Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kòe-ōe

**Koè-oē** (hōe-, -ūi) sī 1-khoán sī-kak gē-su̍t, ēng sek-liāu tī choá, phâng-pò· (oē-pò·), chhâ-pang ia̍h-sī piah-téng téng-téng ê téng-koân he̍k-sī kô· he̍k-sī boah lâi biô-tô·; chit-khoán piáu-hiān khoán-sek ê chok-phín, tō-sī koè-oē.

Tân Têng-pho 1926 nî ê *Ka-gī Ke Goā* (oē-pò·, iû-chhái, 64×53cm) ji̍p-soán Tē-7-kài Ji̍t-pún Tè-kok Bí-su̍t Tián-lám-hoē.
It-poaⁿ **tô·**, **chhat-á** (ēng te̍k-á piáu-poè) ia̍h-sī **oē** mā sī chí koè-oē ê ì-sù, m̄-koh **tô·** kap **oē** sī kóng lóng-chóng ê lâng ēng sek-liāu biô ê chok-phín, nā kóng koè-oē, tō chin kóng-kioh sī-kak gē-su̍t ê khài-liām--ah.
# Melbourne

|  |
| --- |
| **Melbourne** |
| —  **siâⁿ-chhī**  — |
| **Melbourne** |
| Melbourne
 |
| Melbourne |
| Kok-ka
  |  Ò-chiu
 |
| Chiu
  | Victoria
 |
| **Bīn-chek** |
|  - Lóng-chóng
  | 2,080 km2 |
| **Jîn-kháu** (2018) |
|  - Lóng-chóng | 4,936,349 lâng |
|  - Bi̍t-tō͘ |
2,373.2/km2 |

**Melbourne** sī Ò-chiu ê Victoria chiu lāi siāng-chē jîn-kháu ê siâⁿ-chhī kiam siú-hú, ia̍h sī choân kok jîn-kháu-sò͘ tē-jī ê siâⁿ. Kui-ê **Tōa Melbourne** (*Greater Melbourne*), chiàu 2015 nî thóng-kè, ū jîn-kháu 4,529,500 lâng. Chit-ê Tōa Melbourne tē-hng hun 31 ê chhī, kî-tiong chit khu sī Melbourne Chhī (*City of Melbourne*).
# Tōa Siau-tiâu

**Tōa Siau-tiâu** (Eng-gí: *Great Depression*) sī 1929 nî kàu 1933 nî tiong-kan, Jī-chhù Tāi-chiàn chìn-chêng, ê chi̍t pái sè-kài-sèng ê keng-chè tōa soe-thè. Tōa Siau-tiâu tī bô-kāng kok-ka ū bô-kāng ê khai-sí sî-kan, tōa-pòaⁿ lóng tī 1930 nî khai-sí, liân-sòa siau-tiâu kàu 1930 nî-tāi bóe-kî, ū--ê sīm-chì kàu 1940 nî-tāi bóe-kî. Tōa Siau-tiâu sī 20 sè-kí liân-sòa sî-kan siāng-tn̂g, éng-hióng siāng-tōa, kiông-tō͘ siāng-koân ê chi̍t pái keng-chè soe-thè.

Tī 21 sè-kí, Tōa Siau-tiâu tiāⁿ-tiāⁿ pī khòaⁿ chò sī sè-kài keng-chè soe-thè ê tāi-piáu. Tōa Siau-tiâu ùi Bí-kok khai-sí, ùi 1929 nî 10 goe̍h 24 hō ê kó͘-chhī lo̍h-kè khai-sí, pēng éng-hióng liáu choân sè-kài. Tōa Siau-tiâu tùi sian-chìn-kok kap khai-hoat-tô͘-siōng-kok lóng chhōa lâi liáu húi-bia̍t-sèng ê táⁿ-kek. Jîn-kin siu-ji̍p, sòe-siu, êng-lī kap sè-siàu choân-bīn lo̍h-kè, kok-chè bō͘-e̍k jōe-kiám 50%, Bí-kok ê si̍t-gia̍p-lu̍t thê-seng chì 25%, ū--ê kok-ka sīm-chì kàu 33%.
# Outback

Yalgoo chng ê koan-kong pâi-á
**Outback** ("Óa-im: "*áut-be̍k*"") sī Australia khoah-khǹg, hn̄g-lō͘ ê lōe-lio̍k, hoān-ûi sī lâm-pak hái-kîⁿ tiong-ng ê tōa phìⁿ thó͘-tē.
# Hiān-tāi-chú-gī

**Hiān-tāi-chú-gī** (**Kīn-**) sī ùi 19 sè-kí boán-kî kàu 20 sè-kí chá-kî tī Se-hng ê bûn-hoà ūn-tōng tiâu-liû, pau-koah gē-su̍t, kiàn-tio̍k, im-ga̍k, bûn-ha̍k téng hong-bīn ê kái-kek ūn-tōng.

Pí-kàu: hiān-tāi-sèng (modernity).

Hiān-tāi chú-gī tùi bûn-hoà ê le̍k-sú kak-tō͘ lâi kóng, sī 1914 nî chêng ê kúi-cha̍p nî tiong heng-khí ê sin gē-su̍t kap bûn-ha̍k hong-keh, sī gē-su̍t-ka ūi-tio̍h hoán-khòng 19 sè-kí boa̍t-kî ê siâⁿ-kui, choán-á iōng chi̍t chéng in jīn-ûi kám-chêng siōng koh khah chin-si̍t ê hong-sek, lâi piáu-hiān chhut tāi-ke chin-chiàⁿ ê kám-siū kap siūⁿ-hoat.

Hiān-tāi chú-gī í kho-ha̍k ūi ki-chhó͘, káng-kiû lí-sèng kap lô-chip. Kî-tiong Isaac Newton ê la̍t-o̍h lí-lūn, Charles Darwin ê chìn-hoà lí-lūn ūi hiān-tāi chú-gī tiōng-iàu ê ki-chhó͘.

Ū koá lâng chiong 20 sè-kí khu-hun choè hiān-tāi sî-kî kap āu-hiān-tāi sî-kî, ū koá lâng chiah jīn-ûi in sī kâng chi̍t ê toā hoān-ûi sî-kî ê nn̄g ê kai-toāⁿ.
# Ned Kelly

Ned Kelly
**Edward "Ned" Kelly** (1854 nî ia̍h 1855 nî - 1880 nî 11 goe̍h 11 ji̍t) sī Australia ê bushranger (ì-sù: "tī chhiū-nâ-á lāi iû-cháu ê lâng"). I in-ūi tùi-khòng si̍t-bîn chèng-hú, chiâⁿ chò hia ê chi̍t-ê bîn-kan eng-hiông.