Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

't Loho van Wikipedia
**Wikipedia** is 'n online encyclopedie zonder winsoôgmerke, dat-a wil zegge dat d'r hin held mie verdiênt wor. Wikipedia zen doel is 't maekn van 'n encyclopedie in iedre taele. Neffen encyclopedische artikels beschik Wikipedia ok over infermasie over zaok'n die an in 't nieuws zien en derhelijke. Iedreên is vrie om de infermasie te bewerk'n.

## Heschiedenis

Den eêssen Wikipedia is behonn'n op 15 jannewori 2001, en wè in 't Iengels. Dees Wikipedia is ok de hrôôtste, mie mier as 7,122 meljoen artikels op 15 jannewori 2026. Den eêssen aorstaelihe Wikipedia, de Fransen, kwam op 23 maerte 2001. Op 19 juni 2001 behon de Nederlandstaelihe versie. Sins 1 oktober 2006 is ok de Zeêuwse versie van Wikipedia online (Zeêuwstaelihe Wikipedia), in september 2012 weare d'r al meer dan 3.300 artikels, op 15 jannewori 2026 7.144 artikels en noe 7.295 artikels.

## Kenmerk'n

De drie krakterestieke kenmerk'n van Wikipedia op 't World Wide Web zien:

* 't Worn van 'n encyclopedie is 't doel
* 't Is 'n wiki die a deur iedereên verandert kan worn (mee uutzonderieng van heblokkeêrde hebrukers en beschermde pahina's)
* Den in'oud is vrie en mek hebruuk van de copyleft GNU Free Documentation License.

## Zie ok

* Lieste van olle Wikipedia's (Iengels)
# Latijn

't **Latijn** is 'n taele.

't Latijn worre in 't Vaticaon hesproke.
De Romeinen spraoken Latijn. Noe wor et nog veural in de kerke gebruukt, mae nie vee meer in et daogelijks leêven.

## Lienks nae buten

* Britannica

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Wikipedia |  | Deze taele ei d'r eigen Wikipedia. Bezoek de Latijne variante. |
# Kentucky

**Kentucky** is een staet van de Vereênigde Staeten.

D'r weune 4,6 meljoen mins'n (2024) op een oppervlakte van 102 duuzend km² (45 inw./km²).

'Oôdstad is Frankfort, groôste stad is Louisville.

Temperatuur in jannewari is -6 toet +4 °C, in juli 17 toet 31 °C.

Op 1 juni 1792 trad Kentucky as 15e staet toe toet de Vereênigde Staeten.

## Lienks nae buten

* Britannica
* Fact File
* City Population
* Klimaatinfo

|  |  |
| --- | --- |
| Staeten van de Vereênigde Staeten |  |
|
Alabama · Alaska · Arizona · Arkansas · California · Colorado · Connecticut · Delaware · Florida · Georgia ·
Hawaii · Idaho · Illinois · Indiana · Iowa · Kansas · Kentucky · Louisiana · Maine · Maryland ·
Massachusetts · Michigan · Minnesota · Mississippi · Missouri · Montana · Nebraska · Nevada · New Hampshire · New Jersey ·
New Mexico · New York · North Carolina · North Dakota · Ohio · Oklahoma · Oregon · Pennsylvania · Rhode Island · South Carolina ·
South Dakota · Tennessee · Texas · Utah · Vermont · Virginia · Washington · West Virginia · Wisconsin · Wyoming |
# Paries

Paries
**Paries (75)**, meêsta geweun **Parijs** (*Paris* in 't Frans), is den oôdstad van Frankriek en van de rehio Île-de-France. In de stad zelve weune ruum 2 miljoen mens'n. Pak je groôt-Paries, dan kom je makkelek an 10 miljoen. De bienaem van Paries is *de Lichtstad*.

Paries is eên van de toônangevende steed'n van de waereld. Awast nie meer een van de groôste is 't we een van de belanriekste steên opt gebied van cultuur, mode en techniek. Dwars deu de stad stroômt de Seine.

Vanuut Zeeuws-Vlaonder'n rie'j in vier uurtjes nao Parijs.

## Bezienswaerdighee'n

Paries is een stad die al vele eêuw'n mens'n antrekt. Toerist'n vinne dat er een romantische antrekkiengskracht van uutgaet.

* Eiffeltoôr'n: 't mist bekende monument in Paries.
* Louvre: een museum mi topstikk'n uut aolle tiejen, o.a. de Mona Lisa va Leonardo Da Vinci.
* Moulin Rouge: een cabaret mi snelle danseress'n die de *French cancan* dans'n.
* Champs Elysées: de bekendste wienkelstraete, woa da sedert 1975 ok de Tour de France ankomt.
* Notre Dame: een kerke uut de vroege gotiek. Oe bekend van Quasimodo.
* Montmartre: vroeher een plekke voe echte artist'n, noe een val voe toeristn die slechte schilderiejen koôpe.

* Eiffeltoôr'n
* Notre Dame
* Louvre
* Montmartre
* Champs Elysees en Arc de Triomphe
* Sacré-Cœur

## Bestier en polletiek

De burgemeêster van Paries is sinds 2014 Anne Hidalgo, van de Parti Socialiste.

## Sport

Eindpunt van de Ronde van Frankriek.

Olympische Zeumerspeêl'n 1900, 1924 en 2024.

## Zie ok

* Anslaegen in Parijs van november 2015
* Anslag op Charlie Hebdo

## Lienks nae buten

* Officieele website van Paries
# New Orleans

Liggienge
**New Orleans** is een stad in den staet Louisiana (Vereênigde Staeten) mie 363.000 inweuners (2024).

## Lienks nae buten

* New Orleans
* Britannica
* City Population
* Liggienge: ﻿ / ﻿
# Tram

Paerdentram te Danzig
Een tram van de RET in Rotterdam
Een **tram** is een voertuug dat riejt op sporen, net as een trein of een metro. Tehenwoordig rieje trams voornaemelek in steden. Op 25 juni 1864 reej de eerste tram in Nederland: een paardentram van de DTC (Dutch Tramway Company). De tramliene liep van D'n Aegt nae Scheveningen over de Scheveningseweg.

De eeste elektrische tram in Nederland reej in 1881 in Zandvoort.

In Nederland ao mar een paer steden trams, Amsterdam, Rotterdam en D'n Aegt. Utrecht ao een sneltram. Binnenkort wor in Greuninge ok een tramliene 'eopend.

## Zie ok

* Tramways à vapeur Flessingue-Middelbourg et extensions
# München

Liggienge
Binn'nstad
**München** (Beiers: *Minga*) is den 'oôdstad van den Duutse deêlstaet Bayern mie 1.505.000 inweuners (2024).

## Bekende inweuners

* Aelbrecht van Beieren, graef van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe
* Adolf Hitler, dictator
* Franz Josef Strauß, politicus

## Lienks nae buten

* München
* Britannica
* City Population
* Liggienge: ﻿ / ﻿
# Chrissendom

**Chrissendom / christendom** is de hroôste godsdienst ter waereld. D'r binne onheveer 2,3 miljard anhangers (2020). De religie is 'ebaseerd op het evangelie en leven van Jezus zoals beschreve in het Nieuwe Testamant. Ut heilige boek van de chrissenen is de Biebel. Rond het jaer 400 wordt het chrissendom de staetsgodsdienst van het Romeinse Riek. Rome wordt de belangriekste plekke en deer zetelt de bisschop van die stad, die nae verloôp van tied paus wordt genoemd. Vanof die tied goôt het 'ard. In 1054 vindt het Groôte Schisma plaes en komt er een westers en een oôsters chrissendom. In 1517 komt de tweêde groôte scheuring, de Reformaotie. Vanof die tied telt 't chrissendom drie oôdrichtingen:

* Oôsters-orthodoxie
* Protestantisme
* Roôms-katholicisme

Zeêland kent zowè protestanten as roôms-kattelieken. De leste komme vooral voo in Zeêuws-Vlaondern en in de zak van Zuud-Beveland.

## Feêsten

Belangrieke feêsten binne:

* Kossemisse - geboôrte van Jezus Christus
* Goeie Vriedag - kruisigieng van Jezus
* Paese - opstandieng van Jezus
* 'Emelvaert - 'emelvaert van Jezus
* Pienkstern - uutstorting van de Heilige Geêst

## Zie ok

* Bevindelijk grifformeerden
* Biebel
* Biebelgordel
* Chrissenvervolgingen
* Drie-ien'eid
* Evanhelicalisme
* God
* Heilige Geêst
* Onze Vaoder
* Paus
* Pienksterbewehieng

## Lienks nae buten

* Biebelvertaeliengen
* Cultureel Woordenboek
* Britannica

Verspreiding van 't chrissendom over de waereld

| Religies |
| --- |
|
Boeddhisme •
Chrissendom •
Hindoeïsme •
Islam •
Joôdendom |
# Rio de Janeiro

Christusbeeld genaemd Christus de Verlosser.
**Rio de Janeiro** (*São Sebastião do Rio de Janeiro*) is 'n stad in de Brezilië. Op 2016 ao de gemeênte meer as 6.498.837 inweuners en was deermee nae São Paulo de groôste stad van 't land.

## Lienks nae buten

* Prefeitura do Rio de Janeiro Gemeêntelijke website
# Mensenrassen

Mie **mensenrassen** worre verscheie hroepen mensen hedefinieerd op bâsis van uuterlijk, DNA, bouw en afkomst.

## Discussie en ophef

Er bin vee discussies over wat noe presies de rassen bin en of de mensen überhaupt wel in rassen te verdelen bin.
Ras bie mensen is ok een erg belâden term, voorà deu de opvattingen over mensenrassen deu de nazi's en het Zuud-Afrikaanse apartheidssysteem.
# Chicago

Liggienge
Kaerte
**Chicago** is een stad in den staet Illinois (Vereênigde Staeten) mie 2.721.000 inweuners (2024).

Tis den groôste stad van Illinois en den op twi nae groôste stad vant land.

Chicago ei een landklimaot.

## Bekende inweuners

* Paus Leo XIV

## Lienks nae buten

* Chicago
* Britannica
* City Population
* Liggienge: ﻿ / ﻿