ปรัชญาอินเดีย
ปรัชญาอินเดีย เป็นประเพณีทางปรัชญาของดินแดนชมพูทวีป จำแนกออกแบ่งกลุ่มที่เชื่อในพระเวท (อาสติกะ) และ กลุ่มที่ไม่เชื่อในพระเวท (นาสติกะ) สำนักปรัชญาขึ้นอยู่กับหนึ่งในสามเกณฑ์หลัก คือ สำนักที่เชื่อว่าพระเวทเป็นแหล่งความรู้ที่ถูกต้อง สำนักที่เชื่อในการดำรงอยู่ของพรหมันและอาตมัน และสำนักที่เชื่อในชีวิตหลังความตายและเทวดา
มีปรัชญาหกสำนักที่สำคัญของฝ่ายพระเวท (อัสติกะ) อินเดียมี ปรัชญาฮินดู ซึ่งประกอบไปด้วย นยายะ, ไวเศษิกะ, สางขยะ, โยคะ, มีมางสา และ เวทานตะ และมีปรัชญาอีกห้าสำนักที่สำคัญของฝ่ายนอกพระเวท (นัสติกะ) ได้แก่ ศาสนาเชน, พุทธศาสนา, อจิวิกา, อาจยานะ และ จารวาก อย่างไรก็ตามมีวิธีการจำแนกประเภทในรูปแบบอื่น อย่างเช่น Vidyaranya ระบุถึงสำนักปรัชญาอินเดียสิบหกแห่งโดยรวมถึงสำนักที่อยู่ใน ลัทธิไศวะ และ Raseśvara
ปรัชญาอินเดียสำนักหลักส่วนใหญ่ได้รับการกำหนดอย่างเป็นทางการระหว่าง 1,000 ก่อนคริสต์ศักราชถึงต้นศตวรรษของยุคทอง การแข่งขันและการบูรณาการระหว่างสำนักต่าง ๆ ที่หลากหลายเป็นไปอย่างเข้มข้นในช่วงปีแห่งการสร้างโดยเฉพาะระหว่าง 800 ปีก่อนคริสต์ศักราชจนถึงคริสต์ศักราชที่ 200 สำนักบางแห่ง เช่น ศาสนาเชน ศาสนาพุทธ สำนักโยคะ ลัทธิไศวะและ สำนักเวทานตะ ยังอยู่รอด แต่สำนักอื่น เช่น อาจนะ, จารวาก และ อาจีวิกะ อยู่ไม่รอด

ตำราปรัชญาอินเดียในยุคโบราณและยุคกลาง รวมถึงการอภิปรายอย่างกว้างขวางเกี่ยวกับ ภววิทยา ( อภิปรัชญา พรหมัน - อาตมัน สูญญตา - อนัตตา) ความรู้ที่เชื่อถือได้ (ญาณวิทยา ปรมานัส) ระบบคุณค่า (คุณวิทยา) และหัวข้ออื่น ๆ
หัวข้อทั่วไป
ประเพณีทางปรัชญาของอินเดีย
ปรัชญาอินเดียแบ่งแนวความคิดหลายอย่าง เช่น ธรรมะ, กรรม, สังสารวัฏ, การเกิดใหม่, ทุกข์, การสละ, ทำสมาธิ มุ่งเน้นเป้าหมายสูงสุดของการปลดปล่อยให้เป็นอิสระของปัจเจกบุคคลผ่านความหลากหลายของการปฏิบัติทางจิตวิญญาณ (โมกษะ, นิพพาน) มีความแตกต่างกันในสมมติฐานเกี่ยวกับธรรมชาติของการดำรงอยู่ตลอดจนลักษณะเฉพาะของเส้นทางสู่การปลดปล่อยขั้นสูงสุด ส่งผลให้มีสำนักจำนวนมากที่ไม่เห็นด้วยกับแนวคิดที่แตกต่างกัน ความเชื่อของพวกเขาครอบคลุมปรัชญาที่หลากหลายที่พบในวัฒนธรรมโบราณอื่น ๆ

สำนักพระเวท
นักวิชาการได้จัดประเพณีทางปรัชญาของฮินดูจำนวนมากไว้ในช่วงยุคกลางของพราหมณ์-สันสกฤต ซึ่งมีสำนัก (darshanas) ปรัชญาฝ่ายมาตรฐานหกสำนัก (อาสติกะ) เรียกว่า "ปรัชญาหกสำนัก" (ṣaḍ-darśana) ซึ่งทั้งหมดยอมรับการอธิบายความในพระเวท
* สำนักสางขยะ เป็นสำนักเหตุผลนิยมที่มีลักษณะเป็นทวินิยมและอเทวนิยม 
* สำนักโยคะ เป็นสำนักปรัชญาที่คล้ายกับสางขยะ แต่ยอมรับแนวคิดของเทวนิยม 
* สำนักนยายะ เป็นสำนักสัจนิยมที่เน้นการวิเคราะห์และตรรกวิทยา 
* สำนักไวเศษิกะ เป็นสำนักธรรมชาตินิยมที่มีรูปแบบเป็นปรมาณูนิยมและมีความเกี่ยวข้องกับสำนักนยายะ 
* สำนักปูรวะ มิมางสา (หรือเรียกอีกอย่างว่า มิมางสา) เป็นสำนักสอนพิธีกรรมที่เน้นภาษาและการตีความในพระเวท 
* สำนักเวทานตะ (เรียกอีกอย่างว่าอุตตระ มิมางสา) เป็นประเพณีของอุปนิษัท โดยมีสำนักย่อยหลายแห่งตั้งแต่ลัทธิทวินิยมไปจนถึงลัทธิอทวินิยม
สำนักเหล่านี้มักจะรวมกันเป็นสามกลุ่มด้วยเหตุผลทางประวัติศาสตร์และแนวคิด ได้แก่ นยายะ - ไวเศษิกะ, สางขยะ - โยคะ และมีมางสา - เวทานตะ สำนักเวทานตะแบ่งออกเป็นสำนักย่อยอีก 6 แห่ง ได้แก่ Advaita (monism / อทวินิยม) รวมถึงแนวคิดของ Ajativada, Visishtadvaita (monism of the qualification), Dvaita (ทวินิยม), Dvaitadvaita (ทวินิยม-อทวินิยม), Suddhadvaita และ สำนัก Achintya Bheda Abheda

นอกจากสำนักเหล่านี้แล้ว Mādhava Vidyāraṇya ยังรวมถึงปรัชญาเทวนิยมดังกล่าวข้างต้นตาม Agamas และ ตันตระ
* Pasupata, สำนักของ Shaivism ก่อตั้งโดย Nakulisa 
* ไศวะ สำนักสางขยะฝ่ายเทวนิยม 
* โรงเรียนปริยัติธรรม สำนักแห่งปัญญา 
* Raseśvara สำนัก Mercurial 
* ปาณินิ Darsana สำนักไวยากรณ์ (ซึ่งอธิบายทฤษฎีของ Sphoṭa)
ระบบความคิดที่กล่าวถึงในที่นี้ไม่ใช่เพียงแค่ระบบพระเวทอย่างเดียว แต่ยังเป็นระบบหลักและยังมีสำนักพระเวทอื่น ๆ ระบบเหล่านี้ยอมรับอำนาจในพระเวท และได้รับการยกย่องว่าเป็นสำนักปรัชญาฮินดูดั้งเดิม (อาสติกะ); นอกจากนี้ยังมีสำนักที่ไม่ยอมรับอำนาจของพระเวท คือ ฝ่ายนอกพระเวท (นาสติกะ) เช่น พุทธศาสนา ศาสนาเชน อจิวิกะ และ จารวาก คำศัพท์ออร์โธดอกซ์ - เฮเทอโรด็อกซ์นี้เป็นโครงสร้างของภาษาตะวันตกและไม่มีรากฐานทางวิชาการในภาษาสันสกฤต ตามที่แอนดรู นิโคลสัน มีการแปลวรรณคดีในปรัชญาอินเดียทั้งฝ่ายอาสติกะและนาสติกะซึ่งถือว่าเป็นพวก heresiological (นอกรีต) ในศตวรรษที่ 20 แต่ส่วนมากมักจะค่อนข้างจะไม่ซับซ้อนและมีข้อบกพร่อง
* จารวากเป็นสำนักความคิดที่เป็นวัตถุนิยม และ อเทวนิยม และเป็นที่น่าสังเกตว่าเป็นหลักฐานของการ เคลื่อนไหวทางวัตถุในศาสนาฮินดู เลย
สำนักนอกพระเวท (Śramaṇic)
การเคลื่อนไหวของสมณะจำนวนมากมีมาก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 6 และสิ่งเหล่านี้มีอิทธิพลต่อปรัชญาอินเดียทั้ง ฝ่ายพระเวทและฝ่ายนอกพระเวท การเคลื่อนไหวของสมณะก่อให้เกิดความหลากหลายของความเชื่อทางศาสนาตั้งแต่ยอมรับหรือปฏิเสธแนวคิดของจิตวิญญาณ ปรมาณูนิยม จริยศาสตร์ วัตถุนิยม อเทวนิยม อไญยนิยม (ไม่มีใครที่จะรู้ความจริงได้), ชะตากรรมนิยม ไปจนถึงเจตจำนงเสรีและการบำเพ็ญตบะสูงสุดในอุดมคติซึ่งเกี่ยวกับชีวิตครอบครัว อหิงสา (การไม่ใช้ความรุนแรง) ที่เคร่งครัด และการกินอาหารมังสวิรัติเพื่ออนุญาตให้ใช้ความรุนแรงและการกินเนื้อสัตว์ ปรัชญาโดดเด่นที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของสมณะ ได้แก่ ศาสนาเชน, พุทธศาสนายุคแรก, จารวาก, อาจนะ และ อาจีวิกะ
ปรัชญาอาจนะ
อาจนะเป็นหนึ่งในสำนักปรัชญาอินเดียโบราณฝ่ายนาสติกะ หรือ "เฮเทอโรด็อกซ์" และเป็นสำนักโบราณที่มีแนวคิดเป็นสงสัยนิยมแบบสุดโต่ง เป็นขบวนการของสมณะ (Śramaṇa) และเป็นคู่แข่งสำคัญของศาสนาพุทธยุคแรกและศาสนาเชน สำนักนี้ได้รับการบันทึกไว้ในคัมภีร์ศาสนาพุทธและเชน พวกเขาถือว่าเป็นไปไม่ได้ที่มนุษย์จะสามารถรับรู้ความจริงเกี่ยวกับธรรมชาติทางอภิปรัชญาหรือยืนยันคุณค่าความจริงของข้อเสนอเชิงปรัชญา แต่ถึงแม้ว่าความรู้จะเป็นไปได้ ก็ไร้ประโยชน์และเสียเปรียบสำหรับการไถ่บาปในขั้นสุดท้าย พวกเขาเป็นนักปราชญ์ที่เชี่ยวชาญในการพิสูจน์โดยที่ไม่ต้องเผยแผ่หลักคำสอนเชิงบวกใด ๆ ของพวกเขา
ปรัชญาเชน
 ซึ่งเชื่อกันว่ามีอายุกว่าล้านปีมาแล้ว ถือเป็นผู้ก่อตั้งปรัชญาเชน]]
ปรัชญาเชนเป็นปรัชญาอินเดียที่เก่าแก่ที่สุดที่แยกร่างกาย (สสาร) ออกจาก จิตวิญญาณ (จิตสำนึก) อย่างชัดเจน ศาสนาเชนได้รับการฟื้นฟูและก่อตั้งขึ้นอีกครั้งหลังจากพระมหาวีระซึ่งเป็นศาสดาคนสุดท้ายและ พระตีรถังกร องค์ที่ 24 ได้สังเคราะห์และฟื้นฟูปรัชญาและการเผยแพร่ประเพณีของสมณะโบราณที่วางรากฐานโดยพระฤษภเทพ ผู้ซึ่งเป็นพระตีรถังกรองค์แรกของศาสนาเชนเมื่อหลายล้านปีก่อน Dundas นักประวัติศาสตร์นอกจารีตศาสนาเชนระบุว่าพระมหาวีระมีชีวิตอยู่ร่วมสมัยกับพระพุทธเจ้าในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราช และตามประวัติศาสตร์ พระปารศวนาถ มีชีวิตอยู่ 250 ปี ในช่วงศตวรรษที่ 8 หรือ 7 ก่อนคริสต์ศักราช
เชนเป็นศาสนาของสมณะและปฏิเสธอำนาจของพระเวท อย่างไรก็ตามเช่นเดียวกับศาสนาแบบอินเดียทุก ศาสนา มีการแบ่งแนวคิดหลัก เช่น กรรม การดำเนินชีวิตอย่างมีจริยธรรม การเกิดใหม่ สังสารวัฏ และโมกษะ ศาสนาเชนให้ความสำคัญอย่างมากกับการบำเพ็ญตบะ อหิงสา (การไม่ใช้ความรุนแรง) และอเนกันทาวาดา (สัมพัทธภาพมุมมอง) ซึ่งเป็นวิธีการปลดปล่อยจิตวิญญาณและเป็นแนวคิดที่มีอิทธิพลต่อประเพณีอื่น ๆ ของอินเดีย ศาสนาเชนสนับสนุนธรรมชาติของจิตวิญญาณแบบปัจเจกนิยมและความรับผิดชอบส่วนบุคคลต่อการตัดสินใจของตน และการพึ่งพาตนเองและความพยายามของแต่ละบุคคลเพียงอย่างเดียวมีส่วนรับผิดชอบต่อการปลดปล่อยตามปรัชญาเชน ถือว่าโลก (สังสารวัฏ) เต็มไปด้วยหิงสา (ความรุนแรง) ดังนั้นจึงควรชี้ทางความพยายาม
ถือว่าโลก (สังสารวัฏ) เต็มไปด้วยหิงสา (ความรุนแรง) ดังนั้นจึงควรชี้ทางความพยายามทั้งหมดของเขาในการบรรลุรัตนตรัย ซึ่งประกอบไปด้วยศรัทธาที่ถูกต้อง ความรู้ที่ถูกต้อง และความประพฤติที่ถูกต้องซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการบรรลุความหลุดพ้น &#x5D;
พุทธปรัชญา
 ]]
พุทธปรัชญาเป็นระบบความคิดที่เริ่มต้นจากคำสอนของ สิทธัตถะโคตมะ พระพุทธเจ้า หรือ "ผู้ตื่นรู้" พุทธศาสนามีรากฐานมาจากองค์ประกอบของการเคลื่อนไหวของสมณะ ซึ่งกำเนิดขึ้นในช่วงครึ่งแรกของ 1 พันปีก่อนคริสต์ศักราช แต่รากฐานมีแนวคิดใหม่ ๆ ที่ไม่ค้นพบหรือเป็นที่ยอมรับโดยขบวนการอื่น ๆ ของสมณะ พอล วิลเลียมส์ กล่าวว่าศาสนาพุทธและศาสนาฮินดูมีอิทธิพลซึ่งกันและกันและมีแนวคิดร่วมกันหลายประการ อย่างไรก็ตามขณะนี้ยากที่จะระบุและอธิบายอิทธิพลเหล่านี้ ศาสนาพุทธปฏิเสธแนวคิดพระเวทของพรหมัน (ความเป็นจริงสูงสุด) และ อาตมัน (จิตวิญญาณตัวตน) ที่เป็นรากฐานของปรัชญาฮินดู
พระพุทธศาสนาแบ่งมุมมองทางปรัชญาเช่นเดียวกับระบบแนวคิดอื่น ๆ ของอินเดีย เช่น ความเชื่อในเรื่อง กรรม - ความสัมพันธ์ของเหตุและผล สังสารวัฏ - แนวคิดเกี่ยวกับชีวิตหลังความตายและการเกิดใหม่ที่เป็นวัฏจักร ธรรมะ - แนวคิดเกี่ยวกับจริยธรรม หน้าที่และคุณค่า ความไม่เที่ยง (อนิจจัง) ของวัตถุสิ่งของและร่างกาย และความเป็นไปได้ของการปลดปล่อยทางจิตวิญญาณ (นิพพาน หรือโมกษะ) แนวคิดของพุทธปรัชญาที่แตกต่างจากปรัชญาฮินดูและเชนที่สำคัญคือการปฏิเสธจิตวิญญาณที่เป็นนิรันดร (อาตมัน) เพื่อสนับสนุนคำสอนอนัตตา (ไม่ใช่ตัวตน)
ปรัชญาอาจีวิกะ
ปรัชญาอาจีวิกะก่อตั้งโดย Makkhali Gosala เป็น ขบวนการสมณะ และเป็นคู่แข่งสำคัญของพุทธศาสนายุคแรก และศาสนาเชน อาจีวิกะได้รับการจัดตั้งให้มีพระสงฆ์ผู้สร้างชุมชนสงฆ์ที่ไม่ต่อเนื่องซึ่งมีแนวโน้มที่จะเป็นนักพรตและวิถีชีวิตที่เรียบง่าย
พระคัมภีร์ดั้งเดิมของสำนักปรัชญาอาจีวิกะอาจมีอยู่ครั้งหนึ่ง แต่ปัจจุบันไม่สามารถหาได้และอาจสูญหายไป ทฤษฎีของพวกเขาได้คัดลอกมาจากการกล่าวถึงอาวิกะในแหล่งข้อมูลทุติยภูมิของวรรณคดีอินเดียโบราณ โดยเฉพาะของศาสนาเชนและพุทธศาสนาซึ่งวิพากษ์วิจารณ์และโต้แย้งอาจีวิกะอย่างโจ่งแจ้ง สำนักอาจีวิกะเป็นที่รู้จักกันดีในเรื่อง หลักคำสอนนิยัตินิยมสัมบูรณ์ (โชคชะตา) ของ Niyati ซึ่งเป็นหลักฐานว่าไม่มีเจตจำนงเสรี ทุกสิ่งทุกอย่างที่เคยเกิดขึ้น กำลังเกิดขึ้นและจะเกิดขึ้นในอนาคตนั้นได้ถูกกำหนดไว้ตะเงแต่ต้นแล้วซึ่งเป็นหน้าที่หลักของจักรวาล อาจีวิกะถือว่าหลักคำสอนเรื่องกรรมเป็นความเข้าใจผิด อาจีวิกะเป็นอเทวนิยม (ผู้ที่ไม่เชื่อในพระเจ้า) และปฏิเสธอำนาจของพระเวท แต่พวกเข
อาจีวิกะเป็นอเทวนิยม (ผู้ที่ไม่เชื่อในพระเจ้า) และปฏิเสธอำนาจของพระเวท แต่พวกเขาเชื่อว่าสิ่งมีชีวิตทุกสิ่งดำรงอยู่เป็น อาตมัน ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญของศาสนาฮินดูและศาสนาเชน
ปรัชญาจารวาก
จารวาก หรือ โลกายตะ เป็นปรัชญาลัทธิสงสัยนิยม และวัตถุนิยม ซึ่งก่อตั้งขึ้นในสมัยราชวงศ์เมารยะ พวกเขาวิพากษ์วิจารณ์แนวคิดของสำนักปรัชญาอื่น ๆ ในเวลานั้นอย่างสุดโต่ง สำนักจารวากถือว่าพระเวทแปดเปื้อนด้วยความผิดสามประการของความไม่จริง ความขัดแย้งในตัวเองและการใช้คำซ้ำกันอย่างฟุ่มเฟือย ในทำนองเดียวกันพวกเขาได้ตำหนิชาวพุทธและเชนโดยการล้อเลียนแนวคิดเรื่องการหลุดพ้น (นิพพาน) กลับชาติมาเกิด และการสั่งสมบุญ หรือการละทิ้งกรรม พวกเขาเชื่อว่า มุมมองของการละทิ้งความสุขเพื่อหลีกเลี่ยงความเจ็บปวดเป็น "เหตุผลของคนโง่"
เปรียบเทียบปรัชญาอินเดีย
ประเพณีของอินเดียได้อธิบายปรัชญาที่หลากหลายโดยแต่ละสำนักมีความคิดที่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญเช่นเดียวกับศาสนาฮินดูดั้งเดิมและสำนักปรัชญาฮินดูทั้งหกแห่ง ความแตกต่างมีตั้งแต่ความเชื่อที่ว่าบุคคลทุกคนมีจิตวิญญาณ (ตัวตน, อาตมัน) ไปจนถึงการยืนยันว่าไม่มีวิญญาณ จากคุณธรรมในเชิงสัจพจน์ในชีวิตนักบวชที่มัธยัสถ์ไปจนถึงชีวิตที่เสพสุข จากความเชื่อในการเกิดใหม่ไปจนถึงการยืนยันว่าไม่มีการเกิดใหม่ 
{| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed"
|+ตารางเปรียบเทียบแนวคิดปรัชญาอินเดีบโบราณ
!
!Ājīvika
!พุทธศาสนายุคแรก
!จารวาก
!เชน
!สำนักปรัชญาดั้งเดิมฝ่ายฮินดู (Non-Śramaṇic)
|-
|กรรม
|ปฏิเสธ 
|ยืนยัน
|ปฏิเสธ
|ยืนยัน 
|ยืนยัน
|-
ิมฝ่ายฮินดู (Non-Śramaṇic)
|-
|กรรม
|ปฏิเสธ 
|ยืนยัน
|ปฏิเสธ
|ยืนยัน 
|ยืนยัน
|-
|สังสารวัฏ, การเกิดใหม่
|ยืนยัน
|ยืนยัน 
|ปฏิเสธ 
|ยืนยัน
|บางสำนักยืนยัน บางสำนักปฏิเสธ 
|-
|ชีวิตนักบวช
|ยีนยัน
|ยืนยัน
|ปฏิเสธ
|ยืนยัน
|ยืนยันว่าเป็น Sannyasa 
|-
|พิธีกรรม ภักติ
|ยืนยัน
|ไม่จำเป็นต้องยืนยัน (บาลี: Bhatti)
|ปฏิเสธ
|ไม่จำเป็นต้องยืนยัน
|สำนักเทวนิยมยืนยัน สำนักอื่นปฏิเสธ 
|-
|อหิงสา and มังสวิรัติ
|ยืนยัน
|ยืนยัน, ไม่ชัดเจนว่าเป็นเนื้อหรืออาหาร 
|
|สนับสนุนการไม่ใช้ความรุนแรงอย่างสุดโต่ง, มังสวิรัติหลีกเลี่ยงการใช้ความรุนแรงกับสัตว์ 
|ยืนยันว่าเป็นคุณธรรมสูงสุด แต่ยืนยันทฤษฎีJust War , ส่งเสริมการกินมังสวิรัติ แต่เลือกที่จะออกจากฮินดู 
|- 
|เจต
ืนยันทฤษฎีJust War , ส่งเสริมการกินมังสวิรัติ แต่เลือกที่จะออกจากฮินดู 
|- 
|เจตจำนงเสรี
|ปฏิเสธ 
|ยืนยัน 
|ยืนยัน
|ยืนยัน
|ยืนยัน 
|-
|มายา
|ยืนยัน 
|ยืนยัน (prapañca) 
|ปฏิเสธ
|ยืนยัน
|ยืนยัน 
|- 
|อาตมัน (วิญญาณ, ตัวตน)
|ยืนยัน
|ปฏิเสธ 
|ปฏิเสธ 
|ยืนยัน 
|ยืนยัน
|-
|พระผู้สร้างโลก
|ปฏิเสธ
|ปฏิเสธ
|ปฏิเสธ
|ปฏิเสธ
|สำนักเทวนิยมยืนยัน สำนักอื่นปฏิเสธ 
|-
|ญาณวิทยา (พรหมัน)
|พุทธิปัญญา, อนุมาน, Śabda
|พุทธิปัญญา, อนุมาน
|พุทธิปัญญา
|พุทธิปัญญา, อนุมาน, Śabda
|หลากหลาย,
ไวเศษิกะ (สอง) to เวทานตะ (หก): พุทธิปัญญา (perception),การอนุมาน (inference),อุปมาน
(comparison and analogy),Arthāpatti (postulation, derivation),Anupalabdi (non-perception, negative/cognitive proof),Śabda (Reliable testimony)
|-
|อำนาจในความรู้
|ปฏิเสธพระเวท
|ยืนยันในคัมภีร์ทางพุทธศาสนา ปฏิเสธพระเวท
|ปฏิเสธพระเวท
|ยืนยันในไชนอาคม ปฏิเสธพระเวท
|ยืนยันในพระเวทและอุปนิษัท, ยืนยันคัมภีร์อื่น 
|-
|การช่วยให้พ้นบาป (Soteriology)
|Samsdrasuddhi 
|นิพพาน (สุญญตาเป็นความจริงแท้) 
|
|Siddha, 
นิพพาน
|โมกษะ, นิพพาน, Kaivalya Advaita, Yoga, others: Jivanmukti Dvaita, theistic: Videhamukti
|-
|อภิปรัชญา (ความจริงอันสูงสุด)
|
|สุญญตา 
|
|Anekāntavāda 
|พรหมัน 
|}
ปรัชญาการเมือง
คัมภีร์ Arthashastra ซึ่งเขียนโดยจาณักยะ พราหมณ์แห่งราชวงศ์เมารยะ เป็นหนึ่งในตำราของอินเดียยุคต้นซึ่งอุทิศให้กับปรัชญาการเมืองซึ่งระบุวันที่ไว้ในศตวรรษที่ 4 ก่อนคริสต์ศักราช และอภิปรายแนวคิดของนโยบายการทูตและเศรษฐกิจ
ปรัชญาการเมืองที่เกี่ยวข้องกับอินเดียสมัยใหม่มากที่สุดคือ อหิงสา (การไม่ใช้ความรุนแรง) และ ศรัทธาในความจริง ซึ่งได้รับความนิยมจากมหาตมะ คานธี ในช่วงขบวนการต่อสู้เพื่อเอกราชของอินเดีย ในทางกลับกันมีอิทธิพลต่อขบวนการเคลื่อนไหวเพื่อเอกราชและสิทธิพลเมืองในเวลาต่อมาโดยเฉพาะอย่างยิ่งการเคลื่อนไหวที่นำโดย มาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์ และ เนลสัน แมนเดลา อีกทั้งทฤษฎีการใช้ประโยชน์แบบก้าวหน้า เป็นทฤษฎีทางเศรษฐกิจ สังคมและการเมือง
อิทธิพล
เพื่อขอบคุณความซับซ้อนของปรัชญาอินเดีย TS Eliot เขียนว่านักปรัชญาผู้ยิ่งใหญ่ของอินเดีย "ทำให้นักปรัชญาในยุโรปส่วนใหญ่ดูเหมือนเด็กนักเรียน" อาร์เธอร์ โชเพนเฮาร์ใช้ปรัชญาอินเดียเพื่อปรับปรุงความคิดแบบค้านท์ ในคำนำหนังสือ The World As Will And Representation ของเขา โชเพนเฮาร์เขียนว่า "ผู้ที่ได้รับและหลอมรวมภูมิปัญญาดั้งเดิมของอินเดียอันศักดิ์สิทธิ์แล้วเขาก็พร้อมที่จะได้ยินสิ่งที่ฉันจะพูดกับเขา" ขบวนการทางปรัชญาอเมริกันในศตวรรษที่ 19 แนวคิดอุตรวิสัย ยังได้รับอิทธิพลจากความคิดของอินเดีย

ดูเพิ่ม
* ความเสน่หา 
* ปรัชญาอินเดียโบราณ 
* ปรัชญาฮินดู 
* M. Hiriyanna 
* ศิลปะอินเดีย 
* ตรรกวิทยาแบบอินเดีย 
* จิตวิทยาอินเดีย 
* Svayam bhagavan 
* Trikaranasuddhi

หมายเหตุ

อ้างอิง

อ้างอิง

แหล่งที่มา

ดูเพิ่ม
* Apte, Vaman Shivram (1965). The Practical Sanskrit-English Dictionary (Fourth Revised and Enlarged ed.). Delhi: Motilal Banarsidass Publishers. ISBN 81-208-0567-4.
* Basham, A.L. (1951). History and Doctrines of the Ājīvikas (2nd ed.). Delhi, India: Moltilal Banarsidass (Reprint: 2002). ISBN 81-208-1204-2.CS1 maint: ref=harv (link) originally published by Luzac & Company Ltd., London, 1951.
* Balcerowicz, Piotr (2015). Early Asceticism in India: Ājīvikism and Jainism (1st ed.). Routledge. p. 368. ISBN 9781317538530.
* Cowell, E. B.; Gough, A. E. (2001). The Sarva-Darsana-Samgraha or Review of the Different Systems of Hindu Philosophy: Trubn
a-Darsana-Samgraha or Review of the Different Systems of Hindu Philosophy: Trubner's Oriental Series. Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-24517-3.
* 
* Gandhi, M.K. (1961). Non-Violent Resistance (Satyagraha). New York: Schocken Books.
* Jain, Dulichand (1998). Thus Spake Lord Mahavir. Chennai: Sri Ramakrishna Math. ISBN 81-7120-825-8.
* Michaels, Axel (2004). Hinduism: Past and Present. New York: Princeton University Press. ISBN 0-691-08953-1.
* Radhakrishnan, S (1929). Indian Philosophy, Volume 1. Muirhead library of philosophy (2nd ed.). London: George Allen and Unwin Ltd.
* Radhakrishnan, S.; Moore, CA (1967). A Sourcebook in Indian Philosop
nwin Ltd.
* Radhakrishnan, S.; Moore, CA (1967). A Sourcebook in Indian Philosophy. Princeton. ISBN 0-691-01958-4.
* Stevenson, Leslie (2004). Ten theories of human nature. Oxford University Press. 4th edition.
* Hiriyanna, M. (1995). Essentials of Indian Philosophy. Motilal Banarsidas. ISBN 978-81-208-1304-5.
* A History of Indian Philosophy | HTML ebook (vol. 1) | (vol. 2) | (vol. 3) | (vol. 4) | (vol. 5) by Surendranath Dasgupta
* A recommended reading guide from the philosophy department of University College, London: London Philosophy Study Guide — Indian Philosophy 
* Articles at the Internet Encyclopedia of Philosophy
* Indian Psychology Institute The application of Indian Philosophy to contemporary issues in Psychology
* A History of Indian Philosophy by Surendranath Dasgupta (5 Volumes) at archive.org
* Indian Idealism by Surendranath Dasgupta at archive.org
* The Essentials of Indian Philosophy by Mysore Hiriyanna at archive.org
* Outline
The Essentials of Indian Philosophy by Mysore Hiriyanna at archive.org
* Outlines of Indian Philosophy by Mysore Hiriyanna at archive.org
* Indian Philosophy by Sarvepalli Radhakrishnan (2 Volumes) at archive.org
* History of Philosophy – Eastern and Western Edited by Sarvepalli Radhakrishnan (2 Volumes) at archive.org
* Indian Schools of Philosophy and Theology (Jiva Institute)
* Project Encyclopedia of Indian Philosophies (Karl Harrington Potter)