อุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์
อุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ ( ) เป็นอุทยานแห่งชาติที่ใหญ่ที่สุดของกัมพูชา ตั้งอยู่บนชายฝั่งอ่าวไทย โบตุมซาโกร์ (หรือปทุมสาคร) เป็นคาบสมุทรที่ยื่นออกไปทางตะวันตกเฉียงใต้จากทิวเขาบรรทัด อุทยานแห่งชาติประกอบด้วยพื้นที่ 1,825.85 ตารางกิโลเมตร (704.96 ตารางไมล์) และครอบคลุม 3 อำเภอของจังหวัดเกาะกง ได้แก่ กิรีซาโกร์ โบตุมซาโกร์ และเกาะกง อุทยานแห่งนี้อยู่ภายใต้การบริหารของกระทรวงสิ่งแวดล้อมกัมพูชา และส่วนเล็ก ๆ ของอุทยานรวมอยู่ในโครงการเรดด์พลัส ของทิวเขาบรรทัดตอนใต้ (Southern Cardamom REDD+ Project: SCRP)
ภูมิทัศน์
พื้นที่ส่วนใหญ่ของอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ มีลักษณะเป็นพื้นที่ราบลาดเอียงเล็กน้อย ปกคลุมด้วยป่าดิบชื้นและทุ่งหญ้า บริเวณที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึงชายฝั่งทะเลมีป่าชายเลนและป่าพรุน้ำจืด มีภูมิอากาศแบบมรสุมเขตร้อนและมีน้ำขึ้นสูง 2 ครั้งต่อวัน โดยมีช่วงน้ำขึ้นประมาณ 1.5 เมตร (4 ฟุต 11 นิ้ว) ไม่ทราบแน่ชัดว่าประชากรมนุษย์ของอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ มีจำนวนเท่าใด

สัตว์ป่า
อุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ มีสัตว์ป่าที่อุดมสมบูรณ์และหลากหลายมาก แต่การวิจัยในสถานที่และการเผยแพร่เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพของพื้นที่มีน้อยมาก (Hylobates pileatus)]]
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
ณ พ.ศ. 2552 พบหลักฐานสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมากกว่า 44 ชนิดภายในขอบเขตอุทยานแห่งชาติ โดย 8 ชนิดอยู่ในลำดับความสำคัญสูงในการอนุรักษ์ และอยู่ในรายชื่อสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ของบัญชีแดงไอยูซีเอ็น และบางชนิดอยู่ในขั้นวิกฤต สัตว์ใกล้สูญพันธุ์เหล่านี้ ได้แก่ ลิ่นซุนดา (Manis javanica) ลิงลมเบงกอล (Nycticebus bengalensis) ค่างแว่นถิ่นใต้ (Trachypithecus germaini) เนื้อทราย (Axis porcinus) หมาใน (Cuon alpinus) เสือลายเมฆ (Neofelis nebulosa) เสือปลา (Prionailurus viverrinus) ช้างเอเชีย (Elephas maximus) และชะนีมงกุฎ (Hylobates pileatus) ชะนีมงกุฎเป็นประชากรส่วนใหญ่ และมีการคาดเดาว่าอุทยานแห่งชาติแห่งนี้อาจมีประชากรมากถึง 10% ของประชากรของ
สัตว์ใกล้สูญพันธุ์ชนิดอื่น ๆ จำนวนมากมีถิ่นอาศัยในอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ โดยที่จริงแล้ว สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมากกว่าหนึ่งในสี่ชนิดในอุทยานแห่งชาติแห่งนี้เป็นที่สนใจในการอนุรักษ์เนื่องจากเป็นสัตว์ที่แพร่หลายไปทั่วโลก ได้แก่ หมาหริ่งพม่า (Melogale personata) นากจมูกขน (Lutra sumatrana) นากใหญ่ขนเรียบ (Lutra perspicillata) กวางป่า (Rusa unicolor) ชะมดแผงสันหางดำ (Viverra megaspila) และอื่น ๆ อีกมากมาย อาจมีหมีหมาและหมีควายปรากฏให้เห็นที่นี่ด้วย
สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
ที่น่าประหลาดใจคือมีการพบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกเพียงไม่กี่ชนิดในบริเวณอุทยานแห่งชาติ คาดว่าพื้นที่ดังกล่าวจะมีสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกอยู่เป็นจำนวนมาก เนื่องจากทิวเขาบรรทัดเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์หลายชนิด จึงมีระบบนิเวศที่หลากหลายกว่าในโบตุมซาโกร์ สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกหลายชนิดที่พบในอุทยานมีความสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งกบมอร์เทนเซน (Sylvirana mortenseni) และกบอกหนาม (Quasipaa fasciculispina) เป็นสัตว์เฉพาะถิ่นทางตะวันตกเฉียงใต้ของกัมพูชาและพื้นที่เทือกเขาที่เป็นของประเทศไทย
สัตว์เลื้อยคลาน
สัตว์เลื้อยคลานส่วนใหญ่ในโบตุมซาโกร์ เป็นงู รวมถึงงูจงอางและงูเขียวหางไหม้ ชาวบ้านในไร่นาในท้องถิ่นมักจะเห็นงูเหล่านี้และต่อมาก็ฟันมันจนตาย นอกจากนี้ ยังมีจระเข้สยามจำนวนเล็กน้อยในลำธารของอุทยานบางแห่ง กัมพูชาเป็นประเทศที่มีประชากรของสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ชนิดนี้มากที่สุดในโลก ซึ่งเชื่อกันว่าสูญพันธุ์ไปแล้วเมื่อไม่นานมานี้ (พ.ศ. 2550) จระเข้น้ำเค็มขนาดใหญ่ยังมีอยู่ในที่นี่เช่นกัน แม้ว่าจะน่ากังวลน้อยที่สุดจากมุมมองของการอนุรักษ์ทั่วโลก แต่จระเข้น้ำเค็มเหล่านี้ก็อยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในกัมพูชา เชื่อกันว่าจระเข้น้ำเค็มมีจำกัดอยู่เฉพาะในจังหวัดเกาะกง เต่าทะเลที่ใกล้สูญพันธุ์ 2 สายพันธุ์และเต่าบก 1 สายพันธุ์ยังพบได้ในทิวเขาบรรท
นก
ภายในบริเวณอุทยานมีนกอยู่หลายร้อยชนิด แต่จนถึงขณะนี้ยังมีการทำการวิจัยเบื้องต้นเท่านั้น นกที่น่าสนใจเป็นพิเศษสำหรับนักอนุรักษ์คือเป็ดก่า (Asarcornis scutulata) ซึ่งเป็นสัตว์ใกล้สูญพันธุ์และเป็นนกน้ำที่หายากที่สุดชนิดหนึ่งในเอเชีย นอกจากนี้ยังมีนกอีกหลายชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์หรือใกล้สูญพันธุ์ เช่น นกยูงไทย (Pavo muticus) นกตะกรุม (Leptoptilos javanicus) นกอ้ายงั่ว (Anhinga melanogaster) นกกก (Buceros bicornis) และเหยี่ยวปลาใหญ่หัวเทา (Haliaeetus ichthyaetus)
แมลง
งานวิจัยเกี่ยวกับผีเสื้อกลางคืนในโบตุมซาโกร์ ยังเป็นการศึกษาเบื้องต้นและในขณะเดียวกันก็มีความพิเศษเฉพาะสำหรับประเทศโดยรวม เนื่องจากมีการตีพิมพ์งานวิจัยเกี่ยวกับกลุ่มนี้เพียงเล็กน้อยในกัมพูชา ณ พ.ศ. 2552 มีการบันทึกผีเสื้อกลางคืน 147 สายพันธุ์ในอุทยาน โดยมากถึง 49 สายพันธุ์อยู่ในวงศ์ Nymphalidae เท่านั้น ผีเสื้อกลางคืนเกือบทั้งหมด (และแต่ละสายพันธุ์) พบในป่าทึบหรือป่าพรุ โดยมีเพียงไม่กี่สายพันธุ์ในพื้นที่เปิดโล่งของทุ่งหญ้าและริมแม่น้ำ มีการลงทะเบียนผีเสื้อกลางคืนในวงศ์ Satyrinae จำนวนมากขึ้นในถิ่นที่อยู่ของป่าพรุ โดยเฉลี่ยอยู่ที่ 38 สายพันธุ์ต่อพื้นที่ถิ่นที่อยู่ สายพันธุ์ที่พบมากที่สุดในอุทยานโดยรวมดูเหมือนจะเป็นผีเสื้ออีฟนิงบราวน์ (Mel
อยู่ สายพันธุ์ที่พบมากที่สุดในอุทยานโดยรวมดูเหมือนจะเป็นผีเสื้ออีฟนิงบราวน์ (Melanitis leda) เนื่องจากขาดเอกสารเกี่ยวกับการระบุชนิดผีเสื้อและแมลงเม่าในกัมพูชา จึงมีการพบผีเสื้อที่ไม่สามารถระบุชนิดได้หลายชนิดระหว่างโครงการวิจัย
การทำความเข้าใจเกี่ยวกับการกระจายและการพัฒนาของผีเสื้อและแมลงเม่ามีความสำคัญในการทำความเข้าใจและการจัดการอุทยานแห่งชาติ เนื่องจากผีเสื้อและแมลงเม่าเป็นตัวบ่งชี้ที่ดีของสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ ปัจจัยอื่น ๆ แสดงให้เห็นว่าถิ่นที่อยู่อาศัยของผีเสื้อและแมลงเม่าได้รับการรบกวนจากการตัดไม้ทำลายป่าและการทำป่าไม้มากเกินไป
ภัยคุกคามและความกังวล
การรบกวนอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์มีสูงมาก ในช่วง พ.ศ. 2540–2545 ป่าไม้ดิบเสียหายไปประมาณ 229 ตารางกิโลเมตร จากการตัดไม้ทำลายป่าอย่างผิดกฎหมาย (ประมาณ 30 ตารางกิโลเมตรต่อปี) อาชญากรรมเริ่มแรกและกิจกรรมทำลายล้างขนาดใหญ่เหล่านี้ในที่สุดก็ถูกหยุดลงในช่วงต้นสหัสวรรษใหม่ แต่ปัจจุบันอุทยานแห่งชาติกำลังเผชิญกับภัยคุกคามจากการทำลายล้างที่เพิ่มมากขึ้นภายใต้ข้ออ้างของการพัฒนา ทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ และระดับนานาชาติ
โครงการเกษตรกรรม อุตสาหกรรม และก่อสร้าง
หลังจากก่อตั้งอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ใน พ.ศ. 2536 รัฐบาลกัมพูชาได้ตัดสินใจว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ควรนำไปใช้สำหรับโครงการเกษตรอุตสาหกรรมและก่อสร้างต่าง ๆ ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมามีการออกและลงนามสัมปทานที่ดินทางเศรษฐกิจหลายฉบับ การซื้อขาย และการเช่าที่ดินในกัมพูชาเป็นเรื่องที่คลุมเครือมาก แต่ด้านล่างนี้คือรายชื่อโครงการที่ได้รับการบันทึกไว้เป็นทางการเกี่ยวกับอุทยาน:
* ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2541 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานกับบริษัทจีน The Green Rich Co., Ltd. เพื่อปลูก ดูแล และเก็บเกี่ยวปาล์มน้ำมัน ต้นไม้ผลไม้ และอะเคเซียในพื้นที่ 60,200 เฮกตาร์ (602 ตารางกิโลเมตร) พื้นที่มากกว่า 80% ตั้งอยู่ในอุทยานแห่งชาติ Botum Sakor ทางตะวันออกเฉียงเหนือ และคิดเป็นประมาณ 40% ของพื้นที่ที่เป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติในอำเภอเกาะกง โครงการนี้กำหนดไว้ในตอนแรกว่าจะดำเนินการใน 6 ขั้นตอน โดยเปลี่ยนพื้นที่อุทยานแห่งชาติ 10,000 เฮกตาร์เป็นสวนในแต่ละขั้นตอน แต่เกิดข้อพิพาทกับกระทรวงสิ่งแวดล้อมของกัมพูชา 
* ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2551 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานระยะเวลา 99 ปีกับ Tianjin Union Development Group เพื่อวัตถุประสงค์ในก
ญญาสัมปทานระยะเวลา 99 ปีกับ Tianjin Union Development Group เพื่อวัตถุประสงค์ในการพัฒนาดาราสาครบนพื้นที่ 36,000 เฮกตาร์ (360 ตารางกิโลเมตร) เพื่อการท่องเที่ยว ที่ดินดังกล่าวอยู่ในทั้งอำเภอกิรีซาโกร์ และอำเภอโบตุมซาโกร์ โบรชัวร์ของรีสอร์ทแสดงให้เห็นแผนการอันทะเยอทะยาน ได้แก่ สนามบินแห่งใหม่ที่มีความจุผู้โดยสาร 10 ล้านคนต่อปี เพิ่มความจุเป็นสองเท่าของท่าอากาศยานนานาชาติพนมเปญ และเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาถึงท่าอากาศยานนานาชาติจังหวัดพระสีหนุใน พ.ศ. 2560 มากกว่า 40 เท่า สิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับจอดเรือสำราญขนาดมาตรฐาน และการเชื่อมต่อรถไฟความเร็วสูงไปยังพนมเปญและเสียมราฐ 
* ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2552 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานกับบริษัท เกา
และเสียมราฐ 
* ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2552 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานกับบริษัท เกาะกงเซซ จำกัด เพื่อริเริ่มโครงการอุตสาหกรรมเกษตรขนาดใหญ่ในพื้นที่ 9,977 เฮกตาร์ (99.77 ตารางกิโลเมตร) ที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในอำเภอกิรีซาโกร์ 
* ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2553 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานระยะเวลา 90 ปีกับบริษัท L.Y.P Group Co., Ltd. ของกัมพูชา เพื่อก่อสร้างไร่มันสำปะหลังในพื้นที่ 4,097 เฮกตาร์ (40.97 ตารางกิโลเมตร) ที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในบริเวณกึ่งกลางส่วนบนของอุทยานแห่งชาติ โดยส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในอำเภอโบตุมซาโกร์ แต่ครอบคลุมพื้นที่ทั้งสามอำเภอที่เป็นส่วนหนึ่งของอุทยาน 
* ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2554 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานกับบริษัท Paradise Investment Co.,
นมกราคม พ.ศ. 2554 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานกับบริษัท Paradise Investment Co., Ltd. เพื่อดำเนินกิจกรรมทางธุรกิจในพื้นที่ 9,835 เฮกตาร์ (98.35 ตารางกิโลเมตร) ที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในบริเวณภายในของอำเภอโบตุมซาโกร์ Paradise Investment Co., Ltd. มีฐานอยู่ในเกาหลีใต้และดำเนินธุรกิจกาสิโนเป็นหลัก แต่ดำเนินกิจการในสามส่วนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กาสิโน โรงแรม และสปา 
* ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2554 ได้มีการลงนามในสัญญาสัมปทานกับบริษัท Sinimexim Investment Co., Ltd. เพื่อก่อสร้างสวนยางพาราและดำเนินกิจกรรมทางธุรกิจอุตสาหกรรมเกษตรที่ไม่ระบุรายละเอียดในพื้นที่ 4,280 เฮกตาร์ (42.80 ตารางกิโลเมตร) ที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในเขตภายในของอำเภอโบตุมซาโกร์ทางตอนเหนือของส
ารางกิโลเมตร) ที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในเขตภายในของอำเภอโบตุมซาโกร์ทางตอนเหนือของสัมปทานที่ดินกับ Paradise Investment Co., Ltd. 
* ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2555 ได้มีการลงนามสัญญากับบริษัทที่ไม่ทราบชื่อแห่งหนึ่งเพื่อก่อสร้างอ่างเก็บน้ำและเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำ ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ 6,771 เฮกตาร์ (67.71 ตารางกิโลเมตร) โดยที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในอำเภอโบตุมซาโกร์
ผลกระทบ
การคำนวณอย่างง่าย ๆ เผยให้เห็นว่าพื้นที่ทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับโครงการเกษตรกรรม อุตสาหกรรม และก่อสร้าง มีจำนวนรวมมากกว่า 119,120 เฮกตาร์ (1,191.2 ตารางกิโลเมตร) ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 70 ของอุทยานแห่งชาติ ไม่ต้องบอกก็รู้ว่าหากปล่อยให้โครงการต่าง ๆ ดำเนินไปตามที่วางแผนไว้ จะหมายถึงการทำลายล้างอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์อย่างรุนแรงในที่สุด

ภาพถ่ายดาวเทียมแลนด์แซท การสืบสวนของนักข่าว และรายงานของนักเคลื่อนไหว แสดงให้เห็นชัดเจนว่าพื้นที่ขนาดใหญ่ถูกตัดโค่นอย่างรวดเร็วในพื้นที่สัมปทานตั้งแต่ พ.ศ. 2551 โดยเฉพาะอย่างยิ่งป่าชายเลนชายฝั่งได้รับความเสียหายและแทบจะไม่มีเหลืออยู่เลยทั่วทั้งอุทยาน ณ พ.ศ. 2555
การตัดไม้อย่างผิดกฎหมาย
ปัจจุบันมีหลักฐานมากมายที่บ่งชี้ว่าการกระทำผิดกฎหมายในการตัดไม้ทำลายป่าในบริเวณอุทยานแห่งชาติได้กลายมาเป็นปัญหาอีกครั้งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา และเพิ่มขึ้นอย่างน่าตกใจ ภาพถ่ายดาวเทียม (Landsat และ Envisat) การสืบสวนของนักข่าว และรายงานของนักเคลื่อนไหวแสดงให้เห็นว่าพื้นที่ภายในที่เคยเป็นป่าทึบนั้นถูกทำให้บางลงในระดับหนึ่ง จนทำให้แทบทั้งหมดในอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ได้รับผลกระทบโดยตรง แหล่งที่อยู่อาศัยของป่าทึบหลายแห่งเสื่อมโทรมลงและจัดอยู่ในประเภทที่เรียกว่าแหล่งที่อยู่อาศัยของป่าผสมเนื่องจากการทำให้บางลงนี้ ดูเหมือนว่าจะมีหลายสาเหตุที่ทำให้มีการทำผิดกฎหมายในรูปแบบใหม่นี้ และกลุ่มต่าง ๆ เข้ามามีส่วนร่วม ซึ่งรวมถึงคนในท
้มีการทำผิดกฎหมายในรูปแบบใหม่นี้ และกลุ่มต่าง ๆ เข้ามามีส่วนร่วม ซึ่งรวมถึงคนในท้องถิ่นที่ฉวยโอกาส บริษัทบางแห่งที่เกี่ยวข้องกับสัมปทาน (ดูด้านบน) และกลุ่มอาชญากรที่รวมตัวกัน ไม้ที่ตัดมาบางส่วนเป็นไม้พะยูงและไม้เนื้อแข็งชนิดต่าง ๆ ที่ใกล้สูญพันธุ์ ซึ่งใช้ในอาคารหรูหราและเฟอร์นิเจอร์ราคาแพง แต่ยังมีการตัดและเก็บพืช เช่น ต้นเทพทาโร (Cinnamomum parthenoxylon ซึ่งเป็นสมาชิกของสกุลต้นอบเชย) และเถาวัลย์เหลือง เพื่อผลิตยาเสพติดที่มีฤทธิ์ต่อจิตประสาท เช่น ยาอี สำหรับยาแผนโบราณของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และวัตถุประสงค์อื่น ๆ มีการค้นพบจุดต่าง ๆ มากมายที่แปรรูปหรือตัดไม้และพืชผลผิดกฎหมายภายในอุทยานแห่งชาติ
การลักลอบล่าสัตว์
การลักลอบล่าสัตว์ในอุทยานแห่งชาติของกัมพูชายังคงแพร่หลายอย่างมาก และ โบตุมซาโกร์ ก็ไม่ใช่ข้อยกเว้นจากแนวโน้มนี้ วิธีการที่น่ากังวลที่สุดในอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์คือการวางกับดัก และการล่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กแบบฉวยโอกาสเพื่อเป็นอาหาร การลักลอบล่าสัตว์ในกัมพูชามีหลายสาเหตุ แต่สาเหตุหนึ่งในอุทยานแห่งชาติโบตุมซาโกร์ คือการจัดหาเพื่อส่งไปยังตลาดยาแผนจีนแบบดั้งเดิม
การกระจายตัวของถิ่นที่อยู่อาศัย
การกระจายตัวของถิ่นที่อยู่อาศัยของอุทยานแห่งชาติเป็นเรื่องที่น่ากังวล ถนนหมายเลข 48 ที่เพิ่งสร้างเสร็จใหม่ซึ่งอยู่ตามแนวเขตด้านเหนือของอุทยานแห่งชาติทำให้แยกอุทยานแห่งชาติออกจากทิวเขาบรรทัดทางตอนใต้ แม้ว่าสัตว์บางชนิดจะสามารถรับมือได้ แต่ถนนได้แบ่งแยกและจำกัดประชากรสัตว์ที่อาศัยบนต้นไม้ เช่น ชะนีมงกุฎอย่างชัดเจน

องค์การนอกภาครัฐที่ดำเนินงานอยู่ในพื้นที่
องค์การนอกภาครัฐต่อไปนี้เป็นที่ทราบกันว่าเคลื่อนไหวอยู่ในพื้นที่: 
* องค์การพืชและสัตว์นานาชาติ (Flora & Fauna International) 
* องค์การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมนานาชาติ (Conservation International) 
* พันธมิตรเพื่อสัตว์ป่า (Wildlife Alliance)

อ้างอิง
บรรณานุกรม
* REPORT 4 Fauna and flora diversity studies in Botum Sakor National Park, Cambodia April 2005 – September 2009 Frontier Cambodia, January 2010. Society for Environmental Exploration 2010.
* Royan, A. (2010) Significant mammal records from Botum-Sakor National Park, Southwest Cambodia. Cambodian Journal of Natural History, 2010 (1) : 22–26.
* Royan, A. (2009) Avifaunal inventory with annotated accounts for Botum-Sakor National Park, Southwest Cambodia. Cambodian Journal of Natural History, 2009 (1) : 26–39.
* Royan, A. (2009) Confirmation of the endangered fishing cat Prionailurus viverrinus in Botum-Sakor National Park, Southwest
red fishing cat Prionailurus viverrinus in Botum-Sakor National Park, Southwest Cambodia. Bulletin of the IUCN/SSC cat specialist group, 51: 10–11.
* The Phnom Penh Post: "Work on $5 billion tourism project begins", October 1.st 2010.
* Cambodian Government authorises clear-cutting global witness
* Open Development Cambodia ODC
แหล่งข้อมูลอื่น
* Lonely Planet's page on travel to Botum Sakor National Park
* Botumsakor Community Development Organization BCDO
* Interactive map of the area Open Development Cambodia (ODC)