พิพิธภัณฑ์กายวิภาค-คองดอน
พิพิธภัณฑ์กายวิภาค-คองดอน ( ) เป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กที่ตั้งบนชั้น 3 ของตึกกายวิภาคศาสตร์ โรงพยาบาลศิริราช แขวงศิริราช เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร เป็นส่วนหนึ่งของพิพิธภัณฑ์การแพทย์ศิริราชที่บริหารโดยคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
ประวัติ
เมื่อ พ.ศ. 2466 มูลนิธิร็อกเกอะเฟลเลอร์ (Rockefeller Foundation) เริ่มส่งศาสตราจารย์มาช่วยจัดการเรียนการสอนแพทยศาสตร์ที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล โดยศาสตราจารย์แลละหัวหน้าภาควิชาของวิชากายวิภาคศาสตร์คนแรกคือคลอด วิเทอริงตัน สตัมพ์ (Claude Witherington Stump) นักกายวิภาคศาสตตร์ชาวออสเตรเลีย เข้ามาเริ่มหลักสูตรใหม่และเริ่มวางแผนจัดสร้างตึกกายวิภาคศาสตร์ แต่ศาสตราจารย์สตัมพ์กลับไปประเทศออสเตรเลียในขณะที่การก่อสร้างตึกกายวิภาคศาสตร์ยังไม่แล้วเสร็จ มูลนิธิร็อกเกอะเฟลเลอจึงส่งเอ็ดการ์ เดวิดสัน คองดอน (Edgar Davidson Congdon) นักกายวิภาคศาสตร์ชาวอเมริกันซึ่งขณะนั้นเป็นรองศาสตราจารย์วิชากายวิภาคศาสตร์ที่วิทยาลัยการแพทย์สหภาพ
วอเมริกันซึ่งขณะนั้นเป็นรองศาสตราจารย์วิชากายวิภาคศาสตร์ที่วิทยาลัยการแพทย์สหภาพปักกิ่ง (北京协和医学院 เป่ย์จิงเสียเหออีเสฺวเยฺวี่ยน) ให้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์และหัวหน้าภาควิชากายวิภาคศาสตร์คนที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2469 เวลานั้นสื่อการสอนยังมีน้อย ศาสตราจารย์คองดอนจึงพยายามจัดการเรียนการสอนวิชากายวิภาคศาสตร์ให้ครบถ้วน ให้นักศึกษาทุกคนได้ชำแหละศพด้วยตนเอง และเริ่มจัดตั้งห้องพิพิธภัณฑ์บนตึกกายวิภาคศาสตร์เมื่อ พ.ศ. 2470 สำหรับสะสมสิ่งแสดงทางกายวิภาคศาสตร์
เมื่อ พ.ศ. 2473 ในการประชุมเวชกรรมเขตร้อนครั้งที่ 8 ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศาสตราจารย์คองดอนร่วมด้วยลิ้ม จุลละพันธ์ อาจารย์ผู้ช่วย และนักศึกษาแพทย์ในรุ่นนั้นช่วยกันชำแหละอวัยวะส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ระบายสีหลอดเลือดและเส้นประสาทด้วยสีน้ำละลายไข่ขาว (albuminous paint) ส่งไปร่วมจัดแสดงในงานประชุม หลังการประชุมแล้วเสร็จจึงนำกลับมาจัดแสดงในห้องพิพิธภัณฑ์ หลังศาสตราจารย์คองดอนกลับไปสหรัฐอเมริกาเมื่อ พ.ศ. 2474 อาจารย์ของภาควิชากายวิภาคศาสตร์ก็ค่อย ๆ สะสมสิ่งจัดแสดงเพิ่มขึ้น
ในระยะที่ศาสตราจารย์ นายแพทย์ สุด แสงวิเชียร ดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล พิพิธภัณฑ์กายวิภาคศาสตร์ที่ศาสตราจารย์คองดอนก่อตั้งขึ้นได้รับการขยับขยายจนเป็นพิพิธภัณฑ์ตามมาตรฐาน ศ.นพ.สุดจัดหาสิ่งแสดงเพิ่มขึ้นให้กับพิพิธภัณฑ์ ริเริ่มการระบายสีสิ่งจัดแสดงด้วยใช้แล็กเกอร์ (brush lacquer) ทำให้สามารถเก็บสิ่งจัดแสดงไว้ในฟอร์มาลีนได้ ต่างจากสิ่งจัดแสดงที่ระบายสีด้วยสีน้ำละลายไข่ขาวที่ต้องเก็บไว้ในแอลกอฮอล์ซึ่งระเหยได้ง่ายกว่า นอกจากนี้ ศ.นพ.สุดยังริเริ่มการจัดทำบรรจุภัณฑ์ด้วยพลาสติกสำหรับจัดเก็บสิ่งจัดแสดง จึงมีบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่ตามขนาดของสิ่งจัดแสดงและถึงขนาดบรรจุร่างกายมนุษย์ทั้งร่างได้ หวล คงวิทย์ เจ้าหน้าที
ขนาดของสิ่งจัดแสดงและถึงขนาดบรรจุร่างกายมนุษย์ทั้งร่างได้ หวล คงวิทย์ เจ้าหน้าที่ช่างไม้ของภาควิชากายวิภาคศาสตร์ เป็นผู้ที่ทำบรรจุภัณฑ์ขนาดใหญ่ด้วยพลาสติกสำเร็จเป็นคนแรก
เมื่อวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2491 คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลทำพิธีเปิดพิพิธภัณฑ์กายวิภาคศาสตร์อย่างเป็นทางการ โดยศาสตราจารย์ นายแพทย์ หลวงพิณพากย์พิทยาเภท (พิณ เมืองแมน) คณบดีของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลในเวลานั้นเป็นประธานในพิธี ทางคณะอนุมัติให้ใช้ชื่อพิพิธภัณฑ์ว่า "พิพิธภัณฑ์กายวิภาค-คองดอน" เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่ศาสตราจารย์คองดอน
เมื่อ พ.ศ. 2496 รองศาสตราจารย์ แพทย์หญิง เพทาย ศิริการุณ เข้าบรรจุเป็นอาจารย์ประจำภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล รศ. พญ. เพทายมีความสามารถในการชำแหละอย่างสูง และได้รับหน้าที่เป็นภัณฑารักษ์ของพิพิธภัณฑ์กายวิภาค-คองดอนเป็นเวลา 25 ปี ในช่วงเวลานั้น รศ. พญ. เพทายได้ชำแหละอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายมนุษย์และจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์เป็นจำนวนมาก สิ่งจัดแสดงที่โดดเด่นที่มาจากการชำแหละโดย รศ. พญ. เพทาย ได้แก่ สิ่งแสดงระบบประสาททั้งร่างกาย (ชำแหละ พ.ศ. 2497) สิ่งแสดงระบบหลอดเลือดแดงทั้งร่างกาย (ชำแหละ พ.ศ. 2500) และสิ่งแสดงกล้ามเนื้อและหลอดเลือดชั้นตื้นใต้ผิวหนัง (ชำแหละ พ.ศ. 2502)
ส่วนจัดแสดง
พิพิธภัณฑ์กายวิภาค-คองดอนแบ่งส่วนจัดแสดงเป็น 2 ห้อง คือห้องกายวิภาคศาสตร์ทั่วไปและห้องกระดูก
ห้องกายวิภาคศาสตร์ทั่วไป
ห้องกายวิภาคศาสตร์ทั่วไป จัดแสดงอวัยวะในระบบต่าง ๆ ของร่างกาย ประกอบด้วยตู้จัดแสดงต่อไปนี้
* ตู้แสดงกายวิภาคของอวัยวะรับความรู้สึกพิเศษ ได้แก่ หู ตา จมูก และลิ้น ตู้สุดท้ายของแถวจัดแสดงการเจริญของใบหน้าและฟัน 
* ตู้แสดงระบบประสาทและระบบไหลเวียน
* ตู้แสดงการเจริญเติบโตของทารกตั้งแต่ระยะเอ็มบริโอ (embryo; อายุไม่เกิน 8 สัปดาห์) จนถึงระยะทารกในครรภ์ (fetus; อายุตั้งแต่ 8 สัปดาห์จนครบกำหนดคลอด) รวมถึงจัดแสดงมดลูกและรก
* ตู้แสดงอวัยวะภายใต้ต่าง ๆ แยกตามระบบคือ ระบบขับถ่ายปัสสาวะและระบบสืบพันธุ์, ระบบทางเดินอาหาร, ระบบทางเดินหายใจ, ระบบน้ำเหลือง และระบบต่อมไร้ท่อ
* ตู้แสดงความผิดปกติแต่กำเนิด (congenital anomaly) 
* ตู้แสดง
และระบบต่อมไร้ท่อ
* ตู้แสดงความผิดปกติแต่กำเนิด (congenital anomaly) 
* ตู้แสดงแฝดติดกัน (conjoined twins) หรือแฝดสยาม (Siamese twins) แบบต่าง ๆ 
* ตู้แสดงแขน ขา และร่างกายตัดขวาง เคยใช้สอนในวิชากายวิภาคศาสตร์เฉพาะส่วน (topographic anatomy)
* ตู้แสดงโครงกระดูกของศาสตราจารย์ นายแพทย์ สุด แสงวิเชียร
ห้องกระดูก
ห้องกระดูกอยู่ถัดไปทางทิศตะวันออกจากห้องกายวิภาคศาสตร์ทั่วไป จัดแสดงกระดูกทุกชิ้นในร่างกายมนุษย์ รวมถึงกะโหลกศีรษะซึ่งแยกส่วนเป็นชิ้น ๆ, คุณสมบัติของกระดูก, การคะแนอายุจากกระดูก, กระดูกที่ผิดปกติเนื่องจากความผิดปกติของสารที่หลั่งจากต่อมไร้ท่อ และข้อต่อชนิดต่าง ๆ ในร่างกาย

นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงโครงกระดูกของอดีตอาจารย์ของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล และโครงกระดูกของบุคคลสำคัญในวงการแพทย์และวงการศึกษา เช่น พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ), พันตรี หลวงวิฆเนศประสิทธิวิทย์ (อัทย์ หะสิตะเวช), พระยาศราภัยพิพัฒ (เลื่อน ศราภัยวานิช), เรือโท นายแพทย์ โกศล กันตะบุตร เป็นต้น

อ้างอิง
แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* พิพิธภัณฑ์กายวิภาค-คองดอน ที่เว็บไซต์มิวเซียมไทยแลนด์
* พิพิธภัณฑ์กายวิภาค-คองดอน ที่เว็บไซต์ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร