एउटा डोरीको भरमा छाँगाबाट झर्न सकिन्छ ? झट्टसुन्दा कठिन देखिए पनि आफ्नै आँखाले देखेपछि जो कसैले हो रहेछ, आनन्द पनि आउँनेरहेछ भन्नेछन् । अरूले खेलेको हेर्दा र आफैँले खेल्दाको मजा पनि बेग्लै हुन्छ । साहस हुनेले आफैँ झरनाको शिरबाट डोरीको सहायताले फेदी (दह, किनार) सम्म रमाउँदै झरेर मनोरञ्जन लिन्छन् भने मनमा डर पाल्नेले अरूले मनोरञ्जन लिएको हेरेर चित्त बुझाउँछन् । चिप्ला चिप्ला ढुङ्गाका
चट्टान भएर झर्ने छाँगाका पानीको फोहोरा, जसलाई बेला–बेलामा हावाले यतायता उडाएर थोप्ला भुरुरु उडेको दुश्यावलोकन पनि झरनामा गर्न सकिन्छ । त्यसबेला तस्बिर खिचाउन पाउने भगवान् नमाने पनि आफूलाई भाग्यशाली ठान्छन् ।
पहाड र भीरमा हुने त्यस्ता झरनासम्म पुग्न मोटरबाटो त हुँदैन नै, पैदलमार्ग पनि कठिन हुन्छ । कुनै–कुनैमा पुग्न त घना जङ्गलको झाँडीमा आफैँले बाटो बनाउँदै जानुपर्छ । एक्लै दुक्लै जाने, हेर्न र खेल्ने गर्न सकिने विधा पनि यो होइन । समूहमा जाँदा बाटोमा र झरनाको तलमाथि गर्दा सहयोग त हुन्छ नै साथमा रोमाञ्चक अनुभूति हुन्छ । सुतिरहेका ढुङ्गालाई फलामले खोपेर डोरी बाँध्ने स्थान बनाउन सीप चाहिन्छ । डोरी कसिलो वा खुकुलो कस्तो भयो, त्यो चाल पाउन तालिम लिनुपर्छ ।
स्वदेशी र विदेशी पर्यटक आकर्षित गर्ने खेलका रूपमा उदाएको अग्ला झरनाबाट झरिने क्यानोनिङ (छाँगावरोहण) युवा युस्ताका लागि पर्वतीय पर्यटन, आधुनिक र एडभेन्चर स्पोस्र्टको नयाँ विधाका रूपमा नेपालमा स्थापित भइसकेको छ । प्रायः युवा पुस्ताले खेल्ने भए पनि बालबालिका र वृद्धवृद्धाले यसको दृश्यावलोकनका लागि उत्तिकै उत्साहित हुन्छन् ।
विकिपेडियाकाअनुसार यस विधालाई अमेरिकामा ‘क्यानोनियरिङ’, दक्षिण अफ्रिकामा क्लोफिङ र इटलीमा तोरेन्टिस्मो भनिन्छ । जापान र ताइवानमा यसलाई रिभर ट्रासिङ भनिन्छ । पहिलोपटक सन् २०१२ मा ग्रिसमा विश्व क्यानोनिङ टुर्नामेन्ट भएपछि यसले विश्वव्यापी रूप लिएको हो । त्यहाँको अग्लो पहाड मानिने लिटोचोरोमा यो खेल गराइएको थियो । चार दिन चलेको प्रतियोगिता एडभेन्चर एक्स क्रसरोडले आयोजना गरेको थियो ।
विश्वका अन्य देशमा फैलँदै नेपालमा पनि यसले सन् २००७ देखि औपचारिक मान्यता पायो । त्यसो त सरकारबाट प्रमाणित नभई, तालिम नलिई, सम्बन्धित सङ्घसँग परामर्श नलिई, क्यानोनिङ निर्देशिकाको पालना नगरी शुरु गरिने छाँगावरोहणले अप्रिय घटना ल्याउन सक्छ ।
नेपालका कुलेखानी, मस्र्याङरदी, सुनकोशी, ककनी, पोखराजस्ता लोकप्रिय स्थान र झरनामा यो खेल शुरु भइसकेको छ । मौसम अनुकूल खेल्ने भएकाले यो खेल वर्षभरि नियमित भने हुँदैन । सामान्यत गर्मीयाममा घाम लाग्ने दिनमा यो खेल खेल्दा बढी मनोरञ्जन हुन्छ ।
नेपाल क्यानोनिङ एसोेसिएसनले क्यानोनिङको पहिचान, प्रशिक्षण र स्थानीय समुदायलाई सक्रिय गराउन थालेपछि यसको व्यावसायिक खेल र पर्यटनको सम्भावना बढेको छ । मनोरञ्जनका साथै पर्यटन प्रवद्र्धन र व्यावसायिक आयआर्जन तथा समुदाय परिचालनमा यसलाई जोड्न राजनीतिक दल, स्थानीय तह र सामाजिक कार्यकर्तामा जागरणसमेत ल्याउन यो विधा सफल हुने ठानिएको छ ।
नेपालमा हिमाल आरोहण, पदयात्रा, जलयात्रा, प्याराग्लाइडिङ, वञ्जिजम्प जस्तै साहसिक पर्यटकीय गतिविधिका रूपमा हिमाली र पहाडी क्षेत्रमा रहेका अग्ला पहाडका झरनामा क्यानोनिङ खेलको विकास गर्न सकिने भएकाले यसको प्रवद्र्धनमा व्यावसायी सक्रिय छन् । हाल क्यानोनिङ एसोसिएसनमा करिब ८० सदस्य छन् ।
पछिल्लो समयमा काठमाडौँसँग जोडिएको नुवाकोट जिल्लाको ककनी र शिवपुरी गाउँपालिकामा क्यानोनिङ शुरु भएको छ । शिवपुरी गाउँपालिका– ८, थानापतिस्थित सानो छहरे झरनामा एसोसिएसनको सदस्य फ्रेन्स्स एडभेन्चरले गतवर्ष दिएको दश दिने क्यानोनिङ प्रशिक्षणपछि यस वर्षबाट स्वदेशी र विदेशी पर्यटकको चासो बढेको छ । नुवाकोटको ककनी गाउँपालिकाको पौवाथोक र बुलबुले झरनामा पनि क्यानोनिङ शुरु भएको छ ।
स्थानीय क्यानोनिङ व्यवस्थापन समितिले आयोजना गरेको छाँगावरोहणमा स्थानीय दश युवाले सो खेल गर्नाका साथै यसको निरन्तरता र व्यावसायिकतामा जोड दिन थालिएको छ । नेपाली काँग्रेसका सांसद एवम् जिल्ला सभापति जगदीश्वरनरसिंह केसीले गत साता सो झरना र छाँगावरोहण अवलोकन गर्दै यसलाई व्यावसायिक रूप दिन आग्रह गरेपछि स्थानीय युवा थप उत्साहित भएका छन् ।
केसीसँगै पुगेका स्थानीय राजनीतिक कार्यकर्ता केशव रिजाल, राजु उप्रेती, हरि सिलवाल, जीतबहादुर लामा, जयदेव लामा, पुष्कर भेटवाल युवाले यसलाई व्यावसायिकता दिन पहल गर्ने जानकारी सांसदर केसीलाई गराएका थिए । शिवपुरी गाउँपालिका– ८ का वडाध्यक्ष पदबहादुर थपलियाकाअनुसार नयाँ विधाको स्थापनासँगै विकास र पर्यटन प्रवद्र्धनको सम्भावना बढेको छ तर क्यानोनिङबारे स्थानीय तहमा औपचारिक छलफल हुन बाँकी छ ।
सानो छहरे भरना पुग्न काठमाडौँको टोखा, गुर्जेभञ्जयाङ हुँदै थानापतिको ढोडिनीसम्म करिब २७ किलोमिटरको मोटरबाटो र करिब आधा घन्टा पैदल हिँड्नुपर्छ । पासाङल्हामु मार्ग हुँदै ककनीबाट झरेर पनि त्यहाँ पुग्न सकिन्छ । हाल लमजुङ, कास्की, काठमाडौँ, सिन्धुपाल्चोक, नुवाकोटलगायत जिल्लाका २० भन्दा बढी झरनामा हाल क्यानोनिङ हुँदै आएको छ । बाटो निर्माण गरी विदेशीका लागि डिजिटल सामग्री प्रचार गर्न सकिए व्यवसाय फस्टाउने देखिन्छ ।
तराईमा शीतलहर, हिमालमा हिमपात र काठमाडौँमा चिसो ह्वात्तै बढी जनजीवन प्रभावित भइरहेको अवस्थामा नेपालको राजनीति पनि गत्यवरोधको शिकार भइरहेको छ । प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन सम्पन्न भएको एक महिना बितेको छ । यति लामो समयसम्म नयाँ सरकार नबन्ला भन्ने कसैले अनुमान गरेका थिएनन् । अझै पनि तत्काल सरकार बनिहाल्ने छेकछन्द छैन । सबै विधिव्यवहार मिलाउँदा फागुन महिना यता नयाँ सरकारको मुहार झल्किने स्थिति छैन । राष्ट्रियसभा निर्वाचन नभएको र प्रतिनिधिसभाको समानुपातिक तर्फको मतपरिणाम सार्वजनिक नभएकाले नयाँ सरकार बन्न नसकेको वस्तुस्थिति छ । यसबीच वाम गठबन्धनका नेताले अविलम्ब सत्ता हस्तान्तरण गर्न दबाब दिइरहेका छन् भने निर्वाचन प्रक्रिया पूरा नभएसम्म नेपाली काङ्गे्रसले सरकार नछाड्ने अडान लिएको छ । हुन त वाम गठबन्धनका नेताले मात्रै होइन, काङ्गे्रसकै कतिपय नेताले पनि जनादेशलाई शिरोपर गर्दै तुरुन्तै सरकार छाड्नुपर्ने भावना व्यक्त गरेका छन् । राष्ट्रियसभा गठनसम्बन्धी अध्यादेशको टुङ्गो लाग्नासाथ सरकार फेरिने कुरो निरर्थक ठहरिएको छ ।
राष्ट्रियसभा गठनसम्बन्धी अध्यादेशकै विषयले राजनीतिक तनाव बढाएकै थियो । धन्न, राष्ट्रपतिसमक्ष प्रस्तुत अध्यादेश पारित भएसँगै एउटा चरण पार त भयो तर केवल यत्तिले नयाँ सरकारको बाटो चाहिँ तत्काल उघार्न सकेन । राष्ट्रिय सभा गठन नभए पनि नयाँ सरकार गठनमा बाधा नपर्ने तर्कले समेत बल नपाएको प्रस्टै छ । प्रदेश प्रमुखको नियुक्ति तथा अस्थायी मुकामको विषय पनि पेचिलो बनेको छ । वर्तमान सरकारका निर्णय नमान्ने घोषणा गरेका दलले यस विषयलाई लिएर भविष्यमा के कस्तो लक्षण देखाउने हुन् ? आकलन गर्न गाह्रो छ । सहमति जुटाई अघि बढ्ने उद्देश्यले प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाद्वारा बिहीबार बोलाइएको सर्वदलीय बैठकमा एमाले, माओवादीका नेता सहमत नभएको तर काम अगाडि बढाउन बाटो खुलेको विश्वास गरिएको छ । प्रदेश प्रमुखको नियुक्ति गर्न नदिँदा प्रदेशसभा गठन हुन नसक्ने र प्रदेश सभा गठन नभइकन अपेक्षित गति नबढ्ने भएकाले वामगठबन्धन यसमा बाधक नबनेको र पछि नयाँ सरकार बनेपछि अहिलेको नियुक्ति रद्द गर्न कुनै कठिनाइ नहुने सोच राखिएको हुनसक्ने विश्लेषण गरिँदैछ ।
नयाँ सरकारकै सम्बन्धमा पनि थरीथरीका अड्कलबाजी चल्न थालेका छन् । यद्यपि, जनताले वाम गठबन्धनको पक्षमा मत दिएकाले एमाले र माओवादीको सरकार बन्दा राम्रो हुने धारणा सार्वजनिक गर्न कोही चुकेका छैनन् तर साथसाथै सत्य के पनि छ भने कसको नेतृत्वमा कुन, कुन दल सम्मिलित सरकार बन्छ, अहिल्यै कसैले ठोकुवासाथ भन्न सक्ने अवस्था छैन । यसर्थ पानी जम्ने खालको चिसो बढेको भए पनि नेपाली राजनीति चाहिँ अत्यन्तै तरल रहेको वस्तुगत यथार्थ हामीमाझ छ ।
राजनीतिक तरलतामा पौडी खेल्नेको कमी छैन । राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय धुरन्धर पौडीबाज रहेको ठाउँमा परिणाम यसै वा उसै हुन्छ भन्न सक्ने अवस्था पटक्कै देखिँदैन । हो, निर्वाचन परिणाम वाम गठबन्धनको पक्षमा रहेकामा दुईमत छैन । वाम गठबन्धनको मूल्य, मान्यता र अभीष्ट भित्रैबाट नबिथोलिएसम्म यसमा तलमाथि पार्ने सामथ्र्य कसैमा पनि छैन । मूल कुरो वामगठबन्धन कति कसिलो, भरिलो र दर्बिलो रहन्छ भन्ने हो । पछिल्ला दिनमा वाम गठबन्धनभित्रै काम कुरो नमिलिरहेको गन्ध पनि बाहिरतिर फैलिरहेको छ । नेकपा एमाले र नेकपा माओवादीबीच सरकार प्रमुख तथा दल प्रमुखको मुद्दालाई लिएर मात्रै होइन, दोस्रो, तेस्रो तहका नेताका व्यवस्थापन, इतिहास, सिद्धान्त, आदर्श जस्ता कुरा पनि सतहमा आइरहेका छन् । जहाँसम्म गठबन्धनका दुई दलबीचको प्रश्न छ, लागि परे समुचित उत्तर पहिल्याउन असम्भव नहोला तर उही दलभित्र आपसमै जुन खाले तीता, अमिला, पिरा अभिव्यक्ति सार्वजनिक भइरहेका छन्, बेलैमा युक्तिपूर्ण ढंगबाट रस समायोजन हुन नसके यसले हलुवामा बालुवाको अनुभूति गराउने निश्चित छ ।
माओवादीभित्र एमालेसित मिल्न नहुने अथवा एमालेभित्र पनि माओवादीसित मिल्न नहुने एकखाले स्वर त आफ्नो ठाउँमा छँदैछ, त्यसमाथि दुई दल मिल्ने भइसकेपछि नेतृत्वको व्यवस्थापनको कुरो आउनु पनि अस्वाभाविक होइन । दुई नदी मिल्दा दोभानमा फरक, फरक रङ्गका पानी देखिए पनि अलि पर दुवै पानी एकनासका देखिने हुन् यसमा शङ्कै छैन । उदाहरणका लागि गङ्गा, यमुना र सरस्वती मिलेको त्रिवेणी हेर्न प्रयाग गइरहनु पर्दैन । देवघाटमा त्रिशूली र कालीको संगममा पुग्दा जोकोहीले सजिलै अनुभव गर्न सक्छन् । मिलनविन्दुमा पुगिसकेपछि रङ्गमोह केवल व्यामोहको परिचायक हो । तेरो, मेरोले आत्मीयताको भावना जागृत गर्नसक्दैन । बन्धुत्व विनाको भाइचारा भाइमारामा परिणत हुन बेर लाग्दैन । तसर्थ, वाम एकताको बृहत् शक्ति हासिल गर्न दुवैतिर उत्ति नै त्याग जरुरी छ । स्वार्थ त्यागको परम्परामा नेपाली नेतृत्वको खासै राम्रो इतिहास छैन । अहिले पनि स्वार्थकै कारण कुरो बिग्रेला कि भन्ने धेरैको ठम्याइ छ ।
