Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bern

|  |
| --- |
| **Bern** |
|

|  |
| --- |
|  **Hui-kì** |

 |
| Bern |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
 | Sūi-se
 |
| Chiu
 | Bern
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 51.60 km2 |
| **Koân-tō͘** |
542 m |
| **Jîn-kháu** (2009) |
|  - Lóng-chóng | 129,822 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
2,515.9/km2 |

**Bern** (Tek-gí: *Bern* [bɛrn], Hoat-gí: *Berne* [bɛʀn], Italia-gí: *Berna* [ˈbɛrna], Romansh-gí: *Berna* [ˈbɛrnə], Bern Tek-gí: *Bärn* [b̥æːrn]) sī Sūi-se ê *Bundesstadt* (liân-pang-chhī, *de facto* ê siú-to͘), mā sī Sūi-se te-5 toā ê siâⁿ-chhī, pâi tī Zürich, Genève, Basel kap Lausanne āu-piah.
# Congo Kiōng-hô-kok

| Congo Kiōng-hô-kokRépublique du Congo Repubilika ya Kôngo Republíki ya Kongó |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Chu-kù:**Unité, Travail, Progrès "thoân-kiat, lô-tōng, chìn-pō͘" |
| **Kok-koa:** La Congolaise Besi Kôngo "Congo lâng" 時長：1 分，16 秒。1:16 |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Brazzaville |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Hoat-gí |
| Sêng-jīn ê kok-ka gí-giân | Kituba-gí, Lingala-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, it-tóng iu-sè, poàn-chóng-thóng-chè, kiōng-hô-kok |
|  |
| • chóng-thóng  | Denis Sassou Nguesso |
| • chóng-lí  | Anatole Collinet Makosso |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Kiōng-hô-kok Gī-hoē |
| • Siōng-īⁿ | Goân-ló-īⁿ |
| • Hā-īⁿ | Kok-bîn Gī-hoē |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 342,000 km2 (132,000 sq mi) (tē 64 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 3.3 |
| Jîn-kháu |
| • 2021 nî kó͘-kè | 5,657,000 (tē 114 miâ) |
| • Bi̍t-tō͘ | 17/km2 (44.0/sq mi) (tē 204 miâ) |
| GDP (PPP) | 2019 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $32.516 cha̍p-ek |
| • Pêng-kin | $7,119 |
| GDP (bêng-gī) | 2019 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $11.162 cha̍p-ek |
| • Pêng-kin | $2,444 |
| Gini (2011 nî) | 40.2 tiong |
| HDI (2019 nî) |  0.574 tiong · tē 149 miâ |
| Hoè-pè | Tiong-hui CFA franc (XAF) |
| Sî-khu | UTC+1 (WAT) |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +242 |
| ISO 3166 tāi-hō | CG |
| Siōng-téng domain | .cg |

**Congo Kiōng-hô-kok** tī Hui-chiu tiong-se-pō͘. Keh-piah ê Congo Bîn-chú Kiōng-hô-kok sī lēng-gōa 1 kok. Keh-piah kok iáu koh ū Gabon, Cameroon, Tiong-hui Kiōng-hô-kok, kap Cabinda (Angola ê *enclave*). Sai-lâm-kak thàng Guinea-oan.

1960 nî bōe to̍k-li̍p chìn-chêng hō-chò **Tiong Congo**.

## Chù-kái

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* Baka Pygmies of Congo Culture and music of the first inhabitants of Congo
# Villefranche-de-Conflent

|  |
| --- |
| **Villefranche-de-Conflent** |
| —  Commune  — |
| Villefranche-de-Conflent ê kéng-sek
 |
|

|  |
| --- |
|  **Hui-kì** |

 |
| Villefranche-de-Conflent só͘-chāi tē-tô͘ ê uī-tìVillefranche-de-Conflent só͘-chāi tē-tô͘ |
| Villefranche-de-ConflentVillefranche-de-Conflent tī Hoat-kok ê tāi-lio̍k ūi-tì |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
  |  Hoat-kok
 |
| Toā-khu
 | Languedoc-Roussillon
 |
| Koān
 | Pyrénées-Orientales
 |
| Kūn
 |  |

**Villefranche-de-Conflent** sī ūi-tī Hoat-kok Languedoc-Roussillon toā-khu Pyrénées-Orientales koān ê chi̍t ê *commune*.

## Tē-lí

Tī Villefranche-de-Conflent ê sì-ûi ū Conat, Ria-Sirach, Corneilla-de-Conflent, Fuilla, kap Serdinya téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

| Nî-tō͘ | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2007 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jîn-kháu | 507 | 435 | 294 | 261 | 225 | 235 | 229 |
| Bi̍t-tō͘ (jîn-kháu/km²) | 113.7 | 97.5 | 65.9 | 58.5 | 50.4 | 52.7 | 51.3 |

## Chham-khó

* "Commune de Villefranche-de-Conflent (66223) - Dossier complet". *INSEE*. 2016-05-31 khòaⁿ--ê.

## Liân-kiat

* Bāng-chām
# Se-pan-gâ Īⁿ-toan sím-mn̄g

**Se-pan-gâ Īⁿ-toan-sím-mn̄g** (*Inquisición española*), chèng-sek ê miâ-hō sī **Īⁿ-toan-sím-mn̄g ê Sèng Koaⁿ-hú ê Chhâi-phòaⁿ-só͘** (*Tribunal del Santo Oficio de la Inquisición*) sī Aragon ê Fernando 2-sè kap Castilla ê Isabella 1-sè tī 1478 nî só͘ siat. In-ê bo̍k-te̍k sī î-chhî Thian-chú-kàu chāi in ông-kok lāi ê chiàⁿ-thóng-sèng, jî-chhiá thè-ōaⁿ chìn-chèng siū Kàu-hông khòng-chè ê Īⁿ-toan-sím-mn̄g hē-thóng.
# Chong-kàu Kái-kek

**Chong-kàu Kái-kek** sī 16 sè-kí kàu 17 sè-kí ùi Au-chiu ê Ki-tok-kàu kái-kek ūn-tōng, mā-sī Sin-kàu sáng-seng ê koè-têng. Martin Luther tī 1517 nî hoat-piáu *95-tiâu Lūn-tê* sǹg sī kái-kek ê khí-thâu. Keng-koè pah-goā-nî ê chiàn-cheng, kàu 1648 nî Westfälischer Hô-io̍k kiat-sok.

Kái-kek goân-chho͘ sī ūi-tio̍h sîn-ha̍k ê lí-sióng, m̄-koh mā kap kî-tha ê in-sò͘ ū koan-sia̍p, pí-lūn bîn-cho̍k-chú-gī, Kàu-hōe Hun-lia̍t būn-tê, Lô-má Kàu-têng ê hú-pāi, jîn-bûn-chú-gī ê éng-hióng, í-kip Bûn-gē-ho̍k-heng liáu-āu thoân-thóng su-sióng siū chit-mn̄g téng-téng.
# Euskadi

Kî-á
**Euskadi**, Se-pan-gâ ê 1-ê chū-chú siā-lí. Euskal Herria ê tōa pō͘-hūn. Chèng-sek ê miâ hō-chò **Euskadi Chū-chú Siā-lí** (Basque-gí: *Euskal Autonomia Erkidegoa*; Se-pan-gâ-gí: *Comunidad Autónoma del País Vasco*).

## Séng-hūn

* Álava
* Vizcaya
* Guipúzcoa
# Se-pan-gâ Li̍p-hiàn Kek-bēng

Ferdinand 7-sè soan-pò͘ sêng-jīm 1812 nî Hiàn-hoat.
**Se-pan-gâ Li̍p-hiàn Kek-bēng** sī 1820 nî tī Se-pan-gâ hoat-seng ê chi̍t pái kek-bēng ūn-tōng. Che sī hoán-tùi Se-pan-gâ Borbón ông-tiâu ê choa̍t-tùi hun-chú-chè ê chū-iû-chú-gī ūn-tōng. Che só͘ kiàn-li̍p ê chū-iû thé-chè tī 1823 nî kiat-sok, mā hō-chò "Se-pan-gâ ê lōe-chiàn" kap "chū-iû ê 3 tang".
# Angola

| Angola Kiōng-hô-kokRepública de Angola |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Chu-kù:**Virtus Unita Fortior "thoân-kiat ê sî-hāu iu-tiám koh-khah choē" |
| **Kok-koa:** Angola Avante "Hiòng-chiân Angola" |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Luanda |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Phû-tô-gâ-gí |
| Sêng-jīn ê kok-ka gí-giân | Kimbundu-gí, Umbundu-gí, Chokwe-gí, Kongo-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, it-tóng iu-sè, chóng-thóng-chè, kiōng-hô-kok |
|  |
| • chóng-thóng  | João Lourenço |
| • hù-chóng-thóng  | Bornito de Sousa |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Kok-bîn Gī-hoē |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 1,246,700 km2 (481,400 sq mi) (tē 22 miâ) |
| Jîn-kháu |
| • 2020 nî kó͘-kè | 31,127,674 (tē 46 miâ) |
| • 2014 nî phó͘-cha | 25,789,024 |
| • Bi̍t-tō͘ | 24.97/km2 (64.7/sq mi) (tē 157 miâ) |
| GDP (PPP) | 2019 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $213.034 cha̍p-ek (tē 64 miâ) |
| • Pêng-kin | $6,878 (tē 107 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2019 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $64.480 cha̍p-ek (tē 61 miâ) |
| • Pêng-kin | $2,080 (tē 91 miâ) |
| Gini (2018 nî) | 51.3 ko |
| HDI (2019 nî) |  0.581 tiong · tē 148 miâ |
| Hoè-pè | Angola kwanza (AOA) |
| Sî-khu | UTC+1 (WAT) |
| Sî-kan keh-sek | dd/mm/yyyy |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +244 |
| ISO 3166 tāi-hō | AO |
| Siōng-téng domain | .ao |

**Angola Kiōng-hô-kok** (Phû-tô-gâ-gí: República de Angola) tiàm-tī Hui-chiu sai-lâm ê kok-ka. Keh-piah ū Namibia, Congo Kiōng-hô-kok, Congo Bîn-chú Kiōng-hô-kok, kap Zambia. Sai-hōaⁿ khò Tāi-se-iûⁿ.
# Kàu-hông Leo 13-sè

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kàu-hông Leo 13-sè |  |

 |
| *Kàu-hông*  |
|  |
| kàu-hông chiū-jīm | 1878 nî 2 goe̍h 20 ji̍t |
| kàu-hông lī-jīm | 1903 nî 7 goe̍h 20 ji̍t |
| Chêng-jīm | Pius 9-sè |
| Kè-jīm | Pius 10-sè |
| sèng-chit |
| Sū-kai/Sū-sèng | 1837 nî 12 goe̍h 31 ji̍t Carlo Odescalchi koat-tēng sū-kai/sū-sèng |
| Su-kàu/chú-kàu | 1843 nî 2 goe̍h 19 ji̍t Luigi Lambruschini seng-sū |
| Chhu-ki-kheng jīm-bēng | 1853 nî 12 goe̍h 19 ji̍t Pius 9-sè jīm-bēng |
| Kò-jîn chu-sìn |
| Pún-miâ | Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci |
| Chhut-sì | 1810 nî 3 goe̍h 2 ji̍t(1810-03-02) Hoat-lân-se Tē-it Tè-kok Carpineto Romano |
| Kòe-sin | 1903 nî 7 goe̍h 20 ji̍t (93 hòe) Vaticano |
| Kàu-phài/kàu-hoē | Thian-chú-kàu |
| Keh-giân | Lumen in coelo |
| Chhiam-miâ |  |
| Bûn-chiong |  |
| * Hián
* Lūn
* Pian
 |

**Leo 13-sè** (1810 nî 3 goe̍h 2 ji̍t – 1903 nî 7 goe̍h 20 ji̍t) sī Lô-má Thian-chú-kàu ê tē-256 jīm kàu-hông; tī 1878 nî kàu 1903 nî chāi-ūi.

|  |
| --- |
| **Kàu-hông Leo 13-sè** |
| Lô-má Thian-chú-kàu chheng-hō |
| Chiap-sio̍k Pius 9-sè | **Kàu-hông** | Kè-sio̍k Pius 10-sè |
# Recep Tayyip Erdoğan

| Recep Tayyip Erdoğan |
| --- |
| Erdoğan tī 2022 |
|  |
| 12th President of Turkey |
| **Chāi-jīm** |
| **Chiū-jīm**  28 August 2014 |
| Siú-siòng | Ahmet Davutoğlu (2014–2016) Binali Yıldırım (2016–2018) |
| Hù chóng-thóng | Fuat Oktay (2018–2023) Cevdet Yılmaz (2023–present) |
| Chêng-jīm | Abdullah Gül |
| 25th Prime Minister of Turkey |
| **Jīm-kî** 14 March 2003 – 28 August 2014 |
| Chóng-thóng | Ahmet Necdet Sezer Abdullah Gül |
| Chêng-jīm | Abdullah Gül |
| Kè-jīm | Ahmet Davutoğlu |
| Leader of the Justice and Development Party |
| **Chāi-jīm** |
| **Chiū-jīm**  21 May 2017 |
| Chêng-jīm | Binali Yıldırım |
| **Jīm-kî** 14 August 2001 – 27 August 2014 |
| Chêng-jīm | Position established |
| Kè-jīm | Ahmet Davutoğlu |
| Pang-bô͘:GNAT MP |
| **Jīm-kî** 9 March 2003 – 28 August 2014 |
| Soán-khu | * Siirt (2003 by-election)
* Istanbul (I) (2007, 2011)
 |
| Mayor of Istanbul |
| **Jīm-kî** 27 March 1994 – 6 November 1998 |
| Chêng-jīm | Nurettin Sözen |
| Kè-jīm | Ali Müfit Gürtuna |
| Chairman of the Organization of Turkic States |
| **Jīm-kî** 12 November 2021 – 11 November 2022 |
| Chêng-jīm | Ilham Aliyev |
| Kè-jīm | Shavkat Mirziyoyev |
|  |
| Kò-jîn chu-sìn |
| Chhut-sì | 1954 nî 2 goe̍h 26 ji̍t （1954-02-26）(72 hòe) Beyoğlu, Istanbul, Turkey |
| Chèng-tóng | Justice and Development (2001–2014; 2017–present) |
| Kî-thann chèng-tóng | * National Salvation Party (before 1981)
* Welfare Party (1983–1998)
* Virtue Party (1998–2001)
 |
| Phoè-ngó͘ | Emine Gülbaran (m. 1978 nî) |
| Kiáⁿ-jî | * Ahmet
* Bilal
* Esra
* Sümeyye
 |
| Toà | Presidential Complex, Ankara |
| Bú-hāu | Marmara University |
| Chhiam-miâ |  |
| Bāng-chām | Government website |

Recep Tayyip Erdoğan
**Recep Tayyip Erdoğan** (1954 nî 2 goe̍h 26 ji̍t chhut-sì ) sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t ê chèng-tī jîn-bu̍t. I tī 2014 nî 8 goe̍h 28 ji̍t kàu taⁿ sī Thó͘-ní-kî ê chóng-thóng.

