บัลปาราอิโซ
บัลปาราอิโซ ( , "หุบเขาสวรรค์") เป็นหนึ่งในเมืองท่าที่สำคัญที่สุดและศูนย์กลางวัฒนธรรมที่เริ่มมีชีวิตชีวาขึ้นเรื่อย ๆ ของประเทศชิลี ตั้งอยู่ทางตอนกลางของประเทศ เป็นเมืองหลักของแคว้นบัลปาราอิโซ โดยในขณะที่ซานเตียโกเป็นเมืองหลวงของประเทศนั้น บัลปาราอิโซก็มีความสำคัญในฐานะเป็นที่ตั้งรัฐสภา ซึ่งเมืองนี้ก็เช่นเดียวกับเมืองอื่น ๆ ในชิลีที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดแผ่นดินไหว แผ่นดินไหวครั้งใหญ่เกิดขึ้นล่าสุดในปี ค.ศ. 1906 ได้ทำลายตัวเมืองและคร่าชีวิตผู้คนไปกว่า 20,000 ราย
ในปี ค.ศ. 2003 รัฐสภาชิลีได้มีมติประกาศให้บัลปาราอิโซเป็น "เมืองหลวงทางวัฒนธรรมของชิลี" และเป็นที่ตั้งของสำนักงานกระทรวงวัฒนธรรมแห่งใหม่ของประเทศ แม้ว่าจริง ๆ แล้วเมืองนี้จะเป็นเพียงเมืองใหญ่เป็นอันดับที่ 6 ของประเทศ โดยมีจำนวนประชากร 263,499 คน แต่เมื่อรวมกับพื้นที่ปริมณฑล (เช่นเมืองพักตากอากาศบิญญาเดลมาร์) แล้ว เขตมหานครกรันบัลปาราอิโซ (Gran Valparaíso) จะใหญ่เป็นอันดับที่ 3 ของประเทศ (จำนวนประชากร 803,683 คน)
บัลปาราอิโซตั้งอยู่ทางตอนกลางของชิลี ห่างจากกรุงซานเตียโกไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ 120 กิโลเมตร การเดินทางระหว่างสองเมืองนี้ใช้เวลาประมาณ 70 นาที เมืองนี้ยังเป็นศูนย์กลางการศึกษาของประเทศอีกด้วย เนื่องจากมีมหาวิทยาลัยตั้งอยู่ถึง 9 แห่ง รายได้หลักของเมืองมาจากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว วัฒนธรรม และการขนส่ง ท่าเรือของเมืองยังเป็นศูนย์กลางการเดินเรือบรรทุกขนส่งสินค้า และส่งออกไวน์ ทองแดง และผลไม้สด
บัลปาราอิโซมีบทบาทสำคัญทางภูมิศาสตร์การเมืองในครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยเป็นที่พักกลางทางของเรือที่เดินทางระหว่างมหาสมุทรแปซิฟิกกับมหาสมุทรแอตแลนติกผ่านทางช่องแคบมาเจลลัน ชาวยุโรปได้อพยพเข้ามาอย่างมาก บัลปาราอิโซในขณะนั้นได้รับการขนานนามจากกะลาสีจากชาติต่าง ๆ ว่าเป็น "แซนแฟรนซิสโกน้อย" หรือ "อัญมณีแห่งแปซิฟิก" ซึ่งช่วงนี้เองที่ถือเป็นยุคทองของเมือง โดยตัวอย่างที่แสดงถึงความรุ่งเรืองของเมืองนี้ ได้แก่ ตลาดหุ้นที่เก่าแก่ที่สุดในภูมิภาคลาตินอเมริกา ห้องสมุดประชาชนแห่งแรกของชิลี และหนังสือพิมพ์ภาษาสเปน (ซึ่งพิมพ์ต่อเนื่องกัน) ที่เก่าแก่ที่สุดในโลก เป็นต้น จนกระทั่งการเปิดใช้คลองปานามาและความซบเซาของการเดินเรือได้ทำให้ความเจริญเติบโตทางเศร
ะทั่งการเปิดใช้คลองปานามาและความซบเซาของการเดินเรือได้ทำให้ความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของเมืองชะงักลง
เมืองพี่น้อง
บัลปาราอิโซเป็นเมืองพี่น้องกับเมืองดังนี้:

* บาดาโลนา, ประเทศสเปน
* บาร์เซโลนา, ประเทศสเปน
* Bat Yam, ประเทศอิสราเอล
* ปูซาน, ประเทศเกาหลีใต้
* กายาโอ, ประเทศเปรู
* กอร์โดบา, ประเทศอาร์เจนตินา
* กว่างโจว, ประเทศจีน
* อาบานา, ประเทศคิวบา
* ลองบีช, สหรัฐ
* มะละกา, ประเทศสมาเลเซีย
* มันซานิโย, ประเทศเม็กซิโก
* เมเดยิน, ประเทศโคลัมเบีย
* โนโวรอสซีสค์, ประเทศรัสเซีย
* โอบิเอโด, ประเทศสเปน
* โรซาริโอ, ประเทศอาร์เจนตินา
* ซัลวาดอร์, ประเทศบราซิล
* ซานตาเฟ, ประเทศสเปน
* เซี่ยงไฮ้, ประเทศจีน
* เบรากรุซ, ประเทศเม็กซิโก
คู่ค้า
บัลปาราอิโซเป็นเมืองคู่ค้ากับเมืองดังนี้: 
* บาเซิล, ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
* ออแดซา, ประเทศยูเครน
* ซานฟรานซิสโก, สหรัฐ

ระเบียงภาพ
ภาพ:275-valparaiso.jpg|บัลปาราอิโซ
ภาพ:Valparaiso at night from Universidad Técnica Federico Santa María.jpg|บัลปาราอิโซยามค่ำคืน
ภาพ:Valparaiso, Chile.jpg|บ้านเรือนในบัลปาราอิโซ
ภาพ:Trole 2.jpg|รถไฟฟ้า
ภาพ:McDonalds. Valparaiso, Chile.jpg|แมคโดนัลด์ในบัลปาราอิโซ
ภาพ:Santiago in vogelvlucht-p1906-153.jpg|บัลปาราอิโซในปี ค.ศ. 1906
ภาพ:Casacentralpucv.JPG|มหาวิทยาลัยคาทอลิก
ภาพ:Utfsm.jpg|มหาวิทยาลัยเทคนิคเฟเดริโก ซานตามาริอา
ภาพ:Valparaiso view from La Sebastiana.jpg|ทิวทัศน์ของเมือง มองจากลาเซบัสเตียนา
ภาพ:Valpotren.jpg|รถไฟใต้ตินของบัลปาราอิโซ
ภาพ:Valparaiso strasse.jpg|ตึกในบัลปาราอิโซ

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
* Municipality of Valparaíso 
* El Mercurio de Valparaíso—Main newspaper 
* The Concepcion and Alegre historical district