ScÃ©im Pinsean RannÃ­ocach An ChoimisinÃ©ara Teanga Do ChÃ©ilÃ­ Agus LeanaÃ­ 2009
Statutory Instruments
Source: Statutory Instruments

num: 1
paragraphs: Is fÃ©idir an ScÃ©im seo a lua mar ScÃ©im Pinsean RannÃ­ocach an ChoimisinÃ©ara Teanga do ChÃ©ilÃ­ agus LeanaÃ­ 2009.
num: 2
paragraphs: Measfar an ScÃ©im a bheith tosaithe le hÃ©ifeacht n 23 Feabhra 2004, agus gairfear an lÃ¡ sin mar an dÃ¡ta tosaithe.
num: 3
paragraphs: (1) ciallaÃ­onn “ordÃº uchtÃ¡la” ordÃº uchtÃ¡la dÃ©anta faoi na hAchtanna UchtÃ¡la, 1952 go dtÃ­ 1998.
(2) ciallaÃ­onn “leanbh”, faoi rÃ©ir alt 6(1), leanbh n leasleanbh leis an gCoimisinÃ©ir n leanbh atÃ¡ uchtaithe go dleathach ag an gCoimisinÃ©ir, atÃ¡—
(a) faoi bhun sÃ© bliana dÃ©ag d’aois, n
(b) faoi bhun fiche d bliain d’aois atÃ¡ i mbun teagaisc lÃ¡naimseartha in ollscoil, i gcolÃ¡iste, i scoil n i bhforas oideachasÃºil eile, n
(c) faoi bhun fiche d bliain d’aois atÃ¡ i mbun teagaisc n oiliÃºna lÃ¡naimseartha faoi choimirce duine ar bith (a ndÃ©antar tagairt d/di sa scÃ©im seo mar “an fostir”) i gcomhair aon ghairm, aon phroifisiÃºn n aon cheird, mÃ¡s teagasc n oiliÃºint Ã© atÃ¡ ceadaithe ag an Aire ar mhaithe le cuspirÃ­ an fho-ailt seo, n
(d) buanÃ©agumasaithe aire a thabhairt d/di fÃ©in de bharr Ã©iglÃ­ocht mheabhrach n choirp agus a bhÃ­ ar dhuine dibh siÃºd a shonraÃ­tear in aon cheann de na forÃ¡lacha a thÃ¡inig roimhe seo sa bhfo-alt seo nuair a tharla a b(h)uanÃ©agumas den chÃ©ad uair.
(3) ciallaÃ­onn “an CoimisinÃ©ir” an CoimisinÃ©ir Teanga mar a shainÃ­tear Ã© faoi alt 20(1) d’Acht na dTeangacha OifigiÃºla 2003, mar a ceapadh n 23Ãº lÃ¡ de Feabhra 2004;
(4) ciallaÃ­onn “aisce bhÃ¡is”, ach amhÃ¡in sna focail “aisce chaomhnaithe bhÃ¡is”, aisce atÃ¡ inÃ­octha faoi rÃ©ir alt 6(2)(c)(i) den PhrÃ­omh-ScÃ©im;
(5) ciallaÃ­onn “pinsean an Ã©agaigh”:
(a) i gcÃ¡s scoir ar chÃºinsÃ­ nach cÃºinsÃ­ slÃ¡inte iad, an pinsean a bhronntar ar an gCoimisinÃ©ir;
(b) i gcÃ¡s, ar scor ar chÃºinsÃ­ slÃ¡inte, go mbronntar pinsean ar an gCoimisinÃ©ir, an pinsean a bheadh bronnta air dÃ¡ dtarldh sÃ© go mbeadh sÃ© rÃ­ofa trÃ­ thagairt don tseirbhÃ­s inphinsin a bheadh aige dÃ¡ mbeadh sÃ© tar Ã©is fanacht sa tseirbhÃ­s go haois seasca cÃºig bliain;
(c) i gcÃ¡s go raibh pinsean caomhnaithe Ã¡ Ã­oc leis an gCoimisinÃ©ir, an pinsean caomhnaithe bronnta air ar dhÃ¡ta a scoir mar atÃ¡ ardaithe trÃ­ thagairt d’arduithe pinsin bronnta faoi alt 9 den PhrÃ­omh-ScÃ©im le linn na trÃ©imhse idir scor agus bÃ¡s;
(d) i gcÃ¡s, agus Ã© i dteideal pinsean caomhnaithe nuair a scor sÃ©, go bhfaigheann an CoimisinÃ©ir bÃ¡s roimh an aois ag a mbeadh an pinsean caomhnaithe inÃ­octha n sula ndÃ©anann sÃ© iarratas ar an bpinsean caomhnaithe, mÃ©id cothrom le—
(i) i dtaca le ball atÃ¡ faoi lÃ¡n Ã¡rachas, a thuarastal glan inphinsin (ScÃ©im CÃ©ilÃ­ agus LeanaÃ­) ar an dÃ¡ta scoir mar atÃ¡ ardaithe trÃ­ thagairt d’arduithe pinsin bronnta faoi alt 9 den PhrÃ­omh-ScÃ©im le linn na trÃ©imhse idir scor agus bÃ¡s;
(e) i gcÃ¡s go bhfaigheann an CoimisinÃ©ir bÃ¡s fad is atÃ¡ sÃ© ina bhall den PhrÃ­omh-ScÃ©im, an pinsean a mbeadh sÃ© inchÃ¡ilithe d dÃ¡ mbainfeadh forÃ¡il (b) den fho-alt seo leis;
(6) ciallaÃ­onn “iarbhall” an CoimisinÃ©ir mÃ¡s rud Ã© gur Ã©irigh sÃ© as a phost mar ChoimisinÃ©ir agus gur bronnadh pinsean agus cnapshuim n pinsean caomhnaithe agus cnapshuim air;
(7) ciallaÃ­onn “leanbh uchtaithe go dleathach” leanbh a d’uchtaigh an CoimisinÃ©ir (bÃ­odh sin leis fÃ©in n in Ã©indÃ­ le haon duine eile) cibÃ© acu tar Ã©is ordaithe uchtÃ¡la n de rÃ©ir dlÃ­ tÃ­re n crÃ­che nach Ã© an StÃ¡t seo Ã© agus Ã© aitheanta ag dlÃ­ an StÃ¡it seo go bhfuil sÃ© bailÃ­. Sa chÃ¡s go raibh an CoimisinÃ©ir psta nuair a rinne sÃ© iarratas ar ordÃº uchtÃ¡la i dtaca le leanbh agus gur cailleadh Ã© sula raibh an priseas uchtÃ¡la crÃ­ochnaithe agus go n-uchtaÃ­onn cÃ©ile an ChoimisinÃ©ara an leanbh ina dhiaidh sin, measfar an leanbh a bheith, n dÃ¡ta a bhfuil sÃ© faoi chÃºram an ChoimisinÃ©ara, ar mhaithe le cuspirÃ­ na ScÃ©ime seo, mar leanbh an ChoimisinÃ©ara atÃ¡ uchtaithe go dlÃ­thiÃºil;
(8) ciallaÃ­onn “PrÃ­omh-ScÃ©im” ScÃ©im AoisliÃºntais an ChoimisinÃ©ara Teanga 2009.
(9) ciallaÃ­onn “ball” an CoimisinÃ©ir Teanga mar a shainÃ­tear Ã© faoi alt 20(1) d’Acht na dTeangacha OifigiÃºla 2003, mar a ceapadh n 23Ãº lÃ¡ de Feabhra 2004;
(10) ciallaÃ­onn “Aire” an tAire GnthaÃ­ Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta;
(11) ciallaÃ­onn “tuarastal glan inphinsin” an mÃ©id a thÃ©ann an luach saothair inphinsin os cionn dhÃ¡ oiread uasrÃ¡ta pearsanta bliantÃºil an Phinsin Seanaoise (RannÃ­ocach) atÃ¡ inÃ­octha ar an lÃ¡ deireanach de sheirbhÃ­s inphinsin le duine nach bhfuil aon chleithiÃºnaÃ­ aosaithe n leanbh cÃ¡ilithe aige;
(12) ciallaÃ­onn “Pinsean Seanaoise (RannÃ­ocach)” an pinsean seanaoise atÃ¡ inÃ­octha faoi na hAchtanna Leasa Shisialaigh le duine singil, ach amhÃ¡in aon ardÃº atÃ¡ inÃ­ochta ar fhoras aoise, n de bhrÃ­ go bhfuil an faighteoir ina chnaÃ­ leis fÃ©in, n i dtaca le duine fÃ¡sta cÃ¡ilithe n leanbh cleithiÃºnach;
(13) ciallaÃ­onn “seirbhÃ­s inphinsin” seirbhÃ­s ar fÃ©idir a Ã¡ireamh faoi alt 5(1) den PhrÃ­omh-ScÃ©im;
(14) ciallaÃ­onn “aisce scoir” aisce a bhronntar faoi fhorÃ¡lacha alt 6(2)(a) n 6(2)(b) den PhrÃ­omh-ScÃ©im;
(15) ciallaÃ­onn “scor ar chÃºinsÃ­ slÃ¡inte” scor de rÃ©ir na bhforÃ¡lacha in alt 7 den PhrÃ­omh-ScÃ©im;
(16) ciallaÃ­onn “tuarastal scoir” tuarastal an ChoimisinÃ©ara ar an dÃ¡ta scoir n bÃ¡is sa chÃ¡s go—
(a) bhfuil trÃ­ bliana de sheirbhÃ­s iarbhÃ­r inphinsin curtha isteach mar ChoimisinÃ©ir ag an gCoimisinÃ©ir ar an dÃ¡ta a n-Ã©irÃ­onn sÃ© as oifig;
(b) bhfaigheann an CoimisinÃ©ir bÃ¡s i seirbhÃ­s le seirbhÃ­s iarbhÃ­r agus inphinsin de nÃ­os m nÃ¡ 3 bliana;
(c) n-Ã©irÃ­onn an CoimisinÃ©ir as oifig ar chÃºinsÃ­ slÃ¡inte roimh 60 bliain d’aois le seirbhÃ­s iarbhÃ­r agus fÃ©ideartha go haois 60 bliain de nÃ­os m nÃ¡ 3 bliana;
(17) ciallaÃ­onn “tuarastal” an bunrÃ¡ta bliantÃºil luach saothair inÃ­octha am go chÃ©ile mar a shocraÃ­onn an tAire Airgeadais go dlÃ­thiÃºil n mar a cheadaÃ­onn an tAire Airgeadais go dlÃ­thiÃºil, ach amhÃ¡in aon suimeanna a Ã­octar i dtaca le ragobair, coimisiÃºn, aisce, tÃ¡illÃ­ speisialta, liÃºntas taistil, liÃºntas cothaithe agus a leithÃ©id, macasamhail airgid aon luach saothair n aon sochar comhchineÃ¡il (lena n-Ã¡irÃ­tear carr n aon fheithicil eile) n aon Ã­ocaÃ­ocht i dtreo n i dtaca lena leithÃ©id de luach saothair;
(18) ciallaÃ­onn “na hAchtanna Leasa Shisialaigh” na hAchtanna Leasa Shisialaigh 1981 go 2008 lena n-Ã¡irÃ­tear aon achtÃº a leasaÃ­onn n a chuireann sÃ­neadh le haon cheann n le gach ceann de na hAchtanna n aon rialachÃ¡n, aon bharÃ¡ntas n a aon ordÃº a dhÃ©antar fÃºthu;
(19) ciallaÃ­onn “cÃ©ile” pÃ¡irtÃ­ i bpsadh atÃ¡ aitheanta ag dlÃ­ an StÃ¡it mar phsadh bailÃ­ agus nach bhfuil aon cholscaradh bronnta agus aitheanta mar bhailÃ­ ag dlÃ­ an StÃ¡it i dtaca leis an bpsadh sin;
(20) ciallaÃ­onn “blianta” figiÃºr a dhÃ©antar amach leis an bhfoirmle A + B/365 sa chÃ¡s gurb Ã© A lÃ­on na mblianta atÃ¡ comhlÃ¡naithe sa trÃ©imhse atÃ¡ i gceist agus gurb Ã© B aon lÃ­on laethanta breise ar bhliain chomhlÃ¡naithe n lÃ­on blianta comhlÃ¡naithe sa trÃ©imhse sin, agus dÃ©anfar “bliain” a fhorlÃ©iriÃº dÃ¡ rÃ©ir;
num: 4
paragraphs: Faoi rÃ©ir fhorÃ¡lacha na ScÃ©ime seo, is fÃ©idir leis an Aire ar bhÃ¡s an ChoimisinÃ©ara n iarbhaill (a ndÃ©antar tagairt d sa ScÃ©im seo mar an t-Ã©agach) ar bronnadh pinsean n aisce bhÃ¡is, n pinsean caomhnaithe n aisce chaomhnaithe bhÃ¡is, air n i dtaca leis, n atÃ¡ Ã¡ bhronnadh air—
(a) sa chÃ¡s go bhfÃ¡gann sÃ© cÃ©ile, pinsean (ar a dtabharfar “pinsean cÃ©ile” as seo amach sa ScÃ©im seo) a bhronnadh ar an gcÃ©ile sin i dtaca le seirbhÃ­s an ChoimisinÃ©ara, agus
(b) sa chÃ¡s go bhfÃ¡gann sÃ© leanbh n leanaÃ­ (bÃ­odh pinsean cÃ©ile Ã¡ bhronnadh n le bronnadh n nÃ¡ bÃ­odh), pinsean (ar a dtabharfar “pinsean leanaÃ­” as seo amach sa ScÃ©im seo) a bhronnadh ar an leanbh n na leanaÃ­ sin i dtaca le seirbhÃ­s an ChoimisinÃ©ara.
num: 5
paragraphs: (1) NÃ­ Ã­ocfar n nÃ­ bhronnfar pinsean cÃ©ile faoin ScÃ©im seo—
(a) mÃ¡ bhÃ­ an cÃ©ile ag am bÃ¡is an ChoimisinÃ©ara ina cnaÃ­ le duine, mar fhear agus mar bhean chÃ©ile, nach Ã© an CoimisinÃ©ir Ã©, n
(b) i dtaca le haon am tar Ã©is an bhÃ¡is sin nuair atÃ¡ an cÃ©ile psta arÃ­s n ina comhchnaÃ­ le haon duine eile.
(2) D’ainneoin alt 5(1), sa chÃ¡s—
(a) nach mbronntar pinsean faoin ScÃ©im seo n go gcuirtear stop le pinsean faoin ScÃ©im seo faoin alt sin 5(1), agus
(b) ag dÃ¡ta tar Ã©is dÃ¡ta an phsta n an chomhchnaithe a mba chÃºis le coinneÃ¡il siar n stop an phinsin, go bhfuil an tAire sÃ¡sta go bhfuil an psadh n an comhchnaÃ­ tagtha chun crÃ­che, go bhfuil cÃºinsÃ­ atruacha chun an pinsean a Ã­oc, d’fhÃ©adfadh an tAire mÃ¡ cheapann sÃ© Ã© a bheith oiriÃºnach, an pinsean a bhronnadh n a athbhronnadh, cibÃ© acu is cuÃ­, —
(i) i gcÃ¡s psadh n comhchnaÃ­ atÃ¡ tagtha chun crÃ­che, an dÃ¡ta ar chrÃ­ochnaigh an psadh n an comhchnaÃ­,
(ii) in aon chÃ¡s eile, dÃ¡ta nach luaithe nÃ¡ an dÃ¡ta ar a bhfaigheann an tAire an t-iarratas Ã¡bhartha,
(3) De rÃ©ir alt 5(1) agus 5(2) is fÃ©idir pinsean cÃ©ile a Ã­oc don trÃ©imhse iomlÃ¡n a thosaÃ­onn ar bhÃ¡s an ChoimisinÃ©ara agus a chrÃ­ochnaÃ­onn ar bhÃ¡s an chÃ©ile.
(4) Aon leath de rÃ¡ta pinsin an Ã©agaigh a bheidh i rÃ¡ta pinsin an chÃ©ile.
(5) D’ainneoin alt 5(4), sa chÃ¡s go bhfaigheann an CoimisinÃ©ir bÃ¡s le linn seirbhÃ­se n fad is atÃ¡ sÃ© ag fÃ¡il pinsean atÃ¡ bronnta faoi alt 6(1) den PhrÃ­omh-ScÃ©im agus go mbÃ­onn a phinsean inÃ­octha lena chÃ©ile, d’fhÃ©adfadh rÃ¡ta an phinsin sin, i dtaca leis an gcÃ©ad mhÃ­ tar Ã©is a bhÃ¡is, bheith ardaithe go—
(a) sa chÃ¡s go bhfaigheann sÃ© bÃ¡s le linn seirbhÃ­se, aon ddhÃ©agÃº dÃ¡ luach saothair inphinsin.
