ขุนบรม
ขุนบรมราชาธิราช (ขุนบรม, ขุนบูลม) เป็นปฐมบรรพบุรุษของกลุ่มชาติพันธุ์ลาว ไท ไต ฯลฯ ในตำนานความเชื่อของชาวลาว
ในตำนาน
ตำนานขุนบรมระบุว่ามนุษย์สมัยโบราณมีความโหดร้ายพระยาแถนหรือพระยาอินทาธิปติราชจึงลงโทษโดยบันดาลให้น้ำท่วมโลก แล้วส่งผู้นำจากเมืองแถน 3 คนลงมาพร้อมกับกระบือเป็นพาหนะให้สั่งสอนมนุษย์กลุ่มใหม่ที่เมืองลุ่มหรือเมืองแถน หลังแผ่นดินกลายเป็นที่นาสำหรับปลูกข้าวกระบือได้ตายลงแล้วมีน้ำเต้าปุ้งหรือบวบแตกกิ่งก้านสาขาออกจากรูจมูกควาย มนุษย์ได้แตกออกจากน้ำเต้าปุ้งโดยเผ่าผิวคล้ำออกมาด้วยการใช้อาวุธแหลมแทงน้ำเต้าส่วนพวกผิวขาวได้ออกมาด้วยการเจาะแล้วกลายเป็นคนไทกลุ่มต่าง ๆ ผู้นำทั้ง 3 สอนมนุษย์ให้รู้จักการสร้างบ้าน เก็บเกี่ยวข้าว อบรมวิธีการประพฤติต
ๆ ผู้นำทั้ง 3 สอนมนุษย์ให้รู้จักการสร้างบ้าน เก็บเกี่ยวข้าว อบรมวิธีการประพฤติตนและพิธีกรรมต่าง ๆ เมื่อชุมชนขยายตัวขึ้นจึงต้องการผู้ปกครองพระยาแถนจึงส่งโอรสนามว่าขุนบรมมาบนโลกเพื่อเป็นผู้นำ ขุนบรมปกครองชาวไทกลุ่มต่าง ๆ นาน 25 ปีโดยสอนให้รู้จักศิลปวิทยาการและการใช้เครื่องมือต่างๆ ในการดำรงชีวิต ต่อมาจึงแบ่งแผ่นดินออกเป็น 7 แคว้นโดยส่งโอรสทั้ง 7 ของตนไปครอบครอง โอรสองค์ใหญ่คือขุนลอได้ปกครองเมืองซวา (ปัจจุบันคือหลวงพระบาง) ส่วนองค์ที่เหลือได้ปกครองเมืองเซียงขวาง (ปัจจุบันคือแขวงเซียงขวาง) เมืองอยุธยา เมืองเชียงใหม่ เมืองสิบสองพันนา เมืองหงสาวดี และเมืองจุลณี (สันนิษฐานว่าอยู่บริเวณภาคเหนือของเวียดนาม) เป็นต้น
ในทางวิชาการ
นิทานขุนบรมเป็นตำนานที่อธิบายการอพยพของกลุ่มชาติพันธุ์ลาว-ไตจากดินแดนจีนตอนใต้ (สวรรค์หรือเมืองแถนในตำนาน) ไปยังภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรือดินแดนใหม่ และอธิบายระบบการแบ่งขยายแคว้นสมัยโบราณ ส่วนโอรสทั้ง 7 ในตำนานแสดงถึงการบริหารองค์กรหมู่บ้านของชาวไทโบราณโดยหมู่บ้านเหล่านั้นเรียกว่า "เมือง"

ราชวงศ์ขุนบรมมหาราชา
ราชวงศ์ขุนบรมราชาเกิดจากโอรสทั้ง 9 องค์ของขุนบุรมโดย 7 ใน 9 นั้นได้เป็นกษัตริย์ของอาณาจักรต่าง ๆ ในบริเวณแหลมทอง ได้แก่
#ขุนลอ (อ้ายลอ) ปกครองเมืองชวาหรือเมืองเซียงทอง ปัจจุบันคือเมืองหลวงพระบาง
#ขุนผาล้าน (ยี่ผาล้าน) บ้างว่าขุนผาลาน ปกครองเมืองสิบสองปันนาหรือสิบสองพันนาลื้อ
#ขุนจุลง (สามจุลง) บ้างว่าจุสงหรือสามจุสง ปกครองเมืองโกดแท้แผนปม ปัจจุบันคือเวียดนาม (จัมปาแปลว่าช่องบัว, โกฐแบบช่องบัว)
#ขุนคำผง (ไสคำผง) บ้างว่าไสผง ปกครองเมืองเชียงใหม่
#ขุนอิน (งั่วอิน) บ้างว่างัวอิน ปกครองเมืองศรีอยุธยา
#ขุนกม (ลกกม) ปกครองเมืองหงสาวดี บ้างว่าอินทปัตถ์
#ขุนเจือง (เจ็ดเจือง) บ้างว่าเจ็ดเจิง ปกครองเมืองพวนหรือเซียงขวาง

เดิมทีพญามังรายจากเชียงใหม่และพระเจ้าอู่ทองศรีอยุธยาถูกนับถือว่ามาจากราชวงศ์ขุนบรม
นักวิชาการ David K. Wyatt เชื่อว่าตำนานของขุนบรมสามารถช่วยให้ความเข้าใจลึกซึ้งประวัติศาสตร์ของชาวไทโบราณในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้ ตำนานของขุนบรมหลายรุ่นเกิดขึ้นนานที่สุดเมื่อ พ.ศ. 1241 ในเชียงขวาง และอาณาจักรกลุ่มคนที่พูดกลุ่มภาษาไท ก็มีการสร้างอาณาจักรต่าง ๆ ในปีหลัง จาก พ.ศ. นั้น ข้อมูลนี้สามารถอธิบายการขยายตัวของกลุ่มชาวไท และสามารถให้เหตุผลที่เป็นตำนานว่าทำไมชาวไทถึงแยกกันอยู่แบบนี้ นักวิเคราะห์ผู้ชำนาญด้านภาษาได้วิเคราะห์ว่าการแบ่งกลุ่มของชาวไทโบราณเกิดขึ้นเมื่อศตวรรษที่ 7 และ 11 การแบ่งแยกนี้เกิดขึ้นคู่กันกับเส้นภูมิภาคคล้ายกับการแบ่งแยกในตำนานของขุนบรม และกลุ่มไทได้อพยพออกมาจากแผ่นดินที่เคยอาศัยมานานในเวียดนามปัจจุบัน ซึ่งในบร
นบรม และกลุ่มไทได้อพยพออกมาจากแผ่นดินที่เคยอาศัยมานานในเวียดนามปัจจุบัน ซึ่งในบริเวณนั้นก็ยังมีคนพูดกลุ่มภาษาไทอยู่ ที่อาจจะแยกตัวออกมาก่อนกลุ่มอืนในประวัติศาสตร์แล้ว
อ้างอิง
* Wyatt, David K., Thailand: A Short History, New Haven (Yale University Press), 2003. ISBN 0-300-08475-7

ดูเพิ่ม
* Khun Borom Stories (ภาษาอังกฤษ)