Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jī-si̍p-sù-sú

| Jī-si̍p-sù-sú |
| --- |
| Chhù-sū | Chheh-miâ | Chok-chiá |
| 1 | *Sú-kì* | Su-má Chhian |
| 2 | *Hàn-su* | Pan Kò͘ |
| 3 | *Hiō Hàn-su* | Hoān Ia̍p |
| 4 | *Sam-kok-chì* | Tân Siū |
| 5 | *Chìn-su* | Pâng Hiân-lêng |
| 6 | *Sòng-su* | Sím Iok |
| 7 | *Lâm Chê-su* | Siau Chú-hián |
| 8 | *Liông-su* | Iâu Su-liâm |
| 9 | *Tân-su* | Iâu Su-liâm |
| 10 | *Gūi-su* | Gūi Siu |
| 11 | *Pak Chê-su* | Lí Pek-io̍k |
| 12 | *Chiu-su* | Lēng-ko͘ Tek-hun |
| 13 | *Sûi-su* | Gūi Teng |
| 14 | *Lâm-sú* | Lí Iân-siū |
| 15 | *Pak-sú* | Lí Iân-siū |
| 16 | *Kū Tông-su* | Lâu Hi |
| 17 | *Sin Tông-su* | Au-iông Siu, Sòng Kî |
| 18 | *Kū Ngó͘-tāi-sú* | Sih Ku-chèng |
| 19 | *Sin Ngó͘-tāi-sú* | Au-iông Siu |
| 20 | *Sòng-sú* | Thoat-thoat |
| 21 | *Liâu-sú* | Thoat-thoat |
| 22 | *Kim-sú* | Thoat-thoat |
| 23 | *Goân-sú* | Sòng Liâm |
| 24 | *Bêng-sú* | Tiuⁿ Têng-gio̍k |
| Jī-si̍p-lio̍k-sú |
| 25 | *Sin Goân-sú* | Koa Siāu-bîn |
| 26 | *Chheng-sú-kó* | Koa Siāu-bîn |

**Jī-si̍p-sù-sú** (Hàn-jī: 二十四史) sī Tiong-kok kó͘-chá ta̍k-ê tiâu-tē phian-chōan ê 24 pún le̍k-sú-chheh, mā hō-chòe **Chèng-sú** (正史).

## Jī-si̍p-sù-sú

1. Sú-kì
2. Hàn-su
3. Hiō Hàn-su
4. Sam-kok-chì
5. Chìn-su
6. Sòng-su
7. Lâm Chê-su
8. Liông-su
9. Tân-su
10. Gūi-su
11. Pak Chê-su
12. Chiu-su
13. Sûi-su
14. Lâm-sú
15. Pak-sú
16. Kū Tông-su
17. Sin Tông-su
18. Kū Ngó͘-tāi-sú
19. Sin Ngó͘-tāi-sú
20. Sòng-sú
21. Liâu-sú
22. Kim-sú
23. Goân-sú
24. Bêng-sú
# Thian-kong Khai-bu̍t

Chheh tiong só͘ hù ê liān-thih tô͘.
Thian-kong Khai-bu̍t (天工開物) sī Tiong-kok tī 17 sè-kí Bêng-tiâu ê ha̍k-chiá Sòng Ìn-seng só͘ pian ê chi̍t pō͘ ki-su̍t kap sán-gia̍p ê kì-lio̍k. Chheh tiong ū chhan-chhiūⁿ chè-thn̂g, chè-choá, iá-kim téng-téng ê toā-sè hāng ki-su̍t kài-siāo.
# Chiú

Bí, sóe-á, te-á, lō͘-sóe, be̍h kah chúi-kó lóng oē-tàng kek **chiú**.

Chho͘-chho͘ kek--chhut-lâi ê chiú, chiú-cheng-hun kan-nā kúi-pha (percentage) niā. Chit-chióng chiú chhun "phô-tô-chiú". Chit-lūi ê chiú ka-un the̍h-liān chiú-khì koh kek chhut-lâi ê chiú, chiú-cheng-hun tio̍h-oē khah-koân, kúi-cha̍p-pha to-ū. Chit-chióng chiú chhun "bí-chiú". Chit lūi ê chiú koh lâi kā-i thàu mi̍h-kiāⁿ, chhun phang-liāu, sek-sò͘ téng-téng oē piàn-sêng tē-saⁿ chióng ê chiú, chhun "ngó͘-ka-pî".

Chiú nā-sī khǹg-tiàm liâng-léng, boē pha̍k-tio̍h-ji̍t kah boē tiāⁿ-tiāⁿ kā-i iô-tín-tāng ê só͘-chāi, oē-tàng khǹg chin-kú boē phái-khì.

Chiú sī chi̍t-chióng ū chiú-cheng-hun ê ím-liāu, boē-tàng tiāⁿ-tiāⁿ-chia̍h, chi̍t-sî tiong-kan mā m̄-thang chia̍h siuⁿ-choē, chiah boē phah-phái sin-thé, hoat-seng ì-goā.
# De jure

Hoat-lu̍t kap chèng-hú iōng-gí de jure, kó͘-tián Latin-gí siá *de iure*, sī "tī hoat-lu̍t siōng" ê ì-sù, sī chí chi̍t-khoan si̍t-chok siū tio̍h koan-hong hoat-lu̍t tī hoat-lí siōng ê sêng-jīm.

## Siong-koan

* De facto
# Sam-seng-tui

**Sam-seng-tui** (Hàn-jī: 三星堆) sī ùi Tiong-kok Sù-chhoan-séng lāi ê chi̍t-ê khó-kó͘ ûi-chek, chhut-sán Kó͘ Sio̍k (古蜀) téng bûn-hòa ê Chheⁿ-tâng-khì.

* Sam-seng-tui
*
*
*
*
*
*
*
*
# Hûn-lâm-séng (Chheng)

Hûn-lâm-séng ê hoān-ûi
**Hûn-lâm-séng** (雲南省) sī Chheng-kok lāi-tē cha̍p-peh séng ê kî-tiong chi̍t séng, ūi-tī chit-má ê Hûn-lâm-séng, Sù-chhoan-séng, Myanmar ê Kachin Chiu kap Shan Chiu, Laos ê Phongsaly Séng, Oa̍t-lâm ê Điện Biên, Lai Châu kap Lào Cai.
# Chō-chûn

pho-lân ê phû-tāng-o͘ chō-chûn-chhiúⁿ
chhâ-chûn chō-chûn-chhiúⁿ
**Chō-chûn** (造船) sī kiàn-chō ia̍h chè-chō chûn-chiah ê seng-sán kang-gia̍p, it-poaⁿ sī tī chi̍t chióng choan-gia̍p siat-si chō-chûn-chhiúⁿ lāi ê chûn-ò tiong chìn-hêng. Chō-chûn pún-sin èng-iōng ê kho-ki hui-siông kóng-hoàn, ùi chûn-sin kàu ian-jin ê sú-iōng téng-téng.
# 264 nî

|  |  |
| --- | --- |
| **chhian-liân-kí:** | **1 chhian-liân-kí** |
| **sè-kí:** | 2 sè-kí | **3 sè-kí** | 4 sè-kí |
| **cha̍p-nî-kí:** | 230 nî-tāi | 240 nî-tāi | 250 nî-tāi | **260 nî-tāi** | 270 nî-tāi | 280 nî-tāi | 290 nî-tāi |
| **nî:** | 259 nî | 260 nî | 261 nî | 262 nî | 263 nî | **264 nî** | 265 nî | 266 nî | 267 nî | 268 nî | 269 nî |

**264 nî tī kî-thaⁿ le̍k-hoat**| Kan-chi | Kùi-bī nî — *kàu* — Kap-sin nî |
| Gregorius le̍k | 264 nî CCLXIV |
| Julius le̍k | pí Gregorius le̍k chá 0 kang |
| Hu̍t-le̍k | 808 nî |
| Tō-kàu-le̍k | 2961 nî |
| Hoê-le̍k | 369 BH~368 BH |
| Hông-kì | 924 nî |
| Tân-kì | 2597 nî |
| Hi-pek-lâi-le̍k | 4024~4025

  |
| Hindu le̍k |  |
| - *Vikram Samvat* | 319 – 320 |
| - *Shaka Samvat* | 186 – 187 |
| Iran le̍k | -358 – -357 |
| Runic le̍k | 514 |
| Assyria le̍k | 5014 nî |
| Ethiopia le̍k | 258~259 |

**264 nî** tī Julius Le̍k-hoat lāi-bīn sī chi̍t ê lūn-nî, thâu kang sī pài-gō͘.

## Liân-hō

* Chô Gūi: Kéng-goân (景元) 5 nî; Hâm-hi (咸熙) goân nî
* Sun Ngô͘: Éng-an (永安) 7 nî; Goân-heng (元興) goân nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân

* Chô Gūi: Goân-tè (元帝) 5 nî
* Sun Ngô͘: Kéng-tè (景帝) 7 nî; Boa̍t-tè (末帝) goân nî
* Sin-lô: Bī-cho͘ Nî-su-kin (味鄒泥師今) 3 nî
* Ko-kù-lê: Tiong-chhoan-ông (中川王) 17 nî
* Pek-chè: Kó͘-ní-ông (古爾王) 31 nî

## Sū-kiāⁿ

## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì

## Kòe-sin

* 9 goe̍h 3 ji̍t: Sun Hiu, Tiong-kok lâng.

## Chham-khó chu-liāu
# Chìn Goân-tè

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Chìn Goân-tè 晉元帝 |  |

 |
| *Chìn-tiâu ê hông-tè* |
|  |
| Chìn-tiâu ê hông-tè |
| Chāi-ūi | 318 nî – 323 nî |
| Chêng-jīm | Chìn Bín-tè |
| Kè-jīm | Chìn Bêng-tè |
|  |
|

| Choân-miâ |
| --- |
| Su-má Joē (司馬睿) |
| Sē-hō |
| Goân Hông-tè (元皇帝) |
| Biō-hō |
| Tiong-chong (中宗) |

 |
| Chhut-sì | 276 nî |
| Kòe-sin | 323 nî 1 goe̍h 3 ji̍t (47 hòe) |

**Chìn Goân-tè** (晉元帝; 276 nî  – 323 nî 1 goe̍h 3 ji̍t) sī Tiong-kok Tong Chìn ê tē-1 tāi hông-tè; pún-miâ hō-chòe **Su-má Jōe** (司馬睿).
# Lân-têng-chi̍p Sū

Lân-tîng-tsi̍p sū (Tiong Kim-kài nôo-pún, kio̍k-pōo)
**Lân-tîng-tsi̍p sū** (hàn-gú: 蘭亭集序; koh kiò-tsò "Hē sū'" (禊序), "Lân-tîng sū'" (蘭亭序), "Hē thiap" (禊帖), "Līm-hô sū'" (臨河序), "Lân-tîng èn-tsi̍p sū'" (蘭亭宴集序)), sī su-huat-ka Ông Hi-tsi sóo tshòng-tsok ê su-huat, ū "Then-hā tē-it hîng-su" (天下第一行書) ê tshing-hoo, sī Tsìn-tiâu su-huat sîng-tsiū ê tāi-piáu.

## Lân-tîng sū luē-iông

 Lân-tîng-tsi̍p sū (sîn-liông-pún, phóo-phèn jīn-uî sī siōng tsiap-kīn tsíng-pún ê bôo-pún, hiān-tsú-sî siu-tsông teh Pak-kiañ kòo-kiong phok-bu̍t-īñ)
## Tsù-kái

## Ên-sin ua̍t-to̍k

* Willetts, William. *Chinese Calligraphy: Its History and Aesthetic Motivation.* Hong Kong: Oxford University, 1981.
* Nakata, Yujiro. "The Masterpieces of Wang Xizhi and Wang Xianzhi." In *Chinese Calligraphy,* edited by Yujiro Nakata. Translated by Jeffery Hunter, 116 - 118. New York, Tokyo and Kyoto: Weatherhill/Tankosha, 1983.
* China Heritage Quarterly. "Orchid Pavilion: An Anthology of Literary Representations." Last modified October 19, 2015. Orchid Pavilion: An Anthology of Literary Representations Archived 2022-09-13 at the Wayback Machine.

## Tsham-ua̍t

* Kòo-kiong phok-bu̍t-īñ (Palace Museum)

## Guā-pōo lên-ket

* 賞讀王羲之《蘭亭集序》 (Hàn-gí)
* 蘭亭集序原文、翻譯及賞析 (Hàn-gí)
* Lantingji Xu at China Online Museum
* A model of Lanting Xu
# Chìn Hùi-tè

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Chìn Hùi-tè 晉廢帝 |  |

 |
| *Chìn-tiâu ê hông-tè* |
| Chìn-tiâu ê hông-tè |
| Chāi-ūi | 365 nî – 372 nî |
| Chêng-jīm | Chìn Ai-tè |
| Kè-jīm | Chìn Kán-bûn-tè |
|  |
|

| Choân-miâ |
| --- |
| Su-má Ī (司馬奕) |

 |
| Chhut-sì | 342 nî |
| Kòe-sin | 386 nî 11 goe̍h 23 ji̍t (44 hòe) |

**Chìn Hùi-tè** (晉廢帝; 342 nî  – 386 nî 11 goe̍h 23 ji̍t) sī Tiong-kok Tong Chìn ê tē-7 tāi hông-tè; pún-miâ hō-chòe **Su-má Ī** (司馬奕).
# 316 nî

|  |  |
| --- | --- |
| **chhian-liân-kí:** | **1 chhian-liân-kí** |
| **sè-kí:** | 3 sè-kí | **4 sè-kí** | 5 sè-kí |
| **cha̍p-nî-kí:** | 280 nî-tāi | 290 nî-tāi | 300 nî-tāi | **310 nî-tāi** | 320 nî-tāi | 330 nî-tāi | 340 nî-tāi |
| **nî:** | 311 nî | 312 nî | 313 nî | 314 nî | 315 nî | **316 nî** | 317 nî | 318 nî | 319 nî | 320 nî | 321 nî |

**316 nî tī kî-thaⁿ le̍k-hoat**| Kan-chi | It-hāi nî — *kàu* — Péng-chú nî |
| Gregorius le̍k | 316 nî CCCXVI |
| Julius le̍k | pí Gregorius le̍k chá 1 kang |
| Hu̍t-le̍k | 860 nî |
| Tō-kàu-le̍k | 3013 nî |
| Hoê-le̍k | 316 BH~315 BH |
| Hông-kì | 976 nî |
| Tân-kì | 2649 nî |
| Hi-pek-lâi-le̍k | 4076~4077

  |
| Hindu le̍k |  |
| - *Vikram Samvat* | 371 – 372 |
| - *Shaka Samvat* | 238 – 239 |
| Iran le̍k | -306 – -305 |
| Runic le̍k | 566 |
| Assyria le̍k | 5066 nî |
| Ethiopia le̍k | 310~311 |

**316 nî** tī Julius Le̍k-hoat lāi-bīn sī chi̍t ê lūn-nî, thâu kang sī lé-pài-ji̍t.

## Liân-hō

* Se Chìn: Kiàn-heng (建興) 4 nî
* Sêng Hàn: Gio̍k-hêng (玉衡) 6 nî
* Chiân Tiō: Kiàn-goân (建元) 2 nî; Lîn-ka (麟嘉) goân nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân

* Se Chìn: Bín-tè (愍帝) 4 nî
* Sin-lô: Gut-kái Nî-su-kim (訖解泥師今) 7 nî
* Ko-kù-lê: Bí-chhoan-ông (美川王) 17 nî
* Pek-chè: Pí-liû-ông (比流王) 13 nî

## Sū-kiāⁿ

## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì

* 2 goe̍h: Constantinus 2-sè, Kó͘-tāi Lô-má chèng-tī-chiá. Lô-má Hông-tè. 340 nî kòe-sin.

## Kòe-sin

## Chham-khó chu-liāu
# Pêng-liâng-chhī

**Pêng-liâng-chhī** (平涼市) sī Tiong-kok Kam-siok-séng ê chi̍t-ê tē-kip-chhī.

## Hêng-chèng-khu

* Khong-tông-khu (崆峒區)
* Keng-chhoan-koān (涇川縣)
* Lêng-tâi-koān (靈台縣)
* Chông-sìn-koān (崇信縣)
* Hoâ-têng-koān (華亭縣)
* Chng-lōng-koān (莊浪縣)
* Chēng-lêng-koān (靜寧縣)
# Ūi-lâm-chhī

**Ūi-lâm-chhī** (渭南市) sī Tiong-kok Siám-sai-séng ê 1 ê tē-kip-chhī.

## Hêng-chèng-khu

* Lîm-ūi-khu (臨渭區)
* Hoâ-chiu-khu (華州區)
* Hân-siâⁿ-chhī (韓城市)
* Hoâ-im-chhī (華陰市)
* Tông-koan-koān (潼關縣)
* Tāi-lē-koān (大荔縣)
* Ha̍p-iông-koān (合陽縣)
* Têng-siâⁿ-koān (澄城縣)
* Phô͘-siâⁿ-koān (蒲城縣)
* Pe̍k-súi-koān (白水縣)
* Hù-pêng-koān (富平縣)
# Lâm-pak-kok sî-tāi

Lâm-pak-kok sî-tāi ê Pu̍t-hái-kok (chí) kap Sin-lô (nâ)
Thóng-it Sin-lô
Pu̍t-hái-kok
**Lâm-pak-kok sî-tāi** (南北國時代; 남북국시대) sī Thóng-it Sin-lô kap Pu̍t-hái-kok tī Tiâu-sián poàn-tó téng kiōng-chûn ê le̍k-sú Sî-tāi.
# Siau Thóng

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Chiau-bêng Thài-chú 昭明太子 |  |

 |
| *Lâm Liông ê hông-thài-chú* |
|  |
|

| Choân-miâ |
| --- |
| Siau Thóng (蕭統) |
| Sē-hō |
| Chiau-bêng Hông-tè (昭明皇帝) |
| Biō-hō |
| Ko-chong (高宗) |

 |
| Chhut-sì | 501 nî Siong-iông |
| Kòe-sin | 531 nî 5 goe̍h 30 ji̍t (30 hòe) |
| Chong-kàu | Hu̍t-kàu |
| Chit-gia̍p | Bûn-ha̍k-ka |

**Siau Thóng** (蕭統, 501 nî  – 531 nî 5 goe̍h 30), pió-jī **Tek-si** (德施), sī Lâm Liông ê hông-thài-chú, sī Liông Bú-tè ê tōa-kiáⁿ. 30-thóng hòe tiō kòe-sin--ah, sē-hō kiò-chò **Chiau-bêng** (昭明), sè chheng **Chiau-bêng Thài-chú** (昭明太子).

## Ka-cho̍k

### Pē-bú

* Hū-chhin: Liông Bú-tè Siau Ián (梁武帝蕭衍)
* Bú-chhin: Kúi-pîn Teng Lēng-kong (貴嬪丁令光)

### Hiaⁿ-tī

* Liông Kán-bûn-tè Siau Kong (梁簡文帝蕭綱)

### Chhe-chhiap

* Hông-thài-chú-hui Chhòa--sī (皇太子妃蔡氏)
* Pó-lîm Kéng--sī (保林龔氏)

### Kiáⁿ-jî

* Liông Soan-tè Siau Chhat (梁宣帝蕭詧)

## Tù-chok

* *Chiau-bêng Bûn-soán* (昭明文選)

## Chham-khó Chu-liāu

* *Liông-su*, Kuàn 8, Lia̍p-toān Tē 2
# Tân Bú-tè

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Tân Bú-tè 陳武帝 |  |

 |
| *Lâm Tân ê hông-tè* |
|  |
| Lâm Tân ê hông-tè |
| Chāi-ūi | 557 nî – 559 nî |
| Kè-jīm | Tân Bûn-tè |
|  |
|

| Choân-miâ |
| --- |
| Tân Pà-sian (陳霸先) |
| Sē-hō |
| Bú Hông-tè (武皇帝) |
| Biō-hō |
| Ko-chó͘ (高祖) |

 |
| Chhut-sì | 503 nî |
| Kòe-sin | 559 nî 8 goe̍h 9 ji̍t (56 hòe) |

**Tân Bú-tè** (陳武帝; 503 nî  – 559 nî 8 goe̍h 9 ji̍t), pún-miâ **Tân Pà-sian** (陳霸先), sī Lâm Tân ê khai-kok hông-tè.
# Jīm-ná

Jīm-ná ūi-tī Tiâu-sián Poàn-tó ê lâm-hong.
**Jīm-ná** (Hàn-jī: 任那; Kana: みまな; Ko-lê-jī: 임나) sī 369 nî chì 562 nî chûn-chāi tī Tiâu-sián Poàn-tó lâm-pō͘ ê chi̍t-ê tē-khu. Chit-ê tē-khu siong-tong-î khah-chá Sam-hân tiong ê Piān-hân, iû Jīm-ná Ji̍t-pún-hú ê Ji̍t-pún chèng-khoân thóng-tī.
# Gandhara

Gandhara sī Cha̍p-la̍k-tāi-kok ê kî-tiong chi̍t kok, ūi-tī pak-pō͘ soaⁿ-khu
**Gandhara** (Hoân-gí: गन्धार), hàn-bûn hoan-e̍k chò **Kiān-tô-lô** (健馱邏), sī kó͘-chá Ìn-tō͘ ê chi̍t ê kok-ka, iā sī Cha̍p-la̍k-tāi-kok chi-it.
# Ka-iâ

Ka-iâ, Pek-chè kap Sin-lô saⁿ-kok ê hêng-sè-tô͘
**Ka-iâ** (Hàn-jī: 伽耶; Ko-lê-jī: 가야) sī chi̍t-ê ūi-tī Tiâu-sián Poàn-tó lâm-pō͘ Lo̍k-tong-kang liû-he̍k ê kok-ka. Ka-iâ sī ùi Sam-hân tiong ê Piān-hân hoat-tián khì-lâi ê. Ka-iâ si̍t-chè siōng sī iû chē-chē siâⁿ-pang kiōng-tông cho͘-sêng ê toā-hêng ê pō͘-lo̍k kok-ka. Ka-iâ lo̍h-bóe tī 532 nî ê sî-chūn hō͘ tang-pak-pêng ê Sin-lô pēng-thun bia̍t-bông.
# 422 nî

|  |  |
| --- | --- |
| **chhian-liân-kí:** | **1 chhian-liân-kí** |
| **sè-kí:** | 4 sè-kí | **5 sè-kí** | 6 sè-kí |
| **cha̍p-nî-kí:** | 390 nî-tāi | 400 nî-tāi | 410 nî-tāi | **420 nî-tāi** | 430 nî-tāi | 440 nî-tāi | 450 nî-tāi |
| **nî:** | 417 nî | 418 nî | 419 nî | 420 nî | 421 nî | **422 nî** | 423 nî | 424 nî | 425 nî | 426 nî | 427 nî |

**422 nî tī kî-thaⁿ le̍k-hoat**| Kan-chi | Sin-iú nî — *kàu* — Jîm-sut nî |
| Gregorius le̍k | 422 nî CDXXII |
| Julius le̍k | pí Gregorius le̍k chá 1 kang |
| Hu̍t-le̍k | 966 nî |
| Tō-kàu-le̍k | 3119 nî |
| Hoê-le̍k | 206 BH~205 BH |
| Hông-kì | 1082 nî |
| Tân-kì | 2755 nî |
| Hi-pek-lâi-le̍k | 4182~4183

  |
| Hindu le̍k |  |
| - *Vikram Samvat* | 477 – 478 |
| - *Shaka Samvat* | 344 – 345 |
| Iran le̍k | -200 – -199 |
| Runic le̍k | 672 |
| Assyria le̍k | 5172 nî |
| Ethiopia le̍k | 416~417 |

**422 nî** tī Julius Le̍k-hoat lāi-bīn sī chi̍t ê pêng-nî, thâu kang sī lé-pài-ji̍t.

## Liân-hō

* Lâu Sòng: Éng-chho͘ (永初) 3 nî
* Pak Gūi: Thài-siông (泰常) 7 nî
* Se Chîn: Kiàn-hông (建弘) 3 nî
* Pak Liâng: Hiân-sí (玄始) 11 nî
* Pak Ian: Thài-pêng (太平) 14 nî
* Hā: Chin-heng (真興) 4 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân

* Lâu Sòng: Bú-tè (武帝) 3 nî
* Pak Gūi: Bêng-goân-tè (明元帝) 14 nî
* Sin-lô: Lu̍t-kî Bâ-li̍p-kan (訥祗麻立干) 6 nî
* Ko-kù-lê: Tiông-siū-ông (長壽王) 10 nî
* Pek-chè: Kiú-ní-sin-ông (久爾辛王) 3 nî

## Sū-kiāⁿ

## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì

## Kòe-sin

* 6 goe̍h 26 ji̍t: Sòng Bú-tè, Tiong-kok lâng.
* 9 goe̍h 5 ji̍t: Kàu-hông Bonifacius 1-sè, sèng-chhit-chiá. Kàu-hông. 370 nî chhut-sì.

## Chham-khó chu-liāu
# Sin-hoà-kūn

Sin-hoà-kūn-e̍k-só͘
**Sin-hoà-kūn** (新化郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Sin-hoà-kūn koán-hat Sin-hoà-ke, Siān-hoà-ke, Sin-chhī-chng, An-tēng-chng, San-siōng-chng, Gio̍k-chéⁿ-chng, Lâm-se-chng, Lâm-hoà-chng kap Chó-tìn-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Tâi-lâm-chhī Sin-hoà-khu, Siān-hoà-khu, Sin-chhī-khu, An-tēng-khu, San-siōng-khu, Gio̍k-chéⁿ-khu, Lâm-se-khu, Lâm-hoà-khu kap Chó-tìn-khu.
# 588 nî

|  |  |
| --- | --- |
| **chhian-liân-kí:** | **1 chhian-liân-kí** |
| **sè-kí:** | 5 sè-kí | **6 sè-kí** | 7 sè-kí |
| **cha̍p-nî-kí:** | 550 nî-tāi | 560 nî-tāi | 570 nî-tāi | **580 nî-tāi** | 590 nî-tāi | 600 nî-tāi | 610 nî-tāi |
| **nî:** | 583 nî | 584 nî | 585 nî | 586 nî | 587 nî | **588 nî** | 589 nî | 590 nî | 591 nî | 592 nî | 593 nî |