(b) sa chÃ¡s go bhfaigheann sÃ© bÃ¡s tar Ã©is pinsean a bheith bronnta air, sa chÃ¡s go bhfuil an rÃ¡ta pinsin atÃ¡ inÃ­octha leis ar dhÃ¡ta a bhÃ¡is nÃ­os m nÃ¡ an rÃ¡ta pinsin cÃ©ile a bheadh inÃ­octha murach sin faoin ScÃ©im, aon ddhÃ©agÃº den rÃ¡ta sin pinsin,
num: 6
paragraphs: (1) NÃ­ mheasfar mar leanbh, laistigh de bhrÃ­ na ScÃ©ime seo, na daoine seo a leanas eadhon:
(a) duine nach raibh go hiomlÃ¡n n go prÃ­omha ag brath ar an gCoimisinÃ©ir dÃ­reach roimh a bhÃ¡is
(b) duine atÃ¡ psta n ag comhchnaÃ­ le duine eile mar fhear agus mar bhean chÃ©ile, n
(c) duine a ndÃ©antar tagairt d in alt 3(2)(b) faoin sainmhÃ­niÃº “leanbh” lena bhfuil dÃ­olachtaÃ­ inÃ­octha leis, n i dtaca leis, maidir le teagasc n oiliÃºint ag, n thar ceann, an fhostra agus atÃ¡ ar mhÃ©id a fhÃ¡gann go bhfuil an tÃ© sin fÃ©inchothaithe,
(2) I gcÃ¡s i dtaca le duine a ndÃ©antar tagairt d in alt 3(2)(b) n (c), go dtarlaÃ­onn briseadh ina chuid teagaisc n oiliÃºna lÃ¡naimseartha, mura dtugann an tAire treoir dÃ¡ mhalairt, measfar nach bhfuil sÃ© n sÃ­, do thrÃ©imhse a leithÃ©id de bhriseadh, ina leanbh a thuilleadh ar mhaithe le cuspirÃ­ na ScÃ©ime seo.
num: 7
paragraphs: (1) Ã?ocfar pinsean leanaÃ­ faoin ScÃ©im seo le mÃ¡thair n le leastuismitheoir na leanaÃ­ mÃ¡ tÃ¡ na leanaÃ­ inchÃ¡ilithe faoina c(h)Ãºram, agus i gcÃ¡s nach mbeadh leanbh a mbeadh pinsean inÃ­octha leis faoina leithÃ©id de chÃºram, Ã­ocfar an pinsean le cibÃ© acu an leanbh n duine eile a shocridh an tAire. MÃ¡ tÃ¡ na leanaÃ­ faoi chÃºram nÃ­os m nÃ¡ duine amhÃ¡in, Ã­ocfar pÃ¡irteanna difriÃºla den phinsean leanaÃ­ leis na daoine sin i gcodanna a shocridh an tAire.
(2) I ngach cÃ¡s, tÃ¡ an pinsean le cur i dtreo leas na leanaÃ­ ar a bhfuil sÃ© bronnta.
(3) NÃ­ fÃ©idir pinsean leanaÃ­ a Ã­oc ach i dtaca leis an trÃ©imhse n na trÃ©imhsÃ­ tar Ã©is dhÃ¡ta bÃ¡is an ChoimisinÃ©ara.
(4) Seo a leanas mar a bheidh rÃ¡ta an phinsin leanaÃ­ faoin ScÃ©im seo—
(a) sa chÃ¡s nach bhfÃ¡gann an CoimisinÃ©ir aon chÃ©ile ina dhiaidh n, go bhfÃ¡gann sÃ© cÃ©ile agus go bhfaigheann an cÃ©ile sin bÃ¡s tar Ã©is a bhÃ¡is:
(i) sa chÃ¡s nach bhfuil ann ach leanbh amhÃ¡in, aon trian de phinsean an Ã©agaigh,
(ii) sa chÃ¡s go bhfuil beirt n nÃ­os m leanaÃ­, rÃ¡ta i dtaca le chaon leanbh cothrom le leath de phinsean an Ã©agaigh roinnte ar lÃ­on na leanaÃ­.
(b) faoi rÃ©ir alt 7(5), sa chÃ¡s go bhfÃ¡gann an CoimisinÃ©ir cÃ©ile:
(i) sa chÃ¡s nach bhfuil nÃ­os m nÃ¡ triÃºr leanbh i gceist, aon sÃ©Ãº cuid de phinsean an Ã©agaigh do gach leanbh,
(ii) sa chÃ¡s go bhfuil nÃ­os m nÃ¡ triÃºr leanbh i gceist, rÃ¡ta i dtaca le chaon leanbh cothrom le leath de phinsean an Ã©agaigh roinnte ar lÃ­on na leanaÃ­.
(5) (a) Sa chÃ¡s go bhfuil leanaÃ­ an ChoimisinÃ©ara ag am a bhÃ¡is, n ag aon am ina dhiaidh sin, faoi chÃºram duine Ã©igin nach Ã© an cÃ©ile n an leastuismitheoir atÃ¡ i gceist, is fÃ©idir leis an Aire mÃ¡ mheasann sÃ© Ã© a bheith oiriÃºnach, treoir a thabhairt go mbainfidh alt 7(4)(a) chomh fada is a bhÃ­onn siad faoin a leithÃ©id de chÃºram, d’ainneoin go bhfuil an cÃ©ile fs beo agus sa chÃ¡s go dtugann an tAire a leithÃ©id de threoir, forlÃ©ireofar an fo-alt seo agus beidh Ã©ifeacht aige de rÃ©ir na treorach.
(b) Sa chÃ¡s go bhfuil roinnt de leanaÃ­ an ChoimisinÃ©ara, ach nÃ­ na leanaÃ­ ar fad, ag am a bhÃ¡is, n ag aon am ina dhiaidh sin, faoi chÃºram duine Ã©igin nach Ã© an cÃ©ile n an leastuismitheoir atÃ¡ i gceist, is fÃ©idir an rÃ¡ta den sciar sin den phinsean leanaÃ­ atÃ¡ inÃ­octha i dtaca leis na leanaÃ­ sin atÃ¡ faoi chÃºram an tÃ© sin a rÃ­omh le tagairt do na rÃ¡taÃ­ a shonraÃ­tear in alt 7(4)(a); ar chuntar nach rachaidh mÃ©id an phinsin leanaÃ­ atÃ¡ inÃ­octha i dtaca leis an gCoimisinÃ©ir thar aon leath de rÃ¡ta phinsean an Ã©agaigh.
(6) D’ainneoin na bhforÃ¡lacha a chuaigh roimhe seo san alt seo, sa chÃ¡s go bhfÃ¡gann an CoimisinÃ©ir cÃ©ile agus nach bhfuil aon phinsean cÃ©ile bronnta air faoin ScÃ©im seo, n mÃ¡ tÃ¡ ceann bronnta air agus go stoptar Ã¡ Ã­oc roimh a bhÃ¡s, nÃ­ bheidh aon phinsean inÃ­octha faoin ScÃ©im seo do leanaÃ­ an chÃ©ile sin i dtaca le haon trÃ©imhse a chuimsÃ­tear i saol an chÃ©ile n le linn na hama sin nach bhfuil aon phinsean cÃ©ile inÃ­octha, de rÃ©ir mar is cuÃ­, mura dtugann an tAire treoir dÃ¡ rogha iomlÃ¡n fÃ©in go mbeidh a leithÃ©id de phinsean inÃ­octha, agus sa chÃ¡s go dtugann an tAire treoir faoin alt seo is fÃ©idir leis/lÃ©i, mÃ¡ mheasann sÃ©/sÃ­ Ã© a bheith oiriÃºnach, treoir a thabhairt freisin go mbainfidh alt 7(5) i dtaca le haon trÃ©imhse dÃ¡ leithÃ©id.
num: 8
paragraphs: Ã?ocfar pinsin atÃ¡ inÃ­octha faoin ScÃ©im seo gach coicÃ­s amhÃ¡in nuair a bheidh feidhm ag alt 5(5) i dtaca leis an gCoimisinÃ©ir, d’fhÃ©adfadh an tAire cinneadh a dhÃ©anamh go bhfÃ©adfaÃ­ an mÃ©id pinsin i dtaca leis an mhÃ­ atÃ¡ i gceist a bheith Ã­octha roimh dhÃ¡ta Ã©aga na mÃ­osa sin.
num: 9
paragraphs: (1) Beidh rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ inÃ­octha ag an rÃ¡ta aon faoin gcÃ©ad go leith de mhÃ©id an tuarastail inÃ­octha leis an gCoimisinÃ©ir am go chÃ©ile (n sa chÃ¡s go bhfuil sÃ© ag fÃ¡il tuarastal laghdaithe de bharr neamhlÃ¡ithreacht n obair, de mhÃ©id an tuarastail a bheadh inÃ­octha leis mura mbeadh sÃ© as lÃ¡thair).
(2) Ã?ocfar an rannÃ­ocaÃ­ocht i dtaca leis an trÃ©imhse a thosaÃ­onn ar an dÃ¡ta tosaithe agus a chrÃ­ochnaÃ­onn nuair a stadann sÃ© de bheith ina bhall rannÃ­ocach den PhrÃ­omh-ScÃ©im agus ag a leithÃ©idÃ­ d’amanna agus ar a leithÃ©id de bhealach a chinnfidh an tAire.
(3) NÃ­ bheidh aon rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ inÃ­octha ag an gCoimisinÃ©ir faoin ScÃ©im seo as aon trÃ©imhse nach gcuimsÃ­onn seirbhÃ­s inphinsin.
(4) DÃ©antar tagairt sa ScÃ©im seo do rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ atÃ¡ inÃ­octha faoin alt seo mar “rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla”.
num: 10
paragraphs: (1) MÃ¡ stadann an CoimisinÃ©ir de bheith ina bhall rannÃ­ocach ar aon chÃºinse seachas ar a bhÃ¡s agus, ar stadadh d, nach bhfuil sÃ© inchÃ¡ilithe do bhronnadh pinsin agus aisce scoir, n pinsean caomhnaithe agus cnapshuim chaomhnaithe, mura n-aistrÃ­tear a sheirbhÃ­s pinsin go heagraÃ­ocht n seirbhÃ­s eile, tabharfar ar ais iomlÃ¡n a chuid rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla d.
(2) D’fhÃ©adfadh ball, ar stadadh d bheith ina bhall rannÃ­ocach, a bhfuil rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla Ã­octha aige ar feadh trÃ©imhse nÃ­os m nÃ¡ 40 bliain na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ sin ag tosÃº lena chÃ©ad rannÃ­ocaÃ­ocht agus ag bogadh ar aghaidh, de rÃ©ir mar is cuÃ­ chun a chinntiÃº nach dtÃ©ann an trÃ©imhse i dtaca leis na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ a d’Ã­oc sÃ©, gan iad a fhÃ¡il ar ais, thar 40 bliain, a fhÃ¡il ar ais n mÃ¡ stadann ballraÃ­ocht de bharr bÃ¡is, gheobhadh a ionadaÃ­ pearsanta dlÃ­ ar ais iad.
(3) Sa chÃ¡s go n-Ã­octar aon rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ ar ais faoin alt seo, Ã­ocfar ar ais iad gan Ãºs agus lÃºide mÃ©id a bheadh cothrom le haon dhliteanas cÃ¡nach a bheadh ar an mball i dtaca lena leithÃ©idÃ­ de rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­.
(4) Sa chÃ¡s go n-Ã­octar rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla ar ais faoi rÃ©ir an ailt seo le duine a bhÃ­onn ina bhall den ScÃ©im seo ina dhiaidh sin, Ã­ocfaidh sÃ© n sÃ­ an mÃ©id rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla a Ã­ocadh ar ais leis n lÃ©i leis an Aire, chomh maith le hÃºs iolraithe ar an mÃ©id sin ag rÃ¡ta sÃ© faoin gcÃ©ad per annum, le sosanna leathbliana n dÃ¡ta ar Ã­ocadh leis Ã©.
num: 11
paragraphs: (1) Faoi rÃ©ir alt 11(2), sa chÃ¡s go dtagann iarbhall le bheith ina bhall rannÃ­ocach den ScÃ©im seo, cuirfear stad le haon teidlÃ­ocht do phinsean cÃ©ilÃ­ n do phinsean leanaÃ­ faoin ScÃ©im seo i dtaca lena bhallraÃ­ocht roimhe seo.
(2) Sa chÃ¡s go raibh duine, ar theacht d/di bheith ina b(h)all den ScÃ©im seo, ina b(h)all den ScÃ©im seo ag aon am roimhe seo agus gur Ã­oc sÃ©/sÃ­ rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla le linn a leithÃ©id de thrÃ©imhse ballraÃ­ochta, nÃ­ Ã¡ireofar an trÃ©imhse i dtaca lenar Ã­oc sÃ© na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla sin nuair atÃ¡ lÃ­on na mblianta Ã¡bharta faoi alt 12(8) Ã¡ socrÃº ar chuntar—
(a) nach bhfuil n nach raibh aon aisÃ­oc dÃ©anta ar na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ sin, n
(b) go mbaineann alt 10(4).
num: 12
paragraphs: (1) Sa chÃ¡s go raibh an CoimisinÃ©ir psta le linn na trÃ©imhse, n le linn cuid den trÃ©imhse, ar bhain an ScÃ©im seo leis agus go stadann sÃ© de bheith dlite rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ a dhÃ©anamh faoin ScÃ©im seo agus go bhfuil stad dÃ¡ leithÃ©id mar thoradh ar—
(a) bhÃ¡s, n
(b) scor ar phinsean n Ã©irÃ­ as le teidlÃ­ocht do phinsean caomhnaithe,
(2) Beidh rannÃ­ocaÃ­ocht faoin alt seo cothrom le aon faoin gcÃ©ad de thuarastal scoir an ChoimisinÃ©ara mÃ©adaithe faoi lÃ­on na mblianta Ã¡bhartha.
(3) Sa chÃ¡s go bhfuil rannÃ­ocaÃ­ocht faoin alt seo Ã¡ bhaint as cnapshuim chaomhnaithe n aisce chaomhnaithe bhÃ¡is, rÃ­omhfar an rannÃ­ocaÃ­ocht le tagairt do mhÃ©id a bheidh cothrom le tuarastal scoir an ChoimisinÃ©ara ar a dhÃ¡ta scoir agus Ã© ardaithe le tagairt d’arduithe pinsin bronnta faoi alt 9 den PhrÃ­omh-ScÃ©im sa trÃ©imhse idir an dÃ¡ta scoir agus an dÃ¡ta—
(a) ar a shroicheann sÃ© an aois ag a mbeadh an pinsean inÃ­octha, n i gcÃ¡s cnapshuim chaomhnaithe, n
(b) ar a bhfaigheadh sÃ© bÃ¡s, i gcÃ¡s aisce chaomhnaithe bhÃ¡is.
(4) Sa chÃ¡s, tar Ã©is an dÃ¡ta ar a stadann an CoimisinÃ©ir de bheith dlite rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ a dhÃ©anamh faoin ScÃ©im seo, go dtarlaÃ­onn sÃ© go mbeidh an pinsean atÃ¡ inÃ­octha leis n lena chÃ©ile (ach nÃ­ an aisce scoir, an aisce bhÃ¡is, an cnapshuim chaomhnaithe n an aisce chaomhnaithe bhÃ¡is) le hardÃº mar gheall ar ardÃº i seirbhÃ­s inphinsin an ChoimisinÃ©ara, is fÃ©idir leis an Aire mÃ©id na rannÃ­ocaÃ­ochta faoin alt seo a cheartÃº chun an t-ardÃº a Ã¡ireamh.
(5) De rÃ©ir mar is rogha leis an Aire agus de rÃ©ir coinnÃ­ollacha a shonridh an tAire, is fÃ©idir leis an gCoimisinÃ©ir cinneadh a dhÃ©anamh rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ breise a Ã­oc, thar thrÃ©imhse dhÃ¡ mhÃ­ dhÃ©ag ag tosÃº ar dhÃ¡ta a shonridh an tAire, ar dÃ¡ta Ã© nach bhfuil tada nÃ­os luaithe nÃ¡ dÃ¡ta an chinnidh, agus na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ sin a bheith cothrom i ngach cÃ¡s le mÃ©id na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla a bheidh inÃ­octha i dtaca leis an trÃ©imhse sin agus sa chÃ¡s go n-Ã­ocfar rannÃ­ocaÃ­ocht amhÃ¡in bhreise n nÃ­os m, beidh feidhm ag an alt seo i dtaca leis an gCoimisinÃ©ir faoi rÃ©ir an bhunathraithe go dtarlidh sÃ©, agus lÃ­on na mblianta Ã¡bhartha Ã¡ rÃ­omh, go laghdfar an uimhir sin faoi cheann amhÃ¡in do gach rannÃ­ocaÃ­ocht a dhÃ©anfaidh an CoimisinÃ©ir faoin alt seo.
(6) Sa chÃ¡s gur thug an CoimisinÃ©ir seirbhÃ­s, seachas mar ChoimisinÃ©ir, ar seirbhÃ­s inphinsin Ã­ faoi alt 5(1) den PhrÃ­omh-ScÃ©im, d’fhÃ©adfaÃ­ aon chuid den tseirbhÃ­s sin ar Ã­oc sÃ© rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla lena linn faoi scÃ©im atÃ¡ cosÃºil leis an ScÃ©im seo, fad is nach raibh na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ sin Ã­octha ar ais leis n mÃ¡ fuair sÃ© aisÃ­oc orthu go bhfuil siad Ã­octha ar ais arÃ­s aige fÃ©in leis an Ãºs iolraithe Ã¡bhartha curtha leis, bheith fÃ¡gtha ar lÃ¡r agus lÃ­on na mblianta Ã¡bharta faoin alt seo Ã¡ rÃ­omh.
(7) San alt seo, ciallaÃ­onn “lÃ­on na mblianta Ã¡bhartha”—
(a) i gcÃ¡s an ChoimisinÃ©ara atÃ¡ psta ag an am, agus go stadann de bheith ina bhall rannÃ­ocach,
(i) mÃ¡ tharlaÃ­onn a leithÃ©id de stad ar chÃºis seachas bÃ¡s n scor ar chÃºinsÃ­ slÃ¡inte, lÃ­on na mblianta seirbhÃ­se inphinsin a bhÃ­ aige an uair sin,
(ii) mÃ¡s tharlaÃ­onn a leithÃ©id de stad mar gheall ar bhÃ¡s n ar chÃºinsÃ­ slÃ¡inte, lÃ­on na mblianta seirbhÃ­se inphinsin a bheadh aige dÃ¡ mbeadh sÃ© fanta i mbun seirbhÃ­se go haois 67 bliain, n mÃ¡s nÃ­os luaithe, an dÃ¡ta ar a rachadh a chonradh fostaÃ­ochta in Ã©ag,
(b) sa chÃ¡s go stadann an CoimisinÃ©ir, nach bhfuil psta ag an am, de bheith dlite rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ a Ã­oc, lÃ­on na mblianta seirbhÃ­se inphinsin a bhÃ­ aige ar an dÃ¡ta ar cuireadh crÃ­och lena phsadh deireanach roimh a leithÃ©id de stad, laghdaithe i ngach cÃ¡s faoi lÃ­on na mblianta, mÃ¡s aon bhliain Ã©, as ar Ã­oc sÃ© rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla agus nach bhfuil siad inchurtha ar ais.
(8) Sa chÃ¡s go dtagann duine, lena mbaineann alt 11(1), le bheith ina iarbhall trÃ­ scor ar phinsean, bÃ­odh sÃ© ar scor ar chÃºinsÃ­ slÃ¡inte n ar chÃºis eile nach Ã©, laghdfar mar sin an rannÃ­ocaÃ­ocht a bheidh inÃ­octha faoi alt 12(2) ar chrÃ­och a thrÃ©imhse deiridh de bhallraÃ­ocht rannÃ­ocach le mÃ©id na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ a bheidh inÃ­octha faoi alt 12(2) nuair a thagann sÃ© le bheith ina iarbhall, fad is nach raibh aon aisÃ­oc ar an rannÃ­ocaÃ­ocht sin.
(9) Cuirfear seirbhÃ­s inphinsin de nÃ­os m nÃ¡ 40 bliain as an Ã¡ireamh ar mhaithe le cuspirÃ­ an ailt seo.
num: 13
paragraphs: Sa chÃ¡s go bpsann ball n iarbhall agus—
(a) go bhfaigheann sÃ© bÃ¡s laistigh den bhliain ag tosÃº dhÃ¡ta an phsta, agus
(b) nach bhfuil aon leanaÃ­ tagtha as an bpsadh, agus
(c) go bhfuil an tAire den tuairim go raibh a bhÃ¡s laistigh den bhliain ag tosÃº dhÃ¡ta an phsta, ar an dÃ¡ta sin, le tuar aige fÃ©in n ag a chÃ©il,
num: 14
paragraphs: (1) Tabharfaidh an CoimisinÃ©ir don Aire an t-eolas sin atÃ¡ riachtanach d’fheidhmiÃº ceart na ScÃ©ime seo i dtaca leis an gCoimisinÃ©ir.
(2) Tabharfaidh cÃ©ile an ChoimisinÃ©ara don Aire an t-eolas sin atÃ¡ riachtanach d’fheidhmiÃº ceart na ScÃ©ime seo i dtaca le haon iarratas a dhÃ©anann sÃ­ ar phinsean cÃ©ile n ar phinsean do leanaÃ­ an ChoimisinÃ©ara.
(3) Tabharfaidh duine a bhfuil leanbh de chuid an ChoimisinÃ©ara faoina c(h)Ãºram agus a dhÃ©anann iarratas ar phinsean leanaÃ­ i dtaca leis an leanbh sin an t-eolas sin don Aire atÃ¡ riachtanach d’fheidhmiÃº ceart na ScÃ©ime seo i dtaca leis an leanbh sin.
num: 15
paragraphs: Beidh Ã­ocaÃ­ocht pinsean faoin ScÃ©im seo faoi rÃ©ir dhearbhÃº n gcÃ©ile agus, sa chÃ¡s nach bhfuil an pinsean leanaÃ­ inÃ­octha leis an gcÃ©ile, n duine a bhfuil na leanaÃ­ atÃ¡ i gceist faoina chÃºram, in a leithÃ©id d’fhoirm agus ag a leithÃ©id d’amanna a d’fhÃ©adfadh an tAire a chinneadh.
num: 16
paragraphs: MÃ¡ tharlaÃ­onn sÃ© ag aon am go bhfaigheann duine Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ ar scr pinsin agus nach bhfuil an duine sin i dteideal na n-Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ sin faoin ScÃ©im seo, n mÃ¡ fhaigheann duine Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ ar scr pinsin a thÃ©ann os cionn na n-Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ atÃ¡ cuÃ­ faoin ScÃ©im seo, Ã­ocfaidh an duine sin n, i gcÃ¡s go bhfuil an duine bÃ¡saithe, ionadaÃ­ pearsanta dlÃ­ an duine sin, nÃ¡ hÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ sin n na r-Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ de rÃ©ir mar is cuÃ­ leis an Aire nuair a iarrfaidh sÃ©/sÃ­ sin, agus ar loiceadh Ã­ocaÃ­ochta d’fhÃ©adfadh na hÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ n na r-Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ sin a bheidh inghnthaithe ag an Aire mar fhiach conartha shimplÃ­ in aon chÃºirt dlÃ­nse inniÃºla.
