# Zuud-Afrika

|  |
| --- |
| **Republiek van Suid-Afrika Republic of South Africa** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Vlagge |  Waepen |

 |
|  |
| **Baosisgegevens** |
| Officiële landstaele: | Afrikaons, Iengels, Zulu, Xhosa, Swazi, Ndebele, Zuud-Sotho, Noôrd-Sotho, Tswana, Venda, Tsonga |
| Oôdstad: | Pretoria (bestierlijke macht) Kaopstad (wethevende macht) Bloemfontein (rechterlijke macht) |
| Regeriengsvurm: | Rippebliek |
| Staetsoôd: | Cyril Ramaphosa |
| Regeriengsleider: | Cyril Ramaphosa |
| Religie: | 75,5% chrissendom 21,1% hin/onzeker 3,4% overig |
| Oppervlakte: | 1.221.000 km² (0,4% waeter) |
| Inweuners: | 62.028.000 (2022) (51 inw. / km²) |
| **Aore gegevens** |
| Volkslied: | Nkosi Sikelel iAfrica & Die Stem van Suid-Afrika |
| Munte: | Rand (`ZAR`) |
| UTC: | UTC+2 (zeumertied: ni) |
| Nationaole feêstdag: | ? |
| Web | Code | Tel. | .za | ZAF | +27 |

Kaerte
**Zuud-Afrika** of de **Zuud-Afrikaonse Rippebliek** (Afrikaons: *Republiek van Suid-Afrika*, Iengels: *Republic of South Africa*) is 'n land in 't uuterste zuden van Afrika 't a hrens an Namibië, Botswana, Zimbabwe, Mozambique en Eswatini. Vadder omsluut 't et ael 't land Lesotho. Vadder lig 't et an de Atlantischen en de Indischen Oceaon.

Den oôdsteed'n van Zuud-Afrika zien Pretoria, Kaopstad en Bloemfontein. De groôste stad van het land is Johannesburg.

In 't land wor vee Afrikaons 'esproken, een sterk an 't Nederlands verwante taele. In Zuud-Afrika worren vee verschillende taelen gesproken. Elf daarvan binne officieel. Na India heit Zuud-Afrika deermee de meêste officiële taelen ter wereld.

Zuud-Afrika is eên van de meêr welvaerende lan'n van Afrika mè zakte in de index van de mênselijke ontwikkeling van een 85e (ten tieje van de verkiezing van 't ANC in de jaeren negentig) nae de 184e (laegste) plekke in 2023. Deêze index van de Vereênigde Nâties bevat 184 lan'n over de 'eêle waereld.

## Geschiedenisse

Jan van Riebeeck komt an op de Kaep
Toe het 'Ollanse schip Nieuw Haarlem op de terugreis van Batavia op 25 maerte 1647 strandde an de Kaep, kwamme de plaetselijke Khoikhoi voo de eerste keer in contact mie Europeanen.
De schipbreukelingen bouwden een klein fort dat ulder de naem "Zand Fort van die Kaap die Goeie Hoop" gaven. Op 6 april 1652, kwam Jan van Riebeeck an bie Kaep de Goeie 'Oop. Het gebied mie Nederlandse kolonisten breidde zich in de 17e en 18e eêuw langzaam uut in oôstelijke richting tot bie de Visrivier. In 1795 bezetten de Britten de streek rond Kaep de Goeie 'Oop mae gaven het weer vrom an de Nederlanders in 1803. In 1806 namme de Britten voorgoed bezit van de Kaep. Er ontstong al gauw onenigheid tussen de Britten en de Nederlanse boeren. Vee van de Nederlandse en ok Duutse kolonisten, bekend als Boeren, trokke in de jaeren 1830-1840 in de zogenaemde Groôte Trek weg uut de Kaepkolonie. Ulder stichtten een tweê staeten, de Oranje Vriestaet en de Transvaol.

In 1869-1871 wier diamant ontdekt in Kimberley op de grens van de Oranje Vriestaet en Goud werd in 1886 an de Witwaetersrand in Transvaol gevonden. Dit leidde tot een stroôm van blanke immigrantennae Transvaal. De Boeren verzetten zich tegen inmenging van de Britten, wonnen de Eêrste Boerenoorlog (1880-1881), mae wieren verslaegen in de Tweêde Boerenoorlog (1899-1902). In 1910 wier de Unie van Zuud-Afrika opgericht, die een onafankelijke staet binnen het Britse Gemeênebest wier. In 1931 wier Zuid-Afrika een dominion en de facto volledig onafankelijk. Ongertussen waere de blanken een mindereid in Zuud-Afrika geworden. Zwarten kreege gin stemrecht en meer rech'en. De blanken wiste ok wè dat dit nie recht te praeten was, mae waere benauwd om onger zwarte 'eerschappij te moeten leêven, kiekend nae de dramatische economische situatie op aore plekken in zwart Afrika. In de jaeren 90 eindigde de apart'eid. Toenmaelig president De Klerk liet de bekende anti-apartheidsactivist Nelson Mandela vrie op 11 feberwari 1990 en in 1994 wieren er voo het eerst algemeêne verkiezingen voo alle rassen gehouwen, winnaer was het Afrikaons Nationaol Congres (ANC) onger leiding van Mandela.

In bepaelde regio's van het land is het etnische geweld en de bendecriminaliteit in de laeste tien jaer sterk toegenomen, weerbie Afrikaners (Boeren) en aore blanke groepen het doelwit vurme. De boeren hoeven niet op steun te rekenen van het regerende ANC want deze partij ziet de boeren en aore blanke Zuud-Afrikanen nog steeds as ongerdrukkers uut de periode van de apart'eid. De anvallen hebben dan ook gin prioriteit voo het ANC. In plaes van actie te ongernemen om de genocide te voorkomen verklaert het ANC dat de erfanvallen (Plaasmoorde) onger de noemer 'gewone criminaliteit' vallen.

## Provincies

Zuud-Afrika bestaet uut negen provincies.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Afrikaonse naemen |

| Provincie | 'Oôdstad | Inweuners (2022) | Oppervlak | Inw./km² |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Gauteng | Johannesburg | 15.100.000 | 18.000 | 831 |
| KwaZulu-Natal | Pietermaritzburg | 12.400.000 | 94.000 | 132 |
| Limpopo | Polokwane | 6.600.000 | 126.000 | 52 |
| Mpumalanga | Mbombela | 5.100.000 | 76.000 | 67 |
| Noôrd-Kaep | Kimberley | 1.400.000 | 373.000 | 4 |
| Noôrdwest | Mahikeng | 3.800.000 | 105.000 | 36 |
| Oôst-Kaep | Bhisho | 7.200.000 | 169.000 | 43 |
| Vriestaet | Bloemfontein | 3.000.000 | 130.000 | 23 |
| West-Kaep | Kaepstad | 7.400.000 | 129.000 | 57 |
| Totaol | 62.000.000 | 1.221.000 | 51 |

 |

## Officiële taelen

In 2022 (Iengelse Wikipedia):

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| taele | % | opmerkienge |
| --- | --- | --- |
| Zoeloe | 24 |  |
| Xhosa | 16 |  |
| Afrikaons | 11 |  |
| Sepedi | 10 | Noôrd-Sotho |
| Iengels | 9 |  |
| Tswana | 8 |  |
| Sesotho | 8 | Zuud-Sotho |
| Tsonga | 5 |  |
| Swazi | 3 | Swati |
| Venda | 3 |  |
| Zuud-Ndebele | 2 |  |

 |  |

## Politiek

Groôste partieën in den Nationaele Vergaderieng (Duutse Wikipedia):

| partie | ofkortieng | zeêtels |
| --- | --- | --- |
| 2024 | 2019 | 2014 | 2009 | 2004 | 1999 | 1994 |
| African National Congress | ANC | 159 | 230 | 249 | 264 | 279 | 266 | 252 |
| Demokratiese Alliansie / Democratic Alliance | DA | 87 | 84 | 89 | 67 | 50 | 38 | 7 |
| uMkhonto we Sizwe ¹ | MK | 58 |  |  |  |  |  |  |
| Ekonomiese Vryheidsvegters / Economic Freedom Fighters | EFF | 39 | 44 | 25 |  |  |  |  |
| Inkatha-Vryheidsparty / Inkatha Freedom Party | IFP | 17 | 14 | 10 | 18 | 28 | 34 | 43 |
| Patriotic Alliance | PA | 9 |  |  |  |  |  |  |
| Vryheidsfront Plus / Freedom Front Plus | VF+ / FF+ | 6 | 10 | 4 | 4 | 4 | 3 | 9 |
| ActionSA | / | 6 |  |  |  |  |  |  |
| Afrika Christen Demokratiese Party / African Christian Democratic Party | ACDP | 3 | 4 | 3 | 3 | 7 | 6 | 2 |
| United Democratic Movement | UDM | 3 | 2 | 4 | 4 | 9 | 14 |  |
| Pan Africanist Congress of Azania | PAC | 1 | 1 | 1 | 1 | 3 | 3 | 5 |
| National Freedom Party | NFP |  | 2 | 6 |  |  |  |  |
| Congress of the People | COPE |  | 2 | 3 | 30 |  |  |  |
| Onafhanklike Demokrate / Independent Democrats | ID |  |  |  | 4 | 7 |  |  |
| (Nuwe) Nasionale Party / (New) National Party | NP / NNP |  |  |  |  | 7 | 28 | 82 |
| overige partieën (1-2 zeêtels) |  | 12 | 7 | 6 | 5 | 6 | 8 |  |
| totael | 400 | 400 | 400 | 400 | 400 | 400 | 400 |

¹ ofsplitsieng vant ANC

President'n vanof 1984 (ok reheriengsleider):

| president | partie | tied |
| --- | --- | --- |
| Pieter Willem Botha | NP | 1984 - 1989 |
| Frederik Willem de Klerk | NP | 1989 - 1994 |
| Nelson Mandela | ANC | 1994 - 1999 |
| Thabo Mbeki | ANC | 1999 - 2008 |
| Kgalema Motlanthe | ANC | 2008 - 2009 |
| Jacob Zuma | ANC | 2009 - 2018 |
| Cyril Ramaphosa | ANC | 2018 - noe |

## Noôten

## Lienks nae buten

* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.
* Historiek
* Fact File
* Weet

* De Taefelberg 'eziejen vanof Kaopstad
* Kaep de Goeie 'Oop
* De cel van Nelson Mandela op Robbeneiland
* Nationael park Kruger
* Noôrd-Kaep

| Afrika |
| --- |
| **Lan'n:** Alherije | Anhola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centraol-Afrikaonse Rippebliek | Comoôr'n | Djibouti | Ehypte | Equatoriaol Hunea | Eritrea | Eswatini | Ethiopië | Gabon | Gambia | Ghâna | Guinee | Guinee-Bissau | Ivoôrkust | Kaopverdië | Kammeroen | Kenia | Konho-Brazzaville | Konho-Kinshasa | Lesotho | Liberia | Libië | Madahaskar | Malawi | Mali | Marokko | Mauritanië | Mauritius | Mozambique | Namibië | Niher | Niheria | Oehanda | Rwanda | São Tomé e Príncipe | Senehal | Seychell'n | Sierra Leone | Soedan | Somaolië | Tanzânia | Toho | Tsjaod | Tunesië | Zambia | Zimbabwe | Zuud-Afrika | Zuud-Soedan |
| **Afankelijke hebied'n:** Cenaorische eilan'n | Ceuta | Madeira | Mayotte | Melilla | Réunion | Sint Helena |
| **Niet-erkende staeten:** Somâliland | Westelijke Sahara |
| **Waerelddeêlen**: Afrika - Amerika - Azië - Europa - Oceanië |