पार्टी अध्यक्ष अथवा प्रधानमन्त्रीमध्ये कुनै एक पद नभए एमालेसित एकता नहुने सन्देश माओवादी वृत्तबाट सार्वजनिक भइसकेको छ भने एमालेको त्यसमा कुनै बाधाविरोध नरहेको सन्देश पनि प्रवाहित नभइरहेको वस्तुस्थिति छ । अन्डा पहिले कि कुखुरी पहिले ? भनेझैँ पार्टी एकता पहिले कि सरकार पहिले भन्ने प्रश्न चलेकै हो । पार्टी एकीकरण र सरकार गठन साथसाथै भन्ने आवाजसँगै पार्टी एकीकरणपछि सरकार गठनको कुरो पनि चल्यो नै । सरकार गठनपछि पार्टी एकीकरणको प्रक्रिया बढाइने धारणा पनि जनसामु आयो । यतिखेर सरकार गठनपूर्व पार्टी एकीकरणको कुरोले चुरो खोजिरहेको छ । एकीकरण र सरकार गठनसम्बन्धी सुल्झिई नसकेको प्रसङ्गले समेत नेपाली राजनीतिलाई अलमलाएको छ ।
उता नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’लाई भावी सरकारको नेतृत्व सम्हाल्न नेपाली काङ्गे्रस मात्रै होइन, मधेशवादी दलले समेत निरन्तर आग्रह गरिरहेका छन् । पाँचवर्षैका लागि समर्थन गर्ने वचनबद्धता प्रकट भएका खबर पनि प्रवाह भएका छन् । निर्वाचनपछि गणितीय आधारमा विधिसङ्गत ढंगबाट जसको नेतृत्वमा पनि सरकार बन्न सक्ने अवस्थालाई कसैले पनि नकार्न सक्दैन । संसद्मा भएका शक्ति समूहले आ–आफ्नै प्रकारले सरकार गठनमा बल लगाउनु पनि गलत होइन नै । जसको नेतृत्वमा सरकार गठन भए पनि कम्तीमा दुईवर्ष अविश्वासको प्रस्ताव प्रस्तुत हुन नसक्ने भएकाले स्थायित्वमा जोड पुग्ने अवस्था रहेको छ तर निर्वाचनमा वामगठ बन्धन जे जस्ता वचनबद्धतासहित अगाडि आयो, त्यसलाई जनमतले स्वागत गरेकामा विमति रहोइन भने गठबन्धन यताउता नभएसम्मन्, गैर एमाले वा गैर माओवादी सरकार बन्ने कुरालाई हल्लैमा सीमित मान्नुपर्ने हुन्छ ।
गैर एमाले सरकार गठनका लागि प्रयास बाक्लिँदै गएको देखिए पनि माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’द्वारा त्यसलाई आफ्नो गन्तव्य नभएको जनाइएको स्थिति छ भने वाम एकता र वामगठबन्धनकै सरकार गठनका लागि प्रयास बढिरहेको अवस्था छ । नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीद्वारा पनि वामगठबन्धनको सरकार र वाम एकताप्रति शङ्का नगर्न पटक, पटक आग्रह गरिँदै आएको स्मरणीय छ । शीर्षस्थ नेतृत्वका भनाइ र गराइमा एकताविरोधी लक्षण देखिएको छैन, यसैकारण झिनामसिना कुराले पार्टी एकता र वाम गठबन्धनको सरकार गठनमा बाधा नपर्ने ठनाइ पनि छ ।
सम्मानजनक ढङ्गबाट हुने सम्मिलनले नयाँ पार्टी गठनमा अवश्य ऊर्जा थप्नेछ तर त्यस्तो परिस्थिति सिर्जना हुन नसके एकीकरण केवल अवधारणामै सीमित रहनेमा सन्देह रहोइन । मूल कुरो, सरकार गठनमा होस् वा पार्टी एकीकरणमा दुवै सन्दर्भमा ठूलो हृदयको परिचय दिन कुनै पनि दल चुक्नु हुँदैन । वाम सरकार बन्नु वा दुई पार्टी मिल्नु मात्रै जनताका लागि सुखद पक्ष नहुन सक्छ, मूल कुरो, दुवै पार्टी मिलेर मुलुक र मुलुकबासीको सर्वोत्तम हितका दिशामा अहोरात्र कुदून् भन्ने हो । सधैँ पछ्यौटेपनको राग अलापेर अभिशप्त जीवन बाँच्नुपर्ने बाध्यताको अन्त्य समयले खोजिरहेको छ । जनादेशले