คาราวาน (วงดนตรี)
คาราวาน เป็นวงดนตรีในแนวเพลงเพื่อชีวิตที่มีชื่อเสียงของประเทศไทย

ประวัติ
คาราวานถือกำเนิดมาจากการรวมวงดนตรีสองวง คือ ท.เสนและสัญจร และ บังคลาเทศแบนด์ โดยมีอีพีชุดแรกออกมาในปี พ.ศ. 2517 เป็นแผ่นเสียง 7 นิ้ว มี 4 เพลง ออกจำหน่ายราว 500 แผ่น ราคาแผ่นละ 25 บาท ถือได้ว่าเป็นวงดนตรีเพื่อชีวิตวงแรก ๆ ของประเทศไทย (ปัจจุบันอีพีชุดดังกล่าว ที่ถือเป็นการบันทึกเสียงครั้งแรกของวงคาราวาน มีราคาซื้อขายกันหลักหมื่นบาท) หลังจากที่ทางวงทำแผ่นเสียงอีพีออกเผยแพร่แล้ว จึงได้ทำสตูดิโออัลบั้มเต็มชุดแรก ชื่ออัลบั้ม คนกับควาย วางจำหน่ายในปี พ.ศ. 2518
ในยุคมืดของสังคมไทย คือ เหตุการณ์ 14 ตุลา และ เหตุการณ์ 6 ตุลา นั้นคาราวานเป็นวงดนตรีที่แต่งเพลงออกมาเรียกร้องประชาธิปไตยอย่างจริงจัง และเป็นวงดนตรีวงเดียวจากเหตุการณ์สมัยนั้นที่ยังอยู่มาจนถึงทุกวันนี้

สมาชิกยุคแรกของวงคาราวานประกอบไปด้วย สุรชัย จันทิมาธร (หงา) ร้องนำ, วีระศักดิ์ สุนทรศรี (แดง) เล่นกีตาร์, ทองกราน ทานา (อืด) เล่นกีตาร์ลีด ฟลุต และร้องประสาน, มงคล อุทก (หว่อง) เป่าเมาท์ออร์แกน พิณ ซอ และร้องประสาน นอกจากนั้นยังมีสมาชิกชั่วคราวคนอื่น ๆ เช่น พงษ์เทพ กระโดนชำนาญ (หมู) อู๊ด ยานนาวา, ชัคกี้ ธัญญรัตน์
เพลงของคาราวานโดยส่วนใหญ่แต่งโดยสุรชัย ยกเว้นบางบทเพลงได้แก่
* นกสีเหลือง และ บูบู โดย วินัย อุกฤษณ์
* คนกับควาย โดย สมคิด สิงสง และ วิสา คัญทัพ
* อีสาน และ คิดถึงบ้าน (เดือนเพ็ญ) โดยอัศนี พลจันทร
* เปิบข้าว โดย จิตร ภูมิศักดิ์
* ลุกขึ้นสู้, คืนสู่รัง และ กุหลาบแดง โดย มงคล อุทก
* อเมริกันอันตราย โดย ทองกราน ทานา และ วีระศักดิ์ สุนทรศรี
* เซิ้งอีสาน โดย อุทัย มหาวงศ์

สมาชิก
สมาชิกปัจจุบัน
* สุรชัย จันทิมาธร (หงา) ร้องนำ, กีตาร์, เมาท์ออร์แกน, ร้องประสาน เกิด 29 เมษายน พ.ศ. 2491 (พ.ศ. 2518–ปัจจุบัน)
*ทองกราน ทานา (อืด) กีตาร์ลีด, ไวโอลิน, ร้องประสาน เกิด 19 ตุลาคม พ.ศ. 2492 (พ.ศ. 2518–ปัจจุบัน)
อดีตสมาชิก
*มงคล อุทก (หว่อง) กีตาร์พิณ, เมาท์ออร์แกน, โหวดแผง, ร้องประสาน เกิด 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2494 (พ.ศ. 2518–2561; )
*วีระศักดิ์ สุนทรศรี (แดง) กีตาร์, ร้องประสาน เกิด 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2493 (พ.ศ. 2518–2564; )
*พงษ์เทพ กระโดนชำนาญ (หมู) กลอง, ฟลุต เกิด 18 กันยายน พ.ศ. 2496 (พ.ศ. 2518)

ผลงานของคาราวาน

อัลบั้ม ในนาม คาราวาน
*คนกับควาย (ธันวาคม 2518)
*อเมริกันอันตราย (มกราคม 2519)
*บ้านนาสะเทือน (มิถุนายน 2526)
*คนตีเหล็ก (สิงหาคม 2526)
*1985 (พฤษภาคม 2528)
*คนไกลบ้าน (กรกฎาคม 2529)
*ยูเอส เจแปน (พฤษภาคม 2530)
*อานนท์ (กุมภาพันธ์ 2531) 
*ตุลา–คม (ตุลาคม 2537)
อีพี
* คาราวาน (2518 ผลิตเป็นแผ่นเสียง 7 นิ้ว มี 4 เพลง)
* โลกร้อน คนละลาย (อีพี 4 เพลง ที่จัดทำขึ้นเพื่อแจกจ่ายในงานคอนเสิร์ต โลกร้อน คนละลาย)
อัลบั้มรวมเพลง
* บทเพลงจากราวไพร
* ชุดอมตะ (2525)
* สันติภาพ
* เสียบปลั้ก
* Electric Caravan (ผลิตและจำหน่ายเฉพาะในประเทศญี่ปุ่น) 2530
* บันทึกวงคาราวาน 1
* บันทึกวงคาราวาน 2526 – 2544
* คีตนุกรม คาราวาน หมวด การเมือง (2535)
* คีตนุกรม คาราวาน หมวด ชีวิตสามัญชน (2535)
* คีตนุกรม คาราวาน หมวด นิราศ ลี้ภัยรอนแรม (2535)
* คีตนุกรม คาราวาน หมวด สงคราม หรือ สันติภาพ (2535)
* รวมเพลงเพื่อชีวิต สุรชัย-มงคล-พงษ์เทพ-ฅาราวาน (2535)
* บทเพลงจากภูผา (2536)
* รำลึกคาราวาน (พฤษภาคม 2537)
* คาราวาน 20 ปี คนกับงาน (2538)
* รวมบทเพลงเพื่อชีวิต 14 ตุลาคม 16
* คาราวานมิตรภาพ
* คาราวาน WORLD WIDE
* คาราวาน 2517 – 2542
* ภูพาน ภูผา พงพนา
* ชุดพิเศษ
* รวมเพลงเพื่อ
าน WORLD WIDE
* คาราวาน 2517 – 2542
* ภูพาน ภูผา พงพนา
* ชุดพิเศษ
* รวมเพลงเพื่อชีวิต
* The Very Best Of คาราวาน (มีนาคม 2543)
* รวมฮิต คาราวาน สุดยอดเพลงเพื่อชีวิต 1-2 (ตุลาคม 2545)
* คีตนุกรม 30 ปี 14 ตุลา คาราวาน (ตุลาคม 2545)
* รวมฮิต 30 ปี ย้อนรอย คาราวาน (2547)
* แฟนพันธุ์แท้ ฅ.คาราวาน (กุมภาพันธ์ 2553)
* บันทึก...เพลงเพื่อชีวิต (เมษายน 2558)
* คาราวาน SONGS FIR LIFE HIT (พฤษภาคม 2562)
* คีตนุกรม คาราวาน ตามรอยเกวียน (2517-2525)
อัลบั้มภาคพิเศษ
* มารครองเมือง (เป็นการทำงานร่วมกันกับ คุรุชน และ โคมฉาย ตั้งวงดนตรีชื่อ ภูซาง 60 อัลบั้มชุดนี้บันทึกเสียงกันในป่าภูซาง เมษายน 2520) 
* Amerasia อัลบั้มเพลงประกอบภาพยนตร์ ที่ทำร่วมกับศิลปินระดับโลกอย่าง Terry Allen และวง The Panhandle Mystery (2526)
* กลับมาเถิด (พฤศจิกายน 2534) ร่วมกับ พงษ์เทพ กระโดนชำนาญ
* คาราวาน PIANO เป็นงานอัลบั้มที่ทำภายใต้ชื่อของ พีรภา อภิสุข
* เปิดกรุคาราวาน (เส้นเสียงเปล่า) ร่วมกับ บังคลาเทศแบนด์
ผลงานร่วมกับศิลปินคนอื่น
* ต้นฉบับ 1 (2528)
* เพื่อชีวิตพันล้าน (2541)
* เสรีภาพ (ตุลาคม 2541) - จัดทำขึ้นเพื่อสมทบทุนสร้างอนุสรณ์สถาน14 ตุลาคม
* โคตรเพลงเพื่อชีวิต รวมฮิต 2543 (ตุลาคม 2542)
* เพลงดังแห่งทศวรรษ ชุด รวมเพลงเพื่อชีวิต 3 (พฤษภาคม 2544)
* เพลงเพื่อชีวิต เต้นออกกำลังกาย​ เพื่อสุขภาพ​ (กันยายน 2546)
* ซับน้ำตาอันดามัน (มกราคม 2548) - จัดทำขึ้นเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติคลื่นยักษ์ สึนามิ 6 จังหวัดภาคใต้ ในเพลง อยู่เคียงข้างเธออันดามัน
* เขาควาย เพื่อชีวิต (2548)
* 3 ขุนพล ค.เพื่อชีวิต (2550)
* รวมฮิต 14 ต.เพื่อชีวิต (2558)
* รวมฮิตเพลงคิดถึงบ้าน (กรกฎาคม 2559)
* 3 มหากาฬ ตำนานเพลงเพื่อชีวิต (พฤษภาคม 2560)
* รวมฮิต แสงจันทร์ ตะวั
ฎาคม 2559)
* 3 มหากาฬ ตำนานเพลงเพื่อชีวิต (พฤษภาคม 2560)
* รวมฮิต แสงจันทร์ ตะวันแดง (สิงหาคม 2562)
* ตำนาน เพื่อชีวิต ฮิตมหาชน (เมษายน 2563)
คอนเสิร์ต
* คอนเสิร์ต ฟอร์ ยูนิเซฟ (19 มิถุนายน 2525)
* คอนเสิร์ต กึ่งศตวรรษธรรมศาสตร์ (ตุลาคม 2527)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรีเพื่อสันติภาพ ร่วมกับ คาราบาว (4 สิงหาคม 2528)
* คอนเสิร์ต บันทึก 12 ปี คาราวาน (25 มกราคม 2529)
* คอนเสิร์ต ก่อนเหยียบ US J PAN เดือนเพ็ญคอนเสิร์ต (17 ตุลาคม 2529)
* คอนเสิร์ต ไลฟ์ อิน แจแปน (8-9 สิงหาคม 2530)
* คอนเสิร์ต Aids (16 มกราคม 2531)
* คอนเสิร์ต คน คาราวาน (11 พฤศจิกายน 2531)
* แสดงสด ที่ โรงอาหาร ร.ร. สาธิตศิลปากร (1 มกราคม 2532)
* คอนเสิร์ต ดิน น้ำ ลม ไฟ (24 มิถุนายน 2532)
* คอนเสิร์ต มินามาตะ (9 - 28 สิงหาคม 2532)
* คอนเสิร์ต เพลงนอกรอบ (17 ตุลาคม 2532)
* คอนเสิร์ต 15 ปี คาราวาน (28-29 พฤศจิกายน 2532)
* คอน
ลงนอกรอบ (17 ตุลาคม 2532)
* คอนเสิร์ต 15 ปี คาราวาน (28-29 พฤศจิกายน 2532)
* คอนเสิร์ต คืนคน คาราวาน (28 พฤษภาคม 2533)
* คอนเสิร์ต สันติภาพในประเทศกัมพูพา (28 พฤษภาคม 2533)
* คอนเสิร์ต Live คาราวาน (สิงหาคม 2533)
* คอนเสิร์ต ศิลปินเพื่อสันติภาพ (9 กุมภาพันธ์ 2534)
* คอนเสิร์ต อคูสติก ไลฟ์ อิน แวนคูเวอร์ Vancouver Folk Music Festival (19 - 21 กรกฎาคม 2534)
* คอนเสิร์ต ดนตรี รวมน้ำใจศิลปินเพื่อชีวิต (26 กันยายน 2535)
* อคูสติกคอนเสิร์ต สืบสานความฝัน สืบ นาคะเสถียร ร่วมกับ พงษ์สิทธิ์ คำภีร์ (4 กันยายน 2536)
* กระทิง คอนเสิร์ต เขาใหญ่ มหกรรมคอนเสิร์ตเพลงเพื่อชีวิต (23 ตุลาคม 2536)
* คอนเสิร์ต 20 ปี คาราวาน (7-8 ตุลาคม 2537)
* คอนเสิร์ต แจม อิน แจ
ตุลาคม 2536)
* คอนเสิร์ต 20 ปี คาราวาน (7-8 ตุลาคม 2537)
* คอนเสิร์ต แจม อิน แจแปน (7 พฤศจิกายน 2537)
* คอนเสิร์ต คาราวาน ชมรมคนดนตรีอำเภอโคนชัย (15 เมษายน 2538)
* คอนเสิร์ต ดนตรียอดหญ้าไหว (7 เมษายน 2539)
* คอนเสิร์ต มิตรภาพคาราวาน (28 มีนาคม 2540)
* คอนเสิร์ต 25 ปี คาราวาน (24-25 เมษายน 2542)
* คอนเสิร์ต 100 ปี ปรีดี 65 ปี ธรรมศาสตร์ (26 มิถุนายน 2542)
* คอนเสิร์ต ดนตรีสู่กระแสโลก (4 พฤศจิกายน 2543)
* คอนเสิร์ต คาราวาน ฟ้าบ่กั้น (11 พฤษภาคม 2544)
* คอนเสิร์ต คาราวาน ณ ศาลาเฉลิมกรุง (29 กันยายน 2544)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรีเพื่อธรรมชาติและชีวิต ครั้งที่ 8 (8 ตุลาคม 2545)
* คอนเสิร์ต ให้พ่อและเพื่อน (2 พฤศจิกายน 2545)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรี
าคม 2545)
* คอนเสิร์ต ให้พ่อและเพื่อน (2 พฤศจิกายน 2545)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรีเพื่อธรรมชาติและชีวิต ครั้งที่ 9 (5 เมษายน 2546)
* คอนเสิร์ต 2004 คาราวาน เจแปนทัวร์ (2547)
* คอนเสิร์ต รอยเท้า วันเวลา 30 ปี คาราวาน (1 พฤศจิกายน 2547)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรีเพื่อธรรมชาติและชีวิต ครั้งที่ 10 (11 ธันวาคม 2547)
* คอนเสิร์ต คิดถึงลันตา (7 พฤษภาคม 2548)
* คอนเสิร์ต ๒๕๔๙ สวัสดีประเทศไทย (2549)
* คอนเสิร์ต เอาประเทศไทยของเราคืนมา (19 กันยายน 2549)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรีเพื่อธรรมชาติและชีวิต ครั้งที่ 12 (16 ธันวาคม 2549)
* คอนเสิร์ต หุบเขาฝนโปรยไพร 1 (24-25 กุมภาพันธ์ 2550)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 1 (28 เมษายน 2550)
* คอนเสิร์ต เพื่อนพ้องน้องพี่เพื่
)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 1 (28 เมษายน 2550)
* คอนเสิร์ต เพื่อนพ้องน้องพี่เพื่อชีวิต (20 พฤษภาคม 2550)
* คอนเสิร์ต เพื่อนช่วยเพื่อน แด่โฆษกคนยาก (8 กรกฏาคม 2550)
* คอนเสิร์ต @FreeHand (2550)
* คอนเสิร์ต โลกร้อน คนละลาย (4 พฤศจิกายน 2550)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 2 (15 มีนาคม 2551)
* คอนเสิร์ต 60 ปี วีรชนคนกล้า (รับเชิญ) (29 เมษายน 2551)
* คอนเสิร์ต โลกร้อน คนละลาย 2 ตอน หอมแผ่นดิน (25 ตุลาคม 2551)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรีเพื่อธรรมชาติและชีวิต ครั้งที่ 13 (31 มกราคม 2552)
* คอนเสิร์ต ต่อต้านนิวเคลียร์ (15 มิถุนายน 2552)
* คอนเสิร์ต มหกรรมดนตรีเพื่อชีวิตและธรรมชาติ ครั้งที่ 14 (23 มกราคม 2553)
* คอนเสิร์ต เพลงประชาชน (4 กุมภาพันธ์ 2553)
* คอน
ิ ครั้งที่ 14 (23 มกราคม 2553)
* คอนเสิร์ต เพลงประชาชน (4 กุมภาพันธ์ 2553)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 3 (14 มีนาคม 2553)
* คอนเสิร์ต คาราวานออนซอน 37 ปี (7 พฤศจิกายน 2553)
* คอนเสิร์ต 40 ปี the legend of the guitar (20 - 21 พฤศจิกายน 2553)
* คอนเสิร์ต 20 ปี สานสัมพันธ์ คาราวาน-พยุหะ 2535-2554 (22 มกราคม 2554)
* คอนเสิร์ต ครบรอบ 2 ปี สถานีวิทยุชุมชนบ้านห้วยขวาง (5 กุมภาพันธ์ 2554)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 4 (19 มีนาคม 2554)
* คอนเสิร์ต อนุรักษ์เทือกเขาตะนาวศรี (2 มกราคม 2555)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 5 (17 มีนาคม 2555)
* คอนเสิร์ต หอบรักมาห่มป่า (16 กุมภาพันธ์ 2556)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 6 (16 มีนาคม 2556)
* คอนเสิร์ต 10 ปี คลึ่นความคิด ห
6)
* คอนเสิร์ต ผาดำ ครั้งที่ 6 (16 มีนาคม 2556)
* คอนเสิร์ต 10 ปี คลึ่นความคิด ห่วงใยชายแดนใต้ (16 พฤศจิกายน 2557)
* คอนเสิร์ต แสน คิดถึงประเสริฐ จันดำ (15 พฤศจิกายน 2558)
* คอนเสิร์ต หอบรักมาห่มป่า 4 (20 กุมภาพันธ์ 2559)
* คอนเสิร์ต หอบรักมาห่มป่า 5 (3 กุมภาพันธ์ 2561)
* คอนเสิร์ต Khaoyai Cowboys Festival (26 ธันวาคม 2561-1 มกราคม 2562)
* คอนเสิร์ต หอบรักมาห่มป่า 7 (9 กุมภาพันธ์ 2563)
* คอนเสิร์ต ครบรอบ 50 ปี คาราวาน (26 มกราคม 2567)
* คอนเสิร์ต ลุยเขา มิวสิค เฟสติวัล (22 พฤศจิกายน 2568)
* คอนเสิร์ต เพื่อชีวิต นับดาว ณ สวนผึ้ง (7 กุมภาพันธ์ 2569)
เพลงปฏิวัติ
* ถั่งโถมโหมแรงไฟ

ผลงานเพลงที่กล่าวถึงศิลปินท่านอื่น ๆ
* เพลง ไฟเพื่อชีวิต ร้องโดย มงคล อุทก (เป็นบทเพลงที่กล่าวถึงศิลปินเพื่อชีวิต โดยมีเนื้อร้องอยู่ท่อนหนึ่งที่กล่าวถึงชื่อของ คาราวาน เพลงนี้แต่งเนื้อร้องโดย พยัพ คำพันธุ์ และบรรจุอยู่ในอัลบั้ม "เสี่ยหำน้อย")
* เพลง จากใจ ร้องโดย โฮป (เป็นบทเพลงที่กล่าวถึงศิลปินเพื่อชีวิต โดยมีเนื้อร้องอยู่ท่อนหนึ่งที่กล่าวถึงชื่อของ คาราวาน และบรรจุอยู่ในอัลบั้ม "จากวันนั้นถึงวันนี้")
* เพลง 20 ปี คาราวาน (เป็นบทเพลงที่กล่าวถึงศิลปินเพื่อชีวิต โดยมีเนื้อร้องอยู่ท่อนที่กล่าวถึงชื่อของ คาราวาน และบรรจุอยู่ในอัลบั้ม "รุ่นคนสร้างชาติ")

อ้างอิง
แหล่งข้อมูลอื่น
* caravannonzon.com เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ 
* caravannonzon.net เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