วิตามิน
วิตามิน หรือ ไวตามิน ( ) เป็นสารประกอบอินทรีย์ซึ่งเป็นสารอาหารสำคัญที่สิ่งมีชีวิตต้องการในปริมาณเล็กน้อย เรียกสารประกอบเคมีอินทรีย์ (หรือชุดสารประกอบที่สัมพันธ์กัน) ว่า วิตามิน ต่อเมื่อสิ่งมีชีวิตไม่สามารถสังเคราะห์สารนั้นได้ในปริมาณเพียงพอ และต้องได้รับจากอาหาร ฉะนั้น คำว่า "วิตามิน" จึงขึ้นอยู่กับทั้งสภาวะแวดล้อมและสิ่งมีชีวิตหนึ่ง ๆ ตัวอย่างเช่น กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) ถือเป็นวิตามินสำหรับมนุษย์ แต่ไม่ถือเป็นวิตามินสำหรับสัตว์อื่นส่วนใหญ่ การเสริมวิตามินสำคัญต่อการรักษาปัญหาสุขภาพบางอย่าง แต่มีหลักฐานประโยชน์การใช้ในผู้มีสุขภาพดีน้อย
ตามธรรมเนียม คำว่า วิตามิน ไม่รวมสารอาหารสำคัญอื่น เช่น แร่ธาตุ กรดไขมันจำเป็น หรือกรดอะมิโนจำเป็น (ซึ่งร่างกายต้องการสารเหล่านี้ในปริมาณมากกว่าวิตามินมาก) หรือสารอาหารอื่นอีกมากที่ส่งเสริมสุขภาพแต่ต้องการไม่บ่อย ในปัจจุบัน ระดับสากลรับรองวิตามินอย่างสากลสิบสามชนิด วิตามินจำแนกโดยกัมมันตภาพทางชีวภาพและเคมี ไม่ใช่โครงสร้าง ฉะนั้น วิตามินแต่ละชนิดจึงหมายถึงสารประกอบวิตาเมอร์ (vitamer) ซึ่งล้วนแสดงกัมมันตภาพทางชีวภาพที่สัมพันธ์กับวิตามินหนึ่ง ๆ ชุดสารเคมีดังกล่าวจัดกลุ่มตามชื่อวิตามิน "ระบุทั่วไป" เรียงตามอันดับอักษร เช่น "วิตามินเอ" ซึงรวมสารประกอบเรตินัล เรตินอล และแคโรทีนอยด์ที่ทราบกันอีกสี่ชนิด วิตาเมอร์ตามนิยามสามารถเปลี่ยนเป็นรูปกัมมันต์ขอ
ะแคโรทีนอยด์ที่ทราบกันอีกสี่ชนิด วิตาเมอร์ตามนิยามสามารถเปลี่ยนเป็นรูปกัมมันต์ของวิตามินในร่างกายได้ และบางครั้งสามารถเปลี่ยนเป็นวิตาเมอร์อีกชนิดหนึ่งได้เช่นกัน
วิตามินมีหน้าที่ทางชีวเคมีหลากหลาย วิตามินบางตัวมีหน้าที่คล้ายฮอร์โมนเป็นตัวควบคุมเมแทบอลิซึมของแร่ธาตุ (เช่น วิตามินดี) บางตัวควบคุมการเจริญและการเปลี่ยนแปลงไปทำหน้าที่เฉพาะของเซลล์และเนื้อเยื่อ เช่น วิตามินเอบางรูป หน้าที่อื่นของวิตามิน เช่น เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ (เช่น วิตามินอีและวิตามินซีในบางครั้ง) วิตามินจำนวนมากที่สุด วิตามินบีคอมเพล็กซ์ มีหน้าที่เป็นสารตั้งต้นของโคแฟกเตอร์เอนไซม์ ซึ่งช่วยเอนไซม์ทำงานเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาในเมแทบอลิซึม ในบทบาทนี้ วิตามินอาจสัมพันธ์ใกล้ชิดกับเอนไซม์ที่เป็นส่วนหนึ่งของหมู่พรอสเธติก (prosthetic group) ตัวอย่างเช่น ไบโอตินเป็นส่วนของเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการสร้างกรดไขมัน วิตามินยังอาจสัมพันธ์ใกล้ชิดน้อยกว่
วนของเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการสร้างกรดไขมัน วิตามินยังอาจสัมพันธ์ใกล้ชิดน้อยกว่ากับตัวเร่งปฏิกิริยาเอนไซม์ คือ โคเอนไซม์ ซึ่งเป็นโมเลกุลจับได้ซึ่งมีหน้าที่นำหมู่เคมีหรืออิเล็กตรอนระหว่างโมเลกุลต่าง ๆ ตัวอย่างเช่น กรดโฟลิกอาจนำหมู่เมทิล ฟอร์มิล และเมทีลินในเซลล์ แม้ว่าบทบาทเหล่านี้ในการสนับสนุนปฏิกิริยาเอนไซม์-สารตั้งต้นจะเป็นหน้าที่ของวิตามินซึ่งทราบกันดีที่สุด ทว่า หน้าที่อื่นของวิตามินก็สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน
เมื่อกลางคริสต์ทศวรรษ 1930 มีเม็ดเสริมอาหารวิตามินบีคอมเพลกซ์ที่สกัดจากยีสต์และวิตามินซีกึ่งสังเคราะห์เชิงพาณิชย์วางขายเป็นครั้งแรก ก่อนหน้านั้น วิตามินได้รับจากอาหารเพียงทางเดียว และปกติการเปลี่ยนอาหาร (ตัวอย่างเช่น ที่อาจเกิดขึ้นระหว่างฤดูเพาะปลูกหนึ่ง ๆ) เปลี่ยนชนิดและปริมาณวิตามินที่ได้รับอย่างมาก ทว่า ตั้งแต่กลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา มีการผลิตวิตามินเป็นสารเคมีโภคภัณฑ์และมีเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสารปรุงแต่งวิตามินรวมทั้งกึ่งสังคราะห์และสังเคราะห์ราคาไม่แพงอย่างแพร่หลายมาก

รายการวิตามิน
วิตามินแต่ละชนิดใช้ในหลายปฏิกิริยา ฉะนั้น ส่วนใหญ่จึงมีหลายหน้าที่
{| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto 1em auto"
|-
! style="width:15%;"|ชื่อบอกทั่วไปของวิตามิน
! style="width:125px;"|ชื่อเคมีวิตาเมอร์ (รายการไม่สมบูรณ์)
! style="width:75px;"|สภาพละลายได้
! class="unsortable" style="width:150px;"|ปริมาณที่แนะนำ (ชาย อายุ 19–70 ปี) 
! class="unsortable" style="width:200px;"| โรคจากการขาด
! class="unsortable" style="width:100px;"| ระดับปริมาณได้รับบน (UL/วัน) 
! class="unsortable" style="width:250px;"| โรคจากขนาดเกิน
! class="unsortable" style="width:200px;"| แหล่งอาหาร
|-
! วิตามินเอ
| เรตินอล, เรตินาล, และ แคโรทีนอยด์สี่ชนิด รวมทั้ง บีตา-แคโรทีน
| ไขมัน
| 900 ไมโครกรัม
| ตาบอดกลางคืน, หนังค
ีนอยด์สี่ชนิด รวมทั้ง บีตา-แคโรทีน
| ไขมัน
| 900 ไมโครกรัม
| ตาบอดกลางคืน, หนังคางคก, และ กระจกตาน่วม 
| 3,000 ไมโครกรัม
| ภาวะวิตามินเอเกิน
| ตับ ไข่ ส้ม ผลไม้สีเหลืองสุก ผักใบเขียว แครอท ฟักทอง ผักโขมฝรั่ง ปลา นมถั่วเหลือง นม 
|-
! วิตามินบี 1 
| ไทอามีน
| น้ำ
| 1.2 มิลลิกรัม
| โรคเหน็บชา, กลุ่มอาการเวอร์นิเก–คอร์ซาคอฟ
| N/D 
| ง่วงนอนหรือกล้ามเนื้อผ่อนคลายในขนาดสูง 
| เนื้อหมู โอ๊ตมีล (oatmeal) ข้าวซ้อมมือ ผัก มันฝรั่ง ตับ ไข่
|-
! วิตามินบี 2 
| ไรโบเฟลวิน
| น้ำ
| 1.3 มิลลิกรัม
| โรคขาดวิตามินบี 2, ลิ้นอักเสบ, โรคปากนกกระจอก
| N/D
|
| ผลิตภัณฑ์นม กล้วย ป๊อปคอร์น ถั่วสีเขียว หน่อไม้ฝรั่ง
|-
! วิตามินบี 3 
| ไนอาซิน, ไนอะซินาไมด์
| น้ำ
| 16
์น ถั่วสีเขียว หน่อไม้ฝรั่ง
|-
! วิตามินบี 3 
| ไนอาซิน, ไนอะซินาไมด์
| น้ำ
| 16.0 มิลลิกรัม
| โรคเพลแลกรา
| 35.0 มิลลิกรัม
| ตับเสียหาย (ขนาด > 2 ก./วัน) และปัญหาอื่น
| เนื้อสัตว์ ปลา ไข่ ผักหลายชนิด เห็ด ผลเปลือกแข็งเมล็ดเดียว
|-
! วิตามินบี 5 
| กรดแพนโทเทนิก
| น้ำ
| 5.0 มิลลิกรัม 
| ความรู้สึกสัมผัสเพี้ยน
| N/D
| ท้องร่วง อาจมีคลื่นไส้และอาการแสบร้อนกลางอก 
| เนื้อสัตว์ บล็อกโคลี อะโวคาโด
|-
! วิตามินบี 6 
| ไพริด็อกซีน, ไพริด็อกซามีน, ไพริด็อกซัล
| น้ำ
| 1.3–1.7 มิลลิกรัม
| โลหิตจาง โรคเส้นประสาทหลายเส้น
| 100 มิลลิกรัม
| การรับรู้อากัปกิริยาบกพร่อง เส้นประสาทเสียหาย (ขนาด > 100 มิลลิกรัม/วัน)
| เนื้อสัตว์ ผัก ผลเปลือกแข็งเมล็ดเดียว กล้ว
ทเสียหาย (ขนาด > 100 มิลลิกรัม/วัน)
| เนื้อสัตว์ ผัก ผลเปลือกแข็งเมล็ดเดียว กล้วย
|-
! วิตามินบี 7 
| ไบโอติน
| น้ำ
| 30.0 ไมโครกรัม
| ผิวหนังอักเสบ ลำไส้เล็กอักเสบ
| N/D
|
| ไข่แดงดิบ ตับ ถั่วลิสง ผักใบเขียว
|-
! วิตามินบี 9 
| กรดโฟลิก, กรดโฟลินิก
| น้ำ
| 400 ไมโครกรัม
| style="text-align:left;"| โลหิตจางชนิดเม็ดเลือดแดงใหญ่ (megaloblastic anemia) และการขาดระหว่างตั้งครรภ์สัมพันธ์กับความพิการของทารกแรกเกิด เช่น นิวรัลทิวบ์ (neural tube) บกพร่อง
| 1,000 ไมโครกรัม
| อาจบดบังอาการของการขาดวิตามินบี 12 และผลอย่างอื่น
| ผักใบ พาสตา ขนมปัง ธัญพืช ตับ
|-
! วิตามินบี 12 
| ไซยาโนโคบาลามิน, ไฮดรอกซีโคบาลามิน, เมทิลโคบาลามิน
| น้ำ
| 2.4 ไมโครกรัม
| โ
| ไซยาโนโคบาลามิน, ไฮดรอกซีโคบาลามิน, เมทิลโคบาลามิน
| น้ำ
| 2.4 ไมโครกรัม
| โลหิตจางชนิดเม็ดเลือดแดงใหญ่ 
| N/D
| ผื่นคล้ายสิว [สาเหตุยังไม่ได้ข้อสรุปแน่ชัด]
| เนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์อื่นจากสัตว์
|-
! วิตามินซี
| กรดแอสคอร์บิก
| น้ำ
| 90.0 มิลลิกรัม
| ลักปิดลักเปิด
| 2,000 มิลลิกรัม
| วิตามินซีขนาดสูง (Vitamin C megadosage)
| ผลไม้และผักหลายชนิด ตับ
|-
! style="whitespace:nowrap;"|วิตามินดี
| คลอเลแคลซิเฟรอล, เออร์โกแคลซิเฟรอล
| ไขมัน
| 10 ไมโครกรัม 
| โรคกระดูกอ่อนในเด็กและโรคกระดูกน่วม
| 50 ไมโครกรัม
| ภาวะวิตามินดีเกิน
| ปลา ไข่ ตับ เห็ด
|-
! วิตามินอี
| โทโคเฟอรอล, โทโคไตรอีนอล
| ไขมัน
| 15.0 มิลลิกรัม
|align="left"| การขาดน้อยมาก; การเ
เฟอรอล, โทโคไตรอีนอล
| ไขมัน
| 15.0 มิลลิกรัม
|align="left"| การขาดน้อยมาก; การเป็นหมันในชายและการแท้งในหญิง โลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตกเล็กน้อยในทารกแรกเกิด 
| 1,000 มิลลิกรัม
| พบภาวะหัวใจวายเพิ่มขึ้นในการศึกษาแบบสุ่มขนาดใหญ่ครั้งหนึ่ง 
| ผักและผลไม้หลายชนิด ผลเปลือกแข็งเมล็ดเดียวกับเมล็ดพืช
|-
! วิตามินเค
| ฟิลโลควิโนน, เมนาควิโนน
| ไขมัน
| 120 ไมโครกรัม
| เลือดออกง่าย
| N/D
| เพิ่มเลือดจับลิ่มในผู้ป่วยที่ได้วาร์ฟาริน 
| ผักใบเขียว ไข่แดง ตับ
|}