به گزارش ، با اقبال روزافزون مردم به بازار بورس که این روزها به نحو چشمگیری نیز افزایش یافته فرصتهای بی سابقه‌ای فراروی اقتصاد ایران قرار گرفته است.در عین حال این تقاضای روز افزون مردم در صورت بی توجهی به برخی الزامات این بازار می‌تواند مشکلاتی را در پی داشته باشد.ضمن اینکه بازار سرمایه در سال جهش اقتصادی نیز از طریق کمک به جذب منابع مالی به بخش تولید در این حوزه نیز می‌تواند اثرگذار باشد .برای بررسی دقیق‌تر موضوع با سعید راسخی استاد دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه مازندران به گفتگویی تفصیلی در این باره نشسته‌ایم.راسخی:بازار سرمایه وظایف متعددی دارد که در کنار حمایت از تولید داخلی و تامین سرمایه بنگاه‌های مولد کوچک، متوسط و بزرگ موجب اشتغال، کاهش وابستگی به اقتصاد نفتی، ارتقای کارایی و رقابت، شفافیت و کشف قیمت (همچون عرضه فولاد، مسکن و زمزمه‌های عرضه خودرو در بورس کالا) را فراهم می‌گردد که ظرفیت‌های فوق العاده و بی همتای این بازار را نشان می‌دهد. برای کارکرد مناسب و کارای بازار سرمایه لازم است اولا دخالت دولت (در جهت تبلیغ نماد خاص، حمایت تورش دار از نمادهای خاص، سیاست‌های کوتاه مدت و ضد حمایتی)، ناهماهنگی‌های ارکان دولتی و تصمیم گیری‌های مقطعی و حساب نشده، مبتنی بر آزمون و خطا، عجولانه و متغیر (همچون دو زمانه کردن بازار که تصمیم اشتباهی بود و البته به سرعت اصلاح شد) به حداقل برسد و جای خود را به نظارت و حمایت قانونی از بازار سرمایه بدهد. ثانیا به جای مخالفت با بازار سرمایه و تخریب آن که به کرات از سوی افراد غیرمتخصص به ویژه در بازارهای رقیب مشاهده می‌شود، تقویت و اصلاحات قوانین و مقررات مرتبط با بازار سرمایه در دستور کار قرار گیرد. ثالثا با فرهنگ سازی و آموزش، تصورات اشتباه درباره بازار بورس همچون سودآوری دایمی و عدم اهمیت و نیاز به تخصص و آموزش اصلاح شود. بدیهی است با اعمال شرایط سخت گیرانه‌تر در خصوص دادن کد معاملاتی و اعطای مجوز کارگزاری، ارایه آموزش‌های اجباری مورد نیاز می‌توان از رفتار گله‌ای و هیجانی در بازار بورس جلوگیری کرد. متاسفانه نوسان گیرها و برخی کارگزاری‌ها که دانش تکنیکالی دارند از همین غفلت و عدم اطلاعات افراد عادی استفاده می‌کنند و گاها با ارایه سیگنال‌های نامعتبر موجب می‌شوند سهامداران عادی همواره در صف خرید یا فروش سهام قرار گیرند و ضرر کنند. هر چند با خروج این افراد عادی از بازار، سهامداران دیگری که به شکل میان مدت و بلندمدت در بازار سرمایه فعالیت می‌کنند و بنیادی معامله می‌کنند، متضرر شده و بازار عملا تبدیل به جولانگاه نوسان گیرهای حقیقی و حقوقی می‌گردد. همچنین، دولتمردان باید به این مسیله توجه کنند که بازار سرمایه به بسیار حساس بوده و بر خلاف آنچه عنوان می‌شود، هر نوع شایعه یا خبری به ویژه از سوی آنان می‌تواند تاثیر معناداری بر بازار سرمایه بگذارد. بنابراین، یکصدایی و هماهنگی و حساسیت تصمیم گیران می‌تواند از بی ثباتی غیرعادی بازار سرمایه جلوگیری کند به ویژه اینکه متاسفانه اخیرا تعداد زیادی بدون آموزش‌های حداقلی و به عنوان سهامدار حقیقی وارد این بازار شده‌اند. البته در این آموزش‌ها باید موضوعات اخلاق، سلامت و روانشناسی بازار سرمایه نیز مورد توجه قرار گیرد. اخلاق در بازار سرمایه از نکات مهم در بازار سرمایه است که علاوه بر سهامداران عادی، دست اندرکاران، ناظران و بازیگران بازار سرمایه نیز باید مقید به آن باشند. تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد عدم توجه به اخلاق و سلامت در بازار سرمایه می‌تواند به سقوط بازار سرمایه و متعاقب آن بازارهای دیگر منجر شود. راسخی:با توجه به تبلیغات وسیع دولت و همچنین سودآوری بالای بازار بورس، افراد زیادی (بالغ بر 15 میلیون کد معاملاتی) کد بورسی دریافت کرده‌اند. بدیهی است این تعداد بورسی با ورود و خروج هیجانی، به تلاطم بازار بورس و همچنین بازارهای رقیب دامن می‌زنند و این در حالی است که بی ثباتی بازار بدتر از اصلاحات آن می‌باشد. در این شرایط لازم است اولا آموزش‌های لازم برای افراد ناآشنا از طریق کارگزاری‌ها و همچنین سازمان بورس و اوراق بهادار ارایه شود. ثانیا قوانین و مقررات برای اختصاص کد بورسی اصلاح شود به گونه‌ای که مثل آزمون رانندگی، به غیر از احراز شرایط عمومی، با گذراندن دوره‌های آموزشی لازم بتوانند کد بورسی دریافت کنند. البته آزمون مختصری در ابتدای فرایند اخذ کد بورسی برگزار می‌شود ولی نه سیوالات و نه محتوای آزمون برای حداقل‌های لازم کافی و جامع نیستند. در شرایط فعلی که بدون حساب و کتاب، تعداد بسیار زیادی کد معاملاتی داده شده است، لزوم آموزش افراد مبتندی و ناآشنا که متاسفانه با اندک بضاعت مالی خود وارد بازار سرمایه شده‌اند و مراجعه آنان به افراد متخصص بیشتر احساس می‌شود. متاسفانه در این شرایط کرونا و با توجه به حافظه تاریخی کوتاه مدت مردم از روندهای صعودی بازار بورس، اینگونه تلقی می‌شود که بازار بورس همیشه سودآور است و به راحتی، بدون زحمت، صرف زمان و در حال استراحت و تنها با ثبت سفارش‌های خرید و فروش می‌توان به سودهای بادآورده دست یافت در حالی که ورود به این بازار نیازمند تخصص و ممارست و تجربه است. این موارد باید به مرور به محتوای اطلاعات بورسی مردم افزوده شود. همچنین، لازم است مردم بدانند برای سرمایه گذاری در بازار سرمایه از افراد متخصص کمک بگیرند و تازه کارها از طریق عرضه اولیه و یا صندوق‌های سرمایه گذاری اقدام به سرمایه گذاری کنند که ریسک کمتری دارند. آموزش‌های مالی مرتبط برای بنگاه‌ها نیز حایز مهم است. در کنار این موارد، دولت باید تبلیغات سازنده و برای کل بازار داشته باشد. متاسفانه دیده می‌شود که دولت برخی از سهام را به صورت مستقیم و غیرمستقیم تبلیغ می‌کند که به تلاطم بیشتر بازار می‌انجامد چرا که مردم به درستی در می‌یابند که فلان سهم چون تحت حمایت دولت است سودآوری بالایی خواهد داشت و این نیاز به آموزش را منتفی می‌کند که حکایت این روزهای بازار سرمایه است. تنها کافی است سوار بر موجی شوی که دولت ایجاد کرده است. بدیهی است بازار سرمایه در ارتقای توان اقتصادی بسیار حایز اهمیت است و چه بسیار شرکت‌های مولد در سطح بین المللی از طریق بازار سرمایه نه تنها به سرمایه‌های مورد نیاز برای تولید بالاتر و رقابت پذیری بیشتر دست پیدا می‌کنند بلکه از طریق این بازار، برندسازی کرده و خود را معرفی می‌کنند. بازار سرمایه شفاف و سالم و کارا به روشنی مسیر را برای شرکت‌های سودآور و مولد و رقابت پذیر هموار می‌کند.راسخی:البته این که بازار سرمایه به محلی برای جابجایی سهام تبدیل شده است سخن درستی نیست. نکته اصلی این است که بازار سرمایه ظرفیت‌های زیادی همچون تامین سرمایه را دارد و اصلا هدف اصلی این بازار تامین سرمایه برای شرکت‌های پذیرفته شده است و اینکه از این ظرفیت‌های فوق العاده استفاده نمی‌شود، بحث دیگری است و قطعا نباید این مشکل را به عنوان ضعف بازار سرمایه در نظر گرفت. البته در همین بازار ناکارا، شرکت‌های زیادی اقدام به افزایش و تامین سرمایه‌های مورد نیاز برای راه اندازی پروژه‌های جدید کرده‌اند. با این حال، به نظر می‌رسد امکان بهره گیری شرکت‌ها از بازار سرمایه باید بیش از اینها باشد. در این رابطه می‌توان به مصوبه اخیر مجلس در خصوص کلیات لایحه افزایش سرمایه‌شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار یا فرابورس ایران از طریق صرف سهام با سلب حق تقدم اشاره کرد که این قابلیت را ایجاد می‌کند که شرکت‌ها بتوانند با عرضه سهام ارزنده خود به قیمتی مناسب، سرمایه مورد نیاز خود را تامین کنند. بدیهی است که شرکت‌های زیانده نمی‌توانند دست به این کار بزنند چون در شرایط برابر، تقاضایی برای سهام گران آنها وجود نخواهد داشت و این نوع سیاست‌ها موجب می‌شود بازار سرمایه به درستی موجب تحرک شرکت‌ها در جهت ارتقای سودآوری و شاخص‌های مالی آنها گردد. بنابراین راه حل مشخص برای ارتقای تامین سرمایه از طریق بازار سرمایه، اصلاحات قوانین و مقررات جهت بهره گیری کامل از ظرفیت‌های بازار سرمایه به ویژه در رابطه با تامین سرمایه می‌باشد. در این رابطه، شیوه افزایش سرمایه نیز حایز اهمیت است و این افزایش سرمایه نه برای ایجاد تناسب قیمت سهام با بازده هر سهم بلکه باید برای ارتقای سودآوری و افزایش واقعی سرمایه گذاری و متعاقب آن ارتقای تولید و فناوری مد نظر قرار گیرد. افزایش سرمایه از محل صرف سهام دغدغه‌های تغییر مالکیت یا صندلی مدیریتی را برای شرکت‌ها ندارد ولی می‌تواند موجب بالندگی اقتصادی آنها شود و البته به نفع سهامداران حقیقی نیز می‌باشد. افزایش سرمایه از طریق سود انباشته نیز قابل توجه است و بر خلاف افزایش سرمایه از طریق تجدید ارزیابی دارایی‌های شرکت که مزیت مهم آن شفاف سازی ترازنامه است، می‌تواند رابطه منطقی میان عملکرد شرکت و افزایش سرمایه ایجاد کند. هر چقدر سودآوری شرکت بیشتر باشد، امکان سرمایه گذاری از این سود نیز بیشتر فراهم می‌شود به ویژه در وضعیت فعلی اقتصاد جهانی و داخلی، سرمایه گذاری از محل سود انباشته و توزیع درصد کمتری از سود سالانه میان سهامداران می‌تواند به ارتقای جایگاه آتی شرکت کمک شایانی بکند. البته تامین سرمایه از منابع داخلی شرکت‌ها عمدتا از بازار بدهی و نظام بانکی بوده است و شرکت‌ها با توزیع سود انباشته عملا پول را از چرخه تامین سرمایه خارج کرده‌اند. راه دیگر این است که شرکت‌ها پروژه‌های جدید یا نیمه تمام خود را در قالب نماد بورسی عرضه کنند و در قالب این نماد بتوانند سرمایه لازم را فراهم سازند. همچنین، بکارگیری ابزار بدهی تامین مالی به ویژه اوراق سلف موازی استاندارد و همچنین اوراق قرضه اسلامی یا صکوک از طریق بازار ثانویه می‌تواند در تامین سرمایه در گردش شرکت‌ها نقش قابل توجهی داشته باشد که البته لازمه موفقیت این ابزار معرفی آن و شناخت سهامداران از قابلیت‌های بازار بدهی می‌باشد. ایجاد صندوق‌های سرمایه گذاری مشترک در یک صنعت، ابزار دیگری برای تامین سرمایه است.در مجموع، بازار سرمایه ظرفیت‌های زیادی در تامین سرمایه و جهش تولید دارد و اینکه ما نتوانستیم از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم دلیلی بر ضعف و ناکارایی این بازار نمی‌باشد. مطالعات متعددی وجود دارند که اثر مثبت بازار سرمایه در توسعه بخش‌های صنعت، کشاورزی و خدمات را تایید کرده و همچنین بر اهمیت بازار سرمایه در اتمام پروژه‌های نیمه تمام که هزینه‌های قابل توجهی را به اقتصاد تحمیل می‌کنند، تاکید کرده‌اند. یکی از مهمترین دلایل تمایل شرکت‌ها برای ورود به بازار سرمایه نیز همین بهره گیری از بازار سرمایه برای تامین سرمایه و افزایش رشد تولید و سودآوری می‌باشد. انتظار می‌رود بازار سرمایه به جایگاه واقعی خود دست یابد، هسته معاملات ارتقاء یابد، از ابزار و ظرفیت‌های بازار سرمایه به درستی و به کمال بهره گیری شود، جریان پول و نقدینگی به جای بازارهای موازی داخلی و حتی خارجی به بازار سرمایه هدایت شود (با خروج سرمایه از کشور برای خرید مسکن و سرمایه گذاری در خارج از کشور، بی شک رونق تولید و اشتغال و سایر اثرات مثبت اقتصادی برای خارجیان فراهم می‌شود!)