Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pak-koán

**Pak-kóan** (Hàn-jī: 北管) sī liû-thoân tī Tâi-oân ê chi̍t-chióng im-ga̍k.

## Ga̍k-khì

* Chhoe
	+ Toā-chhoe (Kó·-chhoe), Sió-chhoe (Ái-á).
* Hiân
	+ Jī-hiân, Sam-hiân
* Kó
	+ Pán-kó͘
* Phín-á
* Iāⁿ-khîm
# Oân-seⁿ

**Oân-seⁿ** (灣生; わんせい *Wansei*) sī Ji̍t-pún sî-tāi tī Tâi-oân chhut-seⁿ ê Ji̍t-pún-lâng, pau-hâm Tâi-Ji̍t thong-hun ê kiáⁿ-jî. Ji̍t-pún tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn chiàn-pāi liáu-āu, ūi-tio̍h phòe-ha̍p Kok-bîn Chèng-hú ê bēng-lēng, ùi 1945 nî 12 goe̍h khai-sí kàu 1946 nî 4 goe̍h, pau-hâm Oân-seⁿ chāi-lāi ê toā-pō͘-hūn chāi-Tâi Ji̍t-pún-lâng lóng pī khián-hoán Ji̍t-pún, kan-na chhun chi̍t-koá kū-iú choan-gia̍p ki-lêng ê lâng lâu lo̍h-lâi pang-chō͘ chiàn-āu tiông-kiàn.
# Kok-ka Ōe-seng Gián-kiù-īⁿ

**Kok-ka Ōe-seng Gián-kiù-īⁿ** (國家衛生研究院), kán-chheng **Kok-ōe-īⁿ** (國衛院) ia̍h **Kok-ka Ōe-seng-īⁿ** (國家衛生院), sī Tâi-oân ê i-io̍h kap ōe-seng gián-kiù ki-koan, sio̍k kong-siat ê châi-thoân hoat-jîn. Tī Biâu-le̍k-koān Tek-lâm-tìn, sio̍k-î Sin-tek Kho-ha̍k Hn̂g-khu ê chi̍t pō͘-hūn. Siāng-chá ê sêng-li̍p kò͘-sióng sī tī 1988 nî, 1996 nî kin-kì *Châi-thoân Hoat-jîn Kok-ka Ōe-seng Gián-kiù-īⁿ Siat-tì Tiâu-lē* (財團法人國家衛生研究院設置條例) chèng-sek sêng-li̍p. Chhòng-li̍p ki-kim lâi-chū chèng-hú koan-chō͘, ta̍k-nî ūn-chok ê chú-iàu keng-hùi mā lâi-chū chèng-hú (Ōe-hok-pō͘).

Kok-ōe-īⁿ chú-iàu gián-kiù ê tùi-siòng sī i-ha̍k, io̍h-bu̍t, ōe-seng ia̍h-sī kî-thaⁿ sèⁿ-miā kho-ha̍k léng-he̍k, í-ki̍p siong-koan ê ki-su̍t, pí-lūn e̍k-biâu gián-hoat. Tû-liáu gián-kiù í-gōa, mā thê-kiong chi̍t-kóa gián-kiù chu-goân, chhin-chhiūⁿ sè-pau-khò͘, Choân-bîn Kiān-pó chu-liāu-khò͘ kap ta̍k-nî chéng-ha̍p-hêng i-io̍h ōe-seng gián-kiù kè-ōe keng-hùi ê pó͘-chō͘, ia̍h-sī chìn-hêng i-ha̍k choan-kho jîn-châi ê hùn-liān. Gián-kiù-īⁿ hù-siat liáu chi̍t chō cGMP seng-bu̍t chè-che-chhiúⁿ, hū-chek e̍k-biâu gián-kiù kap e̍k-biâu sêng-kó kap sán-gia̍p-kài tōa-liōng ê hâm-chiap.
# Tâi-oân ê kok-kî

Bo̍k-chiân Tâi-oân tē-khu (chū-iû tē-khu) leh sú-iōng pēng-chhiáⁿ tāi-piáu in chèng-khoân ê koaⁿ-hong kî-á sī Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî
**Tâi-oân ê kok-kî** tōa-pō͘-hūn sī leh kóng chū 1945 nî 10 goe̍h khai-sí koán-hat, thóng-tī Tâi-oân ê Tiong-hôa Bîn-kok leh sú-iōng ê Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî (chit-má ê kok-kî).

Tān-sī mā ū khó-lêng sī leh kóng:

* Tī 1895 nî sêng-li̍p ê Tâi-oân Bîn-chú-kok leh iōng ê Tâi-oân Bîn-chú-kok kok-kî.
* Tâi-oân to̍k-li̍p ūn-tōng leh thê-gī kah si̍t-chè thui-kóng sú-iōng ê kok-chióng kok-kî.

## Tâi-oân Chit-má leh Iōng ê Kok-kî

Tâi-oân tē-khu chit-má leh iōng ê kok-kî sī Tiong-hôa Bîn-kok Kok-kî (chū 1945 nî 10 goe̍h khai-sí tī Tâi-oân pún-tó kah Phêⁿ-ô͘ sú-iōng)

* **Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng Kî**
Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî
* Khiā-ti̍t pán-pún ê Tiong-hôa Bîn-kok kok-kî

## Tâi-oân Le̍k-tāi Kok-kî

* **Chhin-ông-kî**
1604 nî 8 goe̍h－12 goe̍h (Phêⁿ-ô͘)
1622 nî－1624 nî (Phêⁿ-ô͘)
1624 nî－1660 nî chó-iū (Hô sio̍k Tâi-oân)
* **Hô-lân-kî**
1630 nî chó-iū－1662 nî (Hô sio̍k Tâi-oân)
1663 nî－1668 nî (Ke-lâng)
* **Burgundy Si̍p-jī-kî**
1626 nî－1642 nî (Se sio̍k Tâi-oân)
* **Bêng Tēⁿ**
1650 nî－1663 nî (Kim-mn̂g)
1662 nî－1683 nî (Tang-lêng)
1674 nî－1679 nî (Kim-mn̂g)
* **Saⁿ-kak N̂g-lêng-kî**
1862 nî－1889 nî (Chheng léng Tâi-oân)
* **N̂g-lêng-kî**
1889 nî －1895 nî (Chheng léng Tâi-oân)
* **Nâ-tē N̂g-hó͘ Kî**(chiàⁿ-bīn)
1895 nî (Tâi-oân Bîn-chú-kok)
* **Nâ-tē N̂g-hó͘ Kî**(tò-bīn)
1895 nî (Tâi-oân Bîn-chú-kok)
* **Ji̍t-chiong-kî** / **Ji̍t chi Oân**
1895 nî－1945 nî (Ji̍t sio̍k Tâi-oân)
* **Chheng-thian Pe̍k-ji̍t Móa-tē-âng Kî**
1945 nî－(Tiong-hôa Bîn-kok Tâi-oân)

## Tâi-to̍k ê Kî-á

* **Ji̍t-goa̍t-kî**
Tī Tang-kiaⁿ sêng-li̍p ê Tâi-oân Kiōng-hô-kok Lîm-sî Chèng-hú kok-kî (1956 nî－1977 nî)
* **Peh-kiok-kî**
Tâi-oân Kiōng-hô-kok Tâi-oân Kāng-sim Kî
* **Tâi-oân-Kî**
Sè-kài Tâi-oân-lâng Tāi-hōe (Eng-gí: World Taiwanese Congress) thê-chhiòng ê Tâi-oân kok-kî
* Tâi Jī Chhùi-chhiⁿ Kî (台字翠青旗)**Tâi Jī Chhùi-chhiⁿ Kî** (台字翠青旗)
* **Pó-soān-kî **Tâi-oân-kok Ūn-tōng **Tâi-oân To̍k-li̍p Kiàn-kok Liân-bêng**

## Siong-koan Bûn-chioⁿ

* Tâi-oân to̍k-li̍p ūn-tōng
* Tâi-oân kî-á lia̍t-toaⁿ
* Tâi-oân to̍k-li̍p ūn-tōng thê-gī kok-kî
* Niú-se-lân kok-kî kong-tâu
# Húi-chhùi Chúi-khò͘

Húi-chhùi Chúi-khò͘
**Húi-chhùi Chúi-khò͘** (Hàn-jī: 翡翠水庫) sī Tâi-oân Tâi-pak to͘-hōe-khu ê chi̍t chō chúi-khò͘, ūi-tī Sin-pak-chhī Sin-tiàm-khu, Chio̍h-tēng-khu kap Pêⁿ-nâ-khu.
# Tiò-hî-tâi Lia̍t-tó

Tiò-hî-tâi Lia̍t-tó ê ūi-tì
**Tiò-hî-tâi lia̍t-tó** ia̍h-sī **Tiò-hî-tâi Lia̍t-sū**, **Tiò-hî-tó kah kî hū-sio̍k tó-sū**, **Senkaku Kûn-tó** (Ji̍t-pún-gí: 尖 (せん)閣 (かく)諸 (しょ)島 (とう) *Senkaku Shotō*, Hoâ-gí: 釣魚臺群島, 釣魚臺列嶼, 钓鱼岛及其附属岛屿), chit-má iû Ji̍t-pún koán-hat, m̄-koh chèng-tī tē-ūi chhiong-boán cheng-gī. Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok kap Tiong-hoâ Bîn-kok lóng soan-kò ū i ê chú-khoân.

## Siong-koan

* Tiò-hî-tó būn-tôe.
# Sai-sū-hiong

Sai-sū-hiong
西嶼鄉|  |
| Ki-pún chu-liāu |
| Jîn-kháu | 8,483 (2009 nî 12 goe̍h) |
| Hō͘-sò͘ | 2,804 |
| Biān-chek | 18.7148 km² |
| Hêng-chéng koán-lí |
| Téng-kip | Hiong |
| Téng-koân | Phêⁿ-ô͘-koān |
| Ē-té | 11 chhoan |

**Sai-sū-hiong** (西嶼鄉) sī Tâi-oân Phêⁿ-ô͘-koān ê 1 ê hiong.
# Bāng-oaⁿ-hiong

|  |
| --- |
| **Bāng-oaⁿ-hiong 望安鄉** |
| —  **Hiong**  — |
| Bāng-oaⁿ-hiong ê uī-tìBāng-oaⁿ-hiong |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
  |  Tiong-hôa Bîn-kok
 |
| Koān
  | Phêⁿ-ô͘-koān
 |
| **Chèng-hú** |
|  - Chhī-tiúⁿ
  | Khó͘ Hiân-tek (許賢德)  |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 13.7824 km2 |
| **Koân-tō͘** |
16 m |
| **Jîn-kháu** (2026 nî 5 goe̍h) |
|  - Lóng-chóng | 5,360 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
388.90 lâng/km2 |
|  - Hō͘-sò͘ | 2,027 |
| Sî-khu | NST (UTC+8)
  |
| Iû-piān hō-bé | 882
  |
| Bāng-chām |  |

**Bāng-oaⁿ-hiong** (網垵鄉, mā siá chò "望安鄉") sī Tâi-oân Phêⁿ-ô͘-koān ê 1 ê hiong, lóng-chóng hâm 18-ê tó, kî-tiong nn̄g toā sī Bang-oaⁿ-tó kap Chiong-kun-ò-sū (將軍澳嶼). Bāng-oaⁿ chit-ê miâ sī in-ūi Chheng léng Sî-tāi hőng oe̍h ji̍p-khì Bāng-oaⁿ-ò. Tû-liáu Bāng-oaⁿ í-gōa, kó͘-chá-sî mā hō-chò "Poeh-tàu (八罩)", ū ha̍k-chiá jīn-ûi sī in-ūi Bāng-oaⁿ pún tó hō͘ 8-ê tōa tó (Hó͘-chéⁿ-sū (虎井嶼), Chiong-kun-ò-sū, Tang-kiat-sū (東吉嶼), Sai-kiat-sū , Tang-sū-pêⁿ (東嶼坪), Sai-sū-pêⁿ, Hoe-sū (花嶼), Tōa-sū-tó (大嶼島)) pau-ûi tà--leh. 1920 nî (Tāi-chèng káu nî), Ji̍t-pún chèng-hú kā "Bāng-oaⁿ (網垵)" kái chò kāng im ê "bāng-oaⁿ (望安)".

## Chham-khó Chu-liāu
# Chhit-bí-hiong

Chhit-bí-hiong
七美鄉|  |
| Ki-pún chu-liāu |
| Jîn-kháu | 3,571 (2009 nî 12 goe̍h) |
| Hō͘-sò͘ | 1,225 |
| Biān-chek | 6.9868 km² |
| Hêng-chéng koán-lí |
| Téng-kip | Hiong |
| Téng-koân | Phêⁿ-ô͘-koān |
| Ē-té | 6 chhoan |

**Chhit-bí-hiong** (七美鄉) sī Tâi-oân Phêⁿ-ô͘-koān ê 1 ê hiong.
# Chû-iû bō͘-e̍k hia̍p-tēng

**Chû-iû bō͘-e̍k hia̍p-tēng** (自由貿易協定) sī kok-ka chi-kan tī kok-chè hoat ē-té só͘ chhiam-tēng, ūi tio̍h kái-tû siang-hong bō͘-e̍k chiòng-gāi ê hia̍p-tēng.
# Pa-iâ Lī-bā

|  |
| --- |
| **Pa-iâ Lī-bā 巴耶利峇** |
| —  **Kui-ōe-khu**  — |
| Pa-iâ Lī-bā ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Sin-ka-pho
 |
| Khu
 | Tang-khu
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 11.69 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 40 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
3.4/km2 |

**Pa-iâ Lī-bā** (Hàn-jī: 巴耶利峇; Eng-gí: *Paya Lebar*) sī Sin-ka-pho Tang-khu ê chi̍t ê kui-ōe-khu.

Pang-bô͘:Sin-ka-pho ê hêng-chèng-khu
# Lîm-chhù-káng

|  |
| --- |
| **Lîm-chhù-káng 林厝港** |
| —  **Kui-ōe-khu**  — |
| Lîm-chhù-káng ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Sin-ka-pho
 |
| Khu
 | Pak-khu
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 17.3 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 110 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
5.2/km2 |

**Lîm-chhù-káng** (Hàn-jī: 林厝港; Eng-gí: *Lim Chu Kang*) sī Sin-ka-pho Pak-khu ê chi̍t ê kui-ōe-khu.

Pang-bô͘:Sin-ka-pho ê hêng-chèng-khu
# Siong-khe Ka-tu

|  |
| --- |
| **Siong-khe Ka-tu 双溪加株** |
| —  **Kui-ōe-khu**  — |
| Siong-khe Ka-tu ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Sin-ka-pho
 |
| Khu
 | Pak-khu
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 15.99 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 780 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
53.2/km2 |

**Siong-khe Ka-tu** (Hàn-jī: 双溪加株; Eng-gí: *Sungei Kadut*) sī Sin-ka-pho Pak-khu ê chi̍t ê kui-ōe-khu.

Pang-bô͘:Sin-ka-pho ê hêng-chèng-khu
# Gī-sūn

|  |
| --- |
| **Gī-sūn 义顺** |
| —  **Kui-ōe-khu**  — |
| Gī-sūn ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Sin-ka-pho
 |
| Khu
 | Pak-khu
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 21.24 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 214,940 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
9,507.2/km2 |

**Gī-sūn** (Hàn-jī: 义顺; Eng-gí: *Yishun*) sī Sin-ka-pho Pak-khu ê chi̍t ê kui-ōe-khu.

Pang-bô͘:Sin-ka-pho ê hêng-chèng-khu
# Póng-gô

|  |
| --- |
| **Póng-gô 榜鹅** |
| —  **Kui-ōe-khu**  — |
|  |
| Póng-gô ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Sin-ka-pho
 |
| Khu
 | Tang-pak-khu
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 9.34 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 161,570 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
17,000/km2 |

**Póng-gô** (Hàn-jī: 榜鹅; Eng-gí: *Punggol*) sī Sin-ka-pho Tang-pak-khu ê chi̍t ê kui-ōe-khu.

Pang-bô͘:Sin-ka-pho ê hêng-chèng-khu
# Bú-kiat Pan-jiōng

|  |
| --- |
| **Bú-kiat Pan-jiōng 武吉班让** |
| —  **Kui-ōe-khu**  — |
| Bú-kiat Pan-jiōng ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Sin-ka-pho
 |
| Khu
 | Sai-khu
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 8.99 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 140,820 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
16,000/km2 |

**Bú-kiat Pan-jiōng** (Hàn-jī: 武吉班让; Eng-gí: *Bukit Panjang*) sī Sin-ka-pho Sai-khu ê chi̍t ê kui-ōe-khu.

Pang-bô͘:Sin-ka-pho ê hêng-chèng-khu
# Ìn-nî Tn̂g-lâng

**Ìn-nî Tn̂g-lâng** (Ìn-nî-gí: *Tionghoa-Indonesia*), he̍k-chiá kiò **Ìn-nî Hoâ-jîn**, sī tām Ìn-nî ê Tiong-kok î-bîn, chá-kî chú-iàu sī tùi Hok-kiàn kap Kńg-tang soá koè; hiān-sî ū lóng-chóng 1 chheng bān chó-iū.
# Bân-jîn Sam-si̍p-lio̍k-sèng

**Bân-jîn Sam-si̍p-lio̍k-sèng** (閩人三十六姓), mā kóng **Hok-kiàn Sam-si̍p-lio̍k-sèng** (福建三十六姓) kah **Kiú-bí Sam-si̍p-lio̍k-sèng** (久米三十六姓), sī Bêng-tiâu ê sî-āu Bêng Thài-chó͘ phài kàu Liû-khiû kok ê Sam-si̍p-lio̍k-sèng Hok-kiàn lâng ê thóng-chheng, in toā-po͘-hūn sī Hok-kiàn Chôan-chiu hi̍k-tiá Chiang-chiu ê, iā ū kuí chhù sī Hok-chiu ê. In to tsū tī Liû-khiû ê Kiú-bí-chhun.
# Kiâu-bū Úi-oân-hōe

| Kiâu-bū Úi-oân-hōe 僑務委員會 Overseas Community Affairs Council (Eng-gí) |
| --- |
|  Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú |
|  Kiâu-bū Úi-oân-hōe ê hōe-kî |
| Ki-koan ki-pún chu-sìn |
| Lūi-hêng | Tiong-iong jī-kip hêng-chèng ki-koan |
| Lē-sio̍k | Hêng-chèng-īⁿ |
| Lâng-gia̍h | 272 lâng |
| Ī-soàn-gia̍h | Sin-tâi-phiò 13.17 ek (2017 nî) |
| Siū-khoân | *Hêng-chèng-īⁿ Chó͘-chit Hoat*, *Kiâu-bū Úi-oân-hōe Chó͘-chit Hoat* |
| Ki-koan chú-iàu koaⁿ-oân |
| Úi-oân-tiúⁿ | Chhî Ka-chheng |
| Chèng-bū hù-úi-oân-tiúⁿ | Ńg Chiau-hêng |
| Siông-bū hù-úi-oân-tiúⁿ | Lī Goân-êng |
| Chú-jīm pì-su | Tiuⁿ Liông-bîn |
| Jīm-bēng-chiá | Hêng-chèng-īⁿ-tiúⁿ thê-chhéng chóng-thóng jīm-bēng |
| Jīm-kî | bô jîm-kî pó-chiòng |
| Ki-koan cho͘-chit pian-chè |
| Lāi-pō͘ tan-ūi | 5 ê chhù (處), 3 ê sek (室) |
| Hù-sio̍k tan-ūi | 1 ê thong-sìn-siā |
| Sêng-li̍p iân-kek |
| Sêng-li̍p | 1926 nî 10--goe̍h |
| Liân-lo̍k chu-sìn |
| Chū-chí |  Tâi-oân 100 Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu Chhî-chiu-lō͘ 5 Hō 15~17 Lâu (Tiong-iong Liân-ha̍p Pān-kong Tōa-lâu Lâm-tòng) |
| Tiān-ōe | +886 2 2327-2600 |
| Bāng-chām | www.ocac.gov.tw |

**Kiâu-bū Úi-oân-hōe** (僑務委員會), kán-chheng **Kiâu-úi-hōe** (僑委會), sī Tiong-hôa Bîn-kok chèng-hú chhú-lí kiâu-bîn sū-bū ê chòe-ko chú-koán ki-koan. 1926 nî sêng-li̍p, 1932 nî kái lē-sio̍k Hêng-chèng-īⁿ, hiān-sî tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī pān-kong.

## Chó͘-chit

## Chham-khó chu-liāu

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* 僑務委員會Archived 2007-05-10 at the Wayback Machine.
* Kiâu-bū Úi-oân-hōe ê Facebook choan-ia̍h

## Siong-koan tiâu-bo̍k

* Hôa-kiâu
# Lâm-tó bîn-cho̍k

Lâm-tó-gí-cho̍k ê hun-pò͘
**Lâm-tó bîn-cho̍k**, he̍k-chiá kóng **Lâm-tó-gí-cho̍k**, sī chí hiān-chāi he̍k-chiá goân-lâi gí-giân sio̍k-tī Lâm-tó gí-hē ê bîn-cho̍k. Chiah-ê cho̍k-kûn ū pau-koat Tâi-ôan só͘-ū ê gôan-chū-bîn-cho̍k (hâm Pêⁿ-po͘-cho̍k kap Ko-soaⁿ gôan-chū-bîn), koh ū khiā tī Thài-pêng-iûⁿ kap Ìn-tō͘-iûⁿ chē-chē tó-sū ê bîn-cho̍k. In hun-pò͘ ê hoân-ûi ū Tâi-oân, Madagascar, Hawaii kap Niú-se-lân chi-kan, pâu-hâm Ìn-nî, Bûn-lâi, Má-lâi-se-a, Hui-li̍p-pin, Micronesia, Polynesia. Tī Oa̍t-lâm, Hái-lâm, Thài-kok, Sin-ka-pho téng só͘-chāi mā ū chi̍t kóa.

Lâm-tó-gí-hē sī chôan-sè-kài gí-giân sò͘-liōng siōng chē ê gí-hē, lóng-chóng ū chhiau-kòe 1,200-chióng ê gí-giân, kî-tiong Tâi-ôan tō chiàm 20-30-gōa-chióng (pau-koat chi̍t-kóa í-keng sí--khì ê gí-giân).

## Siong-koan

* Lâm-tó gí-hē
# Hoē-lu̍t

**Hoē-lu̍t** sī nn̄g khoán hoè-pè chi kan ē-sái hō͘-siōng kau-oāⁿ ê pí-lu̍t, it-poaⁿ sī ēng "1 kho͘" ê bó͘ chi̍t khoán hoè-pè ē-sái oāⁿ lēng-goā chi̍t khoán hoè-pè goā chē lâi piáu-sī. Chhan-chhiūⁿ nā Ji̍t-phiò 91 kho͘ (¥91) ē-táng oāⁿ Bí-kim 1 kho͘ (US$1), án-ne Ji̍t-phiò tùi Bí-kim ê hoē-lu̍t tio̍h sī 91:1.
# Hái-chha̍t

**Hái-chha̍t** (海賊), he̍k-chiá **hái-húi**, **hái-tō**, sī choân-bûn tī hái téng kiam hái-kîⁿ chò chhiúⁿ-kiap, thau mi̍h kap kî-tha po̍k-le̍k ia̍h hui-hoat oa̍h-tāng ê sū-gia̍p, kiam chhòng chia sū-gia̍p ê thoân-thé.
# Beirut

|  |
| --- |
| **Beirut بيروت** |
| **Bayrūt** |
|  |
|

|  |
| --- |
|  **Ìn-á** |

 |
| Beirut |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
  | Lī-pa-lùn
 |
| **Chèng-hú** |
|  - Chhī-tiúⁿ
 | Abdel Mounim Ariss  |
| **Bīn-chek** |
|  - Chhī-khu
  | 648 km2 |
| **Jîn-kháu** (2007) |
|  - Chhī-khu | 1 812 000 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
2,800/km2 |
|  - To͘-chhī-khian | ~ 2 600 000 |
| Sî-khu | +2 (UTC)
  |
|  - Joa̍h-tang | +3 (UTC) |
| Bāng-chām |  |

**Beirut** (A-la-pek-gí: بيروت‎, Bayrūt) sī Lī-pa-lùn ê siú-to͘ kap tē-it toā ê siâⁿ-chhī, jîn-kháu 210 bān.
# Chi-ku-la̍t-châng

| ?Chi-ku-la̍t (châng) |
| --- |
|  |
| Chi-ku-la̍t-châng seⁿ ê koé-chí |
| **Seng-bu̍t-ha̍k hun-lūi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kài: | Plantae  |
| Mn̂g: | Magnoliophyta  |
| Kong: | Magnoliopsida  |
| Bo̍k: | Malvales  |
| Kho: | Sterculiaceae  |
| Sio̍k: | *Theobroma*  |
| Chéng: | T. cacao  |

 |
| Ha̍k-miâ |
| Theobroma cacao L. |

*Theobroma cacao*
**Chi-ku-la̍t** (ha̍k-miâ: *Theobroma cacao*), Sterculiaceae kho (Malvaceae kho) ê sè-châng chhiū-á (4–8 m koân), chū-pún toà jia̍t-tāi Lâm Bí-chiu seⁿ-thoàⁿ, hiān-chú-sî thong sè-kài ê jia̍t-tāi to ū. I ê chí ēng-lâi chò sì-siù-á, mā hō chò chi-ku-la̍t.

## Chham-khó chu-liāu

* Archived 2006-02-16 at the Wayback Machine.
# Ménaka Khu

|  |
| --- |
| **Ménaka** |
| —  **Khu**  — |
| Ménaka Khu tī Mali ê ūi-tì ê uī-tìMénaka Khu tī Mali ê ūi-tì |
| Kok-ka
 |  Mali
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 81,040 km2 |

**Ménaka** sī Mali ê chi̍t ê khu.
# Liông-hê

*Pún bûn-chiuⁿ kài-siāu Palinuridae kho, lēng-gōa khòaⁿ liông-hê (khu-pia̍t-ia̍h).*

| ?Liông-hê |
| --- |
|  |
| *Panulirus interruptus* |
| **Seng-bu̍t-ha̍k hun-lūi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kài: | Animalia  |
| Mn̂g: | Arthropoda  |
| A-mn̂g: | Crustacea  |
| Kong: | Malacostraca  |
| Bo̍k: | Decapoda  |
| Ē-bo̍k: | Achelata  |
| Kho: | Palinuridae Latreille, 1802 |

 |
| Sio̍k |
| * *Jasus*
* *Justitia*
* *Linuparus*
* *Palinurus*
* *Palinustus*
* *Panulirus*
* *Projasus*
* *Puerulus*
 |

**Liông-hê**, he̍k-chiá **lêng-hê**, Latin hō-miâ *Palinuridae*, sī chi̍t lūi kah-khak-lūi tōng-bu̍t, tāi-iok thang hun 60 chéng.
# Phó͘-ló͘-se Ông-kok

| Phó͘-ló͘-se Ông-kokKönigreich Preußen |
| --- |
| 1701 nî–1918 nî |
|
kî-á

bûn-chiong

 |
| **Kok-koa:Preußenlied* "Phó͘-ló͘-se ê koa"

---

**Ông-ka siōng-koa:** "Heil dir im Siegerkranz" "*Bān-soè sèng-lī-chiá ê ông-koan*"  |
| 1871 nî pán-tô͘ |
| Siú-to͘ | * Pek-lîm
* Königsberg (1806)
 |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Tek-gí |
| Chèng-hú | kun-chú chè-tō͘ |
| Le̍k-sú |   |
|  |
| • Kiàn-li̍p  | 1701 nî  |
| • Pang-hoāi  | 1918 nî  |
|  |

**Phó͘-ló͘-se Ông-kok** (普魯西王國, Tek-gí: Königreich Preußen), ia̍h ū kóng **Phó͘-kok** (普國), **Pho͘-lō͘-se-a**, **Pò͘-lō͘-su** (布路斯), sī chi̍t-ê German ông-kok, tùi 1701 nî kàu 1918 nî chûn-chāi, sī 1871 nî liáu-āu Tek-ì-chì Tè-kok ê chhōa-thâu. Ông-kok ê kok miâ sī tùi *Phó͘-ló͘-se* lâi-ê; thóng-tī ông-kok ê tiong-sim sī Brandenburg (Margraviate of Brandenburg).

## Chham-khó
# It-ūi-lūn

**It-ūi-lūn** sī chi̍t khoán Ki-tok-kàu sîn-ha̍k su-sióng, siong-tùi kīn-tāi Se-iûⁿ chú-liû ê Sam-ūi-lūn, in chú-tiuⁿ Sîn sī tan-it chûn-chāi chi thé.

Tùi It-ūi-lūn lâi kóng Ia-so͘ tio̍h kap kî-tha ê lâng sio-siâng, sī Sîn ê hāu-seⁿ, i pún-sin m̄-sī Sîn, sī siū tio̍h Sîn ê khé-hoat sán-seng liáu i ê kà-sī.
# Ignacy Jan Paderewski

Ignacy Jan Paderewski
**Ignacy Jan Paderewski** GBE (1860 nî 11 goe̍h 18 – 1941 nî 6 goe̍h 29), Polska kǹg-khîm-ka, chok-khek-ka, chèng-tī jîn-bu̍t, bat chò koè hit kok tē 3 jīm--ê Chhoā-thâu ê Pō͘-tiúⁿ.

Paderewski tng chhèng ê sî-chūn put-sî to sī bêng-chheⁿ-ki̍p ê sin-bûn jîn-bu̍t.
# Lublin Séng

|  |
| --- |
| **Lubelskie Séng *Województwo lubelskie |
| —  **Séng**  — |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Kî-á** |  **Hui-kì** |

 |
| Lubelskie Séng *Województwo lubelskie* ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Pho-lân
 |
| Siú-hú | Lublin |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 25,122 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 2,165,651 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
86/km2 |

**Lubelskie Séng** (Pho-lân-bûn: *Województwo lubelskie*) sī Pho-lân bo̍k-chêng 16-ê séng-hūn tong-tiong ê chi̍t-ê séng (*województwo*). I-ê siú-hú siat tī Lublin.

## Le̍k-sú kap tē-lí

## Kau-thong

## Lú-iû

## Pó-hō͘-khu

## Keng-chè

## Siâⁿ-chhī

## Hêng-chèng-khu

## Thóng-tī-chiá

## Siong-koan

* Pho-lân ê séng

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat
# Hi-lia̍p

| Hi-lia̍p Kiōng-hô-kokΕλληνική Δημοκρατία |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Chu-kù:**Ελευθερία ή Θάνατος "Chū-iû ia̍h-sī sí-bông" |
| **Kok-koa:** Ύμνος εις την Ελευθερίαν "Chū-iû ê sèng-si" 時長：46 秒。0:46 |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Athens |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Hi-lia̍p-gí |
| Sêng-jīn ê kok-ka gí-giân | Hi-lia̍p-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, gī-hoē-chè, kiōng-hô-kok |
|  |
| • chóng-thóng  | Katerina Sakellaropoulou |
| • chóng-lí  | Kyriakos Mitsotakis |
| • Gī-hoē gī-tiúⁿ  | Konstantinos Tasoulas |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Gī-hoē |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 131,957 km2 (50,949 sq mi) (tē 95 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 1.51 |
| Jîn-kháu |
| • 2020 nî kó͘-kè | 10,718,565 (tē 85 miâ) |
| • 2011 nî phó͘-cha | 10,816,286 |
| • Bi̍t-tō͘ | 82/km2 (212.4/sq mi) (tē 98 miâ) |
| GDP (PPP) | 2021 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $339.668 cha̍p-ek |
| • Pêng-kin | $31,821 |
| GDP (bêng-gī) | 2021 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $211.645 cha̍p-ek |
| • Pêng-kin | $19,827 |
| Gini (2020 nî) |  31.4 tiong |
| HDI (2019 nî) |  0.888 chin ko · tē 32 miâ |
| Hoè-pè | Euro (€) (EUR) |
| Sî-khu | UTC+02:00 (EET) |
| • Hā-sî-kan (DST) | UTC+03:00 (EEST) |
| Sî-kan keh-sek | dd.mm.yyyy (AD) |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +30 |
| ISO 3166 tāi-hō | GR |
| Siōng-téng domain | .gr .ελ |

**Hi-lia̍p** (希臘), mā ū kóng **Hi-la̍h**, choân-miâ hō **Hi-lia̍p Kiōng-hô-kok** (希臘共和國, Hi-lia̍p-gí: Ελληνική Δημοκρατία; Lô-má-jī: Ellīnikī́ Dīmokratía), tī Au-chiu tang-lâm, Balkan Poàn-tó boé-liu ê kok-ka. Pak-hong ū Bulgaria, Pak Macedonia, Albania; tang-hong ū Thó͘-ní-kî, Aegea-hái; sai-hong kap lâm-hong ū Ionio-hái kap Tē-tiong-hái.

Hi-la̍h-lâng chheng-ho͘ in ê kok-ka *Hellás*.

## Tē-lí

## Hêng-chèng-khu

1. Attica Tōa-khu
2. Tiong-iong Hi-lia̍p Tōa-khu
3. Tiong-iong Macedonia Tōa-khu
4. Crete
5. Tang Macedonia kap Thrace Tōa-khu
6. Epirus Tōa-khu
7. Ionia Kûn-tó Tōa-khu
8. Pak Aegea Tōa-khu
9. Peloponnesos Tōa-khu
10. Lâm Aegea Tōa-khu
11. Thessalia Tōa-khu
12. Sai Hi-lia̍p Tōa-khu
13. Sai Macedonia Tōa-khu
# Bá-suh

Tek-kok ê kong-chhia
Benz-Omnibus, 1896
**Bá-suh** (Ji̍t-pún-gí: バス *basu*) sī chi̍t khoán thang chài chē lâng ê tō-lō͘ ūn-su khì-kū.

## Lī-iōng

Bá-suh ê lī-iōng pau-koat ū chhī-lāi bá-suh (kong-chhia), chhī-kan ia̍h tn̂g-tô͘ bá-suh (kheh-ūn), hāu-chhia he̍k-chiá su-jîn cho͘-ēng--ê, koh ū soan-thoân oa̍h-tāng choan-bûn--ê téng khoán.

### Kong-kiōng bá-suh

Kong-chhia, kheh-ūn(-chhia), kong-kau-chhia, sī kiâⁿ kò·-tēng lō·-sòaⁿ, chhia lâng ê tōa tâi khì-chhia. Kong-chhia sī siōng-chá hoat-tián khí-lâi ê chi̍t-chióng kong-kiōng kau-thong hē-thóng.

## Kò͘-chō

### Siang-chàn bá-suh

Siang-chàn bá-suh sī ū nn̄g-chàn lâu ê bá-suh. Án-ne siat-kè sī ūi-tio̍h beh ē-tàng chē koh khah chē ê lâng.

## Chham-chiàu

## Gōa-pō͘ liân-kiat
# Kok-chè Liân-bêng

Kok-chè Liân-bêng ê kî-á
**Kok-chè Liân-bêng** sī 1 ê iû kok-ka cho͘-sêng ê kok-chè cho͘-chit. 1920 nî 1 goe̍h 10 ji̍t sêng-li̍p, 1946 nî 4 goe̍h 20 ji̍t kái-sàn.
# La̍h-pà

| ?Cheetah |
| --- |
|  |
| Pó-io̍k chōng-hóng |
|  Gûi-kip （IUCN 3.1） |
| Hoà-chio̍h hoān-ûi |
| Pliocene āu-kî kàu taⁿ |
| **Seng-bu̍t-ha̍k hun-lūi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kài: | Animalia  |
| Mn̂g: | Chordata  |
| Kong: | Mammalia  |
| Bo̍k: | Carnivora  |
| Kho: | Felidae  |
| Sio̍k: | *Acinonyx*  |
| Chéng: | A. jubatus  |

 |
| Ha̍k-miâ |
| Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) |
| Bô͘-sek chéng |
| Acinonyx venator Brookes, 1828 (= *Felis jubata*, Schreber, 1775) by monotypy |
| A-chéng |
|
khoàn loē-bûn |
|  hoān-ûi |

**La̍h-pà**, ha̍k-miâ *Acinonyx jubatus* sī hiān-chûn ûi-it 1-chéng ê *Acinonyx*-sio̍k niau-kho tōng-bu̍t, hiān-sî toā-hūn seng-oa̍h tī Hui-chiu.

## Sok-tō

Chit khoán tōng-bu̍ te̍k-piat gâu cháo; m̄-koh tùi pê kha bô chāi-hâng. In ē sok-tō tī 460 m chi lāi, ē-tàng kàu 112 kap 120 km/h chi kan; lēng-goā ē-tàng tī 3 bió cheng lāi tùi 0 ka-sok kàu 103 km/h.

## Chham-khó chu-liāu
# Mpumalanga Séng

|  |
| --- |
| **Mpumalanga *Mpumalanga |
| —  **Séng**  — |
|

|  |
| --- |
|  **Kî-á** |

 |
|  ê uī-tì |
| Kok-ka
 |  Lâm-hui-kok
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 2,065,883 km2 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 30 lâng |
| Bāng-chām | www.mpumalanga.gov.za |

**Mpumalanga Séng** (Lâm-hui-gí: *Provinsie Mpumalanga*) sī Lâm-hui-kok ê chi̍t ê séng.

## Hêng-chèng-khu

* Ehlanzeni Khu-he̍k Chū-tī-thé
* Nkangala Khu-he̍k Chū-tī-thé
* Gert Sibande Khu-he̍k Chū-tī-thé
# Ê-á

kôan-ta̍h-ê.
**Ê-á** (Ê) sī chhēng tī kha ê mi̍h-kiāⁿ, tī hiān-tāi, chhián-thoa, liâng-ê, hia, mā sǹg-sī ê-á.

Ê-á chham bo̍eh-á ē-tàng ha̍p-chheng "ê-bo̍eh-á".
# Nadine Gordimer

Nadine Gordimer (2010)
**Nadine Gordimer** (1923 nî 11 goe̍h 20 ji̍t – 2014 nî 7 goe̍h 13 ji̍t) sī Lâm-hui-kok ê siáu-soat kiam té-kó͘-sū chok-ka. I tī 1991 nî tit tio̍h Bûn-ha̍k Nobel Chióng.

Gordimer sī Lâm-hui-kok pe̍h-lâng tiong-sán kai-ki̍p chhut-sin--ê, i chhut ê thâu chit pún chheh sī 1952 nî ê *The Soft Voice of the Serpent*, chi̍t pún té-kò͘-sū chi̍p.

## Chham-chiàu

* Kathleen Kuiper, pian. (2010). "Nadine Gordimer". *Britannica Guide to the World's Most Influential People: 100 Most Influential Women of All Time*. Encyclopaedia Britannica, Inc. ISBN 978-1-61530-058-7.
# Kazakhstan

| Kazakhstan Kiōng-hô-kokҚазақстан Республикасы / Qazaqstan Respublikasy (Kazakh-gí) |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Kok-koa:** Менің Қазақстаным "Lán-lâng ê Kazakhstan"  |
|  |
| Siú-to͘ | Astana |
| Siāng-tōa siâⁿ-chhī | Almaty |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Kazakh-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, it-tóng iu-sè, chóng-thóng-chè, kiōng-hô-kok |
|  |
| • chóng-thóng  | Kassym-Jomart Tokayev |
| • chóng-lí  | Oljas Bektenov |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Gī-hoē |
| • Siōng-īⁿ | Goân-ló-īⁿ |
| • Hā-īⁿ | Mazhilis |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 2,724,900 km2 (1,052,100 sq mi) (tē 9 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 1.7 |
| Jîn-kháu |
| • 2024 nî kó͘-kè | 20,075,271 (tē 62 miâ) |
| • Bi̍t-tō͘ | 7/km2 (18.1/sq mi) (tē 236 miâ) |
| GDP (PPP) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $693.415 cha̍p-ek (tē 41 miâ) |
| • Pêng-kin | $34,534 (tē 56 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $296.740 cha̍p-ek (tē 49 miâ) |
| • Pêng-kin | $14,778 (tē 64 miâ) |
| Gini (2018 nî) |  27.8 kē |
| HDI (2022 nî) |  0.802 chin ko · tē 67 miâ |
| Hoè-pè | Kazakhstan tenge (₸) (KZT) |
| Sî-khu | UTC+5 / +6 |
| Sî-kan keh-sek | yyyy.dd.mm |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +7-6xx, +7-7xx |
| ISO 3166 tāi-hō | KZ |
| Siōng-téng domain | .kz .қаз |

**Kazakhstan Kiōng-hô-kok** (Kazakh-gí: Қазақстан Республикасы, Lō͘-se-a-gí: Республика Казахстан), tiàm-tī tiong A-chiu ê kok-ka.