จังหวัดพังงา
พังงา เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคใต้ฝั่งตะวันตกของประเทศไทย

ชื่อเรียก
เดิมจังหวัดพังงาเรียกว่า เมืองภูงา ซึ่งเป็นชื่อของ เขางา เขาพังงา เขากราภูงา หรือ เขาพังกา (ภาษามลายูแปลว่า ป่าน้ำภูงา) โดยเมืองภูงานั้นขึ้นอยู่กับเมืองนครศรีธรรมราชในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย การตั้งชื่อว่า เมืองภูงา อาจสอดคล้องกับเมืองภูเก็ต เหตุที่ชื่อเปลี่ยนจากภูงาเป็นพังงา สันนิษฐานว่า เนื่องจากเมืองภูงามีต่างชาติเข้ามาติดต่อซื้อแร่ดีบุกจำนวนมาก จึงเขียนชื่อเมืองว่า Phunga หรือ Punga อ่านว่า ภูงา พังงา หรือ พังกา ต่อมาจึงออกเสียงเพี้ยนมาเป็น "พังงา"
ประวัติ
จังหวัดพังงาเคยเป็นที่อาศัยของมนุษย์โบราณก่อนประวัติศาสตร์ หลักฐานทางโบราณคดีที่พบ เช่น เศษเครื่องปั้นดินเผา กำไลหิน และเปลือกหอยบริเวณถ้ำในวัดสุวรรณคูหา อำเภอตะกั่วทุ่ง และภาพเขียนสีที่ผนังเขาเขียน อุทยานแห่งชาติอ่าวพังงา

ในขณะที่มีการตั้งเมืองถลางที่พังงา พ.ศ. 2365 เจมส์ โลว์ หัวหน้าคณะทูตของผู้ว่าเกาะปีนัง ผู้รับหน้าที่เจรจาปัญหากับเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร) ได้บันทึก
ไว้ใน จดหมายเหตุเจมส์ โลว์ ว่า "เมืองนี้มีผู้คนอยู่ไม่เกิน 100 หลังคาเรือน ประชากรส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในกระท่อมซึ่งปลูกติดต่อกันประมาณ 30 หลังคาเรือน เป็นชาวจีนที่เข้ามาตั้งรกราก บ้านเรือนกว้างใหญ่สะดวกสบายและสร้างอย่างเป็นระเบียบ"
เมื่อภัยคุกคามจากพม่าลดลงและพม่าสูญเสียมณฑลอารกันและตะนาวศรีให้อังกฤษ รัฐบาลจึงได้ย้ายผู้คนจากพังงาไปตั้งเมืองถลางขึ้นใหม่เมื่อ พ.ศ. 2367 จากนั้นมีการเปลี่ยนแปลงส่วนภูมิภาคทางหัวเมืองชายฝั่งตะวันตกตอนบน ยกเมืองพังงาขึ้นเป็นเมืองโทขึ้นตรงต่อกรุงเทพ และโปรดเกล้าฯ ให้เมืองถลาง ตะกั่วทุ่งและตะกั่วป่าขึ้นตรงต่อเมืองพังงา
เมืองพังงาเริ่มขยายตัวและเจริญตามลำดับตั้งแต่ พ.ศ. 2383 โดยการสนับสนุนจากรัฐบาล ต่อมา พ.ศ. 2437 มีการปฏิรูปการปกครองมณฑลภูเก็ต พระยาบริรักษ์ภูธร (ขำ ณ นคร) เจ้าเมืองพังงาถึงแก่อสัญกรรม จึงมีการแบ่งพื้นที่ท้องที่การปกครองในเมืองพังงาออกเป็นอำเภอและตำบลต่าง ๆ การแบ่งพื้นที่นี้ได้โอนเมืองตะกั่วทุ่งมาเป็นอำเภอหนึ่งของเมืองพังงา และแบ่งเมืองพังงาออกเป็น 4 อำเภอ 24 ตำบล จน พ.ศ. 2459 ได้เปลี่ยนชื่อเมืองพังงาเป็น "จังหวัดพังงา" ครั้นเมื่อเกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำในสมัยรัชกาลที่ 7 ได้ยุบจังหวัดตะกั่วป่าลดฐานะเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดพังงา เมื่อ พ.ศ. 2473
สภาพทางภูมิศาสตร์
จังหวัดพังงามีเนื้อที่ประมาณ 4,171 ตารางกิโลเมตร และมีพื้นที่ที่เป็นป่าชายเลนและป่าดงดิบคิดเป็นร้อยละ 57 ของพื้นที่ทั้งหมด โดยมีพื้นที่ติดต่อเรียงตามเข็มนาฬิกาดังนี้
* ทิศเหนือ ติดกับจังหวัดระนอง 
* ทิศตะวันออก ติดกับจังหวัดสุราษฎร์ธานีและจังหวัดกระบี่
* ทิศใต้ ติดกับจังหวัดภูเก็ตและทะเลอันดามัน 
* ทิศตะวันตก ติดกับมหาสมุทรอินเดีย

และมีเกาะต่าง ๆ อยู่ในทะเลอันดามันมากถึง 155 เกาะ นับเป็นจังหวัดที่มีจำนวนเกาะมากที่สุดในประเทศไทย
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
* ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกจำปูน (Anaxagorea javanica) 
* ต้นไม้ประจำจังหวัด: เทพทาโร (Cinnamomum porrectum) 
* คำขวัญประจำจังหวัด: แร่หมื่นล้าน บ้านกลางน้ำ ถ้ำงามตา ภูผาแปลก แมกไม้จำปูน บริบูรณ์ด้วยทรัพยากร

หน่วยการปกครอง
การปกครองแบ่งออกเป็น 8 อำเภอ 48 ตำบล 314 หมู่บ้าน
{|
|--- valign=top
||
# อำเภอเมืองพังงา
# อำเภอเกาะยาว
# อำเภอกะปง
# อำเภอตะกั่วทุ่ง
# อำเภอตะกั่วป่า
# อำเภอคุระบุรี
# อำเภอทับปุด
# อำเภอท้ายเหมือง 
||
|}
การปกครองส่วนท้องถิ่น
องค์การบริหารส่วนจังหวัดพังงา เป็นองค์การที่ทำหน้าที่ในการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัดพังงา มีนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดมาจากการเลือกตั้งโดยตรง และมีสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกทั้งหมด 24 คน

ภายในพื้นที่ของจังหวัดพังงาแบ่งออกเป็นเขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับล่างหรือระดับพื้นฐานจำนวนทั้งหมด 50 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมือง 3 แห่ง, เทศบาลตำบล 12 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 35 แห่ง รายชื่อเทศบาลทั้งหมดในจังหวัดพังงา มีดังนี้
{|class="wikitable" style="line-height:137%"
|+ข้อมูลเทศบาลในจังหวัดพังงา
|-
! rowspan=2 | ลำดับ !! rowspan=2|ชื่อเทศบาล !! rowspan="2" |อำเภอ !! colspan=3 |ครอบคลุมตำบล !! rowspan=2|ประชากร (คน) (ณ สิ้นปี 2568) 
|-align="center" 
! width="9%"|ทั้งตำบล !! width="9%"|บางส่วน !! width="9%"|รวม

|-align="center" 
! colspan="7" | เทศบาลเมือง

|-align="center" 
| 1 || เทศบาลเมืองพังงา || เมืองพังงา || 1 || - || 1 || 9,527

|-align="center" 
| 2 || เทศบาลเมืองโคกกลอย || ตะกั่วทุ่ง || 1 || - || 1 || 14,130

|-align="center" 
| 2 || เทศบาลเมืองตะกั่วป่า || ตะกั่วป่า || 1 || - || 1 || 7,402

|-align="center" 
! colspan="7" | เทศบาลตำบล
|-align="center" 
| 1 || เทศบาลตำบลบางเตย || เมืองพังงา || 1 || - || 1 || 6,842

|-align="center" 
| 2 || เทศบาลตำบลเกาะยาว || เกาะยาว || - || 1 || 1 || ไม่มีข้อมูล

|-align="center" 
| 3 || เทศบาลตำบลพรุใน || เกาะยาว || 1 || - || 1 || 6,490

|-align="center" 
| 4 || เทศบาลตำบลเกาะยาวใหญ่ || เกาะยาว || 1 || - || 1 || 2,838

|-align="center" 
| 5 || เทศบาลตำบลท่านา || กะปง || - || 1 || 1 || 1,023

|-align="center" 
| 6 || เทศบาลตำบลกระโสม || ตะกั่วทุ่ง || - || 1 || 1 || 1,792

|-align="center" 
| 7 || เทศบาลตำบลบางนายสี || ตะกั่วป่า || 1 || - || 1 || 12,606

|-align="center" 
| 8 || เทศบาลตำบลคึกคัก || ตะกั่วป่า || 1 || - || 1 || 7,008
|-align="center" 
| 9 || เทศบาลตำบลคุระบุรี || คุระบุรี || - || 2 || 2 || 3,359

|-align="center" 
| 10 || เทศบาลตำบลทับปุด || ทับปุด || - || 1 || 1 || 966

|-align="center" 
| 11 || เทศบาลตำบลท้ายเหมือง || ท้ายเหมือง || - || 1 || 1 || 3,013

|-align="center" 
| 12 || เทศบาลตำบลลำแก่น || ท้ายเหมือง || 1 || - || 1 || 7,928
|}
ทำเนียบผู้ว่าราชการจังหวัดพังงา
{| class="wikitable"
|ที่
|รายนาม/รายพระนาม
|ตั้งแต่
| colspan="2" |ถึง
|-
|1
|หลวงศิริสมบัติ (เชย)
|2441
| colspan="2" |2446
|-
|2
|พระพินิจราชการ (ปิ๋ว บุนนาค)
|2446
| colspan="2" |2450
|-
|3
|พระยาบริรักษ์ภูธร (พลอย ณ นคร)
|7 ส.ค. 2450
| colspan="2" |11 ธ.ค 2455
|-
|4
|หลวงชินเขตรบรรหาร (สวาสดิ์ ณ นคร)
|2455
| colspan="2" |13 ม.ค. 2456
|-
|5
|พระยาพิพิธภักดี (เพิ่ม เดชะคุปต์)
|13 ม.ค. 2456
|colspan="2" |6 ส.ค. 2459
|-
|6
|หม่อมเจ้าถูกถวิล ศุขสวัสดิ
|6 ส.ค. 2459
| colspan="2" |28 มี.ค. 2462
|-
|7
|พระยาศิริธรรมบริรักษ์ (ทับ มหาเปารยะ)
|28 มี.ค. 2462
| colspan="2" |2 ก.พ. 2468
|-
|8
|พระอาคมคุติกร (สุดใจ ชลายน
รยะ)
|28 มี.ค. 2462
| colspan="2" |2 ก.พ. 2468
|-
|8
|พระอาคมคุติกร (สุดใจ ชลายนคุปต์)
|18 เม.ย. 2469
| colspan="2" |18 พ.ค. 2472
|-
|9
|พระบริรักษ์ภูธร (เพิ่ม กนิษฐายน)
|18 พ.ค. 2472
| colspan="2" |7 มี.ค. 2476
|-
|10
|พระภูมิพิชัย (ม.ร.ว.บุง ลดาวัลย์)
|3 มี.ค. 2476
| colspan="2" |1 ม.ค. 2480
|-
|11
|หลวงนรกิจกำจร (ชื้น วรคามิน)
|15 ม.ค. 2480
| colspan="2" |ธ.ค. 2481
|-
|12
|หลวงรักษ์นราทร (โชค ชมธวัช)
|11 ก.พ. 2482
| colspan="2" |21 เม.ย. 2484
|-
|13
|นายพืชน์ เดชะคุปต์
|2 พ.ค. 2484
| colspan="2" |7 เม.ย. 2485
|-
|14
|หลวงสฤษดิ์สารารักษ์ (เปรม สฤษดิ์สารารักษ์)
|29 เม.ย. 2485
| colspan="2" |11 ก.ย. 2487
|-
|15
|ขุนเสถียรประศาสน์ (เยื้อน ณ ตะ
29 เม.ย. 2485
| colspan="2" |11 ก.ย. 2487
|-
|15
|ขุนเสถียรประศาสน์ (เยื้อน ณ ตะกั่วทุ่ง)
|11 ก.ย. 2487
| colspan="2" |1 มี.ค. 2490
|-
|16
|นายจรูญ ณ สงขลา
|5 พ.ค. 2490
| colspan="2" |13 ธ.ค. 2490
|-
|17
|นายถนอม วิบูลมงคล
|29 ธ.ค. 2490
| colspan="2" |1 ธ.ค. 2491
|-
|18
|ขุนปัญจพรรคพิบูล (พิบูล ปัญจพรรค)
|20 ธ.ค. 2491
| colspan="2" |1 มี.ค. 2493
|-
|19
|นายเชวง ไชยสุต
|1 มี.ค. 2493
| colspan="2" |3 เม.ย. 2496
|-
|20
|นายพุก ฤกษ์เกษม
|3 เม.ย. 2496
| colspan="2" |12 พ.ย. 2497
|-
|21
|ขุนบุรราษฎร์นราภัย (สอาด สูตะบุตร)
|12 พ.ย. 2497
| colspan="2" |6 ม.ค. 2499
|-
|22
|นายเฉลิม ยูปานนท์
|6 ม.ค. 2499
| colspan="2" |23 พ.ค. 2500
|-
|23
|นายฉลอง รมิต
|นายเฉลิม ยูปานนท์
|6 ม.ค. 2499
| colspan="2" |23 พ.ค. 2500
|-
|23
|นายฉลอง รมิตานนท์
|23 พ.ค. 2500
| colspan="2" |23 ก.ย. 2501
|-
|24
|นายชู สุคนธมัต
|23 ก.ย. 2501
| colspan="2" |18 พ.ย. 2506
|-
|25
|นายพร บุณยประสพ
|4 ธ.ค. 2506
| colspan="2" |4 มี.ค. 2509
|-
|26
|นายสุนัย ราชภัณฑารักษ์
|16 มี.ค. 2509
| colspan="2" |23 พ.ค. 2512
|-
|27
|นายมนตรี จันทรปรรณิก
|1 มิ.ย. 2512
| colspan="2" |1 ก.ค. 2514
|-
|28
|นายมนัส เจริญประสิทธิ์
|1 ก.ค. 2514
| colspan="2" |30 ก.ย. 2516
|-
|29
|นายอนันต์ สงวนนาม
|1 ต.ค. 2516
| colspan="2" |30 ก.ย. 2517
|-
|30
|นายธวัช มกรพงศ์
|1 ต.ค. 2517
| colspan="2" |30 ก.ย. 2518
|-
|31
|นายเชาน์วัศ สุดลาภา
|1 ต.ค. 2518
| c
ค. 2517
| colspan="2" |30 ก.ย. 2518
|-
|31
|นายเชาน์วัศ สุดลาภา
|1 ต.ค. 2518
| colspan="2" |23 ก.ค. 2520
|-
|32
|นายธานี โรจนาลักษณ์
|6 ส.ค. 2520
| colspan="2" |6 ต.ค. 2521
|-
|33
|นายสืบ รอดประเสริฐ
|8 ต.ค. 2521
| colspan="2" |8 ต.ค. 2525
|-
|34
|นายพร อุดมพงษ์
|8 ต.ค. 2525
| colspan="2" |30 ก.ย. 2528
|-
|35
|ร้อยเอก ยงยุทธ บุญยวัฒน์
|1 ต.ค. 2528
| colspan="2" |30 ก.ย. 2532
|-
|36
|ร้อยตรี ณรงค์ แสงสุริยงค์
|1 ต.ค. 2532
| colspan="2" |30 ก.ย. 2533
|-
|37
|นายอนันต์ แจ้งกลีบ
|1 ต.ค. 2533
| colspan="2" |30 ก.ย. 2534
|-
|38
|ร้อยเอก เอก กาญจนาคพันธุ์
|1 ต.ค. 2534
| colspan="2" |30 ก.ย. 2536
|-
|39
|นายปรีชา รักษ์คิด
|5 ต.ค. 2536
| colspan="2" |
colspan="2" |30 ก.ย. 2536
|-
|39
|นายปรีชา รักษ์คิด
|5 ต.ค. 2536
| colspan="2" |30 ก.ย. 2539
|-
|40
|นายดิเรก อุทัยผล
|1 ต.ค. 2539
| colspan="2" |30 ก.ย. 2541
|-
|41
|นายดุสิต จันทรบุตร
|12 ม.ค. 2541
| colspan="2" |1 ก.ค. 2541
|-
|42
|นายอารยะ วิวัฒน์วานิช
|1 ต.ค. 2541
| colspan="2" |30 ก.ย. 2542
|-
|43
|นายอำนวย รองเงิน
|1 ต.ค. 2542
| colspan="2" |30 ก.ย. 2544
|-
|44
|นายวรสิทธิ์ โรจนพานิช
|1 ต.ค. 2544
| colspan="2" |15 ก.ค. 2546
|-
|45
|นายสมัชชา โพธิ์ถาวร
|16 ก.ค. 2546
| colspan="2" |30 ก.ย. 2547
|-
|46
|นายอนุวัฒน์ เมธีวิบูลวุฒิ
|1 ต.ค. 2547
| colspan="2" |30 ก.ย. 2548
|-
|47
|นายวินัย บัวประดิษฐ์
|1 ต.ค. 2548
| colspan="2" |30 ก.ย. 2550
ก.ย. 2548
|-
|47
|นายวินัย บัวประดิษฐ์
|1 ต.ค. 2548
| colspan="2" |30 ก.ย. 2550
|-
|48
|นายวิชัย ไพรสงบ
|1 ต.ค. 2550
| colspan="2" |19 ต.ค. 2551
|-
|49
|นายเยี่ยมสุริยา พาลุสุข
|20 ต.ค. 2551
| colspan="2" |30 ก.ย. 2553
|-
|50
|นายธำรงค์ เจริญกุล
|1 ต.ค. 2553
| colspan="2" |6 ก.ค. 2557
|-
|51
|นายประยูร รัตนเสนีย์
|17 พ.ย. 2557
| colspan="2" |30 ก.ย. 2558
|-
|52
|นายภัคพงศ์ ทวิพัฒน์
|2 ต.ค. 2558
| colspan="2" |30 ก.ย. 2560
|-
|53
|นายสิทธิชัย ศักดา
|1 ต.ค. 2560
| colspan="2" |30 ก.ย. 2561
|-
|54
|นายศิริพัฒ พัฒกุล
|1 ต.ค. 2561
| colspan="2" |30 ก.ย. 2562
|-
|55
|นายจำเริญ ทิพญพงศ์ธาดา
|1 ต.ค. 2562
| colspan="2" |30 ก.ย. 2565
|-
|56
|นายเอกรัฐ
ยจำเริญ ทิพญพงศ์ธาดา
|1 ต.ค. 2562
| colspan="2" |30 ก.ย. 2565
|-
|56
|นายเอกรัฐ หลีเส็น
|1 ต.ค. 2565
| colspan="2" |30 ก.ย. 2566
|-
|57
|นายสุพจน์ รอดเรือง ณ หนองคาย
|1 ต.ค. 2566
| colspan="2" |16 พ.ย. 2567
|-
|58
|นายไพรัตน์ เพชรยวน
|26 ธ.ค. 2567
| colspan="2" | ปัจจุบัน
|-
|}
สถานศึกษา
;อุดมศึกษา
* วิทยาลัยชุมชนพังงา
* มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการเฉลิมพระเกียรติจังหวัดพังงา

;การศึกษาพิเศษ
* ศูนย์การศึกษาพิเศษประจำจังหวัดพังงา

;โรงเรียน
* ดูที่ รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดพังงา

การขนส่ง

ระยะทางจากตัวจังหวัดไปอำเภอต่าง ๆ

* อำเภอตะกั่วทุ่ง 15 กิโลเมตร
* อำเภอทับปุด 28 กิโลเมตร
* อำเภอกะปง 40 กิโลเมตร
* อำเภอท้ายเหมือง 55 กิโลเมตร
* อำเภอตะกั่วป่า 66 กิโลเมตร
* อำเภอเกาะยาว 102 กิโลเมตร
* อำเภอคุระบุรี 112 กิโลเมตร
สถานที่ท่องเที่ยว
อุทยานแห่งชาติศรีพังงา
อุทยานแห่งชาติศรีพังงา อยู่ในเขตอำเภอคุระบุรีและอำเภอตะกั่วป่า ครอบคลุมพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติเทือกเขานมสาว เนื้อที่ 153,800 ไร่ เป็นประเภทป่าดิบชื้น พรรณไม้ที่สำคัญ เช่น ไม้ยาง ตะเคียนทอง ปาล์ม กระพ้อหนู ยังสามารถพบสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น สมเสร็จ เลียงผา เก้ง นกเงือก ประกาศเป็นอุทยานเมื่อ 16 เมษายน พ.ศ. 2531 ได้รับการจัดตั้งเป็นอุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 5 รอบ
น้ำตกตำหนัง เป็นน้ำตกที่ตกจากหน้าผา สูง 63 เมตร มีน้ำตลอดทั้งปี ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ระยะทาง 2 กิโลเมตร
น้ำตกโตนต้นเตย เป็นน้ำตกที่ตกจากหน้าผา สูง 45 เมตร ตามทางเดินจะผ่านจุดชมทิวทัศน์ สามารถมองเห็นป่าเขาที่สมบูรณ์ของอุทยาน
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน ตั้งอยู่ที่ตำบลเกาะพระทอง อำเภอคุระบุรี (ที่ทำการอุทยานตั้งอยู่ที่ตำบลลำแก่น อำเภอท้ายเหมือง) ครอบคลุมพื้นที่ 80,000 ไร่ ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อ 1 กันยายน พ.ศ. 2525 คำว่า สิมิลัน เป็นภาษายาวีหรือมลายู แปลว่า "เก้า" หมู่เกาะสิมิลันเป็นหมู่เกาะเล็ก ๆ ในทะเลอันดามัน มี 9 เกาะ เรียงจากเหนือมาใต้ คือ เกาะหูยง เกาะปายัง เกาะปาหยัน เกาะเมี่ยง เกาะปายู เกาะหัวกะโหลก เกาะสิมิลัน และเกาะบางู หมู่เกาะสิมิลันได้รับการยกย่องว่าเป็นหมู่เกาะที่มีความสวยงามทั้งบนบกและใต้น้ำ มีปะการังที่สวยงามหลายชนิด สามารถดำน้ำได้ทั้งน้ำตื้นและน้ำลึก สามารถพบปลาที่หายาก เช่น วาฬ โลมา และปลาไหลมอเรย์ (moray) ช
ทั้งน้ำตื้นและน้ำลึก สามารถพบปลาที่หายาก เช่น วาฬ โลมา และปลาไหลมอเรย์ (moray) ช่วงเดือนที่น่าเที่ยวมากที่สุด คือช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนเมษายน นอกจากนั้นจะประกาศปิดเกาะ
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์
อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ ตั้งชื่อตามพระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) เทศาเมืองภูเก็ต ผู้ค้นพบเกาะ เป็นอุทยานแห่งชาติที่ตั้งอยู่ในเขตจังหวัดพังงา มีลักษณะเป็นหมู่เกาะในทะเลอันดามัน อยู่ติดกับชายแดนไทย–พม่า มีพื้นที่ประมาณ 84,375 ไร่ ร้อยละ 76 ของพื้นที่เป็นทะเล ส่วนที่เหลือเป็นแผ่นดิน ประกอบด้วยเกาะ 5 เกาะ คือ เกาะสุรินทร์เหนือ เกาะสุรินทร์ใต้ เกาะไข่ (เกาะตอรินลา) เกาะกลาง (เกาะปาจุมบา) เกาะรี (เกาะสต๊อก) และ 1 กองหินปริ่มน้ำ คือกองหินริเชลิว เป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2524 เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 29 ของประเทศไทย
หมู่เกาะสุรินทร์เป็นหมู่เกาะที่วางตัวอยู่ในกลุ่มอ่าวขนาดใหญ่ ดังนั้นจึงเป็นที่บังคลื่นลมได้ดีทั้งสองฤดู คือ ฤดูร้อน และฤดูฝน จึงเป็นแหล่งกำเนิดแนวปะการังน้ำตื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์และมีขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทย นอกจากนี้ยังมีหมู่บ้านของชาวเลเลกลุ่มสุดท้ายที่ยังดำรงวัฒนธรรมดั้งเดิมมากที่สุด คือ มอแกน หรือ “ยิบซีแห่งท้องทะเล” ประมาณ 200 คน ปัจจุบันได้ตั้งหมู่บ้านอยู่ที่เกาะสุรินทร์ใต้ ขายของที่ระลึกให้นักท่องเที่ยว และบางส่วนทำงานเป็นลูกจ้างของอุทยานฯ
อุทยานแห่งชาติอ่าวพังงา
อุทยานแห่งชาติอ่าวพังงา เป็นอุทยานแห่งชาติที่ตั้งอยู่ในจังหวัดพังงา มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 400 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ป่าชายเลนผืนใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์คงสภาพธรรมชาติดั้งเดิมอยู่มาก เป็นป่าชายเลนกว้างใหญ่ที่สุดของประเทศไทยในปัจจุบัน โดยมีเนื้อที่ป่าโดยรวมทั้งจังหวัด 190,265 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 18.17 ของเนื้อที่ป่าชายเลนทั้งประเทศ (พ.ศ. 2539) เขตอุทยานแห่งชาติอ่าวพังงานับตั้งแต่เขตอำเภอเมืองพังงา เลียบตามชายฝั่งจนถึงเขตอำเภอตะกั่วทุ่ง และบริเวณพื้นน้ำในทะเลอันดามัน ซึ่งมีพื้นที่ร้อยละ 80 ของพื้นที่อุทยานแห่งชาติ ประกอบด้วยเกาะน้อยใหญ่ประมาณ 42 เกาะ เช่น เกาะเขาเต่า เกาะพระอาตเฒ่า เกาะโบยน้อย เกาะโบยใหญ่ เกาะรายาหริ่ง เ
42 เกาะ เช่น เกาะเขาเต่า เกาะพระอาตเฒ่า เกาะโบยน้อย เกาะโบยใหญ่ เกาะรายาหริ่ง เกาะพนัก เกาะห้อง เกาะปันหยี เขาพิงกัน เป็นต้น
อุทยานอื่น ๆ
* อุทยานแห่งชาติเขาลำปี-หาดท้ายเหมือง
* อุทยานแห่งชาติเขาหลัก-ลำรู่
* อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระ-เกาะพระทอง

อ้างอิง

ดูเพิ่ม
* รายชื่อวัดในจังหวัดพังงา
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดพังงา
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดพังงา

แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัดพังงา 
* ที่ดินพังงาติดทะเล