กากถั่วเหลือง
กากถั่วเหลือง จัดเป็นกากพืชน้ำมันชนิดหนึ่ง โดยทั่วไปเป็นผลพลอยได้จากการผลิตน้ำมันถั่วเหลืองโดยการบดอัดและ/หรือการสกัด ในถั่วเหลือง 100 ส่วน ให้น้ำมันถั่วเหลืองประมาณร้อยละ 20 และกากถั่วเหลืองร้อยละ 80 กากถั่วเหลืองที่ผ่านการบดอัดและสกัดน้ำมันออกแล้วส่วนใหญ่ใช้ในอาหารทั้งอาหารมนุษย์และอาหารสัตว์ โดยหลักการใช้เป็นอาหารเสริมโปรตีนในการเป็นแหล่งพลังงานที่ใช้ในการเผาผลาญของร่างกาย

กากถั่วเหลืองที่นำมาใช้เป็นอาหารโดยเฉพาะในการขุนสัตว์มักผ่านความร้อนในระหว่างการผลิตก่อนใช้เป็นอาหาร เพื่อทำลายสารยับยั้งฮอร์โมนทริปซิน (trypsin inhibitors) ในถั่วเหลือง ซึ่งสารนี้เป็นตัวรบกวนการย่อยและดูดซับโปรตีน
ชนิด
กากถั่วเหลือง เป็นผลิตผลพลอยได้จากอุตสาหกรรมการผลิตน้ำมันถั่วเหลือง โดยปริมาณโปรตีนของกากถั่วเหลืองจะขึ้นอยู่กับวิธีการสกัด น้ำมัน และขนาดของเมล็ด แบ่งได้ 2-3 ชนิดคือ
* กากถั่วเหลืองไม่มีเปลือกผสม มีแต่เนื้อในล้วน หรือที่เรียกกันในทางการค้าว่า กากถั่วเหลือง 49% จากการวิเคราะห์พบว่ามีโปรตีนหยาบสูง (crude protein) อย่างน้อยร้อยละ 47.5–49 (คำนวณที่ค่าความชื้นขณะใช้ให้อาหารทั่วไปที่ร้อยละ 12) และหากเป็นวัตถุดิบแห้งมีโปรตีนหยาบ ถึงร้อยละ 51.5 –54 ส่วนเยื่อใย (crude fiber) ต่ำกว่าชนิดที่เปลือกผสมคือ มีประมาณร้อยละ 4.9 มีความเข้มข้นของพลังงานที่เผาผลาญได้ปานกลาง ประมาณ 3.38 เมกะแคลอรี (คือ 14.1 เมกะจูล) ต่อวัตถุดิบแห้ง 1 กิโลกรัม ผลิตภัณฑ์นี้มักให้อาหารสุกร ไก่เนื้อ และไก่ไข่
* กากถั่วเหลืองมีเปลือกถั่วเหลืองผสม หรือที่เรียกกันในทางการค้าว่า กากถั่วเหลือง 44% จากการวิเคราะห์พบว่ามีโปรตีนสูงอย่างน้อยร้อยละ 44 (คำนวณที่ค่าความชื้นขณะใช้ให้อาหารทั่วไปที่ร้อยละ 12) และหากเป็นวัตถุดิบแห้งมีโปรตีนหยาบ ถึงร้อยละ 47.6 –49 เยื่อใยประมาณร้อยละ 6.6 มีความเข้มข้นของพลังงานที่เผาผลาญได้ในวัตถุดิบนี้อยู่ที่ประมาณ 3.0 เมกะแคลอรี (คือ 12.5 เมกะจูล) ต่อวัตถุดิบแห้ง 1 กิโลกรัม เหมาะเป็นอาหารสัตว์โดยเฉพาะสัตว์เคี้ยวเอื้อง
* นอกจากนี้ในต่างประเทศยังแบ่งออกเป็นอีกชนิดคือ กากถั่วเหลืองไขมันเต็ม หรือ ถั่วเหลืองเอ็กซ์ทรูด ทำจากถั่วเหลืองทั้งเมล็ดไม่สกัดไขมัน มีความเข้มข้นของพลังงานที่เผาผลาญได้สูง (คือ มีพลังงานที่เผาผลาญได้ในวัตถุดิบนี้อยู่ที่ประมาณ 3.69 เมกะแคลอรี (เช่น 15.4 MJ) ต่อวัตถุแห้ง 1 กิโลกรัม) ความเข้มข้นของโปรตีนดิบอยู่ที่ประมาณร้อยละ 38 (เมื่อให้อาหาร) วัตถุดิบชนิดนี้ใช้ให้กับปศุสัตว์หลากประเภท
ส่วนประกอบทางเคมี
{| class="wikitable mw-collapsible float-right"
! rowspan="2" |
! colspan="2" |คุณค่าทางโภชนาการของมวลสดต่อ 1,000 กรัม ของ
|-
!กากถั่วเหลือง 44%
!กากถั่วเหลือง 49%
|-
|เส้นใยดิบ
| align="right" |60 กรัม
| align="right" |35 กรัม
|-
|วัตถุแห้ง
| align="right" |880 กรัม
| align="right" |880 กรัม
|-
|โปรตีนดิบ
| align="right" |440 กรัม
| align="right" |480 กรัม
|-
|โปรตีนดิบที่ใช้ได้
| align="right" |256 กรัม
| align="right" |270 กรัม
|-
|พลังงานสุทธิ
| align="right" |7.61 เมกะจูล
| align="right" |7.72 เมกะจูล
|-
|พลังงานแปลงสภาพ
| align="right" |12.11 เมกะจูล
| align="right" |12.28 เมกะจูล
|-
|แป้งและน้ำตาล
| align="right" |157
11 เมกะจูล
| align="right" |12.28 เมกะจูล
|-
|แป้งและน้ำตาล
| align="right" |157 กรัม
| align="right" |162 กรัม
|-
|แป้งทน
| align="right" |12 กรัม
| align="right" |12 กรัม
|-
|ไขมันดิบ
| align="right" |12 กรัม
| align="right" |12 กรัม
|-
|โปรตีนต้านทานโรคกระเพาะ
| align="right" |ร้อยละ 30 
| align="right" |ร้อยละ 30
|-
|แคลเซียม (Ca)
| align="right" |2.7 กรัม
| align="right" |2.8 กรัม
|-
|ฟอสฟอรัส (P)
| align="right" |6.2 กรัม
| align="right" |6.7 กรัม
|-
|แมกนีเซียม (Mg)
| align="right" |2.6 กรัม
| align="right" |2.4 กรัม
|-
|โซเดียม (Na)
| align="right" |0.2 กรัม
| align="right" |0.3 กรัม
|-
|โพแทสเซียม (K)
| align="right" |19 กรัม
| align
ัม
| align="right" |0.3 กรัม
|-
|โพแทสเซียม (K)
| align="right" |19 กรัม
| align="right" |20 กรัม
|-
|ไลซีน
| align="right" |26.4 กรัม 
| align="right" |
|-
|}
จากการเก็บข้อมูลการผลิตถั่วเหลืองของสหรัฐฯ ตั้งแต่ค.ศ. 2010 ถึง 2012 ประมาณร้อยละ 44 ของการส่งออกวัตถุดิบถั่วเหลืองเป็นเมล็ดถั่วเหลืองดิบ และร้อยละ 53 เป็นถั่วเหลืองบดอัด ในจำนวนถั่วเหลืองบดอัดนี้ถูกสกัดได้น้ำมันถั่วเหลืองร้อยละ 19 ส่วนที่เหลือ (มากกว่าร้อยละ 80) เป็นกากถั่วเหลือง (ที่สกัดน้ำมันแล้ว) และจากปริมาณกากถั่วเหลืองที่ผลิตได้ทั้งหมดของสหรัฐฯ ประมาณร้อยละ 35 ถูกส่งให้เป็นอาหารเลี้ยงปศุสัตว์และสัตว์ปีกในประเทศ ที่เหลือส่วนใหญ่ถูกส่งออก มีการประมาณการว่ากากถั่วเหลืองที่เลี้ยงสัตว์ในสหรัฐอเมริกา ร้อยละ 48 เป็นอาหารสัตว์ปีก, ร้อยละ 26 สำหรับสุกร, ร้อยละ 12 สำหรับโคเนื้อ, ร้อยละ 9 สำหรับโคนม, ร้อยละ 3 ใช้เป็นอาหารปลาและประมาณร้อยละ 2 ในอา
หรับโคเนื้อ, ร้อยละ 9 สำหรับโคนม, ร้อยละ 3 ใช้เป็นอาหารปลาและประมาณร้อยละ 2 ในอาหารสัตว์เลี้ยง นอกจากนี้กากถั่วเหลืองยังถูกใช้เป็นอาหารสัตว์ชนิดอื่น ๆ แต่มีปริมาณที่น้อยมากและไม่มีนัยสำคัญ เช่น เป็นอาหารเสริมที่สำคัญสำหรับการขุนลูกแกะที่ขาดสารอาหารให้เติบโตอย่างรวดเร็ว และเนื่องจากความน่ากิน กากถั่วเหลืองบางส่วนจึงมักใช้ในอาหารเริ่มต้นสำหรับลูกแกะที่เพิ่งคลอด
การใช้เป็นอาหารมนุษย์

จากข้อมูลทั่วโลก กากถั่วเหลืองประมาณร้อยละ 2 ใช้ในรูปแป้งถั่วเหลืองและโภคภัณฑ์อื่น ๆ ของมนุษย์ แป้งถั่วเหลืองนี้มักใช้ทำน้ำเต้าหู้และเป็นผลิตภัณฑ์โปรตีนเกษตร ซึ่งมีจำหน่ายในรูปแบบไขมันเต็ม ไขมันต่ำ รีดไขมัน และแบบมีเลซิติน

ไฟโตเอสโตรเจน
ไฟโตเอสโตรเจน เป็นสารพฤกษเคมีที่พบมากในถั่วเหลือง
การศึกษาส่วนใหญ่เกี่ยวกับไฟโตเอสโตรเจนในถั่วเหลืองระบุว่า ถั่วเหลืองมี ไอโซฟลาโวน จีนิสทีน และเดดซีน ซึ่งเป็นสารไฟโตเอสโตรเจนหลัก จากตัวอย่างแป้งถั่วเหลืองหลายตัวอย่างที่วิเคราะห์โดยนักวิจัยต่าง ๆ โดยใช้วิธีโครมาโทกราฟีของเหลวสมรรถนะสูง (HPLC) ปริมาณเดดซีนอยู่ระหว่าง 226 ถึง 2,100 ไมโครกรัมต่อกรัม และปริมาณจีนิสทีนอยู่ระหว่าง 478 ถึง 1,123 ไมโครกรัมต่อกรัม ในการวิเคราะห์กากถั่วเหลืองสกัดไขมันแล้ว ความเข้มข้นของเดดซีนและจีนิสทีนเท่ากับ 616 และ 753 ไมโครกรัมต่อกรัมตามลำดับ ในการวิเคราะห์กากถั่วเหลืองที่มีเปลือกผสม ความเข้มข้นของเดดซีนและจีนิสทีนเท่ากับ 706 และ 1,000 ไมโครกรัมต่อกรัมตามลำดับ
แม้ว่าสรีรวิทยาการสืบพันธุ์ของแกะจะไวต่อไฟโตเอสโตรเจนเป็นพิเศษ ในการศึกษาบางชิ้นการเสริมกากถั่วเหลืองให้ลูกแกะตัวเมียหรือแกะไล่ทุ่งตัวเมีย พบว่าไม่มีผลเสียต่อประสิทธิภาพการสืบพันธุ์

อ้างอิง