موضوع تورم مسیله اصلی این روزهای اقتصاد است که هم معیشت مردم و هم فعالیت‌های اقتصادی را تحت ت ثیر قرار داده، از طرفی موجب شده است که نگاه مردم به هر کالایی سرمایه‌ای شود، حتی مصرفی‌ترین کالا، به این معنی که هیچ کس حاضر نیست پول را در دست خود نگه دارد و می‌خواهد هرچه زودتر این پول را به کالا تبدیل کند تا از کاهش ارزش پول عقب نماند، که همین مسیله خودش به رشد قیمت‌ها و تورم دامن می‌زند.این‌که چرا مشکل تورم در ایران هنوز حل نشده است و چرا ما جزو معدود کشورهای دنیا با نرخ تورم بالا هستیم، کارشناسان حوزه اقتصاد دلایل متعددی را عنوان می‌کنند و البته هر کدام ایده‌هایی هم برای حل مشکل داشته‌اند و دارند. گروه اقتصادی در ادامه بررسی‌های کارشناسی موضوع تورم در ایران و بیان راه‌حل‌ها، این بار به‌سراغ دکتر علی صالح‌آبادی کارشناس مسایل مالی، بانکی و اقتصادی رفته است.صالح‌آبادی رییس اسبق سازمان بورس و مدیرعامل فعلی بانک توسعه صادرات در این گفتگو به بیان 4 ریشه اصلی تورم در ایران و طرح برخی ایده‌ها برای حل این معضل می‌پردازد و اتکای به دلارهای نفتی را مهمترین ریشه تورم در ایران می‌داند و معتقد است تا ریال و دلار در ایران شناسنامه‌دار نشوند، این مشکل پابرجا خواهد ماند.ولی افزایش پایه‌های مالیاتی را یکی از مهمترین راه‌حل‌ها می‌داند و یک پیشنهاد ویژه هم در خصوص خنثی کردن تورم دلارهای نفتی دارد و معتقد است باید بدهی‌های ارزی به‌شکل ریالی تسویه شود.صالح‌آبادی که خود مدیرعامل بانک است، سهم بانک‌ها در تورم را قابل توجه می‌داند و دلیل آن را بحث اضافه‌برداشت‌های برخی بانک‌ها از منابع بانک مرکزی ارزیابی می‌کند، جالب اینکه وی که رییس اسبق سازمان بورس هم بوده است، وضعیت امروز بورس را هم یکی از دلایل تورم ارزیابی می‌کند و می‌گوید: هم به‌لحاظ واقعی و هم انتظاری، به افزایش قیمت‌ها دامن زده شده است. همانطور که شما اشاره کردید اگر به ریشه‌های تورم بخواهیم اشاره بکنیم البته دلایل متعدد است طبعا‌من شاید همه زوایا را نگویم بالاخره بخشی از زوایا که الان به نظر من مهم می‌رسد را عرض می‌کنم. یکی از مشکلاتی که ما داریم اتکای سیاست‌های مالی و بودجه‌ای دولت به منابع نفت و منابع حاصل از فروش نفت و بانک مرکزی است که تحت عنوان "عدم استقلال بانک مرکزی" از آن یاد می‌شود.وقتی بحث استقلال بانک مرکزی پیش می‌آید همه فکر می‌کنند اگر رییس کل بانک مرکزی را اگر آقای X یا Y انتخاب کند، استقلال ایجاد می‌شود یا نمی‌شود؟ اصلا بحث انتخاب رییس کل نیست بحث این است که اتکای سیاست‌های بودجه‌ای‌ما به بانک مرکزی باید از بین برود، به نظر من این خیلی مهم است که بودجه ما تا زمانی که به بانک مرکزی و به سیاست‌های پولی وصل باشد، طبیعی است که این مشکل حل نمی‌شود.در طول سالیان چون اقتصاد ما نفتی بوده و بودجه دولت از محل فروش نفت تامین می‌شده زمانی که ما نفت را به کشورهای خریدار می‌فروشیم ارز حاصل از فروش نفت به حساب‌های بانک مرکزی واریز می‌شده، بانک مرکزی درواقع این ارزها را خریداری می‌کند و به مشتریان ریال می‌دهد بنابراین نگاه دولت به بانک مرکزی است که نفتی را که فروخته ریال آن را بانک مرکزی به دولت بدهد، این ارز در اختیار بانک مرکزی است و بانک مرکزی باید به دولت ریال بدهد، بانک مرکزی این ارز را در دوره‌هایی که تحریم نیست، به واردکنندگان می‌فروشد ریال می‌گیرد و به دولت می‌دهد. اگر بتواند همه این ارز را در یک فرآیندی به واردکنندگان بفروشد،‌ریال تامین کند، اشکال آن کمتر است یعنی پول جدیدی خلق نکند.یک زمانی بانک مرکزی ریال را به دولت می‌دهد و بعدا ارز را در بازار می‌فروشد این خلق نقدینگی می‌کند! بانک مرکزی اول ارز را از دولت می‌خرد ریال را به دولت می‌دهد و بعدا در بازار ارز را می‌فروشد، پس یک خلق نقدینگی می‌کند. بله سرعت گردش پول، این باعث تورم می‌شود. در دوره‌های تحریمی هم ما محدودیت دسترسی به منابع داریم. این انتشار نقدینگی است.بله. این هم باز اتکای دولت به سیاست‌های بانک مرکزی است یعنی یک بخشی هم همین است، من حالت خوبش را گفتم، شما حالت بد آن گفتید که درست است، بانک مرکزی می‌گوید برای تقویت ذخایرم ریال می‌دهم و این باز خلق نقدینگی ایجاد می‌کند.یک حالت دیگر که در دوران تحریم و محدودیت‌ها شاهد هستیم این است که مثلا یک پولی در یک حسابی در یک کشوری است، این پول به دلیل محدودیت‌های تحریمی قابل مصرف نیست و نمی‌شود این پول را انتقال داد، بانک مرکزی این ارز را می‌خرد و ریال می‌دهد و آن ارز هم عملا به دلیل محدودیت‌ها وارد چرخه اقتصادی نمی‌شود. پس اتکای سیاست‌های بودجه‌ای دولت به نفت و بانک مرکزی یک دلیل است که این واقعا یک ریشه تورم است.، همین فرهنگ کار و تلاش را در کشور پایین می‌آورد. ما بایستی تلاش و کوشش کنیم، ثروت تولید کنیم از ثروت تولیدشده مالیات بگیریم و کشور را اداره بکنیم. دقیقا، با ثروت‌آفرینی نه با ثروت‌فروشی، باید مالیات بگیریم و کشور را اداره بکنیم و همه جای دنیا هم همین است.پس یکی از ایرادهای ما اتصال سیاست‌های بودجه‌ای و مالی دولت به سیاست پولی و ارزی است، این هم روی اثر مثبت و منفی می‌گذارد و هم اینکه آن سیاست بودجه‌ای باعث می‌شود که غلبه کند یعنی تامین منابع دولت و اینکه دولت بودجه‌اش را تامین بکند بر سیاست‌های پولی و ارزی بانک مرکزی اثرگذار است، آن در حاشیه می‌رود و این اول می‌شود.راه‌حل اساسی این است که همانطور که مقام معظم رهبری سالیان قبل بارها تاکید کردند که اتکای بودجه به نفت را هر سال کاهش بدهید به سمت این بروید که یک روزی ما نفت صادر نکنیم و کشور را اداره کنیم، حالا تحریم هم مطرح نبود. لذا این یک سیاست اصولی است یعنی بالاخره الان فروش نفت ما صفر یا کم شده است از یک طرف بد است چون ما اتکا داشتیم ولی از آن طرف دیگر یک فرصت، الزام و اجباری است که برویم راهکارهای جایگزین ایجاد بکنیم برای اینکه بتوانیم تامین منابع بکنیم. این خلق محض نقدینگی است. بنابراین راهکار ریشه‌ای آن این است که ما به این سمت برویم که راهکارهای جایگزین ایجاد کنیم و سیاست‌های پولی و مالی‌مان را از هم مستقل کنیم و این استقلال بانک مرکزی می‌شود. سیاست‌های بودجه‌ای و درآمد نفتی که در بودجه می‌آید، حاکم بر سیاست‌های پولی و ارزی ما می‌شود، درحالی که سیاست‌های پولی و ارزی باید مستقل از سیاست‌های بودجه‌ای دولت باشد، درواقع سیاست‌های پولی و مالی مستقل از هم باشند. این یک ریشه تورم بالا در کشورمان است.یک ریشه هم که لابه‌لای مطالب عرض کردم این است که ما عادت کردیم از این مسیر تامین مالی کرده و منابع مالی تهیه کنیم و نرفتیم پایه‌های مالیاتی را گسترش بدهیم. پیشنهاد من به مجلس جدید و با همکاری دولت این است که ما به جای اینکه نرخ مالیات را اضافه کنیم پایه‌های مالیاتی را گسترش بدهیم، این کار پیچید‌ه‌ای نیست، برای این بخش هم باید سرمایه‌گذاری در بخش‌های آی‌تی و فنی شود که هر چه سرمایه‌گذاری شود به نظرم جای دوری نمی‌رود و هم وضع قانون شود مثلا موردی که اخیرا تصویب شد، از خانه‌های خالی مالیات بگیریم و این یک پایه مالیاتی جدید است.ما فعالیت‌های سودگرانه را رها کردیم به نظرم یکی از منابع درآمدی دولت می‌تواند گسترش پایه‌های مالیاتی باشد، اولا معاملات در کشور باید شفاف باشد من این را بارها گفتم،اگر ردیابی وجوه مشخص شود، نتایج بسیار مهمی خواهد داشت ضمن آنکه ردیابی تراکنش‌ها برای مالیات هم مهم است و می‌تواند بر این موضوع اشراف پیدا بکند. اولا همه اقشار باید مالیات بدهند، اینکه در کشورهای دیگر اشخاص حقیقی اظهارنامه می‌دهند در ایران هم باید اشخاص حقیقی اظهارنامه بدهند. ما باید جامع نگاه کنیم اگر یک تکه از پازل را نگاه کنیم می‌توانیم لطمه بزنیم مثلا بگوییم از سهام و سپرده مالیات بگیریم و از خرید و فروش ملک مالیات نمی‌گیریم مشخص است پول از اینجا به ملک می‌رود و آنجا تورم ایجاد می‌کند. این خیلی خوب است هم مالیات بر مجموع درآمد و هم مالیات بر معاملات و تکرر معاملات، این را هم می‌شود در بورس پیاده کرد و هم در ملک و ارز و طلا و در همه فعالیت‌های اقتصادی. باید جلوی فعالیت‌های بی‌شناسنامه گرفته شود، هر فعالیت اقتصادی شناسنامه‌دار شود و اگر ردیابی وجوه که بالاخره از طریق بانک اتفاق می‌افتد (که البته این فرآیند الان شروع شده و باید تکمیل شود)، اجرایی شود آثار بسیار مثبتی خواهد داشت به نظرم ما باید بتوانیم با کمک سیستم بانکی و کمک سیستم مالیاتی پایا و وضع قوانین و سیستم‌های فنی پایه‌های مالیاتی را گسترش بدهیم به گونه‌ای که درآمدهای دولتی از محل مالیات به گونه‌ای در طول زمان افزایش پیدا بکند که نفت به حاشیه برود و آن وقت آن استقلال سیاست‌های پولی و مالی اتفاق می‌افتد، رییس کل را هر کسی می‌خواهد انتخاب کند مهم نیست، مهم این است که این اتکا نباشد. البته اینجا کشش تقاضا هم مطرح است، رکود و رونق ملک هم در این قضیه موثر است، یک بحث دیگر فرض کنیم این اتفاق بیفتد، یکبار این اتفاق می‌افتد همیشه که نمی‌توانند این کار را تکرار بکنند ما معامله دست‌اول یکبار را نباید ببینیم باید ببینیم این یک موضوع درآمد پایدار برای دولت، برای بلندمدت تبدیل می‌شود، این خیلی مهم است، مگر کشورهای پیشرفته اینها را ندارند؟ همه کشورها وی‌ای‌تی را دارند.پس بنابراین وی‌ای‌تی ممکن است در کوتاه‌مدت یک تورمی ایجاد بکند ولی در بلندمدت جای خودش را پیدا می‌کند و در اقتصاد ما جا می‌افتد. این هم می‌تواند کمک کند ولی مشکل را اساسی حل نمی‌کند ولی بخشی از مشکل را حل می‌کند. یک مثال دیگر میخواهم در این خصوص مطرح کنم امسال دولت گفته است یک مبلغی بیش از 2 میلیارد دلار بابت کرونا از حساب صندوق توسعه ملی برداشت و به اشخاص و شرکت‌های زیان‌دیده پرداخت شود، الان صندوق توسعه ملی شاید این پول را نداشته باشد شاید اولویت‌های دیگری داشته یا حتی منابعش مسدود باشد، ما بیاییم اینها را به ریال تبدیل کنیم دوباره همان خلق نقدینگی است.راهکار این است که الان یکسری شرکت‌ها و مجموعه‌ها از سیستم بانکی ارز گرفتند و رفتند پروژه اجرا کردند، الان پروژه آنها تکمیل شده و به مرحله تولید و درآمد رسیده است، آنها به جای اینکه بیایند به ما ارز بدهند، (اگر هم ارز داشته باشند باید به بانک مرکزی پاسخگو باشند و باید ارزشان را وارد چرخه تجاری بکنند اگر نکنند یک جای دیگری یقه آنها را می‌گیرند.) ریال به نرخ روز بدهند نه نرخ دولتی و مانند حساب ذخیره ارزی، به نرخ روز ریال پرداخت کنند و ما این ریال را به صندوق توسعه ملی بدهیم و قسط ارزی آنها را تسویه کنیم.جمع می‌شود و آن منابعی هم که برای کرونا درنظر گرفتند تامین می‌شود این یکی از راهکارها است، با صندوق هم صحبت کردیم صددرصد با این روش موافق است. اگر دولت یا صندوق توسعه ملی مطالبات ارزی دارد، به ریال نیاز دارد بگوید به نرخ روز به جای اینکه به من ارز بدهید، ریال بدهید من ارز شما را تسویه می‌کنم، هم ریال آن تامین شده و هم از جامعه جذب شده است و با آن روش اول این دو را مقایسه می‌کنیم. 2 ٫ 7 میلیارد دلار یا یورو از صندوق بردارید این را به ریال تبدیل کنید و بابت کرونا بدهید. فرض کنیم منابع صندوق مسدود است،‌در دسترس نیست و مشکلاتی وجود دارد البته تبدیل کردن آن به ریال یعنی تورم‌زایی، ما به جای این کار بگوییم از محل طلب‌هایی که صندوق از مردم و شرکت‌ها دارد، ارز هم طلب دارد به نرخ روز ریال از آن بگیرد و ریال را بابت کرونا بدهید و بدهی آن شرکت را هم تسویه کنید. اگر صادرات و ارز دارد باید ارزش را طبق مقررات برگشت ارز حاصل از صادرات، وارد چرخه تجاری کشور کند، اگر هم برنگرداند به قوه قضاییه معرفی می‌شود و رسیدگی می‌شود.بنابراین این هم یکی از سازوکارها در تکمیل صحبت شما است و این مساله این روزها خیلی مهم است و این مساله می‌تواند یکی از ریشه‌های تورم را حل بکند.یک بحث دیگر که ما ریشه‌ای در بحث تورم داریم متاسفانه به بهره‌وری پایین در اقتصاد برمی‌گردد، چرا تورم در کشور ما بالاست؟ چون بهره‌وری تولید و فعالیت‌های اقتصادی در کشور ما پایین است، رشد اقتصادی از چه محلی تامین می‌شود؟ یک بخشی از آن رشد تولید است، یک بخشی هم بهره‌وری تولید است، یعنی یکی از اقلام تشکیل‌دهنده رشد اقتصادی، بهره‌وری است و متاسفانه در کشور ما بهره‌وری پایین است، ما اگر می‌خواهیم رشد اقتصادی را بالا ببریم و تورم را پایین بیاوریم باید رشد بهره‌وری داشته باشیم و بهره‌وری را بالا ببریم.یک بخشی از پایین بودن بهره‌وری در اقتصاد ما به اقتصاد دولتی و تفکر دولتی برمی‌گردد و این باعث شده کارایی پایین باشد مثلا در یک شرکت خصوصی با یک میزان تولید یک میزان سود ایجاد می‌کند، همان را در ساختار دولتی می‌بینید که تمام امکانات آن شرکت را دارد هم سودش پایین‌تر است و هم پرسنل آن بیشتر است و ناکارآمدی فراوان دارد.به نظر من این هم خیلی مهم است که باید بهره‌وری را در اقتصاد کشور بالا ببریم. چه کنیم بهره‌وری را بالا ببریم؟ یک دلیل آن به دولتی بودن ساختارهای ما در کشور برمی‌گردد که این هم به عنوان یکی از ریشه‌های تورم است، چون وقتی بهره‌وری پایین است رشد اقتصادی پایین می‌آید، تورم بالا می‌رود.متاسفانه در طول سالیان مختلف اقتصاد ما واردات‌محور بوده تا صادرات‌محور، حتی یک بازنشسته بانکی به من می‌گفت قبل از انقلاب ما را به خارج می‌بردند و به ما درس بانکداری بین‌المللی یاد می‌دادند هر چه به ما یاد می‌دادند بانکداری برای واردات بود نه بانکداری برای صادرات، علم بانکداری وارداتی که ما برای اینکه کالایی از خارج وارد کنیم ال‌سی چگونه باز کنیم، ال‌سی برای واردات است و اینها را به ما یاد می‌دادند و نمی‌گفتند شما اگر بخواهید کالا صادر کنید روش بانکی آن چگونه است!شما درنظر بگیرید اگر ما 40 میلیارد دلار صادرات غیرنفتی داشته باشیم و همین مقدار هم نفت داشته باشید حدود 80 ، 90 میلیارد دلار صادرات ما می‌شود و قطعا‌واردات ما از این کمتر بوده است، مثلا 50 ، 60 میلیارد دلار، باز هم از صادرات ما کمتر بوده یعنی تراز تجاری ما مثبت بوده است.چه افرادی ارز صادرکنندگان را در بازار می‌خرند؟ وقتی شما برای همه کالاها واردات انواع و اقسام گروه‌های 10 گانه کالایی ارز تخصیص می‌دهید هیچ واردکننده‌ای ترغیب نمی‌شود برود از بازار آزاد ارز تامین کند، از سامانه مربوطه ارز خود را 20 درصد ارزان‌تر تامین می‌کند.ارزی که حاصل از صادرات سالی 40 میلیارد دلار در بازار عرضه می‌شود، چه کسی این ارز را می‌خرد؟ یک گروه‌های خیلی محدودی که ارز مبادله‌ای به آنها داده نمی‌شد تعداد آنها خیلی کم بود، یک بخش اینها بودند که ارز آزاد می‌خریدند، یک عده‌ای افرادی که می‌خواستند از کشور ارز خارج کنند اینکه می‌گویند در گرجستان و کانادا خانه خریدند، ارزشان را از کجا آورده‌اند؟ این ارز از بازار آزاد تامین شده است، ریال داده ارز خارج از کشور گرفته و خانه خریده است، این خروج ارز از کشور می‌شود. یکسری کالاهای قاچاق، ارز کالاهای قاچاق از کجا تامین می‌شود؟ از بازار آزاد یکسری هم ارز و اسکناس می‌خرند و در خانه نگهداری می‌کنند. پس ارزی که در بازار آزاد فروخته می‌شود به عنوان ارز بدون شناسنامه به اقتصاد کشور کمکی نمی‌کند.نظر من این است که ارز بی‌شناسنامه نباید در کشور داشته باشیم و هر ارزی باید شناسنامه داشته و در چرخه تجاری کشور باشد البته قیمت آن هم باید عادلانه باشد. نمی‌گویم تک‌نرخی چراکه این نباشد که ارز یارانه‌ای بدهیم و این ارز وارد بازار شود و من نتوانم مدیریت و نظارت بکنم و سود ناشی از تفاوت به جیب یک عده دلال برود. اگر بتوانیم نظارت کنیم تا حلقه آخر که به قیمت مناسب به دست مصرف‌کننده برسد، می‌شود ارز ترجیحی هم داد ولی داستان صادرات غیرنفتی ما در طول سالیان به نظر من آنطوری که باید در خدمت اقتصاد ملی قرار می‌گرفت، کمتر قرار گرفته است. شما در برخی مقاطع را واقعی نکردید و مصنوعی پایین نگه می‌دارید درحالی که حداقل در سال معادل تورم (معادل تفاوت تورم داخل و خارج که قاعده علمی دارد) هم باید اصلاح شود.در بالا هم عرض کردم سیاست‌های ارزی و پولی ما با سیاست‌های بودجه‌ای قاطی است، بانک مرکزی با فراغ بال نمی‌تواند برود سیاست‌های ارزی و پولی را راحت اجرا بکند. من می‌گویم وقتی شما را برای یک دوره طولانی ثابت نگه می‌دارید درحالی که تورم هم دارید همه می‌دانند این مصنوعی است، پایین نگه داشتن به شکل غیرواقعی در یک دوره‌بلندمدت دو اثر خیلی بد دارد، یک اثرش این است که واردات را تشویق و تولید داخل را نابود می‌کند، تولید داخل با خارج نمی‌تواند رقابت کند، تولید داخلی ضعیف و واردات تشویق می‌شود و زمینه آماده می‌شود برای شرایطی که یکدفعه پرش می‌کند و وقتی پرش اتفاق می‌افتد باعث می‌شود تورم در جامعه ایجاد شود بگذریم که ریشه‌خلق نقدینگی سر جایش است. را تعدیل کنیم و نگوییم واردات ارزان‌تر از داخل است. دقیقا. اگر متناسب با تورم هم رشد کند، نه متناسبا رشد کرده یعنی یک رشد تورمی در داخل اتفاق افتاده هم به همان تناسب رشده کرده است. دقیقا. ما هر چند سال یکبار یک پرش را تجربه می‌کنیم. ما کشوری هستیم که دشمنان به ما نگاه سوء دارند، من می‌گویماگر تولید ما در خارج بازار داشت یعنی تولید ما صادراتی و رقابت‌محور است و قیمت تمام‌شده آن قابل رقابت است. تولیدی که صادرات‌محور است حداقل دو خاصیت دارد یکی قیمت آن قابل رقابت است یکی کیفیت آن قابل رقابت است، بهره‌وری هم حتما‌می‌تواند در این باشد اگر باکیفیت و قیمت مناسب است یعنی بهر‌ه‌ور است. بنابراین ما باید صادرات را تقویت کنیم.: اصلا تولید داخل را از بین می‌برد، اگر تولید داخل کم شود و از بین برود اشتغال از بین می‌رود اشتغال خیلی مهم است .از نظر واردات چه کالاهایی خوب است؟ واردات کالاهای سرمایه‌ای کار بجا و درستی است، تکنولوژی و ماشین‌آلات، مواد اولیه تولید وارد کنیم نه کالای مصرفی‌نهایی را بیاوریم. من می‌گویم اگر مثلا کارخانه پارچه‌بافی و تولید پارچه داریم خودمان پارچه را تولید کنیم ولی مواد اولیه آن را وارد کنیم.چه نوع وارداتی به کشور خدمت می‌کند؟ واردات مواد اولیه کارخانجات به شرطی که تولید داخل نداشته باشیم و واردات تکنولوژی و ماشین‌آلات. ما باید صنایع را نوسازی بکنیم بعضی از صنایع ما برای 50 ، 100 سال پیش است که در طول زمان بهره‌وری آن از بین می‌رود، ما باید ماشین‌آلات را به روز و نوسازی کنیم این هم نیاز به واردات کالاهای سرمایه‌ای دارد. ولی واردات کالاهای لوکس حداقل در شرایط فعلی به مصلحت ما نیست و باید ممنوع بشود و الان ممنوع است.من یک روزی گفتم در این کشور اگر ما واردات را مدیریت کنیم، اگر در شرایط تحریم واردات کالاهای لوکس و غیرضروری ممنوع شود، اولویت را به واردات مواد اولیه و ماشین‌آلات،‌دارو و تجهیزات پزشکی و مواد غذایی بدهیم مدیریت واردات کنیم و از آن طرف صادرکنندگان هم ارزشان را به کشور برگردانند، در کشور کمبود ارز نداریم حتی اگر نفت را صادر نکنیم، ارز کشور تامین می‌شود، با مدیریت واردات و صادرات ارز تامین می‌شود. این به نظرم خیلی نزدیک به واقعیت نیست، الان در تحریم هستیم و نمی‌توانیم از حساب‌های رسمی پول بگیریم صادرکننده که کالایش را صادر می‌کند در حساب‌های صرافی پول گرفته می‌شود و نه در حساب‌های رسمی و بانکی، بنابراین اینکه بگوییم بانک حسابی معرفی کند، بانک تحریم است می‌گویند نمی‌توانیم درحالی که در حساب‌های صرافی باید پول‌ها گرفته و جابجا شود مهم این است که بگوییم ارزی که ایجاد شد مهم نیست در چه حسابی است مهم این است که این ارز صرف واردات برای کشور شود، به کالا تبدیل و وارد کشور شود، برگرداندن ارز به کشور یعنی این نه اینکه یک طرفه کالا برود ارز هم گم شود و مشخص نشود چه شده است.منتهی صادرکنندگان یکی دو نکته دارند یکی اینکه می‌گویند قیمت واقعی باشد که به نظرم الان قیمت‌ها بالا رفته است یعنی در نیما و سنا هم بالا رفته است و تقریبا‌به بازار آزاد نزدیک است.یک نکته دیگری که صادرکنندگان مطرح می‌کردند این است که آن ارزی که در گمرک می‌گویند که شما این محصول را مثلا‌صد دلار صادر کردید، گمرک یک تعرفه و جدولی دارد که می‌گوید صد دلار درحالی که من بیرون 80 دلار فروختم، تعرفه‌های گمرک برای قبل است و بالاست و این اعتراض را هم دارند. حالا یک زمانی همین تعرفه‌ها بود کسی چیزی نمی‌گفت چون آن زمان اصراری نبود که ارز را برگردانید و بیایید جواب بدهید حتی جایزه صادراتی هم می‌دانند بنابراین هر چه بیشتر اظهار می‌شد قشنگ‌تر بود، هم معافیت مالیاتی بیشتر بود و هم اینکه جایزه صادراتی و اینها بود. حالا که می‌گویند ارز باید برگردد می‌گوید نه آن جدول درست نیست، جدول را درست کنید.حالا این را نمی‌دانم در چه حدی پیش رفته است، اعتقاد من هم این است که اگر جدول اشکال دارد باید جدول درست شود. ولی در اصل موضوع که بالاخره باید این ارز پس داده شود، من می‌گویم باید اصل ارز به کشور برگردد، امروز کشور به این ارز نیاز دارد و واقعا جمهوری اسلامی با این صادراتی که دارد حدود 40 میلیارد صادرات با مدیریت واردات باید بتوانیم ارز کشور را تامین بکنیم و شدنی است و منتها باید همه جدی بگیرند، یک مقدار نگاه ملی هم باید باشد بالاخره امروز کشور نیاز دارد و همه باید در این شرایط همکاری و همراهی کنند و انشاءالله از این شرایط عبور کنیم.استکبار جهانی الان سخت‌ترین و بدترین تحریم‌ها را دارد علیه ما اعمال می‌کند شاید هم هر کشور دیگری بود نمی‌توانست اینقدر مقاومت بکند ولی کشور ما با توجه به تولید و ظرفیتی که داخل کشور داریم، از سال 90 و 91 که تحریم شدیم عموما بوده است در یک دوره‌ای مقداری تسهیل شد ولی کامل حل نشد، بالاخره اقتصاد ما یک اقتصادی است که اینها را دیده و در این شرایط آب‌دیده شده است، لذا اگر با نگاه ملی همکاری کنیم قطعا آنها ناامید می‌شوند و به اهداف‌شان نمی‌رسند البته با مدیریت درست. سهم بانک قابل توجه است. در سیستم بانکی یکی از مسیرهایی که ایجاد تورم می‌کند بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی است یعنی از ریشه‌های پایه پولی یکی بدهی دولت به بانک مرکزی است و یکی بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی است.ریشه اولی دولت برای بودجه از بانک مرکزی پول می‌گیرد تورم ایجاد می‌کند،‌یکی هم بانک‌ها به بانک مرکزی بدهکار می‌شوند که همان قرمز شدن همین است.یک بانکی درست مدیریت و برنامه‌ریزی نمی‌کند، از بانک مرکزی استقراض می‌کند، اضافه برداشت از بانک مرکزی انجام می‌دهد،‌اضافه برداشتی را که بانک از بانک مرکزی انجام می‌دهد یکی از منابع خلق نقدینگی در کشور است و باعث تورم می‌شود،‌اینکه یک بانک درواقع نتواند بین منابع و مصارف نقدینگی‌اش توازن ایجاد کند. خلق می‌کند بانک مرکزی چشمه جوشان است و می‌جوشد و خلق نقدینگی دست بانک مرکزی است یعنی کاری ندارد یک خط اعتباری می‌دهد پول چاپ می‌کند. اخیرا گفتند اگر بانکی بخواهد اضافه برداشت بکند باید یا طلا و ارز و یا اسناد خزانه بگذارد و یک چیزی را باید وثیقه بگذارد که تا چقدر عملیاتی شود بحث دارد.اگر نهایتا‌اسناد خزانه در انتها در اختیار بانک مرکزی بود، دولت اگر به بانک مرکزی پول ندهد، همان اتفاق می‌افتد مشروط به اینکه آخر سر دولت نگوید بانک مرکزی تو که از خودمان هستی نیاز نیست به تو پول بدهیم! چون بانک مرکزی زمانی که این اوراق را در بازار می‌خرد یا پول می‌دهد یعنی وقتی این را خریده باید مجدد به دولت بدهد و پولش را از دولت بگیرد و اگر نگیرد باز دوباره همان اتفاق می‌افتد. من الان آماری ندارم ولی بانک مرکزی خودش دارد که منتشر نمی‌کند.ولی نکته مهم اینجسات که اضافه برداشت‌های بانک‌ها از بانک مرکزی، خلق نقدینگی است این اضافه برداشت یعنی مثلا بانک منابعش را تسهیلات داده برنگشته است و مشتری آمده می‌خواهد سپرده‌اش را بردارد و من باید از یک جایی سپرده مشتری را بدهم و اگر ندهم ورشکسته می‌شوم، بانک مرکزی برای اینکه این بانک ورشکسته نشود می‌گوید حالا این اضافه برداشت را بگیر و مشکل را حل کن.این هم به نظر من نیاز دارد که به گونه‌ای سیاستگذاری و نظارت شود که بانک‌ها نتوانند همینطوری بی‌حساب به منابع بانک مرکزی دسترسی پیدا بکنند. این هم یک پکیج خاص خودش را می‌طلبد.متاسفانه در کشور ما نرخ سود حداقلی به پول شما در حساب جاری هم تعلق می‌گیرد درحالی که در خارج از کشور اگر شما در بانک‌یک یورو هم پول در حساب‌تان داشته باشید بهره منفی به‌آن می‌زنند، بانک می‌گوید بابت اینکه من دارم پول شما را نگه می‌دارم باید یک پولی به من بدهید. ما باید هزینه‌های بانک‌ها را پایین بیاوریم ولی صحبت شما هم درست است اگر ما کارهای ریشه‌ای‌مان را درست انجام بدهیم و تورم را پایین بیاوریم ریشه اصلی آنجاست و می‌توانیم نرخ سود سپرده‌های تسهیلات را هم پایین بیاوریم، این معلول است و علت نیست، چون مثلا وقتی که شما مقایسه می‌کنید و می‌گویید اگر 5 سال پیش من پولم را با همین نرخ 20 درصد در بانک گذاشته بودم، الان چقدر پول داشتم؟ اگر رفته بودم در یک روستایی یک ملکی خریده بودم چقدر پول داشتم؟ چقدر با هم تفاوت دارد؟ یا یک سهام یا یک خودرو خریده بودم، اینها با هم مقایسه می‌شود پس ما نمی‌توانیم نرخ سود را بدون حساب پایین بیاوریم و بگوییم مشکل را حل کردیم، ریشه جای دیگری است، مشکل را از ریشه حل کنیم اینجا هم سود را پایین بیاوریم یعنی خودش به صورت اتومات پایین می‌آید. سرعت گردش پول به این معنا که مثلا اگر افراد به این نتیجه برسند که من این پولی که دارم باید زود آن را بدهم برود چون ارزش خودش را از دست می‌دهد،‌یعنی پول را سریع تبدیل به یک کالا بکنم تا ارزش خودش را از دست ندهد، این روی انتظارات هم اثر می‌گذارد، یعنی اینجاست که سرعت گردش پول باعث ایجاد تورم در جامعه می‌شود. اصلا ضرورتی ندارد سقف 2 یا 5 میلیون تعیین شود باید این صندوق‌ها بدون سقف باشد. مثلا دفعه قبل از 16 هزار میلیارد تومان سهام، 5 هزار تا فروش رفت و باقی ماند. به نظر من سقف گذاشتن هیچ ضرورتی ندارد،‌مردم به هر میزان می‌توانند بیایند سرمایه‌گذاری کنند امسال اگر این سیاست از ابتدای سال اجرا می‌شد کل بودجه دولت تامین می‌شد و نیازی به اوراق نفت و مصوبه سران قوا نبود.یک بحث دیگر مولدسازی دارایی‌های دولت است، الان می‌گویند دولت 7 هزار هزار میلیارد تومان دارایی دارد، این دارایی به چه درد می‌خورد؟ اگر بخشی از آن در بازار فروخته شود کل بودجه دولت را تامین می‌کند، باید دارایی مازاد شناسایی و عرضه شود و حداقل در این شرایط می‌تواند بودجه دولت را تامین بکند منتهی به نظرم یک مقداری باید مقررات تسهیل شود، مدیران دولتی که از فروش اموال نگران هستند که فردا مورد مواخذه و سوال قرار نگیرند، در بازار بورس شفاف کنند، یک تابلو درست کنند و بگویند تمام دارایی‌ها را در این تابلو بگذارید و با سرعت بفروشید، باید سرعت به خرج بدهند. این هم یکی از منابع تامین بودجه دولت در شرایط فعلی باشد.دقیقا از کانال‌های مختلف می‌تواند روی تورم اثر بگذارد وقتی که قیمت سهام در بورس چند برابر می‌شود کسی که ملک و دارایی دارد می‌گوید چرا نباید دارایی من چند برابر شود؟ اگر آنجا 5 برابر شده اینجا باید دو برابر شود، بنابراین شما وقتی یک ملکی می‌خرید می‌گوید من ملکم را به این قیمت می‌فروشم کمتر نمی‌دهم تازه این در شرایطی است که رکود باشد و معامله نمی‌شود قیمت‌ها بالا می‌رود ولی معامله نمی‌شود.در فاز بعدی معامله هم می‌شود آن کسی که پولش در بورس 2 میلیارد و نیم شده است می‌فروشد و حالا تقاضا ایجاد می‌کند،
علی صالح‌آبادی کارشناس و مدیر بانکی و رییس اسبق بورس درباره اینکه "چرا بعد 40 سال هنوز نتوانستیم تورم را حل کنیم؟"، ریشه اصلی تورم را اتکای بیش از حد به دلارهای نفتی می‌داند. وی همچنین بورس را در دامن‌زدن به گرانی‌های امسال بی‌ت ثیر نمی‌داند.