ไข่
ชนิดต่าง ๆ, เต่า, ปลากระดูกอ่อนหลายชนิด, หมึกกระดอง และผีเสื้อและผีเสื้อกลางคืนชนิดต่าง ๆ (คลิกที่ภาพเพื่อดูคำอธิบาย)]]
ไข่ ( ) เป็นภาชนะอินทรีย์ที่สัตว์สร้างขึ้นเพื่อบรรทุกเซลล์ไข่ที่อาจผ่านการปฏิสนธิแล้ว หรือที่เรียกว่าไซโกต ภายในภาชนะนี้ ตัวอ่อนจะถูกฟักจนกระทั่งกลายเป็นฟีตัสของสัตว์ที่สามารถอยู่รอดได้ด้วยตัวเอง ซึ่งเป็นจุดที่สัตว์จะฟักออกจากไข่ โครงสร้างการสืบพันธุ์ที่คล้ายกับไข่ในอาณาจักรอื่น ๆ จะถูกเรียกว่า "สปอร์" หรือในกลุ่มพืชมีเมล็ดจะเรียกว่า "เมล็ด" หรือในกลุ่มแกมีโทไฟต์จะเรียกว่า "เซลล์ไข่"
สัตว์ขาปล้องส่วนใหญ่, สัตว์มีกระดูกสันหลัง (ไม่รวมสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่ตกลูกเป็นตัว), และสัตว์จำพวกหอยจะวางไข่ แม้ว่าสัตว์บางชนิด เช่น แมงป่อง จะไม่ได้วางไข่ก็ตาม ไข่ของสัตว์เลื้อยคลาน, ไข่ของนก และไข่ของสัตว์จำพวกโมโนทรีม จะถูกวางไว้นอกน้ำและถูกล้อมรอบด้วยเปลือกไข่เพื่อการปกป้อง ซึ่งมีทั้งแบบที่ยืดหยุ่นและไม่ยืดหยุ่น ไข่ที่วางบนบกหรือในรังมักจะถูกรักษาไว้ในระดับอุณหภูมิที่อุ่นและเหมาะสมในขณะที่ตัวอ่อนเจริญเติบโต เมื่อตัวอ่อนพัฒนาอย่างเพียงพอก็จะฟักตัว คือการทำลายเปลือกไข่ออกมา ตัวอ่อนบางชนิดมีฟันเจาะไข่ชั่วคราวที่ใช้เพื่อแคร็ก เจาะ หรือทำลายเปลือกไข่หรือสิ่งห่อหุ้ม
สำหรับมนุษย์ ไข่เป็นรายการอาหารที่ได้รับความนิยมและปรากฏอยู่ในเมนูอาหารทั่วโลก ไข่ยังคงเป็นสัญลักษณ์สำคัญในคติชนวิทยาและปกรณัม โดยเป็นสัญลักษณ์ของชีวิต การรักษา และการเกิดใหม่ ไข่มักถูกนำมาใช้เป็นวัตถุในการตกแต่ง การสะสมไข่เคยเป็นที่นิยมในบางวัฒนธรรม แม้ว่าในปัจจุบันการกระทำดังกล่าวจะถูกสั่งห้ามในหลายเขตอำนาจศาล ไข่ไก่ยังถูกนำมาใช้ในการผลิตวัคซีนสำหรับโรคติดเชื้อต่าง ๆ อีกด้วย
วิวัฒนาการและโครงสร้าง
สิ่งมีชีวิตทุกชนิดที่สืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ ทั้งพืชและสัตว์ ต่างสร้างเซลล์สืบพันธุ์ เซลล์สืบพันธุ์เพศผู้คืออสุจิ (Sperm) มักจะเคลื่อนที่ได้ ในขณะที่เซลล์สืบพันธุ์เพศเมียคือเซลล์ไข่ (Ovum) โดยทั่วไปจะมีขนาดใหญ่กว่าและอยู่กับที่ (Sessile) เซลล์สืบพันธุ์เพศผู้และเพศเมียจะรวมตัวกันเพื่อสร้างเซลล์ไซโกต (Zygote) ในสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ ไซโกตจะแบ่งตัวอย่างเป็นระบบเป็นเซลล์ขนาดเล็กที่มีความเฉพาะเจาะจงมากขึ้น (กระบวนการเกิดเอ็มบริโอ) เพื่อให้ปัจเจกใหม่นี้พัฒนาไปเป็นตัวอ่อน (Embryo) ในสัตว์ส่วนใหญ่ ตัวอ่อนเป็นระยะเริ่มต้นที่อยู่กับที่ของวงจรชีวิต และตามมาด้วยการปรากฏตัว (นั่นคือการฟักตัว) ของระยะที่เคลื่อนที่ได้ ไซโกต หรือเซลล์ไข่เอ
าด้วยการปรากฏตัว (นั่นคือการฟักตัว) ของระยะที่เคลื่อนที่ได้ ไซโกต หรือเซลล์ไข่เอง หรือภาชนะอินทรีย์ที่อยู่กับที่ซึ่งบรรจุตัวอ่อนที่กำลังพัฒนาอยู่นั้น อาจเรียกว่า ไข่
ข้อเสนอใน ค.ศ. 2011 ระบุว่าแผนร่างร่างกาย (Body plans) ของสัตว์แบบไฟโลไทปิก (Phylotypic) มีต้นกำเนิดมาจากการรวมกลุ่มของเซลล์ก่อนที่จะมีระยะไข่ในชีววิทยาการเจริญ ในมุมมองนี้ ไข่คือนวัตกรรมทางวิวัฒนาการที่เกิดขึ้นในภายหลัง ซึ่งถูกคัดเลือกเนื่องจากบทบาทในการสร้างความสม่ำเสมอทางพันธุกรรมระหว่างเซลล์ของสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่เพิ่งเริ่มก่อตัว
ส่วนประกอบของไข่แดง (Yolk) ให้สารอาหารที่จำเป็นสำหรับการเจริญเติบโตของตัวอ่อน โปรตีนมากกว่าครึ่งในไข่แดงคือฟอสโฟไกลโคโปรตีน (Phosphoglycoproteins) ซึ่งเทียบเท่ากับโปรตีนในน้ำนมของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมหรือโปรตีนสะสมในเมล็ดพืช พอลิเพปไทด์วิเทลโลเจนิน (Vitellogenin; Vtg) เป็นสารตั้งต้นหลักของลิโพโปรตีน (Lipoproteins) และฟอสโฟโปรตีน (Phosphoproteins) ซึ่งเป็นส่วนประกอบของโปรตีนส่วนใหญ่ในไข่แดง สิ่งนี้เกิดขึ้นในสัตว์ที่วางไข่ทุกชนิด โดยในแมลงจะเรียกว่าวิเทลลิน (Vitellin) การสังเคราะห์ส่วนประกอบโปรตีนในไข่แดงเกิดขึ้นที่ตับ ในไข่ของสัตว์มีกระดูกสันหลังที่มีถุงน้ำคร่ำ ไข่แดงจะถูกล้อมรอบด้วยเมมเบรนของถุงไข่แดง (Yolk sac) ที่ยึดติดกับตัวอ่อน
แอลบูเมน (Albumen) หรือไข่ขาว คือชั้นของเหลวใสที่ล้อมรอบไข่แดง สารนี้มีคุณสมบัติชอบน้ำ (Hydrophilic) และทำหน้าที่เป็นแหล่งกักเก็บน้ำสำหรับตัวอ่อน โปรตีนหลักในไข่ขาวคือโอวัลบูมิน (Ovalbumin) ซึ่งมีปริมาณมากกว่าครึ่งหนึ่งของโปรตีนตามมวล บทบาทของโปรตีนชนิดนี้ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด โอโวมิวคอยด์ (Ovomucoid) ซึ่งคิดเป็น 11% ของแอลบูเมน เป็นสารก่อภูมิแพ้หลักในไข่

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

* 
*