จังหวัดฝาง
จังหวัดฝาง ( ) เป็นโครงการจัดตั้งจังหวัดแห่งใหม่ในประเทศไทย โดยมีแนวคิดจะแยกอำเภอฝาง อำเภอแม่อาย และอำเภอไชยปราการ ออกจากการปกครองของจังหวัดเชียงใหม่ และยกฐานะขึ้นเป็นจังหวัดฝาง โดยมีอำเภอฝางเป็นอำเภอเมือง ได้รับการเสนอเมื่อปี พ.ศ. 2552 เพื่อให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณา ต่อมาในปี พ.ศ. 2557 สภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลงก่อนจะผ่านความเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติดังกล่าว จึงส่งผลให้การเสนอเรื่องตกไป
การเสนอจัดตั้งจังหวัด
ในปี พ.ศ. 2552 บดินทร์ กินาวงค์ ประธานคณะกรรมการจัดตั้งจังหวัดฝาง ยื่นรายชื่อประชาชนเพื่อประกอบการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย จำนวน 10,756 รายชื่อ ต่อประธานรัฐสภา เพื่อให้รัฐสภาพิจารณาตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2553 ได้มีแนวความคิดในการสนับสนุนการจัดตั้งจังหวัดฝาง โดยการรวมเอาอำเภอฝาง อำเภอแม่อาย อำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่และพื้นที่ดอยวาวี จังหวัดเชียงราย ซึ่งจะมีจำนวนประชากรประมาณ 300,000 คน
ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2554 ได้ผ่านการพิจารณาลงนามโดยนายกรัฐมนตรีเพื่อเสนอต่อสภาผู้แทนราษฎร แต่ต่อมาได้มีการยุบสภาผู้แทนราษฎร ส่งผลให้ร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวต้องชะลอไป จากนั้นประธานสภาผู้แทนราษฎรได้อนุญาตบรรจุระเบียบวาระการประชุมสภาผู้แทนราษฎรชุดถัดไปเป็นเรื่องด่วน รอการพิจารณาในวาระที่ 1 อย่างไรก็ตาม ในสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (ประเทศไทย) พ.ศ. 2557 ไม่ได้มีการพิจารณาเรื่องดังกล่าว
ต่อมาเมื่อวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2567 สมดุลย์ อุตเจริญ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่จากพรรคประชาชน ซึ่งอยู่ในเขตเลือกตั้งที่ 7 ที่มีพื้นที่ครอบคลุมโครงการจัดตั้งจังหวัดฝางทั้งจังหวัด ได้ยื่นกระทู้ถามทั่วไปต่อสภาผู้แทนราษฎรเพื่อถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย (อนุทิน ชาญวีรกูล) ในการขอตั้งจังหวัดฝาง กระทั่งวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2568 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้มอบหมายให้รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย (ทรงศักดิ์ ทองศรี) มาเป็นผู้ตอบกระทู้แทน
โดยรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ตอบกระทู้ว่าร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดฝาง พ.ศ. .... ที่เสนอเข้าสู่สภาผู้แทนราษฎรเมื่อปี พ.ศ. 2552 ไม่สามารถนำเสนอใหม่ได้แล้วเนื่องจากไม่ได้รับการพิจารณาภายใน 60 วัน ทำให้ต้องเริ่มทำกระบวนการใหม่ทั้งหมดให้เข้าหลักเกณฑ์แล้วค่อยนำมาเสนอใหม่ นอกจากนี้ สมดุลย์ยังได้ตั้งคำถามว่าถ้ามีการตั้งจังหวัดฝางขึ้นมาแล้วตัวจังหวัดเชียงใหม่จะยังมีการเลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดได้หรือไม่ ซึ่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ตอบคำถามนี้ว่าต้องแก้กฎหมายหลายฉบับ
ภูมิศาสตร์
โครงการจัดตั้งจังหวัดฝาง ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของจังหวัดเชียงใหม่ มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังนี้
* ทิศเหนือ ติดต่อกับรัฐฉาน (ประเทศพม่า)
* ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอแม่จัน อำเภอเมืองเชียงราย และอำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย
* ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพร้าว และอำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่
* ทิศตะวันตก ติดต่อกับรัฐฉาน ประเทศพม่า และอำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่
การแบ่งเขตการปกครอง
การจัดตั้งจังหวัดฝาง ประกอบด้วยพื้นที่การปกครองของ 3 อำเภอ ได้แก่
{| class="wikitable"
|-
! อำเภอ
! จำนวนตำบล
! จำนวนหมู่บ้าน
! พื้นที่ (ตร.กม.)
! จำนวนประชากร (คน)
|-
| ฝาง
| 8
| 128
| 888.164
| 122,591
|-
| แม่อาย
| 7
| 92
| 736.701
| 78,261
|-
| ไชยปราการ
| 4
| 44
| 510.9
| 50,994
|-
| รวม
| 19
| 264
| 2,135.765
| 251,846
|}

สถานที่สำคัญ
* ดอยอ่างขาง เป็นที่ตั้งของสถานีเกษตรหลวงอ่างขาง เป็นแหล่งวิจัยผลไม้ ไม้ดอกเมืองหนาว
* อุทยานแห่งชาติแม่ฝาง มีพื้นที่ครอบคลุมอยู่ในเขตท้องที่ ตำบลม่อนปิ่น อำเภอฝาง อำเภอแม่อาย ลักษณะภูมิประเทศสลับซับซ้อน เป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาผีปันน้ำ เป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ประกอบด้วยพันธุ์ไม้ สัตว์ป่าและของป่าหลายชนิด
* โป่งน้ำร้อนฝาง เป็นบ่อน้ำธรรมชาติเกิดจากความร้อนใต้ดิน มีไอน้ำพุ่งสูงถึง 50 เมตร

อ้างอิง