วัฒนธรรมหงชาน
วัฒนธรรมหงชาน ( , ) เป็นวัฒนธรรมยุคหินใหม่ ในลุ่มแม่น้ำเหลียว แหล่งโบราณคดีหงชานพบในพื้นที่ที่ทอดยาวจาก มองโกเลียใน ถึง เหลียวหนิง และมีช่วงอายุตั้งแต่ 4,700 ถึง 2,900 ปีก่อนคริสตกาล

วัฒนธรรมนี้ตั้งชื่อตามหงชานโฮ่ว ( ) ซึ่งเป็นแหล่งโบราณคดีที่อยู่ในเขตหงชาน ฉือเฟิง แหล่งโบราณคดีหงชานโฮ่วถูกค้นพบโดย Torii Ryūzō นักโบราณคดีชาวญี่ปุ่นในปี 1908 และถูกขุดสำรวจขนานใหญ่ในปี 1935 โดย Kōsaku Hamada และ Mizuno Seiichi
บริบททางประวัติศาสตร์
ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีนก่อนหน้าวัฒนธรรมหงชาน คือ วัฒนธรรมซิงหลงวา (兴隆洼; 6,200 – 5,400 ปีก่อนคริสตกาล) วัฒนธรรมซินเล่อ (新乐文化; 5,300 – 4,800 ปีก่อนคริสตกาล) วัฒนธรรมเจ้าเป่าโกว (赵宝沟文化; 5,400 – 4,500 ปีก่อนคริสตกาล) ทั้งนี้วัฒนธรรมหงชานอาจร่วมสมัยกับซินเล่อ และที่เกิดหลังจากนั้นเล็กน้อย

วัฒนธรรมหย่างเฉาที่กินอาณาบริเวณขนาดใหญ่ อยู่ร่วมสมัยกับวัฒนธรรมหงชาน (ดูแผนที่) วัฒนธรรมทั้งสองนี้มีปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน
พันธุศาสตร์และเอกลักษณ์ชาติพันธุ์
การศึกษาโดย Yinqiu Cui et al. ในปีพ.ศ. 2556 พบว่าร้อยละ 63 ของกลุ่มตัวอย่างพันธุศาสตร์ที่คละกันจากแหล่งโบราณคดีต่าง ๆ ของวัฒนธรรมหงชาน ถูกระบุเป็นพันธุกรรมแบบ subclade N1 (xN1a, N1c) ของ กลุ่ม haplogroup N-M231 (แฮ็ปโลกรุ๊ป N - พันธุกรรมเด่นที่พบในมนุษย์จากการถ่ายทอดผ่านทางฝ่ายชาย ส่วนมากใช้ชีวิตในแถบยูเรเชียตอนเหนือ) จากการคำนวณ N (ค่าบ่งชี้หลักของพันธุกรรมแฮ็ปโลกรุ๊ป N) สูงถึงร้อยละ 89 ซึ่งโดดเด่นออกจากชาติพันธุ์อื่น ๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกในช่วงยุคหินใหม่ และพบว่าอัตราส่วน N จะค่อย ๆ ลดลงเมื่อเวลาผ่านไป ปัจจุบันมนุษย์ที่มีพันธุกรรม แฮ็ปโลกรุ๊ป N นี้พบมากที่สุดในฟินแลนด์ รัฐบอลติก และในกลุ่มชาติพันธุ์ทางเ
ธุกรรม แฮ็ปโลกรุ๊ป N นี้พบมากที่สุดในฟินแลนด์ รัฐบอลติก และในกลุ่มชาติพันธุ์ทางเหนือของไซบีเรียเช่น ยาคุทส์ (Yakuts)
กลุ่มพันธุกรรมอื่น ๆ ที่ถูกระบุในการศึกษา ได้แก่ C และ O2a (O2a2) ซึ่งทั้งสองกลุ่มพันธุกรรมนี้มีอิทธิพลเหนือประชากรในปัจจุบัน

รายงานการศึกษาปี 2563 โดยเนลสันและคณะ พยายามเชื่อมโยงวัฒนธรรมหงชาน กับบริบททางภาษา "Transeurasian" (ดู ภาษา Altaic)

โบราณวัตถุ

ศิลปวัตถุของ วัฒนธรรมหงชาน ที่ถูกฝังใต้ดินที่เป็นที่รู้จักมากที่สุด ได้แก่ ศิลปกรรมงานแกะหยก โดยเฉพาะที่เป็นที่รู้จักกว้างขวางในเรื่อง หินหยกรูป มังกรหมู (หรือ ทารกมังกร) นอกจากนี้ยังพบตุ๊กตาดินเผา รูปตุ๊กดาหญิงตั้งครรภ์ทั่วพื้นที่วัฒนธรรมหงซาน ยังมีการขุดพบแหวนทองแดงขนาดเล็กด้วย
ไฟล์:Neolithic jade hoof-shape, Hongshan Culture, Liaoning.jpg|จี้ หยก รูปคล้าย กีบ วัฒนธรรมหงชานใน เหลียวหนิง ที่ พิพิธภัณฑ์แห่งชาติจีน ปักกิ่ง
ไฟล์:Neolithic jade plaque, Hongshan Culture, Liaoning, 2002-3.jpg|เครื่องประดับหยกรูปสัตว์ วัฒนธรรมหงชาน, Niuheliang Lingyuan เหลียวหนิง ปี 2546 ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติจีน ปักกิ่ง 
ไฟล์:Neolithic jade ornament, Hongshan Culture, Liaoning,1987.jpg|หยกประดับเป็นรูป เมฆแขวน ขนาดประมาณ 20 ซม. วัฒนธรรมหงซาน ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติจีน 
ไฟล์:Neolithic jade 3-ring bi, Hongshan Culture, Liaoning, 2002-3.jpg|เครื่องประดับหยกในรูปแบบของ ปี้ (璧, Bì) สามแผ่น ใน Niuheliang, หลิงหยวน เหลียวหนิง ปี 2545 พิพิธภัณฑ์แห่งช
ง ปี้ (璧, Bì) สามแผ่น ใน Niuheliang, หลิงหยวน เหลียวหนิง ปี 2545 พิพิธภัณฑ์แห่งชาติจีน 
ไฟล์:Cultura di hongshan (neolitico), oggetto rituale zhulong (dragone-maiale) in nefrite, da lianing, 3500 ac. ca.JPG|จี้ รูปมังกรหมู หรือ ตัวอ่อนมังกร วัฒนธรรมหงซานเหลียวหนิง ขนาด 15.3 ซม. อายุประมาณ 4700-3,000 ปีก่อนคริสตกาล Musée Guimet 
ไฟล์:Neolithic pottery pregnant woman, Hongshan Culture, Liaoning, 1982.JPG|หุ่นดินเผาผู้หญิง หรือ หญิงมีครรภ์ อายุ 3500 ปีก่อนคริสตกาล สูง 7.8 ซม. ค้นพบที่ เหลียวหนิง ปี 2525 วัฒนธรรมหงซาน พิพิธภัณฑ์แห่งชาติจีน
ไฟล์:British Museum Chinese jade Neolithic period Hongshan culture Coiled dragon Pig-dragon 11022019 1393.jp
jade Neolithic period Hongshan culture Coiled dragon Pig-dragon 11022019 1393.jpg|มังกรหมู จัดแสดงใน บริติชมิวเซียม
ศาสนา
แหล่งโบราณคดีที่ Niuheliang เป็นสถานที่ประกอบศาสนพิธีที่เป็นเอกลักษณ์ซึ่งเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมหงชาน นักสำรวจโบราณคดีได้ค้นพบวิหารใต้ดินขนาดใหญ่ใน Niuheliang ซึ่งสำรวจพบ แท่นบูชา และ สถูปกองหิน นักโบราณคดีตั้งชื่อว่า วิหารเทพธิดา เนื่องจากมีการค้นพบดินปั้นรูปศีรษะของหญิงที่มีดวงตาฝังประดับด้วย หยก โครงสร้างวิหารนี้ เป็นแบบวิหารใต้ดินซึ่งลึก 1 เมตร ประกอบขึ้นด้วยแท่นหินและผนังเที่มีภาพวาดจิตรกรรมฝาผนัง

โบราณวัตถุที่ตั้งอยู่ภายใน วิหารเทพธิดา คือ ประติมากรรมดินที่มีขนาดใหญ่ถึงสามเท่าของขนาดมนุษย์จริง รูปแกะสลักที่มีขนาดใหญ่มากนี้สันนิษฐานว่าอาจเป็นรูปเคารพของ เทพ ซึ่งไม่ได้ปรากฏในศาสนา และ วัฒนธรรมจีน อื่น ๆ
การมีอยู่ของเครือข่ายการค้าที่ซับซ้อนและอนุสรณ์สถาน (ทางศาสนา) เช่น เนินสุสาน และ วิหารเทพธิดา อาจบ่งชี้ถึงนัยยะของการดำรงอยู่ของ "อาณาจักร" ในชุมชน ก่อนประวัติศาสตร์ เหล่านี้

นอกจากนี้ยังมีการค้นพบ เครื่องปั้นดินเผา เขียนสีภายในวิหาร และขุดพบสุสานในบริเวณใกล้เคียงกว่า 60 แห่ง ทั้งหมดสร้างด้วยหินและปิดทับด้วยกองหินซึ่งมักรวมถึงสศิลปวัตถุจากหยกด้วย สถูปกองหิน สองกองถูกค้นพบบนยอดเนินสองแห่งที่อยู่ใกล้ ๆ โดยมีกลุ่มหลุมฝังศพทรงกลมหรือสี่เหลี่ยมจัตุรัสซึ่งทำจากหินปูนซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ด้านในมีการฝ้งรูปแกะสลักของ มังกร และ เต่า

มีการสันนิษฐานว่า อาจเริ่มมีการพลีกรรมทางศาสนาในวัฒนธรรมหงชาน
ฮวงจุ้ย
ตามข้อสันนิษฐานด้วยหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับคติเรื่อง ฮวงจุ้ย ในยุคแรก ๆ นอกจากที่พบในแหล่ง วัฒนธรรมหย่างเฉา แล้ว ยังพบในแหล่งวัฒนธรรมหงชานอีกด้วย การปรากฏขึ้นของทั้งรูปทรงกลมและสี่เหลี่ยมที่อนุสรณ์สถานทางศาสนา แสดงให้เห็นถึงการปรากฏตัวของจักรวาลแบบ ("สวรรค์ทรงกลม, โลกสี่เหลี่ยม")

ฮวงจุ้ยในยุคแรกอาศัยดาราศาสตร์เพื่อค้นหาความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับจักรวาล
พัฒนาการของอารยธรรมจีน
นักโบราณคดีจีนบางคน เช่น กัวต้าชุน มองว่าวัฒนธรรมหงชานเป็นขั้นสำคัญของพัฒนาการของอารยธรรมจีนยุคแรก ไม่ว่าความสัมพันธ์ทางภาษาของผู้คนในสมัยโบราณนั้นจะเป็นอย่างไร แต่เชื่อกันว่าวัฒนธรรมหงชานมีอิทธิพลอย่างมากต่อการพัฒนาอารยธรรมจีนในยุคแรก ๆ และยังมีส่วนในการพัฒนาการตั้งถิ่นฐานบนคาบสมุทรเกาหลีในสมัยโบราณ

ดูเพิ่ม
* รายชื่อวัฒนธรรมยุคหินใหม่ของจีน
* ยุคสำริด

อ้างอิง

อ่านเพิ่มเติม
* Allan, Sarah (ed), การก่อตัวของอารยธรรมจีน: มุมมองทางโบราณคดี, 
* จาง, กฺวางจื่อ . โบราณคดีของจีนโบราณ 
* Nelson, Sarah Milledge (ed), The Archaeology of Northeast China: Beyond the Great Wall,