به گزارش خبرنگار اقتصادی ، شرکت نفت و گاز پارس که زیرمجموعه شرکت ملی نفت ایران است را بیشتر با نام توسعه دهنده پروژه‌های پارس جنوبی می‌شناسند، اگرچه این شرکت میادین دیگری را نیز در دست مطالعه و حتی توسعه دارد و حتی در زمینه بهره برداری نیز از شرکت‌های دارای بالاترین تجربه‌ها محسوب می‌شود اما اخبار توسعه‌ای پارس جنوبی همیشه در صدر اخبار مرتبط با این شرکت بوده و همین عامل نام شرکت نفت و گاز پارس را همردیف نام توسعه پارس جنوبی قرار داده است.از اینرو با محمد مشکین فام، مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس به گفت‌وگو نشسته‌ایم تا فرآیند توسعه پارس جنوبی و ابهامات و انتقادات مطرح بر روند توسعه آن را بررسی کنیم. آنچه در ادامه آمده، بخش نخست این گفت‌وگو است.مشکین فام: شرکت نفت و گاز پارس، قبل از سال 1376 شرکت مهندسی و توسعه نفت بود که این شرکت اکنون یک شرکت جداگانه است. بعد به خاطر اهمیت پارس جنوبی، به شرکت نفت و گاز پارس تغییر نام داد. تا سال 1375 ما 4 چاه اکتشافی داشتیم و بر این اساس اطلاعات محدودی از میدان گازی پارس جنوبی داشتیم. طرف قطری قبل از ما شروع به تولید کرده بود و اطلاعاتش را به ما نمی‌داد.مشکین فام: بله، اطلاعات ما محدود به این 4 حلقه چاه اکتشافی بود که مدیریت اکتشاف حفاری کرده بود. به مرور زمان طرح فاز یک و فازهای 2 و 3 شروع شد و بعد از تولید از این سه بلوک، اطلاعات تکمیلی از میدان بدست آمد و همزمان هم مطالعات لرزه نگاری و سه بعدی پیش رفت و حدود میدان برای همکاران مخزن بیشتر شفاف شد.مشکین فام: بله، عمده اقدامات توسط خارجی‌ها انجام شد.مشکین‌فام: بله، ما فاز یک را هم با شرکت ایرانی پتروپارس شروع کردیم ولی توسعه فازهای 2 و 3 را با شرکت توتال پیش گرفتیم. هر دوی این پروژه‌ها به صورت بیع متقابل و بای بک بود. این شرکت‌ها، پیمانکاران خود را به صورت EPC انتخاب کرده بودند و کار را پیش می‌بردند.مشکین فام: این ابهام درست نیست چرا که بلوک بندی اولیه بر اساس اطلاعات آن روز بود و به مرور زمان که اطلاعات تکمیل شد ما دنبال این بودیم که حداکثر تولید را از این میدان داشته باشیم چرا که این میدان مشترک است. در این مدت 20 سال، 3 بار بلوک بندی را عوض کردیم و در نهایت به این بلوک بندی که 29 فاز استاندارد پارس جنوبی است رسیدیم. دلیلش این بود که در ابتدای کار، اطلاعات کامل از وضعیت میدان نداشتیم، با مرور زمان و حفر چاهها و تولید از میدان و بلوک‌های مختلف، تصویر روشن‌تری را از وضعیت میدان پیدا کردیم و بالتبع با اطلاعات تکمیلی، طرح کلان توسعه را تغییر دادیم و بعد از سومین تغییر، به حالتی رسیدیم که الان با آن پیش می‌رویم.این بازنگری به این دلیل نیست که توتال روز اول مغرضانه یا از روی تعمد کاری کرده باشد، نه اینطور نیست اطلاعات میدان در آن زمان ایجاب می‌کرد که بلوک بندی به این شکل باشد و به مرور زمان با تکمیل اطلاعات، بلوک بندی را آپدیت کردیم.مشکین فام: مدیریت پروژه‌ها دست خارجی‌ها بود. دانش مدیریت پروژه در یک طرح کلان و مگاپروژه مثل پارس جنوبی که ارزش هر کدام قریب به 5 میلیارد دلار است، خیلی مهم است. نحوه مدیریت کار، تقسیم پروژه و اینکه کار را به چه شکلی پیش ببریم می‌تواند در سرنوشت پروژه بسیار موثر باشد.مشکین فام: روز اولی که توتال آمد و فازهای 2 و 3 را پیاده کرد، دیدگاه و الگویی که ما داشتیم کاملا متفاوت بود. در واقع نحوه کار توتال همان بود که در دنیا شرکت‌های بزرگ در آن زمان به آن شیوه کارها را انجام می‌دادند. یکی از فواید ورود توتال در قرارداد 2 و 3 همین بود که ما با متدهای روز دنیا در مدیریت پروژه آشنا شدیم و توانستیم به خوبی این متدها را پیاده کنیم. شرکت انی ایتالیا هم که آمد، می‌توان گفت آورده جدیدی نیاورد. اما با انجام این دو تمرین در فازهای 2 و 3 و 4 و 5 پارس جنوبی، هم خودمان و هم پیمانکارانمان رشد پیدا کردند و عملا می‌توان گفت بقیه فازهای پارس جنوبی را با بومی سازی همان الگو و تکمیلش پیاده سازی کرده و توسعه دادیم.در دنیا روش‌های مدیریت توسعه، دانشی تجربی است و بر اساس تجاربی که شرکت هایی چون توتال و انی سالها در پروژه‌های مختلف داشتند، به صورت مستمر دانش آنها آپدیت شده بود و دانش را از پروژه‌های مختلف گرفته و اصلاح کرده و به این مقطع رسیده بودند. در فازهای 2 و 3 ، چون قرارداد بیع متقابل بود بیشتر نظاره‌گر بودیم که آنها چه می‌کنند. دانش مدیریت پروژه را کسب کردیم تا خودمان بعدا این کار را با پیمانکاران EPC پیاده کنیم. بعدا در فازهای 9 و 10 خودمان نقش توتال را بازی کردیم یعنی پیمانکار EPC مستقیما با شرکت نفت و گاز پارس وارد کار و قرارداد شد و کارفرمایی را از ابتدا تا انتها خودمان دنبال کردیم. در نتیجه الگوبرداری بسیار مفید بود. البته فقط مدیریت پروژه نیست بلکه خیلی از مسایل است، مثلا به لحاظ فنی نیز سطح ارتقای زیادی اتفاق افتاد. می‌توان گفت علاوه بر تولید نفت و گاز که دستاورد مهمی در این 20 سال است، دستاورد مهمتر رشد و نمو پیمانکاران و کارفرمایان بوده است.یک زمانی برای پیمانکاران ما، یک متر لوله گذاری در دریا سخت بود. الان قریب به 3200 کیلومتر در دریا لوله گذاری انجام داده‌ایم که عمده آن را ایرانی‌ها در شرکت ت سیسات دریایی انجام داده‌اند. همین شرکت ت سیسات دریایی در 10 کیلومتر اول لوله گذاری دریایی برای فاز یک مشکل پیدا کرد و نتوانست ادامه دهد اما الان به جایی رسیده‌ایم که در دریا با سخت‌ترین شرایط ممکن و تقاطع‌های مختلف لوله گذاری فازها، آنقدر دانش فنی ما در ایران بالا رفته که خیلی آسان کارها را انجام می‌دهیم.طراحی کاملا ایرانی است، اجرا کاملا ایرانی است و مدیریت کار کاملا ایرانی است. در مورد ساخت سکو نیز به همین شکل است. ما سکوهای اول را در پارس جنوبی دادیم شرکت‌های خارجی انجام دهند اما 35 سکوی بعدی تماما ایرانی انجام شد. ابتدای کار طراحی و ساخت سکو سخت بود اما سختی‌ها را تحمل کردیم، به پیمانکاران ایرانی اعتماد کردیم، سرمایه گذاشتیم و کار را به پیمانکاران ایرانی سپردیم و به نقطه‌ای رسیده‌ایم که اکنون پیمانکاران توانمند ایرانی در دنیا حرف برای گفتن دارند. اگر شرایط تحریم نباشد، ما به لحاظ دانش فنی فراساحل در منطقه اولیم.مشکین فام: بحثی که سال 89 داشتیم این بود که یک شبه قرارداد 5 طرح عظیم پارس جنوبی به مبلغ 25 میلیارد دلار بسته شد. در آن شرایط شرکت‌های بین المللی مثل شل و توتال ایران را ترک کردند و انتظارشان این بود که ما عقب بمانیم و کاری نتوانیم انجام دهیم. این اتفاق در ظرف زمانی آن موقع بود و نمی‌توان برگشت و انتقادی کرد. اما به نظر من آن موقع یک مقداری عجولانه برخورد کردیم چرا که برای این حجم سرمایه گذاری، هم ت مین منابع مالی سخت بود و هم توان داخلی به رشد و نمو لازم برای آنکه بتوانیم 5 طرح را همزمان دنبال کنیم نرسیده بود حتی نیروی کار داخلی ما نیز برای پشتیبانی همزمان 5 طرح عظیم، جوابگو نبود. همچنین ما الزام داشتیم حداقل 51 درصد ساخت داخل را رعایت کنیم و ساخت داخل برای ت مین تجهیزات توسعه همزمان این پروژه‌ها جوابگو نبود. منابع مالی محدود بود و مشکلات تحریم را داشتیم و همه این موارد با هم وجود داشت اما مدیریت وقت وزارت نفت تصمیم گرفت اینکار را انجام دهد. اینکار در شرایطی انجام گرفت که طرح‌هایی مثل 12 ، 15 و 16 و 17 و 18 نیمه تمام مانده بود و به سرانجام روشنی نرسیده بود. یعنی آمدیم علاوه بر این طرح‌های نیمه تمام، 5 طرح دیگر تعریف کردیم و همه اینها با هم نیاز به منابع مالی داشتند.سال 92 از طرفی با رشد بالای مصرف انرژی مواجه بودیم و مملکت گاز می‌خواست و از طرفی ترکمنستان (در ارسال گاز) بازی درمی‌آورد. وزارت نفت با توجه به شرایط و محدودیت‌های آن زمان و کمبود منابع مالی اقدام به اولویت بندی کرد و گفت هر طرحی که زودتر به گاز می‌رسد، تمرکز را روی آن می‌گذاریم تا آن طرح زودتر به تولید برسد. در نتیجه سه طرح 12 ، 15 و 16 و 17 و 18 را در اولویت اول گذاشتند و وارد مدار تولید کردند. مضاف بر این، ما نیم نگاهی به مرز مخزنی داشتیم. فاز 12 در مرز شرقی میدان است و فازهای 17 و 18 در مرز غربی میدان است و فازهای 15 و 16 نیز در خط مرزی وسط‌های میدان است. هم اینکه این فازها از نظر پیشرفت جلوتر بودند و سریعتر به گاز می‌رسیدند و هم اینکه بلوک‌های مرزی بودند. در نتیجه عقل سلیم ایجاب می‌کرد که حتما این پروژه‌ها را باید ابتدا تکمیل کنیم. البته پروژه‌های دیگر را نیز تکمیل می‌کردیم اما تمرکزمان روی این سه پروژه بود. فاز 15 و 16 با 2 میلیارد فوت مکعب، فاز 17 و 18 با 2 میلیارد فوت مکعب و فاز 12 با 3 میلیارد فوت مکعب و در مجموع با ظرفیت 7 میلیارد فوت مکعب تولید روزانه گاز باید وارد مدار بهره برداری می‌شدند تا ما بتوانیم در بخش ت مین گاز نفسی بکشیم و بعد با سعه صدر بقیه فازها را تکمیل کنیم. بقیه فازها که معروف به 35 ماهه هستند، در وسط میدان و شمال میدان بودند. بنابراین ما دوباره تمرکزمان را روی 19 و 20 و 21 گذاشتیم که به مرز نزدیک بودند. این سه فاز را تکمیل کردیم. اولویت بعدی فازهای 13 و 22 و 23 و 24 بود که در شمال میدان است و در نهایت تکمیل فاز 14 در شمالی‌ترین نقطه میدان در برنامه قرار گرفت. در حال حاضر همه بلوک‌های میدان پارس جنوبی به جز فاز 11 فعال شده و در مدار تولید است. می‌توان گفت کل ت سیسات دریایی تکمیل شده است. ما در مجموع در پارس جنوبی، با دو سکوی فاز 11 ، 39 سکو داریم که الان 37 سکوی آن در مدار تولید است. 400 حلقه چاه داریم که الان 336 حلقه چاه آن در مدار است، البته 34 حلقه چاه آماده است فقط باید CRA آن را برانیم که به خاطر شرایط تحریم به ما نمی‌دهند.مشکین فام: بله، همین فازهای شمالی میدان. از این منظر هم که مهاجرت گاز نداریم نگران نیستیم. البته طرحی را پیاده کردیم که علی رغم اینکه این 34 حلقه چاه در مدار نیستند، تولید از این سه فاز بر اساس برنامه محقق شود. یعنی به جای انکه لود تولید روی 11 حلقه چاه باشد، آنرا روی 7 حلقه چاه انداختیم.مشکین فام: نه، برای مدت محدودی حدود 2 سال مشکلی ایجاد نمی‌کند. برنامه‌ای هم داریم که بتوانیم لوله‌های CRA را هم وارد کنیم. تنها قلمی که اکنون می‌توان گفت در ایران برای پارس جنوبی نتوانستیم داخلی کنیم، لوله‌های CRA است.مشکین فام: در طرح‌های اخیر قریب به 70 تا 75 درصد داخلی سازی داشتیم در حالی که فازهای 2 و 3 را که انجام دادیم حدود 34 درصد داخلی سازی داشتیم. یعنی از 34 درصد داخلی سازی به 70 تا 75 درصد داخلی سازی رسیده‌ایم. الان غیر از دو قلم هایتک که یکی همین لوله‌های آلیاژی CRA است و دیگری توربواکسپندر که دور خیلی بالای 13000 دور در دقیقه دارد، که این دو تجهیز خاص را هم در دنیا فقط چند شرکت اینها را تولید می‌کنند، بقیه تجهیزات را بومی سازی و داخلی سازی کرده‌ایم.مشکین فام: خیر، در مورد CRA که با جابه جایی لود روی بقیه چاهها، تولید برنامه را با تعداد چاه کمتر محقق می‌کنیم و در خصوص توربواکسپندر هم با تدبیری که قبل از برگشت تحریم‌ها کرده‌ایم ، 12 اکسپندر از کشور آلمان وارد کشور و راه اندازی شد و اتان آن هم تولید می‌شود.مشکین فام: ظرفیت ما قریب به 700 میلیون مترمکعب بوده که بر اساس میزان تقاضا و شرایط موجود، عرضه را تنظیم می‌کنیم. معمولا در تابستان، ما آمادگی برای زمستان کسب می‌کنیم و تعمیرات اساسی هم در بخش دریا و هم در بخش خشکی داریم و تولید ما ملاک نیست اما ملاک ما در زمستان است که حتی یک مترمکعب هم نمی‌توانیم کم کنیم. ظرفیت اسمی ما 700 میلیون مترمکعب در روز است.مشکین فام: برنامه‌ای که برای ما نوشته شده 630 میلیون مترمکعب در روز است و این میزان را از ما خواستند اما ظرفیت ما 700 میلیون مترمکعب است.مشکین فام: 70 الی 75 درصد گاز کشور از پارس جنوبی تولید می‌شود. یعنی پارس جنوبی 70 تا 75 درصد در ت مین گاز خانگی، همین مقدار در ت مین گاز صادراتی، همین مقدار در ت مین خوراک نیروگاهها و . سهم دارد.از طرفی با توجه به اینکه خوراک پالایشگاه ستاره خلیج فارس در پارس جنوبی ت مین می‌شود، قریب 40 درصد از بنزین تولیدی کشور وابسته به میعانات گازی پارس جنوبی است. همچنین درآمدزایی صنعت پتروشیمی که خوراک خود را از پارس جنوبی می‌گیرد، وابسته به تولیدات این میدان است.فیلم این مصاحبه را در ادامه ملاحظه کنید.
مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس با بیان اینکه دستاورد مهم پارس جنوبی رشد پیمانکاران ایرانی بود،گفت: به نقطه‌ای رسیده‌ایم که اکنون پیمانکاران توانمند ایرانی در دنیا حرف برای گفتن دارند. اگر شرایط تحریم نباشد، ما به لحاظ دانش فنی فراساحل در منطقه اولیم.