จังหวัดของไอร์แลนด์
จังหวัดของไอร์แลนด์ ( ; ) เป็นเขตแบ่งดินแดนหลักทางประวัติศาสตร์ของเกาะไอร์แลนด์ (Ireland) ประกอบด้วย 4 จังหวัด ได้แก่ คอนนอต (Connacht), เลนสเตอร์ (Leinster), มันสเตอร์ (Munster) และอัลสเตอร์ (Ulster) ในปัจจุบัน คอนนาคต์ เลนสเตอร์ และมันสเตอร์ตั้งอยู่ทั้งหมดภายในประเทศไอร์แลนด์ ส่วนอัลสเตอร์ครอบคลุมทั้งพื้นที่ในประเทศไอร์แลนด์และไอร์แลนด์เหนือ (Northern Ireland) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสหราชอาณาจักร (United Kingdom)
คำภาษาไอริชสำหรับเขตแบ่งนี้คือ cúige ซึ่งมีความหมายตามตัวอักษรว่า “ส่วนที่ห้า” หรือ “หนึ่งในห้า” สะท้อนแนวคิดดั้งเดิมว่าไอร์แลนด์เคยแบ่งออกเป็นห้าส่วน โดยราชอาณาจักรมีธ (Kingdom of Meath) หรือมีเดอ (Mide) เคยถูกมองว่าเป็นจังหวัดที่ห้าในบางช่วง อย่างไรก็ตาม ในยุคกลาง จำนวนจังหวัดและเส้นแบ่งเขตมีการเปลี่ยนแปลงหลายครั้ง จนกระทั่ง ค.ศ. 1610 ในรัชสมัยของพระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ (James I) เส้นแบ่งจังหวัดจึงถูกกำหนดอย่างถาวร
จังหวัดของไอร์แลนด์ในปัจจุบันไม่มีสถานะเป็นหน่วยการปกครองหรือการเมืองโดยตรง แต่ยังคงมีความสำคัญในฐานะภูมิภาคทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และกีฬา แต่ละจังหวัดมีตราและธงประจำจังหวัดของตนเอง ซึ่งมักนำมารวมกันในรูปแบบธงสี่จังหวัดของไอร์แลนด์ (Four Provinces Flag of Ireland) เพื่อใช้แทนทีมกีฬาและองค์กรที่เป็นตัวแทนของทั้งเกาะไอร์แลนด์

จังหวัด
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center; margin:auto;"
|+จังหวัดของไอร์แลนด์
!จังหวัด
!ธง
!ตรา
!ชื่อภาษาไอริช
!ประชากร 
!พื้นที่
(กม. 2 )
!ความหนาแน่น
(คน/กม. 2 )
!จำนวนเทศมณฑลดั้งเดิม
!เมืองใหญ่ที่สุด
|-
|คอนนอต (Connacht)
| 
| 
|
|589,338
|17,713
|34
|5
|กอลเวย์ (Galway)
|-
|เลนสเตอร์ (Leinster)
| 
| 
|

|2,870,354
|19,801
|145
|12
|ดับลิน (Dublin)
|-
|มันสเตอร์ (Munster)
| 
| 
|

|1,373,346
|24,684
|56
|6
|คอร์ก (Cork)
|-
|อัลสเตอร์ (Ulster)
| 
| 
|

|2,217,176 
|22,067
|100
|9
|เบลฟาสต์ (Belfast)
|}

ตราและธงประจำจังหวัด
(Four Provinces Flag of Ireland)]]
แต่ละจังหวัดของไอร์แลนด์มีตราและธงประจำจังหวัดของตนเอง ตราและธงเหล่านี้ไม่ได้เป็นเครื่องหมายของหน่วยการปกครองสมัยใหม่ แต่ใช้ในบริบททางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และกีฬา เมื่อนำตราหรือธงของทั้งสี่จังหวัดมารวมกัน จะเกิดเป็นตราอาร์มสี่ช่องหรือธงสี่จังหวัดของไอร์แลนด์ ซึ่งใช้แทนความเป็นตัวแทนของทั้งเกาะไอร์แลนด์ในบางบริบท เช่น ทีมรักบี้ทีมชาติไอร์แลนด์ (Ireland national rugby union team), ทีมรักบี้ลีกทีมชาติไอร์แลนด์ (Ireland national rugby league team), ทีมฮอกกี้ทีมชาติไอร์แลนด์ (Ireland national field hockey team) และองค์กรกีฬาระดับเกาะอื่น ๆ

ประวัติศาสตร์
นิรุกติศาสตร์
ในภาษาไอริชสมัยใหม่ คำว่า “จังหวัด” คือ cúige พหูพจน์คือ cúigí คำนี้สืบมาจากคำภาษาไอริชเก่า cóiced ซึ่งหมายถึง “หนึ่งในห้า” หรือ “ส่วนที่ห้า” คำดังกล่าวปรากฏในเอกสารกฎหมายภาษาไอริชตั้งแต่ราวคริสต์ศตวรรษที่ 8 และในตำนานวีรกรรม เช่น เรื่องในวัฏจักรอัลสเตอร์ (Ulster Cycle) ซึ่งกล่าวถึงอาณาจักรใหญ่หรือ “ห้าส่วน” ของไอร์แลนด์

แนวคิดเรื่อง “ห้าส่วน” ไม่ได้หมายความว่าไอร์แลนด์มีจังหวัดห้าจังหวัดอย่างคงที่ตลอดเวลา ในบางยุคมีการแบ่งเขตออกเป็นมากกว่าห้าหน่วย และในบางช่วงมีเดอ (Mide) หรือมีธ (Meath) ถูกถือเป็นจังหวัดที่ห้า ในขณะที่ช่วงอื่น ๆ จังหวัดที่มีอยู่ในทางการเมืองจริงอาจไม่ตรงกับแนวคิดเชิงตำนานดังกล่าว
ต้นกำเนิดในตำนาน
เอกสารและตำนานไอริชยุคแรก เช่น Táin Bó Cúailnge หรือ “การปล้นวัวแห่งคูลีย์” (Cattle Raid of Cooley) กล่าวถึงไอร์แลนด์ในฐานะดินแดนที่แบ่งออกเป็นอาณาจักรใหญ่หลายแห่ง ในเรื่องเล่าเหล่านี้ อัลสเตอร์ (Ulster) และคอนนาคต์ (Connacht) มักปรากฏเป็นคู่ขัดแย้งสำคัญ โดยมีวีรบุรุษคูคูลินน์ (Cú Chulainn) เป็นตัวละครสำคัญของฝ่ายอัลสเตอร์

ตามตำนาน ไอร์แลนด์เคยแบ่งออกเป็นห้าส่วนหรือเพนทาร์คี (Pentarchy) ได้แก่
* คอนนอต (Connacht) มีศูนย์กลางราชสำนักที่ครูอาฮัน (Cruachan)
* อูเลดหรืออัลสเตอร์ (Ulaid / Ulster) มีศูนย์กลางที่เอมิน มาฮา (Emain Macha)
* มูมันหรือมันสเตอร์ (Muman / Munster)
* เลกีนตอนเหนือหรือเลนสเตอร์เหนือ (North Leinster)
* เลกีนตอนใต้หรือเลนสเตอร์ใต้ (South Leinster)

อย่างไรก็ตาม นักประวัติศาสตร์และนักโบราณคดีมักมองว่าภาพการแบ่งไอร์แลนด์ออกเป็นห้าส่วนในตำนานสะท้อนความทรงจำทางวรรณกรรมและการเมืองมากกว่าจะเป็นระบบการปกครองที่แน่นอนในเชิงประวัติศาสตร์

ต้นกำเนิดทางประวัติศาสตร์
ต้นกำเนิดของจังหวัดไอร์แลนด์สามารถสืบย้อนไปยังอาณาจักรใหญ่หรือ cóiceda ในยุคกลางตอนต้น ซึ่งเป็นหน่วยอำนาจเหนือระดับท้องถิ่น ในทางทฤษฎีมักกล่าวถึงห้าอาณาจักรใหญ่ แต่ในทางปฏิบัติยุคประวัติศาสตร์มักมีมากกว่าห้า อาณาจักรใหญ่สำคัญในคริสต์ศตวรรษที่ 9 ได้แก่ แอร์กิอัลลา (Airgíalla), คอนนาคตา (Connachta), เลกิน (Laigin), อี เนลล์เหนือ (Northern Uí Néill / Ailech), อี เนลล์ใต้ (Southern Uí Néill / Mide), มูมู (Mumu / Munster) และอูเลด (Ulaid)
โครงสร้างการเมืองยุคกลางตอนต้นประกอบด้วยหลายระดับ อาณาจักรใหญ่ปกครองโดยกษัตริย์เหนือกษัตริย์หรือ rí ruírech ต่อมาคำนี้ถูกแทนที่ด้วย rí cóicid หรือ “กษัตริย์แห่งส่วนที่ห้า” ภายใต้ระดับนี้มีอาณาจักรย่อยหลายแห่ง ซึ่งอาจมีขนาดใกล้เคียงกับเทศมณฑลหรือมุขมณฑลในภายหลัง อาณาจักรย่อยเหล่านี้แบ่งต่อเป็นหน่วยเล็กที่เรียกว่า túath ซึ่งเป็นชุมชนหรือกลุ่มคนในระดับท้องถิ่น

ยุคกลางตอนต้น
ในยุคกลางตอนต้น เส้นแบ่งระหว่างจังหวัดและอาณาจักรใหญ่ยังไม่มั่นคง ออสไรเกอ (Osraige) ซึ่งตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ที่ปัจจุบันใกล้กับเทศมณฑลคิลเคนนี (County Kilkenny) และพื้นที่โดยรอบ เคยเป็นส่วนหนึ่งของมูมูหรือมันสเตอร์ ก่อนจะค่อย ๆ เคลื่อนเข้าสู่อิทธิพลของเลกินหรือเลนสเตอร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 9

แอร์กิอัลลา (Airgíalla) เคยอยู่ภายใต้อิทธิพลของอูเลด แต่ต่อมาอยู่ภายใต้อำนาจของอี เนลล์เหนือ (Northern Uí Néill) พื้นที่ดังกล่าวมีความสำคัญต่อพัฒนาการของจังหวัดอัลสเตอร์ในเวลาต่อมา แม้อาณาจักรดั้งเดิมหลายแห่งจะค่อย ๆ เสื่อมอำนาจลง แต่ชื่อและความทรงจำของหน่วยเหล่านี้ยังคงปรากฏในเอกสารยุคกลางและตำนานท้องถิ่น
ยุคกลางตอนปลายและนอร์มัน
หลังการรุกรานไอร์แลนด์ของชาวนอร์มันในคริสต์ศตวรรษที่ 12 อาณาจักรใหญ่ดั้งเดิมหลายแห่งถูกแทนที่หรือดัดแปลงให้สอดคล้องกับระบบศักดินาแบบนอร์มัน อาณาจักรคอนนอต (Connacht), อาณาจักรเดสมอนด์ (Desmond), อาณาจักรเลนสเตอร์ (Leinster), อาณาจักรมีธ (Meath), อาณาจักรโธมอนด์ (Thomond) และอาณาจักรอัลสเตอร์ (Ulster) กลายเป็นพื้นฐานของเขตเสรีหรือ liberties ของนอร์มัน ซึ่งภายหลังถูกแบ่งย่อยเป็นหน่วยที่กลายเป็นเทศมณฑลของไอร์แลนด์
ในช่วงที่อำนาจอังกฤษเสื่อมลงหลังการทัพของบรูซในไอร์แลนด์ (Bruce campaign in Ireland) ค.ศ. 1315 ระบบเกลิกฟื้นตัวขึ้นในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะในอัลสเตอร์ ตระกูลโอนีลล์แห่งทิโรน (O'Neills of Tyrone) ขยายอิทธิพลเหนือพื้นที่อัลสเตอร์มากขึ้น และเริ่มใช้ตำแหน่ง “กษัตริย์แห่งอัลสเตอร์” ในเชิงอำนาจทางการเมือง ส่งผลให้แนวคิดเรื่องอัลสเตอร์เป็นจังหวัดเดียวเข้มแข็งขึ้น

ยุคทิวดอร์และการกำหนดเขตจังหวัด

ในสมัยราชวงศ์ทิวดอร์ รัฐบาลอังกฤษพยายามจัดระเบียบการปกครองไอร์แลนด์ใหม่ โดยแบ่งดินแดนออกเป็นเขตที่ควบคุมได้มากขึ้น มีการสร้างเทศมณฑลใหม่ การจัดตั้งสภาประธานาธิบดีประจำภูมิภาค และการกำหนดเขตการปกครองที่ชัดเจนขึ้น
ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16 เขตจังหวัดมีการเปลี่ยนแปลงหลายครั้ง ตัวอย่างเช่น

* เทศมณฑลแคลร์ (County Clare) เมื่อจัดตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1569 ถูกย้ายจากมันสเตอร์ไปอยู่กับคอนนาคต์ และกลับมาเป็นส่วนหนึ่งของมันสเตอร์หลัง ค.ศ. 1660 
* เทศมณฑลลองฟอร์ด (County Longford) เมื่อจัดตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1583 ถูกย้ายจากเลนสเตอร์ไปอยู่กับคอนนาคต์ ก่อนกลับมาอยู่กับเลนสเตอร์ใน ค.ศ. 1608 
* เทศมณฑลแควัน (County Cavan) ถูกจัดตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1584 และย้ายจากคอนนาคต์ไปอยู่กับอัลสเตอร์ 
* เทศมณฑลเลาท์ (County Louth) ซึ่งเคยเชื่อมโยงกับเดอะเพล (The Pale) ถูกนับเข้าเป็นส่วนหนึ่งของเลนสเตอร์
ในรัชสมัยของพระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ มีธค่อย ๆ เลิกถูกนับเป็นจังหวัดแยกต่างหาก และราว ค.ศ. 1610 เส้นแบ่งจังหวัดของไอร์แลนด์ถูกกำหนดในรูปแบบที่ใช้สืบมาจนถึงปัจจุบัน

การใช้ในปัจจุบัน
ในปัจจุบัน จังหวัดของไอร์แลนด์ไม่มีสถานะเป็นเขตการปกครองตามกฎหมาย แต่ยังใช้กันอย่างแพร่หลายในด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม กีฬา การศึกษา สื่อ และอัตลักษณ์ภูมิภาค การใช้ที่เห็นเด่นชัดที่สุดคือกีฬา โดยเฉพาะรักบี้ยูเนียน (rugby union) ซึ่งทีมอาชีพระดับภูมิภาคของไอร์แลนด์ใช้ชื่อจังหวัด ได้แก่ Connacht Rugby, Leinster Rugby, Munster Rugby และ Ulster Rugby
สมาคมกีฬาเกลิก (Gaelic Athletic Association; GAA) ยังมีสภาจังหวัดและการแข่งขันชิงแชมป์ระดับจังหวัด เช่น Leinster Championship, Munster Championship, Connacht Championship และ Ulster Championship ส่วนทีมกีฬาที่เป็นตัวแทนของทั้งเกาะไอร์แลนด์ เช่น ทีมรักบี้ทีมชาติไอร์แลนด์ มักใช้สัญลักษณ์สี่จังหวัดเพื่อสะท้อนการรวมทั้งสาธารณรัฐไอร์แลนด์และไอร์แลนด์เหนือเข้าด้วยกันในบริบทกีฬา

ชื่อจังหวัดยังปรากฏในสถาบันการศึกษา เช่น มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมันสเตอร์ (Munster Technological University) และมหาวิทยาลัยอัลสเตอร์ (Ulster University) รวมถึงใช้ในชื่อหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น เช่น The Munster Express, Leinster Leader, Connacht Tribune และ Ulster Herald
คำว่า “อัลสเตอร์” (Ulster) ยังมีความหมายทางการเมืองและวัฒนธรรมเฉพาะในไอร์แลนด์เหนือ เนื่องจากหกในเก้าเทศมณฑลดั้งเดิมของอัลสเตอร์เป็นส่วนหนึ่งของไอร์แลนด์เหนือ หลายพรรคการเมืองฝ่ายสหภาพนิยมใช้คำว่า Ulster ในชื่อพรรคหรือองค์กร เช่น Ulster Unionist Party และชื่อสื่อ เช่น Ulster Television หรือ UTV

ในประวัติศาสตร์การเมืองร่วมสมัย แนวคิดจังหวัดทั้งสี่ยังเคยถูกใช้ในข้อเสนอ Éire Nua หรือ “ไอร์แลนด์ใหม่” (New Ireland) ซึ่งเสนอโดยกลุ่มสาธารณรัฐนิยมไอริชบางส่วนในคริสต์ทศวรรษ 1970 และต้นคริสต์ทศวรรษ 1980 แนวคิดดังกล่าวเสนอให้ไอร์แลนด์ที่รวมเป็นหนึ่งมีลักษณะเป็นสหพันธรัฐ โดยมีสภาระดับจังหวัดสำหรับจังหวัดประวัติศาสตร์ทั้งสี่
เพลง Ireland's Call ซึ่งใช้โดยทีมกีฬาที่เป็นตัวแทนของทั้งเกาะไอร์แลนด์ มีเนื้อร้องกล่าวถึง “four proud provinces of Ireland” หรือ “สี่จังหวัดอันภาคภูมิของไอร์แลนด์” สะท้อนบทบาทของจังหวัดในฐานะสัญลักษณ์ความเป็นไอร์แลนด์ทั้งเกาะ

คำอธิบายเชิงกวีนิพนธ์
 (Kingdom of Meath)]]
ในวรรณกรรมไอริชยุคกลาง มีการอธิบายลักษณะของจังหวัดต่าง ๆ ในเชิงกวีนิพนธ์ เช่น บทกวี Ard Ruide ซึ่งกล่าวถึงอาณาจักรทั้งห้าของไอร์แลนด์ โดยเชื่อมโยงแต่ละจังหวัดกับคุณลักษณะเฉพาะ:
* คอนนอต (Connacht) ทางตะวันตก เป็นดินแดนแห่งการเรียนรู้ ปัญญา และวาทศิลป์
* อัลสเตอร์ (Ulster) ทางเหนือ เป็นดินแดนแห่งความกล้าหาญ การศึก และนักรบ
* เลนสเตอร์ (Leinster) ทางตะวันออก เป็นดินแดนแห่งความมั่งคั่ง การค้า และความอุดมสมบูรณ์
* มันสเตอร์ (Munster) ทางใต้ เป็นดินแดนแห่งดนตรี ศิลปะ นักพิณ และนักขี่ม้า
* มีธ (Meath) เป็นดินแดนแห่งราชอำนาจ การปกครอง และที่ตั้งของเนินทารา (Hill of Tara) ซึ่งเป็นศูนย์กลางเชิงสัญลักษณ์ของมหากษัตริย์ไอร์แลนด์

ดูเพิ่ม

* เทศมณฑลของไอร์แลนด์
* เทศมณฑลในสาธารณรัฐไอร์แลนด์
* มันสเตอร์
* มีธ
* เลนสเตอร์
* คอนนอต
* อัลสเตอร์
* ไอร์แลนด์
* ไอร์แลนด์เหนือ

หมายเหตุ

อ้างอิง