काठमाडौं : वर्षमा एक दिन भएपनि धर्ती छोड्नुपर्छ भन्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ । एक दिन भनेपनि धर्तीको भार बन्न नहुने मान्यता रहीआएको छ । हिन्दुहरुको महान चाड बडादशैंको बेला पारेर त्यसरी धर्ती छाड्ने दिन रोजिएको छ । दशैंको टिका लगाएपछि पिङ चढेर धर्ती छाड्नुपर्ने मान्यता रहेको छ ।
यसैले पनि दशैं र पिङ एकअर्काका पर्याय नै भइसकेका छन् । दशैंमा पिङको महत्व कति छ भन्ने कुरा कविशिरोमणी लेखनाथ पौडेलको यो कविताका भावले पनि बुझन् सकिन्छ ।
चचहुई…… सरररर…… को रोमाञ्चकारी आवाज गुञ्जनु दशैंको विशेषता नै हो । सर्बसाधारणलाई मनोरञ्जनको अर्काे माध्यम पनि हो पिङ । द्घापर युगका भगवान कृष्णले पनि पिङ खेलेको धार्मिक मान्यता छ । बृन्दा वनमा कृष्णले गोपिनीहरुसँग पिङ खेलेर रमाईलो गर्ने गरेको कथन अझै पनि रहेकोले पनि पिङको महत्व थाहा हुन्छ ।
तर पछिल्लो समयमा पिङ संस्कृती भने हराउँदै गएको छ । बढ्दो शहरीयापन र संस्कृतीको संरक्षणमा युवा पुस्ताको आकर्षण बढाउन सकिएको छैन । पश्चिमा शैलिने नेपाली परम्परा नै लोप हुन लागेको छ ।
गाउँघरका चोक, चौतारा, चौर तथा जमघटस्थान पिङ हाल्ने थलो हो । तर त्यस्ता सार्वजनिक स्थलहरु स्थानियको अतिक्रमण र संरक्षणकै अभाव भएको छ । जसका कारण दशैंको पर्याय बनेको पिङ हराउँदै जाँदा रौनकता खलबलिएको छ ।
दशैंको आगमनसँगै बालबालिका नयाँ नयाँ कपडा लगाएर पिङ खेल्दै दशैंको स्वागत गरिरहेको देख्न पाइन्थ्यो तर पछिल्ला बर्षहरुमा राजधानी उपत्यकामा भने पिङ खेल्ने माहोल हराउँदै गएको छ । यो बर्षपनि काठमाडौं उपत्यकामा पिङमा मच्चिेनहरु पनि पातलिएका छन् ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक रुपमा महत्वपूर्ण मानिने दशैं मीठो मसिनो खाने, नयाँ लुगा लगाउने, पिङमा हुँइकिने, चंगा उडाउने र मान्यजनबाट आर्शीवाद लिने मात्र नभई एउटा परम्परा पनि हो । तर पछिल्ला बर्षहरुमा उपत्यका पिङ विहीन झै बनेको छ ।
विगतमा मनोरञ्जनका लागि चंगा, पिङ तथा खेलकुद मात्र हुन्थे । तर, अहिले प्रविधिको विकासले मारेको फड्कोसँगै मनोरञ्जनका धेरै साधन र उपाय भएकाले पनि पिंङको संख्या घट्दै गइरहेको छ ।