ।
आज बीपी कोइरालाको ३५ औँ स्मृति दिवस मनाइरहँदा, जुन ढङ्गबाट व्यापक स्तरमा कार्यक्रमहरू आयोजना गरेर बीपीलाई काँग्रेसले सम्झन्थ्यो यसपटक काँग्रेसले सिद्धान्त, दर्शन र विचारले मात्र होइन व्यवहारले पनि बीपीलाई बिर्सिएको प्रतित भएको छ । दुई चरणमा हालै सम्पन्न निर्वाचन तहको निर्वाचनमा दोस्रो भएर पराजयको पीडाबाट छटपटाइरहेको काँग्रेस, बीपी विचार र दर्शनबाट विचलित भएको काँग्रेसले जीवन छँदै त रामहरिलाई खोजी गरेन भने सात दशक लामो राजनीतिक जीवनमा उहाँले अपनाएको इमानदारी, निष्ठा, सदाचार जस्ता सकारात्मक गुणहरूबाट उहाँको निधन पछि काँग्रेसीहरूले सिक्नेछ, त्यसलाई पछ्याउनेछ भनेर विश्वस्त हुने ठाउँ छैन ।
सर्लाहीको मलंगवामा १९८२ सालमा जन्मनु भएका रामहरि जोशीको प्रारम्भिक स्तरको शिक्षा गाउँकै पाठशालामा सकेपछि माध्यमिक तहको शिक्षा सीमा पारी भारतको सानो शहर सीतामढीमा भयो । काशी हिन्दू विश्वविद्यालयबाट साइन्समा इण्टर, कलकत्ता विश्वविद्यालयबाट बी.एस्सी. पूरा गरेका रामहरि जोशी, विद्यार्थी जीवनमा नै अहिंसावादी गान्धीको नेतृत्वमा भारतमा भएको स्वतन्त्रता आन्दोलनबाट प्रभावित हुनु भएको थियो । काशी विश्वविद्यालयका संस्थापक मदनमोहन मालवीय, भारतीय दर्शनका प्रख्यात विद्वान् डा. सर्वपल्ली राधाकृष्णन, भारतका नोबेल पुरस्कार विजेता वैज्ञानिक डा.सी.बी.रमण, समाजवादका प्रकाण्ड विद्वान् आचार्य नरेन्द्र देव आदिका प्रवचन र विचारबाट अभिप्रेरित हुँदै सिङ्गो राजनीतिक जीवनमा विचार, चिन्तनको बाटो समाउनुभयो, सदाचारको बाटो हिँड्नु भयो ।
रामहरि जोशी कोरा राजनीतिकर्मी मात्र होइनन्, उहाँ समाज सुधारक, विकासका अभियन्ता, साहित्यप्रेमी पनि त्यत्तिकै हुनुहुन्थ्यो । राणा कालमा देशमा लेखन स्वतन्त्रता नभएको बखत भारतमा स्वनिर्वासनमा रहेका महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटासँग उहाँका निकै प्रसङ्ग छन् ।
रामहरि जोशीको जीवनबाट उहाँ नास्तिक भएको भेटिन्न तर हिन्दू धर्मको भद्दा आडम्बरको भने उहाँ सँधै विरोधी हुनुहुन्थ्यो । दोस्रो विश्वयुद्ध चलिरहेको बेला थियो । उहाँ काशी विश्वविद्यालयमा पढ्दै गर्दा बङ्गालमा ठूलो अनिकाल परेको थियो, जसमा लाखौँ मानिस खान नपाएर मरेमा थिए । त्यसै बेला शंकराचार्य करपात्रीजीले गंगाजीको तटमा ठूलो यज्ञ आयोजना गरेका थिए । जोशी आफ्ना कलेजका सहपाठीहरूका साथ साँझ गंगाजीको तटमा यज्ञभूमि हेर्न पुग्नु भयो । यज्ञ भूमि निकै भव्यसँग सजाइएको थियो । युवा विद्यार्थीहरूलाई लाग्यो– एकातिर बङ्गालमा अनिकाल लागेर लाखौँ मानिस खान नपाएर मरिरहेका छन् तर त्यहाँ यज्ञका नाममा ठूलो परिणाममा अन्न र लाखौँ रुपियाँ धन राशि खर्च गरिएको छ । त्यस बेला जोशीलाई लागेको थियो– ‘युवकहरूलाई धर्मप्रति आस्था र रुचि नहुनुको एउटा मुख्य कारण धर्मगुरुहरूको यस्तै आडम्बरपूर्ण आचरणले गर्दा नै हो । ’
नेपाली काँग्रेसका नेताहरूको जीवन शैली र पार्टी सञ्चालन गर्ने तरिकाबाट दिक्क भएका रामहरि जोशीले पार्टीको ०५४ सालमा काठमाडौँमा सम्पन्न नवौँ महाधिवेशनमा आफू पराजित हुन्छु भन्ने जान्दाजान्दै पनि नेपाली काँग्रेसका पावरब्राण्ड नेता गिरिजाप्रसाद कोइरालाको विरुद्ध सभापति पदमा उमेदवारी दिनु भएको थियो । उहाँको यो उमेदवारी एक प्रकारले उहाँको शालीन विद्रोह थियो, नेताहरूलाई ढङ्गसँग पार्टी चलाउ है भन्ने शिष्ट चेतावनी थियो । रामहरि जोशी जस्ता हजारौँ निष्ठावान कार्यकर्ताको यस्तै शिष्ट चेतावनी वा खबरदारीलाई नेताहरूले बेवास्ता गर्दा वा बेलैमा बुझ्ने प्रयास नगर्दा आज सिङ्गो देशको राजनीति डरलाग्दो चुनौतीको डिलमा पुगेको छ, स्वयं रामहरि जोशीले जीवन बिताएको नेपाली काँग्रेस पार्टी अहिलेको यो दुर्दशापूर्ण हविगत भोग्न विवश छ ।
रामहरि जोशीले आफ्नो ९२ वर्ष जीवनमा नेपाली काँग्रेस जति वर्षको भयो त्यति नै काँग्रेसमा बिताए । उनी देशमा प्रजातन्त्र सुदृढ होस्, देशको राष्ट्रियता बलियो होस्, जनताले स्वाभिमानका साथ सुख र समृद्धिका साथ जीवन पाउन भनेर नै पढ्दापढ्दै राजनीतिमा सरिक हुनुभयो, सिङ्गो जीवन राजनीति र जनताको सेवा समर्पित गर्नुभयो । उहाँले ७० वर्ष राजनीतिमा जीवन बिताउँदा समेत प्रजातन्त्र सुदृढ भएको, देशको राष्ट्रियता बलियो एवं सुरक्षित भएको र नेपाली जनता समृद्ध भएको देख्न पाउनु भएन । यो एक्लो रामहरिको दुःखद् पक्ष होइन यो आम नेपाली जनता र सिङ्गो देशको नै दुःखदायी पक्ष हो ।
सदाचार, निष्ठा र इमानदारीका पर्याय रामहरि जोशीको जीवनबाट वर्तमान पुस्ताले थोरै मात्र सिक्न सक्यो, राजनीतिलाई भष्टाचार, दुराचार र व्यभिचारबाट बचाउँदै सदाचार र निष्ठाको मार्ग हिँडाउन सक्यो र देशको राजनीतिलाई थोरै भए पनि सुधार गर्न सक्यो भने वर्तमान पुस्ताले रामहरि जोशीलाई सम्झिएको वा सम्मान गरेको ठहरिनेछ । आशा गरौँ डनवाद र धनवाद हावी हँुदै पथभ्रष्ट हुँदै गएको वर्तमान नेपाली राजनीतिलाई बचाएर रामहरि जोशीले कल्पना गरेको इमानदारी, सदाचार र निष्ठाको राजनीति गर्न वर्तमान पुस्ता अग्रसर हुनेछ ।
दिपायल–सिलगढी नगरपालिकाका नगरप्रमुख मञ्जु मलासी सुदुरपश्चिम प्रदेशमा एक जना मात्र महिला नगरप्रमुख हुनुहुन्छ । तत्कालीन नेकपा एमालेको तर्फबाट निर्वाचित मेयर...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी
काठमाडौंँ, भदौ ८ गते । तीज पर्व मनाउने नाउँमा महिना दिनदेखि महिलाले पार्टी प्यालेसदेखि पाँचतारे होटलमा दर खाने, खुवाउने र बहुमूल्य वस्तुहरूको प्रदर्शन गर्ने होडबाजीमा कमी देखिएको छ । तीज नजिकिएसँगै देशका विभिन्न ठाउँमा बाढीपहिरो र डुबानले भएको धनजनको क्षतिले गर्दा दर खाने खुवाउने प्रचलनमा यस वर्ष केही कमी आएको हो ।
कतिपय ठाउँका महिला तीजको दर खाने खुवाउने समयमा बाढीपीडितको उद्धार र राहत सङ्कलनमा जुट्नुभयो भने कतिपयले दर खान र खुवाउन लाग्ने खर्च बाढी तथा पहिरोपीडितलाई दिनुभयो । नेपाली महिलाको महान् पर्व हरितालिका तीजका अवसरमा अखिल नेपाल महिला सङ्घ भक्तपुर २ नम्बर क्षेत्रीय समितिले शनिबारदेखि बाढीपीडितका लागि राहत सङ्कलन कार्यक्रम नै आयोजना गरिरहेको छ ।
देशमा विपत् परेको बेला तीजको रमाइलो र नाचगान स्थगित गर्दै राहत सङ्कलनमा उहाँहरू जुटनुभएको हो । उहाँहरू मात्र होइन, चन्द्रागिरि नगरपालिकाका महिला समूहका अध्यक्ष यामुना श्रेष्ठले पनि देश विपत्मा डुबिरहेको बेला दिदीबहिनी चुप लागेर बस्न नमिल्ने भन्दै आफूहरूले राहत सङ्कलनलाई अभियानका रूपमा सञ्चालन गर्दै आएको बताउनुभयो ।
संस्कृति तथा पुरातŒवविद् प्रा.डा. वीणा पौड्यालले केही वर्षदेखि तीज कुनै एउटा धर्म र जातिविशेषको मात्रै पर्व नभएर सबै धर्म र जातजाति, समुदाय, वर्ग लिंगले उत्सवका रूपमा मनाउने गरेको बताउनुभयो । उहाँले पछिल्लो समयमा अधिकांश महिलाले तीज पर्वलाई महिलाको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक अवसरका रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको र यो एकदमै सकारात्मक हो भन्नुभयो । तीजका नाममा महिनौँसम्म दर खाने, खुवाउने र तडकभडक गर्ने प्रचलनमा यस वर्ष धेरै कमी आएको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।
देश नै रोइरहेको बेला कतिपय महिलाले पाँचतारे होटलदेखि पार्टी प्यालेसमा तीज कार्यक्रम आयोजना गरी ठूलो राशिको टिकट बिक्री गर्ने प्रचलन विगतका वर्षहरूको तुलनामा धेरै घटे पनि केहीले भने ढुक्कसँग विगतलाई निरन्तरता दिएको देखियो । केहीले भने घरमै क्याटरिङ बोलाएर समाजसेवा गर्ने नाममा जबरजस्ती टिकट बिक्री पनि गरेको पाइयो ।
वाध्यतावश भड्किलो र खर्चिलो गरी तीज मनाउँदै आएका अधिकांश मध्यमवर्गीय परिवारका कतिपय महिला भने बाढीपीडितको राहतमा जुटेका छन् । समाजशास्त्री आरती शर्माले आधुनिकताको विकास र विस्तारसँगै परम्परागत संस्कार तोडेर नयाँ संस्कृति र परम्पराको विकास गर्नुपर्छ भन्दैमा नकारात्मक प्रवृत्तिलाई प्रश्रय दिँदै मौलिक संस्कृतिलाई उपेक्षा गर्न नहुने बताउनुभयो ।
उहाँले चाडपर्वमा हुनेखानेका लागि महँगा वस्तु प्रदर्शन गर्नु ठूलो समस्या नभए पनि दुई छाक टार्न धौधौ पर्ने समुदायका अधिकांश महिला दिदीबहिनीका लागि चाडपर्व निल्नु न ओकल्नु बनिसकेको अवस्थामा कुनै बेला अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले सामाजिक सुधार ऐनअनुसार कारबाही गर्ने भनेर सन्देश प्रवाह गरेको सुनाउनुभयो ।
राष्ट्रिय महिला आयोगका कार्यवाहक अध्यक्ष भगवती घिमिरेले तीजका नाममा महिनांँैदेखि दर खाने, खुवाउने प्रवृत्तिमा सुधार जरुरी रहेको बताउनुभयो ।
दिपायल–सिलगढी नगरपालिकाका नगरप्रमुख मञ्जु मलासी सुदुरपश्चिम प्रदेशमा एक जना मात्र महिला नगरप्रमुख हुनुहुन्छ । तत्कालीन नेकपा एमालेको तर्फबाट निर्वाचित मेयर...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी