วังสวนผักกาด
วังสวนผักกาด เดิมเป็นสวนผักกาดของชาวจีน เป็นวังที่ประทับของพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต และหม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร (เทวกุล) ชายา มีพื้นที่ 6 ไร่ ตั้งอยู่บนถนนศรีอยุธยา เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร โดยสร้างเพื่อประทับในช่วงสุดสัปดาห์ และได้เปิดให้บุคคลภายนอกเข้าชมโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ โดยที่เสด็จในกรมและคุณท่านยังใช้เป็นที่พำนักอยู่ ตั้งแต่ พ.ศ. 2495 เป็นต้นมา
ภายหลังจากพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต สิ้นพระชนม์เมื่อพ.ศ. 2502 ราวพ.ศ. 2511 หม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร จึงได้ก่อตั้งมูลนิธิจุมภฏ - พันธุ์ทิพย์ขึ้น เพื่อสนับสนุนภารกิจต่าง ๆ อันเป็นสาธารณประโยชน์ และเป็นอนุสรณ์ถวายแด่เสด็จในกรมที่ทรงปฏิบัติพระภารกิจเพื่อสังคมมาโดยตลอด และมอบให้วังสวนผักกาดอยู่ในความดูแลของมูลนิธิจุมภฏ-พันธุ์ทิพย์ และได้เปิดพิพิธภัณฑ์วังสวนผักกาดเป็นพิพิธภัณฑ์อย่างเต็มรูปแบบนับแต่นั้นเป็นต้นมา

พิพิธภัณฑ์และอาคารจัดแสดงโบราณวัตถุ
ภายในวังสวนผักกาดได้เปิดเป็นพิพิธภัณฑ์ที่บุคคลภายนอก หรือนักท่องเที่ยวสามารถเข้าเยี่ยมชมได้ โดยแบ่งออกเป็น 3 ส่วนหลัก ๆ ได้แก่ อาคารศิลปาคาร เรือนไทยโบราณ และหอเขียน
*อาคารศิลปาคาร แบ่งเป็น 3 ชั้น ได้แก่
**ชั้นที่ 1 สถานที่รับรองและซื้อตั๋วเข้าชมพิพิธภัณฑ์วังสวนผักกาด 
**ชั้นที่ 2 ห้องจัดแสดงโบราณวัตถุจากแหล่งโบราณคดีบ้านเชียง เช่น ภาชนะดินเผา เครื่องมือเครื่องใช้โลหะ ลูกปัดหิน ฯลฯ และห้องศิลปนิทรรศมารศี สำหรับจัดแสดงนิทรรศการหมุนเวียนในแต่ละโอกาส 
**ชั้นที่ 3 ที่ตั้งของสำนักงานของมูลนิธิจุมภฏ - พันธุ์ทิพย์ 
*เรือนไทยโบราณ 8 หลัง เป็นสถานที่จัดแสดงโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุประเภทต่าง ๆ หลายยุคหลายสมัย เช่น จิตรกรรม ประติมากรรม ภาชนะดินเผา งานประณีตศิลป์ เครื่องดนตรี สิ่งของที่เกี่ยวเนื่องกับเสด็จในกรมและคุณท่าน เป็นต้น 
** เรือนไทยหลังที่ 1 2 3 และ 4 เป็นกลุ่มอาคารหลัก อยู่ใจกลางพิพิธภัณฑ์ มีทางเชื่อมต่อกัน เดิ
ลังที่ 1 2 3 และ 4 เป็นกลุ่มอาคารหลัก อยู่ใจกลางพิพิธภัณฑ์ มีทางเชื่อมต่อกัน เดิมเป็นเรือนไทยของสมเด็จพระเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติที่รื้อและนำมาปลูกใหม่ตั้งแต่พ.ศ. 2495
** ส่วนเรือนไทยหลังที่ 5 ถึง 8 อยู่ฝั่งทิศตะวันตกของวัง มีทางเชื่อมต่อกัน
* หอเขียน เดิมเป็นหอไตร และหอเขียน อันเป็นตำหนักที่ประทับของเจ้านายสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ตั้งอยู่ที่วัดบ้านกลิ้ง ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา อ.บางปะอิน จ.พระนครศรีอยุธยา ก่อนที่ชาวบ้านจะรื้อถอนลงและปลูกใหม่เป็นหอเขียนเพียงหลังเดียว ต่อมาหม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร ได้มาพบหอเขียนหลังนี้ ซึ่งภายในมีภาพจิตรกรรมลายรดน้ำที่ทำขึ้นอย่างประณีต แสดงถึงฝีมือชั้นเอกของช่าง และเห็นควรที่จะนำมาเก็บรักษาไว้ที่วังสว
้นอย่างประณีต แสดงถึงฝีมือชั้นเอกของช่าง และเห็นควรที่จะนำมาเก็บรักษาไว้ที่วังสวนผักกาด ไม่ควรที่จะปล่อยให้ตากแดดกรำฝน จึงกราบทูลกรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต และก็ได้เสด็จไปทอดพระเนตรและทรงเห็นชอบด้วย จึงได้ติดต่อเจ้าอาวาสขอกระทำผาติกรรมหอเขียนทั้งหลัง เพื่อย้ายมาปลูกใหม่ ณ วังสวนผักกาด โดยสร้างศาลาใหม่ถวายแทนไว้ที่วัด และได้มีการฉลองหอเขียนใหม่ ณ วังสวนผักกาด เมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2502 อันเป็นวันฉลองอายุครบ 50 ปีของหม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร 
* อู่เก็บเรือ อยู่เยื้องจากหอเขียน เป็นอู่เก็บเรือและจัดแสดงเรือพระที่นั่งเก้ากึ่งพยาม ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานแก่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรม
ล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานแก่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เพื่อใช้เป็นเรือพระที่นั่งตามเสด็จประพาสต้น
** เรือพระที่นั่งเก้ากึ่งพยาม ตัวเรือทำด้วยไม้ตะเคียนทอง เก๋งเรือทำด้วยไม้สักทอง มีความยาว 9 วาครึ่ง (19 เมตร) ภายในมีโมเดลจำลองเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์
อ้างอิง

หนังสือที่กล่าวถึง
* 
* Thailand, The National Geographic Traveler, page 95, 2001.

แหล่งข้อมูลอื่น
* พิพิธภัณฑ์วังสวนผักกาด
* ยลความงามเมื่อครั้งอดีตที่ "วังสวนผักกาด" 
* วังสวนผักกาด