องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน)
องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. ( ) เป็นองค์การมหาชน สังกัด กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา จัดตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) พ.ศ. 2546 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 120 ตอนที่ 49ก ลงวันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2546 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562 เล่ม 136 ตอนที่ 44ก ลงวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2562
ปัจจุบันองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) มีสำนักงานตั้งอยู่ที่ 120 อาคาร C ชั้น 4 ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550 ซอยแจ้งวัฒนะ 7 ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร 10210 มีนาย ฐิติพงศ์ เขียวไพศาล เป็น ประธานกรรมการ

หน้าที่ของหน่วยงาน
องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) มีหน้าที่บริหารและพัฒนาพื้นที่เพื่อการท่องเที่ยวในเชิงบูรณาการ เป็นองค์กรกลางทำหน้าที่กำหนดนโยบายและแผนยุทธศาสตร์ และประสานงานกับท้องถิ่นหรือพื้นที่ที่เป็นแหล่งท่องเที่ยว หรือส่งเสริมและพัฒนาพื้นที่ที่มีศักยภาพในการท่องเที่ยวให้มีการบริหารจัดการพื้นที่เพื่อการท่องเที่ยวในเชิงคุณภาพ

ขั้นตอนการประกาศเขตพื้นที่พิเศษ
# คัดเลือกพื้นที่พิเศษ โดยวิเคราะห์ความเหมาะสมเบื้องต้น แล้วเสนอระดับนโยบายพิจารณา
# สำรวจสภาพพื้นที่ ด้านภูมิประเทศ เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
# ประชุมหารือร่วมกับจังหวัดและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อกำหนดขอบเขตพื้นที่พิเศษ
# เสนอคณะกรรมการ กพท. พิจารณาเพื่อนำเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาให้ความเห็นชอบการประกาศเขตพื้นที่พิเศษ
# จัดทำแผนแม่บทการบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ

พื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน
องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) ได้ดำเนินการกำหนดพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน จำนวน 10 แห่ง ปัจจุบันคงเหลือที่อยู่ในความดูแลรับผิดชอบจำนวน 9 แห่ง ได้แก่
# หมู่เกาะช้างและพื้นที่เชื่อมโยง 
# เชียงใหม่ไนท์ซาฟารี ต่อมาในปี พ.ศ. 2556 ได้โอนไปเป็นภารกิจของสำนักงานพัฒนาพิงคนคร (องค์การมหาชน)
# เมืองพัทยาและพื้นที่เชื่อมโยง 
# อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย – ศรีสัชนาลัย – กำแพงเพชร 
# จังหวัดเลย 
# เมืองเก่าน่าน 
# เมืองโบราณอู่ทอง 
# ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา 
# เชียงราย 
# คุ้งบางกระเจ้า อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ

ไฟล์:Ko Chang Long Beach Road.jpg|อุทยานแห่งชาติหมู่เก่าะช้าง
ไฟล์:พัทยา.jpg|เมืองพัทยา
ไฟล์:Wat Maha That.jpg|อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย – ศรีสัชนาลัย – กำแพงเพชร
ไฟล์:2013 Wat Phumin Nan.jpg|วัดภูมินทร์ – น่าน
ไฟล์:Golden Triangle Mekong at Doi Pu Khao 06.jpg|สามเหลี่ยมทองคำ – เชียงราย
พื้นที่การท่องเที่ยวชุมชน
นอกจากการพัฒนาพื้นที่พิเศษ ซึ่งเป็นการพัฒนาพื้นที่ขนาดใหญ่แล้ว อพท. ยังได้ดำเนินการพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชน ได้แก่ 
อพท. ได้ดำเนินการแล้วจำนวน 20 ชุมชน ประกอบด้วย
# ตำบลแหลมกลัด อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด 
# บ้านเปร็ดใน ตำบลห้วงน้ำขาว อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด 
# บ้านสลัก ตำบลท่าโสม อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด
# ตำบลเกาะสีชัง อำเภอเกาะสีชัง จังหวัดชลบุรี
# ตำบลเกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี 
# ตำบลอัมพวา อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม
# บ้านทาป่าเปา ตำบลทาปลาดุก อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน 
# บ้านเขาเพ-ลา ตำบลสมอทอง อำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี 
# บ้านวอแก้ว ตำบลวอแก้ว อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง
# บ้านท่าล้ง ตำบล
ราษฎร์ธานี 
# บ้านวอแก้ว ตำบลวอแก้ว อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง
# บ้านท่าล้ง ตำบลห้วยไผ่ อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี
# บ้านบางโรง ตำบลป่าคลอก อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต
# ตำบลเนินเพิ่ม อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก 
# ตำบลพรุใน อำเภอเกาะยาว จังหวัดพังงา 
# ตำบลเชียงดาว อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่
# วัดปากคลองมะขามเฒ่า อำเภอวัดสิงห์ จังหวัดชัยนาท 
# ตำบลเกาะเกิด อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
# บ้านห้วยสะพาน ตำบลหนองโรง อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี
# อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น 
# อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน
# บ้านผาหมี ตำบลเวียงพางคำ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย
การบริหารงาน
ปัจจุบัน อพท. มีผู้อำนวยการคือ นาวาอากาศเอก อธิคุณ คงมี และมีสำนักงานพื้นที่พิเศษรับผิดชอบพื้นที่พิเศษในภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศไทย จำนวน 9 สำนักงาน ได้แก่
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนหมู่เกาะช้างและพื้นที่เชื่อมโยง (อพท. หมู่เกาะช้าง)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเมืองพัทยาและพื้นที่เชื่อมโยง (อพท. พัทยา)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร (อพท. สุโขทัย)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเลย (อพท. เลย)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเมืองเก่าน่าน (อพท. น่าน)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษ
ศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเมืองเก่าน่าน (อพท. น่าน)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเมืองโบราณอู่ทอง (อพท. อู่ทอง)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา (อพท. ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเชียงราย (อพท. เชียงราย)
# สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนคุ้งบางกะเจ้า (อพท. คุ้งบางกะเจ้า)