ท้องสนามหลวง
ท้องสนามหลวง หรือ สนามหลวง เป็นสนามกว้างขนาดใหญ่ในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นใน แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย ตั้งอยู่ด้านหน้าพระอุโบสถ วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร คั่นอยู่ระหว่างพระบรมมหาราชวังทางทิศใต้ และพระราชวังบวรสถานมงคลทางทิศเหนือ มีลักษณะเป็นรูปวงรี เนื้อที่รวมทั้งสิ้นประมาณ 74 ไร่ 63 ตารางวา ล้อมรอบด้วยถนนราชินี ถนนหน้าพระธาตุ และถนนราชดำเนินใน
ท้องสนามหลวงเป็นที่ตั้งของพระเมรุมาศสำหรับประกอบพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระมหากษัตริย์หรือพระศพพระบรมวงศ์ที่ทรงสัปตปฎลเศวตฉัตร หรือพระเมรุสำหรับพระราชทานเพลิงพระศพพระบรมวงศ์ชั้นเจ้าฟ้า รวมถึงในคราวอื่น ๆ ยังใช้สำหรับประกอบพระราชพิธีสำคัญของชาติ พิธีถวายเครื่องราชสักการะและจุดเทียนถวายพระพรชัยมงคล กิจกรรมเฉลิมพระเกียรติที่รัฐบาลจัดขึ้นในวาระสำคัญ และกิจกรรมสาธารณะต่าง ๆ ของประชาชนมาโดยตลอด

กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนท้องสนามหลวงเป็นโบราณสถานของชาติเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2520
ประวัติ
ทุ่งพระเมรุ
ท้องสนามหลวง เดิมเรียกว่า ทุ่งพระเมรุ เนื่องจากถูกใช้เป็นที่จัดสร้างพระเมรุมาศหรือพระเมรุ สำหรับประกอบพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์มาโดยตลอดตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โดยเริ่มใช้พื้นที่ทุ่งพระเมรุแห่งนี้เป็นครั้งแรกในการสร้างพระเมรุมาศสำหรับพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก อย่างไรก็ตาม ในคราวที่ไม่มีการจัดสร้างพระเมรุมาศ ทุ่งพระเมรุนี้ก็จะถูกใช้เป็นสถานที่ประกอบพระราชพิธีต่าง ๆ ในลักษณะเดียวกับสนามหน้าพระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์ในพระราชวังโบราณ อยุธยา ทั้งนี้ ทุ่งพระเมรุในระยะแรกมีพื้นที่เพียงครึ่งหนึ่งในด้านใต้ และมีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมคางหมู
มรุในระยะแรกมีพื้นที่เพียงครึ่งหนึ่งในด้านใต้ และมีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมคางหมู โดยมีถนนพระจันทร์เป็นเส้นแบ่ง ส่วนอีกครึ่งหนึ่งที่อยู่ด้านทิศเหนือนั้นเรียกว่า "สนามวังหน้า" ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระราชวังบวรสถานมงคล
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทำนาที่ทุ่งพระเมรุนี้ เพื่อแสดงให้ปรากฏแก่นานาประเทศว่า สยามบริบูรณ์ด้วยข้าวปลาอาหาร มีไร่นาไปจนใกล้ ๆ พระบรมมหาราชวัง และชาวสยามเอาใจใส่ในการสะสมเสบียงอาหารไว้เป็นกำลังของบ้านเมืองด้วย การใช้ทุ่งพระเมรุในการทำนานี้เองทำให้ทุ่งพระเมรุถูกเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ทุ่งนาวัดมหาธาตุ ดังนั้น ท้องสนามหลวงจึงถูกใช้สำหรับพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญและพระราชพิธีพรุณศาสตร์มาโดยตลอด โดยมีการสร้างกำแพงแก้วล้อมรอบ ด้านในเขตกำแพงแก้วมีการสร้างหอพระสำหรับประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญในพระราชพิธี มีพลับพลาที่ประทับ มีหอดักลมลงที่พลับพลาสำหรับทอดพระเนตรการทำนา ข้างพลับพลามีโรงละครสำ
พลาที่ประทับ มีหอดักลมลงที่พลับพลาสำหรับทอดพระเนตรการทำนา ข้างพลับพลามีโรงละครสำหรับเล่นบวงสรวง ด้านเหนือมีพลับพลาน้อยสร้างบนกำแพงแก้วสำหรับประทับทอดพระเนตรการทำนาในท้องทุ่ง นอกกำแพงแก้วยังมีฉางสำหรับใส่ข้าวที่ได้จากการปลูกข้าว
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงออกประกาศเมื่อ พ.ศ. 2398 ให้เปลี่ยนชื่อเรียกจาก ทุ่งพระเมรุ เป็น ท้องสนามหลวง ดังปรากฏในประกาศว่า "ที่ท้องนาหน้าวัดมหาธาตุนั้น คนอ้างการซึ่งนาน ๆ มีครั้งหนึ่งแลเป็นการอวมงคล มาเรียกเป็นชื่อตำบลว่า 'ทุ่งพระเมรุ' นั้นหาชอบไม่ ตั้งแต่นี้สืบไปที่ท้องนาหน้าวัดมหาธาตุนั้น ให้เรียกว่า 'ท้องสนามหลวง'" โดยในรัชกาลนี้ท้องสนามหลวงยังถูกใช้เป็นสถานที่เล่นว่าวของประชาชนจำนวนมาก ทำให้พระองค์ต้องทรงออกประกาศเตือนให้ผู้เล่นว่าวระวังสายป่าน ]]ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องจากพระองค์ทรงยกเลิกตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคล จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกเลิกพระราชวังบวรสถานมงคลด้วย โดยร
าชวังบวรสถานมงคล จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกเลิกพระราชวังบวรสถานมงคลด้วย โดยรื้อป้อมปราการต่าง ๆ เพื่อผนวกสนามวังหน้าเข้ามาเพิ่มเป็นส่วนหนึ่งของท้องสนามหลวง และปรับปรุงภูมิทัศน์ให้เป็นรูปวงรีแบบในปัจจุบัน โดยมีถนนกลางสนามหลวงที่ต่อเนื่องมาจากถนนพระจันทร์ และภายหลังยังเชื่อมระหว่างถนนหน้าพระธาตุจนถึงถนนราชดำเนินในด้วย เป็นเส้นแบ่งพื้นที่ระหว่างท้องสนามหลวงเดิมกับสนามวังหน้าเดิม ซึ่งเมื่อแบ่งทั้งสองส่วนแล้ว จะมีขนาดส่วนละครึ่งหนึ่งพอดี
นอกจากนี้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อพลับพลาต่าง ๆ ที่เคยสร้างในรัชกาลก่อน ๆ เพราะหมดความจำเป็นในการที่จะต้องทำนา และได้ใช้ท้องสนามหลวงเป็นที่ประกอบพิธีต่าง ๆ เช่น พระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี งานฉลองเมื่อเสด็จนิวัตพระนครหลังเสร็จสิ้นการเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1 เมื่อ พ.ศ. 2440 รวมถึงใช้เป็นสนามแข่งม้า สนามกอล์ฟ และเคยเป็นสถานที่จัดการแข่งขันกีฬาฟุตบอลในสยามเป็นครั้งแรก ระหว่างทีมบางกอกกับทีมศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2443 (นับปีปัจจุบันคือ พ.ศ. 2444)
ต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสเกาะชวา (ปัจจุบันอยู่ในเขตประเทศอินโดนีเซีย) เป็นครั้งที่ 3 ซึ่งในขณะนั้นชวาอยู่ภายใต้อาณานิคมของฮอลันดา พระองค์ได้ทอดพระเนตรและทรงโปรดบรรยากาศของสนามหญ้าบริเวณหน้าพระราชวังสุลต่านเจ้าผู้ครองเมือง ที่มีลักษณะเป็นลานขนาดใหญ่คล้ายท้องสนามหลวง แต่มีต้นไม้รายรอบ ดูสวยงามเรียบร้อย จึงทรงนำแบบอย่างสวนดังกล่าวมาปรับปรุงท้องสนามหลวง โดยพระองค์ทรงร้องขอให้ชาวชวาที่ชำนาญการตกแต่งและปลูกต้นไม้ให้เดินทางมาจัดและตกแต่งต้นไม้ในพระบรมมหาราชวังที่พระนคร เมื่อเสด็จกลับมาถึง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ปลูกต้นมะขามโดยรอบท้องสนามหลวง เนื่องจากเป็นไม้ใหญ่ คงทนถาวรและมีชื่อ มะขาม ที่เป็นชื่อสิริมงคล โดยในรัชส
มหลวง เนื่องจากเป็นไม้ใหญ่ คงทนถาวรและมีชื่อ มะขาม ที่เป็นชื่อสิริมงคล โดยในรัชสมัยของพระองค์ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ปลูกต้นมะขามรอบท้องสนามหลวงจำนวน 365 ต้น และต่อมามีการปลูกเพิ่มเติมอีกในหลายโอกาสเป็น 708 ต้น
ท้องสนามหลวงยุคหลัง
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2454 ในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมโภช ท้องสนามหลวงถูกใช้เป็นสถานที่เสด็จออกมหาสมาคมรับการถวายพระพรชัยมงคลจากราษฎร
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2475 ในคราวพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 150 ปี ท้องสนามหลวงถูกใช้เป็นสถานที่ประกอบพระราชพิธีบวงสรวงสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราช และพระราชทานธงไชยเฉลิมพลแก่กองทหาร จากนั้นรัฐบาลคณะราษฎรได้ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจัดสร้างเมรุที่ท้องสนามหลวง เพื่อทำพิธีฌาปนกิจศพผู้เสียชีวิตจำนวน 17 คนจากกบฏบวรเดช เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2476 (นับปีปัจจุบันคือ พ.ศ. 2477) โดยเป็นการใช้ท้องสนามหลวงฌาปนกิจศพสามัญชนครั้งแรกเป็นในสยาม แม้พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวจะพระราชทานพระบรมราชานุญาตอย่างไม่เต็มพระราชหฤทัย เนื่องด้วย "ไม่ได้เป็นพระราชประสงค์" ของพระองค์ และยังเป็นสถานที่จัดก
ระราชหฤทัย เนื่องด้วย "ไม่ได้เป็นพระราชประสงค์" ของพระองค์ และยังเป็นสถานที่จัดการแข่งขันงานฟุตบอลประเพณีธรรมศาสตร์–จุฬาฯ ครั้งแรกเมื่อวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2477 โดยเป็นครั้งเดียวที่ใช้ท้องสนามหลวงในงานฟุตบอลครั้งนี้ ก่อนจะย้ายไปใช้สนามฟุตบอลโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย และสนามศุภชลาศัย ตามลำดับ จนถึงปัจจุบัน
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล เมื่อวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2489 พระองค์เสด็จพระราชดำเนินมาที่ท้องสนามหลวง เพื่อทรงเป็นประธานร่วมกับหลุยส์ เมานต์แบ็ตเทน เอิร์ลเมานต์แบ็ตเทนที่ 1 แห่งพม่า ผู้บัญชาการทหารสูงสุดฝ่ายสัมพันธมิตรแห่งกองบัญชาการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในพิธีตรวจพลสวนสนามของกองทหารสหประชาชาติ หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ท้องสนามหลวงถูกใช้เป็นสถานที่จัดกิจกรรมหลากหลายรูปแบบ ดังนี้
ไฮด์ปาร์ก
เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2498 รัฐบาลจอมพล แปลก พิบูลสงคราม ได้ผลักดันกระบวนการฟื้นฟูประชาธิปไตย รวมถึงมอบให้นายวรการบัญชา (บุญเกิด สุตันตานนท์) รองนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ดำเนินการเปลี่ยนวิธีการบริหารของรัฐบาลให้เป็นแบบประชาธิปไตยที่บริสุทธิ์ยิ่งขึ้น หนึ่งในนั้นคือการอนุญาตให้กลุ่มการเมืองต่าง ๆ สามารถจัดการชุมนุมได้ที่ท้องสนามหลวงเป็นครั้งแรก เรียกว่า "ไฮด์ปาร์ก" ซึ่งได้ชื่อมาจากสวนไฮด์ปาร์กในกรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร โดยไฮด์ปาร์กครั้งแรกในท้องสนามหลวงนั้นเป็นการชุมนุมคัดค้านแบบเรียนภาษาไทยพื้นฐานของกระทรวงศึกษาธิการ นำโดย ทองอยู่ พุฒพัฒน์ และ แคล้ว นรปติ เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม ปีเดียวกัน ก่อนที่ต่อมาจะถูกใช้ในการชุมนุมทางการเมืองครั้งใ
ื่อวันที่ 27 สิงหาคม ปีเดียวกัน ก่อนที่ต่อมาจะถูกใช้ในการชุมนุมทางการเมืองครั้งใหญ่ ทั้ง เหตุการณ์ 14 ตุลา เมื่อ พ.ศ. 2516, เหตุการณ์ 6 ตุลา เมื่อ พ.ศ. 2519 และพฤษภาทมิฬ เมื่อ พ.ศ. 2535 โดยหลังช่วงเหตุการณ์ 14 ตุลานั้น ยังมีพิธีพระราชทานเพลิงศพผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์ดังกล่าวจำนวน 69 คนที่ท้องสนามหลวงด้วย โดยเป็นการใช้ท้องสนามหลวงฌาปนกิจศพสามัญชนเป็นครั้งที่ 2 และครั้งสุดท้าย โดยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินมาทรงประกอบพิธีด้วยพระองค์เอง นอกจากนี้ ในช่วงการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไปในแต่ละครั้ง ท้องสนามหลวงยังถูกใช้เป็น
อกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไปในแต่ละครั้ง ท้องสนามหลวงยังถูกใช้เป็นสถานที่จัดการปราศรัยใหญ่ในการหาเสียงของหลายพรรคการเมือง
ตลาดนัดสนามหลวง
ตลาดนัดสนามหลวงเกิดขึ้นหลังจากที่ประเทศไทยเกิดภาวะข้าวยากหมากแพง ประชาชนหาซื้อข้าวของเครื่องใช้กันลำบาก รวมถึงเกษตรกรก็เดือดร้อน จอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น จึงส่งเสริมให้จัดตั้งตลาดนัดขึ้นในทุกจังหวัด รวมถึงตลาดนัดภายในจังหวัดพระนครที่ท้องสนามหลวงด้วย ตลาดนัดสนามหลวงเปิดครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2491 แต่ปีต่อมาทางการต้องใช้พื้นที่ท้องสนามหลวงสำหรับจัดสร้างพระเมรุมาศในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล จึงย้ายตลาดนัดไปอยู่ในพระราชอุทยานสราญรมย์ ซึ่งได้รับความนิยมสูง แต่ถูกร้องเรียนจากกระทรวงการต่างประเทศในเรื่องกลิ่นและการจัดการไม่ถูกสุขลักษณะ จึงย้ายตลาดออกจากพระราชอุทยานสราญรมย์มาด้า
รื่องกลิ่นและการจัดการไม่ถูกสุขลักษณะ จึงย้ายตลาดออกจากพระราชอุทยานสราญรมย์มาด้านนอก ด้านถนนราชินี บริเวณคลองหลอด เมื่อ พ.ศ. 2500 แต่ปรากฏว่าได้ปลูกเพิงสร้างแคร่จนเป็นภาพไม่งดงาม จึงได้ย้ายกลับมายังท้องสนามหลวงเมื่อ พ.ศ. 2501 จนกระทั่งกรุงเทพมหานคร (กทม.) ได้ขอพื้นที่ท้องสนามหลวงคืนเพื่อเตรียมการจัดงานพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี จึงได้ปิดตลาดนัดสนามหลวงตั้งแต่วันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2525 เป็นต้นมา แล้วย้ายตลาดนัดมายังสวนจตุจักรจนถึงปัจจุบัน
ร่วมสมัย
หลังจากปิดตลาดนัดสนามหลวงแล้ว นอกเหนือจากการจัดสร้างพระเมรุมาศและพระเมรุของพระบรมวงศานุวงศ์ตั้งแต่พระบรมวงศ์ชั้นเจ้าฟ้าขึ้นไป ท้องสนามหลวงยังถูกใช้เป็นสถานที่นันทนาการ การแข่งขันกีฬา และการประกอบพระราชพิธีสำคัญ ๆ ของประเทศ เช่น พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ, พระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ครบ 200 ปี, พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ 5 ธันวาคม 2530 และ พระราชพิธีกาญจนาภิเษก พ.ศ. 2539 รวมถึงเป็นสถานที่ประกอบพิธีถวายเครื่องราชสักการะและจุดเทียนถวายพระพรชัยมงคลแด่พระมหากษัตริย์และพระอัครมเหสี รวมถึงพระบรมวงศ์ชั้นสูงมาตั้งแต่ พ.ศ. 2521
ท้องสนามหลวงยุคปัจจุบัน
ในยุคปัจจุบัน มีการปรับปรุงภูมิทัศน์ของท้องสนามหลวงทั้งหมด 3 ครั้ง ดังนี้

หลังการปรับปรุงครั้งที่ 1
เมื่อ พ.ศ. 2553 กรุงเทพมหานคร (กทม.) ได้มอบหมายให้กองทัพภาคที่ 1 กองทัพบก เข้ามาปรับปรุงภูมิทัศน์ของท้องสนามหลวง จากเดิมที่เคยเสื่อมโทรมให้ดีขึ้น โดยแบ่งพื้นที่ออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ฝั่งใต้ ทำเป็นมณฑลพระราชพิธี ฝั่งเหนือ ทำเป็นลานกิจกรรมสำหรับประชาชน และถนนเส้นกลางเชื่อมต่อกับถนนพระจันทร์ เป็นทางลาดพระบาท เส้นทางเสด็จพระราชดำเนิน และจัดกิจกรรมประเพณีในโอกาสสำคัญ รวมถึงทำระบบระบายน้ำจากใต้ดินเพื่อระบายน้ำออกสู่แม่น้ำเจ้าพระยาในฤดูฝน ก่อนนำน้ำจากแม่น้ำเจ้าพระยากลับมาฉีดรดหญ้าอีกครั้ง โดยเริ่มปิดปรับปรุงตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ ปีดังกล่าว การปรับปรุงแล้วเสร็จในปลายเดือนเมษายน พ.ศ. 2554 และมีพิธีทำบุญเปิดพื้นที่อย่างเป็นทางการ รวมทั้งบวงสรวงพระ
เดือนเมษายน พ.ศ. 2554 และมีพิธีทำบุญเปิดพื้นที่อย่างเป็นทางการ รวมทั้งบวงสรวงพระสยามเทวาธิราชและสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเมื่อวันที่ 9 สิงหาคม ปีเดียวกัน เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 5 ธันวาคม 2554 ในปลายปีเดียวกันท้องสนามหลวงถูกใช้เป็นสถานที่หลักในกิจกรรมสวดมนต์ข้ามปีเป็นครั้งแรก ก่อนที่ปีถัด ๆ มาจะมีการจัดกิจกรรมสวดมนต์ข้ามปีที่ท้องสนามหลวงเป็นระยะ ๆ
โดยการเปิดใช้ท้องสนามหลวงในครั้งนี้ กทม. ไม่อนุญาตให้ใช้เป็นสถานที่จัดกิจกรรมทางการเมืองเหมือนในอดีต เพื่อสงวนไว้สำหรับการประกอบพระราชพิธีเท่านั้น แต่อนุญาตให้ประชาชนเข้าใช้พื้นที่เพื่อพักผ่อนหย่อนใจ สันทนาการ หรือออกกำลังกายได้ตามปกติ ระหว่างเวลา 05:00–22:00 น. แต่ห้ามนำสินค้าเข้าไปจำหน่าย จอดรถ หรืออาศัยเป็นที่หลับนอน นอกจากนี้ประชาชนยังสามารถสัญจรผ่านถนนเส้นกลาง ซึ่งเชื่อมระหว่างมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ไปยังศาลฎีกาได้ตลอด 24 ชั่วโมง โดยเบื้องต้น เทศกิจได้ติดตั้งรั้วชั่วคราวเพื่อป้องกันการบุกรุกซึ่งเป็นความผิดตามกฎหมายว่าด้วยโบราณสถาน และเพื่อคงความสวยงามของพื้นที่ รวมถึง กทม. ยังติดตั้งกล้องโทรทัศน์วงจรปิด 42 ตัว ไฟส่องสว่าง และจัดตั้งศูนย์อำ
รวมถึง กทม. ยังติดตั้งกล้องโทรทัศน์วงจรปิด 42 ตัว ไฟส่องสว่าง และจัดตั้งศูนย์อำนวยการชั่วคราวและหอกระจายเสียงเพื่อดูแลความสงบเรียบร้อยภายในท้องสนามหลวง
หลังการปรับปรุงครั้งที่ 2
ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2555 หลังจากเสร็จสิ้นพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา กองพลพัฒนาที่ 1 กองทัพบก ได้เข้ามาปรับปรุงท้องสนามหลวงอีกครั้ง โดยการปรับปรุงแล้วเสร็จและส่งมอบพื้นที่ท้องสนามหลวงคืนให้กับ กทม. เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม จากนั้นวันรุ่งขึ้น (1 กันยายน) กทม. ได้เริ่มบังคับใช้ระเบียบว่าด้วยการใช้ การบํารุง และการดูแลรักษาพื้นที่ท้องสนามหลวง โดยกำหนดให้ผู้ที่ต้องการใช้พื้นที่ท้องสนามหลวงเฉพาะสำหรับจัดงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานประเพณีสำคัญของชาติโดยหน่วยงานของรัฐ และการจัดการแข่งขันกีฬาไทยประจำปี สามารถทำเรื่องขออนุญาตพื้นที่จากสำนักงานเขตพระนครล่วงหน้าก่อนกำหนดจัดงานไม
ะจำปี สามารถทำเรื่องขออนุญาตพื้นที่จากสำนักงานเขตพระนครล่วงหน้าก่อนกำหนดจัดงานไม่น้อยกว่า 30 วัน แต่ กทม. จะไม่อนุญาตให้ใช้พื้นที่ท้องสนามหลวงเป็นที่ชุมนุมหรือจัดกิจกรรมทางการเมือง
หลังการปรับปรุงครั้งที่ 3
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีการปรับปรุงพื้นที่ท้องสนามหลวงตั้งแต่ต้นรัชกาล เนื่องจากจากการคำนวณพื้นที่จัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ตามที่กรมศิลปากรออกแบบนั้น พบว่า จำเป็นต้องใช้พื้นที่มากกว่า 2 ใน 3 ของพื้นที่ทั้งหมด ซึ่งแตกต่างจากพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพและพระราชทานเพลิงพระศพ 4 ครั้งก่อนหน้าที่ใช้พื้นที่ฝั่งใต้เพียงครึ่งหนึ่งตามแบบโบราณราชประเพณี ดังนั้น จึงมีการถมถนนเส้นกลางเส้นเดิมที่เป็นแนวต่อเนื่องจากถนนพระจันทร์ออก รวมถึงย้ายต้นมะขาม เพื่อทำถนนเส้นกลางใหม่ที่ขยับจากแนวถนนเส้นกลางเดิมขึ้นไปทางทิศเหนือปร
ายต้นมะขาม เพื่อทำถนนเส้นกลางใหม่ที่ขยับจากแนวถนนเส้นกลางเดิมขึ้นไปทางทิศเหนือประมาณ 80 เมตร โดยถนนเส้นกลางใหม่นี้ความกว้าง 30 เมตร เทคอนกรีตหนา 15 เซนติเมตร ดำเนินการก่อสร้างโดยกองบัญชาการกองทัพไทย เริ่มก่อสร้างในช่วงเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2560 แล้วเสร็จในช่วงเวลาไล่เลี่ยกับพระเมรุมาศ และเริ่มใช้ถนนเส้นกลางใหม่เป็นครั้งแรกในการฝึกซ้อมเคลื่อนพระมหาพิชัยราชรถและราชรถปืนใหญ่ ประดิษฐานพระโกศทองใหญ่ในริ้วขบวนที่ 2 และ 3 ของพระราชพิธีดังกล่าวเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม ปีเดียวกัน
หลังเสร็จสิ้นพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และมีการรื้อถอนพระเมรุมาศและสิ่งปลูกสร้างประกอบทั้งหมดแล้ว กรุงเทพมหานคร (กทม.) ได้ปรับปรุงภูมิทัศน์เล็กน้อย โดยพื้นฝั่งใต้จะเป็นสนามหญ้าตามเดิม ส่วนพื้นฝั่งเหนือปรับเป็นลานปูน ซึ่งนอกจากจะเป็นลานกิจกรรมแล้ว ยังเป็นที่จอดรถอีกด้วย และยังคงตำแหน่งของถนนเส้นกลางท้องสนามหลวงเส้นใหม่ไว้ตามเดิม โดยมิได้ขยับกลับลงไปตรงกับแนวถนนพระจันทร์อย่างในอดีต ใช้เป็นจุดจอดรถทัวร์รับ-ส่งนักท่องเที่ยวที่จะเข้ามาท่องเที่ยวที่ท้องสนามหลวง โดย กทม. เริ่มเปิดใช้ถนนเส้นกลางท้องสนามหลวงเส้นใหม่สำหรับรถทัวร์ตั้งแต่เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2561
