Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bertrand Russell

Bertrand Russell (1907)
**Tē 3 tāi Russell Pek-chiok Bertrand Arthur William Russell** (Eng-gí: Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell; OM, FRS; 1872 nî 5 goe̍h 18 ji̍t – 1970 nî 2 goe̍h 2 ji̍t), Liân-ha̍p Ông-kok tiat-ha̍k-ka, lô-chek-ha̍k-ka, sò͘-ha̍k-ka, chok-ka. I gia̍h-sò͘ chē, chin chē bô siâng-khoán ê gī-tê lóng bat phêng-lūn--koè, mā mî-noā chò tiat-ha̍k ê tāi-chiòng-hoà khang-khoè. I toè Hoâ-cho̍k ka-cho̍k ê thoân-thóng chhap chèng-tī sū-bū, chi̍t-sì-lâng to sī hoán-tùi chiàn-cheng ê ūn-tōng-chiá, pau-koat hoán-tùi hu̍t-chú bú-khì, hoán-tùi Bí-kok phah Oa̍t-lâm. I hoán-tùi tè-kok-chú-gī, chàn-sêng kok-chè chū-iû bō͘-e̍k. Kàu kah boán-liân to iáu ū lâng chun-kèng i sī sè-kài ū miâ-siaⁿ ê tì-sek-hūn-chú.

Tī 1950 nî Nobel Úi-oân-hoē siúⁿ i Nobel Bûn-ha̍k Chióng, o-ló i "tī kok-chióng ū-gia̍h ê siá-chok lāi-bīn ióng-hō͘ jîn-tō ê lí-sióng kap su-sióng ê chū-iû".

Russell tī 1920 nî hóng-mn̄g chhím kiàn-kok ê Soviet Liân-bêng, mā ū kìⁿ tio̍h Lenin. M̄-koh i kám-kak bē-tàng jīn-tông Lō͘-se-a ê kiōng-sán kek-bēng. I chú-tiuⁿ 1 khoán un-hô--ê, bîn-chú--ê siā-hoē-chú-gī.

## Chham-khó chu-liāu
# Kun-tūi

2009 nî sè-kài kok-kok ê kun-tūi jîn-sò͘
**Kun-tūi** (軍隊), iā hō-chò bú-chong le̍k-liōng, sī kok-ka ūi-tio̍h pó-hō͘ i-ê kok-ka kap jîn-bîn ê lī-ek, siū-khoân sú-iōng tì-bēng bú-le̍k kap bú-khì ê chèng-kui bú-chong le̍k-liōng. Kun-tūi ê jīn-bū it-poaⁿ sī pó-hō͘ kok-ka kap jîn-bîn, í-ki̍p tùi kî-thaⁿ kok-ka hoat-tōng chiàn-cheng; mā ū chi̍t-kóa kok-ka ê chèng-kui bú-chong le̍k-liōng bô kiò-chò "kun-tūi", chhin-chhiūⁿ oân-choân kun-sū-hòa ê Ji̍t-pún Chū-ōe-tūi.

Taⁿ it-poaⁿ kok-ka ê kun-tūi tāi-iok ū lio̍k-kun (hâm hiàn-peng), hái-kun (hâm hái-kun lio̍k-chiàn-tūi) kap khong-kun téng kun-chióng. Lēng-gōa koh ū te̍k-sû pō͘-tūi, thài-khong pō͘-tūi, tiān-chú-chiàn pō͘-tūi téng-téng. Tī kun-jîn tiong, ū kun-koaⁿ, sū-koaⁿ, sū-peng téng kun-kai. Kun-tūi ē-tàng lī-iōng kok-ka gī-bū-e̍k ia̍h-sī chì-goān-e̍k lâi pó-chhiong peng-goân.
# Thím

**Thím** (Eng-gí: *team*) sī chi̍t tīn kò-thé ê cho͘-ha̍p, sī cho͘ pí-lūn beh chò-hóe ta̍t-sêng chi̍t hāng bo̍k-phiau.

## Koan-liân

* Tūi
* Tīn
* Gu-lù-puh
* Tóng
# Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî

Tiong-hôa Bîn-kok|  |
|  |
| Miâ | Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng |
| Sú-iōng | Kok-kî kap chûn-kî  |
| Pí-lē | 2:3 |
| Chhái-iōng | 1921 nî 5 goe̍h 5 hō (105 nî 68 kang ) |
| Siat-kè | Âng-té, tò-pêng téng-bīn sī nâ-té, tiong-ng ū pe̍h-sek ji̍t-thâu ê kî-á |
| Siat-kè-chiá | Sun Bûn, Lio̍k Hō-tong, Tân Siok-chū |
|  |
|  |
| Hái-kun chûn-kî |
| Miâ | Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Kî |
| Sú-iōng | Hái-kun chûn-kî  |
| Pí-lē | 2:3 |
| Siat-kè-chiá | Lio̍k Hō-tong |
|  |
|  |
| Tiong-hôa Bîn-kok lio̍k-kun-kî |
| Sú-iōng | Chiàn-kî  |
| Pí-lē | 2:3 |
|  |
|  |
| Tiong-hôa Bîn-kok thóng-sòe-kî |
| Sú-iōng | chèng-hú-kî |
| Pí-lē | 2:3 |
|  |

**Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî** sī tāi-piáu Tiong-hôa Bîn-kok ê kî-á, sī Tiong-hôa Bîn-kok ê kok-ka siōng-teng chi-it. Tiong-hôa Bîn-kok tú sêng-li̍p ê sî, bat iōng **Ngó͘-sek-kî** chò kok-kî, āu--lâi Kok-bîn Chèng-hú li̍p-hoat kā Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng tēng chò kok-kî, pēng-chhiáⁿ tī Pak-hoa̍t sèng-lī liáu-āu chiâⁿ-chò ûi-it tāi-piáu Tiong-kok ê kok-kî, tò-pêng téng-bīn--ê Chheng-thian Pe̍k-ji̍t mā chiâⁿ-chò Tiong-hôa Bîn-kok ê kok-hui. 1928 nî thong-kòe--ê *Tiong-hôa Bîn-kok Kok-hui Kok-kî Hoat* lāi-té kui-tēng ê Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî sī **Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng Kî**, koh hō-chò "**Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng**", "**Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Kî**"téng-téng, sī Sun Tiong-san í Lio̍k Hō-tong siat-kè ê Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Kî chò ki-chhó͘ ka-siōng âng-sek ê té sán-seng--ê. *Tiong-hôa Bîn-kok Hiàn-hoat* tē-it-chioⁿ Chóng-kong tē-la̍k-tiâu kui-tēng: "Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî tēng ûi hông-tē, chó-siōng-kak chheng-thian pe̍k-ji̍t (中華民國國旗定為紅地，左上角青天白日)". Kî-á téng ê saⁿ-ê sek-chúi hun-pia̍t siōng-teng Chū-iû, Pêng-téng, Phok-ài ê cheng-sîn, ji̍t-thâu ê 12-tō kong-bông tāi-piáu chi̍t-kang 12-ê sî-sîn, chi̍t-nî 12 kó͘ goe̍h kah 12-ê tē-chi, siōng-teng kok-ka miā-me̍h ē éng-oán tī chit-ê sè-kài-siōng.

## Sú-iōng

Tiong-hôa Bîn-kok ê kok-kip chèng-hú ki-koan lóng ài kòa kok-kî, nā tú-tio̍h í-hā chōng-hóng tio̍h-ài kàng-pòaⁿ-kî:

* Hiān-jīm chóng-thóng, hù-chóng-thóng kòe-sin.
* Jī-jī-pat Hô-pêng Kì-liām-ji̍t.
* Kí-hêng kok-chòng ê ji̍t-chí.
* Hoat-seng tiōng-tāi chai-hāi (keng-kòe hêng-chèng-īⁿ koat-tēng).
* Í-hā jîn-bu̍t kòe-sin (keng-kòe chóng-thóng koat-tēng):
	+ Tùi kok-ka ū te̍k-sû kòng-hiàn chiá
	+ Tùi sè-kài hô-pêng ia̍h jîn-lūi chìn-pō͘ ū úi-tāi kòng-hiàn chiá
	+ Hiān-jīm iú-pang goân-siú

Chóng-thóng-hú kàng-pòaⁿ-kî

## Le̍k-sú

1912 nî Tiong-hôa Bîn-kok kiàn-kok liáu-āu, iōng Ngó͘-sek-kî chò kok-kî, Thih-hoeh Cha̍p-peh-chheⁿ Kî chò lio̍k-kun-kî, Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng Kî (tān-sī pí-lē kah chit-má ê bô-kâng) chò hái-kun-kî.

**Pak-iôⁿ Chèng-hú ê kî-á Kok-kî
* Lio̍k-kun-kî
* Hái-kun-kî

1928 nî Kok-bîn-tóng Pak-hoa̍t sêng-kong liáu-āu, tāi-piáu Tiong-hôa Bîn-kok ê kok-kî kái-chò Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng Kî, siāng-sî mā-sī hái-kun-kî, lio̍k-kun ê kî-á mā hŏng ōaⁿ-tiāu.

**Chit-má ê kî-á Kok-kî kiam Hái-kun-kî
* Lio̍k-kun-kî

## Chù-kha

## Chham-khó Chu-liāu
# Côn Đảo Koān

|  |
| --- |
| **Côn Đảo Te̍k-khu *Đặc khu Côn Đảo |
| —  **Te̍k-khu**  — |
|  |
| Côn Đảo Te̍k-khu ê uī-tì |
| Côn Đảo Te̍k-khu |
| Kok-ka
 |  Oa̍t-lâm
 |
| Ti̍t-hat-chhī
 | Hồ Chí Minh Chhī
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 76 km2 |
| Sî-khu | ICT (UTC+7)
  |

**Côn Đảo Te̍k-khu** (Oa̍t-lâm-gí: *Đặc khu Côn Đảo*) sī Oa̍t-lâm Hồ Chí Minh Chhī ê chi̍t ê te̍k-khu (*đặc khu*). 2025 nî chìn-chêng sī Bà Rịa-Vũng Tàu Séng ê chi̍t ê koān (*huyện*).

## Chham-khó
# Thong-hòe

**Thong-hòe** (-hè; Eng-gí: *currency*), he̍k-chiá kóng **hòe-pè**, sī chîⁿ si̍t-chè liû-thong kiam hông ēng chò kau-ōaⁿ mûi-kài ê hêng-sek, siāng phó͘-thong--ê chiō sī gîn-phiò kap gîn-kak.

Thong-hòe mā ē-táng tēng-gī chò te̍k-pia̍t bó͘ chi̍t chióng chîⁿ ê hē-thóng ia̍h sī kóng chîⁿ ê tan-ūi, pí-lūn Bí-kim, Ji̍t-phiò téng kok-tēng ê chîⁿ ê tan-ūi, chiō kò-pia̍t lóng sī chi̍t khoán thong-hòe.