भगवान ६ स्वरुपमा रहनु हुन्छ । १‍ परमपद वैकुण्ठमा पर स्वरुपमा, २ क्षीरसागरमा व्युह स्वरुपमा, ३ रामकृष्णादि अवतारमा विभव स्वरुपमा, ४ हरेक जीवात्मा भित्र अन्तरयामि स्वरुपमा, ५ मठ मन्दिर र श्रीवैष्णावहरुकाे घरमा विराजमान अर्चा स्वरुप अर्थात मूर्ति स्वरुपमा र ६ अाचार्यकाे स्वरुपमा
अर्थः हे अालवारतिरुनगरीमा निवास गर्नुहुने श्रीवैष्णवहरुका स्वामी श्री शठकाेप स्वामी, हजुरबाट रचना गरिएकाे सहस्रगीतिकाे वीणाकाे मधुर ध्वनि समान गाथाहरुले ५ सिद्दान्तहरुकाे प्रतिपादन गर्दछन् -१ भगवान श्रीमन्नारायणकाे परम स्वरुप २ जीवात्माकाे स्वरुप ३ उपाय स्वरुप ४ विराेधि स्वरुप ५ उपेय स्वरुप
अर्थ पञ्चक भन्नाले पाँच विशेष अवधारणा बुझिन्छ । श्री पिल्लै लाेकाचार्य स्वामीजी महाराजले हामी माथि दया गर्दै रहस्य ग्रन्थकाे रचना गर्नुभयाे जुन ग्रन्थले अर्थ पञ्चककाे अवधारणालाई सुन्दर ढंगले प्रस्तुत गर्दछ । यस लेख श्री पिल्लै लाेकाचार्य स्वामीजी महाराजकाे उक्त ग्रन्थमा अाधारित छ ।
केवलः कैवल्य माेक्ष प्राप्त गरेका अात्माहरु जाे अाफैमा वा निराकार ब्रम्हमा रमाइरकेका हुन्छन् । यस्ताे माेक्षबाट कदाचित भगवानकाे सेवा गर्ने अवसर प्राप्त हुँदैन र सेवाकाे ईच्छा पनि हुँदैन ।
मुमुक्षुः संसारमा रहनु भएका जीवात्मा जाे भगवान र भागवतकाे सेवा गर्दै वैकुण्ठ प्राप्तिकाे इच्छा राख्नु हुन्छ ।
व्यूहः क्षीरसागरमा संकर्षण, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध अादि स्वरुपमा रहनुहुने भगवान श्रीहरि जसले सृष्टि, स्थिति र संहारकाे भार बहन गर्नुहुन्छ ।
कर्मः यज्ञ, दान, तप, ध्यान अादि शास्त्रद्वारा निर्देशित कार्यहरु गरि अाफ्नाे ईन्द्रीयहरु माथि नियन्त्रण राख्नु । अष्टांग याेग अादि गर्नु ।
ज्ञान याेगः कर्म याेगद्वारा प्राप्त ज्ञानकाे मार्फत अाफ्नाे हृदयमा नित्य वास गर्नुहुने भगवान श्रीमन्नारायणकाे नित्य ध्यान गर्नु । ज्ञानयाेग भक्तियाेगकाे लागि उपयाेगी हुन्छ ।
भक्ति याेगः ज्ञान याेगकाे सहयाेगले निरन्तर ध्यान मार्फत अानन्दकाे प्राप्ति हुन्छ । सबै पापकर्महरु पखालिन्छन र उपाय एवं उपेयकाे वास्तविक ज्ञान मिल्दछ ।
प्रपत्तिः भगवानमा शरणागत हुनु । याे निकै अानन्द दायक हुन्छ र सजिलाे पनि छ । याे भगवत भागवत कैंकर्यकाे एउटा भाग हाे । कर्मयाेग ज्ञानयाेग र भक्तियाेग गर्न नसक्नेहरुका लागि पनि प्रपत्ति मार्ग उपयुक्त हुन्छ । यसका दुई प्रकार हुन्छनः अार्त प्रपत्ति र दृप्त प्रपत्ति ।
अाचार्य अभिमानः माथि उल्लेखित याेग तथा प्रपत्ति मार्ग अपनाउन नसक्नेहरुका लागि अाचार्य अभिमान एकदमै उपयाेगी हुन्छ । वास्तवमा याे नै सबैका लागि उपयाेगी माध्यम हाे । शिष्यले अाचार्यमाथि परिपुर्ण विश्वास राख्दै अाचार्यलाई नै उपाय मानि उपेयकाे प्राप्तिमा विश्वास राख्नु ।
परत्व विराेधिः अन्य देवी देवताहरुलाई नै भगवान सम्झने भुल गर्नु र भगवानकाे अवतारलाई साधारण पुरुषकाे अवतार सम्झने भुल गर्नु ।
उपाय विराेधिः अाचार्य र भगवानकाे माध्यम नअपनाई अरु उपाय अपनाउनु । अन्य उपायलाई नै ठुलाे मान्ने भुल गर्नु ।
अर्थ पञ्चककाे ज्ञान पश्चात मुमुक्षुहरुले यस्ताे जीवन शैलि अपनाउनु पर्दछ । वर्णाश्रम धर्ममा सीमित अाय गर्ने, सबै अाय अार्जन भगवानमा र भागवतमा अर्पण गर्ने र शरीरलाई धान्न जति अाय अावश्यक पर्छ त्यति मात्र उपभाेग गर्ने । अाचार्यकाे सेवामा तल्लिन हुने र अाचार्यकाे मुखाेल्लास गर्ने ।
भगवानमा शरणागत हुने र भगवानकाे अादर गर्ने । अाचार्यमा अज्ञानता प्रकट गर्ने, श्रीवेष्णवहरुमा नै निर्भर रहने । संसारीहरुबाट टाढा रहने ।
उपाय प्राप्तिमा ध्यान दिने, उपेयमा विश्वास राख्ने, विराेधि तत्वसंग डराउने, शारीरिक विषयबाट टाढा रहने, भागवतहरुकाे अादर गर्ने र अाचार्यमा परिपुर्ण विश्वास राख्ने ।
माथि उल्लेख गरिएका श्रीपिल्लै लाेकाचार्य स्वामीजी महाराजका बचनहरु जसले पालन गर्दछ उसलाई भगवान श्रीमन्नारायणले नित्यसुरी र मुक्तात्माहरुलाई भन्दापनि बढि कृपा गर्नुहुन्छ ।