तर, समकालिन भूराजनीतिको कुरा गर्नु अघि आजको संसारलाई आकार दिने दुई आविष्कारको कुरा गर्नु पर्ने हुन्छ । हामी बाँचिरहेको आधुनिक सभ्यताको निर्माणमा यी दुई आविष्कारको ठूलो हात छ । फेरि संयोग कस्तो भने दुईको आविष्कार लगभग सँगसँगै भयो ।
