ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์
ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ ( หรือ Hiberno-English; ย่อ: IrE) เป็นกลุ่มภาษาถิ่นและสำเนียงของภาษาอังกฤษที่ใช้บนเกาะไอร์แลนด์ ทั้งในประเทศไอร์แลนด์และไอร์แลนด์เหนือ ชื่อ Hiberno-English มาจากคำภาษาละติน Hibernia ซึ่งหมายถึงไอร์แลนด์ ส่วนคำว่า Anglo-Irish เคยใช้ในอดีต แต่ในปัจจุบันอาจทำให้สับสนกับกลุ่มชาติพันธุ์แองโกล-ไอริช จึงนิยมใช้คำว่า Irish English หรือ Hiberno-English มากกว่า
แม้มาตรฐานการเขียนของภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์โดยทั่วไปใกล้เคียงกับภาษาอังกฤษแบบบริติช โดยเฉพาะการสะกดคำ แต่การออกเสียง ไวยากรณ์ และคำศัพท์หลายส่วนมีลักษณะเฉพาะของตนเอง ลักษณะเหล่านี้เกิดจากประวัติศาสตร์การใช้ภาษาอังกฤษในไอร์แลนด์ การติดต่อกับภาษาไอริช และในภาคเหนือยังได้รับอิทธิพลจากภาษาสกอตและภาษาอัลสเตอร์สกอตด้วย

ประวัติ
ภาษาอังกฤษเริ่มเข้ามาในไอร์แลนด์หลังการรุกรานไอร์แลนด์ของชาวนอร์มันในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 เมื่อผู้ตั้งถิ่นฐานแองโกล-นอร์มันนำภาษาอังกฤษกลางและภาษาแองโกล-นอร์มันเข้าสู่บางพื้นที่ โดยเฉพาะบริเวณเดอะเพล (The Pale) รอบดับลิน อย่างไรก็ตาม พื้นที่ส่วนใหญ่ของเกาะยังคงใช้ภาษาไอริชเป็นภาษาหลักอีกหลายศตวรรษ
ภาษาอังกฤษยุคกลางที่หลงเหลืออยู่ในชุมชนโดดเดี่ยวบางแห่งพัฒนาเป็นภาษาหรือภาษาถิ่นที่สูญหายไปแล้ว เช่น ภาษาโยลา (Yola) ในเทศมณฑลเวกซ์ฟอร์ด และภาษาฟิงกอลเลียน (Fingallian) ในพื้นที่ฟิงกัล (Fingal) ทางเหนือของดับลิน ภาษาถิ่นเหล่านี้ไม่สามารถเข้าใจกันได้โดยตรงกับภาษาอังกฤษสมัยใหม่ทั่วไป

คลื่นสำคัญอีกระลอกของภาษาอังกฤษเกิดขึ้นในช่วงการพิชิตไอร์แลนด์ของราชวงศ์ทิวดอร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 16–17 เมื่อผู้พูดภาษาอังกฤษและภาษาสกอตจำนวนมากเข้ามาตั้งถิ่นฐาน โดยเฉพาะในอัลสเตอร์ การขยายอำนาจของรัฐอังกฤษและการลดสถานะของภาษาไอริชทำให้ภาษาอังกฤษค่อย ๆ กลายเป็นภาษาหลักของประเทศ ภายในกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 ภาษาอังกฤษกลายเป็นภาษาที่ใช้แพร่หลายที่สุดในไอร์แลนด์
การกระจายและสถานะ
ภาษาอังกฤษเป็นภาษาหลักในชีวิตประจำวันของประชากรส่วนใหญ่ทั้งในประเทศไอร์แลนด์และไอร์แลนด์เหนือ ในประเทศไอร์แลนด์ ภาษาอังกฤษใช้ร่วมกับภาษาไอริชในฐานะภาษาทางการของรัฐ ส่วนในไอร์แลนด์เหนือ ภาษาอังกฤษเป็นภาษาหลักในการบริหาร การศึกษา สื่อ และชีวิตประจำวัน ขณะที่ภาษาไอริชและอัลสเตอร์สกอตมีสถานะทางวัฒนธรรมและกฎหมายในบางบริบท

ในเชิงภาษาศาสตร์ ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ไม่ใช่ภาษาแยกจากภาษาอังกฤษ แต่เป็นกลุ่มภาษาถิ่นของภาษาอังกฤษที่มีระบบเสียง คำศัพท์ และโครงสร้างไวยากรณ์บางส่วนแตกต่างจากภาษาอังกฤษแบบอังกฤษ อเมริกัน หรือออสเตรเลีย ความแตกต่างเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเป็น “ภาษาอังกฤษผิด” แต่เป็นรูปแบบภาษาอังกฤษมาตรฐานระดับภูมิภาคแบบหนึ่ง
กลุ่มสำเนียงหลัก
นักภาษาศาสตร์มักแบ่งภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ออกเป็นกลุ่มสำเนียงใหญ่ ๆ หลายกลุ่ม ได้แก่ ภาษาอังกฤษอัลสเตอร์, ภาษาอังกฤษไอร์แลนด์ตะวันตกและใต้, ภาษาอังกฤษดับลิน และภาษาอังกฤษไอร์แลนด์แบบมาตรฐานเหนือภูมิภาค

ภาษาอังกฤษอัลสเตอร์

ภาษาอังกฤษอัลสเตอร์ (Ulster English) หรือภาษาอังกฤษไอร์แลนด์เหนือ ใช้ในอัลสเตอร์ รวมถึงไอร์แลนด์เหนือและบางเทศมณฑลทางเหนือของประเทศไอร์แลนด์ สำเนียงกลุ่มนี้ได้รับอิทธิพลจากภาษาไอริชอัลสเตอร์และภาษาสกอตที่ผู้ตั้งถิ่นฐานชาวสกอตนำเข้ามาในช่วงแพลนเทชันของอัลสเตอร์
ลักษณะเด่นของภาษาอังกฤษอัลสเตอร์ ได้แก่ การออกเสียงและจังหวะประโยคที่ต่างจากภาคใต้ของไอร์แลนด์ บางพื้นที่มีเสียงวรรณยุกต์ท้ายประโยคขึ้นสูง แม้เป็นประโยคบอกเล่า ซึ่งผู้พูดภาษาอังกฤษแบบอื่นอาจเข้าใจผิดว่าเป็นคำถาม ภาษาอังกฤษอัลสเตอร์ยังมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับอัลสเตอร์สกอต ซึ่งบางกรณีถูกจัดเป็นภาษาถิ่นของสกอต และบางกรณีถูกมองเป็นภาษาหนึ่งต่างหาก

ภาษาอังกฤษไอร์แลนด์ตะวันตกและใต้
ภาษาอังกฤษไอร์แลนด์ตะวันตกและใต้ครอบคลุมสำเนียงในภูมิภาคตะวันตกและใต้ของประเทศ เช่น คอนนอต, คอร์ก, เคร์รี, ลิเมอริก และพื้นที่ชนบทหลายแห่ง สำเนียงเหล่านี้มักรักษาลักษณะดั้งเดิมของภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ไว้มากกว่าภาษาอังกฤษในเมืองใหญ่
ในบางพื้นที่ โดยเฉพาะภาคตะวันตกและตะวันตกเฉียงใต้ เสียง /θ/ และ /ð/ ในคำอย่าง thin และ this มักออกใกล้กับเสียง /t/ และ /d/ หรือเป็นเสียงทันตะ [t̪] และ [d̪] ซึ่งเกิดจากอิทธิพลของระบบเสียงภาษาไอริช สำเนียงคอร์กและเคร์รีมักถูกมองว่ามีจังหวะขึ้นลงคล้าย “เสียงร้อง” หรือ sing-song ในการพูดเร็ว

ภาษาอังกฤษดับลิน

ภาษาอังกฤษดับลิน (Dublin English) มีความหลากหลายสูง เพราะดับลินเป็นเมืองหลวงและศูนย์กลางประชากรของไอร์แลนด์ นักภาษาศาสตร์มักแยกภาษาอังกฤษดับลินออกเป็นสำเนียงท้องถิ่นแบบดั้งเดิมกับสำเนียงดับลินแบบใหม่หรือแบบไม่จำกัดเฉพาะท้องถิ่น
ภาษาอังกฤษดับลินท้องถิ่นแบบดั้งเดิมมักเกี่ยวข้องกับชนชั้นแรงงานในเมือง และมีลักษณะเสียงสระและพยัญชนะบางอย่างที่แตกต่างจากพื้นที่อื่นของไอร์แลนด์ ส่วนภาษาอังกฤษดับลินแบบใหม่ซึ่งพัฒนาชัดตั้งแต่ปลายคริสต์ทศวรรษ 1980 และ 1990 แพร่หลายในหมู่คนรุ่นใหม่ ชนชั้นกลาง และผู้พูดในพื้นที่เมืองอื่นของประเทศ
ภาษาอังกฤษไอร์แลนด์แบบมาตรฐานเหนือภูมิภาค
ภาษาอังกฤษไอร์แลนด์แบบมาตรฐานเหนือภูมิภาค (Supraregional Irish English หรือ Standard Irish English) หมายถึงรูปแบบการพูดที่พบในหมู่ผู้มีการศึกษาและชนชั้นกลางในประเทศไอร์แลนด์ โดยไม่ผูกกับภูมิภาคใดภูมิภาคหนึ่งอย่างชัดเจน รูปแบบนี้ได้รับอิทธิพลจากภาษาอังกฤษดับลินแบบไม่จำกัดเฉพาะท้องถิ่น แต่ยังคงลักษณะไอริชหลายประการไว้ ไม่ใช่การเลียนแบบภาษาอังกฤษแบบบริติชทั้งหมด

ลักษณะการออกเสียง
 (Dara Ó Briain) เป็นตัวอย่างผู้พูดสำเนียงดับลินแบบไม่จำกัดเฉพาะท้องถิ่น]]
ลักษณะเด่นอย่างหนึ่งของภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์คือการออกเสียงแบบ rhotic กล่าวคือเสียง /r/ มักออกเสียงเสมอ ไม่ว่าจะอยู่หน้าสระ ท้ายคำ หรือหน้าพยัญชนะ เช่น car, hard และ better ลักษณะนี้คล้ายภาษาอังกฤษแบบอเมริกันมากกว่าภาษาอังกฤษมาตรฐานแบบอังกฤษตอนใต้ ซึ่งมักไม่ออกเสียง /r/ ท้ายพยางค์

อีกลักษณะหนึ่งคือการออกเสียงเสียง th ในคำเช่น think และ this ผู้พูดจำนวนมากออกเสียงเป็นเสียงทันตะ [t̪] และ [d̪] หรือใกล้กับ /t/ และ /d/ ทำให้ผู้ฟังต่างชาติอาจได้ยิน three คล้าย tree หรือ this คล้าย dis อย่างไรก็ตาม ในหลายสำเนียง เสียงเหล่านี้ไม่เหมือน /t/ และ /d/ ปกติทุกประการ เพราะใช้ปลายลิ้นแตะฟันมากกว่าแตะปุ่มเหงือก
ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ยังมักไม่มีการละเสียง /h/ แบบที่พบในสำเนียงอังกฤษบางถิ่น เช่น Cockney ดังนั้นคำว่า house หรือ happy ยังคงออกเสียงด้วย /h/ ชัดเจน นอกจากนี้ ผู้พูดจำนวนมากออกเสียงชื่อตัวอักษร H ว่า haitch มากกว่า aitch โดยเฉพาะในประเทศไอร์แลนด์และในหมู่คาทอลิกในไอร์แลนด์เหนือ

ในบางสำเนียง โดยเฉพาะสำเนียงท้องถิ่นของดับลินและพื้นที่อนุรักษ์นิยมบางแห่ง อาจมีการเพิ่มเสียงสระสั้น ๆ ระหว่างพยัญชนะ เช่น film ออกเสียงคล้าย “ฟิล-ลัม” และ form ออกเสียงคล้าย “ฟอร์-รัม” ลักษณะนี้เรียกว่า การแทรกเสียง (epenthesis) และมักถูกอธิบายว่าเกี่ยวข้องกับโครงสร้างเสียงของภาษาไอริช
ไวยากรณ์และโครงสร้างประโยค
ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์มีโครงสร้างไวยากรณ์บางอย่างที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาไอริช แม้ลักษณะหลายอย่างจะพบมากขึ้นในภาษาพูด ไม่ใช่ภาษาเขียนทางการ

การตอบคำถามด้วยกริยา
ภาษาไอริชไม่มีคำที่ตรงกับ “yes” และ “no” แบบภาษาอังกฤษโดยตรง แต่ตอบคำถามด้วยการทวนกริยาในรูปบอกเล่าหรือปฏิเสธ ลักษณะนี้มีอิทธิพลต่อภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ ทำให้ผู้พูดอาจตอบว่า

* “Are you coming?” — “I am.”
* “Did you see him?” — “I did.”
* “Is it raining?” — “It is.”

การตอบแบบนี้ไม่ได้ผิดในภาษาอังกฤษไอร์แลนด์ และมักใช้เพื่อให้คำตอบหนักแน่นหรือเป็นธรรมชาติในการสนทนา
รูป perfect แบบ after
ลักษณะเด่นที่มักกล่าวถึงคือโครงสร้าง after perfect ใช้รูป be after + -ing เพื่อหมายถึงเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้น เช่น

* “I'm after eating.” = “ฉันเพิ่งกินเสร็จ”
* “She's after leaving.” = “เธอเพิ่งออกไป”
* “They're after winning the match.” = “พวกเขาเพิ่งชนะการแข่งขัน”

โครงสร้างนี้สะท้อนอิทธิพลของภาษาไอริช ซึ่งมีวิธีบอกเหตุการณ์เพิ่งเกิดต่างจากภาษาอังกฤษมาตรฐานทั่วไป

Habitual be
ในบางสำเนียง โดยเฉพาะรูปแบบที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาไอริชหรือภาษาอังกฤษอัลสเตอร์ อาจใช้ be เพื่อสื่อความหมายว่า “ทำเป็นประจำ” หรือ “มักจะเป็นเช่นนั้น” เช่น
* “He does be working late.” = “เขามักทำงานดึก”
* “They be here on Sundays.” = “พวกเขามักมาที่นี่วันอาทิตย์”

ลักษณะนี้ต่างจากภาษาอังกฤษมาตรฐานทั่วไป แต่มีหน้าที่ทางไวยากรณ์ชัดเจน คือแยกเหตุการณ์ที่เกิดเป็นนิสัยออกจากเหตุการณ์ที่กำลังเกิดในขณะนั้น

การใช้ after, for และ once
ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์มีการใช้คำบุพบทและคำเชื่อมบางคำต่างจากภาษาอังกฤษมาตรฐาน เช่น after ในความหมาย “เพิ่ง”, for ในบางบริบทที่เกี่ยวกับระยะเวลา และ once ในความหมายคล้าย “ถ้า” หรือ “ตราบใดที่” เช่น “I have no problem once it is fair” หมายถึง “ฉันไม่มีปัญหา ถ้ามันยุติธรรม”
คำศัพท์
คำศัพท์ของภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์มีทั้งคำยืมจากภาษาไอริช คำอังกฤษเก่าที่คงอยู่ในไอร์แลนด์ และคำหรือสำนวนที่เกิดจากการแปลตรงจากภาษาไอริช

คำยืมจากภาษาไอริชที่พบในภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ เช่น
{| class="wikitable"
|+ ตัวอย่างคำจากภาษาไอริชในภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์
|-
! คำ
! ที่มา/ความหมาย
! ตัวอย่างความหมาย
|-
| Taoiseach
| จากภาษาไอริช หมายถึง “หัวหน้า” หรือ “ผู้นำ”
| ทีเชิฆ หรือนายกรัฐมนตรีไอร์แลนด์
|-
| Tánaiste
| จากภาษาไอริช หมายถึง “ผู้สืบตำแหน่ง” หรือ “รอง”
| รองนายกรัฐมนตรีไอร์แลนด์
|-
| Oireachtas
| จากภาษาไอริช
| รัฐสภาไอร์แลนด์
|-
| Dáil
| จากภาษาไอริช หมายถึง “การประชุม”
| สภาผู้แทนราษฎรของไอร์แลนด์
|-
| Garda
| จากภาษาไอริช หมายถึง “ผู้พิทักษ์”
| ตำรวจไอร์แลนด์
|-
| Gaeltacht
| จากภาษาไอริช
| เขตที่ภาษาไอริชยังใช้ในชุมชน
|-
| sláinte
| จากภาษาไอริช หมายถึง “สุขภาพ”
| คำอวยพรเวลาดื่ม คล้าย “cheers”
|}
นอกจากนี้ยังมีสำนวนที่สะท้อนการใช้ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ เช่น your man หรือ your one ใช้หมายถึง “ผู้ชายคนนั้น” หรือ “ผู้หญิงคนนั้น” โดยไม่จำเป็นต้องเป็นคนของผู้ฟัง และคำอย่าง craic หมายถึงความสนุก บรรยากาศ หรือข่าวคราว ซึ่งเป็นคำสำคัญในภาษาอังกฤษไอร์แลนด์ร่วมสมัย

ความสัมพันธ์กับภาษาไอริช
ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ได้รับอิทธิพลจากภาษาไอริชทั้งทางเสียง ไวยากรณ์ และคำศัพท์ ในอดีต ผู้พูดจำนวนมากเป็นผู้พูดสองภาษา หรือเป็นผู้พูดภาษาไอริชที่เปลี่ยนมาใช้ภาษาอังกฤษเป็นหลัก ทำให้โครงสร้างบางอย่างของภาษาไอริชถูกถ่ายทอดเข้าสู่ภาษาอังกฤษที่ใช้ในไอร์แลนด์
อย่างไรก็ตาม อิทธิพลของภาษาไอริชไม่ได้เท่ากันทุกพื้นที่ สำเนียงบางแห่ง เช่น ภาคตะวันตกและพื้นที่ใกล้เกลทัคท์ อาจรักษาลักษณะทางเสียงและคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับภาษาไอริชไว้มากกว่า ขณะที่สำเนียงเมือง เช่น ดับลิน มีการเปลี่ยนแปลงตามปัจจัยทางสังคม ชนชั้น อายุ และการติดต่อกับภาษาอังกฤษสากลมากขึ้น
การใช้ในสื่อและวัฒนธรรม
ภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์ปรากฏเด่นในวรรณกรรม ละคร ภาพยนตร์ เพลง และสื่อของไอร์แลนด์ นักเขียนหลายคน เช่น เจมส์ จอยซ์ (James Joyce), ดับเบิลยู. บี. เยตส์ (W. B. Yeats), ชอน โอเคซี (Seán O'Casey), แฟลนน์ โอไบรอัน (Flann O'Brien) และร็อดดี ดอยล์ (Roddy Doyle) ใช้ภาษาพูด ไวยากรณ์ และจังหวะของภาษาอังกฤษไอร์แลนด์ในการสร้างตัวละครและบรรยากาศท้องถิ่น

ในวัฒนธรรมสมัยนิยม สำเนียงไอริชบางแบบถูกนำเสนอเกินจริง โดยเฉพาะในละครเวทีหรือภาพยนตร์ต่างประเทศ ซึ่งอาจก่อให้เกิดภาพจำแบบเหมารวม นักภาษาศาสตร์จึงมักแยกภาษาอังกฤษแบบไอร์แลนด์จริงออกจาก “Stage Irish” หรือการเลียนเสียงไอริชแบบตลกบนเวที
ดูเพิ่ม
* ภาษาอังกฤษ
* ภาษาไอริช
* ภาษาในไอร์แลนด์
* ภาษาโยลา
* ภาษาอังกฤษอัลสเตอร์
* ภาษาอังกฤษดับลิน
* รายการคำภาษาอังกฤษที่มาจากภาษาไอริช
* สำเนียงภาษาอังกฤษ

หมายเหตุ

อ้างอิง

บรรณานุกรม
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

แหล่งข้อมูลอื่น

* Irish English Resource Centre โดย Raymond Hickey
* English as We Speak It in Ireland โดย P. W. Joyce ที่ Internet Archive