Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Akọ ibà

**Akọ ibà** jẹ aarun àkoràn lati ara ẹ̀fọn tí àwọn ènìyàn àti àwọn ẹranko míìràn tí kòkòrò ńfà protozoans (irúfẹ́ oní sẹ́ẹ̀lì kan kòkòrò kékèèké) ti irúfẹ́ *kòkòrò àṣòkunfà*. Akọ ibà maa ń fa àwọn ààmì èyí tí ó wà lára akọ ibà, ìgara, bíbì àti ẹ̀fọ́rí. Ní àwọn ìpò líle ó lè fa ara pípọ́n, ìmú lójìjì, dákú tàbí ikú. Àwọn ààmì wọ̀nyíi maa ń sábà bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ mẹ́wà tàbí mẹ́ẹdógún lẹ́hìn ìgéjẹ. Ní àwọn tí a kò tọ́jú dáradára ààrùn tún lè jẹyọ ní àwọn oṣù mélòó bóyá. Lára àwọn tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bọ́ lọ́wọ́ àkóràn, àtún-kóràn maa ń mú àwọn ààmì tí kò le jáde. Ti díẹ̀ ìkọ́jùjàsí pòorá ní àwọn oṣù sí ọdún bí kò básí pé ibà kọluni.

Níwọ́pọ̀, ààrùn yii maa ń múni nípa ìgéjẹ lọ́wọ́ aabo ẹ̀fọn tí ó ní àkóràn *Anọfẹ́lísì*. Ìgéjẹ yii maa ń mú àwọn kòkòrò àkóràn láti itọ́ ẹ̀fọn sínu ẹ̀jẹ̀ènìyàn. Kòkòrò àkóràn yíì yóò rìn kiri lọ inú ẹ̀dọ̀ níbi tí wọn a ti dàgbà láti pọ̀si. Ẹ̀yà máàrùn *Kòkòrò àṣòkunfà* lè ranni kí ènìyàn tán kiri. Ọ̀pọ̀ ikú ni o ń wáyé nípa *P. falciparum* pẹ̀lú *P. vivax*, *P. ovale*, àti *P. malariae* maa ń sábà fa ibà tí kò lera. Àwọn ẹ̀yà *P. knowlesi* kìí sábà fa ààrùn lára àwọn ènìyàn. A sábà maa ń ṣàwarí ibà nípa àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ nípa lílo ohun elò awo kòkòrò fíìmù ẹ̀jẹ̀, tàbí pẹ̀lú ìdálórí ántígínì- àyẹ̀wò ìṣawarí kíákíá. Àwọn ìlànà lílo polymerase ìtàgìjí àṣokunfà láti ṣàwarí kòkòrò náà DNA ti di àgbékalẹ̀, ṣùgbọ́n a kí sábà lò ní àwọn agbègbè tí ibà ti wọ́pọ̀ nítorí ọ̀wọ́n àti ipá gbòòrò líle wọn.

Ìjàmbá tí ààrùn ni a lè dínkù nípa dídẹ̀kun ìgéjẹ ẹ̀fọn nípa lílo àwọ̀n apẹ̀fọn àti òògùn alé kòkòrò, tàbí ìlànà ìṣàkóso ẹ̀fọn bíi ìfúnka òògùn kòkòrò àti ìlànà fún adágún omi. Ọ̀pọ̀ àwọn oogùn ni ó wà ìdẹ́kun ibà lára àwọn arinrin-àjò sí ibi tí ààrùn wọ́pọ̀. Lílo oogùn lẹ́kọ́ọ̀kan sulfadoxine/pyrimethamine ni a gbà nímọ̀ràn ọmọwọ́ ati ṣaaju ìbẹ̀rẹ̀ oṣù mẹ́ta oyún ti oyún ní àwọn àgbègbè tí ìbà wọ́pọ̀ sí. Bí ìlò bá tìlẹ̀ wà, kòsí ojúlówó òògùn, bí-o-tìlẹ̀-jẹ́pé èròngbà wà àti ṣe ọ̀kan ńlọ lọ́wọ́. ìgbàníyànjú ìtọjú ibà ni apàpọ̀ òògùn aṣòdì sí ibà tí ó ní artemisinin. òògùn ìkejì léjẹ̀ bóyá mefloquine, lumefantrine, tàbí sulfadoxine/pyrimethamine. Quinine pẹ̀lú doxycycline alèló bí kòbásí artemisinin. A gbàníyànjú pé ní agbègbè tí ààrùn náà ti wọ́pọ̀, a gbọ́dọ̀ ṣàwarí ibà kí a tó bẹ̀rẹ̀ ìtọjú nítorí ìpọsi ìlòdìsí òògùn. Ìlòdìsi ti gboorò sí ọ̀pọ̀ oogùn aṣòdìsí ibà; fún àpẹẹrẹ, -aṣodisi chloroquine*P. falciparum* titàn káákìri agbègbè ibà, àti aṣòdìsí artemisinin ti di ìṣòro ní àwọn apá ibìkan ní Gúúsù-ilà-oorùn Aṣia.

Ààrùn náà titàn kiri ní agbègbè orùn àti agbègbè orùn díẹ̀ àwọn ẹkùn tí ó wà ní àyiká ti arín ilà aayé. Èyí pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ti Gúúsù Áfíríkà, Asia, àti Latin Amẹ́ríkà. Àjọ Ìlera Àgbayé lápapọ̀ pé ní 2012, àwọn ìṣẹlẹ̀ 207 mílíónù ibà ni ó wáyé. Ní ọdún yì, ààrùn yí ti pa ó kééré láàrin 473,000 àti 789,000 ènìyàn, ọ̀pọ̀ tí ó jẹ́ àwọn ọmọdé ní Áfíríkà. Ìbà ń wáyé níbití oṣì wà ó sì ní ipa odì lórí ìdàgbà ọ̀rọ̀ ajé. Ní Áfíríkà a ti wò lápapọ̀ pé ó fa ìpàdánù $12 bílíọ́nù owó Amẹ́ríkà ní ọdún kan èyí tí ó wáyé lára ìgbówó lórí ìtọjú-ìlera, àínífẹ̀ sí iṣẹ́ ṣíṣe àti ìpalára arìn-ajò.

## Àwọn ìtọ́kasí
# Charles Darwin

| **Charles Robert Darwin** |
| --- |
| At the age of 51, Charles Darwin had just published *On the Origin of Species*. |
| Ìbí | (1809-02-12)12 Oṣù Kejì 1809 Mount House, Shrewsbury, Shropshire, England |
| Aláìsí | 19 April 1882(1882-04-19) (ọmọ ọdún 73) Down House, Downe, Kent, England  |
| Ibùgbé | England |
| Ọmọ orílẹ̀-èdè | British |
| Pápá | Naturalist |
| Ilé-ẹ̀kọ́ | Royal Geographical Society |
| Ibi ẹ̀kọ́ | University of Edinburgh University of Cambridge |
| Ó gbajúmọ̀ fún | The Origin of Species Natural selection |
| Àwọn ẹ̀bùn àyẹ́sí | Royal Medal (1853) Wollaston Medal (1859) Copley Medal (1864) |
| Religious stance | Church of England, though Unitarian family background, Agnostic after 1851. |
| **Signature**  |

**Charles Darwin** jẹ́ onímọ̀ àdáyébá ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì (Ọjọ́ kejìlá Oṣù kejì Ọdún 1809 – Ọjọ́ ọkọkàndínlógún Oṣù kẹrin Ọdún 1882) tí ó mú àbá àti òfin tí ó de èrò ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ wipé gbogbo ohun ẹlẹ́mí pátá jọ wá láti ọ̀dọ̀ adẹ́dàá kan náà ni...

## Àwọn ìtọ́kasí
# Ẹlẹ́ẹ̀mín

| **Alaaye ni AyeLife on Earth** Temporal range: Archaean - Recent |
| --- |
|  |
| These *Escherichia coli* cells provide an example of a prokaryotic microorganism |
| Ìṣètò onísáyẹ́nsì |
| (unranked): | **Life on Earth** (*Gaeabionta*) |
| Domains and Kingdoms |
| * Cellular life
	+ Bakteria
	+ Archaea
	+ Eukarya
		- Bikonta
			* Rhizaria
			* Excavata
			* Heterokonta
			* Alveolata
			* Ogbin
		- Unikonta
			* Amoebozoa
			* Ebu
			* Eranko
* Non-cellular life (viruses) \*\*
 |

**Ẹlẹ́ẹ̀mín** tabi **alaaye** je sistemu ton min bi eranko, ogbin, ebu ati eleemin tintinni.

## Itokasi
# Biochemistry

**Biochemistry**, nígbàmíràn wọ́n máa ń pèé ní **biological chemistry**, jẹ́ ìmọ̀  ìlànà kẹ́míkà àgọ́ ara àtí ìbáṣepọ̀ wọn pẹ̀lú ohun ẹlẹmí. Nípa ṣíṣe àkóso lílọ-bíbọ̀  iṣẹ́ lágọ́ ara nípasẹ̀ ìtalólobo ìbáṣepọ̀ kẹ́míkà àti lílọ-bíbọ̀ agbára kẹ́míkà làtàrí gbogbo ìbáṣepọ̀ kẹ́míka nínú ara, ìlànà kẹ́míkà nínú ara yìí ní ó máa ń ṣe ìmúgbòòrò bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́.
Ní bíi ogún ọrundún sẹ́yìn, biochemistry ti ṣe àṣeyọrí lórí bí a ṣe lè ṣàlàyé lórí ìlànà ìgbéayé tí ó ni ṣe pẹ̀lú ìmọ ohun ẹlẹ́mí làti ìmọ̀ ewéko sí ìmọ̀ ìlera, sí ìmọ̀ ìṣiṣẹ́àbínimọ́ ní wọ́n ní ṣe pẹ̀lú ìwádí ìbáṣepọ̀ kẹ́míkà lágọ́ ara. Loní, ìdojúkọ ìwádí ní biochemistry dá lórí òye bí biological molecules ṣe ń f ìlànà tó ń ṣẹlẹ̀ nínú àwọn ètò ẹ̀yà ara.

## Àwọn ìtọ́kasí
# Jẹ́ọ́gráfì

Máàpù ilẹ̀-ayé

**Jẹ́ọ́gráfì** (láti inú èdè Gíríkì *γεωγραφία* - *yeografia*, lit. "earth describe-write") jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa ilé-ayé láti orí ilẹ̀, òkè, ibùgbé àti àwọn àríwòye mìírànits, pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú rẹ̀.

## Àwọn Ìtọ́ka sí
# Aláìléegunẹ̀yìn

The fossil coral *Cladocora* from the Pliocene of Cyprus.
**Aláìléegun** ni àwon ẹranko ti won ko ni opaegun ara. Adipo yi mupo mo 95% gbogbo awon iru eranko.

## Itokasi
# Èbu

| Fungi Temporal range: Early Devonian – Recent (but see text)
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| Clockwise from top left: *Amanita muscaria*, a basidiomycete; *Sarcoscypha coccinea*, an ascomycete; bread covered in mold; a chytrid; a *Penicillium* conidiophore. |
| Ìṣètò onísáyẹ́nsì |
| Àjákálẹ̀: | Eukarya |
| (unranked): | Opisthokonta |
| Ìjọba: | **Fungi** (L., 1753) R.T. Moore, 1980 |
| Subkingdoms/Phyla/Subphyla |
| Blastocladiomycota
Chytridiomycota
Glomeromycota
Microsporidia
Neocallimastigomycota
Dikarya (inc. Deuteromycota)
Ascomycota
Pezizomycotina
Saccharomycotina
Taphrinomycotina
Basidiomycota
Agaricomycotina
Pucciniomycotina
Ustilaginomycotina
Subphyla Incertae sedis
Entomophthoromycotina
Kickxellomycotina
Mucoromycotina
Zoopagomycotina |

**Èbu**

## Itokasi
# Thomas Aquinas

| Thomas Aquinas |
| --- |
|  |
| Iṣẹ́ | priest, philosopher, theologian |
| Genre | Scholasticism, Thomism |
| Subject | Metaphysics, Logic, Mind, Epistemology, Ethics, Politics |
| Notable works | *Summa Theologica* |

## Itokasi
# Kùránì

Kùránì, Iwe mimo esin Imale

**Kùrání** jẹ́ ìwé mímọ́ ẹ̀sìn Islam, èyí tí àwọn Mùsùlùmí jákèjádò orílẹ̀ àgbáyé gbà pé ó jẹ́ ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọba tí ó fi rán Ànọ́bì Mùhámọ́dù (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run ó lọ máa bá a) wá sí ilé ayé. Ìgbàgbọ́ àwọn Mùsùlùmí ni pé Ọlọ́run Ọba sọ kùránì kalẹ̀ fún òjíṣẹ́ rẹ̀ ẹni tí í ṣe Ànọ́bì Mùhámọ́dù (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run ó lọ máa bá a) láti fi tọ́ àwọn ènìyàn sí ojú ọ̀nà Ọlọ́run Ọba. Ọlọ́run Ọba fi kùránì ránṣẹ́ sí Ànọ́bì Mùhámọ́dù (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run ó lọ máa bá a) ní ẹni ogójì ọdún nígbà tí ó wà nínú ihò àpáta Hira. Áńgẹ́lì tí Ọlọ́run rán sí ànọ́bì Mùhàmọ́dù (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run ó lọ máa bá a) ni ó ń jẹ́ Jibril (angel Gabriel). Kùránì jẹ́ ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọba tí ànọ́bì fi máa ń kọ́ àwọn Mùsùlùmí, èyí tí ó sì jẹ́ àtẹnudẹ́nu. Kùránì ní orí mẹ́rìnléláàdọ́fà, èyí tí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní onírúurú ẹsẹ.

Kùránì jẹ́ ìwé Ọlọ́run Ọba èyí tí ó ti wà láti bí àìmọye ọdún tí ó sì wà ní kíkọ sílẹ̀ ní èdè Lárúbáwá. Èyí tí ó mún un jẹ́ ìwé tí ó péye jùlọ tí ó wà ní àkọsílẹ̀ ní èdè Lárúbáwá.

Kùránì kì í ṣe ìwé ẹ̀sìn lásán; ó jẹ́ ìwé ìtọnisọ́nà tí ó péye jùlọ fún gbogbo àwọn Mùsùlùmí káàkiri àgbáyé. Ó ń kọ́ ni nípa ìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run Ọba ọ̀kan ṣoṣo (Tawhíd), ó ń kọ́ ni nípa ìwà rere, ó ń kọ́ ní ìfaradà, ìfẹ́, ìdájọ́ òdodo, àti bí ènìyàn ṣe yẹ kí ó bá ara rẹ̀ àti awùjọ gbé. Ó tún máa ń sọ nípa ìtàn àwọn òjíṣẹ́ tí wọ́n ti lọ. Bẹ́ẹ̀ ni ó ń kọ́ni bí a ṣe ń ṣètò àwùjọ pẹ̀lú àlàáfíà.

Gẹ́gẹ́ bí ìtàn ṣe sọ, ọ̀pọ̀ nínú àwọn sọ̀hábà Ànábì Muhammad (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run ó máa bá a) ni wọ́n ṣiṣẹ́ takuntakun nípa ṣíṣe àkọsílẹ̀ àti àkójọpọ̀ kùránì. Ṣáájú kí Ànábì Muhammad (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run ó máa bá a) ó tó papòdà ni àwọn Mùsùlùmí tí hà kùránì sí orí, tí púpọ̀ nínú wọn sì mọ̀ ọ́n tọkàntọkàn.

Lẹ́yìn ikú Ànábì Muhammad (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run ó máa bá a), a ṣe àkójọpọ̀ kùránì pẹ̀lú àṣẹ Kàlífà àkọ́kọ́, Abu Bakr (ó lo ìṣàkóso rẹ̀ láti ọdún 632 sí ọdún 634). Àwọn Sọ̀hábà tí wọ́n ti kọ̀ ọ́ sílẹ̀ tàbí tí wọ́n mọ̀ ọ́n tọkàntọkàn ni wọ́n ṣàkójọ gbogbo rẹ̀ jọ kí ó lè wà nínú ìwé kan ṣoṣo kí á má ba à pàdánù wọn.

Ní àkókò ìjọba Kàlífà kẹta, Uthman ibn Affan ẹni tí ó lo ìṣàkóso láàárín ọdún 644 sí ọdún 656, ni wọ́n dá ẹ̀dà kan tí a fọwọ́ sí sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí èyí tí a fọwọ́ kọ tí ó sì pé pérépéré. Ẹ̀dà yìí ni a mọ̀ sí Mushaf ‘Uthmānī, tí a sì kà á sí ìpìlẹ̀ kùránì èyí tí a mọ̀ lónìí. Ó paṣẹ kí ẹ̀dà yìí ó kárí káàkiri àwọn agbègbè àti ìletò tí àwọn Mùsùlùmí wà nígbà náà, kí ìyàtọ̀ kíkà ó má ba à dàrú láàárín àwọn Mùsùlùmí.

Síbẹ̀, àwọn ìlà kíkà (Qirā’āt) kan wà tí wọ́n ní ìyàtọ̀ kékeré nínú ìtúmọ̀ tàbí bí a ṣe máa ń ka àwọn ọ̀rọ̀ kan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé gbogbo wọn dá lórí ìpìlẹ̀ kan náà.

Ní ayé òde òní, ìwádìí jinlẹ̀ nípa kùránì ti di ẹ̀ka ẹ̀kọ́ kan tí a mọ̀ sí ẹ̀kọ́ nípa kùránì, níbi tí àwọn amòye ti ń ṣe ìtúpalẹ̀ lórí ìtàn, èdè, àkójọpọ̀, àti ìtumọ̀ rẹ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ẹ̀kọ́ gíga.

## Àwọn ìwé Ìtọ́kasí

* (Gẹ̀ẹ́sì) Al-Quran (Kùránì) Archived 2009-01-29 at the Wayback Machine.
* AL QURA`AN ALAPỌNLE PẸLU ITUMỌ RẸ NI EDE YORUBA
# Ilẹ̀-Ọba Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Kingdom of England** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ↓ | **927–1649 1649–1660 : Commonwealth 1660–1707** |  → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flag | Coat of arms |

 |
| **Motto** [*Dieu et mon droit*] error: {{lang}}: text has italic markup (help)  (French) "God and my right" |
| Location of EnglandTerritory of the Kingdom of England |
| **Capital** | Winchester (before 1066) Westminster (after 1066) |
| **Language(s)** | Old English (de facto, until 1066) Norman-French (de jure, 1066 – 15th century) Middle English (de facto, 1066 – late 15th century) English language (de facto, from 16th century) Welsh Language (de facto) Cornish Language (de facto) |
| **Religion** | Roman Catholic until 1533, Anglican thereafter |
| **Government** | Monarchy |
| **Monarch** |
|  - 802-839 | Egbert of Wessex (first) |
|  - 1702–1707 | Anne (last) |
| **Legislature** | Witan (before 1066) Curia Regis (1066–1215) Parliament (after 1215) |
| **History** |  |
|  - Unification by Egbert of Wessex | 927 |
|  - Norman conquest | 1066 |
|  - Laws in Wales Acts 1535–1542 | 1536 and 1543 |
|  - Union of the Crowns | 1603 |
|  - English Interregnum | 1649–1660 |
|  - Union with Scotland | 1 May, 1707 |
| **Currency** | Pound sterling |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** | **Succeeded by** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Kingdom of Wessex |
|  | Kingdom of Mercia |
|  | Kingdom of East Anglia |
|  | Kingdom of Northumbria |
|  | Principality of Wales |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Kingdom of Great Britain |  |