## Tsù-sik

## Tsù-kái
# CNN

Cable Sin-bûn Bāng-lōo (CNN)|  |
| Kok-ka | Bí-kok |
| Hòng-sàng tē-khu | * Bí-kok
* Canada
* Worldwide (via CNN International)
 |
| Chóng-pō͘ | 30303 1 CNN Center, Atlanta, Georgia |
| Hòng-sàng hong-sek |
| Gí-giân | Ing-gú |
| Tô͘-phìⁿ kik-sek | 1080i (HDTV) (downscaled to letterboxed 480i for the SDTV feed) |
| Só͘-iú-khoân |
| Só͘-iú-chiá | Turner Broadcasting System (1980–1996) Time Warner (1996–2018) AT&T (2018–2022) Warner Bros. Discovery (2022–present) |
| Bó-kong-si | CNN Global |
| Chú-iàu lîn-bu̍t | * Chris Licht (Chairman and CEO of CNN Global)
* Michael Bass (EVP of Programming, CNN-US)
* Brad Ferrer (EVP/CFO
* Amy Entelis (EVP)
* Ken Jautz (EVP, CNN-US and HLN)
* Andrew Morse (EVP/Chief Digital Officer)
 |
| Chí-mōe pîn-tō |
lia̍t-toaⁿ[tián-khui]
* + CNN Airport
	+ CNN Arabic
	+ CNN Brazil
	+ CNN Chile
	+ CNN en Español
	+ CNN Indonesia
	+ CNN International
	+ CNN-News18
	+ CNN Philippines
	+ CNN Portugal
	+ CNN Türk
	+ HLN
	+ CNN Prima News
	+ A2 CNN
 |
| Le̍k-sú |
| Thui-chhut | 1980 nî 6 goe̍h 1 ji̍t​ (1980-06-01)  |
| Liân-kiat |
| Bāng-lō͘ ti̍t-pò | CNNgo |
| Bāng-chām | cnn.com |
| Khó-iōng-sèng |
|  |
| Liû-mûi-thé |
| Hulu with Live TV, Sling TV, YouTube TV |
|  |

**CNN** sī Bí-kok ê chi̍t ê tiān-sī pîn-tō.

## Chù-kái

 *Che sī chi̍t phiⁿ kap Tiān-sī siong-koan ê phí-á-kiáⁿ. Chhiáⁿ tàu khok-chhiong.*
# Kàu-hông Dionysius

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kàu-hông Dionysius |  |

 |
| *Lô-má chóng-chú-kàu*  |
|  |
| kàu-hông chiū-jīm | 259 nî 7 goe̍h 22 ji̍t |
| kàu-hông lī-jīm | 268 nî 12 goe̍h 26 ji̍t |
| Chêng-jīm | Sixtus 2-sè |
| Kè-jīm | Felix 1-sè |
| Kò-jîn chu-sìn |
| Chhut-sì | ? |
| Kòe-sin | 268 nî 12 goe̍h 26 ji̍t Lô-má Tè-kok Lô-má |
| Kàu-phài/kàu-hoē | Ki-tok-kàu |
| Sèng-jîn |
| Kì-liām-ji̍t | 12 goe̍h 26 ji̍t |
| Chông-kèng kàu-phài | Lô-má Thian-chú-kàu |
| * Hián
* Lūn
* Pian
 |

**Dionysius** (200 nî  – 268 nî 12 goe̍h 26 ji̍t) sī Lô-má Thian-chú-kàu ê tē-25 jīm kàu-hông; tī 259 nî kàu 268 nî chāi-ūi.

|  |
| --- |
| **Kàu-hông Dionysius** |
| Lô-má Thian-chú-kàu chheng-hō |
| Chiap-sio̍k Sixtus 2-sè | **Kàu-hông** | Kè-sio̍k Felix 1-sè |
# Kàu-hông Valentinus

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kàu-hông Valentinus |  |

 |
| *Kàu-hông*  |
|  |
| kàu-hông chiū-jīm | 827 nî 8 goe̍h 31 ji̍t |
| kàu-hông lī-jīm | 827 nî 10 goe̍h 10 ji̍t |
| Chêng-jīm | Eugenius 2-sè |
| Kè-jīm | Gregorius 4-sè |
| sèng-chit |
| Chhu-ki-kheng jīm-bēng | 820 nî Paschalis 1-sè jīm-bēng |
| Kò-jîn chu-sìn |
| Chhut-sì | ? Kàu-hông-léng Lô-má |
| Kòe-sin | 827 nî 10 goe̍h 10 ji̍t Kàu-hông-léng Lô-má |
| Kok-che̍k | Kàu-hông-léng |
| Kàu-phài/kàu-hoē | Thian-chú-kàu |
| * Hián
* Lūn
* Pian
 |

**Valentinus** (800 nî  – 827 nî 9 goe̍h 16 ji̍t) sī Lô-má Thian-chú-kàu ê tē-100 jīm kàu-hông; tī 827 nî kàu 827 nî chāi-ūi.

|  |
| --- |
| **Kàu-hông Valentinus** |
| Lô-má Thian-chú-kàu chheng-hō |
| Chiap-sio̍k Eugenius 2-sè | **Kàu-hông** | Kè-sio̍k Gregorius 4-sè |
# Kàu-hông Innocentius 4-sè

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kàu-hông Innocentius 4-sè |  |

 |
| *Kàu-hông*  |
|  |
| kàu-hông chiū-jīm | 1243 nî 6 goe̍h 25 ji̍t |
| kàu-hông lī-jīm | 1254 nî 12 goe̍h 7 ji̍t |
| Chêng-jīm | Caelestinus 4-sè |
| Kè-jīm | Alexander 4-sè |
| sèng-chit |
| Su-kàu/chú-kàu | 1243 nî 6 goe̍h 28 ji̍t |
| Chhu-ki-kheng jīm-bēng | 1227 nî 9 goe̍h 18 ji̍t Gregorius 9-sè jīm-bēng |
| Kò-jîn chu-sìn |
| Pún-miâ | Sinibaldo Fieschi |
| Chhut-sì | iok 1195 nî Genova Kiōng-hô-kok Genova ia̍h Manarola |
| Kòe-sin | 1254 nî 12 goe̍h 7 ji̍t (59 hòe) Sicilia Ông-kok Napoli |
| Kok-che̍k | Genova Kiōng-hô-kok |
| Kàu-phài/kàu-hoē | Thian-chú-kàu |
| * Hián
* Lūn
* Pian
 |

**Innocentius 4-sè** (?  – 1254 nî 12 goe̍h 7 ji̍t) sī Lô-má Thian-chú-kàu ê tē-180 jīm kàu-hông; tī 1243 nî kàu 1254 nî chāi-ūi.

|  |
| --- |
| **Kàu-hông Innocentius 4-sè** |
| Lô-má Thian-chú-kàu chheng-hō |
| Chiap-sio̍k Caelestinus 4-sè | **Kàu-hông** | Kè-sio̍k Alexander 4-sè |
# Kàu-hông Gregorius 16-sè

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kàu-hông Gregorius 16-sè |  |

 |
| *Kàu-hông*  |
|  |
| kàu-hông chiū-jīm | 1831 nî 2 goe̍h 2 ji̍t |
| kàu-hông lī-jīm | 1846 nî 6 goe̍h 1 ji̍t |
| Chêng-jīm | Pius 8-sè |
| Kè-jīm | Pius 9-sè |
| sèng-chit |
| Sū-kai/Sū-sèng | 1787 nî |
| Su-kàu/chú-kàu | 1831 nî 2 goe̍h 6 ji̍t Bartolomeo Pacca seng-sū |
| Chhu-ki-kheng jīm-bēng | 1826 nî 3 goe̍h 13 ji̍t Leo 12-sè jīm-bēng |
| Kò-jîn chu-sìn |
| Pún-miâ | Bartolomeo Alberto Cappellari |
| Chhut-sì | 1765 nî 9 goe̍h 18 ji̍t(1765-09-18) Venezia Kiōng-hô-kok Belluno |
| Kòe-sin | 1846 nî 6 goe̍h 1 ji̍t (80 hòe) Kàu-hông-léng Lô-má |
| Kok-che̍k | Venezia Kiōng-hô-kok |
| Kàu-phài/kàu-hoē | Thian-chú-kàu |
| Chhiam-miâ |  |
| Bûn-chiong |  |
| * Hián
* Lūn
* Pian
 |

**Gregorius 16-sè** (1765 nî 9 goe̍h 18 ji̍t – 1846 nî 6 goe̍h 1 ji̍t) sī Lô-má Thian-chú-kàu ê tē-254 jīm kàu-hông; tī 1831 nî kàu 1846 nî chāi-ūi.

|  |
| --- |
| **Kàu-hông Gregorius 16-sè** |
| Lô-má Thian-chú-kàu chheng-hō |
| Chiap-sio̍k Pius 8-sè | **Kàu-hông** | Kè-sio̍k Pius 9-sè |
# Hô-lân (tē-tài)

Hô-lân tē-tài (n̂g-sek)
**Hô-lân** (**Holland**) sī Hô-lân ê 1 ê só·-chāi, goân-pún sī Hô-lân ê 1 ê séng, 1840 nî hun chòe 2 ê séng, Pak Hô-lân kap Lâm Hô-lân.
# Lâm Holland Séng

|  |
| --- |
| Provincie Zuid-Holland* Lâm Holland Séng** |
|  Hô-lân |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Séng-kî | Séng-hui |

 |
|  |
| **Séng-hōe** | Den Haag |
| **Lú-ông choan-goân** |  |
| **Chong-kàu** (1999) | Sin-kàu (24%) Kong-kàu (17%) |
| **Bīn-chek** • lio̍k-he̍k • chúi-he̍k |  2,818 km² 585 km² |
| **Jîn-kháu** (2006) • Chóng-jîn-kháu • bi̍t-tō͘ |  3,458,875 1,227/km² |
| **Séng-koa** | *Lied van Zuid-Holland* |
| **ISO** | NL-ZH |
| **Bāng-chām** | www.zuid-holland.nl |

