มะลิ
มะลิ เป็นไม้พุ่มหรือไม้เถาในวงศ์มะลิ มีประมาณ 200 ชนิด มีถิ่นกำเนิดในพื้นที่เขตร้อนและกึ่งเขตร้อนในแถบทวีปยุโรป เอเชีย และแอฟริกา ลักษณะดอกและกลิ่นมีความแตกต่างกันไปตามแต่ละชนิดหรือพันธุ์
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
มะลิมีทั้งชนิดไม้ผลัดใบและไม้ไม่ผลัดใบที่ลำต้นตั้งตรงหรือกางออก หรือเป็นไม้พุ่มและไม้เถา ใบเรียงใบแบบตรงข้ามหรือเรียงใบแบบสลับ สามารถเป็นใบเดี่ยว มีสามใบ หรือเป็นแบบขนนก ดอกมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว มีสีขาวหรือเหลือง บางชนิดมีสีแดงเรื่อ ดอกแบบช่อกระจุก หนึ่งกระจุกมีอย่างน้อยสามดอก บางชนิดเป็นดอกเดี่ยวที่ปลายแขนง แต่ละดอกมี 4 - 9 กลีบดอก มี 2 ช่อง และ 1 - 4 ออวุล มีเกสรเพศผู้ที่มีก้านชูอับเรณูสั้นๆ 2 เกสร ใบประดับรูปแถบหรือรูปไข่ วงกลีบเลี้ยงรูประฆัง ดอกมีกลิ่นหอม ผลแบบเบอร์รี เปลี่ยนเป็นสีดำเมื่อสุก
จำนวนโครโมโซมพื้นฐานของสกุลคือ 13 สปีชีส์ส่วนมากเป็น diploid (2n=26) อย่างไรก็ตาม ยังมี polyploidy (จำนวนโครโมโซมมากกว่าปกติ) ปรากฏอยู่ในธรรมชาติ โดยเฉพาะใน Jasminum sambac (2n=39), Jasminum flexile (2n=52), Jasminum primulinum (2n=39), และ Jasminum angustifolium (2n=52)

การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย
มะลิมีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนในพื้นที่ทวีปเอเชีย, ทวีปแอฟริกา, และออสตราเลเซีย มีประมาณ 200 ชนิด มีเพียงชนิดเดียวที่มีถิ่นกำเนิดในยุโรป มีศูนย์กลางความหลากหลายในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
แม้ว่าจะไม่มีถิ่นกำเนิดในยุโรป มะลิหลายชนิดได้ปรับตัวกลายเป็นพืชพื้นถิ่นในแถบเมดิเตอร์เรเนียน เช่น มะลิสเปน (Jasminum grandiflorum) ที่มีถิ่นกำเนิดจากประเทศอิหร่านและทางตะวันตกของเอเชียใต้ และปัจจุบันได้กลายเป็นพืชท้องถิ่นในคาบสมุทรไอบีเรีย

Jasminum fluminense (บางครั้งถูกเข้าใจผิดเป็นมะลิบราซิล) และ Jasminum dichotomum (Gold Coast Jasmine) เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในรัฐฮาวายและรัฐฟลอริดา Jasminum polyanthum เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในประเทศออสเตรเลียเช่นกัน
อนุกรมวิธาน
สปีชีส์ภายใต้สกุล Jasminum จัดอยู่ภายใต้เผ่า Jasmineae ของวงศ์ Oleaceae Jasminum แบ่งเป็น 5 หมู่ ประกอบด้วย Alternifolia, Jasminum, Primulina, Trifoliolata, และ Unifoliolata ชื่อสกุลกลายมาจากคำว่า Yasameen ("ของขวัญจากพระเจ้า") ในภาษาเปอร์เซียมาเป็นภาษาอาหรับและภาษาละติน

สปีชีส์

ประกอบด้วย:
* J. abyssinicum Hochst. ex DC. – forest jasmine 
* J. adenophyllum Wall. – bluegrape jasmine, pinwheel jasmine, princess jasmine 
* J. angulare Vahl 
* J. angustifolium (L.) Willd. 
* J. auriculatum Vahl – Indian hasmine , needle-flower jasmine 
* J. azoricum L. 
* J. beesianum Forrest & Diels – red jasmine 
* J. dichotomum Vahl – Gold Coast jasmine 
* J. didymum G.Forst. 
* J. dispermum Wall. 
* J. elegans Knobl. 
* J. elongatum (P.J.Bergius) Willd. 
* J. floridum Bunge 
* J. fluminense Vell. 
* J. fruticans L. 
* J. grandiflorum L. – Catalonian jasmine, jasmin odorant, royal jasmine, Spanish jasmine 
* J. humile L. – Italian jasmine, Itali
odorant, royal jasmine, Spanish jasmine 
* J. humile L. – Italian jasmine, Italian yellow jasmine 
* J. anceolarium Roxb. 
* J. mesnyi Hance – Japanese jasmine, primrose jasmine, yellow jasmine 
* J. multiflorum (Burm.f.) Andrews – Indian jasmine, star jasmine, winter jasmine 
* J. multipartitum Hochst. – starry wild jasmine 
* J. nervosum Lour. 
* J. nobile C.B.Clarke 
* J. nudiflorum Lindl. – winter jasmine 
* J. odoratissimum L. – yellow jasmine 
* J. officinale L. – common jasmine, jasmine, jessamine, poet's jasmine, summer jasmine, white jasmine 
* J. parkeri Dunn – dwarf jasmine 
* J. polyanthum Franch. 
* J. sambac (L.) Aiton – Arabian
Dunn – dwarf jasmine 
* J. polyanthum Franch. 
* J. sambac (L.) Aiton – Arabian jasmine, Sambac jasmine 
* J. simplicifolium G.Forst. 
* J. sinense Hemsl. 
* J. subhumile W.W.Sm. 
* J. subtriplinerve Blume 
* J. tortuosum Willd. 
* J. urophyllum Hemsl.
ความเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและชนชาติ
เนื่องจากมะลิมีหลายพันธุ์ และขึ้นอยู่ในภูมิภาคเอเชีย มะลิจึงมีความสำคัญต่อวัฒนธรรมของชนชาติต่างๆ ในแถบเอเชียใต้ และตะวันออกเฉียงใต้
* คนไทยนิยมนำดอกมะลิมาใช้ลอยน้ำเย็นเพื่อดื่ม ตกแต่ง ร้อยเป็นมาลัยบูชาพระ และทำเครื่องหอม นอกจากนี้มะลิยังเป็นสัญลักษณ์ของวันแม่ด้วยมีสีขาวบริสุทธิ์ ส่งกลิ่นหอมได้ไกลและได้นาน อีกทั้งยังออกดอกได้ตลอดทั้งปี โดยตีความเปรียบกับความรักบริสุทธิ์ของแม่ที่มีต่อลูกไม่เสื่อมคลาย 
* มะลิ (melati putih) เป็นดอกไม้ประจำชาติของประเทศอินโดนีเซีย
* มะลิฉัตร หรือ มะลิลา (Arabian jasmine) เป็นดอกไม้ประจำชาติของประเทศฟิลิปปินส์

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น