पनि मिल र गरको सन्देश दिएको अवस्थामा ससाना कुरामा नमिल्ने वा रडाको मच्चाउने विगतको परिपाटी सर्वथा त्याज्य छ । कुरो दुई वाम दल मिल्नुको मात्रै होइन, सत्ता वा विपक्ष जहाँ रहे पनि हरेक दलले अब विकास, निर्माण र समृद्धिका दिशामा अभूतपूर्व कार्य सम्पादन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । अन्यथा नयाँ थालिएको प्रणाली असफल हुने डर रहन्छ । कदाचित् यसो हुन पुग्यो भने नयाँ पद्धति बसाल्न लागिपरेका कुनै पनि दल कलङ्क मुक्त हुने छैनन् । यस अर्थमा जो जसको नेतृत्वमा सरकार बने पनि नयाँ प्रणालीको सार्थकताका लागि हरेक दल उत्तिकै गम्भीर, इमानदार एवं सक्रिय हुनैपर्छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी दुई दिने राजकीय भ्रमणमा आज वैशाख २८ गते नेपाल आउँदै हुनुहुन्छ । नेपालका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको भारत भ्रमणलगत्तै हुन लागेको मोदीको नेपाल भ्रमणले दुई देशको सम्बन्धलाई अग्रगति दिने विश्वास गरिएको छ । दुई देशबीचका शङ्का उपशङ्का तोड्दै हालै प्रधानमन्त्री ओलीले भारतको भ्रमण गर्नु भएपछि सुमधुर बनेको सम्बन्धलाई भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको यस भ्रमणले थप बलियो बनाउने र विश्वासको वातावरण सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
गत महिना चैत २३–२५ सम्म भएको भ्रमणमा प्रधानमन्त्री ओलीलाई भारतमा जुन स्वागत र सत्कार गरियो र जस्ता समझदारीहरू भए तिनले विगतमा भारतीय नाकाबन्दीका कारण चिसिएको सम्बन्धलाई पूर्ववत् बनाउने मात्र होइन, आपसी समानताका आधारमा विश्वास बढाउने र आपसी सहकार्यलाई तीव्रता दिने आशा गरिएको छ । यस परिप्रेक्ष्यमा मोदीको यो भ्रमणले निश्चय नै सम्बन्धलाई जनस्तरमा पनि आत्मियता थप्नेछ ।
मोदीको भ्रमण तालिकामा जनकपुर, काठमाडौँ र मुक्तिनाथको भ्रमण छ । यी गन्तव्यस्थल मोदीका रोजाइका हुन् । यी स्थान दुई देशको धार्मिक, सांस्कृतिक सम्बन्धका कडी पनि भएकाले मोदीका लागि यो भ्रमण एउटा तीर्थयात्राजस्तै हुनेछ । भारतको राजधानी दिल्ली मुकाम भएका मोदी देशको उत्तरतर्फ नेपाली सीमावर्ती शहर पटनाबाट नेपालको दक्षिणी शहर जनकपुरदेखि उत्तरको मुक्तिनाथ क्षेत्रमा पुग्नुको धार्मिकमात्र होइन, भावनात्मक सम्बन्धको पेचकिल्ला पनि बन्नसक्छ ।
मोदीको यो भ्रमणले गत महिना प्रधानमन्त्री ओलीले भारत भ्रमणमा दुई पक्षबीच भएका सहमतिलाई सम्झौताका रूपमा अगाडि बढाउने कुरा त छँदैछ, यस भ्रमणकालमा उहाँका तीर्थयात्रा सूचीमा परेका जनकपुरधाम र मुक्तिनाथको भ्रमणले उहाँको तीर्थयात्राको धोको पूरा गर्ने मात्र नभई नेपाल र भारतबीचको धार्मिक, सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने विश्वास गर्न सकिन्छ ।
(सीता) को विवाह त्यसबेलाको अयोध्या (भारत) का राजकुमार रामसित भएको धार्मिक मिथकले दुई देशलाई भावनात्मक सम्बन्धले गाँसेको छ । यसकारण भारतका हिन्दू धर्मावलम्बी मात्र होइन सम्पूर्ण भारतीय नागरिकका लागि जनकपुर निकै चासोको तीर्थस्थल रहिआएको छ । त्यसमाथि जानकी मन्दिर करिब एक शताब्दीभन्दा अगाडि भारतको टिकमगढकी महारानी बृषभानु कुमारीले त्यसबेलाको रु नौ लाखको लागतमा निर्माण गरेको इतिहास भएकाले स्वतः नै भारतीय दर्शनार्थी आकर्षित हुने तीर्थस्थल हो ।
प्रधानमन्त्री मोदीको भ्रमणक्रममै जनकपुर–अयोध्या बससेवा शुरुआत हुने तथा रामायण परिक्रमा पथमा जोडिने चर्चाले जनकपुर मात्र होइन सम्पूर्ण नेपालीमा उत्सुकता छाएको छ ।
जनकपुरको धेरै गरिमा भएर पनि जनकपुरको विकास हुन नसक्नु र अझ उजाडिँदै जानुको कारण खोज्न सक्नुपर्छ । विगतका राजनीतिक द्वन्द्वले सो गौरवपूर्ण शहर उजाडिँदै गएको धेरैले महसुस गर्दै आएका छन् । ठूलो शहर भइकन पनि सफा सुग्घर र सुव्यवस्थित नहुनुमा त्यहाँको स्थानीय निकाय÷तह तथा सरकारका विभिन्न निकायकै पनि दोष होला । तर जनकपुरलाई विवाहपञ्चमी र रामनवमीमा मात्र सम्झने स्थलको रूपमा मात्र नभई सदावहार रूपमा धार्मिक पर्यटकीय शहरको रूपमा विकास किन गर्न सकिएन ? के जनकपुरका नेताहरू काठमाडौँ (केन्द्र) का निर्णयक तहमा थिएनन् ? काठमाडौँ, धरान वा पोखराका बासिन्दा, अगुवाहरू नै उपस्थित भएर जनकपुरमा सफाइ चेतना र व्यवस्थित सडक बनाइदिनुपर्ने हो ? केन्द्रलाई मात्र दोष दिने वा अरूले नै हाम्रो ठाउँ राम्रो बनाइदिउन् भन्ने मानसिकता हट्नुपर्छ । नयाँ राज्य संरचनाअनुसार प्रदेश २ मा परेको छ जनकपुर । त्यहाँको प्रदेश सरकार बन्नुका साथै स्थानीय सरकार पनि क्रियाशील भएकाले उनीहरूले जनकपुरका विमार निको पार्दै लानुपर्ने आवश्यकता छ । प्रधानमन्त्री मोदीको भ्रमणमा धेरै भारतीय मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय चासो हुनु जनकपुरको पर्यटकीय विकासका लागि आशाको किरण हुनसक्छ तर यो अवसरलाई उपयोग गर्ने जनकपुरवासीले नै हो ।
प्रधानमन्त्री मोदीको अर्को गन्तव्य मुस्ताङको मुक्तिनाथ भ्रमणले मुक्तिनाथ क्षेत्रको विकासमा ठूलो योगदान पु¥याउने विश्वास गर्न सकिन्छ । हुन त मुक्तिनाथ पहिलेदेखि नै नेपालको एक प्रमुख गन्तव्यको रूपमा रहेको र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि आकर्षणको रूपमा परिचित छ । यो हिन्दूले पितृतर्पण गर्नैपर्ने ठाउँ मानिएको छ । बौद्धमार्गीका लागि पनि समान आस्थाकेन्द्र हो यो । धार्मिक यात्राका लागि मोदीले मुक्तिनाथ चाहनु यसैले हो यद्यपि यसको राजनीतिक, रणनीतिक उद्देश्य अर्कै हुन सक्ला । जे भए पनि मुक्तिनाथमा बढीभन्दा बढी भारतीय पर्यटक आकर्षण गर्न सकिएमा त्यसक्षेत्रको मात्र नभई देशकै समृद्धिमा योगदान पु¥याउन सक्ने सम्भावना छ । अहिले हवाईमात्र नभई सडकमार्गबाट पनि मुक्तिनाथ सहज पहुँचमा आइपुगेको छ । मुक्तिनाथमा भारतीय यात्रुलाई छोटो, सहज यात्रा बनाउन भारतीय पक्षले कालीगण्डकी कोरिडर वा सिद्धार्थ राजमार्गको सुधार विस्तारमा सहयोग पु¥याएमा सुनमा सुगन्ध हुने थियो ।
भ्रमणक्रममा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी र प्रधानमन्त्री ओलीले सङ्खुवासभामा निर्माण हुने अरूण तेस्रो जलविद्युत् आयोजनाको संयुक्तरूपमा शिलान्यास गर्नु अर्को सुखद पक्ष हुनेछ । अरूण तेस्रो धेरै राजनीतिक किचलोले अलमलमा परेको नेपालको एक भाग्यविधाता हो । यो आयोजना बन्ने चर्चा चलेको बेलामै नेपाली हितमा बन्न सकेको भए आज हामी विद्युत्का लाग यति रोइकराइ गर्नुपर्ने अवस्थामा हुने थिएनौँ । तर ढिलै भए पनि ९०० मेगावाट क्षमताको आयोजनाको शुरुआत हुनु प्रदेश नं १ का लागि मात्र नभई समग्र राष्ट्रका लागि एक कोशेढुङ्गा हुनेछ भने यसको सफलताले नेपाल–भारत सम्बन्ध र सहकार्यलाई थप बढावा मिल्नेछ ।
भ्रमणक्रममा रक्सौल–काठमाडौँ रेलमार्ग निर्माण तथा नेपाल–भारत जल यातायात सञ्चालन तथा कृषिमा साझेदारीसम्बन्धी समझदारीलाई सम्झौताको रूप दिई कार्यान्वयन पक्षमा अघि बढ्नु नेपाली जनताका लागि चासोको कुरा बनेको छ । यी विषयमा ठूलो अर्थतन्त्रले सानो अर्थतन्त्रलाई उकास्ने गरी सहमति हुनुपर्ने अपेक्षा छ ।
प्रधानमन्त्री मोदी भ्रमणको सिलसिलामा वैशाख २८ गते जनकपुर हुँदै काठमाडौँ आउने र नेपाली पक्षसँग वार्ता गर्नुहुनेछ भने यसअघि भएका सहमति बारेका सम्झौतामा हस्ताक्षर हुने बुझिएको छ । वार्तामा नेपाल–भारत सहयोगका विभिन्न पक्षमा भएका विगतका सम्झौता कार्यान्वयनको पनि समीक्षा हुने विश्वास गरिएको छ । यस सन्दर्भमा नेपाल–भारत सहयोगका कतिपय आयोजना अघि बढ्न नसक्नुका कारण पहिल्याएर अघि बढ्नु आवश्यक देखिन्छ भने सीमा समस्या, सीमा क्षेत्रमा डुबानका समस्यालाई पनि समाधान गर्नेतर्फ अघि बढ्नु अत्यावश्यक छ ।
समग्रमा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको नेपाल भ्रमणले नेपाल भारतबीच विगतमा भएका तीता अनुभूतिलाई बिर्साएर न्यानोपनको नयाँ युगमा लानेछ भन्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । नेपाल–भारतबीच रहेका असमान सन्धि सम्झौता तथा नेपालका दःुख व्यथालाई दीर्घकालीन रूपमा समाधान गर्न भ्रमण सहयोगी बनोस् ।