गत दुर्इ दशक देखि विश्वव्यापी बहसको रुपमा रहेको र सन् २०१५ मा संयुक्त राष्ट्र संघले निर्धारण गरेको दिगो विकास लक्ष्यलाई नेपालले पनि आफ्नो विकास कार्यक्रममा समाहित गरेको छ । दिगो विकास लक्ष्यले निर्धारण गरेका १७ ओटा लक्ष्यहरु मध्येको छैठौँ नम्बरमा रहेको एक महत्त्वपूर्ण लक्ष्य हो- सबै मानिसलाई खानेपानी र सरसफाई सेवाको पहुँचमा पुर्‍याउने ।
नेपालले आफ्नो योजनाबद्व विकासको कार्यक्रम शुरु गरेदेखि नै क्रमिक रुपमा सबै जनतालाई स्वच्छ खानेपानीको सुविधा उपलब्ध गराउने प्रयास गरेको छ । आजसम्म तय गरिएका सबै आवधिक योजनाहरुमा खानेपानी तथा सरसफाईलाई प्रमुख प्राथमिकताका साथ राखिएको छ र फलस्वरुप यतिबेलासम्म देशको कूल जनसङ्ख्याको ८५% जनताहरु धाराबाट प्राप्त हुने पानी उपभोग गरिरहेका छन् र निकट भविष्यमा शतप्रतिशत जनसङ्ख्यालाई यो सेवाको पहुँचमा पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको छ ।
वास्तवमै जीवनको अको नाम नै पानी हो । स्वच्छ र कीटाणुरहित पानीको उपलब्धता विकासको एउटा पूर्वाधार हो किनभने पानीसँग विकासका अरु पूर्वाधारहरु गाँसिएका छन् । मानिसहरुलाई लाग्ने असी प्रतिशत भन्दा बढी रोगहरु पानीको कारण लाग्दछ भनेर विज्ञहरु भन्दछन् । यसरी स्वास्थ्य, शिक्षाजस्ता महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारहरु पानीको उपलब्धता र यसको गुणस्तरसँग जोडिएका छन् । अझै पनि करीब १५ प्रतिशत नेपाली जनताहरुले प्रयोग गर्ने पानीका श्रोतहरु व्यवस्थित छैनन् ।
खानेपानी तथा सरसफाई क्षेत्रको विकास र विस्तारमा सरकार एक्लै मात्र नभएर राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सरकारी तथा गैरसरकारी निकाय, तथा संघ संस्थाहरुको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको छ । देश विकासको गतिसँगै जनजीवनमा पनि प्रशस्त गतिशीलता देखिन्छ । जनसङ्ख्याको वृद्धि, आन्तरिक बसाइसराइँ र बसोबास क्षेत्रको विस्तारले गर्दा खानेपानीको मागमा वृद्धि हुँदै गइरहेको छ । हाल चलिरहेका आयोजनाबाट बढ्दो माग थेग्न एकातिर समस्या छ भने अकोर्तिर यी आयोजनाहरुको मर्मत सम्भार तथा गुणस्तर अभिवृद्धि अको समस्या छ ।
ग्रामीण खानेपानी आपूर्र्ति तथा सरसफाई सम्बन्धी राष्ट्रिय नीति २०६० ले सरकारको ८० र समुदायको २० प्रतिशत अनुपातको सहभागितात्मक कार्यपद्धति अवलम्बन गरी नयाँ आयोजना कार्यान्वयन तथा मौजुदा प्रणालीको मर्मत सुधारको लागि नीतिगत व्यवस्था गरेको छ । यस सहभागीतात्मक कार्यपद्धतिभित्र रहेर सरकारको सीमित आर्थिक श्रोतबाट व्यापक विस्तार सम्भव नभएकाले एशियाली विकास बैँकको सहयोगमा लगानी असुलीको सिद्धान्तमा आधारित पहिलो साना शहरी खानेपानी तथा सरसफाई आयोजना सम्पन्न भइसकेको छ र दोस्रो साना शहरी खानेपानी आयोजनाको कार्यान्वयन भइरहेको छ । लेखनाथ साना शहरी खानेपानी तथा सरसफाई आयोजना यसै मध्यको एक महत्त्वपूर्ण आयोजना हो ।
लेखनाथ साना शहरी खानेपानी आयोजना वि.सं.२०५८ मा शुरु भई २०६२ सालमा सम्पन्न भएको हो । सरकार र स्थानीय उपभोक्ताको पचास पचास प्रतिशत लगानीमा सम्पन्न यो आयोजना वि.सं. २०६७ मा हस्तान्तरण भयो । यस आयोजनाले पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाका वडा नं. २६, २७, २९, ३०, ३१ र ३२ का समथर भागका बासिन्दाहरुलाई आफ्नो सेवामा समेटेको छ । हाल यसले आफ्ना मौजुदा चार खानेपानी प्रणालीहरु लामीडाँडा, डाँडाको नाक, शिशुवा खुदी र अघौँ खानेपानी प्रणालीहरु मार्फत वितरण प्रवाह गरिरहेको छ । यस आयोजनाले गिउँजे खोला, ठाडो खोला र सिद्धको थान मुल साथै नगर क्षेत्रका विभिन्न सात ठाउँबाट डिप बोरिङ प्रविधिको प्रयोग गरी पानी सङ्कलन कार्य गरेको छ । यसरी सतह श्रोत र भूमिगत श्रोतमार्फत प्रतिदिन २५,९१,८९९ घन मि. पानी उत्पादन गरिरहेको छ र करिब बैसट्ठी हजार जनसङ्ख्याले दश हजार धारामार्फत प्रतिदिन १६ घण्टा सेवा पाइरहेका छन् ।
