จังหวัดพระตะบอง
พระตะบอง หรือ บัตดอมบอง ( แปลว่า "ตะบองหาย") เป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศกัมพูชา อยู่ทางภาคตะวันตกของประเทศ มีเขตติดต่อกับจังหวัดสระแก้วและจังหวัดจันทบุรี ประเทศไทย พื้นที่นี้อดีตเคยเป็นจังหวัดพระตะบองในมณฑลบูรพาของสยาม
จังหวัดพระตะบองมีเมืองหลักคือ เมืองพระตะบอง
ประวัติ
ประวัติศาสตร์ยุคต้น
ตำนานเมืองพระตะบอง
ชื่อของพระตะบองในภาษาเขมรคือ บัตฎ็อมบอง แปลว่ากระบองหาย มีที่มาจากนิทานพื้นบ้านว่าในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จสินธพอมรินทร์เป็นกษัตริย์ โหรได้ทำนายว่าเชื้อสายของราชวงศ์เก่าจะได้ครองราชย์สมบัติสืบต่อจากพระองค์ พระองค์จึงให้ทหารฆ่าเชื้อสายราชวงศ์เก่าให้หมด มีเพียงกุมารองค์เดียวที่ตากุเหเอาไปเลี้ยงไว้ ที่รอดชีวิตได้ ตากุเหพากุมารไปต้อนโคด้วยแล้วทำกระบองหายไปในลำห้วย หาเท่าใดก็ไม่พบ ที่ที่กระบองหายจึงเรียก "บัตฎ็อมบอง" ต่อมา กุมารนั้นได้ครองราชย์ที่พระนครหลวง มีนามว่าพระบาทสมเด็จพระกมรแดงอัญ 
สมัยอาณาจักรพระนคร (เขมรโบราณ)
จากจารึกวัดเอกพนม K.211 จารึกขึ้นเมื่อ
กมรแดงอัญ 
สมัยอาณาจักรพระนคร (เขมรโบราณ)
จากจารึกวัดเอกพนม K.211 จารึกขึ้นเมื่อ พ.ศ. 1570 ตรงกับ รัชสมัยของพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 ในจารึกได้กล่าวถึง การถวายของจำนวนหนึ่งให้แก่เมืองที่ตั้งอยู่บริเวณใกล้เคียงปราสาทซึ่งประดิษฐานงพระกมรเตงอัญศิวลิงก์ เมืองนั้นชื่อว่าเมือง อโมฆะปุระ (Amoghapura) เอเตียน อายโมนิเยร์สันนิษฐานว่า พื้นที่ส่วนใหญ่ของพระตะบองปัจจุบัน น่าจะเคยเป็นเมือง อโมฆะปุระ ในสมัยเมืองพระนคร 
สมัยสยามปกครอง
ขณะลาดทัพไปยังเมืองพระตะบอง เมื่อ พ.ศ. 2380 สงครามอานามสยามยุทธ]]
พระตะบองเป็นหัวเมืองที่มีความสัมพันธ์กับสยามตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา มีบทบาทสำคัญเมื่อกษัตริย์กัมพูชายกทัพมาตีสยาม ซึ่งจะเดินทัพทางบกผ่านมาทางพระตะบอง ในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เมื่อยกทัพไปตีกรุงละแวก ก็ได้ยึดพระตะบองไว้ด้วย ใน พ.ศ. 2312 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีได้ยกทัพไปตีเสียมราฐและพระตะบองและจัดให้อยู่ภายใต้การปกครองของไทยโดยตรง ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชหลังจากที่สถาปนานักองค์เองขึ้นเป็นกษัตริย์กัมพูชาแล้ว ได้ให้เจ้าพระยาอภัยภูเบศร (แบน)) ปกครองพระตะบองขึ้นตรงต่อกรุงเทพฯ และมีเจ้าเมืองในสกุลอภัยวงศ์สืบทอดต่อมาอีก 5 คน จนพระตะบองกลายเป็นส่วนหนึ่งของอินโดจี
ในสมัยนักองค์จันทร์ เวียดนามพยายามขยายอิทธิพลเข้ามาในกัมพูชา ขุนนางกัมพูชาที่นิยมไทยได้ลี้ภัยมายังพระตะบองและพาพระอนุชาของนักองค์จันทร์ คือนักองค์สงวน นักองค์อิ่ม และนักองค์ด้วงมาด้วย หลังจากที่นักองค์ด้วงได้ครองราชย์สมบัติในกัมพูชา พระตะบองยังคงอยู่ใต้อำนาจของไทย หลังจากที่ฝรั่งเศสเข้ามาปกครองกัมพูชาและบังคับให้สยามยอมรับว่ากัมพูชาเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส ฝรั่งเศสก็ยังยอมรับอำนาจของสยามเหนือเสียมราฐ พระตะบองและศรีโสภณ (ปัจจุบันคือจังหวัดพระตะบอง จังหวัดเสียมราฐ จังหวัดบันทายมีชัย และจังหวัดอุดรมีชัย) ที่เรียกว่าเขมรส่วนใน จนเมื่อสยามมีข้อพิพาทเกี่ยวกับเขตแดนกับฝรั่งเศส จึงยอมยกเขมรส่วนในให้ฝรั่งเศสแลกกับอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย จังหวัดตรา
บฝรั่งเศส จึงยอมยกเขมรส่วนในให้ฝรั่งเศสแลกกับอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย จังหวัดตราด และให้ฝรั่งเศสผ่อนคลายสิทธิสภาพนอกอาณาเขตต่อสยาม ตามสนธิสัญญาสยาม–ฝรั่งเศส ร.ศ. 125 ลงวันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2449
ที่ระลึงถึงการที่กัมพูชาได้รับจังหวัดพระวิหาร, พระตะบองและเสียมราฐคืนจากสยามโดยการกดดันจากฝรั่งเศส]]
หลังจากนั้นในวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2450 พระบาทสมเด็จพระสีสุวัตถิ์ ได้มีพระบรมราชโองการให้แบ่งเขตการปกครองของเมืองพระตะบองออกเป็น 3 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดพระตะบอง จังหวัดเสียมราฐ และจังหวัดศรีโสภณ ต่อมาจึงแบ่งเขตการปกครองใหม่อีกครั้งในปี พ.ศ. 2468 เป็น 2 เขต คือ จังหวัดพระตะบองและจังหวัดเสียมราฐ โดยจังหวัดพระตะบองมีเมือง (อำเภอ) ในความปกครอง 2 เมือง คือ เมืองพระตะบองกับเมืองศรีโสภณ ถึงปี พ.ศ. 2483 จังหวัดพระตะบองก็มีเมืองในความปกครองเพิ่มขึ้นเป็น 7 เมือง คือ เมืองพระตะบอง เมืองสังแก เมืองระสือ (โมงฤๅษี) เมืองตึกโช เมืองมงคลบุรี เมืองศรีโสภณ และ
ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง

ในปี พ.ศ. 2484 หลังสิ้นสุดกรณีพิพาทอินโดจีนไทย-ฝรั่งเศส ไทยได้ดินแดนส่วนที่เรียกว่าเขมรส่วนในและลาวฝั่งขวาของแม่น้ำโขงคืน จึงได้ประกาศจัดตั้งจังหวัดขึ้นใหม่ในดินแดนเหล่านี้ 4 จังหวัดคือ จังหวัดพระตะบอง, จังหวัดพิบูลสงคราม, จังหวัดนครจัมปาศักดิ์ และจังหวัดลานช้าง เฉพาะจังหวัดพระตะบองนั้นเมื่อแรกตั้งจังหวัดนั้น ได้แบ่งการปกครองออกเป็น 7 อำเภอ ตามประกาศเรื่องตั้งอำเภอ ลงวันที่ 23 กรกฎาคม พุทธศักราช 2484 ดังนี้
# อำเภอเมืองพระตะบอง ตามเขตอำเภอพระตะบองเดิม
# อำเภอพรหมโยธี ตามเขตอำเภอสังแกเดิม ตั้งชื่อตามพันเอก หลวงพรหมโยธี (มังกร พรหมโยธี ยศสุดท้ายเป็นที่พลเอก)
# อำเภออธึกเทวเดช ตามเขตอำเภอระสือเดิม ตั้งชื่อตามพลอากาศโท หลวงอธึกเทวเดช (บุญเจียม โกมลมิศร์) แม่ทัพอากาศสนาม ภายหลังในเดือนเมษายน 2486 ได้เปลี่ยนชื่ออำเภออธึกเทวเดชเป็นอำเภอรณนภากาศ เนื่องจากแม่ทัพอากาศ/ผู้บัญชาการทหารอากาศ (พลอากาศโท หลวงอธึกเทวเดช) ได้ลาออกจากตำแหน่ง
# อำเภอมงคลบุรี ตามเขตอำเภอมงคลบุรีเดิม
# อำเภอศรีโสภณ ตามเขตอำเภอศรีโสภณเดิม 
# อำเภอสินธุสงครามชัย ตามเขตอำเภอตึกโชเดิม (ภายหลังโอนไปขึ้นกับจังหวัดพิบูลสงคราม) ตั้งชื่อตามพลเรือตรี หลวงสินธุสงครามชัย (สินธุ์ กมลนาวิน ยศสุดท
หวัดพิบูลสงคราม) ตั้งชื่อตามพลเรือตรี หลวงสินธุสงครามชัย (สินธุ์ กมลนาวิน ยศสุดท้ายเป็นที่พลเรือเอก) ผู้บัญชาการทหารเรือและแม่ทัพเรือในขณะนั้น
# อำเภอไพลิน ตามเขตอำเภอไพลินเดิม
อนึ่ง ชื่ออำเภอที่ไทยตั้งขึ้นใหม่ในทั้ง 4 จังหวัดที่ได้คืนมาจากฝรั่งเศสนั้น ส่วนหนึ่งตั้งชื่อตามบุคคลที่มีบทบาทอย่างสูงในการรบสงครามอินโดจีนในจังหวัดพระตะบอง มีชื่ออำเภอลักษณะดังกล่าว 3 อำเภอดังกล่าวข้างต้น ต่อมาทางการไทยได้ปรับปรุงเขตการปกครองจังหวัดพระตะบองเสียใหม่ โดยโอนท้องที่อำเภอศรีโสภณและอำเภอสินธุสงครามชัยไปขึ้นจังหวัดพิบูลสงครามแทนในเดือนธันวาคม ปีเดียวกัน จังหวัดพระตะบองจึงมีเขตการปกครองตลอดช่วงสงครามโลกครั้งที่สองตั้งแต่ พ.ศ. 2484 จนถึง พ.ศ. 2489 รวมทั้งสิ้น 5 อำเภอ คือ อำเภอเมืองพระตะบอง อำเภอพรหมโยธี อำเภออธึกเทวเดช อำเภอมงคลบุรี และอำเภอไพลิน
ในระหว่างที่จังหวัดนี้อยู่ในการปกครองของประเทศไทย ได้มีการจัดการเลือกตั้งขึ้น 2 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อ 6 มกราคม พ.ศ. 2489 นายชวลิต อภัยวงศ์ได้เป็นส.ส. ของจังหวัดพระตะบอง และเมื่อเลือกตั้งเพิ่มเติมเมื่อ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2489 ได้นายสวาสดิ์ อภัยวงศ์ และพระพิเศษพาณิชย์เป็น ส.ส.จังหวัดพระตะบองเพิ่มเติม ก่อนจะคืนดินแดนดังกล่าวให้ฝรั่งเศส

สำหรับตราประจำจังหวัดนั้น กรมศิลปากรได้กำหนดให้จังหวัดพระตะบองใช้ตราประจำจังหวัด เป็นรูปพระยาโคตรตระบองยืนทำท่าจะขว้างตะบอง ตามตำนานในท้องถิ่นที่เล่าถึงที่มาของชื่อจังหวัด
หลังสงครามโลกครั้งที่สองจนถึงปัจจุบัน
ไทยคืนดินแดนที่ได้มาเหล่านี้รวมทั้งพระตะบองให้ฝรั่งเศสหลังสงครามโลกครั้งที่สองและพระตะบองได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของกัมพูชาเมื่อได้รับเอกราช ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2496 ได้มีการจัดตั้งเขตบริหารปอยเปต (Poi Pet administration) โดยอยู่ภายใต้การปกครองของเมืองศรีโสภณ (เมืองนี้ได้ถูกแบ่งเป็น 2 เมืองในปีนั้น คือ เมืองศรีโสภณและเมืองบันทายฉมาร์) ต่อมาได้ยกฐานะขึ้นเป็นเมืองชื่อว่า เมืองโอวจเรา (O Chrov) ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2508 และในเดือนกรกฎาคมปีเดียวกัน ได้มีการแบ่งเขตการปกครองของเมืองระสือส่วนหนึ่งออกเป็นเขตการปกครองใหม่ คือ เขตบริหารกะห์กรอลอ (Kors Kralor) หลังจากนั้นในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2509 รัฐบาลกัมพูชาก็ได้ตั้งเมือง
อลอ (Kors Kralor) หลังจากนั้นในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2509 รัฐบาลกัมพูชาก็ได้ตั้งเมืองถมอปวก (Thmar Pouk) ขึ้นเป็นเมืองในความปกครองของจังหวัดพระตะบอง และได้แบ่งเมืองบันทายฉมาร์ไปขึ้นกับจังหวัดอุดรมีชัยซึ่งจัดตั้งขึ้นใหม่ในปีนั้น
แม้จะเป็นส่วนหนึ่งของกัมพูชาแล้ว แต่พระตะบองก็ยังมีความห่างเหินจากศูนย์กลางอำนาจที่พนมเปญ ในสมัยระบอบสังคม พระตะบองเป็นที่ตั้งของฝ่ายต่อต้านรัฐบาล รวมทั้งกลุ่มคอมมิวนิสต์ การลุกฮือที่สัมลวต พ.ศ. 2510 เป็นการลุกฮือครั้งใหญ่ของประชาชนที่ต่อต้านรัฐบาล สมเด็จพระประมุขรัฐ นโรดม สีหนุ ได้สั่งให้ลน นลปราบปรามฝ่ายต่อต้านอย่างรุนแรง ในสมัยการปกครองของเขมรแดง ได้มีการอพยพประชาชนออกจากเมืองต่าง ๆ ไปอยู่ในชนบทเพื่อขยายผลผลิตทางการเกษตร จังหวัดพระตะบองกลายเป็นพื้นที่หนึ่งที่ได้ชื่อว่าทุ่งสังหาร อันเนื่องมาจากการปกครองที่เลวร้ายของเขมรแดง ในยุคนี้ เขมรแดงได้ตั้งเมืองขึ้นใหม่ในเขตจังหวัดพระตะบองอีก 2 เมือง คือ เมืองบานันและเมืองกรอลอ (Kors Lor)
จังหวัดพระตะบองได้รับการปลดปล่อยจากระบอบเขมรแดงในวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2522 และได้มีการจัดตั้งคณะกรมการเมืองขึ้นปกครองจังหวัดนี้จนกระทั่งมีการเลือกตั้งทั่วไปในปี พ.ศ. 2526 โดยในช่วงระยะเวลาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 - 2529 จังหวัดพระตะบองมีเมืองในปกครอง 9 เมือง และ 1 เขตการปกครอง ในปี พ.ศ. 2529 ตั้งมีการจัดตั้งเมืองบานัน เมืองโบเวล และเมืองเอกพนมขึ้น ทำให้จังหวัดพระตะบองมีเมืองในความปกครองรวม 12 เมือง แต่สองปีต่อมา ก็ได้แบ่งเอาเมือง 5 เมืองในความปกครอง ไปจัดตั้งขึ้นเป็นจังหวัดบันทายมีชัยหลังการเลือกตั้ง พ.ศ. 2536 พระตะบองยังเป็นที่ตั้งของกองกำลังติดอาวุธฝ่ายเขมรแดงจนกระทั่ง พล พตเสียชีวิตใน พ.ศ. 2541
ในปี พ.ศ. 2542 หลังจากการสลายตัวของเขมรแดงอย่างแท้จริงแล้ว ก็ได้มีการแบ่งอาณาเขตของจังหวัดพระตะบองไปจัดตั้งเป็นกรุงไพลิน และในปี พ.ศ. 2543 ก็ได้แบ่งเอาเขตเมืองระสือส่วนหนึ่งจัดตั้งขึ้นเป็นเมืองกะห์กรอลอ
รายนามผู้ปกครองจังหวัดพระตะบอง
สมัยภายใต้การปกครองของสยาม
{| class="wikitable"
|+ ผู้สำเร็จราชการเมืองพระตะบอง
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || เจ้าพระยาอภัยภูเบศร (แบน) (បែន) || พ.ศ. 2338–2352 || ต้นสกุลอภัยวงศ์
|-
| 2 || พระยาอภัยภูเบศร (แบน หรือ แปน) (ប៉ែន) || พ.ศ. 2353–2357 || 
|-
| 3 || พระยาอภัยภูเบศร (รศ) (រស់) || พ.ศ. 2357–2370 || 
|-
| 4 || พระยาอภัยภูเบศร (เชด) || พ.ศ. 2370–2377 || 
|-
| 5 || สมเด็จพระศรีไชยเชฐ (นักองค์อิ่ม) || พ.ศ. 2377-2382 || ถูกเวียดนามจับตัวไปที่เว้
|-
| - || พระพิทักษ์บดินทร์ (โสม) || พ.ศ. 2389–2390 || ปลัดเมืองพระตะบอง รั้งราชการเมืองพระตะบอง
|-
| 6 || พระยาอภัยภูเบศร (นอง) (នង) || พ.ศ.
ืองพระตะบอง รั้งราชการเมืองพระตะบอง
|-
| 6 || พระยาอภัยภูเบศร (นอง) (នង) || พ.ศ. 2390–2403 || 
|-
| 7 || เจ้าพระยาคทาธรธรณินทร์ (เยีย อภัยวงศ์) (យារ, ញ៉ុញ) || พ.ศ. 2403–2435 || 
|-
| 8 || เจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม อภัยวงศ์) (ឈុំ) || พ.ศ. 2435–2450 || ได้เลื่อนฐานะเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลบูรพา พ.ศ. 2446–2450
|}
{| class="wikitable"
|+ ข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลบูรพา
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || พระยามหาอำมาตยาธิบดี (หรุ่น ศรีเพ็ญ) || พ.ศ. 2434–2436 || 
|-
| 2 || พระยาศักดาภิเดชวรฤทธิ์ (ดั่น อัมรานนท์) || พ.ศ. 2436–2446 || ถึงแก่อนิจกรรมในตำแหน่ง
|-
| 3 || เจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม อภัยวงศ์) || พ.ศ. 2446–2450 || มีฐานะเป็นผู้ว่าราชการเมืองพระตะบองด้วยอีกตำแหน่งหนึ่ง
|}
สมัยกัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส (พ.ศ. 2450-2484)
{| class="wikitable"
|+ เจ้าเมือง/ผู้ว่าราชการเมืองพระตะบอง
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || แอม อรุณ (អែម អរុណ) || พ.ศ. 2450–2465 || 
|-
| 2 || เจีย (ជា) || พ.ศ. 2465–2470 || 
|-
| 3 || นวน (នួន) || พ.ศ. 2470–2477 || 
|-
| 4 || จง ตวน (ចុង ទួន) || พ.ศ. 2477–2482 || 
|-
| 5 || เมียส นัล (មាស ណាល់) || พ.ศ. 2482–2484 || 
|}
สมัยไทยกลับเข้ามาปกครองในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง (พ.ศ. 2484-2489)
{| class="wikitable"
|+ ข้าหลวงจังหวัดพระตะบอง
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || พันเอก หลวงราญปฏิเวธ (เวก สุวรรณกร) || พ.ศ. 2484 || 
|-
| 2 || หม่อมทวีวงศ์ถวัลยศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์เฉลิมลาภ ทวีวงศ์) || 19 พ.ย. 2484 -2486 || ย้ายไปเป็นหัวหน้าที่ปรึกษาประจำกองข้าหลวงใหญ่สี่รัฐมาลัย
|-
| 3 || ? || พ.ศ. 2486-2489 || 
|}
สมัยกลับคืนสู่การปกครองของฝรั่งเศสและสมัยพระราชอาณาจักรกัมพูชาครั้งที่ 1
{| class="wikitable"
|+ ผู้ว่าราชการจังหวัดพระตะบอง
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || ลอน นอล (លន់ នល់) || พ.ศ. 2489-2490 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 1
|-
| 2 || สิน ช้อย (ស៊ីន ឆយ) || พ.ศ. 2490-2491 || 
|-
| - || ลอน นอล (លន់ នល់) || พ.ศ. 2481-2492 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 2
|-
| 3 || เทพ พน (ទេព ផន) || พ.ศ. 2492-2494 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 1
|-
| 4 || โพธิ์ เพรือง (ផូ ព្រឿង) || พ.ศ. 2494-249 || 
|-
| 5 || จาย ทุล (ចាយ ធុល) || พ.ศ. 2497-2499 || 
|-
| - || เทพ พน (ទេព ផន) || พ.ศ. 2499-2502 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 2
|-
| 6 || ติม งวน (ទឹម ងួន) || พ.ศ. 2502-25
. 2499-2502 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 2
|-
| 6 || ติม งวน (ទឹម ងួន) || พ.ศ. 2502-2509 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 1
|-
| 7 || แยม มนีรัตน์ (យ៉ែម មុនីរ័ត្ន) || พ.ศ. 2509-2510 ||
|-
| 8 || อิน ตัม (អ៊ិន តាំ) || พ.ศ. 2510-2511 || 
|-
| - || ติม งวน (ទឹម ងួន) || ม.ค.-ต.ค. 2511 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 2
|-
| 9 || เสก ซ็อมเอิด (សេក សំអៀត) || พ.ศ. 2511-2517 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 1
|-
| 10 || ซาร์ โฮ (សារ ហោ) || พ.ศ. 2517-ม.ค. 2518 ||
|-
| - || เสก ซ็อมเอิด (សេក សំអៀត) || ม.ค.-เม.ย. 2518 || ดำรงตำแหน่งครั้งที่ 2
|}
สมัยเขมรแดง (1975-1979)
{| class="wikitable"
|+ ผู้ว่าราชการจังหวัดพระตะบอง
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || รส ญีม (រស់ ញឹម) || พ.ศ. 2518-2521 || 
|-
| 2 || ตา มก (តា ម៉ុក) || พ.ศ. 2521-2522 || 
|}

สมัยสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา
{| class="wikitable"
|+ ผู้ว่าราชการจังหวัดพระตะบอง
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || แก้ว ที (កែវ ធី) || พ.ศ. 2522-2523 || 
|-
| 2 || ลาย สมร (ឡាយ សាម៉ុន) || พ.ศ. 2523-2525 ||
|-
| 3 || ซุม ซาด (ស៊ុំ សាត) || พ.ศ. 2525-2527 ||
|-
| 4 || แก กึมยาน (កែ គឹមយ៉ាន) || พ.ศ. 2527-2529 ||
|-
| 5 || ซก สราญ (សុក សារ៉ាន់) || พ.ศ. 2529-2531 || 
|}
สมัยพระราชอาณาจักรกัมพูชาครั้งที่ 2
{| class="wikitable"
|+ ผู้ว่าราชการจังหวัดพระตะบอง
|-
! ลำดับที่ !! ชื่อ !! ระยะเวลา !! หมายเหตุ
|-
| 1 || อง ซามี (អ៊ុង សាមី) || พ.ศ. 2534-2542 || 
|-
| 2 || เนา ซัม (នៅ សំ) || พ.ศ. 2542-2544 ||
|-
| 3 || บราชญ์ จันท์ (ប្រាជ្ញ ចន្ទ) || พ.ศ. 2544-2557 ||
|-
| 4 || จันท์ โสพล (ច័ន្ទ សុផល) || พ.ศ. 2557-2560 ||
|-
| 5 || ง้วน รัตนะ (ងួន រតនៈ) || พ.ศ. 2560-2564 ||
|-
| 6 || ซก ลู (សុខ លូ) || พ.ศ. 2564-ปัจจุบัน ||
|}
การแบ่งเขตการปกครอง
จังหวัดพระตะบองแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 14 อำเภอ ( สฺรุก)
{| class="wikitable sortable"
!#
!ชื่อ
!อังกฤษ
!เขมร
!หน่วยการปกครอง
!Geocode
|-
|1
|บานัน (บาณน่)
|Banan
|បាណន់
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0201
|-
|2
|ทมอโกล (ถฺมโคล)
|Thma Koul
|ថ្មគោល
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0202
|-
|3
|พระตะบอง (บาต̍ฎํบง)
|Battambang
|បាត់ដំបង
|เทศบาล (กฺรุง, ក្រុង)
|0203
|-
|4
|บอเวล (บเวล)
|Bavel
|បវេល
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0204
|-
|5
|เอกพนม (เอกพฺนํ)
|Aek Phnum
|ឯកភ្នំ
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0205
|-
|6
|โมงรืซเซ็ย (โมงฤสฺสี)
|Moung Ruessei
|មោងឫស្សី
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0206
|-
|7
|รัตนมณฑล (รตนมณฺฑล)
|Rotonak Mondol
|រតនមណ្ឌល
|อำเภอ (สฺรุก, ស្
ុក)
|0206
|-
|7
|รัตนมณฑล (รตนมณฺฑล)
|Rotonak Mondol
|រតនមណ្ឌល
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0207
|-
|8
|สังแก (สงฺแก)
|Sangkae
|សង្កែ
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0208
|-
|9
|ซ็อมลูต (สํฬูต)
|Samlout
|សំឡូត
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0209
|-
|10
|ซ็อมปึวลูน (สํเพาลูน)
|Sampov Lun
|សំពៅលូន
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0210
|-
|11
|พนมพรึก (พฺนํพฺฤก)
|Phnum Proek
|ភ្នំព្រឹក
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0211
|-
|12
|ก็อมเรียง (กํเรียง)
|Kamrieng
|កំរៀង
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0212
|-
|13
|กะห์กรอลอ (คาส่กฺรฬ)
|Koas Krala
|គាស់ក្រឡ
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0213
|-
|14
|รุกขคีรี
|Rukh Kiri
|រុក្ខគិរី
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0214
|}
อาณาเขต
* ทิศเหนือ จรดจังหวัดบันทายมีชัยและจังหวัดเสียมราฐ
* ทิศใต้ จรดจังหวัดโพธิสัตว์
* ทิศตะวันตก จรดจังหวัดไพลิน และชายแดนประเทศไทยด้าน จังหวัดสระแก้ว จังหวัดจันทบุรี และจังหวัดตราด
* ทิศตะวันออก จรดจังหวัดเสียมราฐและจังหวัดโพธิสัตว์

อ้างอิง