พิพิธภัณฑ์สักทอง
พิพิธภัณฑ์สักทอง ( ) หรือ พิพิธภัณฑ์สักทอง วัดเทวราชกุญชร วรวิหาร ( ) เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ตั้งในวัดเทวราชกุญชรวรวิหาร บนถนนศรีอยุธยา แขวงวชิรพยาบาล เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร
ประวัติ
พิพิธภัณฑ์สักทองมีจุดเริ่มต้นมาจากบ้านไม้สักทองชื่อ "บ้านแก้ว" บ้านไม้สักทองขนาดใหญ่คู่กับบ้านประทับใจในจังหวัดแพร่ บ้านแก้วสร้างจากการรวมไม้สักทองในภาคเหนือที่ใช้ปลูกบ้านอยู่อาศัยจำนวน 11 หลังมาปลูกเป็นบ้านหลังเดียว บ้านมีรูปทรงเป็นทรงทางเหนือใต้ถุนมุงหลังคาสังกะสี ชั้นล่างเป็นพื้นดินถมแน่นเพื่อใช้จอดรถส่วนตัว เมื่อเจ้าของบ้านแก้วมีอายุมากและสุขภาพไม่ดี อีกทั้งลูกหลานก็แยกย้ายไปประกอบอาชีพและรับราชการในกรุงเทพมหานคร เจ้าของบ้านมีความประสงค์จะขายบ้านให้ผู้อื่นแต่เกรงว่าไม้สักทองทั้งหมดจะถูกแปรรูปเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย จึงได้เสนอให้มูลนิธิศาสตราจารย์ ดร.อุกฤษ มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวินรับซื้อไว้เมื่อประมาณเดือนกันยายน พ.ศ. 253
มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวินรับซื้อไว้เมื่อประมาณเดือนกันยายน พ.ศ. 2531 เพราะเชื่อว่ามูลนิธิจะรักษาสภาพไม้ของบ้านแก้วไว้เป็นอย่างดี
เมื่อ พ.ศ. 2532 มูลนิธิศาสตราจารย์ ดร.อุกฤษ มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวินดำเนินการสร้าง "บ้านสักทอง" ขึ้นจากไม้สักทองที่ได้จากบ้านแก้ว โดยสร้างตามแนวทางของบ้านแบบขนมปังขิง เพื่อผสมผสานสถาปัตยกรรมแบบตะวันออกและตะวันตกเข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน และสร้างตามแนวทางอนุรักษ์คุณค่าของไม้สักทองไว้ในสภาพที่เป็นธรรมชาติที่สุด
เมื่อ พ.ศ. 2549 อุกฤษ มงคลนาวิน และมณฑินี มงคลนาวิน ในฐานะประธานและรองประธานโครงการบูรณะพระอารามของวัดเทวราชกุญชรวรวิหาร ได้ถวายบ้านสักทองให้เป็นสมบัติของวัดเทวราชกุญชร และเริ่มดำเนินโครงการสร้างเป็นพิพิธภัณฑ์สักทองเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2559 ร่วมดำเนินโครงการโดยพระพรหมวชิราทร (โสภณ โสภณจิตฺโต ป.ธ.9) เจ้าอาวาสวัดเทวราชกุญชร ขณะดำรงสมณศักดิ์เป็นพระเทพคุณาภรณ์ พร้อมด้วยคณะสงฆ์และประชาชนผู้มีจิตศรัทธา จุดประสงค์ของโครงการคือเพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้การอนุรักษ์ เป็นศูนย์เผยแพร่ความรู้ด้านศาสนาพุทธ และเพื่อเป็นการเฉลิมฉลองเนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ครองสิริราชสมบัติครบ 60 ปีใน พ.ศ. 2549 และทรงมีพระชนมายุครบ
ดชมหาราช บรมนาถบพิตร ครองสิริราชสมบัติครบ 60 ปีใน พ.ศ. 2549 และทรงมีพระชนมายุครบ 80 พรรษาใน พ.ศ. 2550 และในวโรกาสที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงมีพระชนมายุครบ 75 พรรษาเมื่อ พ.ศ. 2550 การก่อสร้างพิพิธภัณฑ์แล้วเสร็จเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2551 มีค่าใช้จ่ายในการก่อสร้าง 110 ล้านบาท
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งทรงดำรงพระราชอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในพิธีเปิดพิพิธภัณฑ์สักทองเมื่อวันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2552

ส่วนจัดแสดง

อาคารของพิพิธภัณฑ์สักทองเป็นอาคารทรงปั้นหยาประยุกต์ 2 ชั้น กว้าง 16.75 เมตร ยาว 30.15 เมตร มีพื้นที่ชั้นละประมาณ 505 ตารางเมตร รวมมีพื้นที่ประมาณ 1,010 ตารางเมตร โครงสร้างเป็นเสาไม้สักทองจำนวน 59 ต้น

บริเวณทางเข้าด้านนอกของพิพิธภัณฑ์เป็นที่ประดิษฐานอมรินทรเทวราช หรือพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ซึ่งถือเป็นเทวดาประจำวัดเทวราชกุญชรวรวิหาร

ภายในอาคารพิพิธภัณฑ์แบ่งส่วนจัดแสดงต่อไปนี้:
* ชั้นล่าง
** โถงกลาง: เป็นส่วนที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับประวัติของบ้านสักทอง มีการจัดแสดงเขียงไม้สักทอง อธิบายโครงสร้างภายในเนื้อไม้ และเทียบเคียงวงปีของไม้สักทองกับช่วงเวลาในประวัติศาสตร์ไทย 
** ห้องด้านซ้าย: เป็นที่ประดิษฐานของเทวรูปจำลองของพระสยามเทวาธิราช ภายในห้องยังมีบอร์ดจัดแสดงผลงานด้านต่าง ๆ ของอุกฤษ มงคลนาวิน และมีจุดจำหน่ายของที่ระลึก 
** ห้องด้านขวา: เป็นที่ประดิษฐานเทวรูปจำลองของพระคลังในพระคลังมหาสมบัติ ภายในห้องยังมีมุมอ่านหนังสือ ซึ่งมีหนังสือและรูปภาพเกี่ยวกับผลงานต่าง ๆ ของอุกฤษ มงคลนาวิน
* ชั้นบน
** โถงกลาง: เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปปางห้ามสมุทรสมัยอาณาจักรอยุธยาตอนต้น เนื้อสำฤทธิ์ สูง 29 นิ้ว มีพระโอษฐ์เป็นทองคำ เดิมประดิษฐานอยู่ที่บ้านของอุกฤษ มงคลนาวิน ภายหลังเมื่อมีการสร้างพิพิธภัณฑ์สักทองจึงอัญเชิญมาประดิษฐานในพิพิธภัณฑ์ ภายในโถงกลางยังมีพระพุทธรูปอีก 6 องค์ที่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานให้แก่พิพิธภัณฑ์ โดยเป็นพระพุทธรูปปางห้ามสมุทร 3 องค์ และปางอื่น ๆ อีก 3 องค์ โดยหนึ่งในนั้นเป็นพระไภษัชยคุรุ นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงพระกริ่งวัดเทวราช (พระกริ่งช่อ) ซึ่งจัดสร้าง ณ พระอุโบสถของวัดเทวราชกุญชร เนื่องในโอกาสที่พระพรหมวชิราทรเจริญอายุครบ 50 ปีเมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2556 
** ห้องด้านซ้าย: จัดแสดงหุ่นขี้ผึ้
ญอายุครบ 50 ปีเมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2556 
** ห้องด้านซ้าย: จัดแสดงหุ่นขี้ผึ้งไฟเบอร์กลาสของสมเด็จพระสังฆราชแห่งกรุงรัตนโกสินทร์จำนวน 19 พระองค์ ตั้งแต่สมเด็จพระสังฆราช (ศรี) ในสมัยรัชกาลที่ 1 ถึงสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร ในสมัยรัชกาลที่ 9 ภายในห้องเล็กที่ติดกับห้องด้านซ้ายมีพระบรมฉายาลักษณ์และพระบรมราชานุสาวรีย์จำลองของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) และพระฉายาลักษณ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ 
** ห้องด้านขวา: เป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุซึ่งพระพรหมวชิราทรและคณะอัญเชิญมาจากประเทศศรีลังกามาประดิษฐานในพิพิธภัณฑ์เมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2552 ภายในห้องยังจัดแสดงหุ่นขี้ผึ้งไฟเบอร์
ิธภัณฑ์เมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2552 ภายในห้องยังจัดแสดงหุ่นขี้ผึ้งไฟเบอร์กลาสของพระอริยสงฆ์ไทยจำนวน 19 รูป จัดเรียงตามสมณศักดิ์ อายุ และพรรษาที่อุปสมบท ภายในห้องเล็กที่ติดกับห้องด้านขวามีโต๊ะหมู่บูชาลายดอกพุดตานของจังหวัดลำพูน ศิลปะสมัยรัชกาลที่ 3
อ้างอิง

บรรณานุกรม
* มูลนิธิศาสตราจารย์ ดร.อุกฤษ มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวิน, พิพิธภัณฑ์สักทอง วัดเทวราชกุญชร วรวิหาร, ม.ป.ท., ม.ป.ป.

แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* 
* พิพิธภัณฑ์สักทอง ที่เว็บไซต์มิวเซียมไทยแลนด์
* พิพิธภัณฑ์สักทอง ที่เว็บไซต์ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร