มะม่วง (ผลไม้)
มะม่วง ( ) เป็นผลไม้ที่มีเมล็ดแข็ง ผลิตจากต้นไม้เขตร้อนชนิดหนึ่ง Mangifera indica มีถิ่นกำเนิดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของ อนุทวีปอินเดีย ซึ่งปัจจุบันคือประเทศบังกลาเทศ, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย และเมียนมาร์ M. indica ได้รับการปลูกฝังในเอเชีย ใต้ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาตั้งแต่สมัยโบราณ ส่งผลให้เกิดมะม่วงสองสายพันธุ์ในปัจจุบัน คือ มะม่วง "อินเดีย" และมะม่วง "เอเชียตะวันออกเฉียงใต้" นอกจากนี้ยังมีพืชชนิดอื่นๆ ในสกุล Mangifera ที่ให้ผลไม้กินได้ที่เรียกว่า "มะม่วง" ซึ่งส่วนใหญ่พบในเขตนิเวศในมาเลเซีย
ทั่วโลกมีมะม่วงหลายร้อยสายพันธุ์ ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ ผลมะม่วงจะแตกต่างกันไปในเรื่องขนาด, รูปร่าง, ความหวาน, สีผิว และสีเนื้อ ซึ่งอาจเป็นสีเหลืองอ่อน, สีทอง, สีเขียว หรือสีส้ม มะม่วงเป็นผลไม้ประจำชาติของ อินเดีย ปากีสถาน และฟิลิปปินส์ ในขณะที่ต้นมะม่วงเป็นต้นไม้ประจำชาติของบังกลาเทศ
นิรุกติศาสตร์
คำภาษาอังกฤษว่า mango (พหูพจน์ mangoes หรือ mangos ) มีที่มาจากคำภาษา โปรตุเกสว่า ในศตวรรษที่ 16 จากภาษามลยาฬัม ซึ่งมาจากภาษาทมิฬ ( 'ต้นมะม่วง') + ( 'ผลไม้/ผักที่ยังไม่สุก') ชื่อวิทยาศาสตร์ Mangifera indica สามารถแปลได้ว่า "พืชที่ออกผลมะม่วงในอินเดีย" 
{| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center;"
|+การผลิตมะม่วง* 
| 
| 26.2
|-
| 
| 4.1
|-
| 
| 3.9
|-
| 
| 2.7
|-
| 
| 2.6
|-
| 
| 2.3
|-
| 
| 2.1
|-
| โลก
| 61.1
|-
| colspan="2" | 
|}
การผลิต
ในปี 2023 ผลผลิตมะม่วง, มังคุด และฝรั่ง ทั่วโลกอยู่ที่ 61 ล้านตัน โดยอินเดียเป็นผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดคิดเป็น 43% ของผลผลิตทั้งหมด ตามด้วยอินโดนีเซีย และจีนในฐานะผู้ผลิตรอง

การใช้งานด้านการทำอาหาร
โดยทั่วไปมะม่วงจะมีรสหวาน แม้ว่ารสชาติและเนื้อสัมผัสของเนื้อจะแตกต่างกันไปตามสายพันธุ์ ในบางสายพันธุ์ เช่น อัลฟองโซ จะมีเนื้อนุ่มแบบฉ่ำน้ำ คล้ายกับลูกพลัมสุกงอม ในขณะที่บางสายพันธุ์ เช่น ทอมมี่ แอตกินส์ จะมีเนื้อแน่นกว่าและมีเส้นใย

มะม่วงถูกนำมาใช้ในอาหารหลายประเภท เช่น มะม่วงดิบเปรี้ยวถูกนำมาใช้เป็นเครื่องเคียงใน อาหารอินเดีย เช่น ชัทนีย์มะม่วง และ มะม่วงดอง เช่น อวกายะ
เครื่องดื่มฤดูร้อนที่เรียกว่า อามปันนา ทำจากมะม่วง ลัสซีมะม่วง เป็นที่นิยมบริโภคทั่วเอเชียใต้ โดยเตรียมจากการผสมมะม่วงสุกหรือเนื้อมะม่วงกับนมเปรี้ยวและน้ำตาล

ในอาหารอินโดนีเซีย มะม่วงดิบจะถูกแปรรูปเป็นอาซีนัน รอเยาะ และซัมบัลเปินจิต หรือรับประทานกับเกลือที่รับประทานได้
มะม่วงดิบสีเขียวสามารถหั่น และรับประทานเหมือนสลัดได้ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส่วนใหญ่ นิยมรับประทานมะม่วงดิบสีเขียวกับ น้ำปลา น้ำส้มสายชู ซอสถั่วเหลือง หรือเกลือเล็กน้อย (แบบธรรมดาหรือแบบเผ็ด) ส่วนผสมที่มักเรียกกันว่า "สลัดมะม่วง" ในภาษาอังกฤษ ในฟิลิปปินส์ มะม่วงดิบจะรับประทานคู่กับเครื่องปรุงรส เช่น บากูออง (กะปิ ปลา หรือ กะปิเค็ม) ซอสถั่วเหลือง น้ำส้มสายชู หรือพริก มะม่วงโฟลต และ เค้กมะม่วง ซึ่งใช้มะม่วงสุกหั่นเป็นชิ้น ๆ รับประทานกันในฟิลิปปินส์ 
ไฟล์:Carabao_mangoes_(Philippines).jpg|alt=The "hedgehog" style of preparation on Carabao mangoes| การปรุงมะม่วงคาราบาวในสไตล์ "เม่น"
ไฟล์:Mango_inner.png|alt=Alphonso mango chunks| มะม่วงอั
วงคาราบาวในสไตล์ "เม่น"
ไฟล์:Mango_inner.png|alt=Alphonso mango chunks| มะม่วงอัลฟองโซหั่นชิ้น
ไฟล์:MANGO_SEASON_(562892060).jpg|alt=Sliced Ataulfo mangoes| มะม่วงอาตาอุลโฟหั่นบาง
ไฟล์:Glass_of_Mango_Juice.jpg|alt=A glass of mango juice| น้ำมะม่วงหนึ่งแก้ว
ไฟล์:Mango_Chutney.jpg|alt=Mango chutney| ชัทนีย์ มะม่วง
ไฟล์:Green_mangoes_with_vinegar,_chili,_salt,_and_soy_sauce_(Philippines)_01.jpg|alt=Sour unripe mangoes eaten with shrimp paste, salt, chili, vinegar or soy sauce in the Philippines| มะม่วงดิบเปรี้ยวที่กินกับ กะปิ เกลือ พริก น้ำส้มสายชู หรือซีอิ๊ว ในฟิลิปปินส์
พฤกษเคมี

เปลือกและเนื้อมะม่วงมีสารพฤกษเคมีจำนวนมาก เช่น สารกลุ่มไตรเทอร์พีนอย่างลูพีออล (lupeol) ส่วนเม็ดสีในเปลือกมะม่วงที่กำลังเป็นที่สนใจในการศึกษาวิจัย ได้แก่ แคโรทีนอยด์ เช่น สารประกอบโปรวิตามินเอ, บีตา-แคโรทีน, ลูทีน และแอลฟาแคโรทีน และ โพลีฟีนอล เช่น เควอร์เซติน (quercetin), แคมเฟอรอล (kaempferol), กรดแกลลิก, กรดคาเฟอิก, แคเทชิน (catechins) และแทนนิน มะม่วงมีแซนโทนอยด์ (xanthonoid) ชนิดพิเศษที่เรียกว่า แมงจิเฟอริน (mangiferin)
ปริมาณสารพฤกษเคมีและสารอาหารเหล่านี้จะแตกต่างกันตามสายพันธุ์ มีการสกัดแคโรทีนอยด์ที่แตกต่างกันถึง 25 ชนิดจากเนื้อมะม่วง ชนิดที่พบหนาแน่นที่สุดคือบีต้า-แคโรทีน ซึ่งเป็นสาเหตุของสีเหลืองส้มในมะม่วงส่วนใหญ่ ใบมะม่วงยังมีปริมาณโพลีฟีนอลสูง รวมถึงแซนโทนอยด์ (xanthonoids) แมงจิเฟอริน และกรดแกลลิก
กลิ่นรส
กลิ่นรสของมะม่วงเกิดจากสารอินทรีย์ระเหยง่าย (Volatile organic chemicals) หลายชนิด หลัก ๆ ได้แก่ เทอร์พีน (terpenes), ฟูราโนน (furanones), แลคโตน (lactones) และเอสเทอร์ มะม่วงแต่ละพันธุ์มีกลิ่นรสที่เกิดจากสารระเหยที่ต่างชนิดกัน หรืออาจเป็นสารชนิดเดียวกันแต่มีสัดส่วนปริมาณที่ต่างกัน โดยมะม่วงสายพันธุ์โลกใหม่มีลักษณะเด่นคือมี δ-3-carene ซึ่งเป็นสารให้กลิ่นรสโมโนเทอร์พีน ในขณะที่มะม่วงสายพันธุ์โลกเก่า จะมีโมโนเทอร์พีนชนิดอื่น ๆ ที่มีความเข้มข้นสูง เช่น (Z)-ocimene และ myrcene รวมถึงการมีแลคโตนและฟูราโนน ในอินเดีย มะม่วง 'อัลฟองโซ' เป็นหนึ่งในสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมมากที่สุด โดยในพันธุ์นี้ สารกลุ่มแลคโตนและฟูราโนนจะถูกสังเคราะห์ขึ้นในระ
ความนิยมมากที่สุด โดยในพันธุ์นี้ สารกลุ่มแลคโตนและฟูราโนนจะถูกสังเคราะห์ขึ้นในระหว่างที่ผลกำลังสุก ในขณะที่เทอร์พีนและสารแต่งกลิ่นรสอื่น ๆ จะพบได้ทั้งในผลระยะเจริญเติบโต (ผลดิบ) และระยะสุก เอทิลีนซึ่งเป็นฮอร์โมนหลักที่ควบคุมการสุกของผลไม้ มีผลโดยตรงต่อการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบของกลิ่นรสในมะม่วงเมื่อได้รับจากภายนอก อย่างไรก็ตาม แม้ว่าเราจะมีข้อมูลจำนวนมากเกี่ยวกับองค์ประกอบทางเคมีของกลิ่นรสมะม่วง แต่กระบวนการชีวสังเคราะห์ของสารเหล่านี้ยังไม่ได้รับการศึกษาอย่างละเอียดนัก จนถึงปัจจุบันมีการค้นพบยีนที่ทำหน้าที่รหัสเอนไซม์ในวิถีการสร้างกลิ่นรสเพียงไม่กี่ชนิดเท่านั้น
ความเป็นพิษ
การสัมผัสกับน้ำมันในใบ ลำต้น น้ำยาง และเปลือกมะม่วงอาจทำให้เกิดผิวหนังอักเสบและปฏิกิริยาการแพ้รุนแรงในผู้ที่มีความเสี่ยง ผู้ที่มีประวัติผื่นแพ้จากการสัมผัสสาร อุรุชิออล (urushiol; สารก่อภูมิแพ้ที่พบในต้นไอวี่พิษ โอ๊กพิษ หรือซูแมคพิษ) มีความเสี่ยงสูงที่สุดต่อการเกิดผื่นแพ้จากการสัมผัสมะม่วง สารประกอบอื่น ๆ ในมะม่วงที่อาจก่อให้เกิดผื่นแพ้หรือปฏิกิริยาภูมิแพ้ เช่น แมงจิเฟอริน (mangiferin) สารก่อภูมิแพ้ในมะม่วงและอุรุชิออล อาจเกิดปฏิกิริยาข้ามกลุ่มได้ ส่งผลให้ผู้ที่มีอาการไวต่อสารดังกล่าวไม่สามารถรับประทานเนื้อมะม่วงที่ปอกเปลือกแล้วหรือดื่มน้ำมะม่วงได้อย่างปลอดภัย
เมื่อต้นมะม่วงออกดอกในฤดูใบไม้ผลิ ผู้ที่เป็นภูมิแพ้ในพื้นที่อาจมีอาการหายใจลำบาก คันตา หรือหน้าบวม แม้ว่าละอองเกสรจะยังไม่แพร่กระจายในอากาศก็ตาม ในกรณีนี้คาดว่าสารก่อการระคายเคืองคือน้ำมันหอมระเหยที่ระเหยจากดอกไม้ ส่วนในช่วงฤดูเก็บเกี่ยว การสัมผัสส่วนต่าง ๆ ของต้นมะม่วง โดยเฉพาะ ยาง ใบ และเปลือกผล เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของโรคผิวหนังอักเสบจากพืชในฮาวาย
โภชนาการ
มะม่วงดิบประกอบด้วยน้ำ 84%, คาร์โบไฮเดรต 15%, โปรตีน 1% และมีไขมันน้อยมาก (ตาราง) ในปริมาณอ้างอิง มะม่วงดิบ ให้พลังงาน 60 แคลอรีและเป็นแหล่งสารอาหารอุดมไปด้วยวิตามินซี (40% ของปริมาณที่แนะนำต่อวัน หรือ DV) มีโฟเลต (11% DV) และทองแดง (12% DV) ในปริมาณปานกลาง ในขณะที่สารอาหารรองอื่น ๆ มีปริมาณน้อย (ตาราง)
อ้างอิง

อ่านเพิ่มเติม

* 
* Litz, Richard E. (editor, 2009). The Mango: Botany, Production and Uses. 2nd edition. CABI. ISBN 978-1-84593-489-7 
* Susser, Allen (2001). The Great Mango Book: A Guide with Recipes. Ten Speed Press. ISBN 978-1-58008-204-4

แหล่งข้อมูลอื่น