काठमाडौँ, भदौ १८ गते । नयाँ शक्ति पार्टीका संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री डा बाबुराम भट्टराईको जीवनीमा आधारित भएर लेखिएको ‘अविराम बाबुराम’ नामक कृतिको आज यहाँ सार्वजनिक गरिएको छ ।
पत्रकार अनिल थापाले लेख्नुभएको उक्त पुस्तक डा भट्टराईका पिता भोजप्रसादले लोकार्पण गर्नुभयो । पुस्तकमा बाबुरामको बाल्यकालदेखि राजनीतिक कालखण्डलाई पुस्तकमा उतारिएको छ ।
साङ्ग्रीला बुक्सले प्रकाशन गरेको पुस्तकबारे टिप्पणी गर्दै राजनीतिज्ञ दुर्गा सुवेदीले सैद्धान्तिक अध्ययन गरेर डा भट्टराई राजनीतिमा आएको आफूले पाएको बताउनुभयो । पार्टी नेतृत्वलाई देवत्वकरण गर्नु राजनीतिको गलत प्रवृत्ति रहेको उहाँको धारणा थियो ।
पुस्तकबारे टिप्पणी गर्दै नेकपा(एमाले) नेता प्रदीप ज्ञवालीले आम जनताले थाहा नपाएका धेरै विषय पुस्तकमा उल्लेख भएको बताउँदै लेखन क्रममा लेखकले तटस्थता देखाउन नसकेको टिप्पणी गर्नुभयो ।
उहाँले बाबुरामको राजनीतिक जीवनको पछिल्लो समय सिद्धान्तमा प्रस्टता नभएपनि सशस्त्र सङ्घर्षबाट अगाडि बढेको पार्टीलाई लोकतान्त्रिक धारमा ल्याउन सक्नु उहाँको महत्वपूर्ण पाटो भएको उल्लेख गर्नुभयो ।
त्यस्तै अर्का टिप्पणीकार मनु हुमागाईंले लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको नारा सुरु गरी संविधानसभाबाट लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको घोषणासम्म महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने डा भट्टराईको जीवनमा आधारित पुस्तक पठनीय भएको बताउनुभयो ।
सो अवसरमा पुस्तकका नायक डा भट्टराईले आफ्नो बारेमा लेखिएको पुस्तकको गुण दोषबारे टिप्पणी गर्नु उयुक्त नहुने बताउँदै भन्नुभयो, “पुस्तकमा उल्लेख भएका तथ्यहरु सत्य हुन्, विश्लेषण लेखकका आफ्ना हुन् ।”
उहाँले राजनीतिमा आउनुभन्दा पहिले नै आफूले मानव जातिको गतिशील भएर लाग्ने प्रण गरेको उल्लेख गर्दै लेखकले भने जस्तै अविरामयात्रीका रुपमा परिचित हुन चाहेको धारणा राख्नुभयो ।
आफूले नेतृत्व गरेको नयाँ शक्ति पार्टीको सैद्धान्तिक विचारधाराका विषयमा स्पष्ट पार्दै डा भट्टराईले भन्नुभयो, “द्वन्द्वात्मक भौतिकवादको समृद्धीकरण गरेर जानुपर्छ स्पस्ट मान्यता हो, तर पनि विचार र विज्ञान सधैँ परिवर्तन हुनुपर्छ ।”
चार खण्डमा विभाजित पुस्तकमा डा भट्टराईको जीवनको आरोह अवरोह, खोप्लाङ्देखि जेएनयुसम्म र जनयुद्धका मोडहरु, प्रचण्ड–बाबुराम टकराव र अविराम यात्राको वर्णन गरिएको छ । १६ वटा अनुसूचीमा विभिन्न डा भट्टराईसँग सम्बन्धित दस्तावेज र डायरीहरु पनि समावेश गरिएको छ । रासस
शशीजङ्ग थापा, भक्तपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. २ प्रदेश क बाट निर्वाचित प्रदेशसभा सदस्य । यसअघि भक्तपुर सिरुटारबाट २०४९ र २०५४ को दुई पटक तत्कालीन गाविस अध्यक्ष हुनुभएको...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी
व्यापार मेला, कृषि महोत्सव, पर्यटन महोत्सव, सडक महोत्सव आदिले स्थानीय स्तरमा बजार प्रवद्र्धन र मनोरञ्जन प्रदान गरिरहेका छन् । तर ती सबै महोत्सवभन्दा भिन्न उद्देश्य र महìवका साथ लाटोकोसेरो तथा हुचिल उत्सव यही माघ २१ र २२ गते कपिलवस्तु जिल्लाको जगदिशपुर जलाशय क्षेत्रमा चल्दैछ । यो उत्सवको प्रमुख लक्ष्य ओेझेलमा परेका लाटोकोसेरो संरक्षणका लागि स्थानीय समुदाय र सरोकारवाला निकायहरूलाई सुसूचित र जागरुक बनाउनु हो । प्रकृतिका साथीहरू संस्थाले स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यमा आयोजना गरेको यस उत्सवमा सिमसार र कृषि भूमिमा देखिने दुर्लभ चरा अवलोकन प्रतियोगिता, प्रकृतिको फोटो खिच्ने, लाटोकोसेरा सम्बन्धी लघु म्युजियम प्रदर्शनी, विज्ञका विचार तथा प्रस्तुतीहरू, वातावरण संरक्षण सम्बन्धी स्टल र स्थानीय समुदायका नाच तथा झाँकीहरू राखिएको छ ।
कृषकका उपयोगी साथी र कल्याणकारी पक्षी लाटोकोसेरो र हुचिलहरू हाम्रो वरिपरि पाइने कतिपय हानिकारक किराफट्याङ्ग्रा, साना जीव र मुसालाई आहार बनाई पारिस्थितिक प्रणाली सन्तुलित राख्न र सनातन खाद्यचक्रलाई गतिशील बनाउन महìवपूर्ण भूमिका खेलिरहेका हुन्छन् । शिकारी चरा समूह अन्तर्गत पर्ने मांसाहारी लाटोकोसेराको एक बयस्क जोडीले चार महिनाको समयावधिमा तीन हजार मुसा खाने एक अध्ययनले देखाएको छ । लाटोकोसेरालाई वातावरणीय सन्तुलनको सूचकको रूपमा पनि हेरिन्छ । पुराना वन जंगलसँग सम्बन्धित धेरै लाटोकोसेराहरूलाई प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापनमा संलग्न विज्ञ तथा संस्थाहरूले त्यस्ता वनजङ्गलहरूको स्वास्थ्य र भाग्यको सूचना दिने चराको रूपमा लिने गरेका छन् । उदारहणका लागि भारतीय उपमहाद्वीपका वन क्षेत्रमा बस्ने ‘चश्मे उलूक’ धेरै पुराना र मान्छेको आवतजावत एकदमै कम भएका सालका जङ्गलमा बस्दछ ।
लाटोकोसेरो पर्यावरणीय दृष्टिले मात्र नभई सांस्कृतिक र ऐतिहासिक हिसाबले पनि महìवपूर्ण मानिन्छ । संसारका धेरै सभ्यताहरूमा लाटोकोसेराले अन्धकारमा देख्ने शक्तिका, अज्ञानता चिर्ने विद्वता र ज्ञानको प्रतिनिधित्व गर्दछ । हिन्दू संस्कृतिमा लाटोकोसेराको स्थान सम्मानजनक छ । धनकी देवी लक्ष्मीको बाहनको रूपमा लाटोकोसेरोलाई पुजिन्छ । यसको स्वरलाई पौराणिक साहित्यमा गायनकलाको स्वरसाधनाको निम्ति सहयोगी हुने कुरा पुराणमा जनाइएको पाइन्छ । इसाई धर्ममा लाटोकोसेरोलाई प्रभु येसुको ज्ञानको प्रतिनिधि पात्रको रूपमा हेरिन्छ । विश्वमा २२५ प्रजातिका लाटोकोसेराहरू पाइन्छन् भने नेपालमा २२ प्रजातिका लाटोकोसेराहरू पाइन्छन् ।
पारिस्थितिक मात्र होइन, धार्मिक र सांस्कृतिक महìव समेत बोकेका प्रकृतिको अभिन्न अङ्ग लाटोकोसेराहरू भने मूलतः तस्करी र अवैध चरा व्यापारका कारण सङ्कटमा परिरहेका छन् । नेपालमा चराहरूको अवैध व्यापारमध्ये लाटोकोसेराको व्यापार सबैभन्दा बढी भएको पाइन्छ । प्रकृतिका साथीहरू संस्थाको एक अध्ययन अनुसार वाषर््िाक रूपमा नेपालबाट कम्तीमा दुई हजार लाटोकोसेरो अवैध रूपमा विदेश चोरी निकासी हुने र सयौंको सङ्ख्यामा मारिने गर्छन् । अवैध व्यापारको मारमा परी नेपालका ठूला खाले लाटोकोसेराहरू हुचिल, हाप्सिलो, महाकौशिक, भासोलूक, उलूक र कालपेचक लोप हुने अवस्थामा छन् । राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग र नेपाल पंक्षी संरक्षण संघले संयुक्त रूपमा सन् २०११ मा प्रकाशन गरेको नेपालका चराहरूको अवस्था प्रतिवेदन अनुसार ८ प्रजातिका लाटोकोसेराहरू राष्ट्रिय रूपमा सङ्कटापन्न अवस्थामा छन् । बढ्दो अवैध व्यापार सँगै वनजंगलको फँडानी र खण्डीकरण, बूढा रुखहरूको कटानी, आवास निर्माण, शहरीकरण आदिले बासस्थान विनाश, आहाराको कमी, कृषिमा प्रयोग हुने रासायनिक मल तथा विषादीको बढ्दो प्रयोग र मौसम परिवर्तन जस्ता कारणहरूले गर्दा लाटोकोसेराहरू लोप हुने अवस्थामा पुगेका हुन् । विष प्रयोग गरी मारिएका मुसा र अन्य साना स्तनधारी जीवहरू खाँदा पनि लाटोकोसेरो मर्ने गर्छन् ।
लाटोकोसेरोहरूको संरक्षण स्थानीय समुदाय, क्लब, विद्यार्थी, संरक्षणकर्ता, सुरक्षाकर्मी र सरकारी निकाय सबैको सहकार्यबाट मात्र सम्भव छ । अहिले चलिरहेको आयोजित यस उत्सवले पनि आम रूपमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्दै लाटोकोसेरो संरक्षणमा सहकार्यको निम्ति थप मार्ग प्रशस्त गरेको छ ।
सन् २००३ मा रामसार सूचीमा सूचीकृत मानव निर्मित जगदिशपुर जलाशय क्षेत्र हजारौँ घुमन्ते चरा, माछा, उभयचर, स्तनधारी, कीराहरू र बोट बिरुवाको लागि महìवपूर्ण बासस्थान हो भने स्थानीय जनसमुदायको लागि जीवनयापनको आधार । २२५ हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको यो ताल सन् १९७० को दशकको सुरुतिर सिंचाइ प्रयोजनको लागि जखिरा ताल र यस आसपासका कृषि भूमिमाथि बनाइएको थियो । कपिलवस्तु जिल्लाका ११ गा.वि.स. र एक नगरपालिकाको कुल छ हजार २०० हेक्टर खेतीयोग्य जमिन सिञ्चित गर्न पानी आपूर्ति यस तालबाट हुने गर्दछ । बाणगंगा नदीको पानी फर्काइएबाट यसले बाढी कम गर्न र तालको पीँधको पानीले वरिपरिका कृषि जमिनको भूमिगत पानीको स्रोतलाई पुनरोत्पादन गर्दछ । यहाँ ४३ प्रजाति माछा, १० प्रजातिका उभयचर र ४२ प्रजातिका सरीसृपको अभिलेख गरिएको छ । यस ताल क्षेत्रमा १६८ प्रजातिका चराहरूको अभिलेख गरिएको छ जहाँ विश्वमा नै दुर्लभ मानिएका ९ प्रजातिका चरा पनि देख्न सकिन्छ । यो ताल नेपालमा रहेका ३६ वटा चराका लागि महìवपूर्ण क्षेत्रहरूमध्ये एउटा हो । यस क्षेत्रले ३२ प्रजातिका स्तनधारी जनावरहरूको वासस्थानलाई सघाउ पु¥याएको छ । यसका अलावा शंखेकिराका थुप्रै प्रजाति पनि यहा पाइन्छन् ।
जगदिशपुर जलाशय हिउँदे आगन्तुक चराहरूको स्वर्गीय आश्रयस्थल हो । उत्तरी ध्रुवमा हिमपातको सुरुवातसँगै अनकूल मौसम, सुरक्षित बासस्थान र चरनको खोजीमा वर्षेनि हजारौँ चराहरू यहाँ आउँछन् । ई.स. १९८७ देखि वर्षेनि नियमित रूपमा गरिँदै आएको सिमसारमा आश्रित चराहरूको गणनाका पछिल्ला वर्षहरूको अध्ययनमा यस क्षेत्रमा हिउँदे आगन्तुक तथा अन्य पानी चराहरूको सङ्ख्यामा वृद्धि भएको देखिएको छ । यसपाली करिब २३ हजार पानी चरा गणना गरिएको थियो । सिमसार क्षेत्रको सूचक रूपमा हेरिने यी आगन्तुक चराहरूको सङ्ख्यामा आएको वृद्धिले यस तालमा व्यावसायिक माछापालनमा रोक लगाइएपछि तालको सुधारोन्मुख वातावरणीय सन्तुलनलाई जनाउँछ ।
शशीजङ्ग थापा, भक्तपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. २ प्रदेश क बाट निर्वाचित प्रदेशसभा सदस्य । यसअघि भक्तपुर सिरुटारबाट २०४९ र २०५४ को दुई पटक तत्कालीन गाविस अध्यक्ष हुनुभएको...
दक्षिण एसियाको रुपान्तरणका लागि निराशालाई आशामा र नकारात्मकताबाट सकारात्मकतातर्फ लागौँ– प्रधानमन्त्री मोदी