num: 17
paragraphs: (1) Sa chÃ¡s, go dÃ­reach n go hindÃ­reach, go gcuireann an tAire sochar airgeadais ar fÃ¡il, n go dtacaÃ­onn sÃ©/sÃ­ le sochar airgeadais a chur ar fÃ¡il n gon-Ã­ocann sÃ©/sÃ­ i dtreo sochar airgeadais do chÃ©ile agus/n leanaÃ­ le ball, seachas faoi
(a) an ScÃ©im seo, n
(b) fhorÃ¡lacha na PrÃ­omh-ScÃ©ime, n
(c) na hAchtanna Leasa Shisialaigh, n
(d) an tAcht Leasa Shisialaigh (DÃ­obhÃ¡lacha Ceirde) 1966,
(2) Sa chÃ¡s, mar a eascraÃ­onn as feidhmiÃº alt 17(1), nach ndÃ©antar bronnadh faoin ScÃ©im seo, Ã­ocfar ar ais na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla ar fad a rinne an ball, lena ionadaÃ­ pearsanta dlÃ­ agus nÃ­ bheidh feidhm ag alt 13 den ScÃ©im seo sa chÃ¡s seo.
(3) Sa chÃ¡s, mar a eascraÃ­onn as feidhmiÃº alt 17(1), go n-athraÃ­tear mÃ©id an bhronnta, is fÃ©idir leis an Aire a leithÃ©id de sciar de na rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­ trÃ©imhsiÃºla a d’Ã­oc an ball mar atÃ¡ ceadaithe ag an Aire a Ã­oc ar ais le hionadaÃ­ pearsanta dlÃ­ an bhaill agus is fÃ©idir leis an Aire athrÃº a dhÃ©anamh ar aon rannÃ­ocaÃ­ocht a bheadh dlite marach sin faoi alt 13 den ScÃ©im seo mar atÃ¡ ceadaithe ag an Aire.
num: 18
paragraphs: Beidh gach sannachÃ¡n de, n muirear ar, agus gach comhaontÃº chun sannadh n muirearÃº a dhÃ©anamh ar, phinsean faoin ScÃ©im seo ar neamhnÃ­ agus, ar fhÃ©imheacht aon duine atÃ¡ i dteideal pinsin faoin ScÃ©im seo, nÃ­ rachaidh an pinsean sin chuig aon iontaobhaÃ­ n aon duine eile a bheidh ag feidhmiÃº thar ceann na gcreidiÃºnaithe. MÃ¡ tharlaÃ­onn sÃ© nach mbeidh ar chumas an phinsinÃ©ara admhÃ¡il a thabhairt ar Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ dlite, beidh de rogha ag an Aire a leithÃ©idÃ­ d’Ã­ocaÃ­ochtaÃ­ a dhÃ©anamh ina n-iomlÃ¡ine n i bpÃ¡irt leis na daoine sin, lena n-Ã¡irÃ­tear na hÃºdarÃ¡is in aon institiÃºid a mbeadh an pinsinÃ©ir faoina cÃºram, de rÃ©ir mar a mheasann an tAire Ã© a bheith cuÃ­, agus beidh an tAire urscaoilte gach dliteanas i dtaca le haon suim a Ã­octar.
num: 19
paragraphs: D’fhÃ©adfaÃ­ arduithe a bheith ceadaithe i bpinsin faoin ScÃ©im seo de rÃ©ir mar a bheidÃ­s Ãºdaraithe am go chÃ©ile ag an Aire Airgeadais.
num: 20
paragraphs: (1) MÃ¡ bhristear an CoimisinÃ©ir as a phost n go n-Ã©irÃ­onn sÃ© as n go dtagann stop lena chuid fostaÃ­ochta ar chaoi eile agus go bhfuil sÃ© ciontach as mÃ­-iompar a bhaineann le caillteanas airgid don StÃ¡t, is fÃ©idir leis an Aire, de rÃ©ir mar is rogha leis/lÃ©i fÃ©in, aon Ã­ocaÃ­ocht a bheadh inÃ­octha murach sin faoin ScÃ©im seo a dhiÃºltÃº n a laghdÃº (lena n-Ã¡irÃ­tear aisÃ­oc rannÃ­ocaÃ­ochtaÃ­) chun a leithÃ©id de chaillteanas a chÃºiteamh.
(2) Is fÃ©idir leis an Aire, de rÃ©ir mar is rogha leis/lÃ©i fÃ©in, laghdÃº n stop a chur le hÃ­ocaÃ­ocht pinsin a bhronntar faoin ScÃ©im seo mÃ¡ tÃ¡ an pinsinÃ©ir ciontach as mÃ­-iompar a bhaineann le caillteanas airgeadais don StÃ¡t chun a leithÃ©id de chaillteanas a chÃºiteamh.
num: 21
paragraphs: MÃ¡s Ã¡bhar Ã©agra do dhuine aon teip n diÃºltÃº Ã­ocaÃ­ocht a dhÃ©anamh faoin ScÃ©im seo n mÃ¡s Ã¡bhar Ã©agra d mÃ©id na hÃ­ocaÃ­ochta (lena n-Ã¡irÃ­tear Ã­ocaÃ­ocht arduithe pinsin) atÃ¡ dÃ©anta, is fÃ©idir leis/lÃ©i achomharc a dhÃ©anamh leis an Aire a dhÃ©anfaidh cinneadh de rÃ©ir Alt 5(1) de na RialachÃ¡in um Ombudsman Pinsean 2003 (I.R. Uimh. 397 de 2003).
num: 22
paragraphs: CoimeÃ¡dann an tAire an ceart aige fÃ©in an ScÃ©im seo a leasÃº n a fhoirceannadh ag aon aom ach fgra trÃ­ mhÃ­ de na hathruithe atÃ¡ le teacht a bheith tugtha do bhaill na ScÃ©ime. NÃ­ chuirfear as do na sochair atÃ¡ bainte amach ag an mball n ag an iarrbhall n i dtaca leis an mball n an iarbhall roimh dhÃ¡ta an leasaithe n an fhoirceanta.