พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ
พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ เป็นขั้นตอนสุดท้ายและเป็นเหตุการณ์ที่สำคัญที่สุดในพระราชพิธีพระบรมศพ

ก่อนการถวายพระเพลิงพระบรมศพ
 ขณะประดิษฐาน ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท]]
ก่อนการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ จะมีการจัดริ้วขบวนอัญเชิญเครื่องประกอบพระบรมราชอิสริยยศ พร้อมด้วยการอัญเชิญพระโกศพระบรมศพตามโบราณราชประเพณี ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพใช้เวลาดำเนินการรวม 4 วัน โดยเริ่มตั้งแต่วันที่ 26 จนถึงวันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2560 รวมถึงขั้นตอนของการอัญเชิญพระบรมอัฐิและพระบรมราชสรีรางคาร ต่างจากในอดีตที่งานพระบรมศพตามโบราณราชประเพณีอาจใช้เวลานานถึง 2 สัปดาห์ (14 วัน)
เมื่อการเตรียมการทุกอย่างพร้อมตามคติพุทธและพราหมณ์-ฮินดูแล้ว การถวายพระเพลิงพระบรมศพจะเริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการด้วยพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลในช่วงดึกเป็นครั้งสุดท้าย พระราชพิธีจัดขึ้น ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ภายในพระบรมมหาราชวัง ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระบรมศพเพื่อการบำเพ็ญพระราชกุศลตามระยะเวลาที่กำหนด โดยในปัจจุบันพระบรมศพจะประดิษฐานภายในหีบพระบรมศพซึ่งตั้งอยู่เบื้องหลังพระโกศ โดยพระโกศนั้นจะประดิษฐานอยู่บนพระแท่นเบญจาอันประณีตงดงามภายในพระที่นั่งเพื่อเป็นการถวายพระเกียรติยศตามโบราณราชประเพณี พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นประธานในพระราชพิธี พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ โดยมีพระสงฆ์สวดพระอภิธรรมและสวดมาติกา รวมถึงการสดับปกรณ์เป็นภาษาบาลี ทั้งนี้
งศ์ โดยมีพระสงฆ์สวดพระอภิธรรมและสวดมาติกา รวมถึงการสดับปกรณ์เป็นภาษาบาลี ทั้งนี้ ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพในระยะหลัง ยังมีการสวดพระพุทธมนต์เป็นภาษาจีนแต้จิ๋วโดยคณะสงฆ์จีนนิกายจากวัดต่าง ๆ ในชุมชนชาวไทยเชื้อสายจีนร่วมด้วย
ริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศ
 ประดิษฐานบนพระมหาพิชัยราชรถ]]
 ณ ท้องสนามหลวง เมื่อปีพุทธศักราช 2454]]
หลังเสร็จสิ้นพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลในช่วงค่ำของวันสุดท้าย ในตอนเช้าของวันถวายพระเพลิงพระบรมศพจะมีการประกอบพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลออกพระเมรุ ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ภายในพระบรมมหาราชวัง ซึ่งเป็นสถานที่ประดิษฐานพระโกศตามระยะเวลาที่กำหนด โดยก่อนหน้านั้น เจ้าพนักงานภูษามาลา สำนักพระราชวัง จะดำเนินการเปลื้องพระลองทองใหญ่ (เครื่องประดับชั้นนอกของพระโกศ) ออก ภายหลังเสร็จสิ้นพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลในช่วงเช้าและการถวายภัตตาหารแก่พระสงฆ์แล้ว ทหารจากกองพันที่ 1 กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ จะอัญเชิญพระโกศออกจากพระที่นั่งเพื่อประ
หารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ จะอัญเชิญพระโกศออกจากพระที่นั่งเพื่อประดิษฐานบนพระยานมาศสามลำคาน ณ บริเวณด้านนอกพระที่นั่ง โดยมีกองพันที่ 3 กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ เป็นกองทหารเกียรติยศถวายความเคารพ เมื่ออัญเชิญพระโกศประดิษฐานบนพระยานมาศสามลำคานเรียบร้อยแล้ว เจ้าพนักงานจะประกอบพระโกศจันทน์ครอบพระลองไว้อีกชั้นหนึ่ง พร้อมกับประดิษฐานพระนพปฎลมหาเศวตฉัตรเหนือพระโกศจันทน์บนพระยานมาศเพื่อเป็นการถวายพระเกียรติยศ ภายหลังการถวายความเคารพต่อพระโกศ เจ้าพนักงานจำนวน 60 นายจะอัญเชิญพระยานมาศสามลำคานออกจากพระบรมมหาราชวังทางประตูเทวาภิรมย์ทางทิศตะวันตกเพื่อเข้าสู่ถนนมหาราช ณ จุดดังกล่าว มีริ้วขบวนทหารกองเกียรติยศหนึ่งกองพันรอรับ
ตกเพื่อเข้าสู่ถนนมหาราช ณ จุดดังกล่าว มีริ้วขบวนทหารกองเกียรติยศหนึ่งกองพันรอรับพระโกศ พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ที่ร่วมในริ้วขบวน วงประโคมจากสำนักพระราชวัง และผู้เชิญเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศ ทั้งธงงอน ฉัตรหักทองขวาง โดยมีทหารม้าเกียรติยศจากสำนักงานตำรวจแห่งชาติจำนวน 2 นาย เป็นผู้นำขบวน
เมื่อพระยานมาศสามลำคานเคลื่อนเข้าสู่ริ้วขบวนและทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ให้สัญญาณด้วยกรับ ขบวนพระบรมราชอิสริยยศจะเริ่มเคลื่อนที่ในจังหวะเดินแบบเปลี่ยนเท้าบนถนนมหาราช แล้วจึงเลี้ยวซ้ายเข้าสู่ถนนท้ายวังและเดินต่อเนื่องไปยังบริเวณมุมกำแพงพระบรมมหาราชวังทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ณ จุดนี้ มีริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศขบวนที่ 2 ซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าเดิมในระดับกรมทหารรอรับอยู่ พร้อมด้วยพระมหาพิชัยราชรถ (หรือพระเวชยันตราชรถ) และราชรถน้อยซึ่งเป็นที่ประทับของสมเด็จพระสังฆราช ริ้วขบวนประกอบด้วยกลุ่มเจ้าพนักงานและพระสงฆ์ร่วมเดินนำไปตามถนนสนามไชย ผ่านวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) สวนสราญรมย์ และอาคารหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันออ
วัดโพธิ์) สวนสราญรมย์ และอาคารหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของเขตพระบรมมหาราชวัง ทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ปฏิบัติหน้าที่ถวายอารักขาและรักษาความปลอดภัยทั้งด้านหน้าและด้านท้ายของริ้วขบวน โดยมีคณะพระบรมวงศานุวงศ์ร่วมเดินในริ้วขบวนส่วนท้ายตามลำดับพระอิสริยยศ ในขณะที่ริ้วขบวนเริ่มเคลื่อนที่ จะมีพระเสลี่ยงกลีบบัวอัญเชิญสมเด็จพระสังฆราชหรือพระเถระผู้แทนพระองค์นำหน้าขบวนพระบรมราชอิสริยยศ โดยมีคณะสงฆ์ร่วมเดินในริ้วขบวน และมีเจ้าพนักงานจำนวน 16 นาย เป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่อัญเชิญพระเสลี่ยง ตลอดสองข้างทางของทั้งสองริ้วขบวน มีการตั้งแถวกองเกียรติยศโดยนักเรียนนายร้อยจากเหล่าทัพต่าง ๆ ร่วมกับทหารกองประจำการและนายทหารประทวน และเมื่
ยนักเรียนนายร้อยจากเหล่าทัพต่าง ๆ ร่วมกับทหารกองประจำการและนายทหารประทวน และเมื่อขบวนเริ่มเคลื่อนที่ จะมีการยิงสลุตเป็นชุดแรกเพื่อถวายพระเกียรติยศตามสัญญาณของริ้วขบวน
เมื่อพระยานมาศสามลำคานเคลื่อนมาถึงจุดเชื่อมต่อบริเวณหน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เจ้าพนักงานจะอัญเชิญพระโกศทองใหญ่ลงจากพระยานมาศเพื่อส่งต่อเข้าสู่เกรินบันไดนาค ท่ามกลางการเฝ้าทูลอัญเชิญของพระบรมวงศานุวงศ์ ในขณะเดียวกันได้มีการอัญเชิญพระนพปฎลมหาเศวตฉัตรที่มีขนาดใหญ่กว่าเดิมขึ้นกางกั้น เมื่อเสร็จสิ้นการส่งต่อพระโกศเป็นที่เรียบร้อยแล้ว เจ้าพนักงานจะเคลื่อนพระยานมาศสามลำคานออกจากพื้นที่ริ้วขบวน หลังจากนั้น พระสงฆ์สวดสดับปกรณ์ แล้วจึงอัญเชิญพระโกศทองใหญ่โดยมีเจ้าพนักงานแต่งกายตามราชประเพณีเฝ้ากำกับ เพื่ออัญเชิญพระโกศขึ้นสู่พระมหาพิชัยราชรถ ซึ่งเป็นจุดที่กำลังพลประกอบด้วย เจ้าพนักงานเฝ้าละอองธุลีพระบาทอัญเชิญพระโกศ 6 นาย, เจ้าพนักงานฉุดชักราชรถ 21
้วย เจ้าพนักงานเฝ้าละอองธุลีพระบาทอัญเชิญพระโกศ 6 นาย, เจ้าพนักงานฉุดชักราชรถ 216 นาย และเจ้าพนักงานประจำเกริน 10 นาย พร้อมด้วยทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์แซงเสด็จ 48 นาย และเจ้าพนักงานจากริ้วขบวนที่หนึ่งอีก 16 นาย ตั้งแถวรอรับริ้วขบวนอย่างพร้อมเพรียง เมื่ออัญเชิญพระโกศประดิษฐานบนบุษบกเหนือพระมหาพิชัยราชรถเสร็จสิ้นแล้ว จะมีการถวายความเคารพด้วยการทำวันทยหัตถ์ (Royal Salute) พร้อมกันนั้น วงดุริยางค์ทหารจะบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีเพื่อถวายพระเกียรติยศแด่พระมหากษัตริย์และพระบรมราชินี หรือบรรเลงเพลงมหาชัยเพื่อถวายพระเกียรติยศแด่พระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง ในขณะเดียวกัน เจ้าพนักงานอีก 2 นายจะสวดนำทางอยู่ทางทิศเหนือและทิศใต้ของพระโกศ และสมเด็จพระสังฆราชจะเ
ักงานอีก 2 นายจะสวดนำทางอยู่ทางทิศเหนือและทิศใต้ของพระโกศ และสมเด็จพระสังฆราชจะเสด็จขึ้นประทับ (หรือพระสงฆ์ผู้แทนพระองค์จะขึ้นนั่ง) บนราชรถน้อย เพื่อทรงท่องบทสวด (หรือท่องบทสวดในกรณีพระสงฆ์ผู้แทนพระองค์) นำริ้วขบวน โดยมีเจ้าพนักงานฉุดชักราชรถน้อยจำนวน 74 นาย เป็นผู้ฉุดชักสายชนวนให้เคลื่อนไปข้างหน้า เมื่อสัญญาณกรับดังขึ้นพร้อมกับเสียงแตรเดี่ยวให้สัญญาณ ริ้วขบวนพระบรมศพจะเริ่มเคลื่อนที่อย่างช้าๆ ในจังหวะเดินเท้า โดยวงประโคมจะเริ่มบรรเลงเพลงตามราชประเพณี ในขณะที่วงดุริยางค์ทหารบรรเลงเพลงพญาโศกผลงานพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต พระบรมวงศานุวงศ์เสด็จพระราชดำเนินตามท้ายพระมหาพิชัยราชรถ ซึ่งเคลื่
สวรรค์วรพินิต พระบรมวงศานุวงศ์เสด็จพระราชดำเนินตามท้ายพระมหาพิชัยราชรถ ซึ่งเคลื่อนไปตามถนนสนามไชย จากนั้นเคลื่อนตรงไปผ่านถนนราชดำเนินมุ่งหน้าสู่มณฑลพิธีท้องสนามหลวง และเข้าสู่บริเวณพระเมรุมาศทางด้านทิศใต้หรือทิศเหนือของสนาม (ซึ่งเป็นจุดประดิษฐานพระโกศ) ตลอดระยะเวลาที่ริ้วขบวนเคลื่อนที่ กองพันทหารปืนใหญ่ที่ 1 กรมทหารปืนใหญ่ที่ 1 รักษาพระองค์ จะทำการยิงสลุตถวายพระเกียรติยศ โดยยิงห่างกันนาทีละ 1 นัด หากเป็นงานพระบรมศพพระมหากษัตริย์หรือพระบรมราชินีจะทำการยิงสลุตจำนวน 21 นัด (และ 19 นัด สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์) พระโกศทองใหญ่ตามด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ ตลอดจนข้าราชบริพารและมหาดเล็กในพระองค์ ในขณะที่ด้านหน้าพระโกศทองใหญ่มีนายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีเป็นผู
เมื่อริ้วขบวนพระบรมศพหยุดลงที่ด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือของพระเมรุมาศ จะมีการอัญเชิญพระโกศจากพระมหาพิชัยราชรถโดยทางเกรินบันไดนาค เพื่อประดิษฐานบนพระยานมาศสามลำคาน หรือบนราชรถปืนใหญ่ (สำหรับพระมหากษัตริย์ผู้ทรงดำรงพระราชอิสริยยศจอมทัพไทยหรือพระบรมวงศานุวงศ์ที่ทรงดำรงพระยศทางทหารระดับสูง ซึ่งเป็นพระราชนิยมที่เริ่มขึ้นตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า ในปี พ.ศ. 2469 ตามแบบธรรมเนียมของสหราชอาณาจักรในการอัญเชิญพระศพด้วยรถปืนใหญ่) ซึ่งไม่ว่าจะเป็นการอัญเชิญด้วยพระยานมาศสามลำคานหรือราชรถปืนใหญ่ก็ตาม จะมีการประดิษฐานพระนพปฎลมหาเศวตฉัตรกางกั้นอยู่เหนือพระโกศด้วยเสมอ เมื่ออัญเชิญพระโกศขึ้นประดิษฐานบนพระยานมาศสามลำคา
กางกั้นอยู่เหนือพระโกศด้วยเสมอ เมื่ออัญเชิญพระโกศขึ้นประดิษฐานบนพระยานมาศสามลำคานหรือราชรถปืนใหญ่เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์จะวันทยหัตถ์ถวายความเคารพเป็นครั้งสุดท้าย ก่อนที่ริ้วขบวนสุดท้ายจะเริ่มเคลื่อนที่เมื่อได้รับสัญญาณกรับ ผู้ร่วมในริ้วขบวนส่วนใหญ่ พร้อมด้วยสมเด็จพระสังฆราชที่เสด็จประทับบนพระที่นั่งราเชนทรยาน จะเริ่มเดินขบวนเวียนซ้าย (อุตราวัฏ) รอบพระเมรุมาศ (ซึ่งเปรียบเสมือนเขาพระสุเมรุตามคติพุทธ-พราหมณ์) จำนวน 3 รอบ และสิ้นสุดการเดินริ้วขบวนในรอบที่ 3 เมื่ออัญเชิญพระโกศลงจากราชรถแล้ว จะประดิษฐานพระโกศที่เกรินบันไดนาคโดยมีเจ้าพนักงานคอยหมุนกลไกเพื่ออัญเชิญขึ้นสู่พระจิตกาธานภายในพระเมรุมาศ ในระหว่างที่อัญเชิญพระโกศและหีบ
ลไกเพื่ออัญเชิญขึ้นสู่พระจิตกาธานภายในพระเมรุมาศ ในระหว่างที่อัญเชิญพระโกศและหีบพระศพเข้าประดิษฐานตามตำแหน่งนั้น วงปี่พาทย์นางหงส์และวงปี่พาทย์มอญจะบรรเลงเพลงประโคมตามโบราณราชประเพณี ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีอัญเชิญพระโกศขึ้นประดิษฐานแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว หรือสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์เสด็จพระราชดำเนินกลับเพื่อพักพระอิริยาบถ ส่วนข้าราชการชั้นผู้ใหญ่และผู้ปฏิบัติหน้าที่ในริ้วขบวนหลักทั้งหมดจึงแยกย้ายไปพักรับประทานอาหารกลางวัน
การถวายพระเพลิงพระบรมศพ
ต่อมาในเวลาบ่าย มีการประกอบพระราชกุศลทักษิณานุปทานอีกวาระหนึ่ง และเมื่อเข้าสู่ช่วงค่ำ จึงเริ่มพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพอย่างเป็นทางการ (การถวายพระเพลิงจำลอง) ในระหว่างที่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว หรือพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ ทรงวางดอกไม้จันทน์เพื่อถวายความเคารพเป็นครั้งสุดท้ายนั้น พนักงานเป่าแตรนอนบรรเลงเพลงรับส่งเสด็จ (Last Post) นำก่อน จากนั้นกองพันที่ 1 และกองพันที่ 3 กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ฯ พร้อมด้วยกองพันที่ 5 กรมทหารราบที่ 11 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ฯ ได้ร่วมกันถวายความเคารพเป็นครั้งสุดท้าย ตามด้วยการยิงปืนเล็กยาวถวายพระเกียรติ 3 ชุด และการยิงปืนใหญ่ถวายพระเกี
้งสุดท้าย ตามด้วยการยิงปืนเล็กยาวถวายพระเกียรติ 3 ชุด และการยิงปืนใหญ่ถวายพระเกียรติ ในขณะที่วงดุริยางค์ทหารบรรเลงเพลงพญาโศกเป็นวาระสุดท้าย ในขณะที่กองเกียรติยศสวนสนามออกจากบริเวณพระเมรุมาศ ตามสถานที่ต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ทั่วกรุงเทพมหานคร ตามจังหวัดต่าง ๆ ทั่วภูมิภาค รวมถึงในต่างประเทศ ณ สถานเอกอัครราชทูตและสถานกงสุลประจำประเทศต่าง ๆ ได้เปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วไปรวมถึงนักท่องเที่ยวร่วมวางดอกไม้จันทน์เพื่อถวายความอาลัยและน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณเป็นวาระสุดท้าย เมื่อถึงเวลาประมาณ 22.00 น. จึงเริ่มพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพจริง โดยเจ้าพนักงานจะดำเนินการเปลื้องพระลองทองใหญ่หรือเครื่องประกอบพระอิสริยยศภายนอกออกก่อน จากนั้นจึงอัญเชิญหีบพระศพเข้
ลองทองใหญ่หรือเครื่องประกอบพระอิสริยยศภายนอกออกก่อน จากนั้นจึงอัญเชิญหีบพระศพเข้าสู่เตาเผาไฟฟ้า (Hydraulic Tappet Pyre) ซึ่งติดตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของพระจิตกาธาน โดยขั้นตอนการถวายพระเพลิงจริงผ่านระบบไฮดรอลิกนี้ได้เริ่มนำมาใช้เป็นครั้งแรกนับแต่ปี พ.ศ. 2551 เป็นต้นมาคือในงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมพระนราธิวาสราชนครินทร์ บดินทรเชษฐภคินี ในเวลาเดียวกัน เพื่อเป็นเครื่องหมายแห่งการสิ้นสุดช่วงเวลาการไว้ทุกข์ตามโบราณราชประเพณี ได้มีการจัดแสดงมหรสพสมโภช ทั้งการแสดงโขน ละคร และการละเล่นต่าง ๆ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่รื้อฟื้นขึ้นมาอีกครั้งในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี