พระราชพิธีพระบรมศพ
ซึ่งใช้ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพเมื่อปี พ.ศ. 2560 สิ่งก่อสร้างชั่วคราวลักษณะดังกล่าวได้รับการสร้างขึ้นเป็นการเฉพาะเพื่อใช้ในพระราชพิธี ณ ท้องสนามหลวง]]
พระราชพิธีพระบรมศพ เป็นพระราชพิธีที่มีความวิจิตรบรรจงและตระการตา โดยจัดขึ้นอย่างสมพระเกียรติในลักษณะเดียวกับรัฐพิธีศพ (State Funeral) พระราชพิธีดังกล่าวจัดขึ้นสำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ที่เสด็จสวรรคตหรือสิ้นพระชนม์ โดยประกอบด้วยพระราชพิธีและปริมณฑลพิธีจำนวนมาก ซึ่งตามปกติจะใช้ระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่หลายเดือนไปจนถึงมากกว่าหนึ่งปี พระราชพิธีดังกล่าวมีลักษณะเป็นการผสมผสานความเชื่อทางศาสนาพุทธ คติของศาสนาฮินดู และความเชื่อเรื่องจิตวิญญาณเข้าด้วยกัน โดยประกอบด้วยลำดับขั้นตอนสำคัญ เริ่มตั้งแต่พระราชพิธีเบื้องต้นภายหลังการเสด็จสวรรคตหรือสิ้นพระชนม์ การบำเพ็ญพระราชกุศลในการประดิษฐานพระบรมศพหรือพระศพเพื่อให้ประชาชนเข้าถวายสักการะ ควบคู่ไ
ญพระราชกุศลในการประดิษฐานพระบรมศพหรือพระศพเพื่อให้ประชาชนเข้าถวายสักการะ ควบคู่ไปกับการประกอบพิธีทางพระพุทธศาสนา และสิ้นสุดลงที่พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพหรือพระราชทานเพลิงพระศพในขั้นตอนสุดท้าย สำหรับเจ้านายชั้นสูง พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพหรือพระราชทานเพลิงพระศพจะจัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่และสมพระเกียรติ โดยมีการจัดริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศอย่างตระการตา พร้อมด้วยการสร้างพระเมรุมาศหรือพระเมรุที่มีความวิจิตรบรรจงเป็นการเฉพาะสำหรับใช้ในพระราชพิธี ซึ่งเป็นศาสนสถานชั่วคราวที่สร้างขึ้นตามคติไตรภูมิ ธรรมเนียมปฏิบัติดังกล่าวสืบทอดมาอย่างน้อยตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 22 ในสมัยอาณาจักรอยุธยา ในปัจจุบัน การจัดสร้างพระเมรุมาศและประกอบพระราชพิธีถวายพระเพลิ
มัยอาณาจักรอยุธยา ในปัจจุบัน การจัดสร้างพระเมรุมาศและประกอบพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระมหากษัตริย์ และถวายพระเพลิงหรือพระราชทานเพลิงพระศพพระบรมวงศ์ที่ได้รับพระราชทานสัปตปฎลเศวตฉัตร ลงมาจนถึงชั้นเจ้าฟ้า จะจัดขึ้น ณ ท้องสนามหลวง ภายในเกาะรัตนโกสินทร์ชั้นใน
ภาพรวม
 บริเวณพระระเบียงวัดพระศรีรัตนศาสดาราม แสดงริ้วกระบวนแห่ศพอินทรชิตตามแบบธรรมเนียมไทย]]
องค์ประกอบหลักของพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพไม่ได้มีความแตกต่างไปจากพิธีศพของชาวไทยทั่วไปมากนัก ซึ่งมีพื้นฐานมาจากความเชื่อทางพระพุทธศาสนาผสมผสานกับความเชื่อพื้นเมืองเรื่องจิตวิญญาณ นอกจากนี้ ยังมีการนำคติสัญลักษณ์ของพราหมณ์-ฮินดูมาใช้อย่างโดดเด่น ซึ่งถือเป็นลักษณะสืบทอดที่สำคัญและมีมาอย่างยาวนานของสถาบันพระมหากษัตริย์ ภายหลังจากเสด็จสวรรคตหรือสิ้นพระชนม์จะมีการจัดพระราชพิธีสรงน้ำพระบรมศพหรือพระศพในทันที ตามด้วยการถวายเครื่องแต่งกายและเชิญลงประดิษฐานในหีบตามธรรมเนียมปัจจุบัน โดยมีการประดิษฐานพระโกศเป็นเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศไว้ด้านหน้าแทนการบร
จจุบัน โดยมีการประดิษฐานพระโกศเป็นเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศไว้ด้านหน้าแทนการบรรจุพระบรมศพหรือพระศพลงในพระโกศตามโบราณราชประเพณีเดิม จากนั้นจะมีการประดิษฐานพระโกศเพื่อประกอบเกียรติยศ และจัดให้มีการบำเพ็ญพระราชกุศลเป็นประจำทุกวัน ซึ่งประกอบด้วยการสดับปกรณ์โดยพระสงฆ์และการประโคมยามตามเวลาทุก 3 ชั่วโมงตลอดระยะเวลาการประดิษฐาน โดยในปัจจุบันราชสำนักได้เปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถวายบังคมพระบรมศพหรือพระศพตามธรรมเนียมตะวันตก แม้ว่าโดยธรรมเนียมดั้งเดิมแล้วพระราชพิธีเหล่านี้จะเป็นกิจการภายในเขตพระราชฐาน แต่พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพและพระราชทานเพลิงพระศพได้กลายเป็นรัฐพิธีที่ยิ่งใหญ่ต่อสาธารณชนมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะการจัดพระราชพิธีสำหรับเจ้านายชั้นสูงท
ี่ยิ่งใหญ่ต่อสาธารณชนมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะการจัดพระราชพิธีสำหรับเจ้านายชั้นสูงที่จะมีการจัดสร้างพระเมรุมาศหรือพระเมรุขึ้นเป็นการเฉพาะ ณ ท้องสนามหลวง ซึ่งตั้งอยู่ติดกับพระบรมมหาราชวังเพื่อใช้เป็นสถานที่ประกอบพระราชพิธีชั่วคราว การเคลื่อนพระบรมศพหรือพระศพไปยังทุ่งพระเมรุจะจัดขึ้นเป็นริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศเช่นริ้วขบวนพระมหาพิชัยราชรถ และมีการจัดมหรสพสมโภชต่อเนื่องเป็นเวลาหลายวัน
พระราชพิธีเบื้องต้นและการประดิษฐานพระบรมศพ
พระโกศ

ประดิษฐานเหนือพระแท่นเบญจา (พระแท่นรองรับ 5 ชั้น) เมื่อปี พ.ศ. 2454 พระบรมศพและพระศพของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง โดยปกติจะได้รับการประดิษฐานเพื่อบำเพ็ญพระราชกุศลเป็นเวลา 100 วัน ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท]]
พระโกศ (มาจากภาษาสันสกฤตว่า โกศ หมายถึง ภาชนะบรรจุ) คือภาชนะขนาดใหญ่ทรงกระบอกสูงสำหรับบรรจุพระบรมศพหรือพระศพ แทนการใช้หีบศพ พระโกศใช้สำหรับบรรจุพระบรมศพและพระศพของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ ส่วนโกศใช้สำหรับขุนนางและชนชั้นสูง ในปัจจุบัน ยังมีการพระราชทานโกศเพื่อเป็นเกียรติยศแก่ข้าราชการผู้ใหญ่และข้าราชการระดับสูงที่มีผลงานดีเด่นอีกด้วย โครงสร้างของพระโกศและโกศประกอบด้วย 2 ชั้น ได้แก่ พระลอง (หรือ ลอง) ซึ่งเป็นภาชนะทรงกระบอกสำหรับบรรจุศพอยู่ภายใน และพระโกศ (หรือ โกศ) ซึ่งเป็นส่วนนอกที่ใช้สวมทับ มีลักษณะเป็นเปลือกไม้แกะสลักหรือโลหะจำหลักลวดลายอย่างประณีต โดยสามารถถอดแยกออกเป็นสองซีกและมีส่วนยอดเป็นฝาทรงแหลม พระโกศและโกศมีทั้งหมด 14 ลำดับช
มารถถอดแยกออกเป็นสองซีกและมีส่วนยอดเป็นฝาทรงแหลม พระโกศและโกศมีทั้งหมด 14 ลำดับชั้น ซึ่งจะได้รับการพิจารณาพระราชทานแด่ผู้ล่วงลับตามลำดับพระอิสริยยศ ฐานันดรศักดิ์ และยศถาบรรดาศักดิ์ พระโกศทองใหญ่ ถือเป็นพระโกศที่มีลำดับเกียรติยศสูงสุด โดยสงวนไว้สำหรับบรรจุพระบรมศพของพระมหากษัตริย์ และพระศพของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง
สำหรับพระบรมศพหรือพระศพของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง จะมีการประดิษฐานพระโกศ ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ภายในพระบรมมหาราชวัง บนพระแท่นเบญจา 5 ชั้น
พระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลประจำวัน
 ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท เมื่อปี พ.ศ. 2560]]
พระโกศซึ่งบรรจุพระบรมศพจะได้รับการประดิษฐาน ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท เป็นระยะเวลาหนึ่ง (โดยปกติจะใช้เวลาอย่างน้อย 100 วัน) ในปัจจุบัน ธรรมเนียมดังกล่าวมีความคล้ายคลึงกับพิธีการตั้งศพให้ประชาชนเข้าเคารพ (Lying-in-state) แม้ว่าในความเป็นจริงแล้ว การประดิษฐานพระบรมศพจะเป็นประเพณีที่มีมาแต่เดิมก่อนการรับวัฒนธรรมตะวันตก และในอดีตมิได้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปิดให้ประชาชนทั่วไปเข้าถวายบังคมพระบรมศพก็ตาม ในช่วงเวลาดังกล่าว จะมีการประกอบพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลประจำวัน ซึ่งรวมถึงการสวดพระอภิธรรมโดยพระพิธีธรรมตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมด้วยการประโคมย่ำยามโดยวงประโคมทุก ๆ 3 ชั
ิธรรมโดยพระพิธีธรรมตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมด้วยการประโคมย่ำยามโดยวงประโคมทุก ๆ 3 ชั่วโมง ควบคู่ไปกับการบรรเลงของวงปี่พาทย์นางหงส์ นอกจากนี้ ยังมีการประกอบพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศล หรือการบำเพ็ญพระกุศลตามกำหนดระยะเวลา นับแต่วันสวรรคตหรือวันสิ้นพระชนม์ ได้แก่ สัตตมวาร (7 วัน), ปัณรสมวาร (15 วัน), ปัญญาสมวาร (50 วัน) และสตมวาร (100 วัน)
ในการประกอบพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลหรือการบำเพ็ญพระกุศลดังกล่าว จะมีการถวายภัตตาหารเช้าและภัตตาหารเพล รวมถึงการสดับปกรณ์

แม้โดยธรรมเนียมโบราณพระราชพิธีเหล่านี้จะเป็นกิจการภายในราชสำนัก แต่นับตั้งแต่พระราชพิธีพระบรมศพของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา พระมหากษัตริย์ได้พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ประชาชนเข้าถวายบังคมพระบรมศพ ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท โดยในพระราชพิธีครั้งหลัง ๆ ยังมีการถ่ายทอดสดพิธีผ่านทางวิทยุ โทรทัศน์ และสื่อออนไลน์ เพื่อให้ประชาชนได้รับชมทั่วประเทศ
การแสดงความอาลัย
ในทางประวัติศาสตร์ ราษฎรทั่วราชอาณาจักรจะต้องโกนศีรษะและแต่งกายด้วยชุดขาวเพื่อเป็นการแสดงความอาลัยต่อการสวรรคตของพระมหากษัตริย์ อย่างไรก็ตาม ธรรมเนียมปฏิบัติดังกล่าวได้ถูกยกเลิกไปนับตั้งแต่พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา โดยเปลี่ยนมาเป็นการสวมชุดดำเพื่อไว้อาลัย ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่รับมาจากตะวันตกและเริ่มเข้ามามีบทบาทสำคัญในช่วงรัชสมัยของพระองค์
ในปัจจุบัน การแสดงความอาลัยส่วนใหญ่ได้เปลี่ยนมาถือปฏิบัติตามระเบียบแบบแผนของตะวันตกเป็นหลัก รัฐบาลจะประกาศกำหนดระยะเวลาการแสดงความอาลัยเพื่อให้ข้าราชการและเจ้าหน้าที่รัฐปฏิบัติ อีกทั้งมีการลดธงครึ่งเสาเพื่อเป็นการแสดงความอาลัยทั่วประเทศ มีการขอความร่วมมือให้งดจัดกิจกรรมรื่นเริงต่าง ๆ เป็นระยะเวลาตามที่กำหนด รวมถึงสถานีวิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์มักงดการออกอากาศรายการรื่นเริงในช่วงเวลาดังกล่าวด้วยเช่นกัน นอกจากนี้ จะมีการแสดงความอาลัยอีกครั้งในช่วงระยะเวลาของพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ

พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ
พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพถูกจัดขึ้นอย่างสมพระเกียรติและยิ่งใหญ่ตระการตา โดยมีลักษณะเป็นงานพิธีที่มีความวิจิตรบรรจงและมีการจัดการมหรสพสมโภชตามโบราณราชประเพณี สำหรับพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพของพระมหากษัตริย์ในอดีต มักจัดขึ้นอย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 14 วัน 14 คืน โดยประกอบด้วยริ้วขบวนอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุ การแสดงพลุดอกไม้ไฟ และมหรสพสมโภชต่าง ๆ ตลอดระยะเวลาของงานพิธี ในปัจจุบัน พระราชพิธีดังกล่าวมักใช้เวลาดำเนินการประมาณ 5 วัน โดยมีขั้นตอนหลักประกอบด้วยการจัดริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศเชิญพระโกศพระบรมศพหรือพระโกศพระศพไปยังพระเมรุมาศ การถวายพระเพลิงหรือพระราชทานเพลิง และริ้วขบวนเชิญพระบรมอัฐิหรือพระอัฐิ พร้อมด้วยพระสรีรางคารกลับเข้าสู่พระ
านเพลิง และริ้วขบวนเชิญพระบรมอัฐิหรือพระอัฐิ พร้อมด้วยพระสรีรางคารกลับเข้าสู่พระบรมมหาราชวัง เนื้อหาส่วนนี้จะอธิบายถึงระเบียบปฏิบัติและพระราชพิธีในปัจจุบันสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง (ซึ่งจัดขึ้น ณ ท้องสนามหลวง) โดยเพื่อความเข้าใจที่ง่ายและชัดเจน จะขอใช้คำว่า พระเมรุมาศ ในการเรียกแทนทั้งพระเมรุมาศและพระเมรุ