Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vierpoôters

| Vierpoôters |
| --- |
|  Brugaehedisse |
| Taxonomische indeêlienge |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Riek: | Beêsten (Animalia) |
| Stamme: | Chordabeêsten (Chordata) |

 |
| Claode |
| Tetrapoda |

De **vierpoôters** (*Tetrapoda*) zien een superklasse van de Chordabeêsten. De preciezen eêssen auteur van de naem is onbekend. De vierpoôters worn tradisjoneel as volgt in de volhende klassen onderverdeêld:

* Amfibieën (*Amphibia*)
* Veugels (*Aves*)
* Zoogdieren (*Mammalia*)
* Reptielen (*Reptilia*)

## Claddistischen classificaotie

Een strikt'n claddistischen classificaotie ebaseerd op de fylohenie zie der zò uut:

* Amphibia (Amfibieën)
* Amniota (Beêsten mie een amnion, een vlies, rond der eiers)
	+ Synapsida (Zoogdieren)
	+ Anapsida (Schilpadd'n)
	+ Diapsida (o.a. Dinosaurussen, veugels en 'aehedissen)
		- Archosauromorpha (o.a. dinosaurussen, veugels en krokodill'n)
			* Archosauria (Archosauriërs)
				+ Crurotarsi (Verschill'nde reptieln'n)
					- Crocodilia (Krokodill'n}
				+ Ornithodira (Dinosaurussen wironder de veugels)
		- Lepidosauromorpha ('Aehedissen, slang'n, wurmaehedissen en brugaehedissen)
# Flêremuzen

| Flêremuzen |
| --- |
|  *Corynorhinus townsendii* |
| Taxonomische indeêlienge |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Riek: | Beêsten (Animalia) |
| Stamme: | Chordabeêsten (Chordata) |
| Klasse: | Zoogdieren (Mammalia) |

 |
| Orde |
| Chiroptera (Blumenbach, 1779) |

**Flêremuzen** bin eên van de weinihe zoogdieren die an kunn'n vliehen. Dit kom deurdan ze vleuhels èn bie viengers witussen a een vlieguud zit, dezen zit ok tussen de voôr- en achterpoôten.

Flêremuzen worn inedeêld in de Megachiroptera en de Microchiroptera. De Megachiroptera zien hrotter, zien meêr hericht op 't ziene en eetn meêr fruit. De Microchiroptera ierentehen zien kleiner, maeken hebruuk van echolocatie, dus 't hehoor en zien allemille vleêseters.

Eên op de vuuf zoogdiersoôrten is 'n flêremuus, en ok in Nederland komm'n 20 soôrten flêremuzen voe, oewel allin hladneuzen en oefiesderneuzen. Zeven soôrten zien alhemeên, are zien vriewè nooit eziene en komm'n allin as dwaelhast voe. Ienkele soôrten die an voekomm'n zien onder are de waetervleermuus, de meervleermuus en de laetvlieher. Der zien in totaol zo'n 1100 soôrten flêremuzen.

## Indeêlienge

De orde van de flêremuzen ofwè Chiroptera besti uut twi onderorden en de volhende femieljes:

* Orde **Chiroptera**
	+ Onderorde Megachiroptera
		- Femielje Hroôte vleêrmuzen (Pteropodidae)

* + Onderorde Microchiroptera
		- Superfemielje Emballonuroidea
			* Femielje Schedestaertvleêrmuzen (Emballonuridae)
		- Superfemielje Molossoidea
			* Femielje Vaele vleêrmuzen (Antrozoidae)
			* Femielje Bulvleêrmuzen (Molossidae)
		- Superfemielje Nataloidea
			* Femielje Furievleêrmuzen (Furipteridae)
			* Femielje Zuugschiefvleêrmuzen (Myzopodidae)
			* Femielje Trechteroôrvleêrmuzen (Natalidae)
			* Femielje Hechtschiefvleêrmuzen (Thyropteridae)
		- Superfemielje Noctilionoidea
			* Femielje Ploôilupvleêrmuzen (Mormoopidae)
			* Femielje Nieuw-Zeêlanse vleêrmuzen (Mystacinidae)
			* Femielje Aezelupvleêrmuzen (Noctilionidae)
			* Femielje Bladneusvleêrmuzen van de Nieuwe Waereld (Phyllostomidae)
		- Superfemielje Rhinolophoidea
			* Femielje Reuzenoôrvleêrmuzen (Megadermatidae)
			* Femielje Spleetneusvleêrmuzen (Nycteridae)
			* Femielje Oefiesderneusvleêrmuzen (Rhinolophidae)
		- Superfemielje Rhinopomatoidea
			* Femielje Kitti's verkensneusvleêrmuus (Craseonycteridae)
			* Femielje Klapneusvleêrmuzen (Rhinopomatidae)
		- Superfemielje Vespertilionoidea
			* Femielje Hladneuzen (Vespertilionidae)
# Zuud-Amerika

Liggienge
Kaerte
**Zuud-Amerika** is 'n continent op't zuudelijk halfrond, tun zuujen van Noôrd-Amerika en tun noôrden van Antarctica. 't Continent wor in't wessen deur de Groôte Oceaon en in het oôsten deur d'n Atlantischen Oceaon begrensd. Op 't continent wor voornaomeluk Spaons en Portuhees 'esproken. Dit kom deurdat naegenoeg aolle lan'n tussen 1492 en 1820 kolonies van Spanje of Portuhal wazze. Surinaome is vroeher 'n 'Ollandse kolonie gewist. Het waere Zeêuwen die deer de kolonie stichtte onger leidieng van Abraham Crijnssen.

't Groôste en belangriekste land van Zuud-Amerika is Brezilië.

## Lan'n en gebieën

*Toet Zuud-Amerika oôren geograofisch ezie de volgende lan'n en gebieën:*

| Land / gebied | Inweuners (2022-24) | Oppervlak (land km²) | Dichteid (inw/km²) | Kolonie | Koloni- saotor | Ouwe koloni- saotor |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Arhentinië | 45.892.000 | 2.780.000 | 17 |  |  | ES |
| Bolivia | 11.313.000 | 1.099.000 | 10 |  |  | ES |
| Brezilië | 212.584.000 | 8.510.000 | 25 |  |  | PT |
| Chili | 19.630.000 | 756.000 | 26 |  |  | ES |
| Colombia | 52.216.000 | 1.141.000 | 46 |  |  | ES |
| Ecuador | 16.939.000 | 257.000 | 66 |  |  | ES |
| Falklandeilan'n (2021) | 3.700 | 12.000 | 0,3 | ja | UK |  |
| Frans Huyana | 295.000 | 84.000 | 4 | ja | FR |  |
| Huyana | 814.000 | 215.000 | 4 |  |  | UK |
| Paraguay | 6.110.000 | 407.000 | 15 |  |  | ES |
| Peru | 33.397.000 | 1.285.000 | 26 |  |  | ES |
| Surinaome | 623.000 | 164.000 | 4 |  |  | NL |
| Uruguay | 3.499.000 | 175.000 | 20 |  |  | ES |
| Venezuela | 28.838.000 | 916.000 | 31 |  |  | ES |
| Zuud-Georgia en de Zuujelijke Sandwicheilan'n | 0 | 3.900 | 0 | ja | UK |  |
| Totael | 432.154.000 | 17.805.000 | 24 |  |  |  |

## Zie ok

* Noôrd-Amerika

## Lienks nae buten

* Britannica
* City Population
* AlleCijfers

| Zuud-Amerika |
| --- |
| **Lan'n:** Arhentinië | Bolivia | Brezilië | Chili | Colombia | Ecuador | Huyana | Paraguay | Peru | Surinaome | Uruguay | Venezuela |
| **Afankelijke hebied'n:** Falklandeilan'n | Frans Huyana | Zuud-Georgia en de Zuujelijke Sandwicheilan'n |
| Zie ok Noôrd-Amerika |
| **Waerelddeêlen**: Afrika - Amerika - Azië - Europa - Oceanië |
# Madahaskar

|  |
| --- |
| **République de Madagascar Repoblikan'i Madagasikara** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Vlagge |  Waepen |

 |
|  |
| **Baosisgegevens** |
| Officiële landstaele: | Frans, Plateaumalagasi (Merina) |
| Oôdstad: | Antananarivo |
| Regeriengsvurm: | Rippebliek |
| Staetsoôd: | {{{staetsoôd}}} |
| Regeriengsleider: | {{{regeriengsleider}}} |
| Religie: | Volksheloôf, chrissendom |
| Oppervlakte: | 587.041 km² (0,9% waeter) |
| Inweuners: | 27.191.000 (2020) (46 inw. / km²) |
| **Aore gegevens** |
| Volkslied: | Ry Tanindraza nay malala ô |
| Munte: | Ariary (`MGA`) |
| UTC: | UTC+3 (zeumertied: ni) |
| Nationaole feêstdag: | ? |
| Web | Code | Tel. | .mg | MDG | +261 |

**Madahaskar** (Merina: Repoblikan'i Madagasikara) is een land en eiland in Afrika in de Indischen Oceaon 't a hescheien wor deur de Straet Mozambique. 't Dichsbielihhende land op de kuste is ok Mozambique. Madahaskar is nae Hroenland, Nieuw-Hunea en Borneo 't hroste eiland en herberg deur zen ofelehen lihhieng vee endemische beêstesoôrten. Den oôdstad is Antananarivo. Tot 1960 wast een Franse kolonie.

Een bekende veuhel op Madahaskar is de Asitie.

## Lienks nae buten

* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.

Kaerte

| Afrika |
| --- |
| **Lan'n:** Alherije | Anhola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centraol-Afrikaonse Rippebliek | Comoôr'n | Djibouti | Ehypte | Equatoriaol Hunea | Eritrea | Eswatini | Ethiopië | Gabon | Gambia | Ghâna | Guinee | Guinee-Bissau | Ivoôrkust | Kaopverdië | Kammeroen | Kenia | Konho-Brazzaville | Konho-Kinshasa | Lesotho | Liberia | Libië | Madahaskar | Malawi | Mali | Marokko | Mauritanië | Mauritius | Mozambique | Namibië | Niher | Niheria | Oehanda | Rwanda | São Tomé e Príncipe | Senehal | Seychell'n | Sierra Leone | Soedan | Somaolië | Tanzânia | Toho | Tsjaod | Tunesië | Zambia | Zimbabwe | Zuud-Afrika | Zuud-Soedan |
| **Afankelijke hebied'n:** Cenaorische eilan'n | Ceuta | Madeira | Mayotte | Melilla | Réunion | Sint Helena |
| **Niet-erkende staeten:** Somâliland | Westelijke Sahara |
| **Waerelddeêlen**: Afrika - Amerika - Azië - Europa - Oceanië |