**588 nî tī kî-thaⁿ le̍k-hoat**| Kan-chi | Teng-bī nî — *kàu* — Bō͘-sin nî |
| Gregorius le̍k | 588 nî DLXXXVIII |
| Julius le̍k | pí Gregorius le̍k chá 2 kang |
| Hu̍t-le̍k | 1132 nî |
| Tō-kàu-le̍k | 3285 nî |
| Hoê-le̍k | 35 BH~34 BH |
| Hông-kì | 1248 nî |
| Tân-kì | 2921 nî |
| Hi-pek-lâi-le̍k | 4348~4349

  |
| Hindu le̍k |  |
| - *Vikram Samvat* | 643 – 644 |
| - *Shaka Samvat* | 510 – 511 |
| Iran le̍k | -34 – -33 |
| Runic le̍k | 838 |
| Assyria le̍k | 5338 nî |
| Ethiopia le̍k | 582~583 |

**588 nî** tī Julius Le̍k-hoat lāi-bīn sī chi̍t ê lūn-nî, thâu kang sī pài-sì.

## Liân-hō

* Lâm Tân: Cheng-bêng (禎明) 2 nî
* Sûi: Khai-hông (開皇) 8 nî
* Sin-lô: Kiàn-hok (建福) 5 nî
* Ko-chhiong: Iân-chhiong (延昌) 28 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân

* Lâm Tân: Hiō-chú (後主) 6 nî
* Sûi: Bûn-tè (文帝) 8 nî
* Sin-lô: Chin-pêng-ông (真平王) 10 nî
* Ko-kù-lê: Pêng-goân-ông (平原王) 30 nî
* Pek-chè: Ui-tek-ông (威德王) 35 nî
* Iá-lêng-kok (Oa̍t-lâm): Lý Phật Tử 34 nî

## Sū-kiāⁿ

## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì

## Kòe-sin

## Chham-khó chu-liāu
# 447 nî

|  |  |
| --- | --- |
| **chhian-liân-kí:** | **1 chhian-liân-kí** |
| **sè-kí:** | 4 sè-kí | **5 sè-kí** | 6 sè-kí |
| **cha̍p-nî-kí:** | 410 nî-tāi | 420 nî-tāi | 430 nî-tāi | **440 nî-tāi** | 450 nî-tāi | 460 nî-tāi | 470 nî-tāi |
| **nî:** | 442 nî | 443 nî | 444 nî | 445 nî | 446 nî | **447 nî** | 448 nî | 449 nî | 450 nî | 451 nî | 452 nî |

**447 nî tī kî-thaⁿ le̍k-hoat**| Kan-chi | Péng-sut nî — *kàu* — Teng-hāi nî |
| Gregorius le̍k | 447 nî CDXLVII |
| Julius le̍k | pí Gregorius le̍k chá 1 kang |
| Hu̍t-le̍k | 991 nî |
| Tō-kàu-le̍k | 3144 nî |
| Hoê-le̍k | 180 BH~179 BH |
| Hông-kì | 1107 nî |
| Tân-kì | 2780 nî |
| Hi-pek-lâi-le̍k | 4207~4208

  |
| Hindu le̍k |  |
| - *Vikram Samvat* | 502 – 503 |
| - *Shaka Samvat* | 369 – 370 |
| Iran le̍k | -175 – -174 |
| Runic le̍k | 697 |
| Assyria le̍k | 5197 nî |
| Ethiopia le̍k | 441~442 |

**447 nî** tī Julius Le̍k-hoat lāi-bīn sī chi̍t ê pêng-nî, thâu kang sī pài-saⁿ.

## Liân-hō

* Lâu Sòng: Goân-ka (元嘉) 24 nî
* Pak Gūi: Thài-pêng-chin-kun (太平真君) 8 nî
* Pak Liâng: Sêng-pêng (承平) 5 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân

* Lâu Sòng: Bûn-tè (文帝) 24 nî
* Pak Gūi: Thài-bú-tè (太武帝) 24 nî
* Sin-lô: Lu̍t-kî Bâ-li̍p-kan (訥祗麻立干) 31 nî
* Ko-kù-lê: Tiông-siū-ông (長壽王) 35 nî
* Pek-chè: Pî-iú-ông (毗有王) 21 nî

## Sū-kiāⁿ

## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì

## Kòe-sin

## Chham-khó chu-liāu
# 549 nî

|  |  |
| --- | --- |
| **chhian-liân-kí:** | **1 chhian-liân-kí** |
| **sè-kí:** | 5 sè-kí | **6 sè-kí** | 7 sè-kí |
| **cha̍p-nî-kí:** | 510 nî-tāi | 520 nî-tāi | 530 nî-tāi | **540 nî-tāi** | 550 nî-tāi | 560 nî-tāi | 570 nî-tāi |
| **nî:** | 544 nî | 545 nî | 546 nî | 547 nî | 548 nî | **549 nî** | 550 nî | 551 nî | 552 nî | 553 nî | 554 nî |

**549 nî tī kî-thaⁿ le̍k-hoat**| Kan-chi | Bō͘-sîn nî — *kàu* — Kí-sū nî |
| Gregorius le̍k | 549 nî DXLIX |
| Julius le̍k | pí Gregorius le̍k chá 2 kang |
| Hu̍t-le̍k | 1093 nî |
| Tō-kàu-le̍k | 3246 nî |
| Hoê-le̍k | 75 BH~74 BH |
| Hông-kì | 1209 nî |
| Tân-kì | 2882 nî |
| Hi-pek-lâi-le̍k | 4309~4310

  |
| Hindu le̍k |  |
| - *Vikram Samvat* | 604 – 605 |
| - *Shaka Samvat* | 471 – 472 |
| Iran le̍k | -73 – -72 |
| Runic le̍k | 799 |
| Assyria le̍k | 5299 nî |
| Ethiopia le̍k | 543~544 |

**549 nî** tī Julius Le̍k-hoat lāi-bīn sī chi̍t ê pêng-nî, thâu kang sī pài-gō͘.

## Liân-hō

* Lâm Liông: Thài-chheng (太清) 3 nî
* Tong Gūi: Bú-tēng (武定) 7 nî
* Se Gūi: Tāi-thóng (大統) 15 nî
* Sin-lô: Kiàn-goân (建元) 14 nî
* Ko-chhiong: Éng-pêng (永平) goân nî
* Siau Chèng-tek (蕭正德): Chèng-pêng (正平) 2 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân

* Lâm Liông: Bú-tè (武帝) 48 nî
* Tong Gūi: Hàu-chēng-tè (孝靜帝) 16 nî
* Se Gūi: Bûn-tè (文帝) 15 nî
* Sin-lô: Chin-heng-ông (真興王) 10 nî
* Ko-kù-lê: Iông-goân-ông (陽原王) 5 nî
* Pek-chè: Sèng-ông (聖王) 27 nî
* Iá-lêng-kok (Oa̍t-lâm): Lý Thiên Bảo goân nî; Triệu Quang Phục goân nî

## Sū-kiāⁿ

## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì

## Kòe-sin

## Chham-khó chu-liāu
# Tân Ô͘-kong

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Tân Ô͘-kong 陳胡公 |  |

 |
| Tân-kok kun-chú |
| Chāi-ūi | chiân 1045 nî – chiân 986 nî |
|  |
|

| Choân-miâ |
| --- |
| Boán (滿) |
| Sē-hō |
| Ô͘-kong (胡公) |

 |
| Chhut-sì | chiân 1071 nî |
| Kòe-sin | chiân 986 nî |

**Tân Ô͘-kong** (陳胡公), pún-miâ hō-chòe **Kui Boán** (媯滿), sī Tiong-kok Chiu-tiâu Tân-kok ê tē-1 tāi kun-chú.
# Gūi Hàu-bûn-tè

**Gūi Hàu-bûn-tè** (Hàn-jī: 魏孝文帝; 467 nî  – 499 nî ), pún-miâ **Thok-poa̍t Hông** (拓跋宏), tī 494 nî kái-miâ hō choè **Goân Hông** (元宏). I sī Pak Gūi ê tē 7 tāi hông-tè, 471 nî kàu 499 nî chāi-ūi. I chāi-ūi ê sî-hāu, hoat-tōng Sian-pi ê Hàn-hoà ūn-tōng.
# 500 nî

|  |  |
| --- | --- |
| **chhian-liân-kí:** | **1 chhian-liân-kí** |
| **sè-kí:** | 4 sè-kí | **5 sè-kí** | 6 sè-kí |
| **cha̍p-nî-kí:** | 470 nî-tāi | 480 nî-tāi | 490 nî-tāi | **500 nî-tāi** | 510 nî-tāi | 520 nî-tāi | 530 nî-tāi |
| **nî:** | 495 nî | 496 nî | 497 nî | 498 nî | 499 nî | **500 nî** | 501 nî | 502 nî | 503 nî | 504 nî | 505 nî |

**500 nî tī kî-thaⁿ le̍k-hoat**| Kan-chi | Kí-báu nî — *kàu* — Keng-sîn nî |
| Gregorius le̍k | 500 nî D |
| Julius le̍k | pí Gregorius le̍k chá 1 kang |
| Hu̍t-le̍k | 1044 nî |
| Tō-kàu-le̍k | 3197 nî |
| Hoê-le̍k | 126 BH~125 BH |
| Hông-kì | 1160 nî |
| Tân-kì | 2833 nî |
| Hi-pek-lâi-le̍k | 4260~4261

  |
| Hindu le̍k |  |
| - *Vikram Samvat* | 555 – 556 |
| - *Shaka Samvat* | 422 – 423 |
| Iran le̍k | -122 – -121 |
| Runic le̍k | 750 |
| Assyria le̍k | 5250 nî |
| Ethiopia le̍k | 494~495 |

**500 nî** tī Julius Le̍k-hoat lāi-bīn sī chi̍t ê lūn-nî, thâu kang sī pài-la̍k.

## Liân-hō

* Lâm Chê: Éng-goân (永元) 2 nî
* Pak Gūi: Thài-hô (太和) 24 nî; Kéng-bêng (景明) goân nî
* Jiû-jiân: Thài-an (太安) 9 nî
* Iong Tō-hi (雍道晞): Kiàn-gī (建義) goân nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân

* Lâm Chê: Hiō-hùi-tè (後廢帝) 2 nî
* Pak Gūi: Soan-bú-tè (宣武帝) goân nî
* Sin-lô: Chiàu-ti Bâ-li̍p-kan (炤知麻立干) 22 nî; Tì-chèng-ông (智證王) goân nî
* Ko-kù-lê: Bûn-chu-bêng-ông (文咨明王) 10 nî
* Pek-chè: Tong-sêng-ông (東城王) 22 nî

## Sū-kiāⁿ

### Bô ji̍t-kî

* Anglo-Saxon lâng kap Briton lâng hoat-seng Badon Chiàn-tò͘.

## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì

### Bô ji̍t-kî

* Theodora, Byzantine Tè-kok lâng. Hông-tè. 548 nî kòe-sin.

## Kòe-sin

## Chham-khó chu-liāu
# Kí-iú

| Kan-chi |
| --- |
| 1 Kap-chú | 2 It-thiú | 3 Péng-în | 4 Teng-báu | 5 Bō͘-sîn | 6 Kí-sū |
| 7 Keng-ngó͘ | 8 Sin-bī | 9 Jîm-sin | 10 Kùi-iú | 11 Kap-sut | 12 It-hāi |
| 13 Péng-chú | 14 Teng-thiú | 15 Bō͘-în | 16 Kí-báu | 17 Keng-sîn | 18 Sin-sū |
| 19 Jîm-ngó͘ | 20 Kùi-bī | 21 Kap-sin | 22 It-iú | 23 Péng-sut | 24 Teng-hāi |
| 25 Bō͘-chú | 26 Kí-thiú | 27 Keng-în | 28 Sin-báu | 29 Jîm-sîn | 30 Kùi-sū |
| 31 Kap-ngó͘ | 32 It-bī | 33 Péng-sin | 34 Teng-iú | 35 Bō͘-sut | 36 Kí-hāi |
| 37 Keng-chú | 38 Sin-thiú | 39 Jîm-în | 40 Kùi-báu | 41 Kap-sîn | 42 It-sū |
| 43 Péng-ngó͘ | 44 Teng-bī | 45 Bō͘-sin | 46 Kí-iú | 47 Keng-sut | 48 Sin-hāi |
| 49 Jîm-chú | 50 Kùi-thiú | 51 Kap-în | 52 It-báu | 53 Péng-sîn | 54 Teng-sū |
| 55 Bō͘-ngó͘ | 56 Kí-bī | 57 Keng-sin | 58 Sin-iú | 59 Jîm-sut | 60 Kùi-hāi |
| Thian-kan・Tē-chi |

**Kí-iú** (己酉) sī kan-chi ê kî-tiong chi̍t ê; pâi-lia̍t tē-46. Kí-iú ê chêng chi̍t ê sī bō͘-sin, āu chi̍t ê sī keng-sut.

## Kí-iú-nî

**Kí-iú-nî**| 1 chhian-liân-kí | 2 chhian-liân-kí | 3 chhian-liân-kí |
| --- | --- | --- |
| * 49 nî
* 109 nî
* 169 nî
* 229 nî
* 289 nî
* 349 nî
* 409 nî
* 469 nî
* 529 nî
* 589 nî
* 649 nî
* 709 nî
* 769 nî
* 829 nî
* 889 nî
* 949 nî
 | * 1009 nî
* 1069 nî
* 1129 nî
* 1189 nî
* 1249 nî
* 1309 nî
* 1369 nî
* 1429 nî
* 1489 nî
* 1549 nî
* 1609 nî
* 1669 nî
* 1729 nî
* 1789 nî
* 1849 nî
* 1909 nî
* 1969 nî
 | * 2029 nî
* 2089 nî
* 2149 nî
* 2209 nî
* 2269 nî
* 2329 nî
* 2389 nî
* 2449 nî
* 2509 nî
* 2569 nî
* 2629 nî
* 2689 nî
* 2749 nî
* 2809 nî
* 2869 nî
* 2929 nî
* 2989 nî
 |

## Kí-iú-goe̍h

## Kí-iú-ji̍t

## Kí-iú-sî

## Chham-khó

1. Tiong-iong Gián-kiù-īⁿ Kè-sǹg Tiong-sim nn̄g-chhian-liân Tiong-se-le̍k choán-ōaⁿ
# 1 goe̍h 25 ji̍t (kū-le̍k)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Kū-le̍k 1 goe̍h** | >> |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |
| Kū-le̍k goe̍h-le̍k |

**1 goe̍h 25 ji̍t** (Hàn-jī: 一月廿五日) sī kū-le̍k 1 goe̍h ê tē-25 ji̍t.
# 2 goe̍h 23 ji̍t (kū-le̍k)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Kū-le̍k 2 goe̍h** | >> |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |
| Kū-le̍k goe̍h-le̍k |

**2 goe̍h 23 ji̍t** (Hàn-jī: 二月廿三日) sī kū-le̍k 2 goe̍h ê tē-23 ji̍t.