**Lâm Holland Séng** (Hô-lân-bûn: *Provincie Zuid-Holland*) sī Hô-lân lâm-pō͘ ê séng-hūn; séng-hōe siat tī Den Haag. Choân séng jîn-kháu 3,458,875 lâng.
# Peng-hô sî-tāi

**Peng-hô sî-tāi** ia̍h **peng-hô-kî** sī Tē-kiû piáu-biān kiam tāi-khì chi̍t tōaⁿ tn̂g-kî khì-un kàng-kē ê sî-tāi. Chit khoán khì-hāu chō-sêng ke̍k-tē peng-chân kap soaⁿ-tē peng-hô ê khok-tiong kap tāi-lio̍k biān-chek ê chin-ka.
# Hoat-kok kok-kî

Hoat-kok kok-kî
*Drapeau de la France*|  |
|  |
| Miâ | Sam-sek-kî (*le drapeau tricolore*) |
| Pí-lē | 2:3 |
| Chhái-iōng | Hái-lio̍k-kî: 1794 nî 2 goe̍h 15 ji̍t Napoléon kun-kî: 1812 nî tiông-sin sū-iōng: 1830 nî 7 goe̍h |
| Siat-kè | Nâ-pe̍h-âng sam-sek-kî |
|  |

**Hoat-kok kok-kî** (Hoat-bûn: *Drapeau de la France*) sī chi̍t bīn nâ-pe̍h-âng khiā-ti̍t pâi-lia̍t ê sam-sek-kî. Kî-á ê nâ-sek, pe̍h-sek, kap âng-sek hun-pia̍t tāi-piáu Hoat-kok ê kok-ka kek-giân: *Chū-iû, Pêng-téng, Phok-ài*. Hoat-kok kok-kî iā hō-chòe **Sam-sek-kî** (*le drapeau tricolore*) kap **Nâ-pe̍h-âng-kî** (*le drapeau bleu-blanc-rouge*); ū-sî-chūn tī kháu-thâu siōng mā ē hō-chòe **sam-sek** (*le tricolore*; *les couleurs*).
# Provence

**Provence** (tha̍k "phu-ló·-baⁿ-suh") sī Hoat-kok tang-lâm kak ê tē-tāi, chá-chêng sī chi̍t-ê séng. I khiā tiàm Tē-tiong-hái hái-hōaⁿ, tī Hoat-kok kap Italia ê piⁿ-kài. Provence ê liāu-lí, phû-tô-chiú kap phang-hún sī te̍k-pia̍t chhut-miâ ê sán-phin.

Province, iû-kî Marseille hit-tah-á, siū Hi-lia̍p ûi-chú ê Tē-tiong-hái bûn-hòa éng-hióng. Āu--lâi pìⁿ Lô-má Tè-kok siōng chá tī Se Europa sêng-li̍p ê chi̍t séng. I ê mîa àn Lia̍p-teng-gú *provincia* lâi--ê, ì-sù sī "séng".

Kiōng-hô-kok ê tiong-iong chèng-hú ūi beh phah-phòa tē-hng ê chèng-tī la̍t, tī 1790-nî hùi-séng, kā thiah chò kúi-nā-ê kōan (*département*) ê hêng-chèng tan-ūi. I ê hōan-ûi iok-lio̍k téng-î hiān-tāi ê Provence-Alpes-Côte d'Azur hêng-chèng-khu -- Bouches-du-Rhône kōan (13), Vaucluse kōan (84), Alpes-de-Haute-Provence kōan (04), Var kōan (83), Alpes-Maritimes kōan (06) -- koh ke Ardèche kōan (07) kap Drôme kōan (26) ê lâm-pêng.

Provence ê khì-hāu siū Tē-tiong-hái éng-hióng, kài-hó.

Chú-iàu ê siâⁿ-chhī pau-koat Nice kap Marseille. Provence-gí (*Provençal*) sī thôan-thóng ê bó-gí kap bûn-giân.

## Jîn-bu̍t

* Frédéric Mistral

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ pún-té khan tī holopedia.net.* |
# Hamburg Káng

Hamburg Káng (2007)
**Hamburg Káng** (Tek-bûn: *Hamburger Hafen*) sī tiàm tī Tek-kok Hamburg ê chi̍t ê káng-kháu, iā sī sè-kài siōng-toā káng-kháu chi-it. Hamburg Káng tī Elbe Hô tī Pak-hái ê chhut-hái-kháu 110 kong-lí ê só͘-chāi.
# Sèng-chit-chiá

