สยามรัฐพิพิธภัณฑ์
สยามรัฐพิพิธภัณฑ์ ( ) เป็นชื่องานแสดงสินค้าและมหกรรมความบันเทิงในสยาม ที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดขึ้น เพื่อส่งเสริมอุตสาหกรรมการค้าของสยาม และประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนมาซื้อสินค้า เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจภายในสยามที่ฝืดเคืองจากผลกระทบของสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง เดิมมีกำหนดจัดขึ้นในฤดูหนาวช่วงปลายปี พ.ศ. 2468 (นับปีปัจจุบันคือช่วงต้นปี พ.ศ. 2469) ณ สวนลุมพินี ซึ่งพระองค์มีพระราชประสงค์ให้จัดทำเป็นสวนสาธารณะหลังเสร็จสิ้นมหกรรมนี้ แต่มหกรรมนี้ถูกยกเลิกเนื่องจากพระองค์เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน ปีดังกล่าว ทำให้กำหนดจัดงานข้างต้นอยู่ในช่วงไว้ทุกข์และไม่เหมาะสมกับการจัดงานรื่นเริ่ง
ที่มา
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า มีพระราชดำริว่า เมื่อครั้งพระองค์เสด็จประพาสเมืองสิงคโปร์และแหลมมลายู พระองค์ทอดพระเนตรเห็นความเจริญของเมืองสิงคโปร์ในหลายพื้นที่ จึงมีพระราชประสงค์จะนำเสนอความเจริญของสยามขึ้น และเนื่องในโอกาสที่พระองค์ทรงครองสิริราชสมบัติครบ 15 ปี เป็นวาระสมภาคาภิเษกเท่ากับพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดมหกรรมแสดงสินค้าและความบันเทิงขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองในวาระนี้ ในชื่องานว่า สยามรัฐพิพิธภัณฑ์ เพื่อให้ชาวต่างประเทศรู้จักและเข้ามาซื้อสินค้าจากฝีมือของชาวสยาม กระตุ้นเตือนให้ประชาชนในประเทศรู้จักและภูมิใจในสินค้าที่ชาวสยามทำขึ้นเอง
าวสยาม กระตุ้นเตือนให้ประชาชนในประเทศรู้จักและภูมิใจในสินค้าที่ชาวสยามทำขึ้นเอง รวมถึงเพื่อเปิดโอกาสในการติดต่อค้าขายกับต่างประเทศ
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งตั้งคณะกรรมการจัดงานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์ขึ้น โดยมี เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เป็นสภานายก (ประธาน) และ เจ้าพระยารามราฆพ (หม่อมหลวงเฟื้อ พึ่งบุญ) เป็นอุปนายก (รองประธาน) และพระราชทานที่ดินส่วนพระองค์จำนวน 360 ไร่ (144,000 ตารางวา) บริเวณทุ่งศาลาแดง ติดกับโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ซึ่งเดิมใช้ประกอบพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ให้เป็นสถานที่จัดงาน โดยทรงวางกำหนดการไว้ในช่วงฤดูหนาว มีกำหนดเสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดในวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2468 (นับปีปัจจุบันคือ พ.ศ. 2469) และจัดจนถึงช่วงเดือนมีนาคม พร้อมทั้งทรงตั้งพระราชหฤทัยว่าหลังจากสิ้นสุดงาน จะพระราชทานสถานที่จัดงานดังกล่าวเป็นสวนสาธา
งตั้งพระราชหฤทัยว่าหลังจากสิ้นสุดงาน จะพระราชทานสถานที่จัดงานดังกล่าวเป็นสวนสาธารณะให้ประชาชนเข้าศึกษาและพักผ่อน โดยพระราชทานนามว่า สวนลุมพินี
หลังจากมีกำหนดการจัดงานออกมา จึงมีการปรับพื้นที่ดังกล่าว โดยขุดดินเป็นบ่อน้ำและสระน้ำ สร้างเกาะ สะพาน ทำถนนคนเดินภายในสวน และสร้างถาวรวัตถุต่าง ๆ เช่น ศาลากระโจมแตร หอนาฬิกาจีน เป็นต้น รวมถึงปลูกต้นไม้
การเลือกสวนลุมพินีบริเวณทุ่งศาลาแดงเป็นสถานที่จัดงานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์ ยังช่วยให้กรุงเทพพระมหานครขยายตัว จากเดิมที่มีศูนย์กลางความเจริญอยู่ที่บริเวณเกาะรัตนโกสินทร์และพื้นที่ต่อเนื่อง ก็มีการก่อสร้างระบบสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานขึ้นเพื่อรองรับการขยายตัวของเมือง และเพื่ออำนวยความสะดวกในการเดินทางไปยังสวนลุมพินี โดยต่อขยายเส้นทางรถรางกรุงเทพ เช่น การต่อขยายทางรถรางสายสามเสนออกไปจนถึงแยกพระรามที่ 4 และการก่อสร้างเส้นทางรถรางสายสีลมตั้งแต่ต้นถนนสีลมถึงปลายถนนราชดำริ เป็นต้น
งบประมาณ
การจัดงานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์จำเป็นต้องใช้งบประมาณจำนวนมาก และในขณะนั้นเศรษฐกิจของสยามอยู่ในภาวะตกต่ำและฝืดเคือง เนื่องจากสงครามโลกครั้งที่หนึ่งยุติได้ไม่นาน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์เป็นค่าใช้จ่ายสำหรับการจัดงานส่วนหนึ่ง และคณะกรรมการจัดงานฯ ยังพยายามจัดหารายได้จากช่องทางอื่น ๆ เพื่อให้ประหยัดงบประมาณแผ่นดิน เช่น ออกลอตเตอรี่ 2,000,000 ฉบับ ฉบับละ 1 บาท รวม 2,000,000 บาท จำหน่ายทั่วประเทศ, รายได้จากการจัดงาน เช่น ค่าบัตรผ่านประตู ค่าเช่าพื้นที่จัดแสดง ค่าเข้าชมมหรสพ และจากเงินที่ประชาชนบริจาคเพื่อสมทบทุนจัดสร้างถาวรวัตถุต่าง ๆ ภายในสวนลุมพินี เป็นต้น
* หอหัตถกรรม เป็นการจัดแสดงสิ่งของที่มีอยู่ภายในสยามเท่านั้น และมีการประกวดเพื่อชิงรางวัลด้วย โดยมีทั้งหมด 11 หมวด คือ 
** การทำกระดาษทุกชนิด เช่น กระดาษเขียนหนังสือ ซองหนังสือ การตีพิมพ์ และการเย็บสมุด หนังสือพิมพ์ การ์ตูน ภาพสำหรับพิมพ์ในสมุด และอื่น ๆ
** ภาพถ่ายต่าง ๆ บนกระดาษ บนผ้า บนลายคราม และอื่น ๆ
** เครื่องดนตรีและเครื่องละครที่เกี่ยวข้อง เช่น ฉาก เสื้อผ้า หัวโขน และอื่น ๆ
** การช่างประณีตต่าง ๆ เช่น ของใช้ เครื่องประดับ พระพุทธรูป ที่ทำด้วย ทองคำ เงิน ทองขาว เพชร รวมถึงเครื่องลงยา เครื่องรัก เครื่องปั้น เครื่องเคลือบ และอื่น ๆ
** เครื่องเรือนและเครื่องช่างไม้ ได้แก่ เครื่องเรือนและของใช้ที่ทำด้วยไม้ เครื่องจักสานจากไผ่และหวาย เครื่อ
างไม้ ได้แก่ เครื่องเรือนและของใช้ที่ทำด้วยไม้ เครื่องจักสานจากไผ่และหวาย เครื่องจับสัตว์น้ำและสัตว์บก รวมถึงกรงขังที่ทำจากไม้
** เครื่องปั้นดินเผาไม่ประณีต ได้แก่ อิฐ กระเบื้อง ท่อ โอ่ง ปูนขาว ซีเมนต์ ถ่าน เครื่องทำด้วยแก้วทุกชนิด รวมถึงเครื่องเหล็กและสิ่งของที่ทำจากโลหะ เช่น มีด ดาบ ก๊อกน้ำ ตะปู โซ่ อาวุธ และอื่น ๆ
** การทอต่าง ๆ เช่น การทอผ้า การทอกระสอบ ด้วยไหม เส้นป่าน ปอ ขนสัตว์ เชือก และอื่น ๆ
** เครื่องหนัง
** อาหาร เครื่องดื่ม และยาสูบ
** หัตถกรรมที่ใช้วิชาเคมี
** การทำยานพาหนะ
* หอกสิกรรม เป็นการจัดแสดงผลงานของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับเกษตรกรรม เช่น กรมป่าไม้ กรมราชโลหกิจและภูมิวิทยา กรมเพาะปลูก และอื่น ๆ
* หอศิลป์ เป็นการแข่งข
กรมป่าไม้ กรมราชโลหกิจและภูมิวิทยา กรมเพาะปลูก และอื่น ๆ
* หอศิลป์ เป็นการแข่งขันกีฬาที่ได้รับความสนใจของชาวสยามในขณะนั้น เช่น โปโลน้ำ ฟุตบอล มวยไทย มวยสากล และอื่น ๆ
* การแสดงมหรสพ และการออกร้านจำหน่ายสินค้าของภาคเอกชน
การยกเลิก
ขณะเตรียมการจัดงานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์อยู่นั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ทรงพระประชวรและเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 ทำให้กำหนดการจัดงานเดิมนั้นอยู่ในช่วงไว้ทุกข์แสดงความอาลัยแด่พระองค์ ซึ่งไม่เหมาะสมกับการจัดกิจกรรมรื่นเริง ดังนั้น งานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์จึงถูกยกเลิก ส่วนถาวรวัตถุภาบในสวนลุมพินีที่ก่อสร้างแล้วเสร็จ ได้แก่ หอนาฬิกาจีน ศาลากระโจมแตร รวมทั้งสระน้ำ และบ่อน้ำ ก็ถูกทิ้งร้าง ก่อนที่ในภายหลัง พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวจะมีพระบรมราชวินิจฉัยให้จัดสร้างสวนลุมพินีเป็นสวนสาธารณะต่อให้แล้วเสร็จตามพระราชประสงค์ของสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช

ดูเพิ่ม

* สวนลุมพินี
* พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว