Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hông-gâ-lī forint

| Hông-gâ-lī forint |
| --- |
| Magyar forint |
| Hông-gâ-lī forint ê gîn-phiò |
| ISO 4217 |
| Jī-bú tāi-bé | HUF |
| Sò͘-jī tāi-bé | 348 |
| Chí-sò͘ | 2 |
| Gia̍h-bīn |
| pó͘-chō͘ tan-ūi (khah sè) |  |
|  ​1⁄100 | fillér (bô-tī-leh ēng) |
| ho̍k-sò͘ | forintok (chòe chú-kek sî-āu ēng) |
| Kì-hō | Ft |
| Gîn-phiò | 500 Ft, 1000 Ft, 2000 Ft, 5000 Ft, 10,000 Ft, 20,000 Ft |
| Gîn-kak-á |  |
|  tiāⁿ-tiāⁿ ēng | 5 Ft, 10 Ft, 20 Ft, 50 Ft, 100 Ft, 200 Ft |
| Thóng-kè |
| khai-sí sú-iōng | 1946 nî 8 goe̍h 1 ji̍t​ (1946-08-01)  |
| Sú-iōng-chiá |  Hông-gâ-lī |
| Hoat-hêng |
| Tiong-iong gîn-hâng | Hông-gâ-lī Kok-ka Gîn-hâng |
|  Bāng-chām | www.mnb.hu |
| Ìn-soat-chiá | Pénzjegynyomda Zrt. Budapest |
|  Bāng-chām | www.penzjegynyomda.hu |
| Chō-pè-kio̍k | Hông-gâ-lī Chō-pè Kio̍k |
|  Bāng-chām | www.penzvero.hu |
| Phêng-kè |
| Thong-hòe phòng-tiòng | 3.3% (2020) |
|  Chu-liāu | Statista |

**Hông-gâ-lī forint** (洪牙利--, Hông-gâ-lī-gí: magyar forint) sī Hông-gâ-lī ê koaⁿ-hong hoè-pè, kì-jīn sī HUF.

## Hoē-lu̍t

|  taⁿ ê HUF ê hoē-lu̍t |
| --- |
| Google Finance: | AUD CAD CHF CNY EUR GBP HKD JPY TWD USD |
| Yahoo! Finance: | AUD CAD CHF CNY EUR GBP HKD JPY TWD USD |
| XE.com: | AUD CAD CHF CNY EUR GBP HKD JPY TWD USD |
| OANDA: | AUD CAD CHF CNY EUR GBP HKD JPY TWD USD |
| fxtop.com: | AUD CAD CHF CNY EUR GBP HKD JPY TWD USD |

## Chham-khó
# Khawarij

**Khawarij** (A-la-pek-gí: (al-Khawārij) الخوارج‎; Eng-gí: Kharijites) sī it-ê I-su-lân kàu-phài, tong-sî Bok-su-lîm sī Ali ê tui-sûi-chiá, tān hún khoài tō chāi 657-nî ê Siffin chi chiàn tiong hoán-tùi tha chiap-siū tiōng-chhâi tâm-phòaⁿ í kái-koat ú tha ê thiau-chiàn-chiá Muawiya ê chhiong-tu̍t.

Khawarij goân-chek jû-hā:

* Khalifah he̍k Imam ê chit-ūi èng-kai lâu kip jîn-bîn chêng hû-ha̍p tiâu-kiāⁿ ê Bok-su-lîm tiong soán-te̍k jīm-hô jîn.
* Tha-bûn suat Ali hoǎn-liáu tāi-chǒe pēng-chhiáⁿ sī it-ê put-sìn-tō-chiá, in-ūi tha tông-ì chhî-iú Tahkim.
* Pit-su chhut-lâi hoán-tùi put-kong-chèng ê Khalifah he̍k léng-siù.
* Siong-sìn put-tō-tek ê jîn pī jīn-ûi sī tāi-chǒe jîn hām put-sìn-tō-chiá.

Kai kàu-phài iû Azariqa, Najdat, Sufriyya/Jaziran hām Ibadi chó͘-sêng, hiō-chiá kim-thian chûn-chāi.

## Tsù-kái
# Lûn-tun Tē-hā-thih

| London Underground |
| --- |
|  |
| Ki-pún chu-liāu |
| Êng-ūn tē-khu | Toā Lûn-tun, Buckinghamshire, Essex, Hertfordshire |
| Chhia-chām | 270 |
| Bāng-chām | London Underground |
| Ho̍k-bū |
| Êng-ūn tan-ūi | London Underground Limited |
| Ki-su̍t |
| Kúi-tō piau-chún | 1,435 mm (4 ft 8+1⁄2 in) phiau-chún thih-ki-kui |
|

| [tián-khui]Lō͘-sòaⁿ-tô͘ |
| --- |
|  |

 |

**Lûn-tun Tē-hā-thih** (**London Underground**, **the Tube**) sī Liân-ha̍p Ông-kok Tē-hā-thih, keng-êng Lûn-tun kap Buckinghamshire, Essex kap Hertfordshire.

## Lō͘-soàⁿ

* Bakerloo Soàⁿ
* Central Soàⁿ

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* *London Underground (Transport for London)* Home page
* London Underground Morphing Map
* Lûn-tun Tē-hā-thih at DMOZ
* Last Tube Times for London Underground Archived 2010-08-01 at the Wayback Machine.
* London Underground Track Map
* London Underground API Archived 2013-04-04 at the Wayback Machine.
* London Underground map and history
* London Underground history in a dynamic timeline map Archived 2016-10-26 at the Wayback Machine.
# Kiⁿ-kim-sio̍k

|  |
| --- |
| ← **1**-**cho̍k** → |
| **Chiu-kî** |  |
| **1** | 1 H |
| **2** | 3 Li |
| **3** | 11 Na |
| **4** | 19 K |
| **5** | 37 Rb |
| **6** | 55 Cs |
| **7** | 87 Fr |

**Kiⁿ-kim-sio̍k** (鹼金屬; Eng-gí: *alkali metal*) sī chí tī hòa-ha̍k gôan-sò͘ ê chiu-kî-piáu lāi-bīn tē 1 cho̍k ê 6 khoán gôan-sò͘, pau-koat Lî-sò͘ (Lithium), La̍p-sò͘ (Natrium), Kah-sò͘ (Kalium), Rubidium, Caesium kap Francium, lóng sī kim-sio̍k.

In ē-táng kap chúi-sng lî-chú (hydroxide) ha̍p chò chúi-sng-hòa-bu̍t.

## Chham-khó
# X kng-sòaⁿ

**X kng-soàⁿ** (Eng-gí: *X-ray*), i-ha̍k siōng ū kóng **tiān-kong**, sī pho-tn̂g 1pm kàu 10nm chi kan ê tiān-chû-pho, sī hiān-tāi i-ha̍k tī-liâu kiam kho-ha̍k gián-kiù ê tiōng-iàu kang-khū.

## Sèng-chit

X kng ê kng-chú só͘ tòa ê lêng-liōng, thang kā goân-chú lî-chú-hòa, kiam phah tn̄g hun-chú kiat-ha̍p. In-ūi chit-ê sèng-chit, X kng-sòaⁿ sǹg chi̍t khoán lî-chú-hòa hòng-siā (*ionizing radiation*), che mā piáu-sī tùi oa̍h-mi̍h sin-thé cho͘-chit iú-hāi. Té-chām ê koân che-liōng hòng-siā, to̍h ē-tàng chō-sêng hòng-siā pēⁿ-thiàⁿ (*radiation sickness*) ê chèng-thâu; nā khah kē liōng ê chêng-hêng, mā ē cin-ka hòng-siā ín-iú-sèng gâm-chèng ê gûi-hiám.
# Hayabusa2

Sión-siōng-tô͘
Hayabusa2 ("Óa-im: "*ha-iá-bú-sah jī*"") sī Ji̍t-pún thài-khong ki-koan JAXA ūn-choán ê sió-he̍k-chheⁿ sém-pho͘h siu-chi̍p jīm-bū, sī chá-chêng *Hayabusa* jīm-bū ê kái-liông. Hayabusa2 tī 2014 nî 12 goe̍h 3 ji̍t chhut-hoat, 2018 nî 6 goe̍h 27 kap sió-he̍k-chheⁿ 162173 Ryugu hōe-ha̍p. Chiàu kè-ōe, ài tī 2019 nî 12 goe̍h lî-khui thàm-chhâ bo̍k-phiau, 2020 nî 12 goe̍h tńg kàu Tē-kiû.
# Ōe-sò͘

LCD hián-sī-khì téng ê chi̍t chhok ōe-sò͘.
**Ōe-sò͘** (Eng-gí: *pixel*) sī sò͘-ūi ōe-siōng tang-tiong iáⁿ-siōng ê siāng sió tan-ūi, he̍k-chiá sī sit-thé to͘-ōe téng-bīn ê chi̍t-ê ìn-soat-tiám. Che sī hián-sī-khì téng ē-tàng khòng-chè sek-tī ê siāng sió hoān-ûi.
# Edmund Burke

| Edmund Burke |
| --- |

**Edmund Burke** (1729 nî 1 goe̍h 12 ji̍t - 1797 nî 7 goe̍h 9 ji̍t) sī Ài-ní-lân ê chèng-tī-ka, chok-ka, tiat-ha̍k-ka. I pat sī Tāi Britain Chiòng-gī-īⁿ (*House of Commons of Great Britain*) ê gī-goân, sio̍k Whig Tóng.
# Lūn-nî

**Lūn-nî** ì-sù sī hit nî ū ke-thiⁿ kang, lé-pài, ia̍h goe̍h, thang hō͘ le̍k-hoat nî (calendar year) ē-tit kap sî-tang nî (seasonal year) ia̍h thiān-bûn nî sio it-tì. Pí-lūn kóng, 2--goe̍h ùi 28 kang ke 1 kang, pìⁿ chò 29 kang. Le̍k-hoat tī phó͘-thong-sî-á ta̍k nî kúi kang lóng kò͘-tēng, ah m̄-koh sî-tang ia̍h thian-bûn sū-kiāⁿ m̄ sī lóng mā hiah tú-hó kúi kang; sî-ji̍t chi̍t-ē kú, tō ē ū cheng-chha. 1 toāⁿ sî-ji̍t liáu-āu, nā tī bó͘-mih nî ke-thiⁿ 1 kang ia̍h 1 goe̍h, tō ē-tàng kā cheng-chha tiâu-chéng--tńg-lâi. M̄ sī lūn-nî ê nî-hūn hō chò *pêng-siông-nî* (common year).

Lūn-nî sī chí hit nî ū chò bó͘-mih tiâu-chèng, ah nā lūn-goe̍h sī chí hit kò goe̍h sī ke-thiⁿ--ê. Lūn-bió kap lūn-goe̍h khah sêng, sī chí hit bió sī ke-thiⁿ--ê, m̄-koh sī ēng lâi tiâu-chéng ke-thiⁿ hit kang.
# 1 goe̍h 16 ji̍t

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **1 goe̍h** | >> |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| LP | P1 | P2 | P3 | P4 | P5 | P6 |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |
| 2026 nî--ê ji̍t-chì |

**1 goe̍h 16 ji̍t**, ia̍h sī kóng **1 goe̍h 16 hō**, sī Gregorius Le̍k-hoat lāi-bīn chi̍t tang ê tē 16 kang, lī nî-té iáu ū 349 kang (lūn-nî350 kang).

## Cheh-ji̍t

* Thài-kok: Kàu-su-cheh
* Bí-kok：Kok-ka Chong-kàu Chū-iû Ji̍t

## Sū-kiāⁿ

* Chiân 27 nî: Gaius Julius Caesar Octavianus chiap-siu Lô-má Goân-ló-īⁿ hō͘ i ê chheng-hō "Augustus", chèng-sek kiàn-li̍p Lô-má Tè-kok.
* 1547 nî: Bo̍k-su-kho Tāi-kong Ivan 4-sè chū-chheng Lō͘-se-a tsar, kiàn-li̍p Lō͘-se-a Tsar Kok.
* 1605 nî: Se-pan-gâ chok-ka Miguel de Cervantes ê siáu-soat *Don Quijote* chèng-sek chhut-pán.
* 1920 nî: Bí-kok khai-sí chip-hêng Kìm-chiú-lēng.
* 1944 nî: Jī-chiàn: Eisenhower chhut-jīm Au-chiu Bêng-kun chóng-su-lēng.
* 1979 nî: I-lang choè-āu chi̍t ê shah Mohammad Reza Pahlavi cháu khì Ai-ki̍p, Pahlavi Ông-tiâu bia̍t-bông.
* 1991 nî: Bí-kok toà-niá ê to-kok liân-kun chèng-sek hiòng Iraq khai-chiàn, chham-ka Pho-su-oan Chiàn-cheng.
* 1987 nî: Tiong-kiōng chóng-su-kì Ô͘ Iāu-pang lo̍h-tâi, kau hō͘ Kok-bū-īⁿ chóng-lí Tiō Chú-iông tāi-lí.
* 2006 nî: Ellen Johnson Sirleaf tòng-soán Liberia chóng-thóng, sī Hui-chiu thâu-chi̍t-ê bîn-soán ê cha-bó͘ chóng-thóng.
* 2016 nî: Chhòa Eng-bûn tòng-soán Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng, chiâⁿ-chò Tiong-hôa Bîn-kok le̍k-sú-siōng thâu-chi̍t-ê cha-bó͘ chóng-thóng.

## Chhut-sì

* 972 nî: Liâu Sèng-chong Iâ-lu̍t Liông-sū, Tāi-liâu tē-6-tāi hông-tè.
* 1516 nî: Bayinnaung, Bián-tiān Taungoo Ông-tiâu kok-ông.
* 1821 nî: John C. Breckinridge, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-14-jīm Bí-kok hù-chóng-thóng.
* 1901 nî: Fulgencio Batista, Kó͘-pa chèng-tī jîn-bu̍t, tē-9, 12-jīm Kó͘-pa chóng-thóng.
* 1933 nî: Susan Sontag, Bí-kok chok-ka.

## Kòe-sin

* 1710 nî: Tong-san Thian-hông (東山-), Ji̍t-pún tē-113-tāi thian-hông.
* 2002 nî: Koa Kî-hòa, Tâi-oân bûn-ha̍k-ka.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
# Kok-ka kong-hn̂g

Canada ê Banff Kok-ka Kong-hn̂g kéng-sek.
Argentina ê Los Cardones Kok-ka Kong-hn̂g.
**Kok-ka kong-hn̂g** (國家公園) ia̍h **kok-li̍p kong-hn̂g** (國立公園) sī chèng-hú chí-tēng ê chi̍t chióng pó-hō͘ khu-he̍k, bo̍k-te̍k sī chū-jiân hoân-kéng ê pó-io̍k, mā ē-sái thê-kiong hō͘ jîn-bîn chò thit-thô oa̍h-tāng ê só͘-chāi.

Thong-sè-kài thâu-chi̍t-ê kok-ka kong-hn̂g sī Bí-kok ê Yellowstone Kok-ka Kong-hn̂g. Kun-kù Kok-chè Chū-jiân Pó-hō͘ Liân-ha̍p (*IUCN*) ê thóng-kè, choân sè-kài tī 2010 nî lóng-chóng ū tāi-io̍k 7000 ê kok-ka kong-hn̂g.

## Siong-koan

* Tâi-oân ê kok-ka kong-hn̂g
# Chad

| Chad Kiōng-hô-kokجمهورية تشاد‎ République du Tchad |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Chu-kù:**Unité, Travail, Progrès "thoân-kiat, lô-tōng, chìn-pō͘" |
| **Kok-koa:** La Tchadienne نشيد تشاد الوطني‎ "Chad ê sèng-si"  |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | N'Djamena |
| Koaⁿ-hong gí-giân | A-la-pek-gí, Hoat-gí |
| Chèng-hú | tan-it-chè, lîm-sî chèng-hú |
|  |
| • Chiām-tēng Kun-sū Phêng-gī-hoē gī-tiúⁿ  | Mahamat Déby |
| • chóng-lí  | Succès Masra |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Chiām-tēng Kun-sū Phêng-gī-hoē |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 1,284,000 km2 (496,000 sq mi) (tē 20 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 1.9 |
| Jîn-kháu |
| • 2023 nî kó͘-kè | 18,523,165 (tē 66 miâ) |
| • 2009 nî phó͘-cha | 11,039,873 |
| • Bi̍t-tō͘ | 8.6/km2 (22.3/sq mi) |
| GDP (PPP) | 2018 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $30 cha̍p-ek (tē 123 miâ) |
| • Pêng-kin | $2,428 (tē 168 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2018 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $11 cha̍p-ek (tē 130 miâ) |
| • Pêng-kin | $890 (tē 151 miâ) |
| Gini (2011 nî) | 43.3 tiong |
| HDI (2019 nî) |  0.398 kē · tē 187 miâ |
| Hoè-pè | Tiong-hui CFA franc (XAF) |
| Sî-khu | UTC+1 (WAT) |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +235 |
| ISO 3166 tāi-hō | TD |
| Siōng-téng domain | .td |

**Chad Kiōng-hô-kok** (Hoat-gí: République du Tchad, A-la-pek-gí: جمهورية تْشَاد) tiàm-tī Hui-chiu tiong-pō͘. Keh-piah kok pau-koah Libya (pak), Sudan (tang), Tiong-hui Kiōng-hô-kok (lâm), Niger (sai), Nigeria (sai) kap Cameroon (sai).
# Kisi Nobusuke

Kisi Nobusuke
**Kisi Nobusuke** (Ji̍t-pún-gí: 岸 信介, 1896 nî 11 goe̍h 13 ji̍t – 1987 nî 8 goe̍h 7 ji̍t) sī Ji̍t-pún ê chi̍t ê chèng-tī jîn-bu̍t. I tī 1957 nî kàu 1960 nî sī Ji̍t-pún ê Loē-koh Chóng-lí Tāi-sîn.
# Gamelan

Gamelan
**Gamelan** sī 1 chióng im-ga̍k ha̍p-chàu, tī Ìn-nî hoat-chó͘, ga̍k-thoân--ni̍h ê ga̍k-khì ū thih-khîm (*metallophone*), chhâ-khîm (*xylophone*), kó͘, lô, tek phín-á, kap ēng e--ê hām toâⁿ--ê hiân-ga̍k-khì, lâng-siaⁿ ū-tang-sî-á mā ē ka--ji̍p-lâi. "Gamelan" tiāⁿ-tiāⁿ chí hit lāi-té kui cho͘ ê ga̍k-khì, ta̍k-cho͘ ga̍k-khì lóng hông khoàⁿ-chò to̍k-li̍p ê cho͘-ha̍p, tâng-chê chè-chok mā tâng-chê tiâu-im, bô-kâng "gamelan" chi-kan ê ga̍k-khì sī bē-ēng-tit sio thè-oāⁿ--ê.

"Gamelan" chit-ê sû sī ùi Java-gí--ni̍h ê "gamel" lâi--ê, ì-sù sī khà iah kòng, "an" chit-ê sû-boé kā goân-té chit-ê sû piàn-sêng chi̍p-ha̍p bêng-sû.
# Bernardo Bertolucci

Bernardo Bertolucci (2011)
**Bernardo Bertolucci** (1940 nî 3 goe̍h 16 ji̍t chhut-sì  - 26 November 2018) sī Italia Parma chhut-sin ê tiān-iáⁿ pian-kio̍k kiam tō-ián.

## Liân-kiat

* Bernardo Bertolucci tī Bāng-lō͘ Tiān-iáⁿ Chu-liāu-khò͘
# Tabia

|  |
| --- |
| **Tabia طابية** |
| —  **Chng-thâu**  — |
|  ê uī-tì |
| TabiaTabia tī Algeria ê ūi-tì |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
 |  Algeria
 |
| Séng
 | Sidi Bel Abbès
 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 5,761 lâng |

**Tabia** sī Algeria Sidi Bel Abbès séng ê chi̍t ê chng-thâu.

 *Che sī chi̍t phiⁿ koan-î Algeria tē-lí ê phí-á-kiáⁿ. Chhiáⁿ tàu khok-chhiong.*
# Im-ga̍k

**Im-ga̍k** sī 1 chióng keng-koè thèng-kak hē-thóng chiap-siu ê gē-su̍t ia̍h gī-niū hêng-sek. Im-ga̍k ē-sái kóng sī ū cho͘-chit koh it-poaⁿ-lâng kám-kak hó-thiaⁿ ê siaⁿ-im. Im-ga̍k mā ē-sái kóng sī lâng tùi ki-hâi tín-tāng ê chú-koan hoán-èng. Sui-bóng bûn-hoà chi-kan ū cheng-chha, m̄-koh jīm-hô im-ga̍k to ū koan-chhat ē tio̍h ê iūⁿ (pattern) kap cho͘-chit. Choan-tô͘ gián-kiù im-ga̍k/im-ga̍k-sú ê ha̍k-su̍t léng-he̍k hō chò im-ga̍k-ha̍k.

Im-ga̍k it-poaⁿ keng-koè ga̍k-khì (pau-koat nâ-âu) lâi sán-seng. I ê chè-chō piáu-hiān chhut chàu-ga̍k ê lâng ê chêng-sū, mā éng-hióng thiaⁿ ê lâng ê chêng-sū.
# Kim Bôi Koān

|  |
| --- |
| **Kim Bôi Koān *Huyện Kim Bôi |
| —  **Huyện**  — |
|  |
| Kok-ka
 |  Oa̍t-lâm
 |
| Séng
 | Hòa Bình Séng
 |
| Sî-khu | ICT (UTC+7)
  |

**Kim Bôi Koān** (Oa̍t-lâm-gí: *Huyện Kim Bôi*) sī Oa̍t-lâm Hòa Bình Séng ê chi̍t ê koān (*huyện*).

## Chham-oa̍t

* Koān (Oa̍t-lâm)

## Chham-khó

Pang-bô͘:Hòa Bình Séng
# Fourmies (Nord)

|  |
| --- |
| **Fourmies** |
| —  Commune  — |
| Fourmies ê kéng-sek
 |
|

|  |
| --- |
|  **Hui-kì** |

 |
| Fourmies só͘-chāi tē-tô͘ ê uī-tìFourmies só͘-chāi tē-tô͘ |
| FourmiesFourmies tī Hoat-kok ê tāi-lio̍k ūi-tì |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
  |  Hoat-kok
 |
| Toā-khu
 | Nord-Pas-de-Calais
 |
| Koān
 | Nord
 |
| Kūn
 |  |

**Fourmies** sī ūi-tī Hoat-kok Nord-Pas-de-Calais toā-khu Nord koān ê chi̍t ê *commune*.

## Tē-lí

Tī Fourmies ê sì-ûi ū Clairfontaine, Mondrepuis, Trélon, Wignehies, Anor, Féron, kap Glageon téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

| Nî-tō͘ | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2007 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jîn-kháu | 15,117 | 15,505 | 15,242 | 14,505 | 13,867 | 13,233 | 12,663 |
| Bi̍t-tō͘ (jîn-kháu/km²) | 657.8 | 674.7 | 663.3 | 631.2 | 603.4 | 575.8 | 551.0 |

## Chham-khó

* "Commune de Fourmies (59249) - Dossier complet". *INSEE*. 2016-05-28 khòaⁿ--ê.

## Liân-kiat

* Bāng-chām
# Susan B. Anthony

Susan B. Anthony
**Susan Brownell Anthony** (1820 nî 2 goe̍h 15 – 1906 nî 3 goe̍h 13) sī Bí-kok ê bîn-khoân ūn-tōng-chiá. I sī Bí-kok cheng-chhú lú-sèng chham-chèng-khoân ê sian-hêng-chiá.

I chham Elizabeth Cady Stanton téng ūn-tōng-chiá ê chú-tiuⁿ sī Bí-kok Hiàn-hoat Tē-19 Siu-chèng-àn ê ki-chhó͘.

## Chham-khó

* Kathleen Kuiper, pian. (2010). "Susan B. Anthony and Elizabeth Cady Stanton". *Britannica Guide to the World's Most Influential People: 100 Most Influential Women of All Time*. Encyclopaedia Britannica, Inc. ISBN 978-1-61530-058-7.
# Lō͘-se-a

| Lō͘-se-a Liân-pangРосси́йская Федера́ция |
| --- |
|
kok-kî

kok-hui

 |
| **Kok-koa:** Государственный гимн Российской Федерации "Lō͘-se-a Liân-pang kok-koa"時長：1 分，22 秒。1:22 |
|  |
| Siú-to͘ kap siāng-tōa siâⁿ-chhī | Bo̍k-su-kho |
| Koaⁿ-hong gí-giân | Lō͘-se-a-gí |
| Chèng-hú | Liân-pang, poàn-chóng-thóng-chè, Li̍p-hiàn-chè kiōng-hô-kok |
|  |
| • chóng-thóng  | Vladimir Putin |
| • chóng-lí  | Mikhail Mishustin |
|  |
| Li̍p-hoat ki-kò͘ | Liân-pang Gī-hoē |
| • Siōng-īⁿ | Liân-pang-īⁿ |
| • Hā-īⁿ | Kok-ka-īⁿ (Duma) |
| Bīn-chek |
| • Lóng-chóng | 17,125,191 km2 (6,612,073 sq mi) (tē 1 miâ) |
| • Chúi-he̍k (%) | 13 |
| Jîn-kháu |
| • 2022 nî kó͘-kè |  147,182,123 (tē 9 miâ) |
| • Bi̍t-tō͘ | 8.4/km2 (21.8/sq mi) (tē 187 miâ) |
| GDP (PPP) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $5.473 bān-ek (tē 6 miâ) |
| • Pêng-kin | $38,292 (tē 60 miâ) |
| GDP (bêng-gī) | 2024 nî kó͘-kè |
| • Lóng-chóng | $2.057 bān-ek (tē 11 miâ) |
| • Pêng-kin | $14,391 (tē 65 miâ) |
| Gini (2020 nî) |  36.0 tiong |
| HDI (2022 nî) |  0.821 chin ko · tē 56 miâ |
| Hoè-pè | Lō͘-se-a ruble (₽) (RUB) |
| Sî-khu | UTC+2 ~ +12 |
| Khui-chhia hong-hiòng | iū |
|  tiān-oē khu-hō | +7 |
| ISO 3166 tāi-hō | RU |
| Siōng-téng domain | .ru .рф |

**Lō͘-se-a** (露西亞, Lō͘-se-a-gí: Россия, *Rossíya*), mā thang kiò-choè **Gô-lô-su** (Ngô͘-lô-su, 俄羅斯), choân-miâ **Lō͘-se-a Liân-pang** (Lō͘-se-a-gí: Российская Федерация, *Rossíyskaya Federátsiya*), sī 1 ê choân sè-kài thó͘-tē bīn-chek siōng-toā ê kok-ka, pau-hâm Tang Au-chiu kap Pak A-chiu ê 1 toā pō͘-hūn.

## Tē-lí

## Hêng-chèng-khu

## Goā-pō͘ liân-kiat
# Chū-jiân kho-ha̍k

The natural sciences seek to understand how the world and universe around us works. There are five major branches (top left to bottom right): Chemistry, astronomy, Earth science, physics, and biology.
**Chū-jiân kho-ha̍k** sī kho-ha̍k ê chi̍t toā lūi, in thong-koè koan-chhat, niû-chhek, hun-sek, kap sò͘-ha̍k hong-hoat, lâi gián-kiù chū-jiân ê tōng-thài kiam hui-tōng-thài sèng-chit, hêng-ûi, kiàn-li̍p khí chiam-tùi chū-jiân ē-tàng siū ū-chhek ê kui-chek.

## Siōng-koan

* Siā-hoē kho-ha̍k
* Hêng-sek kho-ha̍k
# Hūi-tō͘

**Hūi-tō͘** (Eng-gí: latitude) sī siat-sú ùi kok só͘-chāi ūi chi̍t-tiâu thàng tē-kiû tiong-sim ê chi̍t-tiâu ti̍t-soàⁿ, kok só͘-chāi chit-tiâu ti̍t-soàⁿ kah tē-kiû lî Lâm-ke̍k Pak-ke̍k chit-nn̄g-tiám kāng kū-lî ê phoah-pêng-bīn só͘ gia̍p-chhut--lâi hit-gê kak-tō͘.

Kok-chè kong-tēng tē-kiû lî lâm-pak-ke̍k nn̄g-tiám kāng kū-lî ê phoah-pêng-bīn chiu-ûi hit-se̍h sī 0-tō͘. Hiòng-pak khai-sí sǹg kah 0-tō͘-soàⁿ pêng-hêng tang-sai-hiòng ê soàⁿ lán kā i kiò-chò "pak-hūi", hiòng-lâm khai-sí sǹg kah 0-tō͘-soàⁿ pêng-hêng tang-sai-hiòng ê soàⁿ lán kā i kiò-chò "lâm-hūi", lâm-pak kok ū 90-tō͘.

## Siong-koan

* Keng-tō͘
# Chîn

Chîn-tiâu pán-tô͘.
**Chîn** (秦), ia̍h **Chîn-tiâu** (秦朝), sī tùi Chiàn-kok Sî-tāi ê Chîn-kok hoat-tián chhut-lâi ê tiâu-tāi, chûn-chāi tī chêng 221 nî kàu chêng 207 nî. Chîn-tiâu thun-bia̍t liáu Chiàn-kok Sî-tāi ê 6-ê kok-ka, kiàn-li̍p tiong-iong chi̍p-koân, khai kok kun-chú sī Chîn Sí Hông-tè, sī Tiong-kok thâu chi̍t ê chheng chò "hông-tè" ê thóng-tī-chiá.

Iâⁿ Cheng thóng-it Tiong-kok liáu-āu, chiông án-ne chū-chheng 'kang-ko-saⁿ hông, tek koân-gō͘ tè' , chhòng-kiàn hông-tè chun hō, chū hō ūi-chiah hông-tè. Chîn Sí Hông si̍t-hêng liáu chi̍t hē-lia̍t ka-kiông tiong-iong-chi̍p-koân, kióng-kò͘ kok-ka thóng-it ê chhò͘-si. hông-tè ióng-iú chì-ko bô siōng ê koân-le̍k, tāi-sîn chí-ū chham-chèng gī sū-koân, bô koat-chhek koân; tiong-ng si̍t-hêng sam-kong-káu-kheng chè, 'sam-kong' to̍h sī sêng-siòng, gū-sú tāi-hu, thài ùi, hun-pia̍t chiáng-koán hêng-chèng, kàm-chhat kap kun-sū; toē-hng si̍t-hêng kūn koān chè, hun thiⁿ-ē ūi saⁿ-cha̍p la̍k kūn, thóng-it tō͘-liōng hêng, hoè-pè, bûn-jī; choân-kok siu-kiàn ia̍h-tō, chîn tî-tâu, heng-kiàn chúi-lī, tio̍k lêng kî; chhiân it sìⁿ chhiong tûn-piⁿ-tē, tek-phoàⁿ choē-hoān sù-siú pian-hông, teh chiàn kok chu kok só͘ kiàn-tiông siâⁿ ê ki-chhó͘ téng siu-kiàn it lí-tiúⁿ siâⁿ, hông-chí hiong-lô͘ ji̍p-chhim.

Chîn Sí Hông sí liáu-āu, Tiō Ko kau-kiat hô͘-hāi kap Lí Su, gūi-chō î-chiàu li̍p Hô͘ Hāi choè hông-tè, iah-koh bēng-lēng chîn-sí-hông tióng-chú Hû So͘ khì-sí. Chîn Jī-sì Hô͘ Hāi hun-sông, bô Chîn Sí Hông tùi kok-tē hoán-khòng le̍k-liōng ê kà-gū le̍k. í-chêng ê kok-kok kùi-cho̍k hô pêng-bîn hun-hun hoán-loān, só͘-í Chîn-tiau chin kín to̍h bia̍t-bông liáu.
# Sîn-chú-chú-gī

**Sîn-chú-chú-gī** sī 1 chióng chèng-hú ê khoán-sek. Tī chit khoán chèng-hú--ni̍h, hêng-chèng ki-kò͘ kap tī-lí kok-ka ê lâng kap chú-iàu ê chong-kàu sī sio-liàm-tì-toà--ê. Tō chún chong-kàu ê thâu-lâng bô ti̍t-chiap chham-ú chèng-tī, in mā tùi chèng-tī ū chin toā ê éng-hióng-le̍k.

## Hiān-chhú-sī thang tāi-piáu sîn-chú-chú-gī ê kok-ka

### Andorra

Thian-chú-kàu phah-phài tiàm Urgell ê chú-kàu sǹg-chò in kok ê ông-kong lāi-té 1 ê. M̄-koh bô si̍t-chāi ê koân.

### England

Àn-chiàu Eng-kok kok-kàu ê chú-tiuⁿ, England ê ông tō sī kàu-hoē ê toā-thâu-lâng. Si̍t-chè-siōng tī kàu-hoē--ni̍h chit-ê ông pēng bô si̍t-koân.

### Iran

Tī Iran ê 2 ê ki-kò͘ Choè-ko Léng-tō kap Siú-oē Hoē-gī ê sêng-oân m̄-sī thàu-koè soán-kí chhui-kí--ê. Lāi-té ê lâng lóng sī Shia ê kàu-sū. Nā in tiong-kan só͘ soán--chhut-lâi siōng kuân ê koaⁿ-oân tō sī Iran ê chóng-thóng.

### Í-sek-lia̍t

Ū lâng jīn-ûi tī Í-sek-lia̍t ê chèng-tī--ni̍h mā ū sîn-chú-chú-gī ê hiān-siōng. Che sī in-ūi Lia̍p-pí ê Lu̍t-hoat (Iû-thài Bûn-sū ê Lu̍t-hoat; rabbinical law) kap Bîn-hoat tī bó͘-chi̍t-kuá chêng-hêng ē-kha tio̍h-ài lām-chham sú-iōng. Lēng-goā Í-sek-lia̍t in kok mā ū chhiàⁿ Lia̍p-pí (Iû-thài-kàu ê sian-siⁿ). Chiah-ê lia̍p-pí in m̄-nā ū chong-kàu sin-hūn, mā ū kong-bū-oân ê chek-jīm.

### Vaticano

Lô-má Thian-chú-kàu Kàu-chong sī chit kok ê chèng-tī thâu-lâng kiam chong-kàu léng-siū.
# George Washington

| George Washington |
| --- |
|  |
|  |
| Tē 1 jīm Bí-kok chóng-thóng |
| **Jīm-kî** 1789 nî 4 goe̍h 30 ji̍t – 1797 nî 3 goe̍h 4 ji̍t |
| Hù chóng-thóng | John Adams |
| Kè-jīm | John Adams |
|  |
| Kò-jîn chu-sìn |
| Chhut-sì | 1732 nî 2 goe̍h 22 ji̍t(1732-02-22)  Eng-kok léng Bí-chiu Virginia Westmoreland Kūn |
| Kòe-sin | 1799 nî 12 goe̍h 14 ji̍t (67 hòe)  Bí-kok Virginia Fairfax Kūn |
| Kok-che̍k |  Bí-kok |
| Chhiam-miâ |  |

**George Washington** (1732 nî 2 goe̍h 22 ji̍t – 1799 nî 12 goe̍h 14 ji̍t) sī Bí-kok tē-1-ê chóng-thóng, jīm-kî sī tē-1 chham tē-2-kài, 1789 nî 4 goe̍h 30 ji̍t chiūⁿ-jīm, 1797 nî 3 goe̍h 4 ji̍t sià-jīm.
# Almería

|  |
| --- |
| **Almería** |
| —  Municipio  — |
| Almería ê kéng-sek
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Kî-á** |  **Hui-kì** |

 |
| Almería tī séng lāi ê hoān-ûi ê uī-tìAlmería tī séng lāi ê hoān-ûi |
| AlmeríaAlmería tī Se-pan-gâ ê tāi-lio̍k ūi-tì |
| Keng-hūi-tō͘: ﻿ / ﻿ |
| Kok-ka
 |  Se-pan-gâ
 |
| Chū-tī siā-lí
 | Andalucía
 |
| Séng
 | Almería
 |
| **Jîn-kháu** |
|  - Lóng-chóng | 173,338 lâng |
| Sî-khu | CET (UTC+1)
  |
|  - Joa̍h-tang | CEST (UTC+2) |

**Almería** sī tī Se-pan-gâ Andalucía chū-tī siā-lí Almería séng ê chi̍t ê *municipio*.

## Tē-lí

Tī pún tē-hng sì-ûi ê hêng-chèng-khu ū Benahadux, Enix, Gádor, Huércal de Almería, Níjar, Pechina, Tabernas, Turrillas, Viator.

## Jîn-kháu

Chit ūi tī 2006 nî ê jîn-kháu-sò͘ sī 185,309 lâng; kàu 2016 nî ê sî ū 194,515 lâng.

## Liân-kiat

* Koaⁿ-hong bāng-chām Archived 2018-07-04 at the Wayback Machine.

 *Che sī chi̍t phiⁿ koan-î Almería tē-lí ê phí-á-kiáⁿ. Chhiáⁿ tàu khok-chhiong.*