หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)
รองเสวกเอก หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) (6 สิงหาคม พ.ศ. 2424 – 8 มีนาคม พ.ศ. 2497) เป็นนักดนตรีไทยผู้มีชื่อเสียงในด้านการเล่นระนาดเอกและประพันธ์เพลงไทยเดิมประมาณ 300 เพลง ได้รับยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นบูรพศิลปิน สาขาศิลปะการแสดง ประจำปี พ.ศ. 2558
ชีวิตส่วนบุคคล
หลวงประดิษฐไพเราะ นามเดิม ศร เกิดเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2424 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ตำบลดาวดึงส์ อำเภออัมพวา สมุทรสงคราม เป็นบุตรของ นายสิน นางยิ้ม ศิลปบรรเลง บิดาของท่านคือครูสินเป็นเจ้าของวงปี่พาทย์ และเป็นศิษย์ของพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางกูร) หลวงประดิษฐไพเราะถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2497 รวมอายุ 73 ปี
ครอบครัว
รองเสวกเอก หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) สมรสครั้งแรกกับนางโชติ ประดิษฐ์ไพเราะ (สกุลเดิม: หุราพันธ์) ธิดาของนายพันโท พระประมวญประมาณพล มีบุตรธิดาด้วยกัน 7 คน ต่อมาเมื่อนางโชติถึงแก่กรรมแล้วจึงได้สมรสครั้งที่ 2 กับนางฟู ศิลปบรรเลง (สกุลเดิม: หุราพันธ์) ซึ่งเป็นน้องสาว
้วจึงได้สมรสครั้งที่ 2 กับนางฟู ศิลปบรรเลง (สกุลเดิม: หุราพันธ์) ซึ่งเป็นน้องสาวของนางโชติ มีบุตรธิดาด้วยกัน 5 คน รวมจำนวนบุตรธิดาทั้งหมด 12 คน ซึ่งได้แก่
# เด็กหญิงสร้อยไข่มุกด์ ศิลปบรรเลง - ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเด็ก
# เด็กหญิงศุกร์ดารา ศิลปบรรเลง - ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเด็ก
# นางชิ้น ไชยพรรค (คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง)
# นางมหาเทพกษัตรสมุห (บรรเลง สาคริก)
# เด็กชายศิลปสราวุธ ศิลปบรรเลง - ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเด็ก
# นายประสิทธิ์ ศิลปบรรเลง
# นางภัลลิกา ศิลปบรรเลง
# นางชัชวาลย์ จันทร์เรือง
# เด็กชายแดง ศิลปบรรเลง - ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเด็ก
# นายขวัญชัย ศิลปบรรเลง
# นาวาเอกสมชัย ศิลปบรรเลง
# นายสนั่น ศิลปบรรเลง

ทักษะทางด้านดนตรี
ศร สามารถตีฆ้องวงใหญ่ได้เองตั้งแต่อายุ 5 ขวบ เริ่มเรียนปี่พาทย์เมื่ออายุ 11 ปี ตีระนาดได้รวดเร็ว มาตั้งแต่เด็ก โดยมีบิดาเป็นผู้ถ่ายทอดวิชาปี่พาทย์ให้จนกระทั่งมีความสามารถในการประชันวงถึงขั้นมีชื่อเสียงไปทั่วลุ่มแม่น้ำแม่กลอง จากการได้ออกแสดงฝีมือนี้เองทำให้ชื่อเสียงของนายศร เป็นที่เลื่องลือในหมู่นักดนตรีมากขึ้น โดยเฉพาะในงานใหญ่ครั้งแรก คือ "งานโกนจุกเจ้าจอมเอิบ" และ เจ้าจอมอาบ ธิดาเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ จังหวัดเพชรบุรี
ในปี พ.ศ. 2443 ขณะเมื่ออายุ 19 ปี ท่านได้แสดงฝีมือเดี่ยวระนาดเอกถวายสมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช เป็นที่ต้องพระทัยมาก จึงทรงรับตัวเข้ามาไว้ที่วังบูรพาภิรมย์ ทำหน้าที่คนระนาดเอกประจำ ต่อมาวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2468 นายศร ศิลปบรรเลง ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงประดิษฐไพเราะ มีราชการในกรมมหรสพ ถือศักดินา 400 เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม ณ พระที่นั่งบรมพิมาน แล้วได้รับพระราชทานยศเป็น หุ้มแพร ในวันที่ 13 กรกฎาคม ศกเดียวกัน ทั้งนี้ท่านไม่เคยรับราชการอยู่ในกรมกองใดมาก่อน แต่เพราะฝีมือและความสามารถของท่านเป็นที่ต้องพระหฤทัย
ในปี พ.ศ. 2469 ท่านได้เข้ารับราชการในกรมปี่พาทย์และโขนหลวง กระทรวงวัง ท่านได้มีส่วนถวายการสอนดนตรีให้กับพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี รวมทั้งมีส่วนช่วยงานพระราชนิพนธ์เพลงสามเพลง คือ เพลงราตรีประดับดาวเถา เพลงเขมรละออองค์เถา และ เพลงโหมโรงคลื่นกระทบฝั่ง สามชั้น

ยศและบรรดาศักดิ์
* 27 มิถุนายน 2468 – หลวงประดิษฐ์ไพเราะ
* 11 กรกฎาคม 2468 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
* 13 กรกฎาคม 2468 – หุ้มแพร
ในสื่อ
ชีวประวัติของท่านเป็นแรงบันดาลใจในการสร้างภาพยนตร์เรื่องโหมโรง ออกฉายในปี พ.ศ. 2547 และได้รับการดัดแปลงซ้ำเป็นละครโทรทัศน์ ออกฉายทางสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส เมื่อ พ.ศ. 2555 นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงเป็นละครเวทีในชื่อ โหมโรง เดอะ มิวสิคัล อีก 4 ครั้ง โดยเวิร์คพอยท์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ จัดแสดงที่โรงละครเคแบงก์สยามพิฆเนศ

ผลงาน

หลวงประดิษฐไพเราะ ท่านได้แต่งเพลงไว้มากกว่าร้อยเพลง ดังนี้:

; เพลงโหมโรง :

* โหมโรงกระแตไต่ไม้
* โหมโรงปฐมดุสิต
* โหมโรงศรทอง
* โหมโรงประชุมเทวราช
* โหมโรงบางขุนนท์
* โหมโรงนางเยื้อง
* โหมโรงม้าสะบัดกีบ
* โหมโรงบูเซ็นซ๊อค
* ฯลฯ

; เพลงเถา :
* กระต่ายชมเดือนเถา
* ขอมทองเถา
* เขมรเถา
* เขมรปากท่อเถา
* เขมรราชบุรีเถา
* แขกขาวเถา
* แขกสาหร่ายเถา
* แขกโอดเถา
* จีนลั่นถันเถา
* ชมแสงจันทร์เถา
* ครวญหาเถา
* เต่าเห่เถา
* นกเขาขแมร์เถา
* พราหมณ์ดีดน้ำเต้าเถา
* มุล่งเถา
* แมลงภู่ทองเถา
* ยวนเคล้าเถา
* ช้างกินใบไผ่เถา
* ระหกระเหินเถา
* ระส่ำระสายเถา
* ไส้พระจันทร์เถา
* ลาวเสี่ยงเทียนเถา
* แสนคำนึงเถา
* สาวเวียงเหนือเถา
* สาริกาเขมรเถา
* โอ้ลาวเถา
* ครุ่นคิดเถา
* กำสรวลสุรางค์เถา
* แขกไทรเถา
* สุรินทราหูเถา
* เขมรภูมิประสาทเถา
* แขไขดวงเถา
* พระอาทิตย์ชิงดวงเถา
* กราวรำเถา
* ฯลฯ

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น