 |

 |
| **Ní òní ó jẹ́ apá**  |  United Kingdom (England, Wales) |

 |

**Ile-oba Ilegeesi** wa lati odun 927 de 1707.

## Itokasi
# Bakitéríà

| Baktéríà Temporal range: Archean or earlier - Recent |
| --- |
|  |
| Scanning electron micrograph of *Escherichia coli* bacilli |
| Ìṣètò onísáyẹ́nsì |
| Àjákálẹ̀: | **Bacteria** |
| Phyla |
| * **gram positive/no outer membrane**

Actinobacteria (high-G+C)
Firmicutes (low-G+C)
Tenericutes (no wall)
* **gram negative/outer membrane present**

Aquificae
Bacteroidetes/Chlorobi
Chlamydiae/Verrucomicrobia
Deinococcus-Thermus
Fusobacteria
Gemmatimonadetes
Nitrospirae
Proteobacteria
Spirochaetes
Synergistetes
* **unknown/ungrouped**

Acidobacteria
Chloroflexi
Chrysiogenetes
Cyanobacteria
Deferribacteres
Dictyoglomi
Fibrobacteres
Planctomycetes
Thermodesulfobacteria
Thermotogae |

**Baktéríà** ( [bækˈtɪərɪə] ; *ìkan*: Bakterio) je idipo ninla awon ohun elemintintinni prokarioti ti won ni ahamo eyokan. Gigun won je mitatintinni, idasi bakteria je orisirisi, lati roboto de opa de ilo. Bakteria wa nibi gbogbo ni ile-aye, won wu ninu erupe, omi kikan gbigbona, idoti,omi, ati jinjin ninu ile aye, bakanna ninu elo elemin, ati ninu ara awon ogbin ati eranko. 40 legbegberun ahamo bakteria ninu erupe gramu kan be sini egbegberun kan ahamo bakteria lo wa ninu omi; lapapo egbegberunkesan marun (5×1030) bakteria lowa ni aye ti won sedajo opo isupoalaaye ni agbaye.

## Itokasi
# Eukaryote

| Ẹ̀ùkáríọ́tì Eukaryote Temporal range: Orosirian – Present Àdàkọ:Long fossil range |
| --- |
|  |
| Eukaryotes and some examples of their diversity – clockwise from top left: Red mason bee, *Boletus edulis*, chimpanzee, *Isotricha intestinalis*, *Ranunculus asiaticus*, and *Volvox carteri* |
| Ìṣètò onísáyẹ́nsì [ e ] |
| Àjákálẹ̀: | Eukaryota (Chatton, 1925) Whittaker & Margulis, 1978 |
| Supergroups and kingdoms |
| * Archaeplastida

 Kingdom **Plantae** – Plants* Hacrobia
* SAR (Stramenopiles + Alveolata + Rhizaria)
* Discoba
* Loukozoa
* Amoebozoa
* Opisthokonta

 Kingdom **Animalia** – Animals
 Kingdom **Fungi Hemimastigophora

---

Eukaryotic organisms that cannot be classified under the kingdoms Plantae, Animalia or Fungi are sometimes grouped in the kingdom **Protista**. |

**Ẹ̀ùkáríọ́tì** tabi **ahamo eukarioti** je awon ohun elemin ti awon ahamo ara won ni koroonu ninu. Eyi lo ya won soto si pròkáríọ́tì, ti ahamo won ko ni koroonu.

## Itokasi
# Èràn

| Viruses Èràn |
| --- |
|  |
| Rotavirus |
| Ìṣètò ẹ̀ràn |
| Group: | I–VII |
| Groups |
|
I: dsDNA viruses
II: ssDNA viruses
III: dsRNA viruses
IV: (+)ssRNA viruses
V: (−)ssRNA viruses
VI: ssRNA-RT viruses
VII: dsDNA-RT viruses |

**Ẹ̀ràn** (virus) jẹ́ kòkòrò àìfojúrí tí ó máa ń bí ara rẹ̀ ní ìlọ́po àìmọye lára ènìyàn, ẹranko tàbí ibikíbi tí ó bá gbè é.

## Àwọn Ìtọ́kasí
# Pròkáríọ́tì

Àdìmú ahamo bakteria, agbejo kan ninu meji igbesiaye prokarioti.
**Pròkáríọ́tì** (pípè **/proʊˈkæri.oʊts/** tàbí /proʊˈkæriəts/) ni àdìpọ̀ àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mí tí wọn kò ní kóróonú àhámọ́ (= karyon), tàbí àwọn apáinú tí mẹ́mbránì yí ká míràn. Àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mí tí àhámọ́ wọ́n ní kóróonú ni à únpè ní eukaryotes. Ọ̀pọ̀ àwọn Most pròkáríọ́tì jẹ́ oníàhámọ́kan, sùgbọ́n àwọn díẹ̀ bí i àwọn miksobaktéríà ní ìpele oníàhámọ́púpọ̀ nínú ìṣe ayé wọn.

## Itokasi
# Ìmọ̀ àjàkálẹ̀-àrùn

**Ìmọ̀ àjàkálẹ̀-àrùn** ni ẹ̀kọ́ àti ọ̀nà ìgbékalẹ̀ àti ìgbéyẹ̀wò bí àrùn ṣe ń tàn kálẹ̀ láàrín àwọn ènìyàn. Ó tún jẹ́ ọ̀nà (ìwádìí àrùn), àti ohun ń fa àjàkálẹ̀ àrùn.
Ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ilé-iṣẹ́ ìjọba tó ń mójútó ìbẹ́sílẹ̀ àjákálẹ̀-àrùn ni Nigeria Centre for Disease Control.

## Itokasi
# Ẹ̀bùn Nobel fún Ìwòsàn

| Ẹ̀bùn Nobel fún Ìwòsàn Nobel Prize in Physiology or Medicine |
| --- |
|  |
| Bíbún fún | Ipa pàtàkì nínú Ìwòsàn |
| Látọwọ́ | Royal Swedish Academy of Sciences |
| Orílẹ̀-èdè | Sweden |
| Bíbún láàkọ́kọ́ | 1901 |
| Ibiìtakùn oníbiṣẹ́ |  |

**Ẹ̀bùn Nobel fún Ìwòsàn** (Àdàkọ:Lang-sv) latowo Nobel Foundation, je ebun odoodun fun ipa pataki ninu ise iwosan. O je ikan larin awon ebun Nobel marun ti Alfred Nobel dasile ni 1895 sinu ogun re, awon yioku je fun ipa pataki ninu Fisiksi, Kemistri, Litireso ati Alafia.

## Itokasi
# Èdè Faransé

| French |
| --- |
| Français |
| Ìpè | [fʁɑ̃sɛ] |
| Sísọ ní | 29 countries |
| Agbègbè | Europe, the Americas, Africa, Asia, and Oceania |
| Ìye àwọn afisọ̀rọ̀ | about 65 million (native), more than 220 million (2007)(total)
 |
| Èdè ìbátan | Indo-European
* Italic
	+ Romance
		- Italo-Western
			* Western
				+ Gallo-Iberian
					- Gallo-Romance
						* Gallo-Rhaetian
							+ Oïl
								- **French**
 |
| Sístẹ́mù ìkọ | Latin alphabet (French variant) |
| Lílò bíi oníbiṣẹ́ |
| Èdè oníbiṣẹ́ ní | 29 countries Numerous international organisations |
| Àkóso lọ́wọ́ | Académie française (French Academy) |
| Àwọn àmìọ̀rọ̀ èdè |
| ISO 639-1 | `fr` |
| ISO 639-2 | `fre (B)` `fra (T)` |
| ISO 639-3 | `fra` |
|   States where it is mother tongue
  States where it is official language
  States where it is second language
  Regions where it is a minority language
 |

**Èdè Faransé** (*français, la langue française*) tabi **Faransé**

## Awon Itokasi