จังหวัดระนอง
ระนอง เป็นจังหวัดชายฝั่งทะเลตะวันตกของภาคใต้ มีพื้นที่ประมาณ 3,298.045 ตารางกิโลเมตรมีพื้นที่ติดต่อทางตะวันออกติดต่อกับจังหวัดชุมพร ทางใต้ติดกับจังหวัดสุราษฎร์ธานีและจังหวัดพังงา ทางตะวันตกติดกับประเทศพม่าและทะเลอันดามัน มีลักษณะพื้นที่เรียวและแคบ มีความยาวถึง 200 กิโลเมตร และมีความแคบในบริเวณอำเภอกระบุรี เพียง 9 กิโลเมตร

ระนองเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีประวัติความเป็นมายาวนานนับตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเรืองอำนาจ เดิมเป็นหัวเมืองขนาดเล็กขึ้นกับเมืองชุมพร คำว่าระนองเพี้ยนมาจากคำว่า แร่นอง เนื่องจากในพื้นที่จังหวัดมีแร่อยู่มากมาย
ชื่อเรียก
ชื่อระนอง บ้างอธิบายหมายถึง "แร่เนืองนองคือท้องถิ่นมีแร่อุดมสมบูรณ์ จากแร่เนืองนอง" จึงกลายเสียงเป็นระนอง บ้างว่าอาจมาจากคนที่ชื่อ นายนอง เป็นผู้นำและเป็นหัวหน้าหมู่บ้านซึ่งต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงระนอง
คำว่า "ระนอง" ยังมีเสียงใกล้เคียงภาษาอินโดนีเซียว่า "ระนาห์" (Ranah) หมายถึงทุ่งหญ้าหรือเทือกเขาที่ทอดยาว (Kamus Indonesia Inggris) ระนองอาจเป็นคำมลายู คือ "ระ" มาจากเสียงคำท้ายของกัวลา (Guala) แปลว่าปากน้ำ ส่วนคำว่า "นอง" หมายถึงชื่อของแม่น้ำนอง ซึ่งเป็นลำน้ำสายสั้น ๆ ไหลลงสู่ปากน้ำกระ ระนองจึงหมายถึงปากน้ำนองหรือปากแม่น้ำระนอง นอกจากนั้นยังสันนิษฐานว่าอาจเป็นคำยืมมาจากภาษาพม่าคำว่า "ระนัว" (Ranou) หมายถึงผู้ซึ่งอยู่ด้วยความหวัง
ประวัติ
เมืองระนองเคยเป็นชุมชนโบราณที่มีการติดต่อค้าขายกับอินเดียและจีน เป็นเส้นทางที่เดินลัดเทือกเขาตะนาวศรีจากต้นน้ำกระบุรีคือที่ปากจั่นไปยังต้นแม่น้ำชุมพร เป็นชุมชนโบราณอันดับสองรองจาก ชุมชนภูเขาทอง กำพวน กิ่งอำเภอสุขสำราญ ปรากฏคำว่า กระบุรี จารึกอยู่ที่ฐานพระพุทธรูปโบราณที่อำเภอไชยา และปรากฏหลักฐานบันทึกของจีนเรียกกระบุรี (อำเภอกระบุรีในปัจจุบัน) ว่าเกียโลหิ และครหิ (Ki - Lo - Hi - Karahi) จากหนังสือการค้าเมืองนานไฮ ระบุว่า เกียโลหิ ครหิ หรือกระบุรี เคยส่งทูตไปติดต่อค้าขายที่เมืองจีน เมื่อ พ.ศ. 1151 ในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถกับสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ระหว่าง พ.ศ. 1991–2072 เมืองระนองมีลักษณะเป็นหัวเมืองขนาดเล็ก ขึ้นอยู่กับเมืองชุมพร
่าง พ.ศ. 1991–2072 เมืองระนองมีลักษณะเป็นหัวเมืองขนาดเล็ก ขึ้นอยู่กับเมืองชุมพร ซึ่งเป็นหัวเมืองชั้นตรี นอกจากเมืองระนองแล้วยังมีเมืองตระ (อำเภอกระบุรี)
เมืองระนองมีชื่อปรากฏอยู่ในพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ว่าเป็นเมืองที่พม่ายกทัพผ่านเข้ามาเพื่อไปตีเมืองชุมพร เมืองระนองมีพลเมืองอยู่น้อย มีราษฎรจากเมืองชุมพรและเมืองหลังสวน อพยพเข้ามาขุดแร่ดีบุกไปขายมาแต่โบราณ ทางราชการได้ผ่อนผันให้ราษฎรส่งส่วยดีบุกแทนการรับราชการ โดยให้มีเจ้าอากรภาษีรับผูกขาดอากรดีบุก มีอำนาจที่จะซื้อและเก็บส่วยดีบุกแก่ทางราชการ ผู้รวบรวมและจัดส่งส่วยอากรแร่ดีบุกให้ทางราชการนั้น ราษฎรชาวเมืองได้ยกย่องให้ "นายนอง" ซึ่งเป็นผู้นำที่ดีและเป็นหัวหน้าหมู่บ้าน นายนองมีความดีความชอบในภาระหน้าที่ดังกล่าว จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงระนอง" เจ้า
ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2387 มีคนจีนชื่อ คอซูเจียง ซึ่งต่อมาได้เป็นพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) ได้เดินทางมาตั้งภูมิลำเนาอยูที่เมืองตะกั่วป่า ได้ยื่นเรื่องขอประมูลอากรดีบุกแขวงเมืองตระและระนองได้ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง ในเวลาต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้ยกเมืองระนองและเมืองตระ ขึ้นเป็นหัวเมืองจัตวา ขึ้นตรงต่อกรุงเทพและเลื่อนบรรดาศักดิ์พระรัตนเศรษฐี ขึ้นเป็น พระยารัตนเศรษฐี ผู้ว่าราชการเมืองระนอง เมื่อ พ.ศ. 2405 สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมืองระนองได้โอนมาขึ้นกับมณฑลภูเก็ต
ภูมิประเทศ
สภาพภูมิประเทศของระนอง ประกอบด้วยภูเขาสูงในทางทิศตะวันออก และลาดลงสู่ทะเลอันดามันในทางทิศตะวันตก มีแม่น้ำและคลองสำคัญหลายสาย และมีภูเขาสูงสุดคือ ภูเขาพ่อตาโชงโดง
แม่น้ำลำคลองที่สำคัญมีดังนี้
* แม่น้ำกระบุรี เป็นแม่น้ำที่กั้นพรมแดนไทย-พม่า มีความยาวประมาณ 95 กิโลเมตร
* คลองลำเลียง มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
* คลองปากจั่น ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 30 กิโลเมตร
* คลองวัน ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
* คลองกระบุรี มีความยาวประมาณ 20 กิโลเมตร
* คลองละอุ่น ไหลลงสู่แม่น้ำกระบุรี มีความยาวประมาณ 35 กิโลเมตร
* คลองหาดส้มแป้น มีความยาวประมาณ 19 กิโลเมตร
* คลองกะเปอร์ มีความยาวประมาณ 32 กิโลเมตร
* คลองกำพวน มีความยาวประมาณ 19 กิโลเมตร
ภูมิอากาศ
จังหวัดระนองได้ชื่อว่าเป็นเมือง "ฝนแปด แดดสี่" นั่นคือมีฝนตก 8 เดือน และฝนแล้งเพียง 4 เดือน นับว่าเป็นจังหวัดที่ฝนตกชุกมากที่สุดในประเทศไทย เนื่องจากอยู่ติดกับทะเลอันดามัน ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้อย่างมาก

หน่วยการปกครอง
การปกครองแบ่งออกเป็น 5 อำเภอ 30 ตำบล 178 หมู่บ้าน
{|
|--- valign=top
||
# อำเภอเมืองระนอง
# อำเภอละอุ่น
# อำเภอกะเปอร์
# อำเภอกระบุรี
# อำเภอสุขสำราญ
|| 
|}