Sèng-chit-chiá
**Sèng-chit-chiá** (聖職者), he̍k-chiá **sîn-chit jîn-oân** (神職人員), sī tī chong-kàu tiûⁿ-só͘ lāi chhú-lí chong-kàu-sèng sū-bū ê lâng. Tōa-pòaⁿ ê chong-kàu lóng ū sèng-chit-chiá, sui-jiân miâ-hō bô-kāng. Bó͘ chi̍t-kóa chong-kàu kap chong-phài, ē iau-kiû it-tēng chit-kip í-siōng ê sèng-chit-chiá su-iàu chhut-ke.
# Tē-it-chhù Ìn-tō͘-chi-ná Chiàn-cheng

| Tē-it-chhù Ìn-tō͘-chi-ná Chiàn-cheng |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Sî-kan | 1946 nî 12 goe̍h 19 ji̍t - 1954 nî 8 goe̍h 1 ji̍t |
| Tē-tiám | Hoat-kok léng Indochina |

 |

**Tē-it-chhù Ìn-tō͘-chi-ná Chiàn-cheng** sī 1946 nî 12 goe̍h 19 ji̍t chì 1954 nî 8 goe̍h 1 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Việt Minh, Lao Issara, Khmer Issarak, Hoat-lân-se Tè-sì Kiōng-hô-kok, Kampuchea Ông-kok, Laos Ông-kok kap Oa̍t-lâm-kok. Chiàn-tiûⁿ tī leh Hoat-kok léng Indochina téng só͘-chāi.

 *Che sī chi̍t phiⁿ kap **kun-sū** siong-koan ê phí-á-kiáⁿ. Chhiáⁿ tàu khok-chhiong.*
# Un-tài

Un-tài sī le̍k-sek ê khu-he̍k.
**Un-tài** (溫帶; Eng-bûn: *Temperate climate*) tī tē-lí-ha̍k siōng, sī ūi-tī a-jia̍t-tài kap ke̍k-khian chi-kan ê khì-hāu-tài. Pak-pòaⁿ-kiû ê un-tài hoān-ûi sī tī pak-hūi 23.5° ê pak-tài chì 66.5° ê pak-ke̍k-khian chi-kan. Lâm-pòaⁿ-kiû ê un-tài hoān-ûi sī tī lâm-hūi 23.5° ê lâm-tài chì 66.5° ê lâm-ke̍k-khian chi-kan. Un-tài khì-hāu pau-hâm un-hô kāu-hō͘ ê hái-iûⁿ-sèng khì-hāu kap sù-kùi hun-bêng ê tāi-lio̍k-sèng khì-hāu. Tāi-pō͘-hūn ê un-tài tē-khu lóng ūi-tī se-hong-tài lāi-bīn.
# Cannes

|  |
| --- |
| **Cannes** |
| —  Commune  — |
| Cannes ê kéng-sek
 |
|

|  |
| --- |
|  **Hui-kì** |

 |
| CannesCannes tī Hoat-kok ê tāi-lio̍k ūi-tì |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
  |  Hoat-kok
 |
| Toā-khu
 | Provence-Alpes-Côte d'Azur
 |
| Koān
 | Alpes-Maritimes
 |
| Kūn
 |  |

**Cannes** sī ūi-tī Hoat-kok Provence-Alpes-Côte d'Azur toā-khu Alpes-Maritimes koān ê chi̍t ê *commune*.

## Tē-lí

Tī Cannes ê sì-ûi ū Le Cannet, Mandelieu-la-Napoule, Mougins, La Roquette-sur-Siagne, kap Vallauris téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

| Nî-tō͘ | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2007 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jîn-kháu | 67,187 | 70,527 | 72,259 | 68,676 | 67,304 | 70,829 | 73,603 |
| Bi̍t-tō͘ (jîn-kháu/km²) | 3,424.4 | 3,594.6 | 3,682.9 | 3,500.3 | 3,430.4 | 3,610.0 | 3,751.4 |

## Chham-khó

* "Commune de Cannes (06029) - Dossier complet". *INSEE*. 2016-06-17 khòaⁿ--ê.

## Liân-kiat

* Bāng-chām

 *Che sī chi̍t phiⁿ kap **Alpes-Maritimes** tē-lí siong-koan ê phí-á-kiáⁿ. Chhiáⁿ tàu khok-chhiong.*
# Tek-kok ê keng-chè

**Tek-kok**  sī Au-chiu siāng-toā ê kok-ka keng-chè-thé. Kun-kù 2010 nî ko͘-kè, nā chiàu bêng-gī GDP (*nominal GDP*) lâi sǹg sī pâi sè-kài tē-4; chiàu GDP (PPP) pâi tē-5. Leng-goā, Tek-kok oan-ná sī thong sè-kài tē-2 toā ê chhut-kháu kok.

Ho̍k-bū-gia̍p tī Tek-kok chiàm 70% ê GDP. kang-gia̍p chiàm 29.1, lông-gia̍p chiàm 0.9%.

## Chham-khó chu-liāu
# Alexander Pushkin

Alexander Pushkin
**Alexander Sergeyevich Pushkin** (Lō͘-se-a-gí: Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин, IPA:  [ʌlʲɪˈksandr sʲɪˈrgʲevʲɪtɕ ˈpuʂkʲɪn]?, 1799 nî 6 goe̍h 6 ji̍t – 1837 nî 2 goe̍h 10 ji̍t) sī Lō͘-se-a lōng-bān-chú-gī ê chok-ka, hông chun-chhûn chò Lō͘-se-a it-lia̍p-it ê si-jîn, pēng-chhiáⁿ sī Lō͘-se-a bó-gí bûn-ha̍k Lō͘-se-a bûn-ha̍k ê khai-ki-chiá. Pushkin ēng kháu-gí lái siá si kap kha-pún, chhòng-chō 1 chióng thàu-lām hì-ke̍k, lōng-bān-sú (romance), kap khoe-sé (satire) ê kóng-kó͘ hong-keh, tùi boé-āu ê Lō͘-se-a chok-ka éng-hióng kài toā. 1833 nî hoat-piáu ê si *Tâng Khî-sū* (Медный всадник) sī Pushkin ê tāi-piáu-chok.
# Hâng-khong-su̍t

**Hâng-khong-su̍t** (Eng-gí: *aeronautics*, gí-goân: Hi-lia̍p-gí ὰήρ *āēr* "khong-khì" + ναυτική *nautikē* "hâng-hêng") sī koan-hē tio̍h khong-khì lāi hui-hêng ki-hâi ê gián-kiù, siat-kè, kap seng-sán, koh ū chhau-chok tāi-khì-chān lāi hâng-khong-ki kap hóe-chìⁿ ê ki-su̍t.

## Siong-koan

* Hâng-ú-su̍t
* Hâng-khong, tû liáu hui-hêng-ki ê kang-têng kap chhau-chok, koh pau-koat hui-hêng ê sū-gia̍p kap seng-lí.
# Roncade

|  |
| --- |
| **Roncade** |
| —  Comune  — |
| Comune di Roncade |
| Roncade ê kéng-sek
 |
| RoncadeRoncade tī Italia ê tāi-lio̍k ūi-tì |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
 |  Ì-tāi-lī
 |
| Tōa-khu
 | Veneto
 |
| Séng
 | Treviso
 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 14,148 lâng |
| Sî-khu | CET (UTC+1)
  |
|  - Joa̍h-tang | CEST (UTC+2) |

**Roncade** (Italia-bûn: *Comune di Roncade*) sī Italia Veneto toā-khu Treviso Séng ê chi̍t ê *comune*.

## Tē-lí

Tī Roncade ê sì-ûi ū Meolo, Monastier di Treviso, San Biagio di Callalta, Casale sul Sile, Quarto d'Altino, kap Silea téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

     Roncade ùi séng lāi ê hoān-ûi.
## Jîn-kháu

Jîn-kháu phó͘-cha

## Chham-chiàu

## Liân-kiat

* Bāng-chām

 *Che sī chi̍t phiⁿ kap **Veneto** tē-lí siong-koan ê phí-á-kiáⁿ. Chhiáⁿ tàu khok-chhiong.*
# Eng-chhioh

**Eng-chhioh** (英尺), it-poaⁿ siá chò **ft** (Eng-gí: *foot*), sī Eng-chè ê tn̂g-tō͘ tan-ūi, tī Eng-kok, i-ê si̍t-bîn-tē, kap Tāi Eng Kok-hia̍p tē-khu sú-iōng. Tī Bí-kok, Ìn-tō͘, Liberia kap Bián-tiān mā teh sú-iōng. Hiong-káng ê pâng-tē-sán lóng iōng pêng-hong eng-chhioh teh kè-sǹg biān-chek.
# Bú-hàn-chhī

|  |
| --- |
| **Bú-hàn-chhī** |
| —  **Hù-séng-kip siâⁿ-chhī**  — |
| **武汉市** |
| Bú-hàn-chhī
 |
| Bú-hàn-chhī tī Ô͘-pak-séng ê ūi-tì ê uī-tìBú-hàn-chhī tī Ô͘-pak-séng ê ūi-tì |
| Bú-hàn-chhī |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
  |  Tiong-kok
 |
| Séng
 | Ô͘-pak
 |
| Chèng-hú só͘-chāi | Kang-gān-khu |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 8,494.41 km2 |
| **Jîn-kháu** (2015) |
|  - Lóng-chóng | 10,607,700 lâng |
| Sî-khu | Tiong-kok Piau-chún Sî-khu (UTC+8)
  |
| Bāng-chām | www.wuhan.gov.cn |

**Bú-hàn-chhī** (Hàn-jī: 武漢市; Hàn-gú Pheng-im: Wǔhàn Shì) sī Tiong-kok Ô͘-pak-séng ê séng-to͘ kap jîn-kháu siāng-chē ê siâⁿ-chhī. Hêng-chèng koán-lí siāng sio̍k tē-kip-chhī kap hù-séng-kip siâⁿ-chhī. 2007 nî ê chóng-jîn-kháu iok-lio̍k 970 bān.

## Hêng-chèng-khu

Bú-hàn-chhī ê ē-kha hun-chò 13 khu.

* Kang-gān-khu (江岸區)
* Kang-hàn-khu (江漢區)
* Kiâu-kháu-khu (礄口區)
* Hàn-iông-khu (漢陽區)
* Bú-chhiong-khu (武昌區)
* Chheng-san-khu (青山區)
* Hông-san-khu (洪山區)
* Tang-sai-ô͘-khu (東西湖區)
* Hàn-lâm-khu (漢南區)
* Chhài-tiān-khu (蔡甸區)
* Kang-hā-khu (江夏區)
* Hông-phi-khu (黃陂區)
* Sin-chiu-khu (新洲區)