Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ọdún

odun
**Ọdún** kan jẹ́ iye àsìkó tí ó gba pílánẹ̀tì Ilẹ̀-ayé làti fi yípo Òòrùn kà lẹ́ẹ́kan péré. Ní fífàgùn, a leè fi èyí múlẹ̀ fún pílánẹ̀tì yó wù. Bí àpẹẹrẹ: "ọdún Máàsì" kan yí ò jẹ́ àsìkò tí yí ò gba Máàsì láti yípo Òòrùn léèkan.

## Itokasi
# Ayé

Ayé

**Ayé**  | "The Blue Marble" photograph of Earth, taken from *Apollo 17* |
| Ìfúnlọ́rúkọ
 |
| Ìpolongo | i /ˈaaɪ/ |
| Alápèjúwe | earthly, tellurian, telluric, terran, terrestrial. |
| Àwọn ìhùwà ìgbàyípo |
| Àsìkò J2000.0 |
| Aphelion | 152,098,232 km 1.01671388 AU |
| Perihelion | 147,098,290 km 0.98329134 AU |
| Semi-major axis | 149,598,261 km 1.00000261 AU |
| Eccentricity | 0.01671123 |
| Àsìkò ìgbàyípo | 365.256363004 days 1.000017421 yr |
| Average orbital speed | 29.78 km/s 107,200 km/h |
| Mean anomaly | 357.51716° |
| Inclination | 7.155° to Sun's equator 1.57869° to invariable plane |
| Longitude of ascending node | 348.73936° |
| Argument of perihelion | 114.20783° |
| Satellites | 1 (the Òṣùpá) |
| Àwọn ìhùwà àdánidá
 |
| Iyeìdáméjì ìfẹ̀kiri | 6,371.0 km |
| Ìfẹ̀kiri alágedeméjì | 6,378.1 km |
| Ìfẹ̀kiri olóòpó | 6,356.8 km |
| Flattening | 0.0033528 |
| Circumference | 40,075.16 km (equatorial) 40,008.00 km (meridional) |
| Ààlà ojúde | 510,072,000 km2
148,940,000 km2 land (29.2 %)
361,132,000 km2 water (70.8 %) |
| Ìpọ̀sí | 1.08321 × 1012 km3 |
| Àkójọ | 5.9736 × 1024 kg |
| Iyeìdáméjì ìṣùpọ̀ | 5.515 g/cm3 |
| Equatorial surface gravity | 9.780327 m/s2 0.99732 *g* |
| Escape velocity | 11.186 km/s |
| Sidereal rotation period | 0.99726968 d 23h 56m 4.100s |
| Equatorial rotation velocity | 1,674.4 km/h (465.1 m/s) |
| Axial tilt | 23°26'21".4119 |
| Albedo | 0.367 (geometric)
0.306 (Bond) |
| Ìgbónásí ojúde    Kelvin    Celsius |

| min | mean | max |
| --- | --- | --- |
| 184 K | 287.2 K | 331 K |
| -89.2 °C | 14 °C | 57.8 °C |

 |
| Afẹ́fẹ́àyíká
 |
| Ìfúnpá ojúde | 101.325 kPa (MSL) |
| Ìkósínú | 78.08% nitrogen (N2) 20.95% oxygen (O2) 0.93% argon 0.038% carbon dioxide About 1% water vapor (varies with climate) |

**Ayé**, tàbí **Ilé-ayé** ni ilé asán ilé tó kún fún wàhálà àti ìpayínkeke, ilé ayé le gan pẹ̀lú walaha àfi kí elédùmarè ọba ṣàánú wa ni. Bákan náà Nàìjíríà tí ó jẹ́ ìlú ti a wà yìí kò rọgba rárá, wàhálà ló tún lọ sí, kò sì epo, kò sì owó kò sì oúnjẹ. Ilé ayé jẹ́ pílánẹ́ẹ̀tì kẹta sí òòrùn, ó sì jẹ́ èyí tí ó tóbi jùlo nínú àwọn pílánẹ́ẹ̀tì tí wọ́n ní ilẹ̀ tí ó ṣe é tẹ̀.

Ilé-ayé jé pílánẹ́ẹ̀tì àkọ́kọ́ tí ó ní omi tó ń sàn ní orí rẹ̀. Bẹ́ẹ̀ sìni Ilé-ayé nìkan ni pílánẹ́ẹ̀tì tí ìwádìí fidi rẹ múlẹ̀ pé o ní ojú-òrun (atmosphere) tí o jẹ́ kìkì nitrogen àti oxygen tí ó ń dà àbò bo ilé-ayé lọ́wọ́ àtaǹgbóná (radiation) tó léwu sí ènìyàn. Bákan náà ojú-òrun kò gba àwọn yanrìn-òrun láàyè láti jábọ́ sí ilé-ayé nípa sísun wọ́n níná kí wọ́n ó tó lè jábọ́ sí ilé-ayé.

Òṣùpá ati Ilé-ayé
## Àwọn Ìtókasí

Àṣìṣe ìtọ́kasí: `<ref>` tags exist for a group named "note", but no corresponding `<references group="note"/>` tag was found
# Ọjọ́ Ajé

àwòrán Galileo nípa òṣùpá ní ọdún 1616. Wọ́n sọ ọjọ́ ajé ní orúkọ tẹ̀lẹ́ òṣùpá ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ èdè.
**Ọjọ́ ajé** jẹ ọjọ́ tí ó wà láàrin ọjọ́ àìkú àti ọjọ́ ìṣẹ́gun. Gégé bí àjọ International Organization for Standardization's ISO 8601 se sọ, ọjọ́ ajé ni ọjọ́ àkọ́kọ́ nínú ọ̀sẹ̀, àwọn orílẹ̀-èdè míràn tí ó ka ọjọ́ àìkú sí ọjọ́ àkókò inú ọ̀sẹ̀ sì ka ọjọ́ ajé sí ọjọ́ kejì inú ọ̀sẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ èdè ni ó sọ ọjọ́ ajé ní orúkọ tẹ̀lé òṣùpá.