การปกครองส่วนท้องถิ่น
{|class="wikitable" style="line-height:137%"
|+ข้อมูลเทศบาลในจังหวัดระนอง
|-
! rowspan=2 | ลำดับ !! rowspan=2|ชื่อเทศบาล !! rowspan="2" |อำเภอ !! colspan=3 |ครอบคลุมตำบล !! rowspan=2|ประชากร (คน) (ณ สิ้นปี 2568) 
|-align="center" 
! width="9%"|ทั้งตำบล !! width="9%"|บางส่วน !! width="9%"|รวม

|-align="center" 
! colspan="7" | เทศบาลเมือง

|-align="center" 
| 1 || เทศบาลเมืองระนอง || เมืองระนอง || 1 || - || 1 || 16,172

|-align="center" 
| 2 || เทศบาลเมืองบางริ้น || เมืองระนอง || 1 || - || 1 || 22,739

|-align="center" 
! colspan="7" | เทศบาลตำบล

|-align="center" 
| 1 || เทศบาลตำบลหงาว || เมืองระนอง || - || 1 || 1 || 2,432
|-align="center" 
| 2 || เทศบาลตำบลปากน้ำ || เมืองระนอง || - || 1 || 1 || 2,320

|-align="center" 
| 3 || เทศบาลตำบลราชกรูด || เมืองระนอง || 1 || - || 1 || 9,689

|-align="center" 
| 4 || เทศบาลตำบลปากน้ำท่าเรือ || เมืองระนอง || - || 1 || 1 || 8,081

|-align="center" 
| 5 || เทศบาลตำบลบางนอน || เมืองระนอง || 1 || - || 1 || 14,723

|-align="center" 
| 6 || เทศบาลตำบลละอุ่น || ละอุ่น || 2 || - || 2 || 2,632

|-align="center" 
| 7 || เทศบาลตำบลกะเปอร์ || กะเปอร์ || - || 1 || 1 || 1,545

|-align="center" 
| 8 || เทศบาลตำบลน้ำจืด || กระบุรี || - || 1 || 1 || 3,358

|-align="center" 
| 9 || เทศบาลตำบล จ.ป.ร. || กระบุรี || 1 || - || 1 || 12,972
|-align="center" 
| 10 || เทศบาลตำบลลำเลียง || กระบุรี || 1 || - || 1 || 9,414

|-align="center" 
| 11 || เทศบาลตำบลกำพวน || สุขสำราญ || 1 || - || 1 || 7,312
|}
รายชื่อเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัด
{|class="wikitable"
! colspan="10" style="background: #ffdead;" | รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดระนอง
|-
! rowspan="1"|ชื่อ
! rowspan="1"|เข้ารับตำแหน่ง
! rowspan="1"|สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง
|-
| 1. หลวงระนอง (นอง ณ นคร) 
| สมัยรัชกาลที่ 2
| พ.ศ. 2397
|-
| 2. พระยารัตนเศรษฐี (คอซูเจียง ณ ระนอง 許泗漳)
| พ.ศ. 2397 
| พ.ศ. 2420
|-
| 3. พระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง 許心廣)
| พ.ศ. 2420
| พ.ศ. 2433
|-
| 4. พระยารัตนเศรษฐี (คออยู่หงี่ ณ ระนอง 許如義)
| พ.ศ. 2433
| พ.ศ. 2460
|-
| 5. พระระนองบุรีศรีสมุทเขตต์ (คออยู่โง้ย ณ ระนอง)
| พ.ศ. 2460
| พ.ศ. 2468
|-
| 6. พระยาอมรศักดิ์ประสิทธิ์ (ทนง บุนนาค)
| พ.ศ. 2468
| พ.ศ. 2472
พ.ศ. 2468
|-
| 6. พระยาอมรศักดิ์ประสิทธิ์ (ทนง บุนนาค)
| พ.ศ. 2468
| พ.ศ. 2472
|-
| 7. พระอมรฤทธิธำรง (พร้อม ณ ถลาง)
| พ.ศ. 2472
| พ.ศ. 2476
|-
| 8. พระบูรพทิศอาทร (คออยู่เพิ่ม ณ ระนอง)
| พ.ศ. 2476
| พ.ศ. 2482
|-
| 9. นายพืชน์ เดชะคุปต์
| พ.ศ. 2482
| พ.ศ. 2484
|-
| 10. นายถนอม วิบูลมงคล
| พ.ศ. 2484
| พ.ศ. 2487
|-
| 11. นายเนื่อง ปาณิกบุตร
| 22 กันยายน 2487
| 19 มกราคม 2488
|-
| 12. นายจันทร์ สมบูรณ์กุล
| 25 มกราคม 2488
| 20 ตุลาคม 2489
|-
| 13. นายแสวง ทิมทอง
| 28 ตุลาคม 2489
| 23 พฤษภาคม 2492
|-
| 14. นายคีรี ศรีรัฐนิยม
| 3 มิถุนายน 2492
| 12 ตุลาคม 2496
|-
| 15. นายแสวง ชัยอาญา
| 2 ธันวาคม 2496
| 12 ตุลาคม 2497
|-
| 16. นายวิเวก จันทโรจวงศ
. นายแสวง ชัยอาญา
| 2 ธันวาคม 2496
| 12 ตุลาคม 2497
|-
| 16. นายวิเวก จันทโรจวงศ์
| 12 ตุลาคม 2497
| 23 กันยายน 2501
|-
| 17. นายพันธุ สายตระกูล
| 23 กันยายน 2501
| 20 เมษายน 2504
|-
| 18. พันตำรวจเอก บุญณรงค์ วัฑฌนายน
| 20 เมษายน 2504
| 30 กันยายน 2508
|-
| 19. นายมนตรี จันทรปรรณิก
| 1 ตุลาคม 2508
| 30 เมษายน 2512 
|-
| 20. นายวงษ์ ช่อวิเชียร 
| 1 พฤษภาคม 2512
| 30 กันยายน 2513
|-
| 21. ร้อยตำรวจโท ชาญ เวชเจริญ
| 1 ตุลาคม 2513
| 30 กันยายน 2518
|-
| 22. นายจำลอง พลเดช
| 1 ตุลาคม 2518 
| 9 พฤษภาคม 2520
|-
| 23. นายปัญญา ฤกษ์อุไร
| 10 พฤษภาคม 2520
| 7 ตุลาคม 2521
|-
| 24. นายไพฑูรย์ ลิมปิทีป
| 8 ตุลาคม 2521 
| 2 กุมพาพันธ์ 2523
|-
| 25. นายพร
-
| 24. นายไพฑูรย์ ลิมปิทีป
| 8 ตุลาคม 2521 
| 2 กุมพาพันธ์ 2523
|-
| 25. นายพร อุดมพงษ์
| 3 กุมภาพันธ์ 2523 
| 7 ตุลาคม 2525
|-
| 26. นายสาคร เปลี่ยนอำไพ
| 8 ตุลาคม 2525
| 30 กันยายน 2528
|-
| 27. นายอำพัน คล้ายชัง
| 1 ตุลาคม 2528
| 30 กันยายน 2530
|-
| 28. พันตรี เฉลิม สุภมร
| 1 ตุลาคม 2530
| 30 กันยายน 2533
|-
| 29. ร้อยตรี สมพร กุลวานิช
| 1 ตุลาคม 2533
| 30 กันยายน 2534
|-
| 30. นายจำนง เฉลิมฉัตร
| 1 ตุลาคม 2534 
| 30 กันยายน 2537
|-
| 31. นายสถิตย์ แสงศรี
| 1 ตุลาคม 2537
| 30 กันยายน 2538
|-
| 32. นายศิระ ชวนะวิรัช
| 1 ตุลาคม 2538 
| 30 กันยายน 2539
|-
| 33. นายชัยจิตร รัฐขจร
| 1 ตุลาคม 2539
| 15 เมษายน 2541
|-
| 34. นายสถิตย์ แสงศรี
| 1
นายชัยจิตร รัฐขจร
| 1 ตุลาคม 2539
| 15 เมษายน 2541
|-
| 34. นายสถิตย์ แสงศรี
| 16 เมษายน 2541
| 30 กันยายน 2541
|-
| 35. นายทรงวุฒิ งามมีศรี
| 1 ตุลาคม 2541
| 30 กันยายน 2542
|-
| 36. ร้อยโท ธวัช หันตรา
| 1 ตุลาคม 2542
| 30 กันยายน 2544
|-
| 37. นายนพพร จันทรถง
| 1 ตุลาคม 2544
| 30 กันยายน 2546
|-
| 38. นายวินัย มงคลธารณ์
| 1 ตุลาคม 2546
| 30 กันยายน 2548
|-
| 39. นายเมฆินทร์ เมธาวิกูล
| 1 ตุลาคม 2548
| 12 พฤศจิกายน 2549
|-
| 40. นางกาญจนาภา กี่หมัน
| 13 พฤศจิกายน 2549
| 30 กันยายน 2551
|-
| 41. นายวันชาติ วงษ์ชัยชนะ
| 1 ตุลาคม 2551 
| 25 พฤศจิกายน 2554
|-
| 42. นายพีระศักดิ์ หินเมืองเก่า
| 28 พฤศจิกายน 2554
| 7 ตุลาคม 2555
|-
| 43. ว่าที่ร้อ
ายพีระศักดิ์ หินเมืองเก่า
| 28 พฤศจิกายน 2554
| 7 ตุลาคม 2555
|-
| 43. ว่าที่ร้อยตรี เชิดศักดิ์ จำปาเทศ
| 19 พฤศจิกายน 2555 
| 30 กันยายน 2557
|-
| 44. นายสุริยันต์ กาญจนศิลป์
| 3 พฤศจิกายน 2557
| 30 กันยายน 2559
|-
| 45. นายจตุพจน์ ปิยัมปุตระ
| 1 ตุลาคม 2559
| 30 กันยายน 2563
|-
| 46. นายสมเกียรติ ศีรษะเนตร
| 1 ตุลาคม 2563
| 30 กันยายน 2565
|-
| 47. นายศักระ กปิลกาญจน์
| 2 ธันวาคม 2565
| 30 กันยายน 2566
|-
| 48. นายนริศ นิรามัยวงศ์
| 17 ธันวาคม 2566
| 16 พฤศจิกายน 2567
|-
| 49. นายสุพจน์ ภูติเกียรติขจร
| 26 ธันวาคม 2567
| 11 พฤศจิกายน 2568
|-
| 50. นายราชัน มีน้อย
| 7 ธันวาคม 2568
| ปัจจุบัน
|}
อุทยาน
* อุทยานแห่งชาติลำน้ำกระบุรี
* อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะพยาม
* อุทยานแห่งชาติแหลมสน
* อุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว
* เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา

บุคคลที่มีชื่อเสียง
* วิรัช ร่มเย็น - นักการเมือง
* คงกฤษ ฉัตรมาลีรัตน์ - นักการเมือง
* จรัสพงษ์ สุรัสวดี - นักแสดง พิธีกร
* จิรัฐชัย ชยุติ - นักร้อง นักแสดง 
* ชุติมา ทีปะนาถ - นักแสดง 
* มุกดา นรินทร์รักษ์ - นักแสดง 
* อ้อย กะท้อน - นักร้อง
* ราชัน มีน้อย - รองผู้ว่าจังหวัดระนอง

อ้างอิง

ดูเพิ่ม
* ทางรถไฟสายคอคอดกระ
* แม่น้ำกระบุรี
* รายชื่อวัดในจังหวัดระนอง
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดระนอง
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดระนอง
แหล่งข้อมูลอื่น
งานศึกษาที่เกี่ยวข้อง
* ฤทัยชนก ห่วงจริง. (2566). พลวัตของ “คนสองน้ำ” กับการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจของจังหวัดระนอง พ.ศ. 2500 ถึง พ.ศ. 2560. วิทยานิพนธ์ ปร.ด. (ประวัติศาสตร์). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

เว็บไซต์
* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด