จังหวัดสุโขทัย
สุโขทัย เป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศไทย ตั้งอยู่ในภาคกลางตอนบน หรือบางที่จัดเป็นภาคเหนือตอนล่าง มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดแพร่ อุตรดิตถ์ พิษณุโลก กำแพงเพชร ตาก และลำปาง (เรียงตามเข็มนาฬิกาจากด้านเหนือ) มีแม่น้ำสายสำคัญไหลผ่านคือแม่น้ำยมซึ่งเป็นแม่น้ำสายสำคัญของจังหวัดมาตั้งแต่ในอดีต ชื่อของสุโขทัยมาจากภาษาสันสกฤตมีความหมายว่า 'รุ่งอรุณแห่งความสุข'
สุโขทัยในอดีตเป็นที่ตั้งของราชธานีของอาณาจักรสุโขทัย ซึ่งตามประวัติศาสตร์แบบขนบถือเป็นรัฐแรกของชาวไทย ซากปรักหักพังของเมืองสุโขทัย ราชธานีในอดีต และศรีสัชนาลัย เมืองสำคัญทางเหนือ ในปัจจุบันมีสถานะเป็นแหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโก มีหลักฐานการตั้งรกรากของมนุษย์ในจังหวัดสุโขทัยย้อนไปได้ถึงยุคเหล็กตอนปลาย เมืองโบราณสุโขทัยนั้นมีหลักฐานการตั้งถิ่นฐานเป็นเมืองย้อนไปถึงคริสต์ศตวรรษที่ 12 ร่วมสมัยกับพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ก่อนที่จะกลายมาเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรชื่อเดียวกันซึ่งสถาปนาโดยพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ในคริสต์ศตวรรษที่ 13
เศรษฐกิจส่วนใหญ่ของจังหวัดสุโขทัยมาจากการผลิตข้าว อ้อย ทุเรียน และส้มเขียวหวาน จังหวัดสุโขทัยถือเป็นจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยว "เมืองรอง" โดยมีนักท่องเที่ยวมาเยือนมากกว่า 1 ล้านคนในปี 2024 สร้างรายได้มากกว่า 250 ล้านบาท สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญในจังหวัดรวมถึงอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยและอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยซึ่งเป็นแหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโก, อุทยานแห่งชาติรามคำแหงและอุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย อุทยานแห่งชาติสองแห่งของจังหวัด นอกจากนี้สุโขทัยยังเป็นที่รู้จักในฐานะแหล่งผลิตเครื่องสังคโลกตั้งแต่ในอดีต และมีชื่อเสียงจากงานประเพณีเผาเทียนเล่นไฟประจำปี
ประวัติศาสตร์
สมัยสุโขทัยถึงรัตนโกสินทร์ตอนต้น
ในพื้นที่ของจังหวัดสุโขทัยปัจจุบัน ในอดีตเป็นที่ตั้งของรัฐหนึ่งที่ตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มแม่น้ำยม สถาปนาขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 18 ในฐานะสถานีการค้าของรัฐละโว้ ต่อมาเมื่อจักรวรรดิขแมร์และอาณาจักรพุกามเสื่อมอำนาจ ทำให้เกิดรัฐใหม่ขึ้นเป็นจำนวนมากในเวลาไล่เลี่ยกัน ราว พ.ศ. 1782 พ่อขุนบางกลางหาวและพ่อขุนผาเมืองได้ร่วมกันกระทำการยึดอำนาจจากขอมสบาดโขลญลำพงเป็นผลสำเร็จ และได้สถาปนาเอกราชให้รัฐสุโขทัยเป็นอาณาจักรสุโขทัย โดยพ่อขุนบางกลางหาวราชาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์สุโขทัยพระองค์แรกของอาณาจักรสุโขทัย ในรัชกาลต่อมา พ่อขุนรามคำแหงมหาราชเสด็จพระราชสมภพเมื่อ พ.ศ. 1782 เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 3 ของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์กับนางเสือง โดยพระองค์มีพระเชษฐา 2 พระอ
ชโอรสพระองค์ที่ 3 ของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์กับนางเสือง โดยพระองค์มีพระเชษฐา 2 พระองค์และพระขนิษฐา 2 พระองค์ พระเชษฐาพระองค์แรกสิ้นพระชนม์ตั้งแต่พ่อขุนรามคำแหงยังทรงพระเยาว์ พระเชษฐาพระองค์ที่สองทรงพระนามตามศิลาจารึกว่า "พระยาบานเมือง" ซึ่งได้เสวยราชสมบัติต่อจากพระบรมชนกนาถ และเมื่อพ่อขุนบานเมืองได้เสด็จสวรรคตแล้ว พ่อขุนรามคำแหงจึงเสวยราชสมบัติต่อมา พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงประดิษฐ์ลายสือไทยหรือตัวหนังสือไทยขึ้นเมื่อมหาศักราช ๑๒๐๕
ศิลาจารึกหลักที่ 1 ของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช มีข้อความปรากฎว่า “เมื่อก่อนลานสืไทนี๋บ่มี ๑๒๐๕ สก ปีมแมพ่ขุนรามคํแหงหาใคร่ใจในใจแล่ใศ่ลายสืไทนี๋ สายสืไทนี๋ จี่งมีเพื่อขุนผู๋น๋นนใศ่ไว๋” หา แปลว่า ด้วยตนเอง (ไทยขาวยังใช้อยู่) ใคร่ในใจ แปลว่า คำนึงในใจ (จากพจนานุกรมไทยอาหม) ข้อความที่อ้างถึงแสดงว่าพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ทรงประดิษฐ์ตัวหนังสือไทยแบบที่จารึกไว้ในศิลาจารึกหลักที่ ๑ ขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๑๘๒๖ ในจารึกในที่นี้เป็นภาษาในการจารึกเพื่อปริวรรตขึ้นมาใช้ในทางด้านการจารึก แต่เราไม่สามารถทราบถึง การพูดการจา หรือสำเนียงในสมัยสุโขทัยได้เลยว่าเขาพูดจากันอย่างไร มีเพียงข้อสันนิษฐานของทาง ศูนย์มามนุษยวิทยาสิรินเจได้ปริวรรตอักษรไทยในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19 - 20 
ซึ
ของทาง ศูนย์มามนุษยวิทยาสิรินเจได้ปริวรรตอักษรไทยในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19 - 20 
ซึ่งช่วงต้นนั้นตรงกับสมัยของพ่อขุนรามคำแหงมหาราชนั้นเอง หลังจากประสบปัญหาทั้งจากปัญหาภายนอกและภายในและการแทรกแซงจากอยุธยา ต่อมาอาณาจักรสุโขทัยถูกรวมเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยาไปในที่สุด
ในสมัยของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ สุโขทัยถูกกำหนดให้เป็นหัวเมืองชั้นนอก หรือเมืองพระยามหานคร มีการกำหนดเป็นเมืองเอก โท หรือตรี ตามลำดับความสำคัญ ภายหลังการเสียกรุงครั้งที่หนึ่งและหลังประกาศอิสรภาพ และหลังจากชนะศึกที่แม่น้ำสะโตงแล้ว พระนเรศวรโปรดให้เทครัวหัวเมืองเหนือทั้งปวง (เมืองพระพิษณุโลกสองแคว เมืองสุโขทัย เมืองพิชัย เมืองสวรรคโลก เมืองกำแพงเพชร เมืองพิจิตร และเมืองพระบาง) ลงมาไว้ที่อยุธยาเพื่อเตรียมรับศึกใหญ่ พิษณุโลกและหัวเมืองเหนือทั้งหมดจึงกลายเป็นเมืองร้าง หลังจากเทครัวไปเมืองใต้ ผ่านไป 8 ปี พิษณุโลกได้ถูกฟื้นฟูอีกครั้ง แต่ถือเป็นเมืองเอกในราชอาณาจักร มิใช่ราชธานีฝ่ายเหนือ และเปลี่ยนสุโขทัยจากหัวเมืองชั้นนอก เป็นหัวเมืองชั้นโท คือเมืองพ
าชธานีฝ่ายเหนือ และเปลี่ยนสุโขทัยจากหัวเมืองชั้นนอก เป็นหัวเมืองชั้นโท คือเมืองพระยามหานครที่มีความสำคัญรองลงมา มีอยู่ 6 หัวเมือง ทางเหนือมีสวรรคโลก สุโขทัย กำแพงเพชร และเพชรบูรณ์ เพื่อรวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง สุโขทัยยังคงมีฐานะเป็นหัวเมืองชั้นโทจนถึงต้นสมัยรัตนโกสินทร์
ยุคมณฑลเทศาภิบาลถึงปัจจุบัน

จนกระทั่งยุครัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ใน พ.ศ. 2437 ทรงยกเลิกระบบกินเมืองและระบบหัวเมืองแบบเก่า และกำหนดให้ใช้ระบบมณฑลเทศาภิบาล โดยจัดการปกครองส่วนภูมิภาคขึ้นกับกระทรวงมหาดไทย เป็นมณฑล เมือง อำเภอ หมู่บ้าน ทำให้บริเวณที่เป็นจังหวัดสุโขทัยในปัจจุบัน มีการจัดตั้งเมืองในระบบมณฑลเทศาภิบาลอยู่ด้วยกัน 2 แห่ง ภายใต้การปกครองของมณฑลพิษณุโลก ได้แก่ เมืองสวรรคโลก ซึ่งครอบคลุมส่วนเหนือของจังหวัดสุโขทัยในปัจจุบัน และ เมืองศุโขทัย (ตามการสะกดเดิม) ซึ่งครอบคลุมส่วนใต้
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว หลัง พ.ศ. 2459 คำว่า "จังหวัด" ได้กลายเป็นคำที่เรียกหน่วยการปกครองระดับต่ำกว่ามณฑลแทนคำว่า "เมือง" เพื่อแยกความกำกวมจากคำว่าเมืองที่ใช้เรียกที่ตั้งศูนย์กลางการปกครองของจังหวัด (อำเภอเมือง) ทำให้เมืองศุโขทัยและเมืองสวรรคโลกเปลี่ยนชื่อเรียกเป็น จังหวัดศุโขทัย และ จังหวัดสวรรคโลก ตามลำดับ

ณ วันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2460 จังหวัดศุโขทัยแบ่งออกเป็น 3 อำเภอ 1 กิ่ง ตามที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ได้แก่ 
* อำเภอเมือง เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอธานี
* อำเภอศรีสำโรง เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอคลองตาล
* อำเภอกงไกรลาศ เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอบ้านไกร
* กิ่งบ้านด่าน เปลี่ยนชื่อเป็น กิ่งลานหอย
ส่วนจังหวัดสวรรคโลกแบ่งออกเป็น 2 อำเภอ ได้แก่ 
* อำเภอเมือง เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอวังไม้ขอน
* อำเภอด้ง เปลี่ยนชื่อ อำเภอหาดเสี้ยว

ในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2474 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการยุบเลิกบางมณฑลและบางจังหวัด โดยยุบเลิกจังหวัดสุโขทัยและรวมท้องที่อำเภอสุโขทัยธานี อำเภอบ้านไกร อำเภอคลองตาล กิ่งอำเภอลานหอย กิ่งอำเภอโตนด เข้าไว้ในการปกครองของจังหวัดสวรรคโลก

ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติการบริหารราชการส่วนภูมิภาค พุทธศักราช 2476 ขึ้น ทำให้มณฑลทั้งหมดถูกล้มเลิกไป จังหวัดจึงกลายเป็นเขตการปกครองระดับสูงที่สุดของประเทศไทย
ในวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2482 มีการย้ายศาลากลางจังหวัดสวรรคโลกมาตั้งอยู่ในท้องที่อำเภอสุโขทัยธานี และเปลี่ยนแปลงชื่อจังหวัดสวรรคโลกเป็น จังหวัดสุโขทัย รวมทั้งเปลี่ยนชื่ออำเภอสุโขทัยธานี เป็นอำเภอเมืองสุโขทัย และอำเภอเมืองสวรรคโลก เป็นอำเภอสวรรคโลก
ภูมิศาสตร์
จังหวัดสุโขทัยมีขนาดพื้นที่ ในจำนวนนี้เป็นพื้นที่ป่าไม้ (29.6%) ตั้งอยู่ในภาคกลางตอนบน (ตามคณะกรรมการภูมิศาสตร์แห่งชาติและราชบัณฑิตยสภา) หรือ ภาคเหนือตอนล่าง (ตามการพยากรณ์อากาศและเศรษฐกิจ สังคม) ห่างจากกรุงเทพมหานครตามระยะทางหลวงแผ่นดินประมาณ 440 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดใกล้เคียง ดังนี้
* ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอวังชิ้น อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ อำเภอลับแล และอำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์
* ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก และอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์
* ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพรานกระต่าย อำเภอลานกระบือ จังหวัดกำแพงเพชร และอำเภอบางระกำ จังหวัดพิษณุโลก
* ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองตาก อำเภอบ้านตาก จังหวัดต
างระกำ จังหวัดพิษณุโลก
* ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองตาก อำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก และอำเภอเถิน จังหวัดลำปาง
ภูมิประเทศ

ภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาหรือเนินเขา คิดเป็น 59% ของพื้นที่ ส่วน 39% เป็นที่ราบ จุดสูงสุดของจังหวัดอยู่บนเทือกเขาหลวงในพื้นที่อุทยานแห่งชาติรามคำแหงที่ความสูงประมาณ 1,200 เมตรจากระดับน้ำทะเล
พื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดเป็นเขตพื้นที่ชุ่มน้ำของแม่น้ำยมซึ่งเป็นแม่น้ำสายหลักของจังหวัด ในขณะที่บางส่วนทางตะวันออกของอำเภอศรีสัชนาลัยและอำเภอศรีนครอยู่ในเขตลุ่มแม่น้ำน่าน แม่น้ำยมไหลผ่านห้าจากเก้าอำเภอของจังหวัดสุโขทัยในทิศเหนือลงใต้เป็นระยะทางรวม ออกสู่เขตอำเภอบางระกำ จังหวัดพิษณุโลก แม่น้ำยมเกิดน้ำล้นตลิ่งนำไปสู่น้ำท่วมทุกปีในช่วงฤดูฝน เนื่องด้วยแม่น้ำยมมีประตูระบายน้ำเพียงจุดเดียวอยู่ที่บ้านหาดสะพานจันทร์ในอำเภอสวรรคโลก จึงทำให้การระบายและกั้นน้ำไหลปริมาณมากในช่วงฤดูมรสุมเป็นไปไม่เพียงพอ พื้นที่ที่ถูกน้ำท่วมอาจมีน้ำสูงได้มากถึง 1.20 เมตร ยาวนาน 4 เดือน แม่น้ำยมเป็นแม่น้ำต้นธารของคลองและทางน้ำอื่น ๆ มากมาย ส่วนใหญ่อยู่ทางฝั่งตะวันตก เช่น ค
มเป็นแม่น้ำต้นธารของคลองและทางน้ำอื่น ๆ มากมาย ส่วนใหญ่อยู่ทางฝั่งตะวันตก เช่น คลองแม่รำพัน, คลองสารบบ, คลองสามพวง และแม่ราก
ภูมิอากาศ
จังหวัดสุโขทัยตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนล่าง ซึ่งลึกเข้ามาในแผ่นดิน จึงมีอุณหภูมิค่อนข้างสูง เกือบตลอดปี อุณหภูมิเฉลี่ยทั้งปี 27.9 องศาเซลเซียส ในฤดูร้อนอากาศร้อนอบอ้าว อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย 33.8 องศาเซลเซียส โดยมีอากาศร้อนที่สุดอยู่ในเดือนเมษายน ซึ่งเคยตรวจอุณหภูมิสูงที่สุดได้ 44.5 องศาเซลเซียส เมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม 2559 ส่วนในฤดูหนาวอากาศมีอากาศหนาวเย็นโดยทั่วไป อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย 23.0 องศาเซลเซียส โดยมีอากาศหนาวที่สุดอยู่ในเดือนมกราคม ซึ่งเคยตรวจอุณหภูมิต่ำที่สุดได้ 5.5 องศาเซลเซียส เมื่อวันที่ 4 มกราคม 2517
พื้นที่อนุรักษ์
จังหวัดสุโขทัยอยู่ภายในอาณาเขตดูแลของสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 14 (ตาก) โดยมีอุทยานแห่งชาติรามคำแหงทางใต้ของจังหวัด และ อุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย ทางตะวันตกเฉียงเหนือของจังหวัด เป็นอุทยานแห่งชาติสองแห่งของจังหวัด และ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าถ้ำเจ้าราม เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหนึ่งแห่ง
ประชากร
ข้อมูลตามสำมะโนประชากรปี 2020 จังหวัดสุโขทัยมีประชากรรวม 587,883 คน ประกอบด้วยชาย 284,949 คน และหญิง 302,934 คน อำเภอเมืองมีประชากรมากที่สุด คิดเป็น 17.5% ของประชากรทั้งหมด และ อำเภอศรีนคร มีประชากรน้อยที่สุด คิดเป็นประมาณ 4% ของประชากรทั้งจังหวัด รายงานหนึ่งจากปี 2025 ระบุประชากรชาวสุโขทัยรวม 460 คนทำงานในต่างประเทศ ส่วนใหญ่ (211 คน) อยู่ในประเทศไต้หวัน

ข้อมูล ณ ปี 2016 ระบุจำนวนกลุ่มชาติพันธุ์ที่อาศัยในจังหวัดสุโขทัยอยู่ที่ประมาณ 2,300 คน ประกอบด้วย ม้ง (33.9%), กะเหรี่ยง (33.6%), เมี่ยน (27.5%) และ ลีซอ (4.9%) ทั้งหมดอยู่ในเขตอำเภอศรีสัชนาลัย

เศรษฐกิจ
 อำเภอสวรรคโลก]]
 ]]
ผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัด (GPP) ของสุโขทัย ณ ปี 2022 อยู่ที่ 53,021 ล้านบาท ภาคการเกษตรเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจจังหวัด คิดเป็น 50% ของ GPP ในขณะที่ภาคบริการคิดเป็น 42% นาข้าวเป็นผลิตภัณฑ์ที่สำคัญที่สุด คิดเป็นมูลค่ารวมมากกว่า 7,000 ล้านบาท ผลิตผลทางการเกษตรอื่น ๆ ที่มีมูลค่ารองลงมาได้แก่ อ้อย (3,200 ล้านบาท), ทุเรียน (828 ล้านบาท) และ ส้มเขียวหวาน (825 ล้านบาท) ในปี 2020-2021
ที่ดินในจังหวัดสุโขทัย 59% เป็นพื้นที่การเกษตร ในจำนวนนี้ 57% เป็นนาข้าว ผลิตผลการเกษตรของสุโขทัยที่ได้รับการคุ้มครองเครื่องบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์มีอยู่สามชนิด ได้แก่: 
* ส้มแม่สิน: ส้มเขียวหวานที่ปลูกในตำบลแม่สิน และ แม่ส่า อำเภอศรีสัชนาลัย มีพื้นที่เพาะปลูก 32,734 ไร่ (ปี 2023)
* ละมุดสุโขทัย: ละมุดรสหวานจัดที่ปลูกในพื้นที่อำเภอสวรรคโลก (เฉพาะตำบลท่าทอง, ปากน้ำ, คลองกระจง และ เมืองบางยม) และ อำเภอศรีสำโรง (เฉพาะตำบลสามเรือน และ วัดเกาะ) พื้นที่เพาะปลูกรวม 4,355 ไร่ (ปี 2023)
* มะยงชิดแม่ย่า: มะยงชิดที่ปลูกจากต้นที่ทาบกิ่งหรือหน่อจากต้นพันธุ์แม่ย่า ปลูกในอำเภอสวรรคโลก, ศรีสำโรง และเมือง
สุโขทันถือเป็นแหล่งเพาะปลูกอ้อยที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศไทยด้วยสภาพภูมิอากาศและภูมิประเทศที่เอื้อ ยอดการผลิตอ้อยในปี 2021-22 อยู่ที่ 2.6 ล้านตัน ถือเป็นผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดอันดับสี่ในภาคเหนือของไทย น้ำอ้อยหนึก เป็นน้ำตาลน้ำอ้อยที่ผลิตด้วยวิธีดั้งเดิมในท้องถิ่นของตำบลเกาะตาเลี้ยง อำเภอศรีสำโรง การผลิตใช้เวลารวม 5 เดือนและใช้แรงงานสูง ปัจจุบันถือเป็นน้ำตาลโบราณที่มีผู้ผลิตลดน้อยลงเรื่อย ๆ
กล้วยเป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจสำคัญของจังหวัดสุโขทัย ทีพื้นที่เพาะปลูกเฉพาะกล้วยน้ำว้ารวม 7,000 ไร่ ทั่วจังหวัด และจำนวนพื้นที่เพาะปลูกกำลังเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตำบลหนองตูม อำเภอกงไกรลาศ เป็นศูนย์กลางการผลิตกล้วยแปรรูปที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ โดยมีวิสาหกิจชุมชนที่เริ่มต้นผลิตตั้งแต่ปี 1996 สร้างเงินจากผลิตภัณฑ์กล้วยแปรรูปมากกว่า 1 พันล้านบาทในปี 2021 ส่วนกล้วยตานีมีปลูกมากที่สุดในตำบลคลองกระจง อำเภอสวรรคโลก ด้วยพื้นที่มากกว่า 7,000 ไร่ คลองกระจงยังเป็นที่ตั้งของสหกรณ์ผลิตบรรจุภัณฑ์จากใบตองจากต้นกล้วยตานีที่ผลิตส่งออกไปต่างประเทศ
การประมงเป็นอีกส่วนสำคัญในเศรษฐกิจของจังหวัด ด้วยจำนวนปลารวม 5,000 ตันในปี 2022 การประมงเป็นส่วนสำคัญของวิถีชีวิตคนจังหวัดสุโขทัยมาตั้งแต่ในอดีต โดยมีแม่น้ำยมและสาขาเป็นแหล่งการประมงตามธรรมชาติ คนท้องถิ่นมีความเชื่อว่า "ปลาจะไม่มีวันหายไปจากแม่น้ำยม" กระนั้น จำนวนปลาในแหล่งน้ำธรรมชาติของสุโขทัยมีปริมาณลดน้อยลงทุกปี อำเภอกงไกรลาศเป็นศูนย์กลางแปรรูปปลาที่สำคัญของจังหวัด ผลิตสินค้าทั้งปลาร้าและน้ำปลา
สุโขทัยเป็นที่ตั้งของโรงงานและสำนักงานภูมิภาคภาคเหนือตอนล่างขององค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย รัฐวิสาหกิจผู้ผลิตนมไทย-เดนมาร์ค ตั้งอยู่ในอำเภอศรีนคร การทำโคนมในจังหวัดสุโขทัยเริ่มต้นครั้งแรกในปี 1995 กระนั้นจำนวนเกษตรกรโคนมลดจำนวนลงตั้งแต่ปี 2003 โดยมีฟาร์มโคนมเหลือ 66 แห่งในสุโขทัยในปี 2010
การท่องเที่ยว
 ในอำเภอเมืองสุโขทัย]]
ภาคการท่องเที่ยวในจังหวัดสุโขทัยสร้างรายได้ 250 ล้านบาท ในปี 2024 ในปีเดียวกัน จังหวัดสุโขทัยมียอดนักท่องเที่ยวเดินทางมาเยือนรวม 1,043,697 คน มากกว่า 90% เป็นคนไทย ยอดนักท่องเที่ยวมาจังหวัดสุโขทัยยังคงไม่ฟื้นกลับสู่จำนวนสูงสุดในปี 2019 ที่ 1.5 ล้านคน เช่นเดียวกับจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติซึ่งก่อนปี 2020 คิดเป็นมากกว่า 27% ของนักท่องเที่ยวในสุโขทัยทั้งหมด
สุโขทัยถือเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทาง "เมืองรอง" การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) เขียนนำเสนอการท่องเที่ยวในสุโขทัยไว้ว่ามีสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญเช่น อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย, อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย และเมืองเก่าสวรรคโลก รวมถึงเป็นแหล่งงานหัตถกรรมพื้นบ้าน เช่น สังคโลก, การทอผ้าตีนจก และผ้าหมักโคลน นอกจากนี้ยังมีอาหารสำคัญเฉพาะคือ ก๋วยเตี๋ยวสุโขทัย และข้าวเปิ๊ป

ลอยกระทง-เผาเทียนเล่นไฟ เป็นเทศกาลประจำปีที่มีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย และถือเป็นหนึ่งในเทศกาลสำคัญของจังหวัด อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยจัดงานลอนกระทงเป็นประจำทุกปี โดยในปี 2025 มียอดผู้เข้าร่วมงานมากกว่า 50,000 คนในหนึ่งวัน และมากกว่า 300,000 คนตลอดทุกวันที่มีการจัดเทศกาล
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
* ตราประจำจังหวัด: รูปพ่อขุนรามคำแหงมหาราชประทับบนพระแท่นมนังคศิลาอาสน์
* ธงประจำจังหวัด: ธงพื้นสีแดง-เหลือง-เขียว แบ่งตามแนวนอน แถบสีเหลืองนั้นกว้างเป็น 2 เท่าของแถบสีแดงและสีเขียว ที่มุมธงด้านคันธงมีตราประจำจังหวัดเป็นรูปพ่อขุนรามคำแหงมหาราชประทับบนพระแท่นมนังคศิลาอาสน์
* คำขวัญประจำจังหวัด: มรดกโลกล้ำเลิศ กำเนิดลายสือไทย เล่นไฟลอยกระทง ดำรงพุทธศาสนา งามตาผ้าตีนจก สังคโลกทองโบราณ สักการแม่ย่าพ่อขุน รุ่งอรุณแห่งความสุข
* ต้นไม้ประจำจังหวัด: ตาล (Borassus flabellifer)
* ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกบัวหลวง (Nelumbo nucifera)
ไฟล์:Flag of Sukhothai Province.svg|ธงประจำจังหวัดสุโขทัย
ไฟล์:Seal of Sukhothai Province.svg|ตราประจำจังหวัดสุโขทัย
ไฟล์:Asian_palmyra_%28Borassus_flabellifer%29.JPG|ต้นตาล ต้นไม้ประจำจังหวัดสุโขทัย
ไฟล์:Sacred_lotus_Nelumbo_nucifera.jpg|ดอกบัวหลวง ดอกไม้ประจำจังหวัดสุโขทัย
ไฟล์:Prov-scout-Sukhothai.png|ตราผ้าผูกคอลูกเสือประจำจังหวัดสุโขทัย

การเมืองการปกครอง
การปกครองส่วนภูมิภาค
การปกครองของสุโขทัยแบ่งออกเป็น 9 อำเภอ, 86 ตำบล, 843 หมู่บ้าน
{| class="wikitable sortable"
|+
!ลำดับที่
!ชื่ออำเภอ
!แผนที่ 
!พื้นที่ (ตร.กม)
!ประชากร (คน) 
!จำนวน ตำบล
!จำนวน หมู่บ้าน
|-
|1.
|เมืองสุโขทัย
| 
|581.474
|101,546
|10
|97
|-
|2.
|บ้านด่านลานหอย
| 
|1,018.11
|47,785
|7
|71
|-
|3.
|คีรีมาศ
| 
|521.9
|55,954
|10
|100
|-
|4.
|กงไกรลาศ
| 
|502.382
|62,888
|11
|109
|-
|5.
|ศรีสัชนาลัย
| 
|2,050.511
|90,706
|11
|148
|-
|6.
|ศรีสำโรง
| 
|565.731
|68,096
|13
|118
|-
|7.
|สวรรคโลก
| 
|586.192
|80,244
|14
|117
|-
|8.
|ศรีนคร
| 
|199.865
|25,297
|5
|49
|-
|9.
|ทุ่งเสลี่ยม
| 
|569.932
|48,744
|5
|59
|}

ทำเนียบเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัดสุโขทัย
{| class="toccolours"
|+ทำเนียบเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัดสุโขทัย
! width="50" style="background: Khaki;text-align: center;"| ลำดับ
! width="250" style="background: Khaki;text-align: center;"| ชื่อ
! width="250" style="background: Khaki;text-align: center;"| ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง
|-
| 1
| พระยาศรีสัชนาไลยบดี 
| พ.ศ. 2448–2450
|-
| 2
| พระพยุหาภิบาล 
| พ.ศ. 2450–2454 
|-
| 3
| พระยารามราชภักดี 
| พ.ศ. 2454–2461 
|-
| 4
| พระยาวิเชียรปราการ 
| พ.ศ. 2461–2470 
|-
| 5
| พระยาสุรินทร์ภักดี
| พ.ศ. 2470–2471
|-
| 6
| พระพิทักษ์อุทัยเขตต์ 
| พ.ศ. 2471–2472
|-
| 7
| พระยาอัธยาศัยวิสุทธิ์ 
| พ.ศ. 2473–2474 
|-
| 8
| พระประสงค์เกษมราษฎร์ 
| พ.ศ. 2475–
าอัธยาศัยวิสุทธิ์ 
| พ.ศ. 2473–2474 
|-
| 8
| พระประสงค์เกษมราษฎร์ 
| พ.ศ. 2475–2477
|-
| 9
| พระสนิทประชานันท์ 
| พ.ศ. 2478
|-
| 10
| หลวงอรรถวิจิตรจรรยารักษ์ 
| พ.ศ. 2479
|-
| 11
| พระอนุมานสารกรรม 
| พ.ศ. 2480–2483 
|-
| 12
| หลวงนรัตถรักษา 
| พ.ศ. 2484–2486 
|-
| 13
| นายพินิต อักษรสารสิทธิ์ 
| พ.ศ. 2487
|-
| 14
| ขุนระดับคดี 
| พ.ศ. 2488
|-
| 15
| ขุนพิเศษนครกิจ 
| พ.ศ. 2489 
|-
| 16
| ขุนรัตนวรพงศ์ 
| พ.ศ. 2489–2490
|-
| 17
| หลวงอนุมัติราชกิจ 
| พ.ศ. 2490–2495
|-
| 18
| นายเชื่อม ศิริสนธิ 
| พ.ศ. 2495–2500
|-
| 19
| นายเฉลิม ยูปานนท์ 
| พ.ศ. 2501–2505
|-
| 18
| นายเชื่อม ศิริสนธิ (ครั้งที่ 2)
| พ.ศ. 2505–2508
|-
| 20
| นายสมาส อมาตยกุล
18
| นายเชื่อม ศิริสนธิ (ครั้งที่ 2)
| พ.ศ. 2505–2508
|-
| 20
| นายสมาส อมาตยกุล 
| พ.ศ. 2508–2512 
|-
| 21
| นายรังสรรค์ รังสิกุล 
| พ.ศ. 2512–2515
|-
| 22
| นายเฉลิม ถาวรเวช 
| พ.ศ. 2515–2519
|-
| 23
| นายดำรง วชิโรดม 
| พ.ศ. 2519–2522
|}
{| class="toccolours"
|+ทำเนียบเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัดสุโขทัย (ต่อ)
! width="50" style="background: Khaki;text-align: center;"| ลำดับ
! width="250" style="background: Khaki;text-align: center;"| ชื่อ
! width="250" style="background: Khaki;text-align: center;"| ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง
|-
| 24
| นายเลอเดช เจษฎาฉัตร 
| พ.ศ. 2522–2523
|-
| 25
| นายไพฑูรย์ ลิมปิทีป 
| พ.ศ. 2523–2525 
|-
| 26
| นายอาษา เมฆสวรรค์ 
| พ.ศ. 2525–2527
|-
| 27
| พ.ต.อรุณ สังฆสุบรรณ์ 
| พ.ศ. 2528–2531 
|-
| 28
| พ.ต.ไพศาล โอวาทตระกูล 
| พ.ศ. 2531–2532
|-
| 29
| นายธวัช มกรพงศ์ 
| พ.ศ. 2532–2534
|-
| 30
| นายณัฎฐ์ ศรีวิหค 
| พ.ศ. 2534–2535
|-
| 31
| นายเกียรติพันธ์ น้อ
–2534
|-
| 30
| นายณัฎฐ์ ศรีวิหค 
| พ.ศ. 2534–2535
|-
| 31
| นายเกียรติพันธ์ น้อยมณี 
| พ.ศ. 2535–2538
|-
| 32
| นายประพันธ์ ชลวีระวงศ์ 
| พ.ศ. 2538–2541
|-
| 33
| นายนรินทร์ พานิชกิจ 
| พ.ศ. 2541–2544 
|-
| 34
| นายอมรทัต นิรัติศยกุล 
| พ.ศ. 2544–2546
|-
| 35
| นายสุกิจ เจริญรัตนกุล 
| พ.ศ. 2546–2549
|-
| 36
| นายวันชัย สุทิน 
| พ.ศ. 2549–2551
|-
| 37
| นายโยธินศร์ สมุทรคีรีจ์ 
| พ.ศ. 2551–2552
|-
| 38
| นายจักริน เปลี่ยนวงษ์ 
| พ.ศ. 2552–2555
|-
| 39
| นางสุมิตรา ศรีสมบัติ 
| พ.ศ. 2555–2556
|-
| 38
| นายจักริน เปลี่ยนวงษ์ (ครั้งที่ 2)
| พ.ศ. 2556–2557
|-
| 40
| นายปิติ แก้วสลับสี
| พ.ศ. 2557–2560
|-
| 41
| นายพิพัฒน์ เอกภาพันธ์ 
| พ.ศ. 2560
นายปิติ แก้วสลับสี
| พ.ศ. 2557–2560
|-
| 41
| นายพิพัฒน์ เอกภาพันธ์ 
| พ.ศ. 2560–2561
|-
| 42
| นายไมตรี ไตรติลานันท์
| พ.ศ. 2561–2563
|-
| 43
| นายวิรุฬ พรรณเทวี
| พ.ศ. 2563–2565
|-
| 44
| นายสุชาติ ทีคะสุข
| พ.ศ. 2565–2567
|-
| 45
| นายนพฤทธิ์ ศิริโกศล
| พ.ศ. 2567–ปัจจุบัน
|}
รายชื่อนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด
{| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:center;
|-
! ลำดับ
! รายชื่อ 
! เริ่มดำรงตำแหน่ง
! สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง
! หมายเหตุ
|-
| 1
| นายมงคล เดชภิรัตนมงคล
| 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2543
| 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2545
|
|-
! 2 
| นายสุธี อินทิพย์
| 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2545
| 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2547
| 
|-
! rowspan = "2"| 3 (1) 
| rowspan = "2"| นายมนู พุกประเสริฐ
| 14 มีนาคม พ.ศ. 2547
| 11 ธันวาคม พ.ศ. 2550
| นายก อบจ. จากการเลือกตั้งครั้งแรก ลาออกก่อนครบวาระ
|-
| 20 มกราคม พ.ศ. 2551
| 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2554
| ลาออก เพื่อลงสมัคร สส. 
|-
! 4 
| นางพรรณสิริ กุลนาถศิริ
| 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2554
| 1 กุมภาพันธ์ พ.
ร สส. 
|-
! 4 
| นางพรรณสิริ กุลนาถศิริ
| 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2554
| 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562
| ลาออก เพื่อลงสมัคร สส. 
|-
! rowspan = "2"| 3 (2) 
| rowspan = "2"| นายมนู พุกประเสริฐ
| 20 ธันวาคม พ.ศ. 2563
| 19 กันยายน พ.ศ. 2567
| ลาออกก่อนครบวาระ 
|-
| 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567
| ปัจจุบัน
| 
|-
|}
การปกครองส่วนท้องถิ่น
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่บริหารทั้งพื้นที่ของจังหวัดสุโขทัย คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุโขทัย และมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับพื้นฐาน 90 แห่ง ประกอบด้วย เทศบาลเมือง 4 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมืองกลางดง เทศบาลเมืองศรีสัชนาลัย เทศบาลเมืองสวรรคโลก และเทศบาลเมืองสุโขทัยธานี, เทศบาลตำบล 16 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 69 แห่ง 
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;"
|+รายชื่อองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดสุโขทัย
! ชื่อ
! ประเภท
! อำเภอ
! จำนวนประชากร (คน)
|-
|สุโขทัยธานี||align=center| ||rowspan=12|อำเภอเมืองสุโขทัย||align=right|13,664
|-
|บ้านสวน||rowspan=3 align=center| ||align=right|4,265
|-
|เมืองเก่า||a
13,664
|-
|บ้านสวน||rowspan=3 align=center| ||align=right|4,265
|-
|เมืองเก่า||align=right|7,104
|-
|บ้านกล้วย||align=right|15,950
|-
|บ้านสวน||rowspan=8 align=center| ||align=right|
|-
|เมืองเก่า||align=right|
|-
|ปากแคว||align=right|
|-
|ยางซ้าย||align=right|
|-
|บ้านหลุม||align=right|
|-
|ตาลเตี้ย||align=right|
|-
|ปากพระ||align=right|
|-
|วังทองแดง||align=right|
|-
|ลานหอย||rowspan=2 align=center| ||rowspan=8|อำเภอบ้านด่านลานหอย||align=right|3,539
|-
|ตลิ่งชัน||align=right|9,966
|-
|ลานหอย||rowspan=6 align=center| ||align=right|
|-
|บ้านด่าน||align=right|
|-
|วังตะคร้อ||align=right|
|-
|วังน้ำขาว||align=right|
|-
|หนองหญ้าปล้อง||align=rig
วังตะคร้อ||align=right|
|-
|วังน้ำขาว||align=right|
|-
|หนองหญ้าปล้อง||align=right|
|-
|วังลึก||align=right|
|-
|ทุ่งหลวง||rowspan=2 align=center| ||rowspan=11|อำเภอคีรีมาศ||align=right|7,062
|-
|บ้านโตนด||align=right|2,962
|-
|โตนด||rowspan=9 align=center| ||align=right|
|-
|บ้านป้อม||align=right|
|-
|สามพวง||align=right|
|-
|ศรีคีรีมาศ||align=right|
|-
|หนองจิก||align=right|
|-
|นาเชิงคีรี||align=right|
|-
|หนองกระดิ่ง||align=right|
|-
|บ้านน้ำพุ||align=right|
|-
|ทุ่งยางเมือง||align=right|
|-
|กงไกรลาศ||align=center| ||rowspan=11|อำเภอกงไกรลาศ||align=right|4,021
|-
|กง||rowspan=10 align=center| ||align=right|
|-
|ไกรนอก||align=right|
|-
|ไ
1
|-
|กง||rowspan=10 align=center| ||align=right|
|-
|ไกรนอก||align=right|
|-
|ไกรกลาง||align=right|
|-
|ไกรใน||align=right|
|-
|ดงเดือย||align=right|
|-
|ป่าแฝก||align=right|
|-
|กกแรต||align=right|
|-
|ท่าฉนวน||align=right|
|-
|หนองตูม||align=right|
|-
|บ้านใหม่สุขเกษม||align=right|
|-
|ศรีสัชนาลัย||align=center| ||rowspan=10|อำเภอศรีสัชนาลัย||align=right|14,876
|-
|หาดเสี้ยว||align=center| ||align=right|6,459
|-
|ป่างิ้ว||rowspan=8 align=center| ||align=right|
|-
|แม่สำ||align=right|
|-
|แม่สิน||align=right|
|-
|บ้านตึก||align=right|
|-
|หนองอ้อ||align=right|
|-
|ดงคู่||align=right|
|-
|บ้านแก่ง||align=right|
|-
|สารจิตร||align=right|
|-
|
-
|ดงคู่||align=right|
|-
|บ้านแก่ง||align=right|
|-
|สารจิตร||align=right|
|-
|ศรีสำโรง||align=center| ||rowspan=13|อำเภอศรีสำโรง||align=right|7,161
|-
|วังลึก||rowspan=12 align=center| ||align=right|
|-
|สามเรือน||align=right|
|-
|บ้านนา||align=right|
|-
|วังทอง||align=right|
|-
|นาขุนไกร||align=right|
|-
|เกาะตาเลี้ยง||align=right|
|-
|วัดเกาะ||align=right|
|-
|บ้านไร่||align=right|
|-
|ทับผึ้ง||align=right|
|-
|บ้านซ่าน||align=right|
|-
|วังใหญ่||align=right|
|-
|ราวต้นจันทร์||align=right|
|-
|เมืองสวรรคโลก||align=center| ||rowspan=13|อำเภอสวรรคโลก||align=right|14,804
|-
|ในเมือง||rowspan=4 align=center| ||align=right|8,053
|-
|ป่ากุมเกาะ
t|14,804
|-
|ในเมือง||rowspan=4 align=center| ||align=right|8,053
|-
|ป่ากุมเกาะ||align=right|8,125
|-
|คลองยาง||align=right|7,648
|-
|เมืองบางขลัง||align=right|4,826
|-
|คลองกระจง||rowspan=8 align=center| ||align=right|
|-
|วังไม้ขอน||align=right|
|-
|ย่านยาว||align=right|
|-
|นาทุ่ง||align=right|
|-
|เมืองบางยม||align=right|
|-
|ท่าทอง||align=right|
|-
|ปากน้ำ||align=right|
|-
|หนองกลับ||align=right|
|-
|ศรีนคร||align=center| ||rowspan=6|อำเภอศรีนคร||align=right|3,012
|-
|ศรีนคร||rowspan=5 align=center| ||align=right|
|-
|นครเดิฐ||align=right|
|-
|น้ำขุม||align=right|
|-
|คลองมะพลับ||align=right|
|-
|หนองบัว||align=right|
|-
|กลางดง||rowspa
right|
|-
|คลองมะพลับ||align=right|
|-
|หนองบัว||align=right|
|-
|กลางดง||rowspan=1 align=center|เทศบาลเมือง||rowspan=6|อำเภอทุ่งเสลี่ยม||align=right|11,561
|-
|ทุ่งเสลี่ยม||rowspan=2 align=center|เทศบาลตำบล||align=right|7,201
|-
|เขาแก้วศรีสมบูรณ์||align=right|7,808
|-
|บ้านใหม่ไชยมงคล||rowspan=3 align=center| ||align=right|
|-
|ไทยชนะศึก||align=right|
|-
|ทุ่งเสลี่ยม||align=right|
|}
วัฒนธรรม
ศาสนา

ข้อมูล ณ ปี 2014 ประชากร 99.8% ของจังหวัดสุโขทัยนับถือศาสนาพุทธ รองลงมาคือศาสนาคริสต์ ที่ 0.2% ในจังหวัดสุโขทัยวัด 385 แห่ง ณ ปี 2022 โดยอำเภอศรีสัชนาลัยมีจำนวนวัดมากที่สุดที่ 69 แห่ง สุโขทัยมีวัดระดับพระอารามหลวง 4 แห่ง ณ ปี 2014 ได้แก่ วัดหนองโว้ง, วัดสว่างอารมณ์วรวิหาร (อำเภอสวรรคโลก), วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหาร (อำเภอศรีสัชนาลัย) และ วัดราษฎร์ศรัทธาธรรม (อำเภอศรีนคร)

ศาสนาอิสลามเป็นศาสนากลุ่มน้อยในจังหวัดสุโขทัย มัสยิดอัซฮาบุ้ลยันนะฮ์ ในอำเภอศรีสำโรง เป็นมัสยิดแห่งแรกของจังหวัด เปิดในปี 2012
พระแม่ย่า เป็นเทพเจ้าสตรีที่คนจังหวัดสุโขทัยนับถือ เทวรูปของพระแม่ย่าค้นพบในอำเภอคีรีมาศ และต่อมาย้ายมาประดิษฐานในตัวเมืองสุโขทัย มีการบูชาในฐานะเทพเจ้าคู่บ้านคู่เมืองของสุโขทัย และมีความเชื่อว่าคือนางเสือง มารดาของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช

ภาษา
สำเนียงสุโขทัยเป็นสำเนียงเฉพาะของภาษาไทยกลางที่มีใช้ในจังหวัดสุโขทัย โดยสำเนียงสุโขทัยมีความแตกต่างในแง่ของการออกเสียงวรรณยุกต์จากภาษาไทยภาคกลาง สำเนียงสุโขทัยมีระบบเสียงเช่นเดียวกับภาษาไทยภาคกลาง เว้นแต่เพียงเสียงวรรณยุกต์ โดยเสียงเอกกับเสียงจัตวาออกเสียงสลับกัน เช่น ฉัน ออกเสียงเป็น ฉั่น และ ไก่ ออกเสียงเป็น ไก๋
คำเมืองหรือภาษาถิ่นเหนือมีใช้ทั่วไปในพื้นที่ภูเขาทางทิศตะวันตกของจังหวัด และใช้ปะปนกับภาษาไทยกลางในแถบพื้นที่ภูเขาตอนเหนือของจังหวัด โดยมีเส้นแบ่งเขตภาษาไทยกลางกับคำเมืองอยู่ที่อำเภอทุ่งเสลี่ยมกับอำเภอศรีสำโรง และตอนเหนือของอำเภอศรีสัชนาลัย นอกจากนี้ยังมีพบการใช้ภาษาถิ่นอีสานในบางพื้นที่ของตำบลหาดเสี้ยว อำเภอศรีสัชนาลัย และตำบลคลองมะพลับ อำเภอศรีนคร
การขนส่ง
ทางถนน
จังหวัดสุโขทัยมีระยะห่างจากกรุงเทพมหานครอยู่ประมาณ 427 กม. มีทางหลวงสายสำคัญที่ตัดผ่าน ได้แก่ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ซึ่งเป็นถนนสายเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก เชื่อมต่อกับจังหวัดตากและจังหวัดพิษณุโลก, ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 เชื่อมต่อกับจังหวัดกำแพงเพชรและจังหวัดแพร่, และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 102 เชื่อมต่อกับจังหวัดอุตรดิตถ์ สามารถเดินทางได้ด้วย รถส่วนตัวและรถสาธารณะ เช่น รถทัวร์ รถประจำทาง รถตู้ สามารถขึ้นได้ที่ สถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดสุโขทัย และจุดจอดรับทั่วจังหวัดในแต่ละอำเภอ

ทางราง
ในสุโขทัย มีสถานีรถไฟ 2 แห่ง ได้แก่ สถานีรถไฟสวรรคโลก อำเภอสวรรคโลก และสถานีรถไฟคลองมะพลับ อำเภอศรีนคร โดยเป็นทางรถไฟสายรองที่แยกออกจากเส้นทางรถไฟสายเหนือจาก สถานีชุมทางบ้านดารา ปัจจุบันมีเพียงขบวนเดียวที่เข้าออกเส้นทางสายนี้ คือ ขบวนรถท้องถิ่นที่ 405/406 ศิลาอาสน์-สวรรคโลก-ศิลาอาสน์

โดยคาดว่าในอนาคตจะมีรถไฟความเร็วสูงสายเหนือตัดผ่านจังหวัดสุโขทัย โดยมีสถานี 2 แห่งที่ตั้งในจังหวัด ได้แก่ สถานีรถไฟความเร็วสูงสุโขทัย และสถานีรถไฟความเร็วสูงศรีสัชนาลัย
ทางอากาศ
มี ท่าอากาศยานสุโขทัย หรือ สนามบินสุโขทัย ตั้งอยู่ในเขต 3 ตำบล คือ ต.ท่าทอง ต.คลองกระจง และ ต.ย่านยาว อ.สวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย ให้บริการโดย บางกอกแอร์เวย์ส ของ บริษัท การบินกรุงเทพ จำกัด โดยมีเส้นทางคือ กรุงเทพ/สุวรรณภูมิ-สุโขทัย 4 เที่ยวทุกวัน

ระยะทางจากตัวเมืองไปยังอำเภอต่างๆ
* อำเภอศรีสำโรง 19 กิโลเมตร
* อำเภอคีรีมาศ 22 กิโลเมตร
* อำเภอกงไกรลาศ 22 กิโลเมตร
* อำเภอบ้านด่านลานหอย 31 กิโลเมตร
* อำเภอสวรรคโลก 39 กิโลเมตร
* อำเภอศรีนคร 49 กิโลเมตร
* อำเภอทุ่งเสลี่ยม 65 กิโลเมตร
* อำเภอศรีสัชนาลัย 66 กิโลเมตร

การศึกษา
ดูบทความหลักที่:รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดสุโขทัย
สถานศึกษาในจังหวัดสุโขทัยมีทั้งหมด 371 แห่ง แบ่งได้ดังนี้
{| class="wikitable"
|+สถานศึกษาแบ่งตามสังกัด
!สังกัด
!จำนวน
|-
|องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 
|35
|-
|สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุโขทัย เขต1 
|124
|-
|สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุโขทัย เขต2 
|162
|-
|สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุโขทัย
|27
|-
|สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา
|7
|-
|สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาเอกชน
|10
|-
|สถาบันอุดมศึกษาของรัฐ
|3
|-
!รวม
!368
|}
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
|+สถานศึกษาขั้นพื้นฐาน
!สังกัด/
! rowspan="2" |องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่น
! rowspan="2" |สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษา
ประถมศึกษา สุโขทัย เขต1
! rowspan="2" |ส
owspan="2" |สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษา
ประถมศึกษา สุโขทัย เขต1
! rowspan="2" |สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษา
ประถมศึกษา สุโขทัย เขต2
! rowspan="2" |สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุโขทัย
! rowspan="2" |สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาเอกชน
! rowspan="2" |รวม
|-
!อำเภอ 
|-
|เมืองสุโขทัย
|7
|32
| -
|5
|4
|48
|-
|บ้านด่านลานหอย
|2
|24
| -
|2
| -
|28
|-
|คีรีมาศ
|4
|32
| -
|2
| -
|38
|-
|กงไกรลาศ
|1
|36
| -
|3
| -
|40
|-
|ศรีสัชนาลัย
|4
| -
|59
|4
|1
|68
|-
|ศรีสำโรง
|3
| -
|35
|4
|3
|45
|-
|สวรรคโลก
|10
| -
|29
|4
|2
|45
|-
|ศรีนคร
|2
| -
|14
|1
| -
|17
|-
|ทุ่งเสลี่ยม
|2
| -
|25
|2
| -
|29
|-
!รวม
!35
!124
!162
!27
!10
!358
|}
*สำนักงานเขตพื้นที่ก
|2
| -
|25
|2
| -
|29
|-
!รวม
!35
!124
!162
!27
!10
!358
|}
*สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา สุโขทัย แบ่งเป็นสองเขต ดูบทความหลักที่:รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดสุโขทัย*
โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอ
เมืองสุโขทัย : โรงเรียนสุโขทัยวิทยาคม (โรงเรียนประจำจังหวัดสุโขทัย), โรงเรียนอุดมดรุณี (โรงเรียนประจำจังหวัดสุโขทัย (หญิง))

บ้านด่านลานหอย : โรงเรียนบ้านด่านล่านหอยวิทยา

ศรีสำโรง : โรงเรียนศรีสำโรงชนูปถัมภ์

คีรีมาศ : โรงเรียนคีรีมาศพิทยาคม

สวรรคโลก : โรงเรียนสวรรค์อนันต์วิทยา (โรงเรียนประจำจังหวัดสุโขทัย)

กงไกรลาศ : โรงเรียนกงไกรลาศวิทยา

ศรีนคร : โรงเรียนศรีนคร

ศรีสัชนาลัย : โรงเรียนเมืองเชลียงวิทยา
ทุ่งเสลี่ยม : โรงเรียนทุ่งเสลี่ยมชนูปถัมภ์
{| class="wikitable"
|+ระดับอาชีวศึกษา
!สังกัด 
!ชื่อ 
!ประเภท 
!ที่ตั้งอำเภอ 
|-
! rowspan="6" |อาชีวศึกษา 
|วิทยาลัยเทคนิคสุโขทัย 
|วิทยาลัยเทคนิค
| rowspan="3" |เมืองสุโขทัย
|-
|วิทยาลัยอาชีวศึกษาสุโขทัย
|วิทยาลัยอาชีวศึกษา
|-
|วิทยาลัยสารพัดช่างสุโขทัย
|วิทยาลัยสารพัดช่าง
|-
|วิทยาลัยการอาชีพศรีสัชนาลัย
|วิทยาลัยการอาชีพ
|ศรีสัชนาลัย
|-
|วิทยาลัยการอาชีพศรีสำโรง
|วิทยาลัยการอาชีพ
|ศรีสำโรง
|-
|วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีสุโขทัย
|วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยี
|สวรรคโลก
|-
!สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
|วิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย
|วิทยาลัยนาฏศิลป
|เมืองสุโขทัย
|-
! colspan="4" |รวม 7 แห่ง
|}

ระดับอุดมศึกษา
* มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตสุโขทัย
* มหาวิทยาลัยรามคำแหง วิทยาเขตสุโขทัย
* ศูนย์วิทยพัฒนา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช จังหวัดสุโขทัย

สาธารณสุข
จังหวัดสุโขทัยมีโรงพยาบาลอยู่กระจายทั่วจังหวัด โดยมีโรงพยาบาลประจำจังหวัดทั่วไปหรือโรงพยาบาลประจำอำเภอขนาดใหญ่ อยู่สองแห่ง ได้แก่ โรงพยาบาลสุโขทัย (โรงพยาบาลประจำจังหวัด) และโรงพยาบาลศรีสังวรสุโขทัย (โรงพยาบาลประจำอำเภอขนาดใหญ่) และโรงพยาบาลขนาดอื่น ๆ อีก 130 แห่ง

โรงพยาบาลประจำอำเภอ
* โรงพยาบาลกงไกรลาส
* โรงพยาบาลคีรีมาศ
* โรงพยาบาลบ้านด่านลานหอย
* โรงพยาบาลศรีนคร
* โรงพยาบาลศรีสัชนาลัย
* โรงพยาบาลสวรรคโลก
* โรงพยาบาลทุ่งเสลี่ยม
โรงพยาบาลเอกชน
* โรงพยาบาลพัฒนเวชสุโขทัย
* โรงพยาบาลรวมแพทย์ สุโขทัย
* สถานพยาบาลหมออาคม

ผู้มีชื่อเสียงที่เกิดในจังหวัดสุโขทัย
วงการบันเทิง
* ชินกร ไกรลาศ (ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง เพลงลูกทุ่ง พ.ศ.2541)
* ประทีป สุขโสภา (ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง เพลงพื้นบ้าน พ.ศ.2563)
* พงษ์ศักดิ์ พงษ์สุวรรณ (เท่ง เถิดเทิง) นักร้อง นักแสดงตลก 1 ใน สมาชิกแก๊งสามช่า
* บุญญาวัลย์ พงษ์สุวรรณ (ส้มเช้ง สามช่า) นักแสดงตลก อินฟลูเอนเซอร์
* พวง แก้วประเสริฐ (น้าพวง เชิญยิ้ม) นักแสดงตลก และ 1 ในสมาชิกจำอวดหน้าม่าน (เพลงฉ่อย) 
* อติรุจ กิตติพัฒนะ (แคน) พิธิกรและผู้ประกาศข่าวช่อง 3 เอชดี 
* ดรุณี สุทธิพิทักษ์ (เป็กกี้ ศรีธัญญา) พิธีกร นักร้อง นักแสดง
* สุภิสรา ศรีสุจินต์ (แก้ม ภิสรา) อดีตแชมป์ 103 สมัย รายการ ไมค์หมดหนี้ เสี่ยงโชค นักแสดง และ ศิลปินสังกัด แบมบูบีท

วงการการเมือง
* สมศักดิ์ เทพสุทิน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
* พรรณสิริ กุลนาถศิริ อดีตสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคเพื่อไทย 
* ณัคนางค์ กุลนาถศิริ สมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคเพื่อไทย เขต1
* กัญญาวีร์ ทองสงค์ อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคประชาชน เขต1
* ชูศักดิ์ คีรีมาศทอง สมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคเพื่อไทย เขต2
* ณรัฐพงศ์ พรหมมี อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคประชาชน เขต2
* วศินภัทร์ กิตตินันท์พาณิช อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคกล้าธรรม เขต 2
* ประภาพร ทองปากน้ำ สมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคเพื่อไทย เขต3
* นราธิป ภูมิถาวร อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคประชาชน เขต3
* สมเจตน์ ลิมปะพันธุ์ สมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคภูมิใจไทย เขต4
* จักรวาล ชัยวิรัตน์นุกุล อดีตสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคเพื่อไทย เขต4
* นวพันธ์ เอื้อคณิต อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคกล้าธรรม เขต4
* นาตยา กรุณามิตร อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคประชาชน เขต 4
* ป
าธรรม เขต4
* นาตยา กรุณามิตร อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคประชาชน เขต 4
* ประภาภรณ์ เชยวัดเกาะ อดีตผู้สมัครสมาชิกผู้แทนราษฏร พรรคประชาธิปัตย์ เขต1
วงการกีฬา

* พันตำรวจโท วิจารณ์ พลฤทธิ์ อดีตนักกีฬามวยสากลสมัครเล่น โอลิมปิกฤดูร้อน ซิดนีย์ 2000

พระภิกษุสงฆ์/สามเณร

* หลวงพ่อห้อม อมโร อดีตเจ้าอาวาสวัดคูหาสุวรรณ
* สามเณร กวีพัฒน์ ช่างทำ (สามเณรสกาย) อดีตสามเณรปลูกปัญญาธรรมปี ๑๐

อ้างอิง

ดูเพิ่ม
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดสุโขทัย
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดสุโขทัย
* รายชื่อวัดในจังหวัดสุโขทัย 
* สถานีรถไฟสวรรคโลก

แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด 
* ประวัติจังหวัดสุโขทัย 
* เว็บไซต์จังหวัดสุโขทัย