โรงเรียนวัดบวรนิเวศ
โรงเรียนวัดบวรนิเวศ เป็นโรงเรียนรัฐบาลประเภทชายล้วน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 1 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ เปิดสอนในระดับมัธยมศึกษาทั้งตอนต้นและตอนปลายเป็นโรงเรียนชายล้วน มีที่ตั้งอยู่ในบริเวณวัดบวรนิเวศวิหาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร โรงเรียนนี้ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2436 ตามพระดำริของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เพื่อจัดการศึกษาเล่าเรียนแก่พระภิกษุสามเณรในคณะธรรมยุติกนิกาย ต่อมาในปี พ.ศ. 2442 การจัดการเรียนการสอนของโรงเรียนวัดบวรนิเวศได้ก็กลายเป็นต้นแบบของการจัดการศึกษาในโรงเรียนต่าง ๆ ทั่วประเทศ ตามพระราชประสงค์ที่จะขยายโอกาสทางการศึกษาแก่ประชาชนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หั
โรงเรียนแห่งนี้เคยมีองค์สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร เป็นองค์อุปถัมภ์

ประวัติ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระปิยะมหาราช รัชกาลที่ 5 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้ง วิทยาลัย ขึ้นในวัดบวรนิเวศวิหารพระราชทานนามว่า มหามกุฏราชวิทยาลัยในปีพุทธศักราช 2436 (ร.ศ. 112) เพื่อให้เป็นที่ศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมของพระภิกษุสามเณรในคณะธรรมยุตินิกาย ตามพระดำริของ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรสผู้ครองวัดบวรนิเวศวิหารในขณะนั้น โดยแบ่งเป็น 2 แผนกคือส่วนวิทยาลัยใช้เป็นที่เล่าเรียนพระปริยัติธรรมชั้นสูง และจัดตั้งโรงเรียนตามพระอารามเป็นสาขาหนึ่งของวิทยาลัยนี้
โรงเรียนวัดบวรนิเวศเป็นส่วนหนึ่งของมหามกุฏราชวิทยาลัย โดยมีพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส ทรงเป็นผู้จัดการพระองค์แรก ต่อมาการเรียนการสอนในโรงเรียน ได้ขยายตัวกว้างขวางออกไปตามลำดับ ในปีพุทธศักราช 2442 (ร.ศ. 117) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชประสงค์ให้ขยายการศึกษาให้แพร่หลายไปทั่วประเทศ จึงโปรดเกล้าฯ ให้นำหลักสูตรและวิธีการสอนที่ใช้ในโรงเรียนวัดบวรนิเวศ ไปใช้สอนตามโรงเรียน ต่าง ๆ ทั่วประเทศ จึงถือได้ว่าโรงเรียนวัดบวรนิเวศเป็นโรงเรียนสาธิตในการใช้หลักสูตร เป็นแห่งแรกของประเทศไทย
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งลูกเสือขึ้น เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2454 ตามระเบียบปกครองลูกเสือของชาติ โดยเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2454 กองลูกเสือโรงเรียนวัดบวรนิเวศตั้งขึ้นในมณฑลกรุงเทพมหานคร เป็นกองร้อยที่ 7

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จัดสร้างตึกมนุษยนาควิทยาทาน เพื่อเป็นที่ระลึกให้แก่ พระเจ้าน้องยาเธอกรมหมื่นวชิรญาณวโรรส 2 สิงหาคม พ.ศ. 2467 โดยหลวงสาโรชรัตนนิมานก์ เป็นสถาปนิก โดยตึกมนุษยนาควิทยาทาน ใช้เป็นสถานที่สำหรับการเรียนการสอนของนักเรียนโรงเรียนวัดบวรนิเวศ และโรงเรียนฝึกหัดครูวัดบวรนิเวศ

สัญลักษณ์

ตราประจำโรงเรียน
ตราสัญลักษณ์ประจำโรงเรียนวัดบวรนิเวศ เป็นรูปอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.ป.ร. ครอบจุลมงกุฎ ประดิษฐานบนพญานาคสองหัว มีชื่อโรงเรียน "บวรนิเวศ" อยู่กลางลำตัวพญานาค

รูปสัญลักษณ์ดังกล่าวมีนัยความหมายดังต่อไปนี้

* "จ.ป.ร" หมายถึงพระปรมาภิไธยย่อของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว องค์พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งโรงเรียนวัดบวรนิเวศเป็นสาขาของมหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งย่อมาจากคำว่า มหาจุฬาลงกรณ์ ปรมราชาธิราช
* "จุลมงกุฏ" หรือ"พระเกี้ยว หมายถึง สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ กรมหมื่นพิฆเนศวรสุรสังกาศ ขณะที่ผนวชและประทับที่วัดบวรนิเวศวิหาร ซึ่งยังทรงพระเยาว์ยังมิได้เป็นพระมหากษัตริย์ ต่อมาขึ้นครองราชย๋เป็นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

* "พญานาค" หมายถึง พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ ซึ่งเป็นพระนามเดิมของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ผู้ทรงวางรากฐานการศึกษาของโรงเรียนวัดบวรนิเวศพระองค์แรก
=== ต้นไม้ประจำโรงเรียน === 
ต้นราชพฤกษ์ หรือต้นคูน ออกดอกเป็นช่อสีเหลือง ต้นราชพฤกษ์ออกดอกบานในช่วงเดือนมีนาคม - เมษายน ตรงกับช่วงเวลาที่นักเรียนจบหลักสูตร มัธยมศึกษาตอนต้น (ม.3) และ มัธยมศึกษาตอนปลาย (ม.6) ปัจจุบันต้นราชพฤกษ์ของโรงเรียนปลูกอยู่ด้านหน้ามุขอรพินทุ์ ตรงข้ามศาลาจตุรมุข
สีประจำโรงเรียน
* ██ สีเหลือง หมายถึง พระพุทธศาสนา ซึ่งสื่อถึงวัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร 
* ██ สีดำ หมายถึง ความเข้มแข็ง เด็ดเดี่ยว ของนักเรียนบวรนิเวศ

คติพจน์
เรียนดี มีวินัย ใจสะอาด
สุภาษิต
ปญฺญา นรานํ รตนํ หมายถึง ปัญญาเป็นรัตนะของนรชน
คำขวัญ
* "คนดีสีเหลือง-ดำ " 
* "เรียนดี มีวินัย ใจสะอาด" 
* "ลูกนาคาไหว้พระ คารวะครู"
== ทำเนียบผู้บริหาร == 
{| border="0" align="center" class="PrvPe0b" 
! width="10" style="background: yellow;align: center;"| ลำดับ
! width=50% style="background: yellow;align: center;"| รายพระนามและรายนาม
! width=25% style="background: Black;align: center;color: yellow;"| ตำแหน่ง
! width=25% style="background: Black;align: center;color: yellow;"| ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง 
|-
| 1 || พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส || ผู้จัดการ || พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2451
|- 
| 2 || พระเขมาพิมุขธรรม พระครูปริตรโกศล || ผู้จัดการ อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2445 - พ.ศ. 2451
|- 
| 3 || ขุนเพิ่มคุณสมบูรณ์ (พลอย) || ครูใหญ่ || พ.ศ. 2451 - พ.ศ. 2455
|- 
| 4|| ขุนปลูกนิสสัยเหม
คุณสมบูรณ์ (พลอย) || ครูใหญ่ || พ.ศ. 2451 - พ.ศ. 2455
|- 
| 4|| ขุนปลูกนิสสัยเหมาะ (สนธิ์) || ครูใหญ่ || พ.ศ. 2455 - พ.ศ. 2457
|- 
| 5 || หลวงอาจวิชชาสรร (ทอง ชัยปาณี) || ครูใหญ่ || พ.ศ. 2457 - พ.ศ. 2461
|- 
| 6 || พระยาผดุงวิทยาเสริม (กำจัด พลางกูร) || อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2461 - พ.ศ. 2470
|- 
| 7 || หลวงพิลาศวรรณสาร || อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2470 - พ.ศ. 2474
|- 
| 8 || หลวงวรเวทย์พิสิฐ (วรเวทย์ ศิวะศรียานนท์) || อาจารย์ใหญ่|| พ.ศ. 2474 - พ.ศ. 2475
|-
| 9 || พระสอนถูกระบอบ (เรือง หิญชีระนันทน์) || อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2475 - พ.ศ. 2476 (วาระที่ 1)
|-
| 10 || หลวงชาญพิทยกิจ (เหมียน ปรุณะปุณย์) || อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2476 (วาระที่ 1)
|-
| 11 || ขุนว
ยกิจ (เหมียน ปรุณะปุณย์) || อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2476 (วาระที่ 1)
|-
| 11 || ขุนวิศิษฐ์จรรยา || รักษาการครูใหญ่ || พ.ศ. 2476 - พ.ศ. 2477
|-
| 9 || พระสอนถูกระบอบ (เรือง หิญชีระนันทน์) || อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2477 (วาระที่ 2)
|-
| 10 || หลวงชาญพิทยกิจ (เหมียน ปรุณะปุณย์) || อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2477 - พ.ศ. 2481 (วาระที่ 2)
|-
| 12 || หม่อมหลวงพันธ์ ศิริวงศ์|| อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2481 - พ.ศ. 2482
|-
| 13 ||ขุนจรรยาวิสัย || ครูใหญ่ || พ.ศ. 2483 - พ.ศ. 2484
|-
| 14 ||ขุนวิศาลจรรยา (วิศาล วิศาลจรรยา)|| ครูใหญ่ || พ.ศ. 2485 - พ.ศ. 2490
|-
| 15 ||หลวงศรีภาษะเวทิน (ไล่เต้ก สิริสิงห)|| อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2490 - พ.ศ. 2504
|-
| 16 ||นายประยุทธ ทหารแกล้ว||
ิริสิงห)|| อาจารย์ใหญ่ || พ.ศ. 2490 - พ.ศ. 2504
|-
| 16 ||นายประยุทธ ทหารแกล้ว|| รักษาการอาจารย์ใหญ่ อาจารย์ใหญ่ ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ || พ.ศ. 2505 - พ.ศ. 2507 พ.ศ. 2507 - พ.ศ. 2516 พ.ศ. 2516
|-
| 17 ||นางสาวอุไรรัจน์ คชะสุต||รักษาการผู้อำนวยการ ชั้นพิเศษ||พ.ศ. 2516 - พ.ศ. 2517
|-
| 18 || นายลัยอาจ ภมะราภา|| ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ|| พ.ศ. 2517 - พ.ศ. 2518
|-
| 19 ||นางรวยรื่น ปทุมไชย|| ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ|| พ.ศ. 2518
|-
| 20 ||นายจรัญ ตาบโกสัย|| ผู้อำนวยการโรงเรียน ชั้นพิเศษ|| พ.ศ. 2518 - พ.ศ. 2520
|-
| 21 ||นายสวัสดิ์ ปิ่นสุวรรณ||ผู้อำนวยการ|| พ.ศ. 2520 - พ.ศ. 2521
|-
| 22 ||ว่าที่ ร.ต. ดร. จรัญ โสตถิพันธุ์||ผู้อำนวยก
าร|| พ.ศ. 2520 - พ.ศ. 2521
|-
| 22 ||ว่าที่ ร.ต. ดร. จรัญ โสตถิพันธุ์||ผู้อำนวยการ|| พ.ศ. 2521 - พ.ศ. 2523
|-
| 23 ||นายอนันต์ คงถาวร|| รักษาการผู้อำนวยการ|| พ.ศ. 2523
|-
| 24 ||นายเจริญ วงศ์พันธ์|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2523 - พ.ศ. 2526
|-
| 25 ||นายทิม ผลภาค || ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2526 - พ.ศ. 2529
|-
| 26 || นายนพคุณ ทรงชาติ|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2529 - พ.ศ. 2535
|-
| 27 ||นายครรชิต ตรานุชรัตน์|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2535 - พ.ศ. 2539
|-
| 28 ||นายบุญยัง แสงวิรุณ|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2539
|-
| 29 ||นายวิกรม ชุมสาย ณ อยุธยา|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2539 - พ.ศ. 2540
|-
| 30 ||นายฉลอง มีขันทอง|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2540 - พ.ศ. 2542
|-
| 31 ||นายอำนา
| 30 ||นายฉลอง มีขันทอง|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2540 - พ.ศ. 2542
|-
| 31 ||นายอำนาจ ผิวขำ|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2542 - พ.ศ. 2544
|-
| 32 ||นายสุธน คุ้มสลุด|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2544 - พ.ศ. 2546
|-
| 33 ||นายไพรัช กรบงกชมาศ|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2546 - พ.ศ. 2549
|-
| 34 ||นายธวัชชัย ชัยเพชระกุล|| ผู้อำนวยการ || พ.ศ. 2549 - พ.ศ. 2554
|-
| 35 ||นายชาญณรงค์ แก้วเล็ก|| ผู้อำนวยการ ||พ.ศ. 2554 - พ.ศ. 2558
|-
| 36 ||นางเพลินใจ พฤกษชาติรัตน์|| ผู้อำนวยการ ||พ.ศ. 2559 - พ.ศ. 2562
|-
|37
|นายเขษมชาติ อารีมิตร
|ผู้อำนวยการ
|พ.ศ. 2562 - พ.ศ. 2567
|-
|38
|นางสาวสุญาดา เฮงชัยโย
|ผู้อำนวยการ
|พ.ศ. 2568 - ปัจจุบัน
|-
|}
ระบบการปกครองนักเรียน

โรงเรียนวัดบวรนิเวศจัดระบบการปกครองนักเรียนออกเป็น 5 คณะ มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2517 ดังนี้
* คณะวชิรญาณวงศ์ สีประจำคณะ ██ สีม่วง 
* คณะดำรงธรรมี สีประจำคณะ ██ สีฟ้า
* คณะรังษีสังวร สีประจำคณะ ██ สีเขียว
* คณะบวรนาคินทร์ สีประจำคณะ ██ สีแสด
* คณะอรพินทุ์พิสุทธิ์ สีประจำคณะ ██ สีน้ำเงิน
บุคคลสำคัญของโรงเรียน
พระนามและนามอาจารย์ของโรงเรียนวัดบวรนิเวศ
* สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 10 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นผู้จัดการพระองค์แรกของโรงเรียนวัดบวรนิเวศวิหาร
* สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 13 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นเปรียญครูองค์ที่ 2 ของโรงเรียนวัดบวรนิเวศวิหาร 
* สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 19 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ องค์อุปถัมถ์โรงเรียน
* หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) 
* คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ประจำปีพุทธศักราช 2530 ผู้ก่อตั้งวงดนตรีโรงเรียนวัดบวรนิเวศ 
* มัณฑนา บ
นตรีไทย) ประจำปีพุทธศักราช 2530 ผู้ก่อตั้งวงดนตรีโรงเรียนวัดบวรนิเวศ 
* มัณฑนา บุนนาค หม่อมในหม่อมเจ้าทิพยฉัตร ฉัตรชัย
รายนามบุคคลสำคัญจากโรงเรียนวัดบวรนิเวศ
* ศาสตราจารย์ ประภาศน์ อวยชัย อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม
* ศาสตราจารย์ รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์ เมธีวิจัยอาวุโส สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ สาขาเศรษฐศาสตร์ สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ศาสตราจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
* ศาสตราจารย์พิเศษจรัญ ภักดีธนากุล ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ อดีตปลัดกระทรวงยุติธรรมและผู้พิพากษาศาลยุติธรรม
* ชัช ชลวร ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ,อดีตประธานศาลรัฐธรรมนูญ อดีตประธานแผนกคดีเยาวชนและครอบครัวในศาลฎีกา
* จารุพงศ์ เรืองสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และหัวหน้าพรรคเพื่อไทย อดีตรัฐมนตรีว
ศ์ เรืองสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และหัวหน้าพรรคเพื่อไทย อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม
* พลเอกมนตรี ศุภาพร อดีตประธานกรรมการ บริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน)
* พลโท ภัทรพล รักษนคร ผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษกองทัพบก
* รอง เค้ามูลคดี นักแสดงอาวุโส และนักพากย์
* อริสมันต์ พงศ์เรืองรอง อดีตนักร้อง, นักการเมือง เป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร
* ทองภูมิ สิริพิพัฒน์ นักแสดง, พิธีกร และนายแบบไทย
* พลเอก นิพนธ์ สีตบุตร นายกสมาคมศิษย์เก่าบวรนิเวศ
* พลเอก สวัสดิ์ ทัศนา อดีตผู้ช่วยเจ้ากรมเสมียนตรา กระทรวงกลาโหม, อดีตรองผู้อำนวยการองค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก และผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษ กระทรวงกลาโหม 
* พลเอก อภิรัชต์ คงสมพงษ์ อดีตรองแม่ทัพภาคที่ 1, สมา
คุณวุฒิพิเศษ กระทรวงกลาโหม 
* พลเอก อภิรัชต์ คงสมพงษ์ อดีตรองแม่ทัพภาคที่ 1, สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ผู้ช่วยผู้บัญชาการทหารบก และผู้บัญชาการทหารบก ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง รองเลขาธิการพระราชวัง
*พันตำรวจโท บุญเลิศ เลิศปรีชา อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครนายก รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย
* นายแพทย์ ประพนธ์ ตั้งศรีเกียรติกุล อดีตรองอธิบดีกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข เขต 10 รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และคณะที่ปรึกษารองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข 
* นายเขมชาติ จิวประสาท อดีตผู้ตรวจราชการกรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
* นายวิมล จันทรโรทัย อดีตรองปลัดกระทรวงเ
รวจราชการกรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
* นายวิมล จันทรโรทัย อดีตรองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอดีตอธิบดีกรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
* กลับบ้านเรารักรออยู่ | 4 ก.พ. 2560 | บิ๊ก-ทองภูมิ | HD - YouTube
* เว็บไซด์โรงเรียนวัดบวรนิเวศ
* แฟนเพจโรงเรียนวัดบวรนิเวศ
* ทวิตเตอร์โรงเรียนวัดบวรนิเวศ
* สมาคมศิษย์เก่าบวรนิเวศ 
* ชมรมศิษย์เก่าบวรนิเวศรุ่น 84 
* ชมรมเรารักบวรนิเวศ รุ่น 102 
* ชมรมบวรนิเวศ 102 
* บวรนิเวศ 115 ปี 
* โรงเรียนรัตนโกสินทร์สมโภชบวรนิเวศศาลายา