Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Òkun Kàríbẹ́ánì

The Caribbean Sea
**Okun Karibeani** je omi okun ti Okun Atlantiki ni ibioloru ni Western hemisphere. O ni ala ni guusuiwoorun mo awon orile-ede Arin Amerika ti Panama, si iwoorun mo Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize, ati Mexico, si ariwa mo The Greater Antilles (Cuba, Jamaica, Hispaniola, ati Puerto Rico), ati si ilaorun mo the Lesser Antilles.

## Itokasi
# Ìlú Panamá

Cinta Costera, Ìlú Panama.

| "Panama City" Panamá |
| --- |
| From top left: Punta Paitilla; Bellavista; Costa del Este; Downtown Panama Bay;Tocumen International Airport; Ancón Hill; Centenario Bridge; Bridge of the Americas; Panama Canal; Isla Flamenco Marina; and Amador.From top left: Punta Paitilla; Bellavista; Costa del Este; Downtown Panama Bay;Tocumen International Airport; Ancón Hill; Centenario Bridge; Bridge of the Americas; Panama Canal; Isla Flamenco Marina; and Amador. |
| Country |  Panama |
| Province | Panama |
| District | Distrito Central |
| Government |
|  • Mayor | Bosco Vallarino |
| Area |
|  • City | 275 km2 (106 sq mi) |
|  • Metro | 2,560.8 km2 (988.7 sq mi) |
| Elevation | 2 m (7 ft) |
| Population (2000) |
|  • City | 813,097 |
|  • Density | 2,750/km2 (7,656/sq mi) |
|  • Metro | 1,206,792 |
| Website |  |
| **HDI** (2007) 0.937 – high |

**Panama City** (Spánì: [*Panamá*] error: {{lang}}: text has italic markup (help)) ni oluilu orile-ede Panama.

## Itokasi
# Ẹ̀kùàdọ̀r

| Republic of Ecuador *República del Ecuador*  (Híspánì) |
| --- |
|
Àsìá

 Àmì ọ̀pá àṣẹ

 |
| **Motto:"Dios, patria y libertad"*  (Híspánì) *"Pro Deo, Patria et Libertate"*  Àdàkọ:La icon "God, homeland and liberty" |
| **Orin ìyìn:Salve, Oh Patria*  (Híspánì) *We Salute You, Our Homeland* |
|  |
| Olùìlú | Quito |
| Ìlú tótóbijùlọ | Guayaquil |
| Àwọn èdè ìṣẹ́ọba | Spanish |
| Àwọn ẹ̀yà ènìyàn  | 65% mestizo, 25% Indigenous., 7% Spanish & others, 3% black |
| Orúkọ aráàlú | Ecuadorian |
| Ìjọba | Presidential republic |
|  |
| • President  | Daniel Noboa |
| • Vice President  | Verónica Abad Rojas |
|  |
| Independence |
|  |
| • from Spain  | August 10, 1809 |
| • from Spain  | May 24, 1822 |
| • from Gran Colombia  | May 13, 1830 |
|  |
| Ìtóbi |
| • Total | 256,370 km2 (98,990 sq mi) (73rd) |
| • Omi (%) | 4 |
| Alábùgbé |
| • 2023 estimate | 17,483,326 |
| • Ìdìmọ́ra | 69/km2 (178.7/sq mi) (148th) |
| GDP (PPP) | 2008 estimate |
| • Total | $108.389 billion |
| • Per capita | $7,785 |
| GDP (nominal) | 2008 estimate |
| • Total | $54.686 billion |
| • Per capita | $3,928 |
| Gini | 42 medium |
| HDI (2007) | ▲ 0.806 **Error: Invalid HDI value** · 80th |
| Owóníná | U.S. dollar2 (USD) |
| Ibi àkókò | UTC-5, -6 (ECT, GALT) |
| Ojúọ̀nà ọkọ́ | right |
| Àmì tẹlifóònù | +593 |
| Internet TLD | .ec |
| 1. Quechua and other Amerindian languages spoken by indigenous communities.
2. Sucre until 2000, followed by the U.S. dollar and Ecuadorian centavo coins
 |

**Ẹ̀kùàdọ̀r** tabi **Orile-ede Olominira ile Ekuado** tabi **Orile-ede agedemejiaye** je orile-ede ni Guusu Amerika.

## Itoka
# Ìladò Panamá

| Panama Canal |
| --- |
| **Original Owner** | La Société internationale du Canal interocéanique |
| **Principal Engineer** | John Findley Wallace, John Frank Stevens (1906-1908), George Washington Goethals |
| **Date of first use** | August 15, 1914 |
| **Locks** | 3 sets of locks |
| **Status** | Open |
| **Navigation Authority** | Panama Canal Authority |

Location of Panama between Pacific (bottom) and Caribbean (top), with canal at top center
**Ìladò Panamá**

## Itokasi
# Fọ́tòyíyà

Kamera eleyoika ayeodeoni
**Fọ́tòyíyà** ni iseona, sayensi ati ise dida aworan nipa sise akopamo itanmole tabi itanka oninagberingberin miran, boya pelu bi onina nipa lilo olufura aworan tabi bi ologun nipa lilo eroja to kanra si imole bi filmu foto.

## Itokasi
# Ológbò

| Ológbò |
| --- |
|  |
| Various types of the domestic cat |
| Ipò ìdasí |
| Ọ̀sìn  |
| Ìṣètò onísáyẹ́nsì [ edit ] |
| Ìjọba: | Animalia (Àwọn ẹranko) |
| Ará: | Chordata |
| Ẹgbẹ́: | Mammalia (Àwọn afọmúbọ́mọ) |
| Ìtò: | Ajẹran |
| Suborder: | Ajọ-ológìnní |
| Ìdílé: | Ẹ̀dá-ológìnní |
| Subfamily: | Felinae |
| Ìbátan: | *Ológìnní* |
| Irú: | O. ológbò |
| Ìfúnlórúkọ méjì |
| Ológìnní ológbò Linnaeus, 1758 |
| Synonyms |
| * *F. catus domesticus* Erxleben, 1777
* *F. angorensis* Gmelin, 1788
* *F. vulgaris* Fischer, 1829
 |

**Ológbò** tabi **Ológìnní** (*Felis catus*) jẹ́ ẹran ọ̀sìn láti ẹbí ọ̀gínní (*felidae*). Awa ni orisirisi iru ti ologbo: awon kiniun, kiniun ti oke ti awa mo bi cougar, awon lynx, ati awon ologbo miiran..

## Itoka

ológbò
# Àttílà

Attila.

| Attila |
| --- |
| Emperor of the Huns |
| Orí-ìtẹ́ | 434–453 |
| Ọjọ́ìbí | 406 |
| Ibíbíbísí | Place unknown |
| Aláìsí | 453 (aged 47) |
| Ibi tó kú sí | unknown, possibly in modern Hungary |
| Aṣájú | Bleda and Rugila |
| Arọ́pọ̀ | Ellac |
| Bàbá | Mundzuk |

**Àttílà** (406 - 453) lo je oba awon Húnnì eya alarinka lati Mongolia lati odun 434 titi de 453 nigba to ku. Igba ijoba Attila ni eya Hunni di olokiki.

## Itokasi
# San Màrínò

| Most Serene Republic of San Marino *Serenissima Repubblica di San Marino* |
| --- |
|
Àsìá

Àmì ọ̀pá àṣẹ

 |
| **Motto:Libertas*  (Latin) "Liberty" |
| **Orin ìyìn:**"Inno Nazionale della Repubblica" |
| Ibùdó ilẹ̀  San Màrínò  (green)on the European continent  (dark grey)  —  [Legend] |
| Olùìlú | City of San Marino |
| Ìlú tótóbijùlọ | Dogana |
| Àwọn èdè ìṣẹ́ọba | Italian |
| Orúkọ aráàlú | Sammarinese |
| Ìjọba | Parliamentary republic |
|  |
| • Captains Regent  | Denise Bronzetti Italo Righi |
|  |
| Establishment |
|  |
| • Independence from the Roman Empire  | 3 September 301 (traditional) |
| • Constitution  | 8 October 1600 |
|  |
| Ìtóbi |
| • Total | 61.2 km2 (23.6 sq mi) (220th) |
| • Omi (%) | negligible |
| Alábùgbé |
| • 2025 estimate | 43,042 (210th) |
| • Ìdìmọ́ra | 579/km2 (1,499.6/sq mi) (20th) |
| GDP (PPP) | 2007 estimate |
| • Total | US$1.662 billion (195th) |
| • Per capita | US$55,449 (6th) |
| HDI (2003) | n/a **Error: Invalid HDI value** · n/a |
| Owóníná | Euro (€) (EUR) |
| Ibi àkókò | UTC+1 (CET) |
| • Ìgbà oru (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Ojúọ̀nà ọkọ́ | right |
| Àmì tẹlifóònù | +378 |
| ISO 3166 code | SM |
| Internet TLD | .sm |

**San Màrínò** jẹ́ orílẹ̀-èdè ní ilẹ̀ Europe.

## Itokasi
# 17 July

16 July | 17 July | 18 July

---

|  |
| --- |
|  **Oṣù Keje**  |
| Àìkú | Ajé | Ìsẹ́gun | Ọjọ́rú | Ọjọ́bọ̀ | Ẹtì | Àbámẹ́ta |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
|   |
| 2026 |

**Ọjọ́ 17 Oṣù Keje** tabi **17 July** jẹ́ ọjọ́ 198k nínú ọdún (199k ní ọdún tódọ́gba) nínú kàlẹ́ndà Gregory. Ó ṣẹ́ ku ọjọ́ 167 títí di òpin ọdún.
# Olúìlú

Oluilu
**Oluilu** je ilu ti ijoba orile-ede kan fi se ibujoko. O tun le tumo si Ilu ti o Ba tobi ju lo, tabi ti o se pataki Ju lo Ni Agbegbe, Orile-Ede, Tabi Ipinle kankan. Fun Apere, Awon Olu Ile ti o se Pataki Julo Ni Aiye Je New York, Ni Orile Ede Amerika, ati London ni orile Ede awon Geesi. Ni Ile Erekusu{Continent} Africa , Ilu Eko *Lagos* Je Olu Ilu Iwo-Oorun Afrika, Beeni Nairobi ni Orile Ede Kenya ati Addis ababa ni Orile Ede Ityopiya, Je Olu Ile Ni Apa Ila-Oorun, Ni Guusu-Afrika, Ilu Johannesburg ni Orile Ede Guusu Africa Ni Olu Ilu-u Guusa-Afrika, ati Gbogbo Afrilka pelu, Nitori wipe Ilu Johannesbuurg Ni O Ni Idagbasoke ati Itesiwaju Julo Ni Eya Owo sise, Idanilaraya, Asa, Iseda Ohun elo, ati bee bee lo ni Afrika. Ni Ariwa Afrika, Ilu Casablanca ni Orile Ede Morocco, Cairo ni Ijybiti/Egypt, ati Algiers ni Algeria, Je *Olu-Ilu* ni ona tiwon.
# Kọnfukiọsi

| 孔丘 *Kong Qiu* |
| --- |
| Engraving of Confucius. The Chinese characters read "Portrait of the First Teacher, Confucius, Giving a Lecture". |
| Orúkọ | 孔丘 *Kong Qiu* |
| Ìbí | September 28, 551 B.C.E. Qufu, China |
| Aláìsí | 479 B.C.E. Qufu, China  |
| Ìgbà | Ancient philosophy |
| Agbègbè | Chinese philosophy |
| Ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ | Founder of Confucianism |
| Ìjẹlógún gangan | Moral philosophy, Social philosophy, Ethics |
| Àròwá pàtàkì | Confucianism |
|
Ipa látọ̀dọ̀
Zhou Era Chinese Thought
 |
|
Ìpa lórí
Many Eastern philosophers, Christian Wolff, Robert Cummings Neville
 |

**Kọnfukiọsi** onímoye araàyèíjòun omo ilé Shaina.
# Atọ́ka Ìdàgbàsókè Ènìyàn

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|   0.800–1.000 (very high)
  0.700–0.799 (high)
  0.550–0.699 (medium) |   0.350–0.549 (low)
  Data unavailable |

**Atọ́ka Ìdàgbàsókè Ènìyàn** (**AIE** tabi **HDI**; *Human Development Index*) je statitiki àkópọ̀jáde tounje lilo lati toipo awon orile-ede bii ipele "idagbasoke eniyan" ati lati pinya awon orile-ede adagbasoke (idagbasoke giga), toundagbasoke (idagbasoke arin), ati aitodagbasoke (idagbasoke kekere). Statistiki na je kikopojade lati inu data lori igbe àdúródè, eko ati per-capita GIO tenikookan (gege bi olutoka iru igbesiaye) to je gbigbajo latowo awon orile-ede kookan to si je sise pelu formula yi:

* atọ́ka- WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 = WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

nibi ti WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ati WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 je iye kikerejulo ati gigajulo ti ayipada WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 le ni, ni telentele.

## Itokasi
# SARS-CoV-2

| Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 |
| --- |
|  |
| Transmission electron micrograph of SARS-CoV-2 virions with visible coronae |
|  |
| Illustration of a SARS-CoV-2 virion |
| Ìṣètò ẹ̀ràn [ e ] |
| (unranked): | Èràn |
| *Realm*: | *Riboviria* |
| Ará: | *Incertae sedis* |
| Ìtò: | *Nidovirales* |
| Ìdílé: | *Coronaviridae* |
| Ìbátan: | *Betacoronavirus* |
| Subgenus: | *Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus* |
| Irú: | *Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus* |
| Irú-ìdá: | **Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2** |
| Synonyms |
| * 2019-nCoV
 |

Kòkòrò èràn **àrọ́lù àìsàn ìmín olóró gbígboró, èrànkòrónà irú 2** tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orúkọ sáyẹ́nsì rẹ̀ SARS-CoV-2 (Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) tàbí tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ bíi **èrànkòrónà Wuhan** tàbí **èrànkòrónà tuntun 2019** (2019 novel coronavirus, 2019-nCoV) jẹ́ èrànkòrónà kan pẹ̀lú èròjà àbímọ́ RNA adáraṣe pẹ̀lú ẹnu-igun apọ̀si

Kòkòrò èràn yìí ni ó fa àrùn COVID-19, tó jẹ̀ àrùn alákòóràn láàrin àwọn ènìyàn. Kò sí ògùn ìbupánaunba fún kòkòrò èràn yìí. Nítoríẹ̀ Àjọ Ilèra Àgbáyé ti pe àjákálẹ̀ àrùn COVID-19 tó ún lọ lọ́wọ́ ní Pàjáwìrì Ilera Ìgboro tó kan gbogbo Ayé.

Ìtò sí àyè rẹ̀ fi hàn pè, SARS-CoV-2 jẹ́ irú kòkòrò àrọ́lù àìsàn ìmín olóró gbígboró tó jẹ mọ́ erànkòrónà (SARSr-CoV). Ìgbágbọ́ ni pé ọ̀dọ̀ àwọn ẹranko ló ti wá nítorí pé ó ní ìjọra mọ́ àwọn kòkòrò èrànkòrónà àdán.

Àwọn ìwádìí ẹ̀kọ́ ìmọ̀ àjàkálẹ̀-àrùn díye pé ẹni tó bá ní kòkòrò èràn yìí le kóoran àwọn elòmíràn tuntun tótó 1.4 sí 3.9 tí ẹnìkankan láwùjọ kó bá ní àjẹsára àti tí kó sì sí ètò ìjánu àrùn kankan. Kòkòrò èràn yìí ún ràn ká nípa fífara kan ara àti nípa wíwúkọ́ tàbí sísín. Ó ún wọ nú ìhámọ́ ara ènìyàn nípa síso mọ́ angiotensin converting enzyme 2 (ACE2).

## Ọrúkọ

The name "**2019-nCoV**" in use in a trilingual sign at a Lisbon health facility in February 2020.
Nígbàtí ìjálẹ̀ àrùn náà kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní ilú Wuhan ní Ṣáínà, orúkọ tí wọ́n sábà pe kòkòrò èràn náà nígbà náà ni "èrànkòrònà (coronavirus)", "èrànkòrònà Wuhan (Wuhan coronavirus)", tàbí "èràn Wuhan (Wuhan virus)". Ní January ọdún 2020, Àjọ Ìlera Àgbáyé dáàbá orúkọ "èrànkòrónà tuntun ọdún 2019 (2019 novel coronavirus)" (2019-nCov) fún kòkòrò èràn náà. Èyí ní ìbámu mọ́ ìlànà AIA (WHO) ọdún 2015 tó lòdì sí lílo orúkọ ibùgbé (f.a. Wuhan), orúkọ irú ẹranko, tàbí orúkọ ẹ̀yà ènìyàn fún orúkọ àrùn tàbí kòkòrò èràn. Ní 11 February 2020, ìgbìmọ̀ *International Committee on Taxonomy of Viruses* (Ìgbìmọ̀ Àgbáyé lórí Ìpínsíàyè àwọn Kòkòrò Èràn) gba orúkọ yìí "àrọ́lù àìsàn ìmín olóró gbígboró, èrànkòrónà irú 2" (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2; SARS-CoV-2) gẹ́gẹ́ bíi orúkọ àlòsiṣẹ́. Láti mọ́ baà ṣe àsìṣe rẹ̀ m àrùn SARS, Àjọ Ìlera Àgbáyé nígbà míràn le pe SARS-CoV-2 bi "the COVID-19 virus" (èràn COVID-19) nínú àwọn ìkéde wọn. Àwọn míràn tún pe SARS-CoV-2 àti àrùn rẹ̀ bíi "àrùn kòrónà" tàbí "kòkòrò kòrónà".

*
*
*
*
*
*
* Fáìlì:Eugene Goodman 1 cropped.jpg
*
*
*

## Ìmọ̀ kòkòrò èràn

## Ìtọ́kasí