จังหวัดเกาะกง
เกาะกง ( ) เดิมไทยเรียก ปัจจันตคิรีเขตร บ้างสะกดว่า ปัตจันตคีรีเขตร์ หรือ ประจันต์คิรีเขตต์ เป็นจังหวัดหนึ่งที่มีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเลของประเทศกัมพูชา ตั้งอยู่บริเวณภาคตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศ ทิศเหนือติดกับจังหวัดโพธิสัตว์ ทิศตะวันออกติดกับจังหวัดกำปงสปือ ทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดกับจังหวัดพระสีหนุ ทิศตะวันตกติดกับจังหวัดตราดของประเทศไทย และทิศใต้ติดกับอ่าวไทย

จังหวัดเกาะกงมีเมืองหลักคือเมืองเขมรภูมินทร์ ซึ่งได้พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุได้พระราชทานนาม แต่ไม่เป็นที่นิยมเรียก ทั้งนี้ประชาชนส่วนใหญ่นิยมเรียกเมืองหลักนี้ว่า "กรุง (เมือง) เกาะกง" ( )
ประวัติ
ชาวเกาะกงทั้งที่มีเชื้อสายเขมรและไทยเรียกเมืองหลักนี้ว่า เกาะกง ซึ่งทั้งคำว่าเกาะและกงมีความหมายตรงตัวว่า "เกาะ" ต่อมาเมื่อช่วงที่เกาะกงอยู่ภายใต้อิทธิพลของกรุงสยาม รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานนามเมืองแห่งนี้ว่า ปัจจันตคิรีเขตร ซึ่งมีความหมายว่า "ปลายเขตแดนที่ภูเขา" และตั้งนามเมืองให้คล้องกับเมืองประจวบคีรีขันธ์ (เดิมชื่อ บางนางรมย์) ซึ่งเมืองทั้งสองตั้งอยู่ในแนวรุ้งเดียวกัน ดังปรากฏไว้ความว่า
"...ขุนสารประเสริฐรับพระบรมราชโองการใส่เกล้าฯ ทรงพระกรุณา โปรดเกล้าฯ สั่งว่า เมืองบางนางรมย์นั้นโปรดเกล้าฯ ให้เรียกเมืองประจวบคีรีขันธ์ กับที่เกาะกงนั้น โปรดเกล้าฯ ให้เรียกว่า เมืองปัจจันตคิรีเขตร ให้กรมวัง หมายไปยังกรมพระกลาโหม กรมท่า กรมพระศุภรัต สัสดีซ้ายขวา ให้เรียกชื่อเมืองทั้ง ๒ ให้ถูกตามแบบรับสั่ง"

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระยาวิไชยชลธี ผู้ว่าราชการเมืองปัจจันตคิรีเขตรได้สร้างโรงเรียนปัจจันตพิทยาคาร ตั้งอยู่ภายในวัดปัจจันตนคราราม ตำบลแหลมด่าน เมืองปัจจันตคิรีเขตร
ใน พ.ศ. 2456 เกาะกงมีประชากรเชื้อสายไทยอาศัยอยู่ 3,057 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 30-40 ของประชากรเกาะกง แต่เดิมที่ทำการเมืองเกาะกงตั้งอยู่ที่เกาะเสก็ด เรียกว่าอำเภอเกาะมูล ขึ้นต่อจังหวัดกำปอต ต่อมาในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนโรดม สุรามฤต มีพระราชโองการแบ่งพื้นที่ของจังหวัดกำปอดออกมายกขึ้นเป็นจังหวัดใหม่เมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2501 มีพื้นที่ 606.640 เฮกตาร์ ตั้งที่ว่าการที่บ้านจำเยียม ตำบลเกาะปอ มีการปกครองสองอำเภอ คือ อำเภอเกาะกง และอำเภอกำปงโสม และต่อมาได้ย้ายตั้งที่ว่าการไปที่บ้านบางจาก ตำบลเปียมกรอโซบ (ไทยเรียก บางกระสอบ) เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2502
การแบ่งเขตการปกครอง
จังหวัดเกาะกงแบ่งเป็น 7 อำเภอ (สฺรุก) 33 ตำบล และ 131 หมู่บ้าน เกาะกงถือเป็นจังหวัดขนาดเล็กที่มีประชากรอาศัยอยู่ 23,168 หลังคาเรือน และมีประชากรจำนวนทั้งสิ้น 132,106 คน
{| class="wikitable sortable"
!#
!ชื่อ
!อังกฤษ
!เขมร
!หน่วยการปกครอง
!Geocode
|-
|1
|โบตุมซาโกร์
|Botum Sakor
| ปทุมสาคร
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0901
|-
|2
|กิรีซาโกร์
|Kiri Sakor
| คิรีสาคร
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0902
|-
|3
|เกาะกง
|Kaoh Kong
| เกาะกุง
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0903
|-
|4
|เขมรภูมินทร์ (เสาธง) เดิม: สมัจเมียนเจ็ย
|Khemara Phoumin
| กรุงเขมรภูมินทฺ เดิม: สมาจฺมานฺชัย
|เทศบาล (กฺรุง, ក្រុង)
|0904
|-
|5
|ม็วนด็วลเซ็ยมา (ปากคลอง)
|Mondol Seima
| ม
ย
|เทศบาล (กฺรุง, ក្រុង)
|0904
|-
|5
|ม็วนด็วลเซ็ยมา (ปากคลอง)
|Mondol Seima
| มณฑลสีมา
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0905
|-
|6
|ซแรอ็อมบิล (นาเกลือ) 
|Srae Ambel
| แสฺรอํบิล
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0906
|-
|7
|ทมอบัง (หินบัง) 
|Thma Bang
| ถฺมบำงฺ
|อำเภอ (สฺรุก, ស្រុក)
|0907
|}
ประชากร
จากข้อมูลสำมะโนครัวประชากรเมื่อ พ.ศ. 2551 พบว่า จังหวัดเกาะกงมีประชากร 139,722 คน ความหนาแน่นของประชากร 13 คนต่อตารางกิโลเมตร ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวเขมร ร้อยละ 98.43 ชาวจาม ร้อยละ 0.92 ชาวญวน ร้อยละ 0.33 และชาวไทยเกาะกง ร้อยละ 0.15 ประชากรส่วนใหญ่ร้อยละ 75 ไม่ใช่คนพื้นเมืองดั้งเดิม ซึ่งย้ายมาประกอบอาชีพบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา สำหรับเมืองหลักที่มีชาวเกาะกงอาศัยอยู่ถึงร้อยละ 22 ของประชากรทั้งหมดคือ สมัคเมียนเจย ส่วนประชากรอีกร้อยละ 75 ไม่ใช่ชาวพื้นเมืองเกาะกง แต่ย้ายมาจากจังหวัดอื่น ๆ ของกัมพูชา ส่วนใหญ่จะเข้ามาหางานที่ดีกว่าทำที่บริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา ส่วนเชื้อสายไทยในเกาะกงส่วนใหญ่จะอาศัยอยู่ตามหมู่บ้านต่าง ๆ ตามคลองและลุ่มแม่น้ำ เช่
เชื้อสายไทยในเกาะกงส่วนใหญ่จะอาศัยอยู่ตามหมู่บ้านต่าง ๆ ตามคลองและลุ่มแม่น้ำ เช่น ลุ่มแม่น้ำเกาะปอ, แม่น้ำครางครืน, แม่น้ำตาไต, แม่น้ำบางกระสอบ, แม่น้ำตะปังรุง, แม่น้ำคลองพิพาท, อ่าวเกาะกะปิ, คลองแพรกกษัตริย์, อ่าวยายแสน, อ่าวพลีมาศ, อาหนี และอาจเลยไปถึงนาเกลือ
ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพประมง นอกจากนี้คือธุรกิจท่องเที่ยว รวมทั้งนิคมอุตสาหกรรมอีกจำนวนมากที่ตั้งอยู่ในเกาะกงซึ่งมีสวัสดิการที่ดีและมีความมั่นคงทางอาชีพสูง

อ้างอิง

ดูเพิ่ม
* ประจันตคีรีเขตร์

แหล่งข้อมูลอื่น
* มติชนรายวัน ฉบับที่ 9048 หน้าที่ 21 ประจำวันที่ 17 ธันวาคม 2545