หลี่ ลี่ซาน
หลี่ ลี่ซาน ( ; 18 พฤศจิกายน ค.ศ. 1899 – 22 มิถุนายน ค.ศ. 1967) เป็นนักการเมืองชาวจีน อดีตสมาชิกกรมการเมือง และต่อมาเป็นสมาชิกคณะกรรมการกลางพรรค
ชีวิตช่วงต้น
หลี่เกิดที่อำเภอหลี่หลิง มณฑลหูหนาน ประเทศจีนใน ค.ศ. 1899 โดยมีชื่อว่าหลี่ หลงจื้อ พ่อของเขาซึ่งเป็นครู สอนบทกวีและวรรณกรรมจีนโบราณให้แก่หลี่ ใน ค.ศ. 1915 เขาเดินทางมาฉางชาเพื่อเข้าเรียนมัธยมปลายและเห็นโฆษณาในหนังสือพิมพ์ที่เขียนโดยนักเรียนจากโรงเรียนฝึกหัดครูแห่งที่หนึ่งฉางชา ใช้นามปากกาว่า 28 ขีด หลี่พบและเป็นเพื่อนกับชายคนนั้น ซึ่งมีชื่อจริงว่าเหมา เจ๋อตง ภายหลัง หลี่เข้าร่วมกองทัพของขุนศึกท้องถิ่นในหูหนาน ผู้บัญชาการกองพลคนหนึ่ง เฉิง เชียน ซึ่งเป็นทั้งคนบ้านเดียวกับพ่อของหลี่และเป็นศิษย์เก่า ให้การสนับสนุนหลี่ให้ไปศึกษาต่อที่ปักกิ่ง

เริ่มต้นอาชีพ
ฝรั่งเศส
เมื่อหลี่มาถึงปักกิ่ง เขายื่นขอไปศึกษาต่อที่ประเทศฝรั่งเศสและเดินทางไปถึงที่นั่นใน ค.ศ. 1920 เขาทำงานพาร์ตไทม์เป็นผู้ช่วยช่างทำหม้อไอน้ำเพื่อหารายได้สำหรับค่าเล่าเรียน เจ้านายของเขาเป็นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์ และหลี่ก็ได้รับอิทธิพลให้ยอมรับลัทธิคอมมิวนิสต์ โดยเข้าร่วมอย่างกระตือรือร้นในการต่อสู้เพื่อสิทธิแรงงานจีนในฝรั่งเศส ด้วยผลงานการปฏิวัติที่กระตือรือร้นและไม่เกรงกลัว หลี่จึงถูกตราหน้าว่าเป็นผู้สร้างปัญหา ใน ค.ศ. 1921 หลี่ถูกทางการฝรั่งเศสเนรเทศพร้อมกับชาวจีนคนอื่น ๆ อีกกว่า 100 คน
กลับมาสู่ประเทศจีน
เมื่อหลี่กลับมายังเซี่ยงไฮ้ เขาได้รับคำแนะนำจากเฉิน ตู๋ซิ่วให้เข้าร่วมพรรคคอมมิวนิสต์จีน พรรคมอบหมายให้เขารับผิดชอบการจัดกิจกรรมด้านแรงงานที่เหมืองถ่านหินอันยฺเหวียน (安源煤矿) ในผิงเซียง มณฑลเจียงซี ในฐานะผู้นำงานด้านแรงงานที่สำคัญที่สุดที่นั่น หลี่เพิ่มจำนวนสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนอย่างมากและพัฒนาวิธีการจัดระเบียบให้สมบูรณ์แบบยิ่งขึ้น ภายในสิ้น ค.ศ. 1924 ทั่วประเทศจีนมีสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนเพียง 900 คน โดย 300 คนมาจากเหมืองถ่านหินอันยฺเหวียน ในช่วงเวลานี้เองที่หลี่แสดงความสามารถอันโดดเด่นในงานด้านแรงงานและการจัดระเบียบร่วมกับหลิว เช่าฉี ซึ่งต่อมากลายเป็นรองของเขา
ชาตินิยมมีความเห็นเชิงบวกอย่างมากต่อทักษะการจัดระเบียบของหลี่ รายงานลับที่จัดทำขึ้นระหว่างการรณรงค์เพื่อสันติภาพชนบทของพวกเขาใน ค.ศ. 1928 อธิบายถึงสาเหตุที่พวกเขากำลังประสบปัญหาเฉพาะอย่างยิ่งในอันยฺเหวียน: เหตุที่พรรคคอมมิวนิสต์มีรากฐานฝังลึกและมั่นคงในอันยฺเหวียนก็เพราะในอดีตพรรคคอมมิวนิสต์ได้ดำเนิน 'การศึกษาแดง' อย่างครอบคลุมที่อันยฺเหวียน เมื่อหกหรือเจ็ดปีที่แล้ว คนงานอันยฺเหวียนทุกคนเป็นชาวบ้านนอก... ไม่มีใครสามารถยืนขึ้นในการประชุมและพูดได้แม้แต่คำเดียว ยิ่งไม่ต้องพูดถึงการกล่าวสุนทรพจน์ ยิ่งไปกว่านั้น ไม่มีใครเคยได้ยินเรื่องการจัดระเบียบอะไรเลย มันเป็นเพียงหลังจากที่โจรคอมมิวนิสต์ หลี่ ลี่ซาน ไปที่อันยฺเหวียน... ความรู้เกี่ยวกับการระเบี
ลังจากที่โจรคอมมิวนิสต์ หลี่ ลี่ซาน ไปที่อันยฺเหวียน... ความรู้เกี่ยวกับการระเบียบจึงแพร่หลายออกไป ตอนนี้คนงานพูดในที่ประชุมสาธารณะและแม้กระทั่งบรรยายได้! คอมมิวนิสต์ที่อันยฺเหวียนให้ความสำคัญอย่างมากกับการศึกษา แต่พวกเขาไม่ได้เผยแพร่คอมมิวนิสต์อย่างแข็งทื่อเหมือนมิชชันนารีที่ยัดเยียดความเชื่อทางศาสนาใส่หัวคนงาน ในตอนแรกพวกเขาเน้นการรู้หนังสือและความรู้พื้นฐาน ทุกสัปดาห์พวกเขาจัดการบรรยาย ตลอดจนสมาคมโต้วาทีของคนงานและกลุ่มศึกษา
ใน ค.ศ. 1926 หลี่เดินทางมายังอู่ฮั่น ศูนย์กลางงานด้านแรงงานของจีน เพื่อเป็นผู้นำในงานด้านนี้ แม้ในเวลานั้น เซี่ยง จงฟา ซึ่งต่อมาเป็นเลขาธิการใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนจะเป็นผู้นำสูงสุด แต่หลี่คือผู้ตัดสินใจในทางปฏิบัติ ใน ค.ศ. 1927 หลังการแตกหักพันธมิตรระหว่างก๊กมินตั๋งกับคอมมิวนิสต์จีน หลี่เป็นคนแรกที่เสนอให้มีการก่อการกำเริบหนานชางต่อต้านก๊กมินตั๋งและรับหน้าที่เป็นผู้อำนวยการหน่วยรักษาความปลอดภัย แม้การก่อการกำเริบครั้งนี้จะพิสูจน์แล้วว่าเป็นการกระทำที่หุนหันพลันแล่นและวางแผนได้ไม่ดี และความล้มเหลวเป็นสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้ แต่หลี่ก็ก้าวเข้าสู่เวทีสำคัญของพรรคคอมมิวนิสต์จีนด้วยความโดดเด่นในงานด้านแรงงานและความกล้าหาญภายใต้สถานการณ์อันตราย
สมัยเซี่ยง

ในการประชุมสภาแห่งชาติพรรคคอมมิวนิสต์จีนครั้งที่ 6 ซึ่งจัดขึ้นที่มอสโก เซี่ยง จงฟา เพื่อนเก่าของหลี่ ได้รับเลือกเป็นเลขาธิการใหญ่ด้วยการสนับสนุนจากโคมินเทิร์นและสหภาพโซเวียต ในช่วงที่เซี่ยงดำรงตำแหน่ง หลี่ ลี่ซานมีบทบาทสำคัญขึ้นเรื่อย ๆ เซี่ยงปลดไช่ เหอเซิน สมาชิกกรมการเมืองพรรคคอมมิวนิสต์จีนและรัฐมนตรีโฆษณาชวนเชื่อของพรรคออกจากตำแหน่ง เนื่องจากไช่มีแนวทางรุนแรงเกินไปในการกำกับดูแลกองซุนจื่อของพรรค ซึ่งส่งผลให้เกิดประชาธิปไตยแบบสุดโต่งและความไม่พอใจในศูนย์กลางของพรรค เซี่ยงเลือกหลี่ให้มาแทนไช่ ทำให้ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1928 หลี่ได้เป็นหนึ่งในสมาชิกกรมการเมืองเพียงสี่คน และเป็นรัฐมนตรีโฆษณาชวนเชื่อของพรรคคอมมิวนิสต์จีน
เมื่อสำนักตะวันออกไกลโคมินเทิร์นออกคำสั่งต่อต้านฝ่ายขวาและกล่าวโทษพรรคคอมมิวนิสต์จีนว่าไม่มีความกระตือรือร้นเพียงพอใน ค.ศ. 1929 เซี่ยง จงฟาประท้วงการตัดสินใจดังกล่าว เขาทราบดีว่าหลี่เป็นผู้สมัครที่เหมาะสมสำหรับการทำงานด้านการสื่อสารนี้เนื่องจากเขามีวาทศิลป์และพลังงาน ด้วยเหตุนี้ หลี่จึงเข้ารับหน้าที่การจัดการความขัดแย้งกับโคมินเทิร์น เมื่อเซี่ยงส่งโจว เอินไหลไปมอสโกเพื่อรับคำแนะนำเพิ่มเติม หลี่ก็เข้ามารับผิดชอบงานด้านการจัดระเบียบของโจวด้วยเช่นกัน ซึ่งทำให้หลี่มีเวทีใหญ่พอจะพิสูจน์ความสามารถของเขา
เสื่อมอำนาจ
เมื่อเซี่ยงรู้ถึงการตัดสินใจของโคมินเทิร์นเกี่ยวกับการต่อต้านฝ่ายขวา เขากล่าวอ้างว่าการปฏิวัติจีนอยู่ในช่วงจุดสูงสุด หลี่เปลี่ยนความบอดทางความคิดนี้ให้กลายเป็นแนวคิดสุดโต่ง ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อแนวทางหลี่ ลี่ซาน (立三路线) ที่เรียกร้องให้มีการก่อการกำเริบด้วยอาวุธในเมืองใหญ่โดยชนชั้นแรงงานและการขยายการปฏิวัติไปทั่วทั้งประเทศ
ตั้งแต่เดือนมิถุนายน ค.ศ. 1930 แนวทางหลี่ ลี่ซานได้เติบโตเต็มที่ภายใต้การสนับสนุนของเซี่ยง พรรคคอมมิวนิสต์จีนมอบหมายการดำเนินงานประจำวันจากสำนักงานใหญ่ให้กับหน่วยงานในทุกมณฑล โดยตั้งคณะกรรมการปฏิบัติการขึ้นในทุกมณฑลและเตรียมพร้อมสำหรับการลุกฮือเต็มรูปแบบในเดือนตุลาคม แต่โคมินเทิร์นแสดงความไม่พอใจ โดยระบุว่ากำลังวางแผนนโยบายที่เป็นระบบสำหรับการปฏิวัติจีน และพรรคคอมมิวนิสต์จีนควรเน้นการลุกฮือในมณฑลใดมณฑลหนึ่งหรือหลายมณฑลแทน เซี่ยงยังคงสนับสนุนหลี่และยืนยันในแนวคิดของเขาที่ว่านี่คือช่วงเวลาวิกฤตของการปฏิวัติจีน ในการหารือหลายครั้ง ความตึงเครียดระหว่างเซี่ยง หลี่ และโคมินเทิร์นได้เพิ่มขึ้นอย่างมาก ความสงสัยและการวิพากษ์วิจารณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์จี
คมินเทิร์นได้เพิ่มขึ้นอย่างมาก ความสงสัยและการวิพากษ์วิจารณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่มีต่อโคมินเทิร์นนั้นถือเป็นการทรยศในสายตาของโคมินเทิร์น
ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1930 กองทัพคอมมิวนิสต์ภายใต้การนำของหลี่ ลี่ซานเข้ายึดฉางชาในมณฑลหูหนาน แต่กองกำลังของก๊กมินตั๋งก็สามารถเอาชนะกองกำลังของเขาได้ในอีกไม่กี่วันต่อมา การลุกฮือในเมืองอื่น ๆ ก็ถูกกองกำลังของก๊กมินตั๋งปราบปรามลงอย่างรวดเร็ว ยิ่งไปกว่านั้น หลี่ยังสร้างศัตรูกับสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนจำนวนมากด้วยรูปแบบการปกครองที่เผด็จการของเขา บางส่วนในจำนวนนี้เป็นสมาชิกเก่าแก่ เช่น นักเคลื่อนไหวแรงงาน เหอ เมิ่งสฺยงและหลัว จางหลง ซึ่งถูกกล่าวหาว่าเป็นฝ่ายขวาเพียงเพราะพวกเขาต่อต้านแนวคิดสุดโต่งของหลี่ หวัง หมิงและกลุ่ม 28 บอลเชวิค ของเขาที่เดินทางกลับจากมอสโก โดยได้รับมอบหมายให้เข้ามารับตำแหน่งผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนจากที่ปรึกษาของพวกเขาในมอสโก แ
บมอบหมายให้เข้ามารับตำแหน่งผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนจากที่ปรึกษาของพวกเขาในมอสโก แต่พวกเขากลับได้รับการต้อนรับอย่างเย็นชาจากหลี่
หายนะ
ด้วยจำนวนศัตรูมากมายทั้งในและนอกพรรคคอมมิวนิสต์จีน ชะตากรรมของหลี่ก็ถูกกำหนดไว้แล้ว โคมินเทิร์นส่งฉฺวี ชิวไป๋และโจว เอินไหลกลับประเทศจีนเพื่อบังคับใช้นโยบายของตน และ 28 บอลเชวิคก็ใช้โอกาสนี้ประณามหลี่ แต่หลี่ก็ยังไม่ตระหนักถึงอันตรายที่ชัดเจนที่เขากำลังเผชิญอยู่ และวิพากษ์วิจารณ์นักศึกษาที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะเหล่านี้อย่างรุนแรง จากนั้นโคมินเทิร์นส่งโทรเลขเรียกหลี่ไปมอสโกเพื่อสารภาพผิด พาเวล มิฟ ประธานมหาวิทยาลัยซุน ยัตเซ็นแห่งมอสโกและที่ปรึกษาของ 28 บอลเชวิค ก็เดินทางไปเซี่ยงไฮ้ในฐานะทูตของโคมินเทิร์นเช่นกัน ภายใต้การกำกับดูแลของมิฟ การประชุมเต็มสภาครั้งที่ 4 ของการประชุมสภาแห่งชาติพรรคคอมมิวนิสต์จีนครั้งที่ 6 ได้ถูกจัดขึ้น หลี่ถูกแทนที
4 ของการประชุมสภาแห่งชาติพรรคคอมมิวนิสต์จีนครั้งที่ 6 ได้ถูกจัดขึ้น หลี่ถูกแทนที่โดยหวัง หมิง ศิษย์ของมิฟ และพรรคพวกของเขาในกลุ่ม 28 บอลเชวิคก็ได้เข้ารับตำแหน่งสำคัญอื่น ๆ
การลงโทษ
หลี่เดินทางไปมอสโกเพื่อสารภาพและสำนึกผิด แต่เขาไม่รู้เลยว่าการไถ่บาปครั้งนี้จะกินเวลานานถึงเพียงนั้น ในอีก 15 ปีข้างหน้า หลี่ต้องเผชิญกับการตำหนิ การวิจารณ์ และการกวาดล้างซ้ำแล้วซ้ำเล่า พรรคคอมมิวนิสต์สหภาพโซเวียตปฏิเสธจะยอมรับหลี่เข้าเป็นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนอยู่หลายปี ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อหวัง หมิงและคัง เชิงเดินทางกลับมอสโกในฐานะผู้แทนของพรรคคอมมิวนิสต์จีนประจำโคมินเทิร์น พวกเขาก็ยังคงข่มเหงหลี่ทุกวิถีทางที่ทำได้ สิ่งปลอบใจเพียงอย่างเดียวคือในสหภาพโซเวียต หลี่พบและต่อมาแต่งงานกับหญิงชนชั้นสูงและช่างเรียงพิมพ์ชาวรัสเซีย ลิซา คิชกิน (เอลีซาเวตา ปัฟลอฟนา คิชกีนา; ; , เสียชีวิต 2015 ) ซึ่งต่อมาได้ย้ายมายังประเทศจีนพร้อมกับหลี่
ผลพวง
หลี่ได้รับเลือกเป็นสมาชิกของคณะกรรมการกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในการประชุมสภาแห่งชาติพรรคคอมมิวนิสต์จีนครั้งที่ 7 ซึ่งจัดขึ้นที่เหยียนอาน ใน ค.ศ. 1946 หลี่ถูกส่งตัวกลับมาประเทศจีน หลี่มาถึงภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีนเป็นครั้งแรกเพื่อทำงานให้กับหน่วยงานท้องถิ่นของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในฐานะรัฐมนตรีกิจการเมือง เมื่อสงครามกลางเมืองจีนปะทุขึ้นอีกครั้ง หลี่ได้รับแต่งตั้งเป็นหัวหน้าผู้แทนพรรคคอมมิวนิสต์จีนในคณะกรรมการอนุญาโตตุลาการทางทหารซึ่งประกอบด้วยสมาชิกจากก๊กมินตั๋งและสหรัฐ
สาธารณรัฐประชาชนจีน
 ]]
หลังการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนใน ค.ศ. 1949 หลี่กลับไปสู่ความเชี่ยวชาญหลักของเขา โดยได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีแรงงานเพื่อนำสหภาพแรงงาน หลี่อุทิศตนให้กับภารกิจเดิมของเขาและเสนอแนวทางเกี่ยวกับมาตรการการจัดการแบบประชาธิปไตยในภาคอุตสาหกรรม ซึ่งต่อมาถูกเรียกว่า ธรรมนูญโรงถลุงเหล็กอันชานโดยเหมา ขณะเดียวกัน หลี่ยังเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้งกลไกสภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน ในช่วงสงครามเกาหลี เขาได้รับแต่งตั้งเป็นเลขาธิการสภาป้องกันภัยทางอากาศโดยมีตำแหน่งเทียบเท่ารองนายกรัฐมนตรี ด้วยเขามีประสบการณ์ในการรับมือการโจมตีทางอากาศในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองระหว่างที่พำนักอยู่ในมอสโก
หลี่ยังคงเป็นผู้สนับสนุนการเป็นอิสระของสหภาพแรงงาน ซึ่งทำให้เขาขัดแย้งกับเหมา เขาเป็นรองประธานสหพันธ์สหภาพแรงงานจีนทั้งมวลจนถึง ค.ศ. 1958 และเป็นอธิการบดีคนแรกของสถาบันความสัมพันธ์ทางอุตสาหกรรมแห่งประเทศจีน
ผลที่ตามมาจากการแตกแยกระหว่างจีน–โซเวียต
หลังความแตกแยกระหว่างจีน–โซเวียตในทศวรรษ 1960 ชีวิตของหลี่ก็ลำบากขึ้นเรื่อย ๆ อีกครั้ง แม้ภรรยาของเขา ลิซา คิชกิน จะยื่นหนังสือเดินทางรัสเซียและถือสัญชาติจีนเพื่อแสดงความภักดีต่อสามีและประเทศของเขา แต่ก็ไม่มีทางที่จะคลี่คลายสถานการณ์ได้ โดยเฉพาะเมื่อการปฏิวัติวัฒนธรรมมาถึง คัง เชิงก็ไม่ละความพยายามในการประณามคู่ปรับเก่าของเขา หลี่ถูกตราหน้าว่าเป็นสายลับโซเวียตและถูกทรมานทั้งทางจิตใจและร่างกายโดยยุวชนแดง ภรรยาและลูกสาวของเขาก็ถูกจำคุกด้วยเช่นกัน
ว่ากันว่าหลี่ไม่สามารถเผชิญกับความอัปยศอดสูนี้ได้อีกต่อไป ผู้ทรมานเขาอ้างว่าหลี่ปลิดชีพตัวเองด้วยการกินยานอนหลับหลังเขียนจดหมายฉบับสุดท้ายถึงเหมาเสร็จสิ้น แต่แพทริก เลสคอต นักเขียนชีวประวัติของหลี่ ได้ตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับลักษณะการเสียชีวิตของเขา
หลี่ ซือเชิ่น ( ) เลขานุการส่วนตัวของหลี่ ลี่ซาน เขียนในภายหลังว่าเขาไม่เชื่อว่าหลี่ ลี่ซานจะมียาเม็ดมากพอจะฆ่าตัวตายได้ หลี่ ซือเชิ่นเป็นผู้รับผิดชอบดูแลการจ่ายยานอนหลับ เขานึกย้อนไปถึงการโต้เถียงกับหลี่ ลี่ซาน ผู้ที่ต้องการยาเพิ่มอีกหนึ่งเม็ดทุกคืนเนื่องจากการประชุมดูความดิ้นรน ส่งผลกระทบต่อการนอนหลับของเขา หลี่ ลี่ซานปัดความคิดที่ว่าเขาอาจฆ่าตัวตายว่าไร้สาระ: นี่มันเรื่องตลกสิ้นดี! ฉันฝ่าฟันความขัดแย้งและความวุ่นวายมาได้ตั้งหลายสิบปี แล้วนายคิดว่าฉันจะผ่านเรื่องแค่นี้ไปไม่ได้งั้นเหรอ? นายเป็นห่วงว่าฉันจะฆ่าตัวตายงั้นสิ? การฆ่าตัวตายมันคือการทรยศพรรค ฉันรู้เรื่องนั้นดีพอ; แล้วฉันจะกลายเป็นคนทรยศต่อพรรคอย่างนั้นเหรอ? มันน่าหัวเราะสิ้นดี ใน ค
งนั้นดีพอ; แล้วฉันจะกลายเป็นคนทรยศต่อพรรคอย่างนั้นเหรอ? มันน่าหัวเราะสิ้นดี ใน ค.ศ. 1980 กรมองค์การกลางในที่สุดก็อนุญาตให้ครอบครัวของหลี่ ลี่ซานอ่านรายงานชันสูตรพลิกศพของเขาได้ รายงานระบุความสูงของเขาผิดไป 15 ซม. และมีข้อผิดพลาดอื่น ๆ ที่ทำให้ครอบครัวยิ่งสงสัยในเรื่องราวการเสียชีวิตของหลี่ที่ได้รับการยอมรับ คณะกรรมการกลางยังได้จัดพิธีรำลึกถึงหลี่ด้วย
ใน ค.ศ. 1983 คณะกรรมการมณฑลหูเป่ย์ดำเนินการสอบสวนการฆ่าตัวตายของหลี่ แต่ก็ไม่ประสบผลสำเร็จและการเสียชีวิตของเขายังคงเป็นปริศนา

อ้างอิง