โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา
โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา หมายถึง โรงเรียนเอกชนที่วัดเป็นผู้ถือใบอนุญาต ตาม พระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2525 มาตรา 15 (1) และ (3) แห่งที่วัดเป็นผู้รับใบอนุญาต โดยมีคณะสงฆ์ พระภิกษุเป็นผู้บริหาร ดำเนินการ และเป็นเจ้าของ จัดการเรียนการสอน เพื่อให้บริการประชาชน "ด้านการศึกษาสงเคราะห์" ตั้งแต่ละดับชั้นปฐมวัย ประถมศึกษา มัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย (ม.1-6) ทั้งสายวิทย์-คณิต สายศิลป์ และในระดับวิชาชีพ 
ประวัติ
พันธกิจทางพระพุทธศาสนาประการหนึ่ง คือการให้การสงเคราะห์แก่ประชาชน ตามหลักสังหวัตถุ การจัดการศึกษาถือว่าเป็นการะงานหนึ่งในการบริการสงคมของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา จึงถือเป็นภาระงานร่วม ที่มีการดำเน
พุทธศาสนา โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา จึงถือเป็นภาระงานร่วม ที่มีการดำเนินการจัดการศึกษาตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน พระภิกษุ ตั้งแต่ระดับเจ้าอาวาส ผู้ดำเนินการจัดตั้งโรงเรียน หรือมอบที่ดิน หรืออนุญาตให้ใช้ที่ดินของวัดเพื่อการจัดตั้งโรงเรียน ทั้งในส่วนที่เป็นโรงเรียนวัด (ภายใต้การบริหารงานของหน่วยงานภาครัฐ) และจัดตั้งโรงเรียนการกุศลที่สังกัดการศึกษาเอกชน บริหารงานโดยคณะสงฆ์ และรัฐเป็นผู้ให้การอุปถัมภ์ และสนับสนุน ดังนั้นโรงเรียนการกุศลของวัดจึงถูกจัดเป็นภาระงานหนึ่งของคณะสงฆ์ในการ ให้การสงเคราะห์สังคม และประชาชน เป็นสถานศึกษาของพระพุทธศาสนา เป็นโรงเรียนของพระพุทธเจ้าดังคำที่ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) ประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่ส
พุทธเจ้าดังคำที่ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) ประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช มาเป็นประธานประกอบพิธีเปิดการสัมมนาโรงเรียนการกุศลของวัด ณ โรงเรียนวินิตศึกษา ในพระบรมราชูปถัมภ์ อ.เมือง จ.ลพบุรี เมื่อวันศุกร์ที่ 28 สิงหาคม 2552 ที่ผ่านมา "โรงเรียนการกุศลของวัด เป็นโรงเรียนของพระพุทธเจ้า นักเรียนทุกคนจึงเป็นลูกของพระพุทธเจ้า มีพระเป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้า ที่นำคำสอนสู่นักเรียน ยิ่งนักเรียนมีความเข้าเรื่องหลักธรรม นำหลักธรรมของพระพุทธศาสนามากใช้เท่าไร จะนำมาซึ่งความมั่นคงของสถาบันหลักทั้ง 3 สถาบัน ไม่เฉพาะแต่สถาบันพระพุทธศาสนาเท่านั้น ทำอย่างไรโรงเรียนการกุศลของวัดที่มีอยู่เกือบ 100 แห่ง จะประสานการทำงานไปในทิศทางเดียวกัน ภายใต้แน
การกุศลของวัดที่มีอยู่เกือบ 100 แห่ง จะประสานการทำงานไปในทิศทางเดียวกัน ภายใต้แนวความคิดที่ว่า โรงเรียนการกุศลของวัด เป็นโรงเรียนของพระพุทธเจ้า"
โดยโรงเรียนลักษณะนี้เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ 6 เมื่อปีพุทธศักราช 2465 โดยพระญาณนายก (จัน) อดีตเจ้าอาวาสวัดอุดมธานี จ.นครนายก เปิดโรงเรียนพระปริยัติธรรมวัดอุดมธานี ที่มีพระสงฆ์สอนหนังสือให้กับสามเณรรวมถึงสอนให้เด็กผู้ยากไร้และบุคคลทั่วไปโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ จนกระทั่งมีการแยกโรงเรียนออกมาเป็นโรงเรียนนายกวัฒนากรและรับรองวิทยฐานะโดยกระทรวงศึกษาธิการในปีพุทธศักราช 2477
พุทธศักราช 2488 รัฐบาลได้ประกาศใช้ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยโรงเรียนราษฎร์ของวัด เพื่อเปิดโอกาสให้วัด ได้เข้าไปมีบทบาทในการจัดการศึกษาแก่เยาวชน ในรูปแบบโรงเรียนเอกชน ในชื่อ "โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา" ที่โรงเรียนสามารถจัดการเรียนการสอนได้ตั้งแต่ระดับปฐมวัย (อนุบาล)ถึงมัธยมศึกษา มีวัดเป็นผู้แทนรับใบอนุญาต พระภิกษุสงฆ์และ ฆราวาสเป็นผูบริหารรวมทั้งดำเนินการบริหาร จัดการการศึกษาของโรงเรียน เพราะแต่เดิมวัดส่วนใหญ่จัดการศึกษาอยู่แล้ว แต่ละแห่งไม่น้อยกว่า 30 - 40 ปี บางแห่งมีอายุการดำเนินการกว่า 60 ปี โดยโรงเรียนแห่งแรก คือ โรงเรียนสุวรรณรังสฤษฎิ์วิทยาลัยอำเภอเมืองจังหวัดเพชรบุรี เปิดการเรียนการสอนตั้งแต่ พ.ศ. 2475 บริหารงานภายใต้สำนั
ำเภอเมืองจังหวัดเพชรบุรี เปิดการเรียนการสอนตั้งแต่ พ.ศ. 2475 บริหารงานภายใต้สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน ได้รับเงินอุดหนุนบางส่วนจากภาครัฐ
ในปัจจุบันโรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน ในปีการศึกษา 2552 มีโรงเรียนที่เป็นสมาชิกกลุ่มฯ จำนวนกว่า 92 โรงเรียน เช่น โรงเรียนวัดใหม่กรงทอง จ.ปราจีนบุรี โรงเรียนวินิตศึกษา จ.ลพบุรี โรงเรียนวัดโคกสมานคุณ จ.สงขลา โรงเรียนวัดบ้านโป่ง (สามัคคีคุณูปถัมภ์) จ.ราชบุรี เป็นต้น จำนวนนักเรียนรวมกันทั่วประเทศ 93,086 คน และคณะครู 4,126 คน

โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา
ภาคเหนือ
* โรงเรียนเมตตาศึกษา ในพระราชูปถัมภ์ฯ จ.เชียงใหม่]
* โรงเรียนวิสุทธิ์วิทยากร (วัดบุญวาทย์วิหาร พระอารามหลวง)
*โรงเรียนศรีสุนทรสีลวิสุทธิ์ (วัดล้อมแรด) จ.ลำปาง 
*โรงเรียนศักดิ์สุนันท์วิทยา จ.ลำปาง
* โรงเรียนธรรมราชศึกษา วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร จังหวัดเชียงใหม่ 
*โรงเรียนพินิตประสาธน์ อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา 
*โรงเรียนเมตตาศึกษา
*โรงเรียนผดุงวิทย์(วัดศรีบุญเรือง)
*โรงเรียนเมธีวุฒิกร จ.ลำพูน
*โรงเรียนอนุบาลการกุศลวัดตระพังทอง จ.สุโขทัย
*โรงเรียนธรรมสาธิตศึกษา ต.นครเจดีย์ อ.ป่าซาง จ.ลำพูน
*โรงเรียนวัดบุญเกิดมงคลวิสุทธิ์วิทยา อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา
*โรงเรียนสุนทรศึกษา-วัดปงหอศาล อ.แม่ทะ จ.ลำปาง

ภาคใต้
* โรงเรียนสมานคุณวิทยาทาน จ.สงขลา 
* โรงเรียนฆังคะทวีศิลป์ จ.นครศรีธรรมราช
*โรงเรียนมัธยมวัดควนวิเศษมูลนิธิ จ.ตรัง
*โรงเรียนอัมพวันวิทยา จ.ตรัง
*โรงเรียนพุทธมงคลนิมิต จ.ภูเก็ต 
*โรงเรียนแจ้งวิทยา จ.สงขลา
*โรงเรียนชัยมงคลวิทย์ จ.สงขลา
*โรงเรียนสามัญศึกษาวัดแจ้ง จ.นครศรีธรรมราช
*โรงเรียนวัดนิกรรังสฤษฎ์ จ.ตรัง
*โรงเรียนวัดอินทารามสงเคราะห์ อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช
*โรงเรียนอนุบาลวัดเสมาเมือง จ.นครศรีธรรมราช
ภาคกลาง
* โรงเรียนนายกวัฒนากร วัดอุดมธานี จ.นครนายก (โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนาแห่งแรกของประเทศไทย)
* โรงเรียนพระสุธรรมยานเถระวิทยา จ.อุทัยธานี 
* โรงเรียนมัธยมวัดใหม่กรงทอง จ.ปราจีนบุรี 
*โรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว) จ.นครสวรรค์* 
*โรงเรียนวินิตศึกษา ในพระราชูปถัมภ์ฯ จ.ลพบุรี 
* โรงเรียนโพธิวัฒน์พิทยา จ.นครนายก
*โรงเรียนวัดบ้านโป่ง "สามัคคีคุณูปถัมภ์" จ.ราชบุรี 
*โรงเรียนมัธยมวัดไทรราษฎร์อุปถัมภ์ จ.ราชบุรี
*โรงเรียนอนุบาลวัดโชติทายการามสงเคราะห์ จ.ราชบุรี
*โรงเรียนอนุบาลวัดสนามชัย จ.ราชบุรี
*โรงเรียนสุวรรณรังสฤษฎ์วิทยาลัย จ.เพชรบุรี
*โรงเรียนภาวนาภิมณฑ์พิทยา จ.สุพรรณบุรี
*โรงเรียนวัดเขาย้อย จ.เพชรบุรี [ พระครูไพบูลพัฒนโสภณ เป็นเจ
ฑ์พิทยา จ.สุพรรณบุรี
*โรงเรียนวัดเขาย้อย จ.เพชรบุรี [ พระครูไพบูลพัฒนโสภณ เป็นเจ้าอาวาส
*โรงเรียนปริยัติรังสรรค์ [พระครูวชิรปัญญานุโยค,ดร./วัดกุฎีดาว อ.เมืองเพชรบุรี จ.เพชรบุรี]
*(ในอนาคต) โรงเรียนวัดโพธิทัตราชวิทยาลัย (วัดจีน) จ.ชลบุรี (อยู่ในระหว่างศึกษาความน่าจะเป็น)
*โรงเรียนอุทัยธรรมานุวัตรวิทยา จ.อุทัยธานี
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
*โรงเรียนวัดเวฬุวัน จ.กาฬสินธุ์
* โรงเรียนอุบลวิทยากร จ.อุบลราชธานี
* โรงเรียนวัดมหาพุทธาราม จ.ศรีสะเกษ 
* โรงเรียนวัดสุทธจินดา จ.นครราชสีมา
* โรงเรียนวัดท่ากกแห่วิทยาราม จ.อุบลราชธานี
* โรงเรียนวัดหลวงวิทยา จ.ศรีสะเกษ
* โรงเรียนปุญญสารวัดศรีโพธิ์ชัย อ.ตระการพืชผล จ.อุบลราชธานี
* โรงเรียนสิงห์วงศ์ อ.นางรอง จ.บุรีรัมย์
*โรงเรียนอิสาณโกศลศึกษา อ.เมืองบุรีรัมย์ จ.บุรีรัมย์
* โรงเรียนศรีธรรมวิทยา อ.เมืองยโสธร จ.ยโสธร
* โรงเรียนอนุบาลการกุศลวัดประชาชุมพล อ.กุดชุม จ.ยโสธร
* โรงเรียนการกุศล​วัด​หนอง​แวง​ อ.เมือง​ขอนแก่น​ จ.ขอนแก่น
* โรงเรียนวัลลภวิทยาลัย อ.น้ำเกลี้ยง จ.ศรีสะเกษ
* โรงเรียนสุนทรพรหมคุณศึกษา อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น
* โ
ยาลัย อ.น้ำเกลี้ยง จ.ศรีสะเกษ
* โรงเรียนสุนทรพรหมคุณศึกษา อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น
* โรงเรียนขุขันธ์ราษฎร์บำรุง อ.ขุขันธ์ จ.ศรีสะเกษ
* โรงเรียนบวรธรรมประยุตวิทยา วัดพรหมสุรินทร์ อ.เมืองสุรินทร์ จ.สุรินทร์
ในยุคการปฏิรูปกิจการพระพุทธศาสนาได้มีความพยายามในการปฏิรูปการศึกษาที่เนื่องด้วยพระสงฆ์ด้วย ดังปรากฏในงานวิจัยเรื่อง