ในการประท้วงในประเทศไทย พ.ศ. 2563–2564 ท้องสนามหลวงถูกใช้เป็นสถานที่ชุมนุมของแนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุมระหว่างวันที่ 19–20 กันยายน พ.ศ. 2563 และใช้ลานปูนซึ่งอยู่ด้านทิศเหนือเป็นที่ฝังหมุดคณะราษฎรหมุดที่ 2 การกระทำดังกล่าวทำให้แกนนำผู้ชุมนุมหลายคนถูกดำเนินคดีในข้อหาทำลายโบราณสถาน
ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2567 ท้องสนามหลวงเป็น 1 ใน 4 สถานที่ที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุของพระโคตมพุทธเจ้า และพระอรหันตธาตุของพระอัครสาวก ได้แก่พระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะ ที่รัฐบาลไทยอัญเชิญมาจากประเทศอินเดีย มาประดิษฐานที่ประเทศไทย เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 โดยเป็นแห่งแรกที่มีการประดิษฐาน และเป็นจุดหลักประจำภาคกลาง ซึ่งในการนี้ได้มีการสร้างมณฑปขึ้นใหม่บริเวณถนนเส้นกลางท้องสนามหลวงเพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุและพระอรหันตธาตุในครั้งนี้ โดยเปิดให้ประชาชนเข้าสักการะระหว่างวันที่ 23 กุมภาพันธ์ – 3 มีนาคม ก่อนอัญเชิญไปประดิษฐานต่อที่ภาคเหนือ ณ หอคำหล
่างวันที่ 23 กุมภาพันธ์ – 3 มีนาคม ก่อนอัญเชิญไปประดิษฐานต่อที่ภาคเหนือ ณ หอคำหลวง อุทยานหลวงราชพฤกษ์ จังหวัดเชียงใหม่
ในกลางปีเดียวกัน ท้องสนามหลวงยังถูกใช้เป็นสถานที่จัดเทศกาลสงกรานต์จุดหลักของรัฐบาลไทย ในชื่องาน มหาสงกรานต์ เวิลด์ วอเตอร์ เฟสติวัล เป็นปีแรก ในปลายปีเดียวกัน ท้องสนามหลวงยังเป็นจุดสิ้นสุดของรายการวิ่ง อเมซิ่ง ไทยแลนด์ มาราธอน ตั้งแต่ปี 2024 ซึ่งย้ายมาจากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยและลานคนเมือง ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร และยังเป็นสถานที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ (พระเขี้ยวแก้ว) ที่รัฐบาลไทยอัญเชิญมาจากวัดหลิงกวง กรุงปักกิ่ง ประเทศจีน เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวเนื่องในโอกาสพระราชพิธีเดียวกัน และฉลองครบรอบ 50 ปี ความสัมพันธ์จีน–ไทย ซึ่งในการนี้ได้มีการสร้างมณฑปขึ้นบริเวณท้องสนามหลวงฝั่งทิศใต้ โดยเปิดให้ประชาชนเข้าสักการะระ
ได้มีการสร้างมณฑปขึ้นบริเวณท้องสนามหลวงฝั่งทิศใต้ โดยเปิดให้ประชาชนเข้าสักการะระหว่างวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2567 – 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568
การก่อสร้างพระเมรุมาศและพระเมรุในยุคหลัง
ในที่นี้จะกล่าวถึงการใช้พื้นที่ท้องสนามหลวงสำหรับก่อสร้างพระเมรุมาศและพระเมรุในยุคหลัง ตั้งแต่ช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา
ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ท้องสนามหลวงถูกใช้สำหรับก่อสร้างพระเมรุมาศหรือพระเมรุกลางเมืองทั้งหมด 7 ครั้ง ดังนี้
* พ.ศ. 2454 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
* พ.ศ. 2463 สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
* พ.ศ. 2463 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
* พ.ศ. 2465 สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส
* พ.ศ. 2466 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสุทธาทิพยรัตน์ กรมหลวงศรีรัตนโกสินทร, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราไชย และถูกใช้ต่อเป็นพระเมรุตามเสด็จ ดังนี้
** สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กร
ังนี้
** สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์
* พ.ศ. 2468 สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนภดารา ศิรินิภาพรรณวดี กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา และถูกใช้ต่อเป็นพระเมรุตามเสด็จ ดังนี้
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช 
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์
ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ท้องสนามหลวงถูกใช้สำหรับก่อสร้างพระเมรุมาศหรือพระเมรุกลางเมืองทั้งหมด 4 ครั้ง ดังนี้
* พ.ศ. 2469 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
* พ.ศ. 2471 สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี และถูกใช้ต่อเป็นพระเมรุตามเสด็จ ดังนี้
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภัศร 
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรลักษณาวดี
* พ.ศ. 2472 สมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
* พ.ศ. 2473 สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก และถูกใช้ต่อเป็นพระเมรุตามเสด็จ ดังนี้
** พระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา 
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแขไขดวง
ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร ท้องสนามหลวงถูกใช้สำหรับก่อสร้างพระเมรุกลางเมือง 1 ครั้ง คือเมื่อ พ.ศ. 2484 สำหรับประกอบพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร

ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ท้องสนามหลวงถูกใช้สำหรับก่อสร้างพระเมรุมาศหรือพระเมรุกลางเมืองทั้งหมด 6 ครั้ง ดังนี้
* พ.ศ. 2493 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร และถูกใช้ต่อเป็นพระเมรุตามเสด็จ ดังนี้
** สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต 
** สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์
** พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย
* พ.ศ. 2499 สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
* พ.ศ. 2528 สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี
* พ.ศ. 2539 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
* พ.ศ. 2551 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมพระนราธิวาสราชนครินทร์ บดินทรเชษฐภคินี
* พ.ศ. 2555 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนร
ราชนครินทร์ บดินทรเชษฐภคินี
* พ.ศ. 2555 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา
และในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ท้องสนามหลวงถูกใช้สำหรับก่อสร้างพระเมรุมาศกลางเมืองมาแล้ว 2 ครั้ง ดังนี้
* พ.ศ. 2560 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 
* พ.ศ. 2569 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง