Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Norman (Oklahoma)

|  |
| --- |
| **Norman** |
| Norman |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
 | Bí-kok
 |
| Chiu
 | Oklahoma
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 490.8 km2 |
|  - Thó͘-tē |
458.4 km2 |
|  - Chúi-bīn |
32.4 km2 |
| **Koân-tō͘** |
357 m |
| **Jîn-kháu** (2006) |
|  - Lóng-chóng | 102,827 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
208.7/km2 |

**Norman** sī Bí-kok Oklahoma tē-3 toā ê siâⁿ-chhī, pâi tī Oklahoma City kap Tulsa āu-piah.
# Soāiⁿ-á

| ?Soāiⁿ-á |
| --- |
|  |
| **Seng-bu̍t-ha̍k hun-lūi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kài: | Plantae  |
| Mn̂g: | Magnoliophyta  |
| Kong: | Magnoliopsida  |
| Bo̍k: | Sapindales  |
| Kho: | Anacardiaceae  |
| Sio̍k: | Mangifera L. |

 |
| Chéng |
| khoàⁿ lāi-bûn |

**Soāiⁿ-á** (Hàn-jī: 檨仔) pún-té chhut-sán tī Ìn-tō͘. Hô-lân-lâng tī 16 sè-kì àn lâm-iûⁿ ín-chìn Tâi-oân chai-pôe. Ín-chìn ê phín-chéng sī chit-má sio̍k-chheng ê thó͘-sōaiⁿ-á.

A mango tree in full bloom in Kerala, India
## Chéng

Tāi-iok 35 chéng, chhin-chhiūⁿ:

* *Mangifera altissima*
* *Mangifera applanata*
* *Mangifera caesia*
* *Mangifera camptosperma*
* *Mangifera casturi*
* *Mangifera decandra*
* *Mangifera foetida*
* *Mangifera gedebe*
* *Mangifera griffithii*
* *Mangifera indica*
* *Mangifera kemanga*
* *Mangifera laurina*
* *Mangifera longipes*
* *Mangifera macrocarpa*
* *Mangifera mekongensis*
* *Mangifera odorata*
* *Mangifera pajang*
* *Mangifera pentandra*
* *Mangifera persiciformis*
* *Mangifera quadrifida*
* *Mangifera siamensis*
* *Mangifera similis*
* *Mangifera swintonioides*
* *Mangifera sylvatica*
* *Mangifera torquenda*
* *Mangifera zeylanica*
# Chîⁿ

Chîⁿ
**Chîⁿ** (錢) ia̍h **lui** (鐳) sī lâng ēng lâi bé mi̍h-kiāⁿ ia̍h ho̍k-bū (chhiàⁿ lâng chò khang-khoè)--ê, mā sī in bē mi̍h hō͘--lâng iah sī kā lâng ho̍k-bū ē the̍h-tio̍h--ê. Thong-sè-kan ū chin chē bô-kâng khoán-sek teh si̍t-chè liû-thong ê chîⁿ, sī í chóa-phiò ia̍h gîn-kak téng hêng-sek chûn-chāi, ia̍h chiō sī hoè-pè, he̍k-chiá sī kóng thong-hòe. Toā-to-sò͘ ê kok-ka lóng ū hoat in kok sú-iōng ê hoè-pè, pí-lūn Bí-kok ê Bí-kim he̍k-chiá-sī Hui-li̍p-pin ê peso.

## Miâ

"Lui" chit-ê kóng-hoat lâi-chū Chheng-tiâu kah chá-kî Bîn-kok chèng-hú ēng ê tâng-lui (銅鐳). Tâi-oân hō͘ Ji̍t-pún tông-tī ê sî-chūn, "lui" chit-ê kóng-hoat bān-bān siau-sit, khah chia̍p ēng "chîⁿ" (Ji̍t-pún-gí: 銭, sen). In-ūi khah-chá ū ê lâng ùi Bân-lâm kah Tiô-sòaⁿ tē-hng î-bîn kàu Lâm-iûⁿ, "lui" tī Sin-ka-pho kah Má-lâi-se-a iân-iōng kàu-taⁿ.

## Chîⁿ ê le̍k-sú

Chîⁿ sī ēng lâi bé mi̍h-kiāⁿ--ê, lâng chò bé-bē sī chêng kó͘-chá tō ū ê tāi-chì. Tong-goân-chho͘, lâng teh kau-e̍k pēng bô ēng chîⁿ, in sī chò táu-oāⁿ, iā-chiū-sī ēng mi̍h-kiāⁿ khì kap lâng oāⁿ bô-siâng ê mi̍h.

Lâng chi̍t-khai-sí sú-iōng chîⁿ ê sî, in siūⁿ-beh chhoē ē tòng-kú, koh ti̍t-ti̍t ū kè-ta̍t, jî-chhiáⁿ lī-piān chah lâi khì-tò ê hāng-mi̍h, le̍k-sú-siōng thâu-chi̍t-ê ēng kim-sio̍k chù-chò gîn-kak-á ê kok-ka hō-chò Lydia, sî-kan sī iok-kî-lio̍k kong-goân-chêng 650 nî. Chit-ê kok-ka ê ūi-tì tō tī Türkiye se-pō͘. Lydia ê gîn-kak-á sī ēng kùi-tiōng ê kim-sio̍k chù--ê, kuân-téng ū sai ê tô͘. Iā chit khoán chò-hoat chin kín tō thoân khì Hi-lia̍p kap Tē-tiong-hái ê chē-chē só͘-chāi, boé-á thoàⁿ khì kah sè-kài pa̍t-tah. Khah kó͘-chá ê sī-chūn, mā bat ū lâng ēng lê-à-khak iah sī iâm-kak t.t. lâi chò hoè-pè.

Ēng chîⁿ lâi chò bé-bē pí-khí táu-oāⁿ ke khah lī-piān, mā ē-tàng bô siū hoè-mi̍h pún-seng bô-hoat-tō͘ koh thiah-hun ê chè-hān, mā khah bē in-ūi kāng 1 khoán mi̍h, sûi-ê ê phín-chit kap toā-sè cheng-chha lâi khí kau-liâu. Chîⁿ kā kau-e̍k ê tan-ūi piau-chún-hoà, thê-seng keng-chè hoa̍t-tōng ê hāu-lu̍t. Lâng mā thang thàu-koè lia̍p-chek chîⁿ lâi pī-pān bī-lâi ê su-iàu, sīm-chì lâu hō͘ kiáⁿ-sun-á.

Hoat-bêng gîn-kak-á kúi-ā pah tang liáu-āu, choá-phiò khai-sì hō͘ lâng ēng lâi piáu-sì ū ín lâng beh hù chîⁿ, siōng-khí-thâu sī 1 chióng chiò-jī ê khoán-sek, tē-it-tiuⁿ chiàⁿ-káng ê gîn-phiò sī tī kong-goân 600 chì 1455 tiong-kan ê Tiong-kok chhut-hiān--ê, 1660 kàu 1664 nî tiong-kan Sūi-tián mā khai-sí ìn gîn-phiò. Chóng--sī chit 2 ê lē tī hit-tong-sî lóng in-ūi boé--á khêng bô kàu gîn-kak-á thang tùi-oāⁿ choaⁿ-á chhui-hêng liáu bô kài sūn-sū. Massachusetts ê Massachusettes Oaⁿ Si̍t-bîn-tē tī 1690 nī mā hoat-hêng gîn-phiò, chit pái tō ū sêng-kong, liáu-āu gîn-phiò mā piàn-chò jú lâi jú sù-siông.

Hiān-chhú-sī, lâng koan-liām--ni̍h ê chîⁿ, hoān-sè m̄-sī si̍t-thé ê hoè-pè, tian-tó sī gîn-hâng kháu-chō lâi-té khiām tiàm tiān-náu kì-tî-thé ê sò͘-gia̍h.

Chîⁿ ê ì-sù ū-sî-chūn sī khah khoah-bīn--ê, chhin-chhiūⁿ sìn-iōng-khah, tō kiò-chò sok-ka hoè-pè.
# Ūn-hô

Tek-kok Mittelland Ūn-hô

**Ūn-hô** sī jîn-lūi kiàn-chō ê chúi-tō. Ūn-hô tiāⁿ-tiāⁿ sī liân-kiat ô͘, hô, ia̍h-sī hái. Ū-ê ūn-hô ē-sái sái-chûn. Ū-ê sī ēng-lâi im-chhân. Panamá Ūn-hô sī 1 tiâu chiâⁿ ū-miâ ê ūn-hô, i liân-kiat Toā-se-iûⁿ kap Thài-pêng-iûⁿ.
# Trier

|  |
| --- |
| **Trier** |
|

|  |
| --- |
|  **Hui-kì** |

 |
| Trier |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
 | Tek-kok
 |
| Chiu
 | Rheinland-Pfalz
 |
| Kūn
 | To̍k-li̍p-chhī
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 117.14 km2 |
| **Koân-tō͘** |
124 m |
| **Jîn-kháu** (2007-12-31) |
|  - Lóng-chóng | 103,888 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
886.9/km2 |

tī Rheinland-Pfalz ê ūi-tì
**Trier** sī Tek-kok Rheinland-Pfalz ê siâⁿ-chhī.
# 2008 nî Hā-kùi Olympic Ūn-tōng-hoē

2008 nî Hā-kùi Olympic Ūn-tōng-hoē| Eng-gí miâ | 2008 Summer Olympics |
| Chāi-tē miâ | 2008年夏季奥林匹克运动会 |
| Khai-chhui |  Tiong-kok Pak-kiaⁿ |
| Piau-gí | *One World, One Dream* 同一个世界 同一个梦想 |
| Chham-ka kok | 204 |
| Chham-ka-chiá | 10,942 |
| Hāng-bo̍k | 302 sió hāng-bo̍k, 28 ūn-tōng (41 toā hāng-bo̍k) |
| Khai-hoē-sek | 2008 nî 8 goe̍h 8 ji̍t |
| Pì-hoē-sek | 2008 nî 8 goe̍h 24 ji̍t |
| Khai-hoē soan-giân-chiá | Ô͘ Kím-tô |
| Tiám-hoé-chiá | Lí Lêng |
| Ūn-tōng-tiûⁿ | Pak-kiaⁿ Kok-ka Thé-io̍k-tiûⁿ |
| **Hā-kùi**← Athens 2004Lûn-tun 2012 →
**Tang-kùi**← Turin 2006Vancouver 2010 →

2008 nî Hā-kùi Paralympics Ūn-tōng-hoē |

**2008 nî Hā-kùi Olympic Ūn-tōng-hoē** (the Games of the XXIX Olympiad) sī tē 29 hoê ê Hā-kùi Olympic Ūn-tōng-hoē, tiàm Tiong-kok Pak-kiaⁿ kú-pān.

## Chham-khó chu-liāu
# So͘-kat-lân-lâng

**So͘-kat-lân-lâng** (So͘-kat-lân-gí: *Scots Fowk*; So͘-kat-lân Gael-gí: *Albannaich*; Eng-gí: *Scottish people* ia̍h *Scots*) sī So͘-kat-lân ê chāi-tē bîn-cho̍k. In ê khí-goân thang tùi Pict lâng kap Gael lâng ha̍p chò-hóe tī 9 sè-kí ê sî kiàn-li̍p So͘-kat-lân Ông-kok kóng khí, ū Celt lâng kiam German lâng ê sêng-hun.
# 2 goe̍h 5 ji̍t

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2 goe̍h** | >> |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| LP | P1 | P2 | P3 | P4 | P5 | P6 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |
| 2026 nî--ê ji̍t-chì |

**2 goe̍h 5 ji̍t**, ia̍h sī kóng **2 goe̍h 5 hō**, sī Gregorius Le̍k-hoat lāi-bīn chi̍t tang ê tē 36 kang, lī nî-té iáu ū 329 kang (lūn-nî330 kang).

## Cheh-ji̍t

## Sū-kiāⁿ

* 1818 nî: Hoat-kok goân-soè Jean-Baptiste Bernadotte kè-jīm Sūi-tián kok-ông, chun-hō Karl 14-sè Johan.
* 1852 nî: Lō͘-se-a Sèng Pí-tek-pó ê Ermitazh Phok-bu̍t-koán chèng-sek khai-hòng.
* 1855 nî: Pe̍k-ní-gī kok-ông Leopold 2-sè soan-pò͘ tī Hui-chiu kiàn-li̍p Congo Chū-iû-pang (kin-á-ji̍t sio̍k Congo Bîn-chú Kiōng-hô-kok).
* 1864 nî: Tē-jī-chhù Schleswig Chiàn-cheng: Ò-tē-lī Tè-kok kap Tan-be̍h khí Sankelmark Chiàn-tò͘.
* 1907 nî: Pe̍k-ní-gī hoà-ha̍k-ka Leo Baekeland soan-pò͘ chō chhut sè-kài siōng thâu khoán ha̍p-sêng sok-ka Bakelite.
* 1958 nî: Bí-kok khong-kun ê chi̍t chiah F-86 kap Boeing B-47 tī Georgia hoat-seng khong-tiong sio-lòng sū-kò͘, phàng--khì chi̍t lia̍p Mark 15 hu̍t-chú chà-tôaⁿ.

## Chhut-sì

## Kòe-sin

## Gōa-pō͘ liân-kiat
# 2 goe̍h 28 ji̍t

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2 goe̍h** | >> |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| LP | P1 | P2 | P3 | P4 | P5 | P6 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |
| 2026 nî--ê ji̍t-chì |

**2 goe̍h 28 ji̍t**, ia̍h sī kóng **2 goe̍h 28 hō**, sī Gregorius Le̍k-hoat lāi-bīn chi̍t tang ê tē 59 kang, lī nî-té iáu ū 306 kang (lūn-nî307 kang).

## Cheh-ji̍t

## Sū-kiāⁿ

* Chiân 202 nî: Lâu Pang chiū-jīm hông-tè, kiàn-li̍p Se Hàn.
* 1922 nî: Eng-kok soan-pò͘ Ai-ki̍p sī to̍k-li̍p ê kok-ka thêng-chí tùi Ai-ki̍p ê pó-hō͘.
* 1947 nî: Jī-jī-pat Sū-kiāⁿ: Tâi-oân-lâng tùi Tiong-hoâ Bîn-kok ê thóng-tī chin put-boán, hoat-tōng khòng-gī, hō͘ chèng-hú tìn-ap.
* 2013 nî: Kàu-hông Benedictus 16-sè soan-pò͘ sî-chit, i sī chū 1415 nî Gregorius 12-sè í-āu thâu ê sî-chit ê kàu-hông.

## Chhut-sì

* 1948 nî: Steven Chu

## Kòe-sin

## Gōa-pō͘ liân-kiat
# Washington Kūn (Louisiana)

| Washington Parish, Louisiana |
| --- |
| **Washington Kūn *Washington Parish |
|  Tī Bí-kok Louisiana chiu ê ūi-tì |
| Kiàn-li̍p | 1819 nî |
| Kūn-hú | Franklinton |
| Jîn-kháu |  |
|  • Chóng-kè | 47,168 |
| Bāng-chām | www.wpgov.org |

**Washington Kūn** (Eng-gí: *Washington Parish*) sī Bí-kok Louisiana chiu ê kūn (*parish*), ū jîn-kháu 46419.

## Tē-lí

Tī pún kūn-koān sì-ûi ê hêng-chèng-khu ū Pike Kūn, Walthall Kūn, Marion Kūn, Pearl River Kūn, St. Tammany Kūn, Tangipahoa Kūn.

## Jîn-kháu

Washington Kūn tī 2010 nî 7 goe̍h sî ê jîn-kháu ū 47,122 lâng; kàu 2013 nî 7 goe̍h ê sî piàn 46,419.

## Chham-khó chu-liāu
# Bahrain

| Bahrain Ông-kokمملكة البحرين‎ |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Kok-koa:** نشيد البحرين الوطني‎ "Lán ê Bahrain"  |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Manama |
| Koaⁿ-hong gí-giân | A-la-pek-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, gī-hoē-chè, poàn-kun-chú li̍p-hiàn |
|  |
| • Emir  | Hamad bin Isa Al Khalifa |
| • Thài-chú kiam siú-siòng  | Salman bin Hamad Al Khalifa |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Kok-bîn Gī-hoē |
| • Siōng-īⁿ | Chu-sûn-īⁿ |
| • Hā-īⁿ | Tāi-gī-īⁿ |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 785.08 km2 (303.12 sq mi) (tē 172 miâ) |
| Jîn-kháu |
| • 2021 nî kó͘-kè | 1,463,265 (tē 149 miâ) |
| • 2020 nî phó͘-cha | 1,501,635 |
| • Bi̍t-tō͘ | 1,864/km2 (4,827.7/sq mi) (tē 6 miâ) |
| GDP (PPP) | 2023 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $95.973 cha̍p-ek (tē 101 miâ) |
| • Pêng-kin | $60,715 (tē 23 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2023 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $44.994 cha̍p-ek (tē 97 miâ) |
| • Pêng-kin | $28,464 (tē 39 miâ) |
| HDI (2022 nî) |  0.888 chin ko · tē 34 miâ |
| Hoè-pè | Bahrain dinar (BHD) |
| Sî-khu | UTC+3 (AST) |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +973 |
| ISO 3166 tāi-hō | BH |
| Siōng-téng domain | .bh |

**Bahrain Ông-kok** (A-la-pek-gí: مملكة البحرين‎), Sai-a ê hái-tó kok-ka, oá Pho-su-oan ê chio̍h-iû chhut-sán-kok.

## Tē-lí
# Mol

| Mol |
| --- |
| Tan-ūi chu-sìn |
| Tan-ūi hē-thóng | SI ki-pún tan-ūi |
| Bu̍t-lí-liōng | bu̍t-chit ê liōng |
| Hû-hō | mol  |

**Mol** (Eng-bûn: *mole*) sī Tek-bûn tan-sû Molekül (hun-chú) ê sok-siá, mā-sī bu̍t-chit sò͘-liōng ê kok-chè tan-ūi; piáu-sī ê hû-hō sī **mol**. 1 mol ū-hâm ê sò͘-liōng kap 12 kong-khek ê thoàⁿ-12 só͘ ū-hâm ê thoàⁿ goân-chú sò͘-liōng kāng-khoán; téng-î Avogadro tēng-sò͘ (NA≈6.02×1023).
# Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Chú-se̍k

**Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Chú-se̍k** (中華人民共和國主席), kán-chheng **Tiong-kok Kok-ka Chú-se̍k** (中國國家主席) ia̍h **Kok-ka Chú-se̍k** (國家主席), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok lé-gî-sèng kap siōng-teng-sèng ê hi-ūi kok-ka goân-siú, hām Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe Siông-bū Úi-oân-hōe liân-ha̍p hêng-sú kok-ka goân-siú ê chit-khoân.
# Saudi A-la-pek

| Saudi A-la-pek Ông-kokالمملكة العربية السعودية‎ |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Chu-kù:**لا إله إلا الله محمد رسول الله‎ "Tû-liáu Allah bô kî-thaⁿ ê sîn, Muhammad sī Allah ê thoân-tō-chiá" |
| **Kok-koa:** النشيد الوطني السعودي‎‎ "Saudi A-la-pek Kok-koa"  |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Riyadh |
| Koaⁿ-hong gí-giân | A-la-pek-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, Islam kok, choa̍t-tùi kun-chú-chè |
|  |
| • kok-ông  | Salman bin Abdulaziz |
| • thài-chú  | Mohammed bin Salman |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | *bô* |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 2,149,690 km2 (830,000 sq mi) (tē 12 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 0.7 |
| Jîn-kháu |
| • 2022 nî phó͘-cha | 32,175,224 (tē 46 miâ) |
| • Bi̍t-tō͘ | 15/km2 (38.8/sq mi) (tē 174 miâ) |
| GDP (PPP) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $2.354 bān-ek (tē 17 miâ) |
| • Pêng-kin | $70,333 (tē 15 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $1.106 bān-ek (tē 19 miâ) |
| • Pêng-kin | $33,040 (tē 34 miâ) |
| Gini (2013 nî) |  45.9 tiong |
| HDI (2022 nî) |  0.875 chin ko · tē 40 miâ |
| Hoè-pè | Saudi riyal (SR) (SAR) |
| Sî-khu | UTC+3 (AST) |
| Sî-kan keh-sek | dd/mm/yyyy (AH) |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +966 |
| ISO 3166 tāi-hō | SA |
| Siōng-téng domain | .sa السعودية. |

**Saudi A-la-pek Ông-kok** (A-la-pek-gí: المملكة العربية السعودية‎, *ì-sù sī "Saud Ka-cho̍k ê A-la-pek Ông-kok"*) sī Sai-a siāng-tōa ê kok-ka, hái-hoāⁿ-soàⁿ ū 2-chat, pak-pêng oá Pho-su-oan, lâm-pêng oá Âng-hái.

Islam-kàu ê sèng-tē Makkah kap Medina tī Saudi A-lá-pek sāi-pêng.

## Hō-miâ

*Saudi* chit jī ê lâi-goân sī kok-hō ê A-la-pek-gí hō-miâ lāi-bīn ê *as-Suʻūdīyah*, che sī A-la-pek hō-miâ thoân-thóng lāi chi̍t khoán kiò chò *nisba* ê khài-liām, tùi Saud Ông-ka chit-ê ông-tiâu ê A-gí hō-miâ *Al Saud* choán--lâi-ê, khí-goân sī ông-tiâu tī 18 sè-kí ê khai-ki-chiá Muhammad bin Saud.
# Morotai Tó Koān

|  |
| --- |
| **Morotai Tó** |
| —  **Koān**  — |
|

|  |
| --- |
|  **Hui-kì** |

 |
|  ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Ìn-tō͘-nî-se-a
 |
| Khu-he̍k
 | Maluku Kûn-tó
 |
| Séng
 | Pak Maluku
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 1,800 km2 |
| **Koân-tō͘** |
678 m |

**Morotai Tó** sī Ìn-tō͘-nî-se-a Maluku Kûn-tó Pak Maluku ê chi̍t ê koān.

## Siong-koan

* Morotai Tó

Pang-bô͘:Pak Maluku
# O͘-chúi-kau

Tâi-ôan Hái-kiap
**O͘-chúi-kau** (烏水溝), hiān-tāi kiò **Tâi-ôan Hái-kiap** (臺灣海峽), sī tī-leh Tâi-ôan kah Tiong-kok Tāi-lio̍k tiong-kan ê 1-tiâu hái-kau. Té-lí-ha̍k chí-bêng Tâi-ôan-hái-kiap ê hái-he̍k hōan-ûi sī án-ne ê: siōng pak-pêng chham Tang-hái (東海) ê hun-kài-sòaⁿ sī í Tâi-ôan-tó ê Hù-kùi-kak (富貴角) kah Hok-kiàn Pêng-thâm-tó ê liân-sòaⁿ ûi piau-chún; siong lâm pêng sī í Hok-kiàn Tang-soaⁿ-tó hām Tâi-ôan Gô-lôan-phīⁿ chi-kan ê liân-sòaⁿ chò hun-kài-sòaⁿ, óa lâm pêng to̍h-sī Lâm-hái kah Pa-sū Hái-kiap.

Tâi-ôan-hái-kiap chú-iàu mā-sī Tāi-lio̍k-kè (Tāi-lio̍k-pêⁿ) ê té-lí hêng-thài. Hái ê chhim-tō͘ bô chhiau-kòe 200 kong-chhioh. Hái-he̍k lāi ê tó-sū, tî-liáu khò-kīn Tāi-lio̍k ê iân-hái tó-sū í-gōa, iáu-koh ū Phêⁿ-ô͘-kûn-tó kah Pîn-tong ê Sió-liû-kiû.

Éng-kòe, Tâi-ôan-hái-kiap hō͘ lâng kiò-chòe O·-chúi-kau. Bêng, Chheng nn̄g-ê tiâu-tāi,chi̍t-koá Bân-lâm-lâng kah Kńg-tang ê kheh-lâng-á sian-āu liâu-kòe chit-tiâu O͘-chúi-kau lâi-kàu Tâi-ôan khui-hng (開墾) chò-pa̍k (做贌）. Chin chōe kòe-tò͘ ê lâng hō· hong-éng kah hái-chúi hap--khì, éng-óan bô-miā koh tiōng-seng. Tùi kó͘-chá-lâng lâi kóng, Tâi-ôan-hái-kiap sī hiah-nī-á hong-hiám, ē-tàng kóng sī "cha̍p khì káu bô-miā".só͘-í choē bô-kuí-goe̍h tō lī-khui--ah.Kan-nā lâu in--ê bûn-hoà kap si̍p-sio̍k nā-tiāⁿ.Kàu-taⁿ tī Bân-lâm kah Tâi-ôan bîn-kan lóng ū teh kóng 1-kù sio̍k-gí-ōe, hō͘-chòe "liâu-chúi kòe Tâi-ôan, ē-kha (siang-kha) kiat nn̄g-ôan" (蹽水過臺灣,下骹(雙骹)結兩丸 ).
He̍k-chiá-si tùi Pîⁿ-po͘-cho̍k hàn-hoà lâi--e.

## Gōa-pō͘ Liân-kiat
# Peng-hô

**Peng-hô** (冰河) sī ē siông-sî sóa-tāng ê ba̍t-cha̍t ê peng-thé, sán-seng tī lo̍h-seh chek kah chhiau-kòe in seng-hoa kap iûⁿ-hòa sok-tō͘ ê só͘-chāi, kòe-têng tiāⁿ-tiāⁿ su-iàu kúi--a pah tang. Siū pún-sin ê ap-le̍k, peng-hô ē ta̍uh-ta̍uh-á piàn-hêng kiam tín-tāng.

Peng-hô
## Chham-khó
# Ài-ní-lân

| Ài-ní-lânÉire (Ài-ní-lân-gí) Ireland (Eng-gí) |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Kok-koa:** Amhrán na bhFiann "Sū-peng ê koa"  |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Dublin |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Ài-ní-lân-gí, Eng-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, gī-hoē-chè, kiōng-hô-kok |
|  |
| • chóng-thóng  | Michael D. Higgins |
| • chóng-lí  | Micheál Martin |
| • hù-chóng-lí  | Leo Varadkar |
| • Choè-ko hoat-koaⁿ  | Donal O'Donnell |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Oireachtas |
| • Siōng-īⁿ | Seanad Éireann |
| • Hā-īⁿ | Dáil Éireann |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 70,273 km2 (27,133 sq mi) (tē 118 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 2.0 |
| Jîn-kháu |
| • 2021 nî kó͘-kè | 5,011,500 (tē 122 miâ) |
| • 2016 nî phó͘-cha | 4,761,865 |
| • Bi̍t-tō͘ | 71.3/km2 (184.7/sq mi) (tē 113 miâ) |
| GDP (PPP) | 2021 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $500 cha̍p-ek (tē 44 miâ) |
| • Pêng-kin | $99,239 (tē 3 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2021 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $477 cha̍p-ek (tē 29 miâ) |
| • Pêng-kin | $94,556 (tē 3 miâ) |
| Gini (2019 nî) |  28.3 kē · tē 23 miâ |
| HDI (2019 nî) |  0.955 chin ko · tē 2 miâ |
| Hoè-pè | Euro (€) (EUR) |
| Sî-khu | UTC  (GMT) |
| • Hā-sî-kan (DST) | UTC+1 (IST) |
| Sî-kan keh-sek | dd/mm/yyyy |
| Khui-chhia hong-hiòng | chó |
|  tiān-oē khu-hō | +353 |
| ISO 3166 tāi-hō | IE |
| Siōng-téng domain | .ie |

**Ài-ní-lân Kiōng-hô-kok** (愛耳蘭共和國, Ài-ní-lân-gí: **Éire; Poblacht na hÉireann**; Eng-gí: **Ireland**; **Republic of Ireland**) sī Au-chiu se-pō͘ ê kok-ka, tī Ài-ní-lân-tó téng-kôan.

Ài-ní-lân sī Au-chiu Liân-bêng ê hōe-goân-kok, ū sú-iōng euro.

## Hō-miâ

*Ireland* tī Hō-ló-ōe ê im-e̍k ū ēng **Ài-ní-lân** (-jíⁿ-) he̍k-chiá **Ai-jíⁿ-lân**, **Ji̍t-jíⁿ-lân**. Che tùi-èng ê Hàn-jī kap Hôa-gí koàn-sì ê hoan-e̍k sio-siâng. Lēng-gōa nā tī Ji̍t-gí ê *Airurando* (アイルランド) tùi-èng ê Hàn-jī-sû sī **Ài-lân** (愛蘭).

## Chù-kái

## Chham-khó
# Sin Sè-kài

Chheⁿ-sek pō͘-hūn sī Sin Sè-kài
**Sin Sè-kài** (Eng-gí: New World) ia̍h **Sin Tāi-lio̍k** sī Au-chiu-lâng tuì Tōa Hâng-hái Sî-tāi sin hoat-kiàn thó͘-tē ê chheng-hō͘, pau-hâm Pak Bí-chiu, Lâm Bí-chiu kap Tāi-iûⁿ-chiu.

Kap Sin Sè-kài tuì-péng ê koan-liām sī Kū Sè-kài ia̍h Kū Tāi-lio̍k.
# Uzbekistan

| Uzbekistan Kiōng-hô-kokOʻzbekiston Respublikasi (Uzbek-gí) |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Kok-koa:** Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi "Uzbekistan Kiōng-hô-kok Kok-koa" 時長：2 分，27 秒。2:27 |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Tashkent |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Uzbek-gí |
| Sêng-jīn ê tē-hng gí-giân | Karakalpak-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, it-tóng iu-sè, chóng-thóng-chè, kiōng-hô-kok |
|  |
| • chóng-thóng  | Shavkat Mirziyoyev |
| • chóng-lí  | Abdulla Aripov |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Kok-bîn Gī-hoē |
| • Siōng-īⁿ | Siōng-īⁿ |
| • Hā-īⁿ | Hā-īⁿ |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 448,978 km2 (173,351 sq mi) (tē 56 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 4.9 |
| Jîn-kháu |
| • 2024 nî kó͘-kè | 37,030,884 (tē 40 miâ) |
| • Bi̍t-tō͘ | 80.2/km2 (207.7/sq mi) (tē 138 miâ) |
| GDP (PPP) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $401.838 cha̍p-ek (tē 57 miâ) |
| • Pêng-kin | $10,936 (tē 122 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $104.41 cha̍p-ek (tē 70 miâ) |
| • Pêng-kin | $2,667 (tē 138 miâ) |
| Gini (2013 nî) |  36.7 tiong |
| HDI (2022 nî) |  0.727 ko · tē 106 miâ |
| Hoè-pè | Uzbekistan so'm (UZS) |
| Sî-khu | UTC+5 (UZT) |
| Sî-kan keh-sek | dd/mm yyyy |
| Siong-iōng tiān-goân | 220 V, 50 Hz |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +998 |
| ISO 3166 tāi-hō | UZ |
| Siōng-téng domain | .uz |

**Uzbekistan Kiōng-hô-kok** (Uzbek-gí: O'zbekiston Respublikasi), tiàm-tī tiong A-chiu ê kok-ka.
# Se-iûⁿ

**Se-iûⁿ** (西洋) tī hiān-tāi it-poaⁿ sī kóng Ki-tok-kàu bûn-hoà chò ki-chhó͘, tùi Au-chiu khai-sí hoat-tián ê bûn-bêng.

## Siong-koan

* Tang-iûⁿ
* Lâm-iûⁿ
# 2010 nî Chile tē-tāng

Chu-liāu tô͘.
**2010 nî Chile tē-tāng** hoat-seng tī Chile Maule Tē-khu ê Concepción hái-hoāⁿ. Kiông-tō͘ ū 8.8 Mw. Che sī 1960 nî Valdivia tē-tāng liáu-āu tī Chile siōng kiông-lia̍t ê tē-tāng. Chit kái tē-tāng ê sí-bông jîn-só͘ chiau-koè 279.

## Chham-khó chu-liāu
# New Caledonia

| New CaledoniaNouvelle-Calédonie (Hoat-gí) |
| --- |
| Hoat-kok ê te̍k-pia̍t kiōng-tông-thé |
|  New Caledonia kî-á hui-chiong |
| **Chu-kù**: Terre de parole, terre de partage "Ōe-gí ê thó͘-tē, hun-hióng ê thó͘-tē" |
| **Siōng-koa**: Soyons unis, devenons frères "Niū lán liân-ha̍p, niū lán chòe hiaⁿ-tī" |
|  |
| Chú-khoân kok-ka | Hoat-kok |
| Siú-húkap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Nouméa |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Hoat-gí |
| sêng-jīn ê tē-hng gí-giân | Nengone-gí, Paicî-gí, Ajië-gí, Drehu-gí kap kî-thaⁿ 35 chéng chāi-tē gí-giân |
| Chèng-hú | khoân-hān úi-jiōng, gī-hōe-chè, i-lāi-tē |
|  |
| • Hoat-kok chóng-thóng  | Emmanuel Macron |
| • chèng-hú chú-se̍k  | Louis Mapou |
| • Gī-hōe gī-tiúⁿ  | Roch Wamytan |
| • ko-téng pān-bū-koan  | Patrice Faure |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Gī-hōe |
| Hoat-kok Kok-hōe |
| • Goân-ló-īⁿ | 2 |
| • Kok-bîn-gī-hōe | 2 |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 18,576 km2 (7,172 sq mi) |
| • Chúi-he̍k (%) | 1.6 |
| Jîn-kháu |
| • 2019 nî phó͘-cha | 271,407 (tē 184 miâ) |
| • Bi̍t-tō͘ | 14.5/km2 (37.6/sq mi) (tē 200 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2019 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $9.44 cha̍p-ek |
| • Pêng-kin | $34,780 |
| Hoè-pè | CFP franc (XPF) |
| Sî-khu | UTC+11:00 |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
| Tiān-oē khu-hō | +687 |
| ISO 3166 tāi-hō | NC |
| Siōng-téng domain | .nc |

**New Caledonia**, ia̍h kiò **Nouvelle-Calédonie**, Hoat-kok tiàm-tī se Thài-pêng-iûⁿ San-ô͘-hái ê 1-tè hái-gōa léng-thó͘, hêng-chèng-siōng tēng-ūi chò 1-ê *collectivité sui generis*. Keh-piah ū Vanuatu, Ò-chiu 2 kok.

2018 nî, 2020 nî, 2021 nî bat kí-pān to̍k-li̍p kong-tâu, bô kòe.

## Hêng-chèng-khu

  Pak-pō͘ Séng  Lâm-pō͘ Séng  Loyauté Kûn-tó Séng