विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा आउने उतारचढावबाट सिर्जना हुने जोखिम व्यवस्थापन गर्ने गरी हेजिङबाट पूर्वाधारका परियोजनामा विदेशी लगानी आकर्षित गर्न खोजिएको हो
काठमाडौँ — विदेशी विनिमयदरको उचारचढावले आउने जोखिम व्यवस्थापनका लागि केन्द्रीय बैंकले हेजिङ सुविधा ल्याउन लागेको छ । विदेशी विनिमयमा निहित जोखिम व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्‍याउने उद्देश्यले उक्त व्यवस्था ल्याउन लागिएको हो ।
हेजिङ विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा आउने उतारचढावबाट सिर्जना हुने सम्भावित जोखिम व्यवस्थापन गर्ने महत्त्वपूर्ण विधि हो ।
उदाहरणका लागि सोमबार एक अमेरिकी डलर बराबर नेपाली रुपैयाँको विनिमय दर १ सय १२ रुपैयाँ छ । यो प्राय: घटबढ भइरहन्छ । आजको मितिमा १ सय १२ रुपैयाँका दरले विदेशी लगानी नेपाल भित्रियो । भविष्यमा कुनै दिन यो घटेर १ सय रुपैयाँमा झर्‍यो भने लगानीकर्तालाई १२ रुपैयाँ नोक्सान हुन्छ ।
यस्तो अवस्थामा लगानीकर्तालाई नोक्सान नहोस् भनेर हेजिङ सुविधा दिइन्छ । यो सुविधाअन्तर्गत लगानीकर्ताले विनिमयदरमा अवमूल्यन भए पनि त्यो नोक्सान व्यहोर्नु पर्दैन । त्यस्तो नोक्सान राष्ट्र बैंकले नै व्यहोर्छ । सुरुमा लगानी ल्याउँदा जति
उक्त व्यवस्थाका लागि आवश्यक कार्यविधि निर्माणको काम अन्तिम चरणमा रहेकाले एक/दुई सातामै पूरा हुने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । चालु आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीतिमार्फत घोषणा भएको उक्त व्यवस्था कार्यान्वयनका लागि राष्ट्र बैंकले कार्यविधि निर्माण गर्न लागेको हो । ‘एनआरबी हेजिङ सोलुसन’ का नामबाट उक्त सुविधा ल्याउन लागिएको जनाइएको छ । नेपालमा पहिलोपटक यस्तो व्यवस्था आउन लागेको हो । यो सुविधाले विदेशी विनिमय दरमा निहित जोखिम व्यवस्थापन गर्ने भएकाले प्रत्यक्ष विदेशी लगानी (एफडीआई) प्रोत्साहित हुने विज्ञहरूले जनाएका छन् ।
‘हेजिङ सुविधाका लागि काम भइरहेको छ,’ राष्ट्र बैंक विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभाग प्रमुख भीष्मराज ढुंगानाले भने, ‘यही भदौभित्रै ल्याइसक्ने गरी काम भएको छ ।’ खासगरी ठूला र राष्ट्रिय महत्त्वका परियोजनाहरूमा विदेशी लगानी प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले उक्त व्यवस्था ल्याउन लागिएको ढुंगानाले बताए । ‘राष्ट्रिय महत्त्वका आयोजनाहरूमा पुँजी अभाव हुन नदिन तथा विदेशी लगानीकर्तालाई नेपालमा लगानी गर्न प्रोत्साहन गर्न उक्त व्यवस्था ल्याउन लागिएको हो,’ उनले भने, ‘यस कोषले विदेशी लगानीकर्ताले व्यहोर्नुपर्ने विदेशी विनिमयमा निहित जोखिम व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्‍याउनेछ ।’
पूर्वाधारका परियोजनाहरूमा भित्रिने विदेशी लगानीलाई राष्ट्र बैंकमा छुट्टै कोषमा जम्मा गरी हेजिङ सुविधा उपलब्ध गराउने व्यवस्था मिलाइने चालु आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीतिमा उल्लेख छ । ‘यस कोषले विदेशी लगानीकर्ताले व्यहोर्नुपर्ने विदेशी विनिमयमा निहित जोखिम व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्‍याउनेछ,’ मौद्रिक नीतिमा भनिएको छ, ‘यो सुविधाबाट ठूला जलविद्युत् आयोजना, प्रसारण लाइन, सडक तथा अन्य पूर्वाधार परियोजनामा वैदेशिक लगानी आकर्षित हुनेछ ।’
खासगरी १० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी लगानी भएका परियोजनाहरूमा आउने विदेशी लगानीकर्ताहरूले उक्त सुविधा पाउने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । विनिमय दरमा आउने उतारचढावबाट सिर्जना हुने जोखिम व्यवस्थापनको सुविधा नहँुदा मुलुकमा अपेक्षित रूपमा एफडीआई आउन सकेको छैन । ती समस्या समाधान गरी ठूलो मात्रामा एफडीआई भित्र्याउने उद्देश्यले हेजिङ सुविधा ल्याउन लागिएको राष्ट्र बैंकले दाबी गरेको छ ।
गत वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा साढे २९ प्रतिशतले एफडीआई बढेको छ । ०७४ जेठमा १२ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ एफडीआई मुलुक भित्रिएको थियो । गत जेठसम्म यस्तो विदेशी लगानी बढेर १५ खर्ब ८७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । गत असारमा यस्तो लगानी १३ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ थियो । उद्योग विभागको तथ्यांकअनुसार गत वर्षमा १५ अर्ब १ करोड रुपैयाँको विदेशी लगानीको प्रतिबद्धता आएको थियो । यो उद्योग विभागमा जनाइएको प्रतिबद्धता हो । जुनसुकै विदेशी लगानी आउँदा सुरुमा उद्योग विभागमा दर्ता गरेर अनुमति लिनुपर्छ ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार गत असारसम्म ३९ वटा राष्ट्रबाट २ सय ५२ वटा कम्पनीमा एफडीआई भित्रिएको छ । यी कम्पनीहरूमा हाल १ खर्ब ५१ अर्ब रुपैयाँ विदेशी लगानी रहेको राष्ट्र बैंकको अध्ययन प्रतिवेदनले जनाएको छ । विगत ५ वर्षको तुलनामा यस्तो लगानी करिब १ खर्ब रुपैयाँले बढी हो । आर्थिक वर्ष ०६९/७० मा ५२ अर्ब रुपैयाँ एफडीआई आएको थियो । राष्ट्र बैंकले ती कम्पनीहरूमा विदेशबाट लगानीका रूपमा आएको ऋण र सञ्चित रकम (कोष) लाई जोडेर आउट स्टयान्डिङ एफडीआई (लगानीमा रहेको विदेशी लगानी) गणना गरेको हो ।
प्रदेश ७ को नामांकन र स्थायी राजधानी तोक्न प्रदेशसभाद्वारा गठित विशेष सुझाव समितिले मंगलवार प्रतिवेदन बुझाएको छ । सभामुख अर्जुनबहादुर थापासमक्ष समितिले आफ्नो प्रतिवेदन बुझाएको हो ।
युवतीलाई बलात्कार गर्न खोजेको आरोपमा एक युवक पक्राउ परेका छन् । बलात्कार प्रयासको आरोपमा मष्टा गाउँपालिका–२ का २५ वर्षीय दिपक फडारालाई सोमबार प्रहरीले पक्राउ गरेको हो ।
६ वर्षअघि बैतडीको तल्लो स्वराड क्षेत्रका युवाहरूले चितुवा आतंकका कारण सुरु गरेको गस्ती अहिले पनि कायम छ । ६ वर्षअघि पहिलो पटक चितुवाले विशालपुर र शर्मालीमा २ जनाको ज्यान लिएपछि युवाहरूले चितुवा आतंक रोक्न गाउँबस्तीमा गस्ती सुरु गरेका हुन ।
व्यास गाउँपालिका–५ तिग्रममा दुई वर्षअघि निर्मित नेपाल–भारत जोड्ने झोलुंगे पुल माथिबाट पहिरो खसेको छ । जोखिम बढेको भन्दै पुलमा आवतजावत बन्द गरिएको छ ।
टीकापुरमा अझै छाडा गाइगोरुको व्यवस्थापन हुन सकेको छैन । स्थानीय तह चुनावको मुख्य एजेन्डा छाडा गाइगोरुको व्यवस्थापन थियो । तर स्थानीय तहले सरकार सञ्चालन गरेको वर्ष दिनभन्दा बढी भए पनि गाईगोरुको व्यवस्थापन भएको छैन ।
यहाँका महिला मदिरा विरुद्धको अभियानमा जुटेका हुन् । समाजमा कलह ल्याउने मदिरा विरुद्ध महिलाले अभियान थालेपछि गाउँमा शान्ति कायम भएको छ । अछामका दसवटै स्थानीय तहले मदिरा व्यवस्थापनको लागि पटकपटक निर्णय भए पनि कार्यान्वयन हुन सकेको थिएन ।
बिहान ७ बजे बझाङ सदरमुकाम चैनपुर बसपार्कबाट हिंडेको सुदूरपश्चिम यातायातको बस ८ नबज्दै केदारस्यु गाउँपालिकामा पर्ने नारुगाड खोलामा पुगिसकेको थियो ।
सशस्त्र प्रहरी बलको त्रिनगरस्थित बोर्डर आउट पोस्ट टोलीले आइतबार बिहान भारतीय बजारबाट धनगढी ल्याउँदै गरेको एक मोटरसाइकलसहित एक क्विन्टल कुखुरा जफत गर्‍यो ।
बाढीपहिरोले दुई महिनाअघि निर्मित तल्कोट गाउँपालिका–२ बस्टीस्थित विश्वनाथ प्राथमिक विद्यालय क्षतिग्रस्त भएको छ ।
नेपालका ४ धाममध्येको एक अछामको बैजनाथ धाममा सञ्चालित वेद विद्याश्रममा विद्यार्थी संख्या बढ्न थालेको छ । यस विद्याश्रममा हाल ३७ जना विद्यार्थी अध्ययनरत छन् ।
महाकाली लोकमार्गको गोकुलेश्वर–खलंगा सडक खण्ड अन्तर्गत पर्ने काँकडा खोलामा पानीको सहत बढ्दा दुई दिनदेखि जिल्लाको यातायात ठप्प भएको छ ।