संसारको विभिन्न देशमा आरक्षणको ब्यवस्था छ। हाम्रो सन्दर्भमा यो विषय अलि जटिल छ। हिन्दु वर्णब्यवस्थाको अर्को नाम आरक्षण हो। यो एउटा कठोर र निशेधित ब्यवस्था हो। यो अप्रत्यक्ष रुपमा काम गरिरहेको छ। यो ब्यवस्थाले समाजलाई जोड्न सक्दैन्।
