Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

't Loho van Wikipedia
**Wikipedia** is 'n online encyclopedie zonder winsoôgmerke, dat-a wil zegge dat d'r hin held mie verdiênt wor. Wikipedia zen doel is 't maekn van 'n encyclopedie in iedre taele. Neffen encyclopedische artikels beschik Wikipedia ok over infermasie over zaok'n die an in 't nieuws zien en derhelijke. Iedreên is vrie om de infermasie te bewerk'n.

## Heschiedenis

Den eêssen Wikipedia is behonn'n op 15 jannewori 2001, en wè in 't Iengels. Dees Wikipedia is ok de hrôôtste, mie mier as 7,122 meljoen artikels op 15 jannewori 2026. Den eêssen aorstaelihe Wikipedia, de Fransen, kwam op 23 maerte 2001. Op 19 juni 2001 behon de Nederlandstaelihe versie. Sins 1 oktober 2006 is ok de Zeêuwse versie van Wikipedia online (Zeêuwstaelihe Wikipedia), in september 2012 weare d'r al meer dan 3.300 artikels, op 15 jannewori 2026 7.144 artikels en noe 7.401 artikels.

## Kenmerk'n

De drie krakterestieke kenmerk'n van Wikipedia op 't World Wide Web zien:

* 't Worn van 'n encyclopedie is 't doel
* 't Is 'n wiki die a deur iedereên verandert kan worn (mee uutzonderieng van heblokkeêrde hebrukers en beschermde pahina's)
* Den in'oud is vrie en mek hebruuk van de copyleft GNU Free Documentation License.

## Zie ok

* Lieste van olle Wikipedia's (Iengels)
# 16 juli

|  |
| --- |
| jannewari – feberwari – maerte april – meie – juni **juli** – auhustus – september oktober – november – december |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

**16 juli** is d'n 197e of 198e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse

* 1930 - De leste paerdetrem van Nederland, die ried tussen Makkum en Harkezijl verdwient.
# Italiaons

**Italiaons** (*Italiano*) is 'n Romaonse taele, 'esproke in Itâlië, San Marino en Vaticaânstad, en deêls ok in Zwitserland, Frankriek, Malta, Kroaotië en Slovenië.

## Lienks nae buten

* Britannica

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Wikipedia |  | Deze taele ei d'r eigen Wikipedia. Bezoek de Italiaonse variante. |
# 16e eêuw

De **16e eêuwe** is de 16e periode van 100 jaer, dus bestaonde uut de jaren 1501 tot en met 1600.

De 16e eêuwe behoort tot het 2e millennium.

In deze eêuw binne d'r vee ontwikkeling op gebied van hodsdienst en politiek.

Op 31 oktober 1517 zet de Duutse 'ervormer Maerten Luther de Reformaotie/'Ervorming in beweging en ontstaet 't protestantisme.
# Ecuador

|  |
| --- |
| **República del Equador** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Vlagge |  Waepen |

 |
|  |
| **Baosisgegevens** |
| Officiële landstaele: | Spaons |
| Oôdstad: | Quito |
| Regeriengsvurm: | Rippebliek |
| Staetsoôd: | Guillermo Lasso |
| Regeriengsleider: | Guillermo Lasso |
| Religie: | Christelijk 93% (roôms-katteliek 80%, protestants 11%) |
| Oppervlakte: | 256.370 km² (5% waeter) |
| Inweuners: | 18.058.000 (2022) (70 inw. / km²) |
| **Aore gegevens** |
| Volkslied: | Salve, Oh Patria |
| Munte: | Amerikaanse Dollar (`USD`) |
| UTC: | UTC-5 (zeumertied: nee) |
| Nationaole feêstdag: | 10 auhustus |
| Web | Code | Tel. | .ec | 593 | +EC |

**Ecuador** is een land in Zuud-Amerika 't a hrens an de lan'n Colombia in Peru. Den offisjele taele is Spaons en den oôdstad Quito. Tehenwoordige president is Guillermo Lasso.

## Steden

De hoôdstad is Quito. De groôste stad van het land is Guayaquil.
Ienkele aore steden zien:

* Ambato
* Cuenca
* Esmeraldas
* La Libertad
* Loja
* Machala
* Manta
* Nueva Loja
* Puerto Bolivar
* Puyo
* Riobamba
* San Lorenzo

## Lienks nae buten

* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.

| Zuud-Amerika |
| --- |
| **Lan'n:** Arhentinië | Bolivia | Brezilië | Chili | Colombia | Ecuador | Huyana | Paraguay | Peru | Surinaome | Uruguay | Venezuela |
| **Afankelijke hebied'n:** Falklandeilan'n | Frans Huyana | Zuud-Georgia en de Zuujelijke Sandwicheilan'n |
| Zie ok Noôrd-Amerika |
| **Waerelddeêlen**: Afrika - Amerika - Azië - Europa - Oceanië |
# 1831

|  |  |
| --- | --- |
| **Eêuwen:**  | 18e eêuw · **19e eêuw** · 20e eêuw |
| **Decennia:** | 1820-1829 · **1830-1839** · 1840-1849 |
| **Jaeren:** | < · 1829 · 1830 · **1831** · 1832 · 1833 · > |

**1831** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse

* 5 feberwari - Jan van Speijk laet z'n eihen kanonneerboôt vol munitie exploderen in de haevene van Antwerpen om te voorkommene dat het in han'n zou vallen van de Belgen.
* 21 juli - Leopold I wor konienk van België.
* 2 auhustus - Behun van de Tiendaegse Veldtochte.
* 8 auhustus - De Prins van Oranje verslit het Belse Maesleher in de Slag bie Hasselt.

## Bouwwêrreken

* *Weunuus*, Roosendael
# 1903

|  |  |
| --- | --- |
| **Eêuwen:**  | 19e eêuw · **20e eêuw** · 21e eêuw |
| **Decennia:** | 1890-1899 · **1900-1909** · 1910-1919 |
| **Jaeren:** | < · 1901 · 1902 · **1903** · 1904 · 1905 · > |

**1903** is 'n jaer.

De eerste vlucht in een vliegtuug, 17 december 1903, 10.35 uur
## Gebeurtenisse

* 13 jannewari - De Pretendent van Atjeh komt nae 't verbluuf van Van Heutz in Koetoe Radja en ongerwerpt zich ant Nederlandse gezag.
* 15 september - Drie botters uut Erremu vergô tiejens sturm. 10 vissermannen verdrienke.

## Bouwwêrreken

* *Boezembrug* Rotterdam (1903) S.J. Rutgers
* *Laan van Meerdervoort 215* Den Haeg (1903) L A H de Wolf
# 1914

|  |  |
| --- | --- |
| **Eêuwen:**  | 19e eêuw · **20e eêuw** · 21e eêuw |
| **Decennia:** | 1900-1909 · **1910-1919** · 1920-1929 |
| **Jaeren:** | < · 1912 · 1913 · **1914** · 1915 · 1916 · > |

**1914** is 'n jaer.

Intocht van de Duutse troepn in Blankenberge.
## Gebeurtenisse

* Zonger daotum - Openieng Panamakanaol
* 1 jannewari - Rotterdam wor vergroôt mie de plekke 'Oek van 'Olland.
* 29 meie - Het Canadese passahiersschip s.s. *Empress of Ireland* zienkt nae anvaring in de Saint Laurens Seaway. 1024 opvaerenden komme om 't lêven.
* 28 juni - Moôrdanslag op aertshertog Frans Ferdinand van Oôsteriek, de troônopvolger van Oôsteriek-Honharije en aertshertogin Sophie deu de Servische nationaolist Gavrilo Princip. Beiden komme om 't lêven. Dit vurmende de directe anleidieng toet 't uutbreken van d'n Eêste Waereldoôrlog.
* 23 juli - Oôsteriek-Honharije stelt een ultimatum an Servië. Het land kriegt 48 uur om te voldoewene an een antal onmeugleke Oôstenriekse eisen. Een oôrlog liekt onvermiedelek.
* 25 juli - Servië wiest het ultimatum of en mobiliseert. Oôstenrijk-Honharije antwoordt mee gedeelteleke mobilisaotie.
* 28 juli - Oôstenrijk-Honharije verklaert de oôrlog an Servië. Hiermee behunt d'n Eêste Waereldoôrlog.
* 29 juli - Troepen van Oôstenrijk-Honharije opene het bombardement op Belgrado.
* 30 juli - Rusland mobiliseêrt ter beschermieng van ulder bondgenoôt Servië.
* 31 juli - Duutsland eist in een ultimaotum dat Rusland de mobilisaotie intrekt. Er wor nie op 'eantwoord.
* 1 auhustus - Duutsland verklaert d'n oôrlog an Rusland.
* 3 auhustus - Duutsland verklaert Frankriek de oôrlog.
* 4 auhustus - 't Duutse leger valt Belhië binnen om via 't noôrden Frankriek binne te valle (Schlieffenplan).
* 20 auhustus - Duutsland verslit Rusland in de slag bie Tannenberg.
* 9 september - 't *Wonder van den Marne* maekt een ende an den Duutse opmars in Frankriek.
* 16 november - Zes omstanders komme om 't leven, as een angespoelde miene ontploft bie Wasschappel.

## Bouwwêrreken

* *Hoofdstation*, Helsinki (1914) Eliel Saarinen
* *Waetertoren (Coevorden)* (1914)
# Panamakanaol

Kaerte
'T **Panamakanaol** is 'n kanaol dat d'n Groôte en d'n Atlantischen Oceaon.
'T ligt in Panama en is ruum 81 km lang.
Vroeher hoorde 't bie de Vereênigde Staoten. Het kanaol is geopend in 1914. Eerder al 'en de Fransen een poging gedaen om deer een kanaol te graeven (1883), mae dat liep op niks uut. Het durende nog toet 1904 voo de aanleg wier 'ervat, naedat via een deu de Vereênigde Staotenn (onger president Theodore Roosevelt) gesteunde legeropstand de provincie Panama was ofgescheiden van Colombia en in november 1903 een onaf'ankelijke staot was uutgeroepen. Tweê weken laeter werd in het Witte 'Uus te Washington het Hay-Bunau Varilla Verdrag ongertekend tussen de Amerikaonse minister van Buutenlanse Zaeken John Hay en de Franse ingenieur Philippe-Jean Bunau-Varilla. In dat verdrag, waor gin Panamezen bie betrokken werden, wier vastgelegd dat 1400 km² Panamees grondgebied "voor eeuwig" an de Verenigde Staoten wier overgedragen. Het betrof een stroôke land van zo’n 8 kilometer an weersziejen van het toe 'alfvoltooide kanaol: de Panamakanaolzone. In 1999 wier dit gebied terug'egeven an Panama.

## Deurvaerten

| jaer | antal scheêpen | wivan Panamax | PC/UMS (meljoen) | PC/UMS per schip (in 1000) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2005 | 14.011 | 5633 | 279 | 199 |
| 2010 | 14.230 | 6231 | 301 | 211 |
| 2015 | 13.874 |  | 341 | 246 |
| 2020 | 13.369 |  | 475 | 355 |
| 2025 | 13.404 |  | 489 | 365 |

## Fotogalerieje

* Brigde of the Americas, nog voo de eêrste sluus
* Naederen van de Mirafloressluus
* Locomotieven staen te wachten bie de Mirafloressluus
* In Mirafloressluus, zicht op Mirafloresmeer en Pedro Miguelsluus
* Zicht vanuut Pedro Miguelsluus richtieng Guillardkloof
* Zicht op Centennial Bridge mie Gold Hill (rechts achter de brugge). Dit is het smalste deel van het kanaol
* 'Alverwege het kanaol, Gamboa de werkhaevene van de kanaolbe'eerder
* De dam die het water keert voo het Gatunmeer
* Het naederen van de Gatunsluus. Rechts de Majestic Maersk, een containerschip van 4800 TEU.
* Terugblik op Gatunsluus vanaf de Atlantischen Oceaon. Lienks nog een onvoltooid kanaal gegraeven in 1939-1942

## Naeslagwêrken

* *Het Panamakanaal*, Christopher Ward, Uitgeverij De Bataafse Leeuw, Amsterdam 1991
* *The Building of the Panama Canal - in historic photographs*, Ulrich Keller, Uitgeverij: Dover Publications, New York 1983
* *The Path between the Seas*, David McCullough, Uitgeverij: Simon & Schuster, New York 1977
* *The Panama Canal*, Kolonel George W. Goethals, speech voor National Geographic Society, 10 februari 1911

## Lienks nae buten

* Panama Canal Authority
* GlobalSecurity
* Britannica
* Historiek
# 1977

|  |  |
| --- | --- |
| **Eêuwen:**  | 19e eêuw · **20e eêuw** · 21e eêuw |
| **Decennia:** | 1960-1969 · **1970-1979** · 1980-1989 |
| **Jaeren:** | < · 1975 · 1976 · **1977** · 1978 · 1979 · > |

**1977** is een jaer.

De meule van Erremu nae de brand in 1977
## Gebeurtenisse

* 20 jannewari - Jimmy Carter wor beëdigd as 39e president van de Vereênigde Staeten.
* 27 maerte - Vliegramp op Tenerife. Hierbie komme 583 mêssen om 't leven, de grooste vliegramp ooit.
* 19 december - Het kabinet-Van Agt I treed an.
* 25 december - Scheepsramp op de Onte bij Bossele. Van de Belse tenker *Laguna* komme 5 van de 8 opvaerenden om na een anvaering.

## Gebore

* 15 jannewari - Giorgia Meloni, Italiaons premier
* 26 jannewari - Jack Werkman, Nederlands politicus
* 2 feberwari - Shakira, Colombiaens zangeres
* 20 maerte - Wouter Koolmees, Nederlands amtenaer, politicus en bestierder
* 19 meie - Natalia Oreiro, Uruguayaons zangeres, actrice, model, tv-presentatrice en modeontwerpster.
* 14 juni - Johan Aalberts, Nederlands politicus (gedeputeêrde Zeêland)
* 18 juni - Kaja Kallas, Ests politicus
* 18 juni - Dilan Yeşilgöz, Nederlands amtenaer en politicus
* 25 juni - Foort van Oosten, Nederlands advocaet en politicus
* 5 auhustus - Pieter Heerma, Nederlands judoka en politicus
* 26 september - Hugo de Jonge, Nederlands politicus (Commissaoris van den Konienk van Zeêland)
* 6 oktober - Carola Schouten, Nederlands politicus
* 20 oktober - Hanke Bruins Slot, Nederlands militair en politicus
* 27 oktober - Attje Kuiken, Nederlands politicus
* 27 oktober - Gidi Markuszower, Israëlisch-Nederlands bestierder en politicus
* 6 november - Annabel Nanninga, Nederlands journalist, columnist en politicus
* 19 november - Mette Frederiksen, Deêns premier

## Gesturve

* 10 maerte - Willem Schermerhorn (82), Nederlands ingenieur en politicus (premier)
* 5 meie - Ludwig Erhard (80), Duuts econoôm en politicus (premier)

## Noôten
# 1979

|  |  |
| --- | --- |
| **Eêuwen:**  | 19e eêuw · **20e eêuw** · 21e eêuw |
| **Decennia:** | 1960-1969 · **1970-1979** · 1980-1989 |
| **Jaeren:** | < · 1977 · 1978 · **1979** · 1980 · 1981 · > |

**1979** is een jaer.

## Gebeurtenisse

* 16 jannewari - Islamitische revolutie in Iran.
* 13-14 feberwari - Zeer zwaere sneêuwstorm in de drie noordelijke provincies Greunienge, Friesland en Drenthe.
* 17 feberwari - China ongerneemt 'n 'strafexpedisie' tegen Vietnam weges de Vietnamese invasie in Cambodja tege 't regime van Pol Pot.
* 27 december - De Russen valle Afghanistan binne.

## Gebore

* 17 maerte - Renske Leijten, Nederlands politicus
* 8 april - Kati Piri, Nederlands politicus
* 12 oktober - Pieter Grinwis, Nederlands politicus
* 19 oktober - Dieke van Groningen, Nederlands ongernemer en politicus
# San Marino

**San Marino** is 'n klein land in Europa.

| Europa |
| --- |
| **Lan'n:** Albanië | Andorra | Armenië | Aâzerbeidzjan | België | Bosnië-Hercegovina | Bulharije | Cyprus | Denemarken | Duutsland | Estland | Finland | Frankriek | Georhië | Griek'nland | Honharije | Ierland | Iesland | Itâlië | Kazachstan | Kosovo | Kroaotië | Letland | Liechenstein | Litouwen | Luxemburg | Malta | Moldâvië | Monaco | Montenehro | Nederland | Noôrd-Macedonië | Noorwegen | Oekraïne | Oesteriek | Poôl'n | Portuhal | Roemenië | Rusland | San Marino | Servië | Slovenië | Slowakije | Spanje | Tsjehhië | Turkije | Vaticaânstad | Vereênigd Konienkriek | Wit-Rusland | Zweden | Zwitserland |
| **Afankelijke hebied'n:** Adjara | Akrotiri en Dhekelia | Åland | Azoôr'n | Eiland Man | Faeröer | Gagaoezië | Guernsey | Hibraltar | Jan Mayen | Jersey | Krim | Nachitsjevan | Nagorno-Karabach | Spitsberhen |
| **Niet-erkende staeten:** Abchazië | Kosovo | Noôrd-Cyprus | Sealand | Transnistrië | Zuud-Ossetië |
| **Waerelddeêlen**: Afrika - Amerika - Azië - Europa - Oceanië |
# 17 juli

|  |
| --- |
| jannewari – feberwari – maerte april – meie – juni **juli** – auhustus – september oktober – november – december |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

**17 juli** is d'n 198e of 199e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse

* 1586 - De stad Aksel wor deu Prins Maurits op de Spanjaer'n veroverd.
* 1892 - De Grifformeerde Kerken in Nederland worren op'ericht.