## Ipò láàrin ọ̀sẹ̀

Ní ayé àtijó, ọ̀sẹ̀ àwọn Gíríìkì àti Róòmù bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọjọ́ àìkú(*dies solis*), tí ọjọ́ ajé sì jẹ́ ọjọ́ kejì ọ̀sẹ̀(*dies lunae*). Bẹ́ẹ̀ tún ni, ní ariwa America, wón ka ọjọ́ àìkú sí ọjọ́ àkọ́kọ́ inú ọ̀sẹ̀. Ṣùgbọ́n

International Organization for Standardization fi ọjọ́ ajé sí ipò àkọ́kọ́ nínú ọ̀sẹ̀ ní ISO 8601. Àwọn ará China ma ń pe ọjọ́ ajé ní *xīngqīyī (*星期一) èyí tí ó túmọ̀ sí "ọjọ́ àkọ́kọ́ ọ̀sẹ̀".

## Ìbọ̀wọ̀ àwọn ẹṣin fún ọjọ́ ajé

Ẹ̀sìn Kristẹni, islam àti Judaism ka ọjọ́ ajé sí ọjọ́ tí ó wà fún àwẹ̀. Àwọn Hadith kọ̀kan wípé ọjọ́ ajé jẹ́ ọjọ́ tí wón bí Muhammadu, ọjọ́ ajé ṣì ní ọjọ́ tí ó rí ìṣípayá rẹ̀ àkọ́kọ́, èyí tí ó padà di Quran.

## Àwọn Ìtókasí
# Ọjọ́ Rú

The Norse god Odin or Wōden, in an 18th century Icelandic manuscript, after whom Wednesday is named
**Ọjọ́ Rú** je ọjọ́ ọ̀sẹ̀ tí ó tẹ̀lé ọjọ́ Ìsẹ́gun ṣùgbọ́n tí ó ṣíwájú Ọjọ́bọ̀. Ní ìbámu pẹ̀lú àjọ àgbáyé ti ISO 8601, òun ni ọjọ́ kẹta nínú ọ̀sẹ̀. Àwọn orílẹ̀-èdè tó fi Ọjọ́ Àìkú ṣe ọjọ́ àkọ́kọ́, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà nínú Ẹ̀sìn Islam àti àwọn ará Júù, ọjọ́ Rú ni ọjọ́ kẹrin wọn.

## Àwọn ìtọ́kasí
# Ọjọ́ Ẹtì

Àfẹ̀mọ́jú ọjọ́ kan
**Ọjọ́ Ẹtì** jẹ́ ojú kan láàrin ọsẹ tí ó wà láàrin ọjọ́bọ̀ àti Ọjó àbámẹ́ta. Ní àwọn orílẹ̀-èdè èdè tí wọn ń ló Ọjọ ìṣẹgun gẹgẹ bí àkọkọ́ ọjọ́ nínú ọ̀sẹ̀, ọjọ ẹtì jẹ́ ọjọ karún nínú ọ̀sẹ̀. Amọ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn, ọjọ ẹtì ní ojú kẹfà nínú ọ̀sẹ̀ fún àwọn tí wọn ń ló ọjọ Àìkú gẹ́gẹ́ bí àkọkọ́ ọjọ nínú ọ̀sẹ̀.
# Ọjọ́ Àbámẹ́ta

**Ọjọ́ Àbámẹ́ta** tabi **Satide** tí wọ́n tún ń pe ní *diēs Sāturnī* ("Saturn's Day") je òpin ọjọ́ ọ̀sẹ̀ tí ó wà láàrín ọjọ́ Ẹtì àti Ọjọ́ Àìkú.

Ọjọ́ Àbámẹ́ta ni ọjọ́ keje tí ó kẹ́yìn nínú ọjọ́ ọ̀sẹ̀ ní ilẹ̀ Yorùbá.

## Itokasi
# Ọ̀sẹ̀

Weekday heptagram used for the planets or the days of the week
**Ọ̀sẹ̀** kan je ọjọ́ meje ninu kàlẹ́ndà Giringori. Awon ojo wonyi ni ede yoruba ni a mo si: Ojo-Aje, Ojo-Isegun, Ojoru, Ojobo, Ojo-Eti, Ojo-Abameta, Ojo-Aiku.
Ọ̀sẹ je eyo àsìkò ti o tobi ju ọjọ́ kan lo sugbon ti o kere ju osù kan lo.

## Itokasi
# Oṣù

**Osù** jemó ìgbà tàbí àkókò tí a n lo ìwé-ìwo ojó fún tí àyípadà rè sì máa n pé bíi ojú ojó tí ó sì farapé bí òsùpá se n sisé. Osù àti òsùpá ní ìbásepò tó dánmórán.

Kí a tólè mo bí osù se n sisé, a gbódò ní òye púpò nípa bí òsùpá se n sisé. Òdiwòn tí òsùpá àti osù fi n sisé kòju "ókàn dín lógbòn sí métà lé láàdóta ojó lo (29.53) days.

## Àwọn ìtọ́kasí