พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ตั้งบริเวณพระปฐมเจดีย์ด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ ตรงข้ามสถานีตำรวจภูธรเมืองนครปฐม ถนนขวาพระ ตำบลพระปฐมเจดีย์ อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงเกี่ยวกับพัฒนาการทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ของจังหวัดนครปฐม
ประวัติ
ในช่วงปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) พระองค์โปรดให้มีการย้ายตัวเมืองนครชัยศรีจากตำบลบ้านท่านามายังบริเวณพระปฐมเจดีย์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ทรงเห็นความสำคัญของการรวบรวมโบราณวัตถุที่กระจัดกระจายในมณฑลนครไชยศรี เนื่องจากในช่วงเวลานั้นมีการทำลายโบราณสถานและโบราณวัตถุโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการก่อสร้างทางรถไฟสายใต้ช่วงที่ผ่านจังหวัดนครปฐม ดังนั้นสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพจึงทรงมีพระดำริให้รวบรวมโบราณวัตถุในมณฑลนครไชยศรี เจ้าพระยาศรีวิไชยชนินทร์ (ชม สุนทรารชุน) สมุหเทศาภิบาลมณฑลนครไชยศรีมอบหมายให้หลวงพุทธเกษตรานุรักษ์ (จร จรณี)
สุนทรารชุน) สมุหเทศาภิบาลมณฑลนครไชยศรีมอบหมายให้หลวงพุทธเกษตรานุรักษ์ (จร จรณี) และหลวงไชยราษฎร์รักษา (โพธิ์ เคหะนันท์) เป็นผู้ดำเนินการรวบรวมโบราณวัตถุ ในระยะแรกโบราณวัตถุได้ถูกนำมาเก็บรักษาบริเวณระเคียงคดรอบพระปฐมเจดีย์ ต่อมาย้ายไปไว้อยู่ในวิหารด้านตรงข้ามพระอุโบสถบนชั้นลดด้านทิศตะวันออกขององค์พระปฐมเจดีย์
เมื่อ พ.ศ. 2454 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงประทานชื่อวิหารที่จัดเก็บโบราณวัตถุว่า "พระปฐมเจดีย์พิพิธภัณฑสถาน"

เมื่อ พ.ศ. 2477 กรมศิลปากรรับพระปฐมเจดีย์พิพิธภัณฑสถานมาเป็นสาขาหนึ่งของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

เมื่อ พ.ศ. 2504 มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 บทบัญญัติในพระราชบัญญัติกำหนดให้พิพิธภัณฑสถานในความดูแลของกรมศิลปากรเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์พิพิธภัณฑสถานจึงเปลี่ยนชื่อเป็น "พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์"
เมื่อ พ.ศ. 2510 กรมศิลปากรได้อนุมัติงบประมาณเพื่อใช้ในการก่อสร้างอาคารจัดแสดงหลังใหม่ของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ เนื่องจากเวลานั้นภายในอาคารจัดแสดงหลังเดิมมีโบราณวัตถุเพิ่มมากขึ้นจนมีพื้นที่ไม่เพียงพอต่อการจัดแสดง หลังการก่อสร้างอาคารจัดแสดงหลังใหม่แล้วเสร็จ จึงได้เคลื่อนย้ายโบราณวัตถุจากอาคารจัดแสดงหลังเดิมมายังอาคารจัดแสดงหลังใหม่และทำพิธีเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2514 โดยให้อาคารจัดแสดงหลังใหม่ใช้ชื่อว่า "พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์" ส่วนอาคารจัดแสดงหลังเดิมไปอยู่ภายใต้การดูแลของวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหารและกลับไปใช้ชื่อ "พระปฐมเจดีย์พิพิธภัณฑสถาน" ดังเดิม ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเป็น "พิพิธภัณฑ์วัดพระปฐมเจด
พระปฐมเจดีย์พิพิธภัณฑสถาน" ดังเดิม ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเป็น "พิพิธภัณฑ์วัดพระปฐมเจดีย์" ในภายหลังและอยู่ภายใต้การดูแลของสำนักงานจัดประโยชน์และรักษาองค์พระปฐมเจดีย์
เมื่อ พ.ศ. 2564 กรมศิลปากรได้รับงบประมาณในการดำเนินการปรับปรุงนิทรรศการถาวรภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ และเปิดให้บริการอีกครั้งในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2564

ส่วนจัดแสดง
การจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์นำเสนอพัฒนาการทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ของจังหวัดนครปฐมที่สอดคล้องกับโบราณวัตถุที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นโบราณวัตถุที่มีอายุในสมัยทวารวดี (ประมาณพุทธศตวรรษที่ 11–16)

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์แบ่งส่วนจัดแสดงเป็น 3 ส่วน :

* ส่วนที่ 1: จัดแสดงเกี่ยวกับสภาพภูมิศาสตร์และเศรษฐกิจของนครปฐมโดยสังเขป และนำเสนอเกี่ยวกับนครปฐมในสมัยก่อนประวัติศาสตร์และสมัยทวารวดี
* ส่วนที่ 2: จัดแสดงเกี่ยวกับศาสนาและความเชื่อของชุมชนทวารวดีในนครปฐม จากหลักฐานโบราณวัตถุที่ค้นพบในบริเวณเมืองโบราณนครปฐม

* ส่วนที่ 3: จัดแสดงเกี่ยวกับความเจริญรุ่งเรืองของนครปฐมหลังจากวัฒนธรรมทวารวดีเสื่อมลง จนถึงช่วงการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* 
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ ที่เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์เสมือนจริง กรมศิลปากร
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ ที่เว็บไซต์มิวเซียมไทยแลนด์
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระปฐมเจดีย์ ที่เว็บไซต์ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร 
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ ที่เว็บไซต์การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย