मलाई लाग्छ, हरेक विषयलाई निरपेक्ष रुपले मात्रै हेरिनु हुन्न । गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र समावेशितालाई पछिल्लो दशकको प्रमुख राजनीतिक उपलब्धीका रुपमा लिइन्छ त्यसमा निश्चय नै आदिवासी आन्दोलनको अमूल्य बलिदान मिसिएको छ । अझ भनौं, स्वायत्तता/स्वशासन, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक समावेशिता, बहुभाषिकताको जननी भनेकै आदिवासी आन्दोलन हो । त्यसैले, विभिन्न कालखण्डमा नेफिनले गरेका आन्दोलनहरुको आफैमा ऐतिहासिक पक्ष छन् । बरु के चाहि“ सत्य हो भन्दा आदिवासी आन्दोलनले भनेजस्तो उपलब्धीहरु हुन सकेका छैनन् ।