नेपालकै ठूलो मध्येको एक र उदाहरणीय लेखनाथ साना शहरी खानेपानी तथा सरसफाई आयोजनाको कुल लगानी सत्तरी करोड पुगिसकेको छ । पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाको वडा नं. ३०, ढुङ्गेपाटनमा यसको कार्यालय रहेको छ जहाँ १५ जना प्राविधिक र १५ जना प्रशासनिक तर्फका गरी कूल ३० जना कर्मचारीहरु कार्यरत छन् । यस आयोजनाका हालका अध्यक्ष विष्णुप्रसाद बरालका अनुसार संस्थाले सेवाग्रहीलाई गुणस्तरीय सेवा प्रवाह, बढ्दो जनसङ्ख्याको माग बमोजिमको उत्पादन वृद्धिको कार्य, सरसफाई चेतना अभिवृद्धि लगायत अन्य सामाजिक उत्तरदायित्वका कामहरुमा पनि आफूलाई संलग्न गरेको छ ।
वि.सं. २०७५ सालभित्र चौबीसै घण्टा उपभोक्ताहरुलाई पानी प्रवाह गर्ने लक्ष्य राखेको आयोजना सामु प्रशस्त चुनौतीहरु पनि रहेका छन् । वर्षायाममा गिउँजे खोलाको धमिलो पानी एउटा समस्या रहेको छ भने पटक पटक पाइपहरु फुट्ने, डिप बोरिङको पानीमा आइरन भेटिनु, सडक निर्माणको क्रममा पाइपहरु फुट्नु र जनसङ्ख्याको तीव्र वृद्धि प्रमुख समस्याहरु रहेका छन् ।
पोखरा, १० माघ। पोखरा विश्वविद्यालको विज्ञान तथा प्रविधि सड्ढायको डीन पदमा त्रिवि, चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान महाराजगञ्ज, काठमाडौंका सहप्राध्यापक डा. सुरेशप्रसाद बास्तोला नियुक्त भएका छन्।
विश्वविद्यालयको म·लबार बसेको कार्यकारी परिषद्ले उनलाई पोवि ऐन २०५३ को दफा २७ (३) बमोजिम विश्वविद्यालयको विज्ञान तथा प्रविधि सड्ढायको डीन पदमा चार वर्षको लागि नियुक्ति गरेको हो।
नवनियुक्त डीनसहित हालै नियुक्त भएका विश्वविद्यालयको सेवा आयोग अध्यक्ष र सदस्यलाई विश्वविद्यालयले बुधबार लेखनाथको प्राज्ञिक भवन कम्प्लेक्समा एक समारोहको आयोजना गरी स्वागत समेत गरेको छ।
उक्त स्वागत समारोहलाई सम्बोधन गर्दै कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि तथा पोखरा विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा. खगेन्द्रप्रसाद भट्टराईले उनहरूको कार्यकालमा विश्वविद्यालयको अझ बढी स्तरोन्नति हुने विचार व्यक्त गरे।
नवनियुक्त सेवा आयोगका अध्यक्ष प्रा.डा. विनोदकुमार श्रेष्ठले पोखरा विश्वविद्यालय त्रिविपछि छोटो समयमा राम्रो प्रगति हासिल गरी ख्याति कमाएर यसको छवि बाहिर अब्बल दर्जाको रूपमा रहेको आफूले मूल्याड्ढन गरेको उल्लेख गर्दै आफ्नो कार्यकालमा यसलाई आवश्यक पर्ने दक्ष जनशक्तिको आपूर्र्तिलाई निष्पक्ष ढङ्गले परिपूर्र्ति गर्न प्रयत्न गर्ने विचार व्यक्त गरे।
त्यस्तै सेवा आयोगका नवनियुक्त सदस्य प्रा.डा. पद्मचन्द्र पौडेलले विश्वविद्यालयको सेवा आयोगलाई नियम विनियमको परिधिभित्र रहेर सञ्चालन गर्ने विचार व्यक्त गरे।
नवनियुक्त डीन डा. सुरेशप्रसाद बास्तोलाले त्रिविमा बसेर आफूले स्वास्थ्य क्षेत्रमा लामो अनुभव बटुलेको उल्लेख गर्दै उक्त अनुभवलाई सबैको सहयोग पाएमा आफूले विश्वविद्यालयको विज्ञान तथा प्रविधि सड्ढायलाई एउटा नमूना सड्ढायको रूपमा विकास गर्ने काममा लगाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।