، توسعه پایدار برای بازار سرمایه مد نظر قرار گیرد، در چارچوب بازار سرمایه از استارت آپ‌ها و صنایع کوچک و متوسط حمایت شود، ضمن شفاف سازی بازار از طریق اصلاح قانون تجارت، اصلاح و به روز رسانی استانداردهای مشخص حسابداری و فنی و سیاستی، از ظرفیت دانشگاه‌ها و همچنین تجارب سایر کشورهای موفق استفاده شود.به نظر می‌رسد اگر شوک منفی رخ ندهد، بازار بورس و اوراق بهادار به روند صعودی بلندمدت خود ادامه خواهد داد ولی در مسیر با نوسانات متعددی مواجه خواهد شد. البته ریزش بازار چندین بار در گذشته و طی سال‌های 1383 تا 1392 اتفاق افتاده است و موضوع عجیبی نیست ولی تعداد کدهای معاملاتی تا سال 1392 حدود 7 میلیون بوده که در حال حاضر گفته می‌شود بالغ بر 15 میلیون کد بورسی وجود دارد که نشان می‌دهد عمق بازار بیشتر شده است. همین موضوع باعث شده است که خواسته یا ناخواسته، بورس به یک متغیر اقتصاد سیاسی تبدیل شود که قطعا نیاز به مراقبت و صیانت بیشتری خواهد داشت. بنابراین اگرچه هیجانات در بازار بورس به دلیل شرایط اقتصاد سیاسی و همچنین دانش ناکافی افراد بیشتر از قبل شده است ولی انتظار می‌رود با خروج افراد عجول از بازار، ثبات بازار افزایش یابد و در صورتی که مراقبت و نظارت قانونی دولت و نه دخالت‌های حساب شده و منطقی آن را مد نظر قرار دهیم، انتظار می‌رود بازار سرمایه کشور وظیفه واقعی خود که صیانت از تولید است را انجام دهد و بدیهی است همچون هر بازار دیگری، این بازار نوسان و اصلاح زمانی و قیمتی را تجربه خواهد کرد. در عین حال هنوز هم حمایت بلندمدت بازار برقرار بوده و روند صعودی در این بازار را شاهد خواهیم بود. در این راستا، دولت می‌تواند با سیاست‌های مناسب اقتصاد کلان، ایجاد اعتماد، انتشار خوب و همچنین با هماهنگی‌های اداری و سیاسی به توسعه و تعمیق بازار سرمایه کمک کند. در عین حال دولت نیز دریافته است که بهترین نحوه عرضه بنگاه‌های دولتی از طریق بازار سرمایه است چون در این صورت، سرمایه و نقدینگی به سمت تولید رفته و در صورت شفاف سازی و حذف رانت‌های اطلاعاتی به رقابتی کردن اقتصاد می‌انجامد که نتیجه آن رهایی از اقتصاد تک محصولی خواهد بود و جالب اینکه در این شرایط، دولت می‌تواند به درآمد مالیاتی اتکای بیشتری داشته باشد چون مالیات بستگی به میزان فعالیت اقتصادی دارد و با افزایش تولید و اشتغال میزان درآمد مالیاتی نیز افزایش خواهد یافت که در برگشت نیاز کمتری به چاپ پول و افزایش نقدینگی و مالیات تورمی خواهد بود.افرادی که می‌مانند و دید بلندمدت به بازار سهام دارند می‌توانند به سودآوری خوبی برسند و آنهایی که با عجله خروج می‌زنند و هیجانی وارد می‌شوند قطعا به سود نوسان گیرها ضرر خواهند کرد. بدیهی است نقش دولت در این رابطه بسیار مهم است. بهترین سیاست دولت، نظارت بر بازار بورس و عدم دخالت آشکار و نهان در این بازار است. با بررسی تکنیکال و بنیادی بازار سرمایه به نظر می‌رسد اگر دولت دخالت نمی‌کرد بازار در نقاط زمانی مشخص اصلاح می‌شد ولی با ورود هدفمند دولت به بازار شاهد بر هم خوردن تحلیل‌های تکنیکال و بنیادی در بازار سرمایه هستیم و در این شرایط، زمانی که بازار وارد فاز اصلاحی می‌شود چون اصلاحات مورد نیاز مکانیزم بازار انجام نشده است، اصلاحات عمیق، زیان قابل توجهی را متوجه سهامداران به ویژه افرادی که با تحلیل بنیادی وارد بازار شده‌اند، می‌کند. در واقع دولت با بر هم زدن ساز و کارهای بازار بر خلاف شعار جهش تولید حرکت می‌کند و این در حالی است که دولت تنها با حمایت‌های مستقیم و غیرمستقیم از تولید داخلی می‌تواند به ارتقای بازار سرمایه نیز کمک کند. نکته قابل توجهی که وجود دارد این است که بازار سرمایه باید کارکرد اصلی یعنی حمایت از شرکت‌های بنیادی و حتی شرکت هایی که توان مالی و سرمایه‌ای لازم را ندارند و ارتقای رقابت پذیری آنها و تبدیل شرکت‌ها به بنگاه‌های صادرات محور را حفظ کند و تبدیل به محلی برای رفع کسری بودجه دولت نگردد. هر چند با توجه به اینکه سهم قابل توجهی از شرکت‌های پذیرفته شده در بازار سرمایه دولتی هستند، دولت می‌تواند از پتانسیل این بازار برای تامین بخشی از بودجه خود داشته باشد. درآمد مالیاتی پایدار و باثبات از محل معاملات بازار سرمایه نیز نیازمند ثبات این بازار و اعتماد سهامداران می‌باشد، هر چند ممکن است نوسان و تلاطم بازار در این مسیر اغوا کننده به نظر برسد.این تصور خطرناک نباید بوجود بیاید که وضعیت بازار سهام به فلان صندوق قابل معامله( ETF ) یا فلان سهام شرکت‌های دولتی بستگی دارد چون در این شرایط پول از صنایع کوچک و متوسط بخش خصوصی (که از ارکان مهم توسعه اقتصادی محسوب می‌شوند) به سمت شرکت‌های دولتی گاها زیان ده سرازیر می‌شود و هم موجب تضعیف تولید و حذف شرکت‌های نسبتا سودآور و کارا می‌شود و هم اینکه در نهایت به ضرر سهامداران تمام می‌شود. چون با خستگی بازار، حباب قیمتی شرکت‌های دولتی زیان ده ترکیده و در این حالت، نه تنها سهام باد کرده سقوط می‌کند بلکه موجب منفی شدن کل بازار و افت بیشتر اعتماد سهامداران و تضعیف بازار سرمایه می‌شود. به نظر می‌رسد طرح هایی همچون فروش نفت در بازار سهام دقیقا بر خلاف رونق تولید به شبه بیماری هلندی دامن می‌زند که محصول شرایط داخلی است نه ورود ارز. این بیماری ساختاری می‌تواند گریبانگیر بازار سرمایه شود و نهایتا به متلاشی شدن ساز و کارهای درست بازار سرمایه بینجامد. بهترین کاری که دولت می‌تواند بکند عدم دخالت در بازار سرمایه همراه با نظارت بر قوانین و مقررات، ارتقای نرم افزازی بازار، شفاف کردن بازار، کارا کردن بازار با حذف رانت‌های مختلف اطلاعاتی می‌باشد. با این شرایط، بازار سرمایه همچنان یک بازار جذاب برای سرمایه گذاران و تولید کنندگان خواهد بود. سرمایه گذاران که به دلیل حساسیت محیطی به کبوتران سفید مشهور هستند، به جای بازارهای موازی که عموما فاقد بهره وری لازم برای اقتصاد هستند وارد بازار سرمایه می‌شوند و بازار با آموزش و فرهنگ سازی سهامداران و بکارگیری افراد متخصص و متعهد در بازارگردانی و بخش نظارتی بازار سرمایه می‌تواند مسیر مناسب را طی کرده و البته با اصلاحات که لازمه هر بازار هست به رونق تولید و ارتقای توان اقتصادی بینجامد. انتظار می‌رود بازار سرمایه به دور از مسایل غیر مرتبط بتواند در رونق تولید موثر باشد و نقش بایسته و شایسته خود را در این رابطه ایفا کند.منبع: رادار اقتصاد
بازار سرمایه در سال جهش اقتصادی از طریق کمک به جذب منابع مالی به بخش تولید در این حوزه می‌تواند اثرگذار باشد اما دولت بجای دخالت در بازار بورس باید به نظارت و حمایت قانونی بپردازد.